Δήµου Δράµας Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών Τµήµα Επιστηµών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Τµήµα Δηµοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστηµίου Frederick

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δήµου Δράµας Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών Τµήµα Επιστηµών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Τµήµα Δηµοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστηµίου Frederick"

Transcript

1

2 Το Συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα και την οικονοµική στήριξη του Δήµου Δράµας (Δηµοτική Επιχείρηση Κοινωνικής Πολιτιστικής και Τουριστικής Ανάπτυξης) και διοργανώνεται από το Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών του Πανεπιστηµίου Δυτικής Μακεδονίας (Φλώρινα) (Εργαστήριο Γλώσσας και Προγραµµάτων Γλωσσικής Διδασκαλίας), το Τµήµα Επιστηµών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, του Αριστοτελείου Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, και το Τµήµα Δηµοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστηµίου Frederick της Κύπρου σε συνεργασίας µε τους τοπικούς εκπαιδευτικούς-επιστηµονικούς φορείς (ΕΛΜΕ και Σύλλογο Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης) Επιστηµονική - Οργανωτική επιτροπή Έλενα Γρίβα, επίκ. καθηγήτρια, Πανεπιστήµιο Δυτικής Μακεδονίας Δηµήτριος Κουτσογιάννης, αν. καθηγητής, Τµήµα Φιλολογίας Α.Π.Θ. Κωνσταντίνος Ντίνας, καθηγητής, ΠΤΝ, Πανεπιστήµιο Δυτικής Μακεδονίας Αναστασία Στάµου, επίκ. καθηγήτρια, Πανεπιστήµιο Δυτικής Μακεδονίας Άννα Χατζηπαναγιωτίδη, επίκ. καθηγήτρια, Πανεπιστήµιο Frederick, Κύπρος Σωφρόνιος Χατζησαββίδης, καθηγητής, ΤΕΠΑΕ, Α.Π.Θ. Πλήρης βιβλιογραφική αναφορά άρθρου: Γρίβα, Ε., Κουτσογιάννης, Δ., Ντίνας, Κ., Στάµου, Α., Χατζηπαναγιωτίδη, Ά. & Χατζησαββίδης, Σ. (επιµ.) Πρακτικά Πανελλήνιου Συνεδρίου «Ο Κριτικός Γραµµατισµός στη σχολική πράξη», ηµεροµηνία πρόσβασης: ηη/µµ/εε

3

4

5

6

7

8 Γραµµατισµοί γυναικών Ροµά «αναλφάβητων» µητέρων µαθητών/ τριών στο Δενδροπόταµο Θεσσαλονίκης Άγγελος Χατζηνικολάου, δάσκαλος του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης, Δρ παιδαγωγικής του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ. Γιώργος Χατζηπαύλου, δάσκαλος του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευση, κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώµατος στις Επιστήµες της Αγωγής του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ. Περίληψη Στην εισήγησή µας µέσα από κείµενα, που παρήγαγαν γυναίκες Ροµά, αναδεικνύουµε τη σηµασία του γραµµατισµού στην καθηµερινή διαδικασία για τη συνειδητοποίηση. Ο γραµµατισµός στο πλαίσιο της εισήγησης εκλαµβάνεται ως µια διαδικασία παρέµβασης στο σύνολο της ζωής των Ροµά. Η παρέµβαση αυτή σε πρώτη φάση έχει στόχο την εµπέδωση και ενδυνάµωση της ιδιότητας του πολίτη στη συγκεκριµένη κοινωνική οµάδα (όπου οµάδα είναι ταυτόχρονα οι γυναίκες Ροµά και οι εκπαιδευτικοί) και συνάµα τη συνειδητοποίηση της αξίας της εκπαίδευσης. Βασικός πυλώνας της συνειδητοποίησης σε πρώτη φάση είναι η ερµηνεία των συνθηκών, οι οποίες διαµορφώνουν και ενισχύουν τα πλαίσια των κοινωνικών αποκλεισµών και ρατσισµών και σε επόµενη φάση η από κοινού ανάδειξη, και διεκδίκηση του δικαιώµατος των Ροµά στην εκπαίδευση ως σηµαντικού θεσµικού παράγοντα συνειδητοποίησης και καταπολέµησης των φαινοµένων που προαναφέραµε. Abstract Roma women s literacies, illiteracies mother s students in Dendropotamos Thessaloniki. In the paper, using texts produced by Roma women, we stress the importance of literacy in the everyday process for consciousness. Literacy in the context of this paper is considered as process of intervention across the whole life of Roma. This intervention is initially aimed at consolidating and empowering citizenship in a particular social group (where social group is both women and teachers), yet the awareness of the value of education. Initially, main pillar of consciousness is the interpretation of the life conditions, which modulate and enhance the contexts of social exclusions and racisms. After that, the jointly claim the Right of Roma to education as an important institutional factor consciousness and combating the phenomena mentioned above. 1. Εισαγωγικά Η πεµπτουσία του ρόλου του/της δασκάλου/ας που εργάζεται σε περιοχές κοινωνικού αποκλεισµού και απόλυτης φτώχειας κινείται σε ένα πλαίσιο µέσα στο οποίο καλείται ν αλλάξει πρωταρχικά πολλά από τα κυρίαρχα αυτονόητα του ρόλου του τα οποία καθορίζουν συχνά τις αντιλήψεις και τις στάσεις του. Ο ρόλος του/της δασκάλου/ας σε αυτές τις περιοχές δεν περιορίζεται στα στενά όρια της αίθουσας και του σχολείου, αλλά έχει παρεµβατικό χαρακτήρα στην τοπική κοινότητα. Μέσα σε O 1

9 συνθήκες απόλυτης φτώχειας για «µια αποτελεσµατική» διδασκαλία δεν αρκεί ο/η δάσκαλος/α να ξέρει µόνο αυτό που θα διδάξει, αλλά να γνωρίζει εξίσου καλά αυτόν/ ην που θα διδάξει, καθώς και το πως αυτός/ή ο/η µαθητής/τρια διαµορφώνεται και επηρεάζεται κατά τη διαδικασία της µάθησης από τις συνθήκες του περιβάλλοντός του/της. Για τον Paulo Freire ο γραµµατισµός θεωρείται ένα πλέγµα πρακτικών οι οποίες λειτουργούν είτε προς την κατεύθυνση της ενδυνάµωσης είτε της αποδυνάµωσης των ανθρώπων. Έτσι, µε τον γραµµατισµό οι συµµετέχοντες/ουσες δάσκαλοι/ες ανάλογα µε το αξιακό και πολιτικό τους υπόβαθρο έχουν να επιλέξουν ανάµεσα σε δυο διαδικασίες κοινωνικής και πολιτικής παρέµβασης: Εκείνης που υπηρετεί τη διατήρηση των δεδοµένων κοινωνικών συνθηκών και εκείνης που συντάσσεται στην υπηρεσία µιας σειράς πολιτισµικών πρακτικών οι οποίες προωθούν τη δηµοκρατική και απελευθερωτική αλλαγή. Εξαρχής λοιπόν υιοθετούµε την θέση ότι ο γραµµατισµός συνιστά µια πολιτική, κοινωνική διαδικασία παρέµβασης και όχι απλά ένα φαινόµενο. Ως πολιτική και κοινωνική διαδικασία παρέµβασης εξετάζεται στο πλαίσιο των σχέσεων εξουσίας και εκµετάλλευσης και κάτω από το πρίσµα των θεωριών για την κοινωνική και πολιτισµική παραγωγή και αναπαραγωγή (Freire, P. & Macedo D. 1987: 98). Το πλαίσιο αυτό θα το στηρίξουµε στην εισήγηση µέσα από τρεις επιλεγµένες (από τις πολλές που έχουµε πραγµατοποιήσει) εκπαιδευτικές δράσεις οι οποίες διαµορφώθηκαν σε κείµενα στο τµήµα γραµµατισµού γυναικών Ροµά του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης στο Δενδροπόταµο Θεσσαλονίκης Εκπαιδευτικοί, χρόνος παρέµβασης και µαθητικός πληθυσµός O. Περισσότερα κείµενα και πληροφορίες για τις δράσεις βρίσκονται στην έκθεση του τµήµατος του 1 Γραµµατισµού γυναικών - µητέρων µαθητών/τριών Ροµά του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης (Δενδροπόταµος Θεσσαλονίκης) από τους και την: Άγγελο Χατζηνικολάου, δάσκαλο του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Δρ παιδαγωγικής του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ, Γεώργιο Χατζηπαύλου, δάσκαλο του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευση, κάτοχο Μεταπτυχιακού Διπλώµατος του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ. Αναστασία Σµυρνιώτη, δασκάλα, συνεργάτιδα του προγράµµατος Εκπαίδευση Παιδιών Ροµά του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ. Η έκθεση είναι κατατεθειµένη στο Πρόγραµµα Εκπαίδευση Παιδιών Ροµά Μακεδονίας- Θράκης, που υλοποιείται από ο ΠΤΔΕ/ΑΠΘ µε επιστηµονική υπεύθυνη, την κ. Ε. Τρέσσου, καθηγήτρια του ΠΤΔΕ O 2

10 Η οργάνωση του τµήµατος γραµµατισµού στο 5 ο Δηµοτικό Σχολείο Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης στο Δενδροπόταµο δεν προέκυψε ξαφνικά, αλλά αποτελεί µια διαρκή προσπάθεια - πρόκληση η οποία ξεκίνησε αρχικά από το Σεπτέµβριο του 2004 κι έφτασε ως το 2007 (από τους δυο δασκάλους της εισήγησης). Η προσπάθεια αυτή διαµόρφωσε σε βάθος χρόνου σχέσεις µε τους γονείς και τις «αναλφάβητες» µητέρες πολλών µαθητών και µαθητριών του σχολείου µας. Αυτές επιτακτικά µας έθεταν και µας θέτουν ζητήµατα προσωπικού γραµµατισµού ως αναγκαιότητας αφενός καθηµερινής επιβίωσης και αφετέρου απόκτησης ειδικών ικανοτήτων προκειµένου να βοηθούν τα παιδιά τους στη σχολική φοίτηση. Διαφαίνεται στη γενίκευση αυτή των συζητήσεών µας η αξία που προσδίδουν οι µητέρες Ροµά και ιδιαίτερα οι µαθήτριες µητέρες Ροµά στη γραφή. Κάθε τι που λένε διαπερνάται από αξίες και στάσεις. Και όπως φαίνεται εδώ δεν διαφέρουν οι στάσεις τους και οι αξίες τους από εκείνες τις καταγραφές που έκαναν και άλλοι ερευνητές (Φρέιρε, 1977, D. Barton, S.Padmore, 2001: 251). Αξιολογούν σε κάθε λόγο που εκφέρουν και σε κάθε συνοµιλία που επιτελούν τον εαυτό τους και τους άλλους, καθώς και τη δύναµη που έχει ο γραπτός λόγος σε διάφορες περιστάσεις όχι µόνο της επικοινωνίας τους, αλλά και της ζωής τους. Αξιολογούν επίσης ταυτόχρονα την ευχαρίστηση ή τις δυσκολίες που τις δίνει η γραφή και η ανάγνωση. Κατά το διδακτικό έτος οργανώθηκε ξανά στο Σχολείο µας (5 ο Δηµοτικό Σχολείο Μενεµένης στο Δενδροπόταµο) ειδικό τµήµα γραµµατισµού «αναλφάβητων» µητέρων Ροµά. Το τµήµα λειτούργησε σε συνεργασία µε το Πρόγραµµα «Εκπαίδευση Παιδιών Ροµά Μακεδονίας Θράκης» του οποίου την ευθύνη έχει το ΑΠΘ. Επιπλέον ενηµερώθηκε ο Δήµος Αµπελοκήπων - Μενεµένης για τη χρήση αίθουσας του σχολείου και φυσικά η Διεύθυνση Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης. Συνεπώς, το 5 ο Δηµοτικό Σχολείο Μενεµένης Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης ως φορέας υλοποίησης και οι τρεις παραπάνω θεσµοί είναι οι ουσιαστικά εµπλεκόµενοι φορείς µιας και οι συντάκτες της εισήγησης ως διδακτικό προσωπικό τελούν σε άµεση σχέση µαζί τους ως υπάλληλοι. Πρέπει να τονίσουµε ότι το τµήµα οργανώθηκε και λειτουργεί και κατά το τρέχον διδακτικό έτος. O 3

11 Το σχεδιασµό και την υλοποίηση του προγράµµατος γραµµατισµού από πλευράς του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου Μενεµένης ανέλαβαν οι δάσκαλοι της εισήγησης (ειδικά για την περσινή σχολική χρονιά συµµετείχε εξίσου και η δασκάλα Νατάσσα Σµυρνιώτη, συνεργάτρια του Προγράµµατος «Εκπαίδευση Παιδιών Ροµά Μακεδονίας Θράκης»). Τα µαθήµατα αναλαµβάνουν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν - διδάξουν οι προαναφερθέντες δάσκαλοι. Αυτά οργανώνονται τρεις φορές την εβδοµάδα: Τρίτη, Τετάρτη και Πέµπτη, 16:30µ.µ - 18:30µ.µ. Ο µαθητικός πληθυσµός του τµήµατος είναι είκοσι ενήλικες κυρίως γυναίκες, µητέρες και γιαγιάδες µαθητών/τριών των δυο δηµοτικών σχολείων της συνοικίας του Δενδροποτάµου. Η φοίτησή τους είναι σε γενικά πλαίσια σταθερή. Δεκατρείς γυναίκες φοιτούν χωρίς καµιά απουσία, ενώ οι υπόλοιπες δεν έχουν σταθερή φοίτηση λόγω επαγγελµατικών υποχρεώσεων και κυρίως λόγω οικογενειακών προβληµάτων. 3. Θέσεις και αρχές για τις πρακτικές γραµµατισµού του τµήµατος Ως έννοια ο σχολικός γραµµατισµός προσδιορίζεται κατά κύριο λόγο από µια προσέγγιση η οποία περιλαµβάνει σχεδόν αποκλειστικά δεξιότητες γραφής και ανάγνωσης. Αυτή η προσέγγιση είναι πολλές φορές παραπλανητική. Επειδή είναι κυρίαρχη εκλαµβάνεται ως αυτονόητη διαδικασία από πολλές Ροµά µητέρες µαθήτριες. 2 Στην κυρίαρχη προσέγγιση γραµµατισµού σπάνια αναφέρεται η πολιτισµική γνώση, η κοινωνική γνώση, η γνώση λειτουργίας των θεσµών και των τεχνολογιών. Πολύ δε περισσότερο δεν συµπεριλαµβάνεται ως µέρος του γραµµατισµού η αµφισβήτηση και η κριτική. Μια διαφορετική προσέγγιση γραµµατισµού, αυτή του Baynham (Baynham, 2000), ενέχει την ενοποίηση της ακρόασης, της οµιλίας, της ανάγνωσης, της γραφής και της κριτικής σκέψης. Επίσης περιλαµβάνει την πολιτισµική γνώση που επιτρέπει σε έναν/µια οµιλητή/τρια να αναγνωρίζει και να χρησιµοποιεί την κατάλληλη γλώσσα σε διαφορετικές κοινωνικές περιστάσεις. Από την αρχή λοιπόν της παρέµβασής µας βρεθήκαµε σε ένα δίληµµα επιλογής του µοντέλου γραµµατισµού ανάµεσα: O 2 Όπως καταγραφόταν στις αρχικές συζητήσεις µας στο τµήµα γραµµατισµού. O 4

12 1. Σε ένα γνωστικό µοντέλο γραµµατισµού µε αναφορά αποκλειστικά στις δεξιότητες που χρειάζεται να αναπτύξουν οι άνθρωποι για να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις προσαρµογής στο σχολείο. 2. Και σε κριτικά µοντέλα γραµµατισµού που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση των µητέρων - µαθητριών ως εν δυνάµει πολιτών απέναντι στις κυρίαρχες µορφές γραµµατισµού. Στην παρέµβασή µας δάσκαλοι και Ροµά µητέρες µαθήτριες καταρχήν θεωρούµε το γραµµατισµό ως διαδικασία και όχι ως µια τεχνοκρατική µεθοδολογία του τύπου αναλυτικο-συνθετική ή ολική µέθοδος διδασκαλίας. Ο γραµµατισµός στη συνέχεια εκλαµβάνεται ως µια συγκεκριµένη ανθρώπινη δραστηριότητα και ενδιαφέρεται όχι µόνο για το τι κάνουν οι γυναίκες - µαθήτριες µε το γραµµατισµό, αλλά και τι πιστεύουν ότι κάνουν. Δηλαδή έχει σηµασία ο τρόπος µε τον οποίο τοποθετούνται οι γυναίκες - µαθήτριες απέναντι «στα γράµµατα» - (όπως αποκαλούν το γραµµατισµό), πώς κατασκευάζουν και διαµορφώνουν την αξία του(ς) και ποιες είναι οι ιδεολογίες που τον (τα) περιβάλλουν. Η έννοια της πρακτικής στην περίπτωσή µας περιλαµβάνει: Την καθηµερινή διδακτική πράξη, τη γνώση και τη συνειδητοποίηση (Φρέιρε, 1977α). Στη διαµόρφωση αυτής της τριπλής διαδικασίας σηµαντικό παράγοντα αποτελεί και η σκοποθεσία απέναντι στην επίλυση των κοινωνικών προβληµάτων που θέτουν οι ίδιες οι γυναίκες Ροµά. Το περιεχόµενο των σκοπών αφορά τις περισσότερες φορές σε ζητήµατα της ζωής τους (παράρτηµα: 1 ο κείµενο, «Ηµέρα Υγείας»). Σε αυτή τη τριπλή διαδικασία (καθηµερινή διδακτική πράξη, γνώση και συνειδητοποίηση) ο γραµµατισµός δεν παρέχει µόνο µια τεχνική κατάρτιση, αλλά και µια σειρά οδηγιών για τη χρήση της γνώσης. Έτσι ως έννοια ο γραµµατισµός συνιστά ένα κοινωνικά δοµούµενο φαινόµενο και όχι απλώς δεξιότητα ανάγνωσης και γραφής (Cook-Gumperz 2008, Κωστούλη-Χατζηνικολάου, 2011). Η σηµασία του έγκειται, ωστόσο, στο πώς θα αξιοποιηθούν οι δεξιότητες ώστε σε διαφορετικά περιβάλλοντα να µετατρέπονται σε ικανότητες για παραγωγή γνώσης µέσω των κειµένων. Ο Φρέιρε θεωρεί αλληλο-εξαρτώµενα και αλληλοεπηρεαζόµενα το κείµενο µε το κοινωνικό πλαίσιο µέσα στο οποίο εµφανίζεται κάθε φορά. Θεωρεί τη γνώση του πλαισίου προϋπόθεση, ώστε να µπορεί κανείς να φτάνει στις βαθύτερες σηµασίες και O 5

13 στα νοήµατα του κειµένου. Η ανάγνωση του κόσµου πάντα προηγείται από την ανάγνωση της λέξης. Ωστόσο, η ανάγνωση της λέξης δεν µπορεί να γίνει παρά µόνο µέσω της αδιάλειπτης ανάγνωσης του κόσµου. Αυτή η κίνηση από τον κόσµο στη λέξη και από τη λέξη στον κόσµο είναι µια συνεχής διαδικασία στο γραµµατισµό της χειραφέτησης (Freire, 2006: ). Έτσι, όσο περισσότερο οι γυναίκες µαθήτριες αντιλαµβάνονται την παραγωγή κειµένου ως συγγραφείς τόσο περισσότερο κατανοούν την αναγκαιότητα ακρίβειας στο λόγο και στο κείµενο. Ως παραγωγοί του Λόγου οι γυναίκες µαθήτριες δεν ανακαλύπτουν απλώς και µόνο το νόηµα του κειµένου, αλλά εφευρίσκουν στρατηγικές κοινωνικής παρέµβασης για τη διατύπωση αλληλεγγύης από αναγνώστες και πιθανούς αποδέκτες αιτηµάτων 3. Επιπλέον για τους Freire & Macedo, όταν ο ο/η δάσκαλος/α διερευνά τις εµπειρίες των µαθητών/τριών κατανοεί τον τρόπο µε τον οποίο «διαβάζουν» τον κόσµο γύρω τους. Αυτή η µελέτη κατανόηση είναι πλούσια σε «παραγωγικά θέµατα» (Φρέιρε 1977β: ) που έχουν σχέση µε παγκόσµια ή τοπικά οικονοµικά ζητήµατα πολλά από τα οποία άπτονται άµεσα της ζωής στην περίπτωσή µας των µαθητριών- µητέρων. Η συγκεκριµένη διαδικασία (µελέτη - κατανόηση, κατά Φρείρε «αποκωδικοποίηση») αποτελεί µέρος των εµπειριών των γυναικών και η ανάδειξή - αποκωδικοποίηση τους ως µαθησιακού δεδοµένου από τις ίδιες τις καθιστά δηµιουργικά υποκείµενα. Έτσι η διαδικασία της µάθησης στηρίζεται σε µια συγκεκριµένη, αντικειµενική και µε υλική διάσταση πραγµατικότητα, γι αυτό έχει άµεσο ενδιαφέρον για τις µαθήτριες µητέρες Ροµά. Συνεπώς οι «Λέξεις - Παραγωγικά θέµατα» πρέπει να επιλέγονται µε αυστηρά κριτήρια προκειµένου να ερµηνεύουν µε σαφήνεια το κοινωνικό περιεχόµενο των εµπειριών των µαθητών/τριών (Freire & Macedo, 1987:20-24) 4. Διαδικασία του καθηµερινού γραµµατισµού µε τις µητέρες Ροµά Αυτή η επιλογή είναι µια επίπονη διαδικασία σε καθηµερινό επίπεδο και έχει για µας σηµασία να αναζητούµε τρόπους και διαλεκτικές προκειµένου να O 3 Βλέπε παρακάτω επιστολή στον Δ/ντη Εκπαίδευσης. Παράρτηµα: Κείµενο 3 ο. O 6

14 ενσωµατώνουµε τις αυτονόητες αντιλήψεις των µητέρων µαθητριών σε ένα καθηµερινά εναλλασσόµενο κριτικό µοντέλο γραµµατισµού. Σε µια τέτοια διαδικασία κρίνεται ουσιαστικός παράγοντας το πλαίσιο των συνθηκών τις οποίες οφείλει να γνωρίζει ο δάσκαλος της παρέµβασης. Στην περίπτωσή µας το πλαίσιο των συνθηκών καθορίζεται από ένα πλέγµα παραγόντων κοινωνικού αποκλεισµού, φτώχειας και ρατσισµών που βιώνουν οι άνθρωποι Ροµά και µη Ροµά στην περιοχή του Δενδροποτάµου Θεσσαλονίκης. Το πλέγµα των συνθηκών αυτών συµπληρώνεται από ένα πλαίσιο θεσµικών παρεµβάσεων µε συγκεκριµένο ιδεολογικό περιεχόµενο γενικευµένων αρνητικών διακρίσεων για την περιοχή του Δενδροποτάµου. Στην εν γένει ρατσιστική αντιµετώπιση των Ροµά έχει συµβάλλει ένα δίκτυο καλά στηµένων πληροφοριών µε κύριο χαρακτηριστικό τις γενικεύσεις κυρίως από τα ΜΜΕ (έντυπα και ηλεκτρονικά) τα οποία παρουσιάζουν τον οικισµό σχεδόν αποκλειστικά ως χώρο παρανοµίας και εγκληµατικότητας (όχι πως δεν υφίστανται και αυτά). Το πρόβληµα δηµιουργείται από τον τρόπο παρουσίασης του οικισµού ως της µοναδικής και κύριας εγκληµατογόνου περιοχής της Θεσσαλονίκης. Αυτή η διαδικασία διαµορφώνει συλλογικές αντιλήψεις, στάσεις και συµπεριφορές των µη Ροµά σε βάρος των Ροµά οι οποίες σε συνδυασµό µε θεσµικές παρεµβάσεις παγιώνουν και ενισχύουν ένα πλέγµα ρατσιστικού λόγου και κοινωνικών αποκλεισµών για τον Δενδροπόταµο. Η συγκεκριµένη θεώρηση τείνει να διαµορφώσει διαδικασίες αποδοχής από τους ίδιους τους Ροµά ως συλλογικής συνείδησης. Έτσι σε πολλές συζητήσεις µας µε τις µητέρες εκφέρεται ως αναµφισβήτητη αποδοχή η άποψη «αυτοί είµαστε». Με άλλα λόγια, ισχύει για τις γυναίκες Ροµά αυτό που ο Φρέιρε αποκαλεί «κουλτούρα της σιωπής» σύµφωνα µε την οποία οι καταπιεζόµενοι τείνουν να αποδέχονται την κυρίαρχη αντίληψη και εικόνα για την οµάδα τους και όχι αυτή που πραγµατικά υφίσταται (Φρέιρε, 1977β: 20-23). Στην περίπτωση των γυναικών Ροµά επιβεβαιώνεται η παραπάνω θέση του Φρέιρε: πολλές φορές αυτές προσεγγίζουν και ερµηνεύουν γεγονότα της καθηµερινότητάς τους χωρίς να τα αναλύουν στη βάση των κοινωνικών και πολιτικών θέσεων - παραγόντων που τα διαµορφώνουν. O 7

15 Επιπλέον, αυτή την κοινωνική κατασκευή της συµβολικής εικόνας του Δενδροποτάµου τα τελευταία χρόνια ήρθε να συµπληρώσει η πολεοδοµική ρύθµιση της εισόδου της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Η συγκεκριµένη ρύθµιση ενισχύει τις συνθήκες χωρικού αποκλεισµού των Ροµά. Έτσι η συνοικία του Δενδροποτάµου στην ουσία κατασκευάστηκε - πλέχτηκε ως ένας χώρος µε χαρακτηριστικά χωρικού γκέτο, όπου ανατολικά του οικισµού φτιάχτηκε µια λεωφόρος ταχείας κυκλοφορίας (χωρίς δυνατότητα προσπέλασης, πχ πεζογέφυρα). Η λεωφόρος αυτή τέµνει κάθετα την ΠΑΘΕ (Εθνική Οδός Πάτρα Αθήνα Θεσσαλονίκη - Εύζωνοι) - που αποτελεί το νότιο σύνορο του οικισµού - ενώ στο βόρειο µέρος του διέρχεται σιδηροδροµική γραµµή. Η επικοινωνία πρόσβαση του Δενδροποτάµου µε την υπόλοιπη Θεσσαλονίκη γίνεται αποκλειστικά µέσω τριών εισόδων: Μιας εισόδου στην ΒΑ γωνία αυτού του τετραγώνου, µιας άλλης στη ΒΔ. την οποία τέµνουν οι ράγες της σιδηροδροµικής γραµµής και µιας ανατολικά. Δεν υπάρχει καµιά αερογέφυρα ή διάβαση για τους πεζούς προς το σταθµό των υπεραστικών λεωφορείων (ανατολικά) από όπου παρέχεται η δυνατότητα πρόσβασης σε αστικά λεωφορεία για όλη την υπόλοιπη Θεσσαλονίκη. Υπάρχουν, τέλος, οικογένειες Ροµά που µένουν νότια της ΠΑΘΕ εκτός Δενδροποτάµου. Στο παραπάνω πλαίσιο του ιδεολογικού και χωρικού διαχωρισµού - αποκλεισµού των Ροµά του Δενδροποτάµου πρέπει να τίθεται και η πολιτισµική συνθήκη ότι η µητρική γλώσσα των γυναικών µαθητριών είναι η ροµανή και ότι η ελληνική είναι η δεύτερη. Συνεπώς, οφείλουµε να έχουµε υπόψη µας ότι πολλά αυτονόητα της γλώσσας γραµµατισµού (ελληνικής) δεν είναι αυτονόητα για τις µητέρες Ροµά. Στη διαδικασία, λοιπόν, του γραµµατισµού αρχικά διαµορφώνεται το υλικό. Αυτό περιλαµβάνει όλα εκείνα τα ερωτήµατα τα οποία πρέπει να διερευνηθούν από τις ίδιες τις γυναίκες µητέρες. Στη συνέχεια µέσω του αναστοχασµού πρέπει να µπορούν να επαναδιατυπώσουν τους στόχους του γραµµατισµού ως στόχους της δικής τους ζωής (στη σχολική κοινότητα και στην κοινωνία). Γι αυτό επιχειρούµε οι µητέρες - µαθήτριες να δίνουν ιδιαίτερη σηµασία στη συνεργασία κατά το σχεδιασµό της διδασκαλίας καταθέτοντας πρωτίστως υλικά διδασκαλίας (συνθήκες διαβίωσης, περιγραφές, φωτογραφίες, γεγονότα από το δικό τους κόσµο), όσα ο Φρέιρε αποκαλεί O 8

16 παραγωγικά θέµατα, ώστε να διαµορφώνονται πραγµατικές συζητήσεις στην ανάλυση τους (Φρέιρε 1977β: 103, Cummins 1999: 56). Η αναγνώριση της σηµασίας των αντιλήψεων και ιδεών των γυναικών για τη γραφή και την ανάγνωση µας αναγκάζει να τις χρησιµοποιούµε ως αφετηρία προκειµένου να συν-διαµορφώνουµε κάθε µαθησιακή διαδικασία. 4 Η συνεχής ανατροφοδότηση θεωρίας και πρακτικής την οποία ο Φρέιρε προσδιορίζει ως διαλεκτική σχέση θεωρίας και καθηµερινού αγώνα κοινωνικής πρακτικής (στην περίπτωση µας κοινωνικού γραµµατισµού) ονοµάζεται «ΠΡΑΞΙΣ». Έτσι, οι γραµµατισµοί στην πρότασή µας περιλαµβάνουν τις ικανότητες ερµηνείας της ζωής και δράσης. Για τον Φρέιρε δράση χωρίς ερµηνεία (θεωρία) είναι ένας σκληρός και χωρίς σηµασία ακτιβισµός. Και αντίστροφα, ο λόγος χωρίς δράση συνιστά άσκοπη φλυαρία (Φρέιρε 1977 α : ). Οι µαθήτριες - µητέρες Ροµά του τµήµατός µας πρέπει να βλέπουν - να διαβάζουν την πραγµατικότητα τους και να αισθάνονται την ανάγκη να γράψουν γι αυτήν. Αν το να µαθαίνω να διαβάζω και να γράφω σηµαίνει συγκροτώ µια πράξη γνώσης, τότε οι µητέρες πρέπει από την αρχή να αναλάβουν το ρόλο του δηµιουργικού υποκειµένου ως εν δυνάµει «αναδυόµενοι συγγραφείς». Αυτές οι διαδικασίες γραµµατισµού είναι που θα δηµιουργήσουν αρχές παιδείας και πολιτισµού (Pappas, Barro Zecker 2006). Οι συνηθέστερες κυρίαρχες πρακτικές γραµµατισµού κατατείνουν σε λογικές οι οποίες εστιάζονται γύρω από υποθέσεις του τύπου «τι δεν µπορούν να κάνουν οι άνθρωποι» αδιαφορώντας για το τι ξέρουν (Bartolome, 2010). Με βάση αυτό ξεκινούν πολλές προτάσεις διδασκαλίας και µάθησης (κυρίως του γραπτού λόγου) για παράδειγµα στα προτεινόµενα µοντέλα εκµάθησης της γλώσσας από το υπουργείο παιδείας. Στην πρότασή µας ξεκινούµε από την αντίστροφη λογική ότι κάθε άνθρωπος - κάθε µητέρα Ροµά - ξέρει πράγµατα (προϋπάρχουσα γνώση) και µπορούµε να ξεκινήσουµε τη διδασκαλία µε αυτά µέσα από συµµετοχικές διαδικασίες (συν-διερεύνησης συν-διαπραγµάτευσης της ύλης). Σε αυτή τη O Αυτός ο εκπαιδευτικός αγώνας αφορά σε αξίες ζωής προκειµένου να έχει άµεσα 4 αποτελέσµατα και αλλαγές στις στάσεις και τις αντιλήψεις των ίδιων των γυναικών (πχ γάµος σε µικρή ηλικία). Η περίπτωση του γάµου των Ροµά σε µικρή ηλικία αποτέλεσε σηµαντικό παράδειγµα συνειδητοποίησης και αµφισβήτησης τόσο της δικής τους προσέγγισης όσο και του τρόπου προσέγγισης που χρησιµοποιεί η µη Ροµά κοινωνία προκειµένου να επιβάλλει κυρίαρχα αυτονόητα για τη ζωή των Ροµά. O 9

17 διαδικασία η καθεµιά γυναίκα - µητέρα συµπληρώνει το υπό επεξεργασία θέµα µε τη δική της εµπειρία, γνώση και άποψη. 5 Έτσι όλα τα µέλη της τάξης (µαθήτριες, δάσκαλοι και δασκάλα) ως κοινότητα µοιραζόµαστε αξίες, κανόνες και τρόπους γραµµατισµού. Θέτουµε νέους κανόνες, διαπραγµατευόµαστε νοήµατα και χρησιµοποιούµε εργαλεία και µέσα ανάλογα µε τα προβλήµατα - προκλήσεις που εξετάζουµε κάθε φορά. Γνωρίζουµε οι δάσκαλοι της εισήγησης το κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονοµικό περιβάλλον των Ροµά πολλών περιοχών και ιδιαίτερα της περιοχής του Δενδροποτάµου. Επιπλέον γνωρίζουµε τη λειτουργία του σχολείου ως µηχανισµού παρεµπόδισης απορρόφησης του πλούτου της εκπαίδευσης για πολλούς/ες Ροµά, µε ό,τι αυτό σηµαίνει στη διαµόρφωση πλαισίου θεσµικού ρατσισµού (Τσιάκαλος, 2000, Τσιάκαλος, 2006, Χατζηνικολάου, 2010). Παρόλα αυτά, ξέρουµε ότι αυτά τα περιβάλλοντα δεν είναι αυτονόητα, σταθερά και δεδοµένα, αλλά µεταβάλλονται µε αποτέλεσµα συνεχώς να µαθαίνουµε καινούργιες διαστάσεις της εκπαιδευτικής διαδικασίας της κοινότητας των Ροµά (Κείµενο γυναικών στο παράρτηµα, (Μητακίδου & Τρέσσου 2007). Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία για µας. Όλα αναδύονται καθηµερινά στην από κοινού έρευνα των συνθηκών στο Δενδροπόταµο προκειµένου να καταστούµε δάσκαλοι και µητέρες συν-ερευνητές, και συγγραφείς. Σε αυτό το πλαίσιο των ιδιαίτερων τοπικών συνθηκών καλούνται οι γυναίκες µητέρες Ροµά µέσα από το γραµµατισµό τους να αρθρώσουν το δικό τους καταρχήν Λόγο και στη συνέχεια µε τη δική τους φωνή να διαµορφώσουν το πλαίσιο της ανατροπής κυρίαρχων αυτονόητων για τους Ροµά µέσα από επιστολές, κείµενα και την συµµετοχή τους σε συνέδριο για την εκπαίδευση των παιδιών τους 6. Καλούνται λοιπόν, όπως θα έλεγε ο Φρέιρε, οι καταπιεζόµενοι µε τη δική τους συνειδητοποίηση O 5 Γι αυτό το λόγο στον τίτλο θέτουµε την έννοια «αναλφάβητες» σε εισαγωγικά. Θεωρούµε ότι ξέρουν, γνωρίζουν καταστάσεις, γνωρίζουν γράµµατα, αλλά δεν γνωρίζουν τεχνικές ανάγνωσης. Για µας δεν είναι αναλφάβητες µιας και µαθαίνουµε κοντά τους. Γίνονται αυτές οι οδηγοί- εκπαιδευτές στις συνθήκες που µας παρουσιάζουν. Ο Cummins (1999) τονίζει γενικά: Αν ο δάσκαλος δεν µαθαίνει κάτι από τους µαθητές του είναι αµφίβολο αν θα µάθουν και αυτοί κάτι από αυτόν 6 Συµµετοχή µε εισήγηση των γυναικών του τµήµατος γραµµατισµού στην ηµερίδα «Εκπαίδευση παιδιών Ροµά: Παραδείγµατα καλών πρακτικών». Κτίριο ΚΕΔΕΑ (Αµφιθέατρο Ι), Πέµπτη 6 Ιουνίου Η ηµερίδα οργανώθηκε από το πρόγραµµα Εκπαίδευση παιδιών Ροµά Μακεδονίας και Θράκης υπό την επιστηµονική καθοδήγηση του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ O 10

18 να απελευθερώσουν - «να εξανθρωπίσουν» και τους καταπιεστές (Φρέιρε, 1999 α: 39-73). Μια διαδικασία ανατροπής πολλών αυτονόητων και δύσκολη. Περιεχόµενο της παρέµβασης στην επιστηµονική ηµερίδα είναι: 1.Η ανάδειξη διαστάσεων των αντιλήψεών τους για την εκπαίδευση των Ροµά ως κοινωνικοπολιτικής και οικονοµικής διαδικασίας. 2. Η διατύπωση µιας µεθοδολογίας εκπαιδευτικής παρέµβασης όχι σε πλαίσια τεχνοκρατικά, αλλά σε πλαίσια πολιτικής διαχείρισης, µε άλλα λόγια ως εκπαιδευτικής σκοποθεσίας και περιεχοµένου γνώσης. 3 Η ανάδειξη της εκπαίδευσης ως κοινωνικού και πολιτικού δικαιώµατος του ανθρώπου το οποίο εδράζεται στο σεβασµό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 4 Η ανάδειξη της σχέσης της εκπαίδευσης µε κοινωνικές, οικονοµικές και πολιτικές διαδικασίες της καθηµερινότητας. 5 Η κατάθεση µέσα από το Λόγο του κειµένου µιας εκπαιδευτικής επιµορφωτικής πρότασης ως διαλεκτικής διαδικασίας σχολείου - περιβάλλοντος (2 ο Κείµενο του παραρτήµατος) 5. Συµµετοχή σε διαδικασία απόκτησης Απολυτηρίου δηµοτικού σχολείου Δάσκαλοι/α και µαθήτριες µητέρες του τµήµατος θεωρούµε σηµαντική τη διαδικασία απόκτησης απολυτηρίου Δηµοτικού Σχολείου όχι µόνο ως επιστέγασµα των προσπαθειών, αλλά επιπλέον ως µια διαδικασία επικύρωσης του γραµµατισµού στη βάση: Πρώτο, του σεβασµού του δικαιώµατος της εκπαίδευσης και των όποιων πλεονεκτηµάτων µικρών ή µεγάλων αντιστοιχούν στην απόκτηση του απολυτηρίου. Δεύτερο, του Δικαιώµατος των γυναικών να συµµετέχουν σε ευκαιρίες ζωής πχ εργασία, συµµετοχή σε επιδοτούµενα σεµινάρια ανέργων γυναικών κλπ. Τρίτο και πιο ουσιαστικό, όπως τον θέτουν και οι ίδιες, του Δικαιώµατος τους να συµµετέχουν σε ευκαιρίες συνέχισης σπουδών O 11

19 στο σχολείο δεύτερης ευκαιρίας: «Με τα γράµµατα ελπίζουµε όλες σε µια καλύτερη ευκαιρία. Δεν ξέρουµε, αν θα τα καταφέρουµε, όµως αυτό το χρωστάµε όλες στον εαυτό µας. Είναι ο σεβασµός στον εαυτό µας και στα παιδιά µας. Έτσι ετοιµαζόµαστε για εξετάσεις για το απολυτήριο» (2 ο κείµενο γυναικών). Από τις είκοσι γυναίκες που παρακολούθησαν τα µαθήµατα στη διαδικασία εξετάσεων για απόκτηση απολυτηρίου Δηµοτικού σχολείου συµµετείχαν οι δεκαέξι (δύο από αυτές συµµετείχαν ως παρατηρήτριες µιας και δεν ήταν έτοιµες). Η διαδικασία των εξετάσεων οργανώθηκε και υλοποιήθηκε σύµφωνα µε τις κείµενες διατάξεις του ΠΔ 201/98 και µε την ολοκλήρωσή τους απέκτησαν τον τίτλο απολυτηρίου δεκατέσσερις µητέρες - µαθήτριες. Οι µητέρες - µαθήτριες εξέφραζαν έντονες συλλογικές ανασφάλειες ενόψει της αποµάκρυνσής τους από τον οικείο χώρο του 5 ου Δηµοτικού Σχολείου, επειδή έπρεπε να µεταβούν για τις γραπτές και προφορικές εξετάσεις σε άλλο σχολείο στο Δήµο Συκεών (Δυτικής Θεσσαλονίκης), όπως έχει οριστεί από τη Διεύθυνση Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης. Γι αυτό και διατύπωσαν γραπτό συλλογικό αίτηµα κείµενο ώστε οι εξετάσεις να διεξαχθούν στο σχολείο φοίτησής τους (5 ο Δηµοτικό Σχολείο Μενεµένης) (3 ο κείµενο αίτηµα). Ο Διευθυντής Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης Δυτικής Θεσσαλονίκης και η επιτροπή εξετάσεων λαµβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες γραµµατισµού καθώς και την προσπάθεια των µητέρων Ροµά επέδειξαν ιδιαίτερη ευαισθησία και ενδιαφέρον. Συναίνεσαν στο αίτηµα των µητέρων µαθητριών και η επιτροπή διεξήγαγε τις εξετάσεις στο 5 ο Δηµοτικό Σχολείο Μενεµένης. Στη διαδικασία των εξετάσεων συµµετείχαν µε επιτυχία και δυο άνδρες Ροµά οι οποίοι δεν παρακολούθησαν το δικό µας τµήµα γραµµατισµού 6. Συµπερασµατικές παρατηρήσεις εν είδη επιλόγου Στην πρότασή µας η έννοια του γραµµατισµού µελετάται και υλοποιείται ως µια πλαισιωµένη διαδικασία η οποία αναδεικνύεται από τα µέλη της κοινότητας (µαθήτριες Ροµά και δάσκαλοι) και µπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητή µέσα από τη µελέτη της ίδιας της πραγµατικότητας της κοινότητας Ροµά στο Δενδροπόταµο. Ως σηµείο εκκίνησης εκλαµβάνουµε τη θέση ότι η ανάγνωση και η γραφή συνιστούν O 12

20 ιδεολογικές διαδικασίες διαπραγµάτευσης νοηµάτων που επηρεάζουν, εµπλουτίζουν και σε κάποιες περιπτώσεις αναδοµούν συνεχώς την ταυτότητα των µελών της κοινότητας του τµήµατος. Έχει σηµασία να καθορίζουµε οι δάσκαλοι το δικό µας καθηµερινό πλαίσιο διδακτικής παρέµβασης προκειµένου να θέτουµε σε λειτουργία όχι τρόπους, µοντέλα και σχέδια, αλλά διαδικασίες συν-διαµόρφωσης της διδασκαλίας µε τις µητέρες µαθήτριες που να περιλαµβάνουν ποικίλες µορφές ανάγνωσης των παραγωγικών θεµάτων τις οποίες θα εµπλουτίζει η κριτική στάση. Με την τριβή οι διδασκόµενες θα αναπτύξουν µια κριτική µεταγλώσσα όχι µόνο για να µιλούν ή να γράφουν, αλλά περισσότερο για να κατανοούν την κοινωνική και πολιτισµική δύναµη που πηγάζει από τα κείµενα, καθώς και τις αντίστοιχες κοινωνικές πρακτικές που υιοθετούνται ή εκπορεύονται από αυτά. Η παρέµβαση ως πρόταση καταγράφει το γεγονός ότι όταν το σχολείο ανοίγεται προς τις οικογένειες Ροµά, αλλά και στις οικογένειες µη Ροµά, µπορεί να διαµορφώσει νέες προκλήσεις και σχέσεις οι οποίες σίγουρα θα εµπλουτίσουν τη σχολική ζωή µε νέες εµπειρίες. Αυτές από µόνες τους αποτελούν µια καθηµερινή διαδικασία πολιτικής αλλαγής και µετασχηµατισµού του σχολικού θεσµού. Οι µητέρες Ροµά στην παρέµβασή τους στην ηµερίδα του προγράµµατος Ροµά (βλ. υποσηµ. 6) θα τονίσουν: «Αυτό είναι το δικό µας σχολικό όνειρο για φέτος. Το όνειρο µε τα γράµµατα δεν τελειώνει συνεχίζεται σε όλη τη ζωή µας. Πάντα µαθαίνουµε. Όλες µας µέσα στην τάξη µαθαίνουµε η µια από το όνειρο της άλλης. Ακόµα και οι δάσκαλοι ο κ Γιώργος, ο κ Άγγελος και η δασκάλα η κ. Νατάσα µαθαίνουν από µας κοντά µας. Κάποτε το όνειρο τελειώνει και ξυπνάµε. Σας παρακαλούµε πάρτε στα δικά σας χέρια το όνειρό µας και συνεχίστε το και µε άλλες γυναίκες που το έχουν ανάγκη» (2 ο κείµενο παραρτήµατος). Βιβλιογραφία Bartolome Lilia Πέρα από τη φετιχοποίηση των µεθόδων: Προς µια εξανθρωπιστική παιδαγωγική. Στο Γούναρη Π, Γρόλλιος Γ (επιµ). Κριτική Παιδαγωγική µια συλλογή κειµένων Αθήνα: Gutenberg, O 13

21 Barton D., Padmore S Ρόλοι, δίκτυα και αξίες στην καθηµερινή γραφή. Στο D. Graddol, J Maybin, B Stierer, (επιµ). Γλωσσική Ανάπτυξη. Γλώσσα και γραµµατισµός στο κοινωνικό πλαίσιο. τ Β. Ροζάνης Στέφανος (µετ) Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο, Baynham Mike Πρακτικές Γραµµατισµού. Αραποποπούλου Μαρία, (µετ). Αθήνα: Μεταίχµιο. Cummins Jim Ταυτότητες υπό διαπραγµάτευση. Εκπαίδευση µε σκοπό την ενδυνάµωση σε µια κοινωνία της ετερότητας. Σκούρτου Ε (επι). Αργύρη Σ (µετ.). Αθήνα: Gutenberg. Cook-Gumpertz Jenny Η κοινωνική δόµηση του γραµµατισµού. Κωστούλη Τριανταφυλλιά (επιµ) Κοτσυφού Ελένη. (µετ.). Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Freire, P Δέκα επιστολές προς εκείνους που τολµούν να διδάσκουν. Τ. Λιάµπας (επιµ.). Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Freire, P. & Macedo D Literacy. Reading the word & the world. Great Britain: Routledge and Kegan Paul Ltd Κωστούλη Τριανταφυλλιά, Άγγελος Χατζηνικολάου Γλωσσική Εκπαίδευση, γραµµατισµός και πρακτικές γραµµατισµού σε µικτές τάξεις. Κείµενο στον επιµορφωτικό φάκελο του Προγράµµατος Εκπαίδευση Παιδιών Ροµά του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ, ηλ.διευθ.: 024.pdf Pappas Chr., Barro Zecker L Αναδοµώντας τα κειµενικά είδη του σχολικού γραµµατισµού. Δεδοµένα από τη συνεργασία µε δασκάλους ερευνητές σε δηµόσια σχολεία αστικών περιοχών. Κωστούλη Τρ. (επιµ). Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Μητακίδου Σ. Τρέσσου Ε Να σου πω εγώ πως θα µάθουν γράµµατα. Τσιγγάνες µιλούν για την εκπαίδευση των παιδιών τους. Αθήνα. Καλειδοσκόπιο. Τσιάκαλος Γιώργος Οδηγός αντιραστιστικής εκπαίδευσης. Αθήνα: Ελλ. Γράµµατα. Γ Τσιάκαλος Απέναντι στα εργαστήρια του ρατσισµού. Αθήν: Τυπωθήτω Φρέιρε Πάουλο 1977α. Αγωγή του καταπιεζοµένου. Γ. Κριτικός (µετ). Αθήνα: Ράππας Φρέιρε Πάουλο 1977 β. Πολιτιστική δράση για την κατάκτηση της Ελευθερίας. Σ. Τσάµης, (µετ). Αθήνα: Καστανιώτης. Χατζηνικολάου Άγγελος Ο διαπολιτισµικός διάλογος Εκπαιδευτικό εργαλείο σεβασµού των Δικαιωµάτων όλων των παιδιών. Στο Παπαδάτος Γ., Μπαµπούνης Χ (επιµ). 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστηµών εκπαίδευσης. Πρακτικά Συνεδρίου Π.Τ.Δ.Ε./Ε.Κ.Π.Α. τ. Β. Αθήνα: Σµυρνιωτάκης, Παράρτηµα 1 ο Κείµενο O 14

22

23

24

Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1

Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1 Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1 Θα αποφύγω να αποτυπώσω με αριθμούς τα αποτελέσματα της παρέμβασής μας και θα περιγράψω το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούμε,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα ενηλίκων: Γραμματισμός Γυναικών Ρομά

Μαθήματα ενηλίκων: Γραμματισμός Γυναικών Ρομά Μαθήματα ενηλίκων: Γραμματισμός Γυναικών Ρομά Π.3.1. Καλές πρακτικές για την ενίσχυση της πρόσβασης νέων, ενηλίκων (κυρίως γυναικών) Ρομά σε προγράμματα αλφαβητισμού Άγγελος Χατζηνικολάου Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

8η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Εκδηλώσεις με μέλη της Παιδαγωγικής Σχολής και Άλλες Ενδιαφέρουσες Εκδηλώσεις για την Εκπαίδευση

8η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης. Εκδηλώσεις με μέλη της Παιδαγωγικής Σχολής και Άλλες Ενδιαφέρουσες Εκδηλώσεις για την Εκπαίδευση 8η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης Εκδηλώσεις με μέλη της Παιδαγωγικής Σχολής και Άλλες Ενδιαφέρουσες Εκδηλώσεις για την Εκπαίδευση ΔΥΟ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Η επιμόρφωση εκπαιδευτικών για το πολυπολιτισμικό σχολείο: εφαρμογές οφέλη συνέχεια

Η επιμόρφωση εκπαιδευτικών για το πολυπολιτισμικό σχολείο: εφαρμογές οφέλη συνέχεια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και συγχρηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Οι σύγχρονες τάσεις που κυριαρχούν στη διδακτική του γλωσσικού μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Με αφορμή Το δικό μας Μεγάλο Βιβλίο

Με αφορμή Το δικό μας Μεγάλο Βιβλίο Άγγελος Χατζηνικολάου Δάσκαλος, Δρ Παιδαγωγικής του ΠΤΔΕ/ΑΠΘ Με αφορμή Το δικό μας Μεγάλο Βιβλίο Εισαγωγικά Κάθε φορά που μας λέει κάποιος για ένα βιβλίο συνήθως έχουμε και μια εικόνα στο μυαλό μας για

Διαβάστε περισσότερα

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών 5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών συντελεστές Σπυρίδων Δουκάκης sdoukakis@rhodes.aegean.gr ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρία Μοσκοφόγλου-

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου

Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου 2 3 Εισαγωγή για τον εκπαιδευτή του προσωπικού Εάν διαβάζετε το παρόν έγγραφο, υποθέτουµε ότι θα θέλατε να επιµορφώσετε τα µέλη του προσωπικού ενός σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : «Κινηματογράφος και Ιστορία: Διδάσκοντας με τη δύναμη του οπτικοακουστικού μηνύματος» ΣΧΕΤ.: /

ΘΕΜΑ : «Κινηματογράφος και Ιστορία: Διδάσκοντας με τη δύναμη του οπτικοακουστικού μηνύματος» ΣΧΕΤ.: / ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Γ ΜΑΘΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ &

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού Η ξεκάθαρη εφαρμογή της αντιρατσιστικής πολιτικής του Υ.Π.Π. στη σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α. Δημογραφικά χαρακτηριστικά 1. Φύλο Άνδρας Γυναίκα 2. Ηλικία 22 30 31 40 41 50 51 + 3. Χρόνια υπηρεσίας 1 5 6 15 16+ 4. Σημειώστε τα πτυχία που κατέχετε Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πτυχίο

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο Ο κ τ ώ β ρ ι ο ς Ν ο έ μ β ρ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά 15-9-2016 Πώς δουλέψαμε στο γλωσσικό μάθημα; Προγράμματα Σπουδών. Στοχοκεντρικός

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για εξ αποστάσεως επιμόρφωση. Το Πρόγραμμα «Εκπαίδευση Παιδιών Ρομά στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας,

Θέμα: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για εξ αποστάσεως επιμόρφωση. Το Πρόγραμμα «Εκπαίδευση Παιδιών Ρομά στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΡΟΜΑ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ Μέτρο

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων

Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων Αξιολόγηση του Προγράμματος Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων - Νεοεισερχομένων. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα της Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Μεντόρων και Νεοεισερχομένων Εκπαιδευτικών προσφέρεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική μάθηση εκπαιδευτικών στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο: εισαγωγικές παρατηρήσεις

Επαγγελματική μάθηση εκπαιδευτικών στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο: εισαγωγικές παρατηρήσεις Επαγγελματική μάθηση εκπαιδευτικών στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο: εισαγωγικές παρατηρήσεις Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Λοϊζίδου Προϊσταμένη Τομέα Επιμόρφωσης Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου 23 Μαΐου 2015 Ξενοδοχείο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012 Απολογιστική Έκθεση Α. Γενικά στοιχεία Στο πλαίσιο της Πράξης «Νέες Πολιτικές Ξενόγλωσσης

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( )

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( ) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Μάιος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ (2013-2014) Κεντρική Επιμόρφωση για Διευθυντές/ντριες & Εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Δρ Κωνσταντίνα Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Ομαδοσυνεργατική μάθηση. Γιατί; Στη σύγχρονη εποχή, κοινωνικοί παράγοντες, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Η έρευνα στην Ευρώπη δείχνει ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες όλων των ηλικιών έχουν προσωπική εμπειρία με την τεχνολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003).

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003). Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003). Δ.Ε.Π.Π.Σ. : Οργανωμένο σύστημα εργασίας, το οποίο σκιαγραφεί τι πρέπει να μάθουν τα παιδιά, τις διαδικασίες με τις οποίες επιτυγχάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Ε. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Ε. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Ε. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Πιερίας ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ημερομηνία γέννησης: 31-1-1958 Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με τέσσερα (4) παιδιά Δ/νση κατοικίας:

Διαβάστε περισσότερα

AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής

AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής AQUA 2010 Εκπαιδευτικά προγράµµατα Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης για τις Κλιµατικές Αλλαγές και τη Φτώχεια ήµητρα Ντιρογιάννη Υπεύθυνη Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης H ActionAid είναι ένας διεθνής αναπτυξιακός οργανισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, Δημοκρατίας 1- Κτίριο Κλεόβουλος, 85 100 Ρόδος. Τηλ.: 2241099003, Fax: 2241099004, email: pake@ltee.org ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πράξη «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας-Άξονας Προτεραιότητας 2», Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Πράξη «Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας-Άξονας Προτεραιότητας 2», Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» 4.1 Τίτλος 4ης Επιμέρους Δράσης: Αξιοποίηση του Stop Motion Animation (χειροποίητη κινούμενη εικόνα ) στην αναπαράσταση ιστορικών γεγονότων ΤΑΞΗ ΣΥΝΟΛΟ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΑΞΗΣ : : Δ 39 ΣΥΝΟΛΟ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ο ρόλος των Δημοσίων Βιβλιοθηκών στην ενίσχυση της Κοινωνικής Συνοχής Δρ. Γεώργιος Κ. Ζάχος Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1 Κύρια σημεία της παρουσίασης Ρόλοι των Δημοσίων Βιβλιοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ, ΣΥΣΤΗΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ, ΣΥΣΤΗΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα #5: ΕΤΟΙΜΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Διδάσκων: Γουργιώτου Ευθυμία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών 3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών Παρουσίαση βασισμένη στο κείμενο: «Προδιαγραφές ψηφιακής διαμόρφωσης των

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τι σημαίνει Διαφοροποίηση; Είναι μια συνθετική παιδαγωγική προσέγγιση που συνάδει με τις

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία ως κατασκευή και όχι ως μετάδοση ως αποτέλεσμα εμπειρίας και όχι ως μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό.

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό. Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια 1 Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο Δρ. Αργύριος Θ. Αργυρίου Διευθυντής Εκπαίδευσης Περιφερειακής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών

Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών Η συμβολή της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας στη Δια Βίου Μάθηση των εκπαιδευτικών Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την πρόσκληση που απηύθυναν στην Περ/κή Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Εγγραφο Γ2/4769/4-9-1998 ΣΧΕΤ. 2794/23-6-98 έγγραφο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σας αποστέλλουµε οδηγίες για τη διδασκαλία των µαθηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο του. Κέντρο Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων

Συνέδριο του. Κέντρο Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Θεσσαλονίκη 07.09.2016 Συνέδριο του Κέντρου Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Τομέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. με θέμα: «Έρευνα προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα Σενάριο 3. Τα µέσα των πλευρών τριγώνου Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα τριγώνων, τριγωνοµετρικοί αριθµοί περίµετρος και εµβαδόν.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

διαθέτει πτυχίο Τµήµατος Φιλολογίας µε εξειδίκευση στη Γλωσσολογία αλλά πτυχίο

διαθέτει πτυχίο Τµήµατος Φιλολογίας µε εξειδίκευση στη Γλωσσολογία αλλά πτυχίο Ι ΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Για την αξιολόγηση των φακέλων των ενδιαφερόµενων για την πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος µε αρ. πρωτ. 602/3/10394/04-02-2013 για τρεις θέσεις (Α,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Το Σχολείο του 21 ου Αιώνα Ε ενδύοντας στη Γνώση. Πρόταση για το νέο. Γυμνάσιο

Το Σχολείο του 21 ου Αιώνα Ε ενδύοντας στη Γνώση. Πρόταση για το νέο. Γυμνάσιο Το Σχολείο του 21 ου Αιώνα Ε ενδύοντας στη Γνώση Πρόταση για το νέο Γυμνάσιο Συντάκτες: Παναγιώτης Ε. Καταγής Θανάσης Ι. Νικολόπουλος Νίκος Ι. Παρίκος Γυμνάσιο Κατευθύνσεις 1. Γενική 2. Τεχνολογική 3.

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση

Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση Στέλλα Κορομπίλη, Αναπλ. Καθηγήτρια, Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙΘ, Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία και μάθηση στο πολυπολιτισμικό σχολείο: δημιουργώντας κίνητρα μάθησης

Διδασκαλία και μάθηση στο πολυπολιτισμικό σχολείο: δημιουργώντας κίνητρα μάθησης Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ Β ΕΞΑΜΗΝΟ 8.30-12.00 Πληροφοριακός Γραμματισμός και Χρήση Ψυχολογία και / Κοινωνιολογία της Νέες Τεχνολογίες και Πηγών Σχολείο ς Διαπολιτισμική Υπόγειο (Φίστα) (Μπουγατζέλη) (Αϊδίνης-Μπίμπου) 03 (Κουγιουμουτζάκη)

Διαβάστε περισσότερα

Φεβρουάριος ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Π.2: Αξιολογήσεις ανά Πράξη

Φεβρουάριος ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Π.2: Αξιολογήσεις ανά Πράξη Έκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης των Πράξεων με τίτλο «Εκπαίδευση των παιδιών Ρομά» στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης, με MIS 303169 και 303167 Στο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα