Ανάλυση γενετικού υλικού και γονιδιακής έκφρασης στον πολφό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανάλυση γενετικού υλικού και γονιδιακής έκφρασης στον πολφό"

Transcript

1 Ενδοδοντολογία-Οδοντιατροδικαστική ΣTOMA 2010; 38 : Bιβλιογραφική ανασκόπηση Ανάλυση γενετικού υλικού και γονιδιακής έκφρασης στον πολφό Α. ΚΟΚΚΑΣ 1, ΧΡ. ΣΤΑΥΡΙΑΝΟΣ 2 Εργαστήριο Ενδοδοντολογίας, Οδοντιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Genetic material and gene expression analyses in pulp A. KOΚKAS 1, C. STAVRIANOS 2 Dept of Endodontics, School of DentIstry, Aristotle University of Thessaloniki Περίληψη Στη μοριακή βιολογία η αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) είναι μια τεχνική ποσοτικής ενίσχυσης ενός συγκεκριμένου τμήματος του DNA που μπορεί να είναι ένα απλό γονίδιο ή τμήμα του. Η αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης μετά από αντίστροφη μεταγραφή (RT-PCR) είναι μια ευαίσθητη μέθοδος για τον προσδιορισμό των επιπέδων της έκφρασης του mrna. Η RT-PCR περιλαμβάνει δύο στάδια: την αντίδραση της αντίστροφης μεταγραφής και την PCR ενίσχυση. Οι PCR και RT-PCR είναι συνήθεις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στο πεδίο της ιατρικής και βιολογικής έρευνας με ποικιλία εφαρμογών. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι η περιγραφή των δύο αυτών τεχνικών και η επισκόπηση της εφαρμογής τους στο πεδίο έρευνας του οδοντικού πολφού. Ο οδοντικός πολφός έχει προταθεί ως ιδανική πηγή DNA για την ανίχνευση παθογόνων μικροοργανισμών από αρχαίες περιόδους με σκοπό την αναδρομική διάγνωση επιδημικών ασθενειών, αλλά και στην Οδοντιατροδικαστική, για την ταυτοποίηση ή αποσυσχετισμό οστικών υπολειμμάτων ή απανθρακωμένων/αποτεφρωμένων πτωμάτων αγνώστου ταυτότητας σε διάφορες υποθέσεις στις οποίες εμπλέκεται η Οδοντιατροδικαστική (μαζικές καταστροφές, ατυχήματα όπου δεν είναι δυνατή η αναγνώριση,εγκληματικές ενέργειες, κ.λ.π.). Επίσης, στην Ενδοδοντολογία, η ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης έχει χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη των μηχανισμών που εμπλέκονται στη φλεγμονή, διαφορροποίηση, ανάπτυξη και γήρανση του οδοντικού πολφού. Summary In molecular biology, the polymerase chain reaction (PCR) is a technique to amplify a single or few copies of a piece of DNA. Reverse transcription-polymerase chain reaction (RT-PCR) is a sensitive method for the detection of mrna expression levels. RT-PCR involves two steps: the reverse transcription reaction and PCR amplification. PCR and RT-PCR are common techniques used in medical and biological research labs for a variety of applications. The aim of this study was to describe these two techniques and to review the applications in the dental pulp research field. Dental pulp has been proved to be an ideal DNA source of ancient septicemic microorganisms. Dental pulp has also been used as a source of host DNA for genotyping buried individuals. Gene exrression analyses have been proposed as a useful tool for the study of mechanisms involved in inflammation, differentiation, growth and aging of dental pulp. ΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: Πολφός, γενετικό υλικό, γονιδιακή έκφραση, RT-PCR, PCR. KEY WORDS: Pulp, genetic material, gene expression, RT- PCR, PCR. Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Διδάκτορας 2 Αναπληρωτής Καθηγητής Receivet on 15 th Jan., Accepted on 20 th Fev., Dr. Dentist 2 Associate Professor

2 250 Εισαγωγή Όπως είναι γνωστό στο DNA των κυττάρων αποθηκεύονται οι γενετικές πληροφορίες που καθορίζουν όλα τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού και οι οποίες οργανώνονται σε λειτουργικές μονάδες, τα γονίδια. Το σύνολο των γονιδίων ενός κυττάρου αποτελεί το γενετικό υλικό ή γονιδίωμά του. Τα τελευταία χρόνια η συνεχής ανάπτυξη ευαίσθητων και εξελιγμένων τεχνικών ανάλυσης γενετικού υλικού έχει διευρύνει το πεδίο, αλλά και τις δυνατότητες έρευνας της μοριακής βιολογίας. Ο οδοντικός πολφός, που είναι χαλαρός συνδετικός ιστός που περιλαμβάνει αγγεία και νεύρα, αποτελεί ιδανικό βιολογικό δείγμα λήψεως γενετικού υλικού, καθώς το περιεχόμενο του περιβάλλεται και προστατεύεται από τα ανένδοτα τοιχώματα της οδοντίνης. Έτσι, έχει αναφερθεί η δυνατότητα αναλύσεως DNA από πολφικό ιστό, ακόμη και σε περίπτωση λήψεώς του από εγκλείστους άνω γομφίους απανθρακωμένου πτώματος. Στην περίπτωση αυτή, η πολφική επιβίωση, παρά την ανάπτυξη τόσο υψηλής θερμοκρασίας κατά την απανθράκωση, οφείλονταν στην προστασία που παρείχαν οι μαλακοί ιστοί και το οστικό πέταλο του γναθιαίου κυρτώματος 1. Βασικές τεχνικές της μοριακής βιολογίας, που έχουν χρησιμοποιηθεί και για την ανάλυση γενετικού υλικού από τον πολφό είναι η μέθοδος του πολυμορφισμού μήκους θραύσματος DNA από ένζυμα περιορισμού (RFLP : Restriction Fragment Length Polymorphism) και η μέθοδος της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR : Polymerase Chain Reaction). Γονιδιακή έκφραση (gene expression) είναι η διαδικασία κατά την οποία μια μεταβιβάσιμη πληροφορία ενός γονίδιου, όπως είναι η αλληλουχία του DNA, μετατρέπεται σε ένα λειτουργικό προϊόν, όπως είναι το RNA ή η πρωτεΐνη. Όπως είναι γνωστό, η γενετική πληροφορία των γονιδίων, που κωδικοποιεί τη σύνθεση των πρωτεϊνικών μορίων, αποτυπώνεται στο κυτταρικό επίπεδο με τη διαδικασία της μεταγραφής του mrna. Ο προσδιορισμός, επομένως, του επιπέδου του mrna, που μεταγράφεται μετά από τη διέγερση των αντίστοιχων γονιδίων, αντιπροσωπεύει και το επίπεδο της γονιδιακής έκφρασης. Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί τα τελευταία χρόνια στην ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης διαφόρων πρωτεϊνικών μορίων του πολφού (κυτταροκινών, ενζύμων, υποδοχέων κ.λ.π.), με σκοπό, κυρίως, την κατανόηση των πολύπλοκων μοριακών μηχανισμών που αναπτύσσονται κατά τις διάφορες φάσεις εξέλιξης της φλεγμονής του. Βασική τεχνική ανάλυσης της γονιδιακής έκφρασης είναι η μέθοδος της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης μετά από αντίστροφη μεταγραφή (RT- PCR : Reverse Transcription Polymerase Chain Kόκκας, Σταυριανός Reaction). Αρχή της μεθόδου είναι η αντίστροφη μεταγραφή του mrna σε μονόκλωνο συμπληρωματικό cdna, που ακολουθείται από την αντιγραφή του σε δίκλωνο και την ενίσχυση του διαμέσου της PCR. Η αντίδραση RT-PCR αναφέρεται και ως ανταγωνιστική (competitive), όταν παράλληλα με την ανάλυση της έκφρασης του προς εξέταση γονιδίου, γίνεται στον ίδιο δοκιμαστικό σωλήνα και η ανάλυση του γονιδίου μιας ή περισσοτέρων ταυτόχρονα πρωτεϊνών, που χρησιμοποιούνται ως εσωτερικοί μάρτυρες, για να αντισταθμιστούν δειγματοληπτικά και εργαστηριακά σφάλματα, που οφείλονται στις διάφορες μεταβλητές. Η μέθοδος RΤ-PCR είναι περισσότερο ευαίσθητη και αξιόπιστη από τεχνικές όπως η Northern blotting και Ribonuclease protection assay, που έχουν χρησιμοποιηθεί, επίσης, για τον ίδιο σκοπό 2. Ωστόσο τα αποτελέσματα μιας γονιδιακής ανάλυσης είναι προτιμότερο να επιβεβαιώνονται πάντα και από μια δεύτερη τεχνική 3. Η μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη προσφέρει, πλέον, σήμερα, πλήθος μεθόδων ανάλυσης στη μοριακή βιολογία που εξελίσσονται και παραλλάσσονται συνεχώς, ποικίλλοντας σε ότι αφορά το κόστος και την απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η περιγραφή των μεθόδων RΤ-PCR και PCR, καθώς και η επισκόπηση των εφαρμογών τους στο πεδίο έρευνας του οδοντικού πολφού. Μέθοδος RT-PCR Η διαδικασία της ανάλυσης της γονιδιακής έκφρασης με τη μέθοδο RΤ-PCR ξεκινάει με τη συλλογή του δείγματος. Η μεταφορά όλων των δειγμάτων από το σημείο λήψεως στο χώρο της συντήρησης πρέπει να γίνεται με την άμεση τοποθέτησή τους σε αποστειρωμένους σωλήνες τύπου eppendof και υπό ψύξη μέσα σε υγρό άζωτο (σημείο ζέσεως : 195,8 C), το οποίο αποτρέπει τη διάσπαση που υφίσταται ταχύτατα το RNA στο εξωτερικό περιβάλλον από τη δράση των ριβονουκλεασών 4. Η απομόνωση του RNA από τον πολφικό ιστό γίνεται με τη βοήθεια κάποιου εμπορικού kit και σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Ακολουθεί η αντίστροφη μεταγραφή του RNA σε αντίστοιχο μονόκλωνο cdna που γίνεται με τη βοήθεια ενός ενζύμου που ανήκει στην ομάδα των αντίστροφων τρανσκριπτάσων (reverse transcriptases) ή RNA εξαρτώμενων DNA πολυμερασών (RNA depended DNA polymerases). Τα ένζυμα αυτά χρησιμοποιούνται από διάφορους ιούς, που έχουν ως γενετικό υλικό το RNA (ρετροϊοί) για να επιτύχουν την αντίστροφη μεταγραφή του γονιδιώματος τους σε μονόκλωνο DNA, το οποίο κατόπιν θα ενσωματωθεί στο γονιδίωμα των κυττάρων του ξενιστή, μαζί με το οποίο και θα αντιγραφεί. Οι αντίστροφες τρανσκρι-

3 Ανάλυση γενετικού υλικού και γονιδιακής έκφρασης στον πολφό πτάσες που χρησιμοποιούνται ονομάζονται από τον ιό που απομονώθηκαν και είναι συνήθως η M-MuLV (Moloney Murine Leukemia Virus), η HIV-1 (Human Immunodeficiency Virus type 1), και η AMV (Avian Myeloblastosis Virus). Η αντίδραση της αντίστροφης μεταγραφής απαιτεί για την πραγματοποίησή της, την παρουσία αφετηριών ή εκκινητών αλύσων (primers) του εμπορίου που παρασκευάζονται σε ειδικές συσκευές και συνδέονται (υβριδίζονται) υπό τη δράση της αντίστροφης τρανσκριπτάσης με το RNA. Οι αφετηρίες μπορεί να είναι μη ειδικές, όταν η ακολουθία των βάσεων είναι τυχαία (random primers) ή ειδικές, όταν είναι ολιγονουκλεοτίδια με συμπληρωματική αλληλουχία προς το RNA στόχο. Η προτίμηση αφετηριών με τυχαία ακολουθία βάσεων διευκολύνει τον υβριδισμό με πλούσιο σε βάσεις αδενίνης (poly-a-tail) τελικό άκρο, που παρατηρείται στο mrna 2. Η αντίδραση της αντίστροφης μεταγραφής πραγματοποιείται μέσα σε δοκιμαστικό σωλήνα που περιλαμβάνει ως αντιδραστήρια ολόκληρο το RNA που απομονώθηκε, τις αφετηρίες, που συνήθως είναι εξαμερή με τυχαία ακολουθία βάσεων (random hexamer primers), τα τριφωσφορικά δεοξυριβονουκλεοτίδια (datp, dctp, dttp, dgtp) που αποτελούν το υπόστρωμα, τη διθειοτριτόλη, το ρυθμιστικό διάλυμα, τα ιόντα Κ + και Μg 2+ και το ένζυμο της αντίστροφης τρανσκριπτάσης. Το μίγμα της αντίδρασης τοποθετείται, συνήθως, σε ειδικά προγραμματισμένη συσκευή, το θερμικό κυκλοποιητή (thermocycler), όπου επιτυγχάνονται οι απαραίτητες εναλλαγές της θερμοκρασίας (Εικ. 1). Οι συνθήκες της αντίδρασης περιλαμβάνουν, αρχικά, διαδοχικές θερμοκρασίες 23 C επί 10 λεπτά και 42 C επί 30 έως 60 λεπτά. Ακολουθεί θέρμανση στους 95 C επί 5-10 λεπτά και κατόπιν άμεση ψύξη σε πάγο, ώστε να γίνει η μετου- Εικόνα 1. Θερμικός κυκλοποιητής (Εργ. Φαρμακολογίας Ιατρικής Σχολής, Α.Π.Θ). 251 σίωση ή αποδιάταξη του υβριδίου RNA-cDNA και η αδρανοποίηση της περίσσειας της αντίστροφης τρανσκριπτάσης. Πριν από την προσθήκη του RNA στο μίγμα της αντίδρασης, συνίσταται η θέρμανση του στους 90 C επί 5 λεπτά και η άμεση ψύξη του σε πάγο, ώστε να αποσυντεθούν αδρανή προϊόντα και κάποιες δευτεροταγείς δομές, που εμποδίζουν τον υβριδισμό του cdna 5. Μετά το πέρας της αντίστροφης μεταγραφής, ακολουθεί η ενίσχυση του cdna με την αντίδραση PCR. Μέθοδος PCR Η PCR είναι γενικά μια μέθοδος, που χρησιμοποιείται για την ποσοτική ενίσχυση ενός συγκεκριμένου τμήματος του DNA που μπορεί να είναι ένα απλό γονίδιο ή τμήμα του ή κάποια άλλη μη γενετικά κωδικοποιημένη αλληλουχία. Οι περισσότερες τεχνικές μπορούν να ενισχύσουν ζεύγη βάσεων μεγέθους μέχρι 10 Kb (kilo base), ενώ κάποιες έως 40 Kb 6. Στην περίπτωση της ανάλυσης πολφικού ιστού, κατά την εξαίρεση του θα πρέπει να διασφαλίζονται συνθήκες ασηψίας, καθώς υπάρχει μεγάλη ευαισθησία της μεθόδου σε οποιαδήποτε επιμόλυνση του δείγματος 7. Αρχή της μεθόδου είναι η πολλαπλή αντιγραφή και ποσοτική μεγέθυνση μιας συγκεκριμένης αλληλουχίας του DNA, μεγέθους από 50 έως περισσότερο από 2000 βάσεις, που επιτυγχάνεται in vitro με τη βοήθεια του ενζύμου της DNA πολυμεράσης. Οι DNA πολυμεράσες είναι γενικά μια ομάδα ενζύμων, που είναι υπεύθυνες για την αντιγραφή του DNA σε κάθε κύτταρο κατά τη διαίρεση του. Όπως ξετυλίγονται οι δύο κλώνοι του DNA, το ένζυμο πολυμεράση διαβάζει τον ένα κλώνο και έχοντάς τον ως πρότυπο (template) συνθέτει συμπληρωματική άλυσο DNA με κατεύθυνση από το 5 προς 3 άκρο, έχοντας ως άλυσο αφετηρία την περιοχή του δίκλωνου DNA, παρουσία τριφωσφορικών δεοξυριβονουκλεοτιδίων και ιόντων Mg 2+. Στην περίπτωση της PCR, το ένζυμο που συνήθως προτιμάται είναι η Taq πολυμεράση που ονομάστηκε έτσι, επειδή απομονώθηκε αρχικά από το θερμόφιλο βακτήριο Thermus aquaticus 8. Η Taq πολυμεράση παρουσιάζει αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες, που απαιτούνται κατά τη διάρκεια της PCR έχοντας ευνοϊκότερη θερμοκρασία δράσης τους C και χρόνο ημίσειας ζωής τα 9 λεπτά στους 97,5 C 9. Το γεγονός αυτό διευκολύνει τις εργαστηριακές συνθήκες της αντίδρασης, καθώς η αντίσταση της Taq πολυμεράσης κατά την επαναλαμβανόμενη έκθεσή της σε υψηλές θερμοκρασίες εξαλείφει την αναγκαιότητα της συνεχούς προσθήκης του ενζύμου σε κάθε κύκλο της αντίδρασης 10,11. Η συχνότητα του σφάλματος της Taq πολυμεράσης είναι, επίσης, χαμηλή και έχει υπολογιστεί στο 0,25%

4 252 μετά από 30 κύκλους της PCR 12. Η PCR πραγματοποιείται, συνήθως, σε όγκο αντίδρασης ml και το μίγμα της αντίδρασης περιλαμβάνει μια σειρά από συγκεκριμένα αντιδραστήρια 13,14. Το τμήμα που επιλέγεται να ενισχυθεί αναφέρεται ως στόχος (target) DNA και στην περίπτωση της RT-PCR είναι το cdna, που δημιουργήθηκε κατά την αντίστροφη μεταγραφή του mrna. Από το εμπόριο χρησιμοποιούνται δύο αφετηρίες, που είναι συνθετικά ολιγονουκλεοτίδια, συνήθως, μήκους βάσεων. Οι αφετηρίες έχουν δομή συμπληρωματική προς τις πλευρικές αλληλουχίες των 5ʼ και 3ʼ άκρων του DNA στόχου, η κάθε μία αντίστοιχα προς τον ένα κλώνο και με αντίθετη κατεύθυνση. Είναι προτιμότερο να έχουν τυχαία κατανομή βάσεων, από τις οποίες περίπου το 50% είναι να είναι ζεύγη γουανίνης κυτοσίνης (GC). Επίσης, πρέπει να αποφεύγονται αφετηρίες με ασυνήθιστη αλληλουχία βάσεων ή έντονη δευτεροταγή δομή 15. Οι αφετηρίες δεν πρέπει να είναι συμπληρωματικές με αλληλουχίες του DNA, που δεν αποτελούν στόχο και περιέχονται στο δείγμα. Επίσης, δεν πρέπει να είναι συμπληρωματικές και μεταξύ τους, κυρίως, στα 3 άκρα τους, επειδή μπορεί να αλληλοϋβριδιστούν και να επεκταθούν, ιδιαίτερα, όταν μικρές ποσότητες DNA στόχου, ενισχύονται με πολλούς κύκλους. Με τον τρόπο αυτό σχηματίζονται διμερείς αφετηρίες, που ανταγωνίζονται το κύριο προϊόν της αντίδρασης 14. Τα τριφωσφορικά δεοξυριβονουκλεοτίδια (dntps) αποτελούν το απαιτούμενο δομικό υλικό για τη σύνθεση των νέων αλύσων του DNA υπό την επίδραση του ένζυμου της Taq πολυμεράσης του DNA, που, όπως έχει ήδη αναφερθεί, είναι αυτό, που προτιμάται. Συγκέντρωση του ενζύμου units για 100 μl όγκου αντίδρασης είναι αυτή που συνιστάται, όταν είναι κατάλληλες και οι υπόλοιπες παράμετροι 9. Η αντίδραση λαμβάνει χώρα σε ρυθμιστικό διάλυμα (Buffer) που παρέχει το απαραίτητο χημικό περιβάλλον για τη σταθερότητα, αλλά και την δράση της DNA πολυμεράσης, παρουσία δισθενών ιόντων, συνήθως Mg 2+ και μονοσθενών ιόντων Κ +. Μετά το σχηματισμό του μονόκλωνου cdna, αυτό αντιγράφεται σε δίκλωνο, που κατόπιν ενισχύεται με την PCR αντίδραση. H PCR αντίδραση περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες μεταβολές της θερμοκρασίας στο μίγμα της αντίδρασης, που ονομάζονται κύκλοι. Κάθε κύκλος περιλαμβάνει 3 διαφορετικά στάδια, όπου εναλλάσσονται διαφορετικές θερμοκρασίες, που προγραμματίζονται από το θερμικό κυκλοποιητή. Οι παράμετροι που επηρεάζουν τις συνθήκες της αντίδρασης σε αυτά τα στάδια είναι η αλληλουχία και το μήκος του DNA στόχου, η αλληλουχία και το ποσοστό συμπληρωματικότητας των αφετηριών, καθώς και ο χρόνος που μεσολαβεί κατά την εναλλαγή των θερμοκρασιών (ramp time) 14. Κόκκας, Σταυριανός To πρώτο στάδιο περιλαμβάνει την αποδιάταξη ή μετουσίωση (denaturation) του DNA, που επιτυγχάνεται σε υψηλή θερμοκρασία συνήθως C, επί 1-2 λεπτά. Με τη μετουσίωση διασπώνται οι έλικες του DNA, αλλάζει δηλαδή η δομή του με το χωρισμό των δύο ελίκων και τη μετατροπή του από δίκλωνο σε μονόκλωνο (single strands). Κατά τη μετουσίωση δεν προκαλείται διάσπαση των ομοιοπολικών δεσμών, αλλά διακοπή των δυνάμεων, που είναι υπεύθυνες για τη διατήρηση της δομής της διπλής έλικας του DNA όπως είναι οι δεσμοί υδρογόνου μεταξύ των βάσεων και οι δυνάμεις από την αλληλεπίδραση των αλληλοδιάδοχων βάσεων. Η διαδικασία αυτή είναι αντιστρεπτή και σε θερμοκρασία περίπου 25 C μπορεί να γίνει επανασύνδεση (renaturation), δηλαδή διπλοελίκωση των δύο αλύσων. Το δεύτερο στάδιο περιλαμβάνει τη σύνδεση των αφετηριών με το μετουσιωμένο DNA, διαδικασία που αναφέρεται και ως σύνδεση ή υβριδισμός των αφετηριών (annealing) και που επιτυγχάνεται σε χαμηλότερη θερμοκρασία C σε χρόνο, συνήθως, λίγων δευτερολέπτων. Το τρίτο και τελικό στάδιο που αναφέρεται ως επέκταση (extension / elongation), επιτυγχάνεται, συνήθως, σε θερμοκρασίες C και περιλαμβάνει την προσθήκη υπό τη δράση της DNA πολυμεράσης των συμπληρωματικών dntps στο 3 άκρο κάθε αλύσου. Ακολουθεί η επέκταση προς το 5 άκρο και, έτσι, σχηματίζονται 2 καινούργιες άλυσοι (κλώνοι) DNA συμπληρωματικές προς αυτές των 2 κλώνων του προτύπου DNA και διπλασιάζεται η συγκεκριμένη περιοχή 13,14,16. Καθώς εξελίσσεται η αντίδραση PCR, το τμήμα του DNA στόχου που αναπαράγεται αποτελεί μετά το τέλος του κάθε κύκλου και τη μήτρα αντιγραφής που θα προκαλεί την εκθετική του ενίσχυση (amplification) δια μέσου των αλυσιδωτών αντιδράσεων σε τελικό αριθμό ανατύπων 2 n (n = o αριθμός των κύκλων). Η αντίδραση PCR συνεχίζεται έως ότου εξαντληθεί κάποιο αντιδραστήριο ή η DNA πολυμεράση δεν μπορεί να συνθέσει νέο DNA αρκετά σύντομα. Σε κανονικές συνθήκες αντίδρασης το πόσο της Taq DNA πολυμεράσης ελαττώνεται μετά από κύκλους. O αριθμός των κύκλων της αντίδρασης εξαρτάται από την απόδοση της αντίδρασης και από την ποσότητα του DNA στόχου στην αντίδραση. Έτσι, στους 30 κύκλους και στο 10% της αντίδρασης, ποσότητα 100 ng γονιδιώματος DNA θηλαστικών, που περιλαμβάνει περίπου κύτταρα, αποδίδει ευκρινώς ορατή ζώνη φωτεινότητας, μετά από ηλεκτροφόρηση σε πηκτή, που περιλαμβάνει βρωμιούχο εθίδιο 14. Περισσότερη ποσότητα DNA πιθανώς απαιτεί λιγότερους κύκλους, σε πολύ μικρότερη, ωστόσο, ποσότητα είναι προτιμότερο η ενίσχυση να γίνεται με βελτίωση των συνθηκών της αντίδρασης, παρά με αύξηση των κύκλων (>40) η οποία εξαντλεί τα αντιδραστήρια και δε βελτιώνει την από-

5 Ανάλυση γενετικού υλικού και γονιδιακής έκφρασης στον πολφό δοση της μεθόδου. Αύξηση των κύκλων μειώνει την ειδικότητα της DNA-πολυμεράσης, με αποτέλεσμα να σχηματιστούν πιθανώς μη ειδικά προϊόντα. Σε υψηλές συγκεντρώσεις DNA, επίσης, είναι δυνατόν αυτό να αυτοϋβριδίζεται με αποτέλεσμα να σταματήσει η αντίδραση ή να παραχθούν επίσης μη ειδικά προϊόντα. Μετά το τέλος του τελευταίου κύκλου συνήθως εφαρμόζεται ένα τελικό στάδιο επέκτασης (final extension), συνήθως, στους 72 C, επί 5 λεπτά, ώστε να μεταπέσουν σε δίκλωνα όλα τα μόρια DNA που έχουν παραχθεί. Κατά την αντίδραση PCR το κύριο ή μικρό προϊόν (short product), που λαμβάνεται είναι δίκλωνο DNA που περιλαμβάνεται μεταξύ των αφετηριών νουκλεοτιδίων. Τα άκρα του καθορίζονται από το 5 άκρο των αφετηριών και το μέγεθος του είναι ίσο με το άθροισμα των βάσεων των αφετηριών και της παρεμβαλλόμενης αλληλουχίας στόχου. Από τον πρώτο, όμως, κύκλο της αντίδρασης παράγονται και μακρύτερα μόρια DNA (long products), που το μέγεθος τους ξεπερνά το μεταξύ των αφετηριών τμήμα. Τα προϊόντα αυτά αυξάνονται γραμμικά με την πρόοδο των κύκλων, με αποτέλεσμα στο τέλος να αποτελούν ένα πολύ μικρό ποσοστό στο συνολικό προϊόν της PCR 16. Η εξέλιξη της μοριακής βιολογίας έχει προσφέρει πολλές παραλλαγές της αντίδρασης με στόχο την επίτευξη, όσο το δυνατόν περισσότερο αξιόπιστων αποτελεσμάτων. Έτσι, έχουν αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο ευαίσθητες και αξιόπιστες τεχνικές όπως η PCR στον πραγματικό χρόνο (real time PCR), που είναι μια ποσοτική μέθοδος, όπου η μεγέθυνση του DNA στόχου και η ανίχνευση του προϊόντος γίνονται ταυτόχρονα στο ίδιο σωληνάριο, επειδή το προϊόν που παράγεται συνδέεται με φθορίζουσα χρωστική που ανιχνεύεται από το οπτικό σύστημα ειδικού κυκλοποιητή. O έλεγχος των αποτελεσμάτων της PCR γίνεται συνήθως με τη μέθοδο της ηλεκροφόρησης μέσα σε υπόστρωμα πηκτής, όπου αναγνωρίζεται το μοριακό μέγεθος του ενισχυμένου DNA σε σύγκριση με DNA δείκτες γνωστού μοριακού βάρους. Η ηλεκτροφόρηση είναι γενικά μια μέθοδος με την οποία επιτυγχάνεται ο διαχωρισμός βιολογικών μακρομορίων όπως είναι οι πρωτεΐνες και τα νουκλεϊκά οξέα με βάση το γεγονός ότι η δημιουργία ηλεκτρικού πεδίου, προκαλεί τη μετακίνηση των μορίων που φορτίζονται, ανάλογα με το μέγεθός τους. Με την ηλεκτροφόρηση διαχωρίζονται μεγάλες ποσότητες ακόμη και μικρών (<1000 bp) τμημάτων βάσεων DNA 17. Η ηλεκτροφόρηση γίνεται σε ειδικές συσκευές και ανάλογα με την τοποθέτηση της γέλης διακρίνεται σε οριζόντια και κάθετη (Εικ. 2). Στην περίπτωση των νουκλεϊκών οξέων οι φωσφορικές ομάδες, που περιέχουν αποκτούν σε όλη τους την έκταση αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο, Εικόνα 2. Συσκευή οριζόντιας ηλεκτροφόρησης. (Εργ. Φαρμακολογίας Ιατρικής Σχολής, Α.Π.Θ). 253 όταν τοποθετηθούν σε περιβάλλον με ουδέτερο ή αλκαλικό ph, όπως είναι η γέλη, που χρησιμοποιείται στην ηλεκτροφόρηση. Η δημιουργία ηλεκτρικού πεδίου, κατά τη διάρκεια της ηλεκτροφόρησης μετακινεί τα μόρια των νουκλεϊκών οξέων από την κάθοδο προς την άνοδο με μια δύναμη σταθερή και ανεξάρτητη, από τη νουκλεοτιδική τους σύσταση. Ο διαχωρισμός των τμημάτων των νουκλεϊκών οξέων προκύπτει από τη διαφορετική αντίσταση που εμφανίζεται κατά τη μετακίνηση τους διαμέσου των πόρων της γέλης. Έτσι, μεγαλύτερη ταχύτητα μετακίνησης έχουν τα μόρια με μικρότερο μέγεθος, ενώ το αντίστροφο συμβαίνει στα μόρια με μεγαλύτερο μέγεθος. Η ηλεκτροφόρηση του DNA γίνεται συνήθως σε πηκτή πολυακρυλαμιδίου ή αγαρόζης. Οι πηκτές πολυακρυλαμιδίου σχηματίζονται μετά από τον πολυμερισμό ακρυλαμιδίου, συνήθως, 3,5-20% παρουσία bis-ακρυλαμιδίου, TEMED (N,N,N,N - tetramethylenediamin) και υπερθειϊκού αμμωνίου, ενώ το μέγεθος των πόρων καθορίζεται από το μήκος των αλυσίδων και το βαθμό διασύνδεσης αυτών. Οι πηκτές πολυακρυλαμιδίου τρέχουν με σταθερή τάση, σε κάθετη συσκευή ηλεκτροφόρησης και έχουν μεγάλη ικανότητα διαχωρισμού τμημάτων DNA με μικρό μοριακό μέγεθος (5-500 bp) ακόμη και σε τμήματα που διαφέρουν κατά 1 bp. Οι πηκτές πολυακρυλαμιδίου μπορούν, επίσης, να δεχτούν μεγάλη ποσότητα DNA, ενώ είναι εξαιρετική και η καθαρότητα των τμημάτων που απομονώνονται από αυτές. Ωστόσο, σε σχέση με τις πηκτές της αγαρόζης, έχουν δυσκολότερη προετοιμασία και χειρισμό. Η αγαρόζη είναι φυσικός πολυσακχαρίτης με ζελατινώδη υφή, που παράγεται από τα φύκια και η βασική αιτία χρήσης της είναι ότι, λόγω της χαμηλής της περιεκτικότητας σε θειικές ομάδες, έχει πολύ μικρό φορτίο και χαμηλή ηλεκτρο-ενδόσμωση. Οι πηκτές αγαρόζης έχουν μικρότερη ικανότητα διαχωρισμού, αλλά μεγαλύτερου εύρους σε σχέση με του πολυακρυλαμιδίου. Τμήματα DNA από 0,5 έως 25 Kb

6 254 Κόκκας, Σταυριανός μπορούν να διαχωριστούν σε διαφορετικές συγκεντρώσεις πηκτής αγαρόζης, συνήθως, σε συσκευή οριζόντιας ηλεκτροφόρησης και υπό σταθερή τάση και ένταση 18. Η εφαρμογή τα τελευταία χρόνια τεχνικών, όπου η ηλεκτροφόρηση της πηκτής γίνεται μέσα σε εναλλασσόμενο ηλεκτρικό πεδίο (pulsefield gel electrophoresis), έχει βοηθήσει στο διαχωρισμό μεγαλύτερων τμημάτων DNA (>50 kb), που παρουσίαζε πολλές φορές προβλήματα, με τις προηγούμενες τεχνικές 19,20. Η ανάλυση των τμημάτων του DNA που διαχωρίστηκε γίνεται με τη βοήθεια διαφόρων χρωστικών ουσιών, που προστίθενται στην πηκτή. Η πιο συνηθισμένη χρωστική είναι το βρωμιούχο εθίδιο (ΕtBr), το οποίο συγκρατείται μεταξύ των βάσεων του δίκλωνου DNA (intercalation) και φθορίζει υπό την έκθεση της υπεριώδους (UV) ακτινοβολίας. Υπάρχουν ωστόσο και άλλες χρωστικές, που χρησιμοποιούνται, πολλές από τις οποίες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία από το βρωμιούχο εθίδιο 21. Η διαδικασία αυτή καταλήγει στην οπτική απεικόνιση ζωνών φωτεινότητας χρώματος μεταξύ ερυθρού και πορτοκαλί που αντιστοιχεί στα τμήματα του DNA. Η πηκτή κατόπιν φωτογραφίζεται με τη βοήθεια ψηφιακής κάμερας, συνήθως, σε ασπρόμαυρη απεικόνιση και η ανάλυση της έντασης των ζωνών φωτεινότητας γίνεται με τη βοήθεια κατάλληλων προγραμμάτων σε ηλεκτρονικό υπολογιστή (Εικ. 3). Συζήτηση- Συμπεράσματα Εικόνα 3. Συσκευή φωτογράφησης και ανάλυσης των ζωνών του ενισχυμένου DNA, μετά από ηλεκτροφόρηση σε πηκτή αγαρόζης. (Εργ. Φαρμακολογίας Ιατρικής Σχολής, Α.Π.Θ). Ο οδοντικός πολφός έχει προταθεί ως κατάλληλο δείγμα ιστού για την ανίχνευση παθογόνων οργανισμών. Στους ανθρώπους η ανίχνευση του ιού HIV με τη μέθοδο PCR επιβεβαιώθηκε με τον in situ υβριδισμό του γονιδιώματος του HIV σε ινοβλάστες του οδοντικού πολφού 22,23. Με τη μέθοδο PCR και τη χρησιμοποίηση δύο ειδικών γονιδίων στόχων, έχει ανινευτεί στον οδοντικό πολφό δοντιού το DNA του Bartonella quintana σε ασθενή, όπου είχε διαπιστωθεί πριν από 6 μήνες μικροβιαιμία του συγκεκριμένου παθογόνου οργανισμού και η οποία υποχώρησε πλήρως κατά τη διάρκεια της λήψεως του δείγματος 24. Η ανάλυση γενετικού υλικού από τον πολφό, έχει αποδειχτεί ότι μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην αναδρομική διάγνωση αρχαίων μολυσματικών ασθενειών, δεδομένου ότι μετά το θάνατο του ανθρώπου, τα δόντια διατηρούνται ακέραια για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, διατηρώντας το περιεχόμενο της πολφικής κοιλότητας αποξηραμένο, υπό την μορφή κονίας, στεγανό και ανεπηρέαστο από εξωτερικές επιμολύνσεις 25. Έτσι, το γενετικό αυτό υλικό είναι το ιδανικό για την ανίχνευση παθογόνων παραγόντων σε ενταφιασμένους ανθρώπους, αλλά και σε ορισμένα ανώτερα θηλαστικά, που ήταν πιθανώς υπαίτιοι για την εκδήλωση θανατηφόρων επιδημιών κατά το ιστορικό παρελθόν. Σύμφωνα με τις αναφορές που υπάρχουν, έχει επιτυχώς ανιχνευτεί ο αιτιολογικός παράγοντας της πανώλης Yersinia pestis σε προϊστορικούς χρόνους 30 και η Bartonella henselae σε ανώτερα θηλαστικά του 13 ου 18 ου αιώνα 31. Σε έρευνα ομαδικού τάφου σε αρχαίο νεκροταφείο στην περιοχή του Κεραμικού της Αθήνας μελετήθηκε το DΝΑ από τον πολφό τριών δοντιών που προέρχονταν από τρία κρανία. Στους πολφούς ανιχνεύτηκε ο μικροβιακός παράγοντας Salmonella enterica Typhi, ο οποίος τους είχε επιμολύνει δια μέσου της αιματικής κυκλοφορίας. Η ταυτοποίηση του συγκεκριμένου μικροβιακού παράγοντα συσχετίστηκε με την εκδήλωση θανατικής επιδημίας τυφοειδούς πυρετού στην Αθήνα το 431/430 π.χ., παρά το γεγονός ότι μερικά συμπτώματα και ορισμένες συνέπειες της ασθένειας, όπως παρατίθενται από τον Θουκυδίδη, δε σχετίζονται με τη συγκεκριμένη νόσο, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Έτσι, υπάρχει πιθανότητα ή να είχε ξεσπάσει στην Αθήνα, συγχρόνως, και άλλη μολυσματική ασθένεια ή ίσως είναι και το πιθανότερο, σήμερα, να γνωρίζουμε μια μεταλλαγμένη μορφή της ασθένειας, και το μικρόβιο που εντοπίστηκε στα δόντια των τριών νεκρών του ομαδικού τάφου να σχετίζεται με μια πρώιμη μορφή της 32. Σημαντική είναι, επίσης, η συμβολή της ανάλυσης του γενετικού υλικού από τον ανθρώπινο πολφό στη διαλεύκανση διαφόρων υποθέσεων, που αφορούν τον τομέα της Οδοντιατροδικαστικής έρευνας 33. Σύμφωνα με στοιχεία από έρευνες ο οδοντικός πολφός αποτελεί πολύτιμη πηγή ορολογικών και βιολογικών αποδεικτικών στοιχείων 34,35. Έτσι, έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για τη μεταθανάτια μοριακή διάγνωση κληρονομικών παθήσεων, όπως η μυική δυστροφία του Duchenne 36 και το σύνδρομο Rett 37.

7 Ανάλυση γενετικού υλικού και γονιδιακής έκφρασης στον πολφό 255 Έχει αναφερθεί στην Οδοντιατροδικαστική, εξιχνίαση εγκληματικής ενέργειας μετά από την ανάλυση του DNA από τον οδοντικό πολφό απανθρακωμένου πτώματος και τη συγκριτική αξιολόγησή του με ανάλυση του DNA από κηλίδες αίματος που ανευρέθηκαν σε ρουχισμό στο σπίτι του φερόμενου ως υπόπτου. Τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία αποτέλεσαν ισχυρό έρεισμα, ώστε ακόμα και ο συνήγορος της υπεράσπισης του κατηγορουμένου επέλεξε να μην αμφισβητήσει την αποδεικτική εγκυρότητα των Οδοντιατροδικαστικών στοιχείων 1. Η ταυτοποίηση με βάση την ανάλυση του DNA στηρίζεται στο γεγονός ότι στο ανθρώπινο γονιδίωμα υπάρχουν επαναλαμβανόμενες περιοχές από συγκεκριμένες αλληλουχίες βάσεων, ξεχωριστές για το κάθε άτομο, που αναφέρονται ως αποτυπώματα του DNA (DNA fingerprints) 33. Η τεχνική των DNA αποτυπωμάτων φαίνεται να αντικαθιστά τις αποδείξεις που προέρχονται από τη μελέτη των ομάδων αίματος σε περιπτώσεις αμφισβητούμενων συγγενικών σχέσεων (έλεγχος αποκλεισμού πατρότητας). Άλλωστε, η μέθοδος της μελέτης των ομάδων αίματος δεν είναι αξιόπιστη μέθοδος, ειδικά, όταν το άτομο ανήκει στην ομάδα Ο αίματος (το 40% περίπου πληθυσμιακά, έχει την ομάδα αυτή) 33. Ο οδοντικός πολφός έχει, επίσης, χρησιμοποιηθεί ως πηγή DNA του ξενιστή για τη γονιδιακή ταυτοποίηση ενταφιασμένων ανθρώπων με βάση την ακολουθία του γονιδίου DQA1 της περιοχής HLA του χρωμοσώματος 6 38, τις περιοχές STR (Short Tandem Repeats) των χρωμοσωμάτων 39 και τις υπερμεταβλητές περιοχές-1 (Ηypervariable Region 1: HVR-I) του μιτοχονδριακού DNA 40. Ο προσδιορισμός του φύλου κατά την ταυτοποίηση ή αποσυσχετισμό οστικών υπολειμμάτων ή απανθρακωμένων/αποτεφρωμένων πτωμάτων αγνώστου ταυτότητας μπορεί να γίνει επίσης με βάση το γεγονός ότι στον πολφικό ιστό των δοντιών θηλέων ατόμων εντοπίζεται μικροσκοπικά το σωματίδιο του Barr ή Χ-χρωματίνη 33. Ο προσδιορισμός της έκφρασης των γονιδίων διαφόρων βιολογικών μακρομορίων, που συσχετίζονται με τη φλεγμονώδη διαδικασία, επιχειρείται να χρησιμοποιηθεί τα τελευταία χρόνια ως εξειδικευμένος βιολογικός μοριακός δείκτης της φλεγμονής του πολφού. Παρότι στην περίπτωση της φλεγμονής του πολφού η χρησιμοποίηση ενός τέτοιου δείκτη δεν έχει κλινική χρησιμότητα στη διαγνωστική διαδικασία, επειδή προϋποθέτει την εξαίρεση του, η διαφαινόμενη συσχέτιση του επιπέδου της γονιδιακής έκφρασης αυτών των δεικτών με τα κλινικά ευρήματα και τα συμπτώματα της πολφίτιδας έχει αξία για τη βασική έρευνα στο αντικείμενο της βιολογίας του πολφού, καθώς παρέχει στοιχεία για την κατάσταση του μοριακού μηχανισμού εξέλιξης της πολφικής φλεγμονής. Έτσι, από έρευνες προκύπτουν στοιχεία ότι η αύξηση της γονιδιακής έκφρασης διαφόρων πρωτεϊνικών μορίων μπορεί να συσχετιστεί με τα στάδια εξέλιξης της φλεγμονής του πολφού, όπως αυτά καθορίζονται από διάφορα κλινικά διαγνωστικά κριτήρια Η ανάλυση της γονιδιακής έκφρασης του πολφού έχει χρησιμοποιηθεί, επίσης, και για την κατανόηση των μηχανισμών που εμπλέκονται κατά τη διαφορροποίηση, ανάπτυξη και γήρανση του, υπό φυσιολογικές, αλλά και υπό παθολογικές συνθήκες 44. Βιβλιογραφία 1. Sweet DJ, Sweet CH. DNA analysis of dental pulp to link incinerated remains of homicide victim to crime scene. J Forensic Sci. 1995; 40: Gilliland G, Perrin S, Bunn HF. Competitive PCR for quantification of mrna. In: Innis MA, Gelfand DH, Sninsky JJ, White TJ (eds) «PCR protocols. A guide to methods and applications». Academic press, San Diego1990 pp Ding Y, Xu L, Jovanovich BD, Helenowski IB, Kelly DL, Catalona WJ, Yang XJ, Pins M, Bergan RC. The methodology used to measure differential gene expression affects the outcome. J Biomol Tech 2007; 18: Mutter GL, Zahrieh D, Chunmei L, Neuberg D, Finkelstein D, Baker HE, Warrington J. Comparison of frozen and RNALater solid tissue storage methods for use in RNA expression microarrays. BMC Genomics 2004; 5: Kawasaki ES. Amplification of genomic RNA. In: Innis MA, Gelfand DH, Sninsky JJ, White TJ (eds) «PCR protocols. A guide to methods and applications». Academic press, San Diego1990 pp Cheng S, Fockler C, Barnes WM, Higuchi R. Effective amplification of long targets from cloned inserts and human genomic DNA. Proc Natl Acad Sci 1994; 91: Tran-Hung L, Tran-Thi N, Aboudharam G, Raoult D, Drancourt M. A new method to extract dental pulp DNA: application to universal detection of bacteria. PLoS One Oct 24; 2(10):e Chien A, Edgar DB, Trela JM. Deoxyribonucleic acid polymerase from the extreme thermophile Thermus aquaticus. J Bacteriol 1976; 174: Lawyer FC, Stoffel S, Saiki RK, Chang SY, Landre PA, Abramson RD, Gelfand DH. High-level expression, purification, and enzymatic characterization of fulllength Thermus aquaticus DNA polymerase and a truncated form deficient in 5' to 3' exonuclease activity. PCR Methods Appl. 1993; 2: Mullis KB, Faloona FA. Specific synthesis of DNA in vitro via a polymerase-catalyzed chain reaction. Methods Enzymol 1987; 155: Saiki RK, Scharf S, Faloona F, Mullis KB, Horn GT, Erlich HA, Arnheim N. Enzymatic amplification of betaglobin genomic sequences and restriction site analysis for diagnosis of sickle cell anaemia. Science 1985; 23: Saiki RK, Gelfand DH, Stoffel S, Scharf SJ, Higuchi R,

8 8 Κόκκας, Σταυριανός Horn GT, Mullis KB, Erlich HA.Primer-directed enzymatic amplification of DNA with a thermostable DNA polymerase. Science 1988; 239: Innis MA, Gelfand DH. In: Innis MA, Gelfand DH, Sninsky JJ, White TJ (eds) «PCR protocols. A guide to methods and applications». Academic press, San Diego1990 pp Kramer MF, Coen DM. Enzymatic amplification of DNA by PCR: standard procedures and optimization. Curr Protoc Immunol. 2001; Chapter 10: Unit Saiki RK. Amplification of genomic DNA. In: Innis MA, Gelfand DH, Sninsky JJ, White TJ (eds) «PCR protocols. A guide to methods and applications». Academic press, San Diego1990 pp Βαβάτση Χριστάκη Ν. PCR. Μικροβιολογικά Χρονικά 1998; 14: Chory J, Pollard JD Jr. Separation of small DNA fragments by conventional gel electrophoresis. Curr Protoc Mol Biol 2001; Chapter 2: Unit Voytas D. Agarose gel electrophoresis. Curr Protoc Immunol. 2001; Chapter 2: Unit 2.5A. 19. Cantor CR, Smith CL, Matthew MK. Pulse field electrophoresis of very large DNA molecules. Ann Rev Biophys Chem 1988; 17: Finney M. Pulsed-field gel electrophoresis. Curr Protoc Mol Biol 2001; Chapter 2:Unit 2.5B. 21. Hital H, Taylor JA. Cyanine dyes for the detection of double stranded DNA. J Biochem Biophys Methods ; 70: Glick M, Trope M, Pliskin ME. Detection of HIV in the dental pulp of a patient with AIDS. J Am Dent Assoc. 1989; 119: Glick M, Trope M, Bagasra O, Pliskin ME. Human immunodeficiency virus infection of fibroblasts of dental pulp in seropositive patients. Oral Surg Oral Med Oral Pathol. 1991; 71: Aboudharam G, Fournier PE, Drancourt M, Raoult D, Foucault C, et al. Molecular detection of Bartonella quintana DNA in the dental pulp of a homeless patient. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2004; 23: Drancourt M, Raoult D. Palaeomicrobiology: current issues and perspectives. Nat Rev Microbiol. 2005; 3: Drancourt M, Aboudharam G, Signoli M, Dutour O, Raoult D. Detection of 400-year-old Yersinia pestis DNA in human dental pulp : an approach to the diagnosis of ancient septicemia. Proc Natl Acad Sci USA. 1998; 95: Raoult D, Aboudharam G, Crubezy E, Larrouy G, Ludes B, et al. Molecular identification by «suicide PCR«of Yersinia pestis as the agent of Medieval Black Death. Proc Natl Acad Sci U S A. 2000; 97: Drancourt M, Raoult D. Molecular detection of Yersinia pestis in dental pulp. Microbiology. 2004; 150: Wiechmann I, Grupe G. Detection of Yersinia pestis DNA in two early medieval skeletal finds from Aschheim (Upper Bavaria, 6th century A.D.). Am J Phys Anthropol. 2005; 126: Drancourt M, Tran-Hung L, Courtin J, Lumley H, Raoult D. Bartonella quintana in a 4000-year-old human tooth. J Infect Dis. 2005; 191: La VD, Clavel B, Lepetz S, Aboudharam G, Raoult D, et al. Molecular detection of Bartonella henselae DNA in the dental pulp of 800-year-old French cats. Clin Infect Dis. 2004; 39: Papagrigorakis MJ, Yapijakis C, Synodinos PN, Baziotopoulou-Valavani E. DNA examination of ancient dental pulp incriminates typhoid fever as a probable cause of the Plague of Athens. Int J Infect Dis 2006; 10: Σταυριανός Χ. Οδοντιατροδικαστική: Συμβολή στη διαλεύκανση υποθέσεων: Βασικά στοιχεία, εξελεκτι-κή πορεία, εφαρμογές. University Studio Press, Θεσσαλονίκη Kido A, Komatsu N, Ose Y, Oya M. alpha-l-fucosidase phenotyping in human tissues, dental pulps and hair roots. Forensic Sci Int 1987; 33: Kido A, Kimura Y, Oya M. Transferrin subtyping in dental pulps. J Forensic Sci 1993; 38: Restagno G, Ferrone M, Doriguzzi C, Palmucci L, Mongini T, et al. Carrier detection of Duchenne muscular dystrophy through analysis of DNA from deciduous teeth of a dead affected child. Prenat Diagn. 1995; 15: Leonard H, Davis MR, Turbett GR, Laing NG, Bower C, et al. Effectiveness of posthumous molecular diagnosis from a kept baby tooth. Lancet ; 366: Woodward SR, King MJ, Chiu NM, Kuchar MJ, Griggs CW. Amplification of ancient nuclear DNA from teeth and soft tissues. PCR Methods Appl. 1994; 3: Calvo F, Ricaut F, Keyser C, et al. Etude de l'adn ancien au niveau de la pulpe dentaire de la série ostéologique de Saint Côme et Damien. Anthropo. 2001; 1: Rudbeck L, Gilbert MT, Willerslev E, Hansen AJ, Lynnerup N, et al. mtdna analysis of human remains from an early Danish Christian cemetery. Am J Phys Anthropol. 2005; 128: Zehnder M, Delaleu N, Yunling Du, Bickel M. Cytokines mrna gene expression part of host defence in pulpitis. Cytokin 2003; 22: Bödör C, Matolcsy A, Bernáth M. Elevated expression of Cu, Zn-SOD and Mn-SOD mrna in inflamed dental pulp tissue. Int Endod J 2007; 40: Kokkas AB, Goulas A, Varsamidis K, Mirtsou V, Tziafas D. Irreversible but not reversible pulpitis is associated with up-regulation of tumour necrosis factor-alpha gene expression in human pulp. Int Endod J 2007; 40: Tranasi M, Sberna MT, Zizzari V, D'Apolito G, Mastrangelo F, Salini L, Stuppia L, Tetè S. Microarray evaluation of age-related changes in human dental pulp. J Endod. 2009; 35:

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ

ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΧΡΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ Μανδηλαρά Γεωργία Βιολόγος PhD, Επιστημονικός Συνεργάτης Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τμήμα Μικροβιολογίας Υδατογενείς λοιμώξεις: χρήση νερού

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με την ΠΟΥ το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μολυσμένο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ( ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ( ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ( ΣΥΓΓΡΑΦΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Θα περιέχει ερωτήσεις θεωρίας µε απαντήσεις, ασκήσεις ανοικτούκλειστού τύπου µε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ. ΑΡΧΕΣ ΓΟΝΙ ΙΑΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΙΙ (ΜΑΘΗΜΑ 3ο)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ. ΑΡΧΕΣ ΓΟΝΙ ΙΑΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΙΙ (ΜΑΘΗΜΑ 3ο) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ ΑΡΧΕΣ ΓΟΝΙ ΙΑΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΙΙ (ΜΑΘΗΜΑ 3ο) 1 ΦΟΡΕΙΣ πλασµίδια βακτηρίων βακτηριοφάγοι ιοί συνδυασµός πλασµιδίου βακτηριοφάγου (κοσµίδια) 2 ΦΟΡΕΙΣ Βακτηριοφάγοι Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το μόριο DNA μιας χρωματίδας μεταφασικού χωμοσώματος ενός φυσιολογικού ευκαρυωτικού κυττάρου περιέχει το 29% των νουκλεoτιδίων του με αζωτούχα βάση την T. a. Ποιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις εφαρμογής των μοριακών τεχνικών

Προϋποθέσεις εφαρμογής των μοριακών τεχνικών Προϋποθέσεις εφαρμογής των μοριακών τεχνικών Α. Μεντής ιαγνωστικό Εργαστήριο Λοιμωδών Νοσημάτων Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης Νοτίου Ελλάδος Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Ερυθράς/Ιλαράς Ελλάδος, Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παύλος Αντωνίου Με μια ματιά: Εισαγωγή στη Βιολογία Ευθυγράμμιση Ακολουθιών Αναζήτηση ομοίων ακολουθιών από βάσεις δεδομενων Φυλογενετική πρόβλεψη Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2005 1 ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 2 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο A: 1-Α, 2-, 3-Γ, 4-Β, 5-Β ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) Β. 1. Σωστή, 2. Λανθασµένη,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο E M E D N L C SCIENCES BIOMEDICAL E N T E R Kέντρο Μέντελ για Βιοιατρικές Επιστήμες Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο Βασίλειος Τάνος MD PhD www.mendelcenter.org Picture taken from leaflet

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: ΠΑΣΣΙΑ Α. Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Κάθε μεταφορικό RNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Περιέχει 67 ερωτήσεις θεωρίας µε απαντήσεις, 116 ασκήσεις ανοικτού- κλειστού τύπου µε µ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Ενότητα 5: Χρώση Gram Δοκιμή Καταλάσης και Οξειδάσης, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Ευστάθιος Ζ. Πανάγου Πασχαλίτσα Τρυφινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

A5. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ B B1. Μονάδες 8 B2. Μονάδες 6 B3. Μονάδες 6 B4. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ Γ Γ1. Μονάδες 18

A5. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ B B1. Μονάδες 8 B2. Μονάδες 6 B3. Μονάδες 6 B4. Μονάδες 5 ΘΕΜΑ Γ Γ1. Μονάδες 18 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 7 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

DNA, οργάνωση και δομή του γενετικού υλικού

DNA, οργάνωση και δομή του γενετικού υλικού DNA, οργάνωση και δομή του γενετικού υλικού Κιούπη Βασιλική, εκπαιδευτικός κλ.πε04.04 Μια εκπαιδευτική δραστηριότητα βασισμένη σε εκθέματα του ιδρύματος Ευγενίδου Εισαγωγικός τομέας και προκαταρτική φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Vasilis Promponas Bioinformatics Research Laboratory Department of Biological Sciences University of Cyprus http://en.wikipedia.org/wiki/image:cyprus_topo.png

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Γονιδιωματικής, Πρωτεομικής και Βιοτεχνολογίας Γονιδιώματα

Θέματα Γονιδιωματικής, Πρωτεομικής και Βιοτεχνολογίας Γονιδιώματα Θέματα Γονιδιωματικής, Πρωτεομικής και Βιοτεχνολογίας Γονιδιώματα Το γονιδίωμα περιλαμβάνει τόσο τα γονίδια όσο και τις μη κωδικοποιούσες ακολουθίες DNA. Ο όρος προτάθηκε το 1920 από τον καθηγητή Hans

Διαβάστε περισσότερα

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ Απαντήσεις Βιολογία Κατεύθυνσης 2011 ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 δ Α3 γ Α4 β Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Σελ. 13 «Το 1928 γίνεται αυτό» Β2 Σελ 101 «βλάβες στους επιδιορθωτικά ένζυµα» (Χωρίς να απαιτείται θα θεωρηθεί σωστό να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β. Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. TETAPTH 4 OYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) ) DNA πολυμεράσες β.) ) πριμόσωμα γ.) ) DNA δεσμάση δ.) ) DNA ελικάσες ε.) ) RNA

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1. In vitro 2. In vivo 3. Αναστολείς μίτωσης 4. Απλοειδές κύτταρο 5. Απλοειδής οργανισμός 6. Αριθμός ή αλληλουχία βάσεων 7. Αυτοσωμικά χρωμοσώματα 8. Βήμα έλικας 9. Γονιδίωμα κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ REAL TIME PCR (RT- PCR) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

εργαστηριακό έλεγχο Κατσιαφλάκα Άννα Βιοπαθολόγος,Msc Επικ. Επιμελήτρια Β Εργαστήριο Υγιεινής κι Επιδημιολογίας

εργαστηριακό έλεγχο Κατσιαφλάκα Άννα Βιοπαθολόγος,Msc Επικ. Επιμελήτρια Β Εργαστήριο Υγιεινής κι Επιδημιολογίας Κλασσικές και νέες μέθοδοι στον εργαστηριακό έλεγχο Κατσιαφλάκα Άννα Βιοπαθολόγος,Msc Επικ. Επιμελήτρια Β Εργαστήριο Υγιεινής κι Επιδημιολογίας Π.Γ.Ν.Λάρισας ΝΕΡΑ Περιορισμοί στον προσδιορισμό της μικροβιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) Ι) ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Οι μαθητές θα πρέπει : Να γνωρίζουν ποιο μόριο είναι ο φορέας της γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr Παρουσιάσεις μαθήματος http://users.auth.gr/~palexios/

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ε Σ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5)

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β: 1- Λάθος, 2- Σωστή, 3- Λάθος, 4- Σωστή, 5- Λάθος ΘΕΜΑ 2 o ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) ΜΟΝΑ ΕΣ 10 (2Χ5) 1. Καρυότυπος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ DNA μικροσυστοιχίες: βήμα προς βήμα Παραγωγή DNA ανιχνευτών Οι επιστήμονες μπορούν να παράγουν «σπιτικές» μικροσυστοιχίες χρησιμοποιώντας την αλυσιδωτή

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα.

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2011 Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. Μιχάλης Αβέρωφ (επιστ. υπεύθυνος) Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία)

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή ινσουλίνης από βακτήρια Παρελθόν: απομόνωση ινσουλίνης από πάνγκρεας

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΟΙΧΙΕΣ ΜΙΚΡΟΚΗΛΙ ΩΝ ΟΛΙΓΟΝΟΥΚΛΕΟΤΙ ΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΩΝ

ΣΥΣΤΟΙΧΙΕΣ ΜΙΚΡΟΚΗΛΙ ΩΝ ΟΛΙΓΟΝΟΥΚΛΕΟΤΙ ΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΩΝ ΣΥΣΤΟΙΧΙΕΣ ΜΙΚΡΟΚΗΛΙ ΩΝ ΟΛΙΓΟΝΟΥΚΛΕΟΤΙ ΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΩΝ ρ. Παναγιώτα Πέτρου Εργαστήριο Ανοσοαναλύσεων/Ανοσοαισθητήρων Ινστιτούτο Ραδιοϊσοτόπων Ραδιοδιαγνωστικών Προϊόντων ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος»

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Dental Expert Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Αεροαποτριβή Άννα Ελµάογλου Ε.Π.Ε. - Φειδιππίδου 30, 11527, Aθήνα Tηλ 210 7770739, 210 7770757 Φαξ 210 7770716 email: info@dental-expert.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: / /2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Η ποσότητα του DNA είναι α. διπλάσια στα νευρικά κύτταρα σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ 1ο Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χρήσης για το CRC RAScan Combination Kit KRAS and NRAS Exons 2, 3 & 4 CE IVD για τα συστήματα DHPLC

Οδηγίες χρήσης για το CRC RAScan Combination Kit KRAS and NRAS Exons 2, 3 & 4 CE IVD για τα συστήματα DHPLC 1 Κατασκευαστής Οδηγίες χρήσης για το CRC RAScan Combination Kit KRAS and NRAS Exons 2, 3 & 4 CE IVD για τα συστήματα DHPLC ιαβάστε προσεκτικά αυτές τις οδηγίες χρήσης προτού χρησιμοποιήσετε αυτό το προϊόν.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Eφη. Πετεινάκη

ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Eφη. Πετεινάκη ΟΙ ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Eφη Πετεινάκη ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΡΟΥΤΙΝΑΣ ΕΝΟΣ ΚΛΙΝΙΚΟΥ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ταυτοποίηση κάποιων βακτηρίων ο έλεγχος ευαισθησίας διάγνωση λοιμώξεων από μικροοργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα