Μορφολογικά χαρακτηριστικά αξιολόγησης της ποιότητας ωαρίων και εμβρύων για εμβρυομεταφορά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μορφολογικά χαρακτηριστικά αξιολόγησης της ποιότητας ωαρίων και εμβρύων για εμβρυομεταφορά"

Transcript

1 EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛΟΓIA 18(4): , 2006 Ανασκόπηση Μορφολογικά χαρακτηριστικά αξιολόγησης της ποιότητας ωαρίων και εμβρύων για εμβρυομεταφορά Κ.Ε. Λουτράδη Β.Κ. Ταρλατζής ΠερIληψη Η δημιουργία υπεράριθμων εμβρύων κατά τη διάρκεια ενός κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης οδήγησαν στην ανάπτυξη συστημάτων μορφολογικής αξιολόγησης, με σκοπό την επιλογή των ποιοτικά καλύτερων εμβρύων. Με τον τρόπο αυτό, επιτυγχάνεται η επιλογή αυτών με τις περισσότερες δυνατότητες εμφύτευσης, ενώ συγχρόνως ελαττώνεται ο αριθμός των εμβρύων που μεταφέρονται στην μήτρα, χωρίς να επηρεαστούν τα ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευσης. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος ποιοτικής αποτίμησης στηρίζεται στην παρατήρηση της μορφολογίας του εμβρύου και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, χαρακτηριστικά όπως τον αριθμό και τη θέση των προπυρήνων, τον ρυθμό ανάπτυξης και την παρουσία θραυσμάτων. Η επιλογή του ποιοτικά και γενετικά καλύτερου εμβρύου για εμβρυομεταφορά είναι καλό να γίνεται με βάση τον συνδυασμό των μορφολογικών χαρακτηριστικών που παρατηρήθηκαν καθ όλη τη διάρκεια της εμβρυϊκής ανάπτυξης και μέχρι την ημέρα της εμβρυομεταφοράς. Όροι ευρετηρίου: έμβρυο, εμβρυομεταφορά, κριτήρια αξιολόγησης, μορφολογία, ποιότητα. Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής, A Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ, Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Παπαγεωργίου» Αλληλογραφία: Βασίλειος Κ. Ταρλατζής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής, A Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ, Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Παπαγεωργίου» Περιφερειακή Οδός Νέα Ευκαρπία, Θεσσαλονίκη Τηλ.: Fax: Κατατέθηκε: 20/3/2006 Εγκρίθηκε: 14/11/2006 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένας σημαντικός παράγοντας που συντέλεσε στην ανάπτυξη της εξωσωματικής γονιμοποίησης (in vitro fertilization IVF) ήταν η χρήση των φαρμάκων ελεγχόμενης πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακιορρηξίας. Τα φάρμακα αυτά αυξάνουν τα επίπεδα γοναδοτροπινών στο αίμα, καταστέλλοντας τον φυσιολογικό μηχανισμό που επιλέγει το κυρίαρχο ωοθυλάκιο, με συνέπεια να προκαλούν την παραγωγή πολλαπλών ωοθυλακίων και ωοκυττάρων. Τα ωοκύτταρα αυτά μπορούν να γονιμοποιηθούν με τη μέθοδο IVF ή με ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίου (intracytoplasmic sperm injection ICSI). Τα έμβρυα που προκύπτουν μεταφέρονται στην μήτρα της γυναίκας με σκοπό την επίτευξη κύησης. Όμως, η μεταφορά πολλών εμβρύων στην προσπάθεια βελτίωσης των πιθανοτήτων εγκυμοσύνης, είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθούν τα ποσοστά πολύδυμων κυήσεων και κατά συνέπεια των επιπλοκών που συνεπάγονται για τη μητέρα και το νεογνό. Έτσι, στις μέρες μας πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, έχουν καθιερώσει, με νόμο ή απόφαση άλλων οργάνων, τον περιορισμό του αριθμού των μεταφερόμενων εμβρύων σε δύο ή ακόμα και σε ένα. Η τακτική αυτή, όμως, προϋποθέτει τη μεταφορά των ποιοτικά καλύτερων εμβρύων, έτσι ώστε τα ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευ-

2 Λουτραδη - Ταρλατζης Μορφολογικα χαρακτηριστικα αξιολογησης της ποιοτητας ωαριων και εμβρυων για εμβρυομεταφορα σης να παραμείνουν αμετάβλητα. Υπάρχουν διάφορες τεχνικές με τις οποίες μπορεί να μελετηθεί η ποιότητα ενός εμβρύου. Η πιο συνηθισμένη και γρήγορη μέθοδος βασίζεται στην παρατήρηση της μορφολογίας του εμβρύου σε ένα απλό στερεομικροσκόπιο. Είναι γνωστό εδώ και αρκετά χρόνια ότι τα έμβρυα με καλά μορφολογικά χαρακτηριστικά συνδέονται με καλύτερα ποσοστά εμφύτευσης και εγκυμοσύνης. (1) Στην ανασκόπηση αυτή θα περιγραφούν τα διάφορα χαρακτηριστικά ποιοτικής αξιολόγησης των εμβρύων, προκειμένου να επιλεγούν τα πλέον κατάλληλα για εμβρυομεταφορά. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΩΑΡΙΟ Σε ένα κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης, η χορήγηση χοριακής γοναδοτροπίνης (human chorionic gonadotrophin hcg), η οποία υποκαθιστά την ωχρινοτρόπο ορμόνη, αφού δρα μέσω των ίδιων υποδοχέων, προκαλεί, εκτός από τη ρήξη των ωοθυλακίων, και κάποιες σημαντικές αλλαγές στο ωάριο και στα κύτταρα της κοκκιώδους στιβάδας που το περιβάλλουν. Ο πυρήνας του ωαρίου ανταποκρίνεται στην hcg με την επανέναρξη της μειωτικής του διαίρεσης, την εξαφάνιση της πυρηνικής μεμβράνης (germinal vesicle breakdown - GVBD) και την εμφάνιση του πρώτου πολικού σωματίου (polar body I - PBI). Έτσι, το ωάριο φτάνει στη μετάφαση ΙΙ (ΜΙΙ) της δεύτερης μειωτικής διαίρεσης. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται μειωτική ωρίμαση του πυρήνα και η ολοκλήρωσή της είναι απαραίτητη προκειμένου το ωάριο να γονιμοποιηθεί. Την ίδια στιγμή, στο κυτταρόπλασμα παρατηρείται μαζική σύνθεση πρωτεϊνών, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη γονιμοποίηση και τα πρώτα στάδια ανάπτυξης του εμβρύου. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν ταυτόχρονα ή σχεδόν ταυτόχρονα και απαιτείται η ολοκλήρωση και των δύο προκειμένου το ωάριο να καταστεί γόνιμο. Οποιαδήποτε μεταβολή στη διαδικασία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε γενετικές και λειτουργικές ανωμαλίες. (2,3) Η μορφολογία των ωαρίων κατά τη διάρκεια της ωοληψίας μπορεί να δώσει σημαντικά στοιχεία σχετικά με το στάδιο ωρίμανσης του ωαρίου. (4) Κατά πλειοψηφία, την ημέρα της λήψης τα ωάρια βρίσκονται στο στάδιο ΜΙΙ. Αυτό πιστοποιείται από την παρουσία του PBI και τη μορφολογία της κοκκιώδους στιβάδας, η οποία έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό. Τα ωάρια που βρίσκονται στο ενδιάμεσο στάδιο GVBD ή ΜΙ διαθέτουν μικρή και πυκνή στιβάδα κοκκιωδών κυττάρων, ενώ τα άωρα ωάρια ξεχωρίζουν λόγω της πολύ μικρής και σκουρόχρωμης στιβάδας κοκκωδών κυττάρων που τα περιβάλλει (στάδιο GV). Αν και αυτή η μέθοδος αξιολόγησης προσφέρει κάποιες πληροφορίες σχετικά με το στάδιο ωρίμανσης του ωαρίου, δεν είναι πολύ ακριβής και, επιπλέον, δεν προσδίδει καμία πληροφορία σχετικά 280 με την ποιότητα του γαμέτη. (5) Επομένως, κατά τη διάρκεια ενός κύκλου κλασικής IVF, τα ωοκύτταρα συνήθως αναμειγνύονται με σπερματοζωάρια, ανεξάρτητα από τη μορφολογία της κοκκιώδους στιβάδας. Αντίθετα, στη μέθοδο ICSI, η παρατήρηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών είναι εφικτή πριν από την έγχυση, αφού τα κοκκιώδη κύτταρα αφαιρούνται προκειμένου να επιτραπεί η επέμβαση στα ωάρια με τα μικροχειριστήρια, αλλά και να εξεταστεί το στάδιο ωρίμανσής τους. (6,7) Μόνον ωάρια που έχουν ολοκληρώσει την πρώτη μειωτική τους διαίρεση και έχουν φτάσει στη Μετάφαση ΙΙ γονιμοποιούνται με τη μέθοδο ICSI. Η μορφή του κυτταροπλάσματος και της διαφανούς ζώνης μπορούν να δώσουν στοιχεία σχετικά με την ποιότητα των ωαρίων και την ικανότητά τους να γονιμοποιηθούν και να εμφυτευτούν. Θεωρητικά, τα ωάρια με καλή μορφολογία πρέπει να έχουν λείο κυτταρόπλασμα, με σχετική κοκκίωση, μικρό περιληκυθικό χώρο και άχρωμη, ομοιογενή διαφανή ζώνη. (8-10) Παρ όλα αυτά, περίπου τα μισά από τα ωάρια που λαμβάνονται κατά τη διάρκεια ενός κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης υστερούν σε τουλάχιστον ένα από τα παραπάνω στοιχεία. Έτσι, ως ένα βαθμό, οι δυσμορφίες αυτές θεωρούνται φυσιολογικές, (11) αφού πιθανότατα δεν επηρεάζουν την ικανότητα γονιμοποίησης του ωαρίου. (5,12) Μέχρι και σήμερα δεν έχει αποσαφηνιστεί αν η μορφολογία του κυτταροπλάσματος του ωαρίου μπορεί να αποτελέσει κύριο χαρακτηριστικό κριτήριο για την επιλογή των ωαρίων με τις καλύτερες πιθανότητες γονιμοποίησης και εμφύτευσης. Σχετικές μελέτες έχουν δείξει ότι η μορφολογία του κυτταροπλάσματος του ωαρίου δεν σχετίζεται με τα ποσοστά γονιμοποίησης ή την ποιότητα των εμβρύων. (8,13) Από την άλλη πλευρά όμως, σε εμβρυομεταφορές όπου τα έμβρυα προέρχονταν από ωάρια χωρίς κυτταροπλασματικές δυσμορφίες, παρατηρήθηκαν μεγαλύτερα ποσοστά εγκυμοσύνης. (2) Για την ακρίβεια, τα ποσοστά εγκυμοσύνης από φυσιολογικά ωάρια αγγίζουν το 29,4%, ενώ τα ποσοστά εγκυμοσύνης από ωάρια με σκούρο κυτταρόπλασμα είναι μόλις 5,5%. (2) Τα αποτελέσματα αυτά έχουν επιβεβαιωθεί και από μελέτες οι οποίες παρουσίασαν χαμηλά ποσοστά συνεχιζόμενης κύησης. (3) Επίσης, έχει βρεθεί ότι τα ωάρια με μορφολογικές δυσμορφίες συνήθως συνοδεύονται από μεγάλα ποσοστά ανευπλοειδίας. (3,5,12,14) Αν και το ΡΒΙ είναι ένα μη λειτουργικό κύτταρο, έχει βρεθεί ότι η μορφολογία του μπορεί να αποτελέσει ένδειξη για την ποιότητα του ωαρίου. (9) Το μέγεθος, η παρουσία θραυσμάτων στην γύρω περιοχή και ο εκφυλισμός του σχετίζεται άμεσα με τη δυνατότητα γονιμοποίησης, εμβρυϊκής ανάπτυξης και εμφύτευσης. (5,9,10,15) Οι δυσμορφίες του PBI αποτελούν ένδειξη πιθανής δυσλειτουργίας της μειωτικής ατράκτου, και κατά συνέπεια, ένδειξη πιθανών ανωμαλιών στα χρωμοσώματα του ωαρίου. (16) Η συσχέτιση της μορφολογίας του ΡΒΙ

3 EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛΟΓIA Εικόνα 1. Σχηματική αναπαράσταση προσανατολισμού των προπυρήνων σε σχέση με το δεύτερο πολικό σωμάτιο: (α) φυσιολογική θέση προπυρήνων με τον άξονά τους κάθετο με το δεύτερο πολικό σωμάτιο, (β) προπυρήνες με το άξονά τους παράλληλο προς το δεύτερο πολικό σωμάτιο. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση φυσιολογικών και μη φυσιολογικών μορφών προπυρήνων: (α) γονιμοποιημένο ωάριο με δυο φυσιολογικούς προπυρήνες, (β) και (γ) γονιμοποιημένο ωάριο του οποίου οι προπυρήνες δεν βρίσκονται στο κέντρο του ωοπλάσματος. με την ποιότητα των ωαρίων έχει επιβεβαιωθεί ακόμα και σε ωάρια των οποίων η ωρίμανση έχει γίνει in vitro. (17) ΖΥΓΩΤΟ Προπυρήνες Κατά τη διείσδυση ενός σπερματοζωαρίου μέσα από τη διαφανή ζώνη του ωαρίου, ξεκινάει μια αλληλουχία γεγονότων, η οποία είναι απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί φυσιολογική γονιμοποίηση. Η κεφαλή του σπερματοζωαρίου διαλύεται και το γενετικό υλικό αποσυμπυκνώνεται δημιουργώντας τον άρρενα προπυρήνα, στο κέντρο του ωαρίου. Ταυτόχρονα, το ωάριο ολοκληρώνει τη μειωτική του διαίρεση, οπότε εμφανίζεται το δεύτερο πολικό σωμάτιο, και δημιουργείται ο θήλυς προπυρήνας. Κατόπιν, ο θήλυς προπυρήνας μετακινείται προς τον άρρενα, μέχρι οι δύο να συναντηθούν στο κέντρο του κυτταροπλάσματος. (5) Η μετακίνηση του θήλεος προπυρήνα γίνεται με τη βοήθεια μικροσωληνίσκων που προέρχονται από το κεντρόσωμα του σπερματοζωαρίου και συγκεκριμένων πρωτεϊνών (dynein motor complex). Η μετατόπισή του ολοκληρώνεται με την τοποθέτηση του άξονα των δύο προπυρήνων σε γωνία κάθετη προς τον άξονα του δεύτερου πολικού σωματίου (εικόνα 1α). Οποιαδήποτε μεταβολή στη διαδικασία αυτή μπορεί να προκαλέσει ανωμαλίες στη διαίρεση του εμβρύου. (18) Ένα φυσιολογικά γονιμοποιημένο ωάριο συνήθως περιέχει δυο ισομεγέθεις προπυρήνες οι οποίοι εφάπτονται μεταξύ τους στο κέντρο του ωοπλάσματος (εικόνα 2α). Αν και στην πλειοψηφία τους τα έμβρυα με δυο προπυρήνες είναι καθ όλα φυσιολογικά, έχει βρεθεί ότι μπορεί να περιέχουν χαοτικό γονιδίωμα. (19) Επίσης, το σχήμα, το μέγεθος, ο αριθμός και η θέση των προπυρήνων αποτελούν καθοριστικά στοιχεία αξιολόγησης της ποιότητας του γονιμοποιημένου ωαρίου. Μελέτες έχουν δείξει ότι γονιμοποιημένα ωάρια των οποίων οι προπυρήνες δε βρίσκονται στο κέντρο του ωοπλάσματος (εικόνα 2β και 2γ) ή που δεν έχουν ίσο μέγεθος ή περιέχουν θραύσματα παρουσιάζουν μεγάλα ποσοστά χρωματοσωμικών ανωμαλιών. (20) Η ίδια ομάδα ερευνητών περιέγραψε ότι σε γονιμοποιημένα ωάρια των οποίων ο άξονας των προπυρήνων είναι παράλληλος προς τον άξονα του δεύτερου πολικού σωματίου (εικόνα 1β) ή όταν τα δυο πολικά σωμάτια βρίσκονται σε απόσταση μεταξύ τους, παρουσιάζουν μεγάλα ποσοστά χρωματοσωμικών ανωμαλιών. (20) Ακόμα, το 88,5% των εμβρύων από ICSI και το 50% των εμβρύων από IVF που εμφανίζουν ανισομεγέθεις προπυρήνες, παρουσιάζουν επιπρόσθετα και χρωματοσωμικές ανωμαλίες. (21) Η εμφάνιση ενός ή τριών προπυρήνων θεωρείται μη φυσιολογική, αφού τα έμβρυα αυτά είναι ανευπλοειδικά και δεν χρησιμοποιούνται σε ένα κύκλο εξωσωματικής. Πυρηνίσκοι Οι πυρηνίσκοι συνήθως είναι μικροί σχηματισμοί στο εσωτερικό των προπυρήνων. Είναι το μέρος όπου δημιουργείται το προ-rrna και είναι άμεσα συναπτόμενοι με τις περιοχές των χρωμοσωμάτων που κωδικοποιούν το rrna. (22) Είναι προϊόντα αντιγραφής του προπυρήνα και συμμετέχουν στη διαδικασία εναπόθεσης του rrna στην περιοχή όπου αντιγράφεται. (23,24) Ακόμα, οι πυρηνίσκοι παρουσιάζουν διάφορους τύπους κατανομής μέσα στον προπυρήνα, ένα φαινόμενο που σχετίζεται άμεσα με τη διαίρεση και την ποιότητα του εμβρύου. (25,26) Σχετικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα έμβρυα που παρουσιάζουν συγκέντρωση των πυρηνίσκων κοντά στο σημείο όπου εφάπτονται οι δυο προπυρήνες δίνουν καλύτερα ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευσης. (27) Μια άλλη ομάδα ερευνητών χώρισε τους προπυρήνες σε έξι κατηγορίες, ανάλογα με την κατανομή και τον αριθμό των πυρηνίσκων. (28) Το συμπέρασμα ήταν ότι τα γονιμοποι- 281

4 Λουτραδη - Ταρλατζης Μορφολογικα χαρακτηριστικα αξιολογησης της ποιοτητας ωαριων και εμβρυων για εμβρυομεταφορα ημένα ωάρια που εμφανίζουν τον ίδιο αριθμό και την ίδια κατανομή πυρηνίσκων και στους δυο προπυρήνες (εικόνα 3) έχουν πολύ καλή πιθανότητα να αναπτυχθούν σε βλαστοκύστη και να εμφυτευτούν. (5,16,26,29-31) Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν και από μελέτες οι οποίες ανέλυσαν το γονιδίωμα των εμβρύων και έδειξαν χαμηλά ποσοστά ανευπλοειδιών στα έμβρυα με τη συγκεκριμένη κατανομή πυρηνίσκων. (20) Από την άλλη πλευρά, υποστηρίζεται ότι η μορφολογία των πυρηνίσκων δεν έχει καμία σχέση με την ποιότητα των εμβρύων και τα ποσοστά εγκυμοσύνης. Μάλιστα κάτι τέτοιο αποδείχθηκε μετά από εμβρυομεταφορές ενός μόνον εμβρύου, όπου ήταν δυνατό να υπολογισθούν με ακρίβεια τα ποσοστά εμφύτευσης. (32) Παρ όλα αυτά, η μορφολογία των πυρηνίσκων παραμένει ένα σημαντικό κριτήριο αξιολόγησης και επιλογής εμβρύων για εμβρυομεταφορά. Έχει το πλεονέκτημα ότι διεξάγεται γρήγορα και μάλιστα στα πλαίσια ελέγχου για τη γονιμοποίηση των ωαρίων. Για την παρατήρησή τους απαιτείται μικροσκόπιο μεγάλης μεγέθυνσης (συνήθως ανάστροφο μικροσκόπιο) και αποτελεί μια αξιόπιστη και μη επεμβατική μέθοδο εκτίμησης της ποιότητας των εμβρύων, σε πολύ αρχικό στάδιο ανάπτυξης. Τέλος, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε χώρες όπως η Γερμανία, όπου ο αριθμός των εμβρύων που μπορούν να καλλιεργηθούν μετά το στάδιο των προπυρήνων είναι περιορισμένος. ΕΜΒΡΥΟ Πρόωρη διαίρεση Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που επιτρέπει την ποιοτική αξιολόγηση των εμβρύων είναι η παρατήρηση του ρυθμού ανάπτυξής τους μετά τη γονιμοποίηση. (33,34) Έχει παρατηρηθεί ότι τα γονιμοποιημένα ωάρια που έχουν υποστεί την πρώτη τους μιτωτική διαίρεση, ώρες μετά τη γονιμοποίηση με τη μέθοδο IVF ή ICSI, συνδέονται με διπλάσια ποσοστά εγκυμοσύνης σε σχέση με αυτά που διαιρούνται αργότερα. (35,36) Ακόμη, η ομάδα των Salumets και συν. (37) έδειξε ότι τα ταχέως εξελισσόμενα έμβρυα έχουν καλύτερη αναπτυξιακή ικανότητα. Επίσης, έχει αποδειχθεί ότι τα ποσοστά δημιουργίας βλαστοκύστης, εγκυμοσύνης και εμφύτευσης από εμβρυομεταφορές ενός ή δυο ταχέως αναπτυσσόμενων εμβρύων είναι σημαντικά υψηλότερα. (38) Τέλος, έχει παρατηρηθεί ότι τα έμβρυα με γρήγορο ρυθμό ανάπτυξης είναι κατά πλειοψηφία ευπλοειδικά. (39) Πρέπει να ληφθεί υπ όψη ότι το φαινόμενο την πρόωρης διαίρεσης σχετίζεται άμεσα με την ηλικία την γυναίκας και παρατηρείται συχνότερα σε ωάρια που γονιμοποιούνται με τη μέθοδο ICSI. Αυτό, ίσως γιατί με τη μέθοδο ICSI παρακάμπτεται η διαδικασία προσκόλλησης και διείσδυσης του σπερματοζωαρίου στη διαφανή ζώνη, λόγω της απευθείας έγχυσής του στο κυτταρόπλασμα του ωαρίου. Κατά συνέπεια, η γονιμοποίηση 282 Εικόνα 3. Φυσιολογική κατανομή πυρηνίσκων, μέσα στους προπυρήνες. συμβαίνει συντομότερα από ότι στην κλασική IVF. (5) Ο λόγος για τον οποίο τα έμβρυα που διαιρούνται νωρίτερα είναι καλύτερης ποιότητας και δίνουν υψηλότερα ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευσης δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί. Πιθανολογείται, όμως, ότι μάλλον οφείλεται σε ενδο-ωαριακούς παράγοντες που συσχετίζονται με το συγχρονισμό της ωρίμανσης του πυρήνα και του κυτταροπλάσματος του ωαρίου, πριν τη γονιμοποίηση. (5,40) Μορφολογία εμβρύου κατά τις ημέρες 2, 3 και 4 Τα πλέον συνηθισμένα χαρακτηριστικά ποιοτικής αξιολόγησης των εμβρύων βασίζονται στην παρατήρηση του αριθμού και του σχήματος των βλαστομεριδίων, καθώς και στην παρουσία θραυσμάτων στη γύρω περιοχή. (4,5) Σε γενικές γραμμές, το ποιοτικά καλύτερο έμβρυο πρέπει να παρουσιάζει συγκεκριμένο αριθμό κυττάρων σε κάθε στάδιο ανάπτυξης, να έχει βλαστομερίδια περίπου ίδιου μεγέθους και λίγα ή καθόλου θραύσματα. Σχετικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα έμβρυα που παρουσιάζουν 4-5 κύτταρα τη δεύτερη ημέρα μετά τη γονιμοποίηση και τουλάχιστον 6-8 κύτταρα την τρίτη, παρουσιάζουν θραύσματα σε λιγότερο από το 20% του συνολικού τους όγκου και δεν εμφανίζουν πολυπύρηνα βλαστομερίδια, έχουν περίπου 30% πιθανότητες να εμφυτευτούν. (41) Τα αποτελέσματα αυτά επαληθεύτηκαν και σε κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης όπου οι εμβρυομεταφορές περιελάμβαναν ένα μόνο έμβρυο, αν και στη συγκεκριμένη μελέτη ο πληθυσμός των ασθενών ήταν πολύ επιλεγμένος. (42) Ακόμα, η χρονική στιγμή κατά την οποία αξιολογούνται τα έμβρυα έχει μεγάλη σημασία. Έχει αποδειχθεί ότι ένα έμβρυο με τέσσερα κύτταρα και λίγα θραύσματα το πρωί της δεύτερης ημέρας έχει περισσότερες πιθανότητες εμφύτευσης από ένα άλλο που την ίδια χρονική στιγμή παρουσιάζει δύο κύτταρα και καθόλου θραύσματα. (5,43) Ένα πολύ συχνό φαινόμενο που παρατηρείται κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής ανάπτυξης είναι η άνιση διαίρεση των βλαστομεριδίων. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό δεν είναι πλήρως κατανοητός, σίγουρα όμως γνωρίζουμε ότι έχει αρνητικές επιπτώσεις στο έμ-

5 EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛΟΓIA βρυο. Όπως προκύπτει από έρευνες με τη μέθοδο του φθορίζοντα υβριδισμού in situ (FISH), τα έμβρυα με ανισομεγέθη βλαστομερίδια παρουσιάζουν πολύ συχνά ανομοιογενή κατανομή του γενετικού υλικού και κατά συνέπεια αυξημένα ποσοστά χρωμοσωμικών ανωμαλιών. (5,16,39) Επίσης, τα έμβρυα αυτά δεν έχουν πολλές δυνατότητες ανάπτυξης και εμφύτευσης σε σύγκριση με τα έμβρυα με ισομεγέθη βλαστομερίδια. (39) Τέλος, τα ανισομεγέθη βλαστομερίδια συνήθως προκύπτουν από την άνιση κατανομή του κυτταροπλάσματος κατά τη διάρκεια των πρώτων κυτταρικών διαιρέσεων και συχνά παρουσιάζουν περισσότερους από έναν πυρήνα στο κυτταρόπλασμά τους, με αποτέλεσμα η εμφυτευτική τους ικανότητα να είναι περιορισμένη. (5,39) Το πλέον ενδεικτικό μορφολογικό στοιχείο της ποιότητας του εμβρύου είναι η παρουσία θραυσμάτων. Οι ακριβείς αιτίες του θρυμματισμού των βλαστομεριδίων δεν είναι πλήρως κατανοητές, έχει αναφερθεί όμως ότι μπορεί να οφείλονται στη δημιουργία ελεύθερων ριζών οξυγόνου (reactive oxygen species ROS) κατά τη διάρκεια της in vitro καλλιέργειας. (16) Η παρουσία θραυσμάτων δεν επηρεάζει πάντα την ανάπτυξη του εμβρύου. Μάλιστα, τα ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευσης παραμένουν αμετάβλητα, όταν το ποσοστό θρυμματισμού δεν ξεπερνάει το 10%-20% του συνολικού του όγκου του εμβρύου. Έχει παρατηρηθεί από αρκετές ερευνητικές ομάδες, ότι τα μικρά ποσοστά θραυσμάτων μπορεί να εξαφανιστούν κατά τη διάρκεια της in vitro καλλιέργειας, είτε επειδή λύονται, είτε επειδή πιθανόν απορροφώνται ξανά από τα βλαστομερίδια. (5,12,39) Παλαιότερες μελέτες θεώρησαν ότι η αφαίρεση των θραυσμάτων με τη βοήθεια μικροχειριστηρίων μπορεί να βελτιώσει τη μορφολογία και τη διαίρεση του εμβρύου. (5,44) Παρ όλα αυτά, η μέθοδος αυτή θεωρείται εξαιρετικά επεμβατική για το έμβρυο και δεν είναι απόλυτα σαφές αν πραγματικά βοηθά στη βελτίωση της ποιότητας των εμβρύων. Για τον λόγο αυτό έχει εγκαταλειφθεί εδώ και καιρό. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε έμβρυα με μεγάλα ποσοστά θραυσμάτων υπάρχει έκφραση κάποιων γονιδίων απόπτωσης, όπως το bax και το bcl-2, η αναλογία των οποίων καθορίζει εάν το κύτταρο θα εκφυλιστεί ή όχι. (5,45) Επίσης, η πιθανή μείωση ζωτικών πρωτεϊνών, όπως η λεπτίνη και το STAT 3, από το κυτταρόπλασμα, κατά τη θραύση, μπορεί να προκαλέσουν προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο. (5,46) Ένα ακόμα ενδεικτικό χαρακτηριστικό της ποιότητας των εμβρύων είναι ο αριθμός των πυρήνων σε κάθε βλαστομερίδιο. Φυσιολογικά, το κάθε βλαστομερίδιο περιέχει έναν πυρήνα ο οποίος περικλείει το γενετικό υλικό. Παρ όλα αυτά, έχει παρατηρηθεί ότι αρκετά βλαστομερίδια παρουσιάζουν πολλαπλούς πυρήνες. Αρχικά, το φαινόμενο αυτό είχε αποδοθεί σε μη φυσιολογική γονιμοποίηση, σύντομα όμως έγινε κατανοητό ότι μπορεί να εμφανιστεί και σε έμβρυα που έχουν γονιμοποιηθεί κανονικά. Παρατηρείται κυρίως σε έμβρυα χαμηλής ποιότητας, αλλά και σε έμβρυα καλύτερης ποιότητας σε ποσοστό περίπου 15%. (47) Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Σίγουρα όμως αποτελεί ένδειξη μωσαϊκισμού και σοβαρών χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Παρουσιάζεται συχνότερα μετά την πρώτη και τη δεύτερη μιτωτική διαίρεση, υποδεικνύοντας έτσι ότι μπορεί να σχετίζεται με ανεπαρκή ωρίμανση του ωαρίου ή με ανωμαλίες του γενετικού υλικού στην κεφαλή του σπερματοζωαρίου. (47) Μελέτες έχουν δείξει ότι τα έμβρυα με πολυπύρηνα βλαστομερίδια παρουσιάζουν πολύ χαμηλά ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευσης και μάλιστα συνιστάται η αποφυγή μεταφοράς τέτοιων εμβρύων. (16,41) Η παρατήρηση των πολλαπλών πυρήνων στα βλαστομερίδια αποτελεί ένα σημαντικό χαρακτηριστικό αξιολόγησης της ποιότητας ενός εμβρύου. Παρ όλα αυτά δε χρησιμοποιείται συστηματικά ως κριτήριο για την επιλογή εμβρύων για εμβρυομεταφορά. Είναι γεγονός πως η παρατήρηση των πυρήνων αυτών είναι αρκετά δύσκολη αφού μπορεί να μη φαίνονται λόγω της συνεχούς διαδικασίας διαίρεσης ή λόγω της υφής του κυτταροπλάσματος και της παρουσίας θραυσμάτων. (47) Το πιο δύσκολο στάδιο αξιολόγησης της ποιότητας του εμβρύου είναι το στάδιο του μοριδίου, αφού θεωρείται περισσότερο ένα μεταβατικό στάδιο ανάπτυξης, πριν τη δημιουργία βλαστοκύστης. Στο στάδιο αυτό, το έμβρυο θα πρέπει να φαίνεται ως μια ομοιόμορφη μάζα, τα κύτταρα της οποίας δεν πρέπει να ξεχωρίζουν, λόγω των στενών κυτταρικών δεσμών που δημιουργούνται μεταξύ τους. Η δημιουργία μοριδίου την τέταρτη ημέρα μετά τη γονιμοποίηση προδιαγράφει τη δημιουργία βλαστοκύστης με αυξημένες πιθανότητες εμφύτευσης. (16) ΒΛΑΣΤΟΚΥΣΤΗ Τα έμβρυα που φθάνουν στο στάδιο της βλαστοκύστης είναι συνήθως τα ποιοτικά καλύτερα και αυτά που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες εμφύτευσης. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό είναι ότι τα ανθρώπινα έμβρυα, στο αρχικό στάδιο ανάπτυξης, ελέγχονται αποκλειστικά από το μητρικό γονιδίωμα, αφού το εμβρυϊκό γονιδίωμα ενεργοποιείται μετά από τη δεύτερη κυτταρική διαίρεση. (48) Κατά συνέπεια, οι κύριες βλάβες του εμβρύου συνήθως εμφανίζονται μετά το στάδιο των οκτώ κυττάρων ή του μοριδίου. Έτσι, η παρατεταμένη in vitro καλλιέργεια εμβρύων προσφέρει έναν τρόπο φυσικής επιλογής των ποιοτικά καλύτερων εμβρύων. Η μορφολογία των βλαστοκύστεων διαφέρει ανάλογα με την ποιότητά τους. Κατά γενική ομολογία, όταν μια βλαστοκύστη παρουσιάζει διάταση, ομοιογενή τροφοβλάστη και ευκρινή, συμπαγή έσω κυτταρική μάζα την πέμπτη ημέρα μετά τη γονιμοποίηση έχει περίπου 50% πιθανότητες να εμφυτευθεί. (49) Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τα ποσοστά εμφύτευσης των βλαστο- 283

6 Λουτραδη - Ταρλατζης Μορφολογικα χαρακτηριστικα αξιολογησης της ποιοτητας ωαριων και εμβρυων για εμβρυομεταφορα κύστεων κυμαίνονται από 60% (50) έως και 67%. (51) Πρόσφατες προοπτικές τυχαιοποιημένες μελέτες, στις οποίες μεταφέρετο μια μόνο βλαστοκύστη σε κάθε γυναίκα, παρουσίασαν ποσοστά εγκυμοσύνης από 42% έως και 61%. (52,53) Μελέτες έχουν δείξει ότι η μορφολογία της βλαστοκύστης, ως μεμονωμένο χαρακτηριστικό, δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα ύπαρξης γενετικών ανωμαλιών στο έμβρυο. Έχει αναφερθεί ότι οι βλαστοκύστεις μπορεί να παρουσιάσουν μεταζυγωτικό χρωματοσωμικό μωσαϊκισμό με τριπολικές και τετραπολικές μιτωτικές ατράκτους στον πυρήνα ορισμένων κυττάρων. (54) Επίσης, είναι γνωστό ότι ακόμη και τα ανευπλοειδικά έμβρυα μπορούν να αναπτυχθούν σε βλαστοκύστη σε ποσοστό που ανέρχεται στο 37%. (55) Η καλλιέργεια εμβρύων in vitro μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης επιτρέπει τη μείωση του αριθμού των εμβρύων που μεταφέρονται στη μήτρα, περιορίζοντας τις πολύδυμες κυήσεις χωρίς να μειώνει τα ποσοστά εγκυμοσύνης και εμφύτευσης, μετά από εξωσωματική γονιμοποίηση. (5,33,53) Μελέτες έχουν δείξει ότι η δημιουργία βλαστοκύστης εξαρτάται από τον αριθμό των διαθέσιμων ωαρίων και από τον αριθμό των βλαστομεριδίων κατά την τρίτη ημέρα καλλιέργειας. (51) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η ανάπτυξη των ωαρίων και των εμβρύων είναι μια πολύπλοκη, δυναμική και πολυπαραγοντική διαδικασία. Οποιαδήποτε διαταραχή στη διαδικασία αυτή μπορεί να προκαλέσει ανωμαλίες ή ακόμα και τη διακοπή της ανάπτυξης του εμβρύου. Κάθε στάδιο ανάπτυξης παρουσιάζει χαρακτηριστικά που είναι ενδεικτικά της ποιότητας και της δυνατότητας γονιμοποίησης και εμφύτευσης των εμβρύων. Κανένα από τα παραπάνω κριτήρια δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από μόνο του για την αξιολόγηση της ποιότητας. Η επιλογή του ποιοτικά και γενετικά καλύτερου εμβρύου την ημέρα της εμβρυομεταφοράς πρέπει να γίνεται συνδυάζοντας τα κριτήρια αξιολόγησης, καθ' όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής του και όχι με βάση ένα μόνο από τα χαρακτηριστικά μιας συγκεκριμένης ημέρας. Τέλος, είναι γεγονός ότι κάποια μορφολογικά χαρακτηριστικά είναι ενδεικτικά των δυνατοτήτων ανάπτυξης ενός εμβρύου. Η καλύτερη κατανόησή τους έχει οδηγήσει στη μείωση του αριθμού των μεταφερόμενων εμβρύων, περιορίζοντας τις πολύδυμες κυήσεις, χωρίς να επηρεαστούν τα ποσοστά εμφύτευσης και εγκυμοσύνης. Summary Loutradi K, Tarlatzis B. Morphological characteristics for quality assessment of ova and embryos in embryo transfer Helen Obstet Gynecol 18(4): , The production of supernumerary embryos during a cycle of assisted reproduction led to the development of embryo grading systems for the evaluation of their quality. These systems facilitate the selection of embryos with the best implantation potential and also aid to reduce the number of embryos transferred, without influencing the pregnancy and implantation rates. The most usual way of qualitative evaluation is based on the observation of embryo morphology, which includes characteristics such as the number and the position of pronuclei, the rate of development and the presence of fragments. Τhe choice of the morphologically and genetically optimal embryo for transfer should be carried out based on the morphological characteristics that have been observed during embryo development and until the day of transfer. Key words: embryo, embryo quality, embryo transfer, morphology, quality assessment. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Edwards RG, Fishel SB, Cohen J, Fehilly CB, Purdy JM, Slater JM, Steptoe PC, Webster JM. Factors influencing the success of in-vitro fertilization for alleviating human infertility. J In Vitro Fert Emb Transf 1984; 1, Loutradis D, Drakakis P, Kallianidis K, Milingos S, Dendrinos S, Michalas S. Oocyte morphology correlates with embryo quality and pregnancy rate after intracytoplasmic sperm injection. Fertil Steril 1999; 72(2): Kahraman S, Yakin K, Donmez E, Samli H, Bahce M, Cengiz C et al. Relationship between granular cytoplasm of oocytes and pregnancy outcome following intracytoplasmic sperm injection. Hum Rprod 2000; 15: Veeck LL. The morphological assessment of human oocytes and early conception. In: Keel BA, Webster BW(eds). Handbook of the Laboratory Diagnosis and Treatment of Infertility. CRC Press, Boca Raton, Boston, 1990; pp Ebner T, Moser M, Sommergruber M, Tews G. Selection based on morphological assessment of oocytes and embryos at different stages of preimplantation development: a review. Hum Reprod Update 2003; 9(3): Palermo G, Joris H, Devroey P, Van Steirteghem AC. Pregnancies after intracytoplasmic injection of single spermatozoon into an oocyte. Lancet 1992; 340: Van Steirteghem AC, Nagy Z, Joris H, Liu J, Staessen C, Smitz J et al. High fertilization and implantation rates after intracytoplasmic sperm injection. Hum Rprod 1992; 8: De Sutter P, Dozortev D, Qian C et al. Oocyte morphology does not correlate with fertilization rate and

7 EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓYNAIKOΛΟΓIA embryo quality after intracytoplasmic sperm injection. Hum Rprod 1996; 11: Ebner T, Yaman C, Moser M, Sommergruber M, Feichtinger O, Tews G. Prognostic value of first polar body morphology on fertilization rate and embryo quality in intracytoplasmic sperm injection. Hum Rprod 2000; 15(2): Xia P. Intracytoplasmic sperm injection: correlation of oocyte grade based on polar body, periviteline space and cytoplasmic inclusions with fertilization rate and embryo quality. Hum Rprod 1997; 12: Meriano JS, Alexis J, Visram-Zaver S, Cruz M, Casper RF. Tracking of oocyte dysmorphism for ICSI patients may prove relevant to the outcome in subsequent patient cycles. Hum Rprod 2001; 16: Van Blerkom J, Henry G. Oocyte dysmorphism and aneuploidy in meiotically- mature human oocytes after ovarian stimulation. Hum Reprod 1992; 7: Balaban B, Urman B, Sertac A, Alatas C, Aksoy S, Mercan R. Oocyte morphology does not affect fertilization rate, embryo quality and implantation rate after intracytoplasmic sperm injection. Hum Rprod 1998; 13(12): Plachot M, Veigha A, Montagut J, de Grouchy J, Calderon G, Lepretre S et al. Are clinical and biological parameters correlated with chromosomal disorders in early life: a multicentric study. Hum Rprod 1988; 3: Ebner T, Moser M, Yaman C, Feichtinger O, Hartl J, Tews G. Elective embryo transfer of embryos selected on the basis of polar body morphology is associated with increased rates of implantation and pregnancy. Fertil Steril 1999; 72(4): Tucker KE, Jansen CAM. Why should we assess oocyte and embryo morphology? Proceedings 2nd International workshop for Embryologists: Troubleshooting Activities in the ART lab, 2002; pp Mikkelsen AL, Lindenberg S. Morphology of in vitro matured oocytes: impact on fertility potential and embryo quality. Hum Rprod 2001; 16(8): Edwards RG, Beard HK. Oocyte polarity and cell determination in early mammalian embryos. Molecular Hum Rprod 1997; 3: Lim AS, Goh VH, Su CL, Yu SL. Microscopic assessment of Pronuclear embryos is not definitive. Hum Gen 2000; 107: Gianaroli L, Magli MC, Ferraretti AP, Fortini D, Grieco N. Pronuclear morphology and chromosomal abnormalities as scoring criteria for embryo selection. Fertil Steril 2003; 80(2): Manor D, Drugean A, Stein D, Pillar M, Itskovitz-Eldor J. Unequal Pronuclear size A powerful predictor of embryonic chromosomal anomalies. J Assist Reprod Gen 1999; 16: Hernandez-Verdun D, Roussel P, Gebrane-Younes J. Emerging concepts of nucleolar assembly. J Cell Sci 2002; 115: Jiminez-Garcia L.F, Segura-Valdez L, Ochs RL, Rothblum LI, Hannan R, Spector DL. Nucleologenesis: U3 snrna containing prenucleolar bodies move to sites of active Pre-rRNA transcription after mitosis. Molecular Biology of the Cell 1994; 5: Tesarik J, Kopecny V. Assembly of the nucleolar precursor bodies in human male pronuclei is correlated with an early RNA synthetic activity. Exp Cell Res 1990; 191: Scott L, Alvero R, Leondires M, Bradley M. The morphology of human pronuclear embryos is positively related to blastocyst development and implantation. Hum Rprod 2000; 15: Tesarik J, Junca AM, Hazout A, Aubriot FX, Nathan C, Cohen-Bacrie P et al. Embryos with high implantation potential after intracytoplasmic sperm injection can be recognized by a simple, noninvasive examination of PN morphology. Hum Rprod 2000; 15: Scott1 LA, Smith S. The successful use of pronuclear embryo transfers the day following oocyte retrieval. Hum Rprod 1998; 13(4): Tesarik J GE. The probability of abnormal preimplantation development can be predicted by a single static observation on pronuclear stage morphology. Hum Rprod 1999; 14: Balaban B, Urman B, Isiklar A, Alatas C, Aksoy S, Mercan R et al. The effect of pronuclear morphology on embryo quality parameters and blastocyst transfer outcome. Hum Rprod 2001; 16: Montag M, Van der Ven H. Evaluation of pronuclear morphology as the only selection criterion for further embryo culture and transfer: results of a prospective multicentre study. Hum Rprod 2001; 16(2384): Wittemer C, Bettahar-Lebugle K, Ohl J, Rongieres C, Nisand I, Gerlinger P. Zygote evaluation: an efficient tool for embryo selection. Hum Rprod 2000; 15: Salumets A, HydeΒn-Granskog C, Suikkari AM, Tiitinen A, Tuuri T. The predictive value of pronuclear morphology of zygotes in the assessment of human embryo quality. Hum Rprod 2001; 16: Sakkas D, Gardner DK. Non-invasive methods to assess embryo quality. Cur Op Obs & Gyn 2005; 17: Bavister BD. Timing of embryo development. In: Van Soom A BM, editor. Assessment of mammalian embryo quality: invasive and non-invasive techniques. Dordrecht, The Netherlands: Kluwer s Academic 285

8 Λουτραδη - Ταρλατζης Μορφολογικα χαρακτηριστικα αξιολογησης της ποιοτητας ωαριων και εμβρυων για εμβρυομεταφορα Publishers, 2002; pp Sakkas D, Shoukir Y, Chardonnens D, Bianchi PG, Campana A. Early cleavage of human embryos to the two-cell stage after intracytoplasmic sperm injection as an indicator of embryo viability. Hum Rprod 1998; 13: Shoukir Y, Campana A, Marley T, Sakkas D. Early cleavage of in-vitro fertilized human embryos to the 2-cell stage: a novel indicator of embryo quality and viability. Hum Rprod 1997; 12: Salumets A, Hyden-Granskog C, Makinen S et al. Early cleavage predicts the viability of human embryos in elective single embryo transfer procedures. Hum Rprod 2003; 18: Van Montfoort APA, Dumoulin JCM, Kester ADM, Evers JLH. Early cleavage is a valuable addition to existing embryo selection parameters: a study using single embryo transfers. Hum Rprod 2004; 19: Hardarson T, Hanson C, Sjogren A, Lundin K. Human embryos with unevenly sized blastomeres have lower pregnancy and implantation rates: indications for aneuploidy and multinucleation. Hum Rprod 2001; 16: Sakkas D, Percival G, D Arcy Y, Sharif K, Afnan M. Assessment of early cleaving in vitro fertilized human embryos at the 2- cell stage before transfer improves embryo selection. Fertil Steril 2001; 76: Van Royen E, Mangelschots K, De Neubourg D, Valkenburg M, Van de Meerssche M, Ryckaert G et al. Characterization of a top quality embryo, a step towards single-embryo transfer. Hum Rprod 1999; 14: De Neubourg D, Gerris J, Mangelschots K, Van Royen E, Vercruyssen M, Elseviers M. Single top quality embryo transfer as a model for prediction of early pregnancy outcome. Hum Rprod 2004; 19: Ziebe S, Petersen K, Lindenberg S, Andersen AG, Gabrielsen A, Andersen AN. Embryo morphology or cleavage stage: how to select the best embryos for transfer after in-vitro fertilization. Hum Rprod 1997; 12: Alikani M, Palermo G, Adler A, Bertoli M, Blake M, Cohen J. Intracytoplasmic sperm injection in dysmorphic human oocytes. Zygote 1995; 3: Warner CM, Cao W, Exley GE, McElhinny AS, Alikani M, Cohen J, Scott RT. Brenner CA. Genetic regulation of egg and embryo survival. Hum Rprod 1998; 13(Suppl 3): Antczak M, Van Blerkom J. Oocyte influences on early development: the regulatory proteins leptin and STAT3 are polarized in mouse and human oocytes and differentially distributed within the cells of the preimplantation embryo. Reprod Fert Dev 1996; 8: Ziebe S, Petersen K, Lindenberg S, Andersen AG, Gabrielsen A, Andersen AN et al. The frequency and developmental capability of human embryos containing multinucleated blastomeres. Hum Rprod 1997; 12 (4): Braude P, Bolton V, Moore S. Human gene expression first occurs between the four- and eight cell stage of preimplantation development. Nature 1988; 332: Gardner DK, Schoolcraft WB, Wagley L, Schlenker T, Stevens J, Hesla J. A prospective randomized trial of blastocyst culture and transfer in in-vitro fertilization. Hum Rprod 1998; 13: Gardner DK, Lane M, Stevens J, Schlenker T, Schoolcraft WB. Blastocyst score affects implantation and pregnancy outcome: towards a single blastocyst transfer. Fertil Steril 2000; 73: Langely DT, Marek DM, Gardner DK, Doody KM, Doody KJ. Extended embryo culture in human assisted reproduction treatments. Hum Rprod 2001; 16: Gardner DK, Surrey E, Minjarez D, Leitz A, Stevens J, Schoolcraft WB. Single blastocyst transfer: a prospective randomized trial. Fertil Steril 2004; 81: Papanikolaou EG, Camus M, Kolibianakis EM, Van Landuyt L, Van Steirteghem A, Devroey P. In vitro fertilization with single blastocyst-stage versus single cleavage-stage embryos. NEJM 2006; 354: Chatzimeletiou K, Morrison EE, Prapas N, Prapas Y, Handyside AH. Spindle abnormalities in normally developing and arrested human preimplantation embryos in vitro identified by confocal laser scanning microscopy. Hum Rprod 2005; 20(3): Sandalinas M, Sadowy S, Alikani M, Calderon G, Cohen J, Munni S. Developmental ability of chromosomally abnormal human embryos to develop to the blastocyst stage. Hum Rprod 2001; 16:

Το ανθρώπινο έμβρυο in vitro: Αντικείμενο πειραματισμού, ή απαραίτητο εργαλείο;

Το ανθρώπινο έμβρυο in vitro: Αντικείμενο πειραματισμού, ή απαραίτητο εργαλείο; ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ: ΤΑ ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ TΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΟΥ OVIEDO Αθήνα, 12 Ιουνίου 2009 Το ανθρώπινο έμβρυο in vitro: Αντικείμενο πειραματισμού, ή απαραίτητο εργαλείο;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας

Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας Γενετικοί παράγοντες και η αντιμετώπιση της υπογονιμότητας Δρ. Ελένη Κοντογιάννη Εμβρυολόγος-Γενετιστής Επιστημονική Διευθύντρια Ινστιτούτου Γυναικολογίας και Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής «IVF and Genetics»

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικά, µε την είσοδο του σπερµατοζωαρίου, το ωάριο υφίσταται µεταβολές (εµπόδιο στην πολυσπερµία), οι οποίες παρεµποδίζουν την περαιτέρω είσοδο

Φυσιολογικά, µε την είσοδο του σπερµατοζωαρίου, το ωάριο υφίσταται µεταβολές (εµπόδιο στην πολυσπερµία), οι οποίες παρεµποδίζουν την περαιτέρω είσοδο Γονιµοποίηση Φυσιολογική γονιµοποίηση Η γονιµοποίηση συνήθως γίνεται στην λήκυθο της σάλπιγγας. Είναι το αποτέλεσµα της συνένωσης ενός ωαρίου µε ένα σπερµατοζωάριο, που είναι απλοειδή κύτταρα µε 23 χρωµοσώµατα

Διαβάστε περισσότερα

Κύτταρα πολυκύτταρων οργανισμών

Κύτταρα πολυκύτταρων οργανισμών Μίτωση - Μείωση Τα ευκαρυωτικά κύτταρα διαιρούνται με δύο τρόπους: τη μίτωση και τη μείωση. Η Μίτωση είναι ο τύπος της κυτταρικής διαίρεσης που από ένα πατρικό κύτταρο καταλήγει σε δύο γενετικά πανομοιότυπα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ 2016 2 Το συνώνυμο της αναπαραγωγής είναι ο πολλαπλασιασμός, η δημιουργία νέων ατόμων που έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά με τους γονείς τους. Όλοι οι οργανισμοί κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Οι κυριότερες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης

Οι κυριότερες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης Μαρία Βενετίκου 1, Σοφία Σκυλοδήμου και Φερενίκη Κοσμά 12 Οι κυριότερες τεχνικές εξωσωματικής γονιμοποίησης εξωσωματική γονιμοποίηση (in vitro fertilization, IVF) αποτελεί την πλέον εξελιγμένη μέθοδο υποβοηθούμενης

Διαβάστε περισσότερα

Χρωμοσωματικές ανωμαλίες

Χρωμοσωματικές ανωμαλίες Χρωμοσωματικές ανωμαλίες ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ: 50% ΤΩΝ ΑΥΘΟΡΜΗΤΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ 60 ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ~0.7% ΤΩΝ ΒΡΕΦΩΝ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ 2 % ΤΩΝ ΚΥΗΣΕΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΑΝΩ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:ΜΕΙΩΣΗ- ΓΑΜΕΤΟΓΕΝΕΣΗ. Μητρογιάννη Ευαγγελία Βαμβούνης Ιωάννης

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:ΜΕΙΩΣΗ- ΓΑΜΕΤΟΓΕΝΕΣΗ. Μητρογιάννη Ευαγγελία Βαμβούνης Ιωάννης ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:ΜΕΙΩΣΗ- ΓΑΜΕΤΟΓΕΝΕΣΗ Μητρογιάννη Ευαγγελία Βαμβούνης Ιωάννης 5/3/2013 Η κυτταρική διαίρεση είναι η διαδικασία κατά την οποία ένα αρχικό κύτταρο διαιρείται σε δύο θυγατρικά. Στους πολυκύτταρους

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εξωσωματική γονιμοποίηση μετά τα 40

Εξωσωματική γονιμοποίηση μετά τα 40 EλλHNIKH MAIEYTIKH & γynaikoλογia 19(3):246-251, 2007 Aνασκόπηση Εξωσωματική γονιμοποίηση μετά τα 40 Σ. Kολυμπιανάκης Χ. Βενέτης Β. Ταρλατζής Περιληψη Η αρνητική επίπτωση της ηλικίας στη γονιμότητα της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον 1 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Γενετικής ΤΙ ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον Γεωργία Κάκουρου, PhD ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες Γαμετογένεση Γαμετογένεση Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) G1 Σπερματογένεση Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο Ολοκλήρωση μείωσης Ι Γονιμοποίηση-ολοκλήρωση η η μείωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής ΕΜΒΡΥΟΓΕΝΕΣΙΣ, Κηφισίας 49 & Ζηρίδη, 15123 Μαρούσι. 2

Μονάδα Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής ΕΜΒΡΥΟΓΕΝΕΣΙΣ, Κηφισίας 49 & Ζηρίδη, 15123 Μαρούσι. 2 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & MΑΙΕΥΤΙΚΗΣ TΟΜ. 11, TΕΥΧ. 1, ΣΕΛ. 01-06, 2012 ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γέννηση ύστερα από βιοψία πολικών σωματίων και προεμφυτευτικό γενετικό έλεγχο για ανευπλοειδία με

Διαβάστε περισσότερα

«Έρευνα στη Γυναικεία Αναπαραγωγή»

«Έρευνα στη Γυναικεία Αναπαραγωγή» Μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθήνας «Έρευνα στη Γυναικεία Αναπαραγωγή» Δέσποινα Τζανακάκη Βιολόγος Κλινική Εμβρυολόγος Τμήμα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης - Β Μαιευτική & Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD) και προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος (PGS): ειδικές εξετάσεις, ή εφαρμογές ρουτίνας;

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD) και προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος (PGS): ειδικές εξετάσεις, ή εφαρμογές ρουτίνας; Ελεύθερο Σεμινάριο για τη Βιοηθική και το Δίκαιο Αθήνα, 31 Ιανουαρίου 2012 Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD) και προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος (PGS): ειδικές εξετάσεις, ή εφαρμογές ρουτίνας; Χάρης

Διαβάστε περισσότερα

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή

elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή elonva : καινοτοµία στη θεραπεία µε επίκεντρο την ασθενή Επικεντρωµένη στην ασθενή προσέγγιση της Ελεγχόµενης Διέγερσης των Ωοθηκών (COS) Βελτιστοποίηση της αναλογίας κινδύνου /οφέλους Μείωση του OHSS

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΕΥΠΛΟΕΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΦΥΛΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΟΥ ΥΒΡΙΔΙΣΜΟΥ (CGH)

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΕΥΠΛΟΕΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΦΥΛΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΟΥ ΥΒΡΙΔΙΣΜΟΥ (CGH) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Στις Εφαρμογές Βασικών Ιατρικών Επιστημών ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΙΑΛΕΞΗ 2. ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ - ΑΥΛΑΚΩΣΗ Ι ΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Hράκλειο, Νοέμβριος 2012 1 ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* 1. 2. 3. 4. Επαφή, αναγνώριση & πρόσδεση σπερματοζωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Πώς πρέπει να υπολογίζω τον κύκλο και την ωορρηξία μου; Ο κύκλος μιας γυναίκας μετριέται από την πρώτη μέρα της περιόδου της μέχρι την

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΌ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ι

Ονοματεπώνυμο ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΌ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ι Ονοματεπώνυμο ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΌ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ι ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ 1. Να ταξινομήσετε τις παρακάτω έννοιες σε τέσσερις θεματικές ομάδες: Σπερματικός πόρος, σηραγγγώδη σώματα, λοβοί, σπερματικά

Διαβάστε περισσότερα

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Για να επέλθει κύηση η συνουσία πρέπει να γίνει από 5 µέρες πριν την ωορρηξία µέχρι την ηµέρα της ωορρηξίας Χρόνος ζωής σπερµατοζωαρίων 5 µέρες Χρόνος ζωής ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα 14 Figure 14 Εικόνα 15 Figure 15

Εικόνα 14 Figure 14 Εικόνα 15 Figure 15 Μάρτιος-Απρίλιος-Μάιος. Η εικόνα των σπερµατοφόρων σωληναρίων είναι χαρακτηριστική. Οι σπερµατίδες έχουν ωριµάσει µαζικά και πέφτουν στον αυλό ως σπερµατοζωάρια. Έτσι ο αυλός είναι γεµάτος µε σπερµατοζωάρια

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ, ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ, ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

«ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ, ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ, ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» «ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ, ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ, ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΑ Κλινική Εμβρυολόγος/Γενετίστρια ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΓΔ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ. Επαφή, Αναγνώριση & Πρόσδεσητου σπερματοζωαρίου στο ωάριο ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ

ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ. Επαφή, Αναγνώριση & Πρόσδεσητου σπερματοζωαρίου στο ωάριο ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ ΔΙΑΛΕΞΗ 2. BIO 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΥΛΑΚΩΣΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ Μιχάλης Παυλίδης (pavlidis@biology.uoc.gr) Hράκλειο, Νοέμβριος 2013 ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ* 1. Επαφή, αναγνώριση & πρόσδεση σπερματοζωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία. Μείωση & φυλετική αναπαραγωγή ΔIAΛEΞH 21 (16/5/2016) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Τμήμα Φαρμακευτικής Α.Π.Θ.

Kυτταρική Bιολογία. Μείωση & φυλετική αναπαραγωγή ΔIAΛEΞH 21 (16/5/2016) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Τμήμα Φαρμακευτικής Α.Π.Θ. Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞH 21 (16/5/2016) Μείωση & φυλετική αναπαραγωγή Τι είναι φυλετική και τι αφυλετική αναπαραγωγή; Η αφυλετική αναπαραγωγή: 1. Είναι απλή και άμεση 2. Συνήθως αποδίδει απογόνους που

Διαβάστε περισσότερα

Ο βασικός εξοπλισμός του εργαστηρίου εξωσωματικής γονιμοποίησης. Γιάννης Σφοντούρης M.Med. Sci., PhD Κλινικός Εμβρυολόγος

Ο βασικός εξοπλισμός του εργαστηρίου εξωσωματικής γονιμοποίησης. Γιάννης Σφοντούρης M.Med. Sci., PhD Κλινικός Εμβρυολόγος Ο βασικός εξοπλισμός του εργαστηρίου εξωσωματικής γονιμοποίησης Γιάννης Σφοντούρης M.Med. Sci., PhD Κλινικός Εμβρυολόγος Εργαστήρια Εμβρυολογικό Σπέρματος Κατάψυξης / Αποθήκευσης κατεψυγμένων (Προεμφυτευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια. emed.med.uoa.gr/eclass

Επιμέλεια: Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια. emed.med.uoa.gr/eclass ) Επιμέλεια: Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass Εμβρυολογία Πρώιμη εμβρυική περίοδος- Αναφέρεται στη μελέτη της ανάπτυξης ενός οργανισμού από τη γονιμοποίηση του ωοκυττάρου-στάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Αναγεννητική Ιατρική Ηθικοί προβληματισμοί στις θεραπείες με

Αναγεννητική Ιατρική Ηθικοί προβληματισμοί στις θεραπείες με Αναγεννητική Ιατρική Ηθικοί προβληματισμοί στις θεραπείες με χρήση βλαστικών κυττάρων Χαρακτηριστικά βλαστικών κυττάρων 1. Ικανότητα να διαφοροποιούνται σε διαφορετικούς κυτταρικούς τύπους 2. Ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

Θ οδοσία α Ζεγκ γ ι κ νι ν άδ ά ου Mh.Sc, P h.d. Βιο ι λ ο ό λ γ ό ος ο ς Α ν Α α ν πα π ραγωγ ω ής

Θ οδοσία α Ζεγκ γ ι κ νι ν άδ ά ου Mh.Sc, P h.d. Βιο ι λ ο ό λ γ ό ος ο ς Α ν Α α ν πα π ραγωγ ω ής Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΜΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Θεοδοσία Ζεγκινιάδου Mh.Sc, Ph.D. Βιολόγος Αναπαραγωγής 1 ΤΙΜΕΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Κάθε εργαστηριακό αποτέλεσμα συγκρίνεται με την ΤΑ. Οι ΤΑ προέρχονται από τις τιμές της παραμέτρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΠΟΤΕ, ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΡΟΥΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΗΜΟΚΡΤΙΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΠΟΤΕ, ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΡΟΥΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΗΜΟΚΡΤΙΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΠΟΤΕ, ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΡΟΥΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΗΜΟΚΡΤΙΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΕΝΕΤΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΙΣΗ ΒΙΟΨΙΑ ΧΟΡΙΑΚΩΝ ΛΑΧΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Διαίρεση (Μίτωση και Μείωση) Μέρος Α Μοριακή Βιολογία και Γενετική BIOL 123 Άνοιξη 2015 Δρ. Χαρίτα Χρίστου

Κυτταρική Διαίρεση (Μίτωση και Μείωση) Μέρος Α Μοριακή Βιολογία και Γενετική BIOL 123 Άνοιξη 2015 Δρ. Χαρίτα Χρίστου Κυτταρική Διαίρεση (Μίτωση και Μείωση) Μέρος Α Μοριακή Βιολογία και Γενετική BIOL 123 Άνοιξη 2015 Δρ. Χαρίτα Χρίστου Παρουσιάσεις Power Point με υλικό από: Campbell και Reece (2010) ΒΙΟΛΟΓΙΑ τόμος Ι, 1

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Χάρης Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος, τ. Επιμελητής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Παν/κού Νοσοκομείου St Bart's, London

Γράφει: Χάρης Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος, τ. Επιμελητής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Παν/κού Νοσοκομείου St Bart's, London Γράφει: Χάρης Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος, τ. Επιμελητής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης Παν/κού Νοσοκομείου St Bart's, London Στη διαδικασία της τεχνητής γονιμοποίησης (IVF) μεταφέρονται

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής!

Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής. Το θαύµα... της ζωής! Τµήµα Υπερήχων & Εµβρυοµητρικής Ιατρικής Το θαύµα... της ζωής! Οι Υπέρηχοι Εγκυμοσύνης... Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής Στο Τμήμα Υπερήχων & Εμβρυομητρικής Ιατρικής της ΡΕΑ Μαιευτικής Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ο ΠΡΟΩΡΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ Όνομα Φοιτήτριας: Χρυσοστομή Αγαθοκλέους Αριθμός φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Βασίλειος Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. ΘΕΜΑ 1 Ο Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

ΤΕΣΤ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. ΘΕΜΑ 1 Ο Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 1 ΤΕΣΤ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1 Ο Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 1. Γραμμικό μόριο DNA θα βρούμε: Α. Σε πλασμίδια Β. Στο κύριο μόριο DNA του βακτηρίου. Γ. Σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί διαιρούνται τα κύτταρα;

Γιατί διαιρούνται τα κύτταρα; Η κυτταροδιαίρεση Γιατί διαιρούνται τα κύτταρα; Για να αναπαραχθούν. Για να αυξηθεί το µέγεθος των οργανισµών. Για να αναπληρωθούν φθαρµένα ή κατεστραµµένα κύτταρα. ιαδικασία κυτταροδιαίρεσης µε εκβλάστηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Κεντούλλα Πέτρου Αριθμός Φοιτητικής Ταυτότητας 2008761539 Κύπρος

Διαβάστε περισσότερα

αμινοξύ. Η αλλαγή αυτή έχει ελάχιστη επίδραση στη στερεοδιάταξη και τη λειτουργικότητα της πρωτεϊνης. Επιβλαβής

αμινοξύ. Η αλλαγή αυτή έχει ελάχιστη επίδραση στη στερεοδιάταξη και τη λειτουργικότητα της πρωτεϊνης. Επιβλαβής Κεφάλαιο 6: ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ -ΘΕΩΡΙΑ- Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού, τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις) όσο και σε χρωμοσωμικό επίπεδο (χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Uro-Swords II Η ορµονική πρόκληση σπερµατογένεσης ΕΝ αποδίδει! Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU

Uro-Swords II Η ορµονική πρόκληση σπερµατογένεσης ΕΝ αποδίδει! Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU Uro-Swords II Η ορµονική πρόκληση σπερµατογένεσης ΕΝ αποδίδει! Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU Δήλωση Συμφερόντων Φώτης ηµητριάδης MD, PhD, FEBU EAU Guidelines Campbell s Urology Male Infertility Campbell

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΙΑΙΡΕΣΗ. αναπαραγωγή. αύξηση αριθµού κυττάρων ανάπτυξη

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΙΑΙΡΕΣΗ. αναπαραγωγή. αύξηση αριθµού κυττάρων ανάπτυξη ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΙΑΙΡΕΣΗ αναπαραγωγή αύξηση αριθµού κυττάρων ανάπτυξη επιδιόρθωση ιστών Κυτταρική οργάνωση του γενετικού υλικού Γονιδίωµα: Το σύνολο του γενετικού υλικού (DNA) ενός κυττάρου Στα προκαρυωτικά κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

cell-free DNA στο μητρικό αίμα

cell-free DNA στο μητρικό αίμα cell-free DNA στο μητρικό αίμα Εφαρμογή στην κλινική πράξη στην Ελλάδα Παπαϊωάννου Γεώργιος-Κων/νος, PhD Υπεύθυνος Ιατρικής Εμβρύου Maιευτική & Γυναικολογική Κλινική ΓΑΙΑ Cell free DNA / Εισαγωγή στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ

ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 12 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΑNAΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΡΑ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Ποιος είναι ο ρόλος της αναπαραγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά»

1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά» ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. δ 4. α 5. β ΘΕΜΑ 2ο 1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά» 2. σελ. 119-120: «Θεραπευτικά. Τα αντισώματα μπορούν να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

H ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ H ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΕΜΦΥΤΕΥΤΙΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Ελένη Μακρινού 1, Χρίστος Παπαλουκάς 2, Βάσω Ζουρνατζή 3, Κωνσταντίνος Παπαθανασίου 4, Χρυσόστομος Σοφούδης 5, Ιωάννης Τζαφέττας 6 Περίληψη Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση

Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση Κεφάλαιο 15 (Ιατρική Γενετική) Προγεννητική διάγνωση Η προγεννητική διάγνωση Ενδείξεις: -Προχωρημένη ηλικία μητέρας (πιο συχνό: σύνδρομο Down) -Προγενέστερο παιδί με de novo χρωμοσωμική ανωμαλία -Ύπαρξη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΕΩΣ. Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΕΩΣ. Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΕΩΣ Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Γονιμοποίηση-Εμφύτευση ωαρίου-κύηση Τα σπερματοζωάρια, κινούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή

εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Πώςεξελίσσεται εξελίσσεταιηανθρώπινηανθρώπινη ζωή Ξεκινάµε ως ζυγωτό, δηλαδή, ως µονοκύτταρος οργανισµός µε διάµετρο περίπου ενός χιλιοστού, και ζυγίζουµε περίπου δεκαπέντε εκατοµµυριοστά του γραµµαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η αξία της γενετικής ανάλυσης στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια

Η αξία της γενετικής ανάλυσης στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια Η αξία της γενετικής ανάλυσης στην υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια Θωμάς Γκόσιος Εργαστήριο Μυοκαρδιοπαθειών Α Καρδιολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης Οικογενειακό δένδρο I 1 2 II III IV Proband (ΙΙΙ-3)

Διαβάστε περισσότερα

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio

medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio medical center Εξωσωματική Γονιμοποίηση Ηλίας Γάτος MD Επιστημονικός Διευθυντής embio Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF) Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί μία ευρέως διαδεδομένη τεχνική τεκνοποίησης ανά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: Η ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΤΥΧΗΣ ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΑΜΕΤΩΝ (άσκηση 11 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΤΟ ΚΑΠΜΝΙΣΜΑ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ Κατσαρής Γιάγκος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2009 ΘΕΜΑ 1 ο 1. γ 2. γ 3. δ 4. α 5. β ΘΕΜΑ 2 ο 1. Σελ. 109 σχολ. Βιβλίου: Με τον όρο ζύμωση εννοούμε τη διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Παπανικολάου Αθανάσιος Αναπληρωτής Διευθυντής ΕΣΥ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή, 22 Μαΐου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Παρασκευή, 22 Μαΐου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παρασκευή, 22 Μαΐου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1o Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ωογένεση: σχηµατισµός του ωαρίου

Ωογένεση: σχηµατισµός του ωαρίου Ωογένεση: σχηµατισµός του ωαρίου Τα ωάρια όπως και τα σπερµατοζωάρια προέρχονται εµβρυολογικώς από αρχέγονα γεννητικά κύτταρα. Ο θηλυκός γαµέτης είναι το δευτερογενές ωοκύτταρο ή ωάριο: είναι το µόνο κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2012-2013

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2012-2013 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ» Βιόπολις, 41110 Λάρισα E-mail: messinis@med.uth.gr Τηλ. 2413502795, 2413502796 Fax.

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνητικό σχέδιο μαθήματος Κυτταρική διαίρεση: Μίτωση - Μείωση Βιολογία Γ Γυμνασίου, 2 διδακτικές ώρες

Διερευνητικό σχέδιο μαθήματος Κυτταρική διαίρεση: Μίτωση - Μείωση Βιολογία Γ Γυμνασίου, 2 διδακτικές ώρες Διερευνητικό σχέδιο μαθήματος Κυτταρική διαίρεση: Μίτωση - Μείωση Βιολογία Γ Γυμνασίου, 2 διδακτικές ώρες Προαπαιτούμενες γνώσεις: Πυρήνας, γενετικό υλικό, χρωμοσώματα, ομόλογα χρωμοσώματα, γαμέτες, αμφιγονία,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Παχυσαρκία και κύηση:

Θέμα: Παχυσαρκία και κύηση: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜ Α ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Παχυσαρκία και κύηση: επιπτώσεις στην έκβαση της κύησης και στο έμβρυο Ονοματεπώνυμο: Στέλλα Ριαλά Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Ισοζυγισμένες Μεταθέσεις

Ισοζυγισμένες Μεταθέσεις Ισοζυγισμένες Μεταθέσεις Tι είναι μια ισοζυγισμένη μετάθεση; Tο σώμα μας είναι φτιαγμένο από δισεκατομμύρια κύτταρα. Σε κάθε κύτταρο υπάρχει ένα σετ δομών, τα οποία ονομάζονται χρωμοσώματα και φέρουν πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Ισοζυγισμένες Μεταθέσεις

Ισοζυγισμένες Μεταθέσεις Υποστήριξη και Πληροφορίες Για πληροφορίες και υποστήριξη Rare Chromosome Disorder Support Group, PO Box 2189, Caterham, Surrey CR3 5GN, UK Tel/Fax: +44(0)1883 330766 info@rarechromo.org www.rarechromo.org

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες Βιολογίας και Οικολογίας και η Διδακτική τους

Έννοιες Βιολογίας και Οικολογίας και η Διδακτική τους Έννοιες Βιολογίας και Οικολογίας και η Διδακτική τους Γιώργος Αμπατζίδης Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ακαδημαϊκό έτος 2016-17 Στο προηγούμενο μάθημα Πεπτικό σύστημα Αναπνευστικό

Διαβάστε περισσότερα