4. Πολιτισμός και παράδοση του Ρουμλουκιού Οι παραδοσιακές στολές του Ρουμλουκιού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "4. Πολιτισμός και παράδοση του Ρουμλουκιού. 4.1. Οι παραδοσιακές στολές του Ρουμλουκιού"

Transcript

1 4. Πολιτισμός και παράδοση του Ρουμλουκιού 4.1. Οι παραδοσιακές στολές του Ρουμλουκιού Η γυναικεία φορεσιά Εικόνα 1: Η ρουμλουκιώτικη γυναικεία φορεσιά. Η παραδοσιακή γυναικεία φορεσιά του Ρουμλουκιού, "οι σαϊάδες και τα κατσούλια", χαρακτηρίστηκε από πολλούς ερευνητές και λαογράφους ως μία από τις ωραιότερες ελληνικές φορεσιές. Η ιδιότυπη αυτή φορεσιά των γυναικών του Ρουμλουκιού θυμίζει κατά κάποιο τρόπο αρχαίο θώρακα και πιστεύεται πως έχει ξεχωριστά παλιά παράδοση, ιδιαίτερα εξαιτίας του κεφαλόδεσμου που δεν έχει τον όμοιο του σε καμιά άλλη ελληνική φορεσιά. Ο κεφαλόδεσμος που μοιάζει με περικεφαλαία είναι η περηφάνια των 50 περίπου χωριών του Ρουμλουκιού και οι ντόπιοι τον ονομάζουν "κατσούλι". Η Αγγελική Χατζημιχάλη αναφέρει για τη γυναικεία φορεσιά του Ρουμλουκιού: «Η ιδιόρρυθμη φορεσιά των γυναικών και ιδιαίτερα ο πρωτότυπος κεφαλόδεσμος που συνηθίζεται από όλες τις γυναίκες σε όλα τα χωριά, περνά στον τόπο για σημάδι Ελληνικής καταγωγής. Αν βρεθεί που και που καμία να βάλει αντί για κεφαλόδεσμο μαντήλι, λογίζεται από τους ντόπιους, ακόμη και αν εξακολουθεί να φορεί πιστά όλα τα μέρη της φορεσιάς, πως περιφρονεί τα πατροπαράδοτα. Γιατί το κατσούλι, ο

2 κεφαλόδεσμος, σκεπάζει τ αυτιά και τους κροτάφους και μοιάζει με αρχαία περικεφαλαία. Όταν ρωτήσει κανείς τις γυναίκες αν έχουν όλες την ίδια φορεσιά, απαντούν: "όλες φοράμε το κατσούλι". Γιατί πιστεύουν ότι το φορούν από την εποχή του Μέγα Αλεξάνδρου, για να τιμωρήσει για τη δειλία τους τους άντρες και ν ανταμείψει τις γυναίκες, που την ώρα της μάχης δεν πάψανε να κουβαλούν νερό στο στρατό, έβγαλε από τους άντρες τις περικεφαλαίες και τις έδωσε στις γυναίκες.» 1 Ο Απόστολος Τζαφερόπουλος σημειώνει τα εξής στον Τουριστικό οδηγό της Ημαθίας του 1969 για τη φορεσιά αυτή: «Ο παράδοξος και χαρακτηριστικός κεφαλόδεσμος, ο λεγόμενος "κατσούλα" (κουκούλα), λέγεται ότι έχει την αρχή του στους χρόνους του Μ. Αλεξάνδρου. Κατά την παράδοση αυτή, ο Μ. Αλέξανδρος εθαύμασε τις γυναίκες του Γιδά για το θάρρος και τον ηρωισμό που έδειξαν σε μία κρίσιμη μάχη, κατά την οποία εδείλιασαν οι άνδρες τους. Διέταξε λοιπόν να φορέσουν οι γυναίκες τις περικεφαλαίες των ανδρών, που με τον καιρό μεταπήδησαν και στην μόδα της καθημερινής ζωής ως κεφαλόδεσμοι (κατσούλες). Ενώ οι άνδρες φόρεσαν μαύρα μαντήλια, που τους έδωσαν οι γυναίκες για να δείχνουν το πένθος τους.» 2 Η ερευνήτρια Δώρα Στράτου στο βιβλίο της "Ελληνικοί Παραδοσιακοί χοροί" γράφει: «Στην Αλεξάνδρεια της Μακεδονίας, εκεί που βρίσκεται η Αρχαία Πέλλα τόπος που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος και σε περίπου 50 χωριά της περιφέρειας αυτής, χορεύουν ένα βαρύ χορό, τελετουργικό στο ύφος. Χορεύουν γυναίκες που φορούν κάλυμμα στο κεφάλι και συνήθως με το νυφικό τους φόρεμα, που θυμίζει τις περικεφαλαίες των Αρχαίων Ελλήνων πολεμιστών. Υπάρχει ένας μύθος πάνω σ αυτό, ότι τάχα, σε μία μάχη του Μεγάλου Αλεξάνδρου ή κατ άλλους, του παππού του Αμύντα του Γ όπου οι άνδρες δεν τα κατάφεραν και τόσο καλά, όρμησαν οι γυναίκες, που κέρδισαν τη μάχη και τότε ο Μέγας Αλέξανδρος (ή ο Αμύντας) τους έδωσε το προνόμιο να φορέσουν την περικεφαλαία, για να τις τιμήσει που φέρθηκαν τόσο ηρωικά. Γεγονός είναι, πως μόνο σ αυτή την περιφέρεια φοριέται αυτό το κάλυμμα και η ιδιαίτερη ενδυμασία...» 3 Την ανταλλαγή της φορεσιάς της γυναικείας με αντρική τη συναντάμε και στο παράδειγμα των Αργείων, που ντυμένοι σα γυναίκες και οι γυναίκες τους σαν άντρες γιορτάζανε τη μνήμη της σωτηρίας του Άργους από την Τελέσιλλα και τις 1. Βλ. Α. Χατζημιχάλη, Η Ελληνική Λαϊκή Φορεσιά, τόμ. Β, εκδ. Μέλισσα, Μουσείο Μπενάκη Αθήνα, σ Βλ. Α. Τζαφερόπουλος, Τουριστικός Οδηγός Ημαθίας, Θεσσαλονίκη 1969, σ Βλ. Δ. Ν. Στράτου, Ελληνικοί Παραδοσιακοί Χοροί, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1979, σ. 41.

3 Αργίτισσες. Άλλωστε, οι Αρχαίοι Μακεδόνες βασιλείς πίστευαν ότι η καταγωγή τους ήταν από το βασιλικό οίκο του Άργους 4. Η παράδοση, η οποία αναφέρεται στο σχήμα του κεφαλόδεσμου των γυναικών του Ρουμλουκιού ήταν διαδεδομένη μέχρι και τη Θεσσαλία και το Βελβεντό της Πιερίας. Μόνο στο Ρουμλούκι, όμως, φοριέται ο κεφαλόδεσμος αυτός, δηλαδή στην περιοχή που βρίσκεται η Βεργίνα και πολύ κοντά στην Πέλλα, το μέρος που γεννήθηκε ο Μ. Αλέξανδρος. Η παράδοση, λοιπόν που αιτιολογεί το σχήμα του κεφαλόδεσμου είναι εντελώς δικαιολογημένη και μας κάνει να υποθέσουμε ότι στο Ρουμλούκι πρωτακούστηκε 5. Αρκετοί ερευνητές, που επισκέφτηκαν τη φυλή των Καλάς στο Πακιστάν, τους οποίους πολλοί μελετητές τους θεωρούν απογόνους των στρατιωτών του Μ. Αλεξάνδρου, εντόπισαν αρκετές ομοιότητες στον κεφαλόδεσμο και στην όλη φορεσιά τους με τη μακεδονίτικη φορεσιά του Ρουμλουκιού 6. Εικόνα 2 και 3: Ο κεφαλόδεσμος της γυναίκας από τη φυλή των Καλάς της αριστερής εικόνας (2) έχει εμφανής ομοιότητες με το ρουμλουκιώτικο κεφαλόδεσμο στη δεξιά εικόνα (3). Οι γυναίκες του Ρουμλουκιού ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένες και αγαπούσαν πολύ τον ιδιότυπο αυτό κεφαλόδεσμο (κατσούλι) κυρίως λόγω της παράδοσης που ανάγει 4. Βλ. Γ. Μελίκης, Τα λαογραφικά της Μελίκης: Μελετήματα, τόμ. Δ, εκδ. Λαογραφικός Όμιλος Μελίκης και Περιχώρων, Μελίκη 1987, σσ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σ. 202.

4 την καταγωγή του από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου. Πολλές Ρουμλουκιώτισσες δεν το αποχωρίζονταν ούτε κατά τη διάρκεια του ύπνου τους. Στη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα ο Καπετάν Μιχάλης Ματαπάς (Μιχάλης Αναγνωστάκος), αξιωματικός του ελληνικού στρατού, δυστυχώς εξαιτίας της άγνοιας του απαγόρευσε στις Ρουμλουκιώτισσες να φορούν το κατσούλι, πιστεύοντας λανθασμένα ότι είναι βουλγάρικο. Την ίδια εποχή Βούλγαρος αρχηγός κομιτατζήδων, καλύτερα πληροφορημένος για τα εθνολογικά ζητήματα, γνώριζε ότι το κατσούλι δείχνει γνήσια ελληνική καταγωγή. Για τον λόγο αυτό και ο ίδιος είχε απαγορέψει σε γειτονικά χωριά να φορούν τη ρουμλουκιώτικη φορεσιά με την υποστήριξη ακόμα και των Τούρκων 7. Μετά την απελευθέρωση του 1912, οι γυναίκες του Ρουμλουκιού ήταν πάλι ελεύθερες να φορούν το αγαπημένο τους κατσούλι. Αυτό διάρκεσε μέχρι τη σαρωτική δεκαετία του 1950, οπότε και οι Ρουμλουκιώτισσες προτίμησαν τα φράγκικα ρούχα λόγω ότι ήταν πιο ευκολοφόρετα και αφού η περιοχή τους είχε πλέον χάσει την πληθυσμιακή της ομοιογένεια, μετά την έλευση προσφύγων από την Μικρά Ασία και τον Πόντο. Η φορεσιά του Ρουμλουκιού ξεχωρίζει όχι μόνο για τον πρωτότυπο κεφαλόδεσμο αλλά για την απλότητα, σχεδόν δωρικότητα και την αυστηρότητα του γενικού χρωματισμού της. Από τη ρουμλουκιώτικη φορεσιά λείπει το φόρτωμα με υφάσματα που εμποδίζει να δείχνονται οι γραμμές του σώματος, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες ελληνικές φορεσιές. Οι νεαρές, ελεύθερες κοπέλες, οι νύφες, οι ηλικιωμένες (μπάμπες), οι χήρες και οι πενθοφορούσες είχαν όλες την ίδια φορεσιά με κάποιες σχετικές διαφοροποιήσεις, κυρίως στον κεφαλόδεσμο. Η νυφιάτικη φορεσιά, τα χρυσά, είναι όμοια με τη γιορταστική με περισσότερη όμως πολυτέλεια στα υφάσματα, πιο πλούσιο διάκοσμο και περισσότερα κοσμήματα. Τις καθημερινές μέρες φορούσαν την πιο απλή, χαλασμένη φορεσιά χωρίς κανένα στολίδι Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σσ

5 Εικόνα 4: Η ρουμλουκιώτικη γυναικεία φορεσιά σε όλο το μεγαλείο της. Εικόνα 5: Νεαρές Ρουμλουκιώτισσες ντυμένες με τη παραδοσιακή φορεσιά του τόπου.

6 Τα περισσότερα υφάσματα για τη φορεσιά κατασκευάζονταν από τις γυναίκες της περιοχής και τα υλικά που χρησιμοποιούνταν για την ύφανση τους ήταν πρόβιο μαλλί, βαμβάκι και μετάξι σε μικρότερες ποσότητες. Παλιότερα χρησιμοποιούσαν και λινάρι που αφθονούσε στους κάμπους. Τα μόνα υφάσματα που αγόραζαν ήταν τσόχα και βελούδο (κατιφές). Όλα τα εξωτερικά ενδύματα τόσο των γυναικών όσο και των αντρών ράβονταν από επαγγελματίες ραφτάδες. Τα κοσμήματα της φορεσιάς, "η στολισιά" αγοράζονταν από τους κοαμτζήδες (χρυσικούς) της Βέροιας και σπανιότερα της Θεσσαλονίκης. Ακόμη, για το διάκοσμο της φορεσιάς αγοράζονταν γαϊτάνια (χρυσά και μεταξωτά), ασημένιες ταινίες, κλωστές και πούλιες κ.α. Η γυναικεία φορεσιά του Ρουμλουκιού διακρίνεται σε τρία μέρη: στα κομμάτια που φοριούνται στον κύριο κορμό, σε εκείνα που προορίζονται για το κεφάλι και τέλος στα κοσμήματα που φοριούνται τόσο στον κορμό όσο και στο κεφάλι 9. Τα κομμάτια που αποτελούν τον κύριο κορμό της ρουμλουκιώτικης γυναικείας φορεσιάς είναι τα εξής: Ο σαϊάς αποτελεί το πιο βασικό και χαρακτηριστικό ρούχο της όλης φορεσιάς. Γίνεται από βαμβακερό ύφασμα, υφασμένο από τις Ρουμλουκιώτισσες στον αργαλειό τους. Σε κάποιες άκρες του σαϊά έμπαιναν στενές λουρίδες βελούδου. Ο σαϊάς συναντάται σε δύο χρώματα λευκό και γεράνιο (σκούρο γαλάζιο). Το λευκό σαϊά το φορούν τα νεαρά κορίτσια από την ηλικία των 15 με 16 χρόνων περίπου. Ο γεράνιος (βαμμένος με λουλάκι) φοριέται από τις Ρουμλουκιώτισσες τη μέρα του γάμου τους και έπειτα σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους. Ο σαϊάς αν και είναι γυναικείο φόρεμα είναι μπροστά ανοικτός από πάνω έως κάτω και μοιάζει περισσότερο με πανωφόρι. Είναι στενός και εφαρμοστός στη μέση και όσο κατεβαίνει φαρδαίνει. Οι δύο μπροστινές του άκρες διπλώνονται προς τα πίσω και στερεώνονται στη μέση κάτω από το ζωνάρι. Στα δύο αυτά σχεδόν τριγωνικά διπλώματα του σαϊά κεντούσαν σχέδια απλά αλλά ιδιαίτερα καλαίσθητα. Για παράδειγμα γεωμετρικά σχήματα (τρίγωνα, ρόμβους, κυλίνδρους) και λουλούδια. Όταν πρόκειται για τον "καλό σαϊά", το νυφιάτικο ή τον επίσημο, τα σχέδια στα κεντήματα είναι πιο γιορταστικά και πιο προσεγμένα. Οι ηλικιωμένες και οι χήρες φορούν σαϊά χωρίς κανένα κέντημα Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σσ

7 Εικόνα 6: Ο σαϊάς. Το πουκάμισο (ή π κάμσου) είναι αυτό που καλύπτει όσα αφήνει να φαίνονται ο σαϊάς. Φτάνει λίγο πιο κάτω από το γόνατο. Είναι κλειστό κάτω από τη μέση και έχει ένα άνοιγμα στο ύψος του στήθους. Υφαίνεται με μάλλινο ή βαμβακερό νήμα και διακοσμείται ενδιάμεσα με μεταξένιες γραμμές. Εικόνα 7: Το πουκάμισο. Το αντίρι είναι μεταξωτός μεσόφορος επενδύτης και φοριέται πάνω από το πουκάμισο και την τραχηλιά πιο συχνά στη νυφιάτικη στολή και όχι τόσο στη καθημερινή ή στη γιορταστική. Είναι γνωστός και σε άλλα ελληνικά μέρη. Στο Ρουμλούκι αποτελούσε δείγμα πολυτέλειας και ήταν ένα από τα

8 προαιρετικά δώρα του γαμπρού. Οι πιο πλούσιες νύφες είχαν και δεύτερο αντίρι, που το ύφασμά του το χάριζε ο νουνός στη στεφάνωση 11. Εικόνα 8: Το αντίρι. Το καταστάρι (ή κατασάρκι) είναι φανέλα πυκνοϋφασμένη και φοριέται κατάσαρκα. Χρησιμοποιούνταν περισσότερο το χειμώνα λόγω ότι το άνοιγμα του σαϊά και η λεπτότητα του πουκαμίσου δεν προστάτευε ιδιαίτερα τις γυναίκες από το τσουχτερό κρύο αυτής της εποχής. Εικόνα 9: Το καταστάρι. Τα μπρουμάνικα (ή μανίκια). Τα μανίκια του σαϊά και του πουκαμίσου έφταναν κάπου στον αγκώνα του χεριού και άφηναν το υπόλοιπο χέρι ακάλυπτο. Το κενό αυτό το κάλυπταν ειδικά πρόσθετα μανίκια ή αλλιώς 11. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σσ

9 μπρουμάνικα για λόγους ηθικής της εποχής, αφού δεν ήταν επιτρεπτή η γυμνή σάρκα. Τα επίσημα μπρουμάνικα γίνονταν από βελούδο και είχαν προσεγμένα κεντήματα σε διάφορα σχήματα με λευκόχρυσες ταινίες. Τα πιο καθημερινά μπρουμάνικα γίνονταν με ύφασμα του αργαλειού, το ίδιο περίπου με αυτό που χρησιμοποιούσαν για το πουκάμισο. Συνήθως, όμως, οι Ρουμλουκιώτισσες στις καθημερινές τους εργασίες δεν φορούσαν μπρουμάνικα 12. Εικόνα 10: Τα μπρουμάνικα. Το κοντόσι είναι ένας βραχύτατος επενδύτης (πανωφόρι) που φοριόνταν πάνω από το σαϊά. Το χρώμα του είναι γεράνιο ή μαύρο. Το ύφασμα του γίνονταν στον αργαλειό από λεπτή, καλοδουλεμένη κάνουρα. Πολλές φορές, το καθημερινό κυρίως κοντόσι για να είναι πιο ζεστό το φόδραραν εσωτερικά με τομάρι (δέρμα) προβάτου, που διατηρούσε το μαλλί του. Η διακόσμηση του κοντοσιού είναι περιφερειακή και γίνονταν με αγοραστά γαϊτάνια και ταινίες, που ράβονταν πάνω στο ύφασμα 13. Εικόνα 11: Χρυσοκέντητο κοντόσι (αριστερά) και καθημερινό κοντόσι (δεξιά). 12. Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ. 20.

10 Η τραχηλιά αποτελείται από δύο ξεχωριστά, ορθογώνια κομμάτια υφάσματος που ενώνονται στο επάνω μέρος με κορδόνι. Χρησιμοποιείται για την κάλυψη του στήθους. Στις καλές, επίσημες φορεσιές η τραχηλιά ήταν ολομέταξη. Πάνω στη τραχηλιά κεντούσαν άνθη με χαρούμενα χρώματα. Το κάθε κομμάτι της τραχηλιάς στερεώνονταν και έμπαινε μέσα στο ζωνάρι. Οι ηλικιωμένες γυναίκες συνήθιζαν να φορούν σκουρόχρωμες και χοντροϋφασμένες τραχηλιές 14. Εικόνα 12: Η τραχηλιά. Το ζωνάρι (ή ζ νάρ) είναι ένα μακρόστενο μάλλινο κομμάτι υφάσματος, με διαστάσεις περίπου μήκος 2 μέτρα και πλάτος 25 εκατοστά. Το ζωνάρι συνόδευε όλα τα είδη της ρουμλουκιώτικης γυναικείας φορεσιάς. Το ζωνάρι στερεώνονταν με μεγάλες καρφίτσες, τα κομποβέλονα και με ένα είδος πόρπης το δούλο, τον τοκά ή τον τουκά. Η διακόσμηση του αποτελείται από κεντήματα με γεωμετρικά σχήματα και λουλούδια σε όλο το μήκος του. Η διακοσμημένη επιφάνεια του ζωναριού χωρίζεται σε ισομεγέθη ορθογώνια, που καλύπτονταν από πούλιες. Ζωνάρι με πούλιες σα λέπια ψαριού δεν υπάρχει σε καμία άλλη ελληνική φορεσιά. Το ρουμλουκιώτικο γυναικείο ζωνάρι θυμίζει τις ζώνες των αντρών από την ομηρική εποχή, που ήταν κατασκευασμένες από αργυρά ή χάλκινα ελάσματα για να προστατεύουν το υπογάστριο και αποτελούσαν μέρος του αρχαίου θώρακα. Το ζωνάρι του Ρουμλουκιού είχε ιδιαίτερα λειτουργικό ρόλο, αφού εκεί στερεώνονταν η τραχηλιά και οι ανασηκωμένες άκρες του σαϊά. Επιπρόσθετα, συμπλήρωνε το κενό που δημιουργούνταν ανάμεσα στο κοντόσι και τη φούτα (ποδιά) και 14. Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σσ

11 πάνω σε αυτό γαντζώνονταν αρκετά κοσμήματα της φορεσιάς. Επιπλέον, πάνω στο ζωνάρι στερεώνονταν τα μαντήλια των γυναικών που χρησιμοποιούνταν στο χορό. Τέλος, το ζωνάρι έκρυβε μια τσέπη του σαϊά, την "πουζνάρα" (υπό ζωνάρια) και κρατούσε σταθερή και ζεστή τη μέση των γυναικών κατά τη διάρκεια των καθημερινών, κοπιαστικών εργασιών τους 15. Εικόνα 13: Ζωνάρι πουλένιο (αριστερά) και ζωνάρι καθημερινό (δεξιά). Η φούτα είναι ένα είδος ποδιάς, η οποία δένεται λίγο κάτω από το ζωνάρι με ένα μάλλινο κορδόνι. Έχει σχήμα ορθογώνιο και είναι πιο κοντή από το σαϊά και το πουκάμισο. Το ύφασμα της φούτας είναι σκληρό και μάλλινο και διακοσμείται με γεωμετρικά σχήματα. Η φούτα αντικαθιστούνταν από τις γυναίκες του Ρουμλουκιού κατά τις καθημερινές τους εργασίες από το πιστιμάλι, μία πάνινη, φαρδιά και εύκαμπτη ποδιά, που ήταν πιο λειτουργική σε σχέση με τη φούτα 16. Εικόνα 14: Φούτα γιορτινή (δεξιά) και φούτα καθημερινή (αριστερά). 15. Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σσ Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ. 22.

12 Το καποτί και το κοντογούνι. Οι Ρουμλουκιώτισσες όταν έκανε πολύ κρύο πάνω από όλα τα προηγούμενα ρούχα φορούσαν το καποτί και το κοντογούνι. Το καποτί είναι ένα μάλλινο, φλοκιαστό, σκούρο γαλάζιο πανωφόρι, που το έκανε δώρο ο γαμπρός στη μέλλουσα γυναίκα του. Παλιότερα συνήθιζαν να το φορούν οι νύφες στη μέρα του γάμου τους. Το κοντογούνι είναι ένα άλλο μάλλινο πανωφόρι χωρίς μανίκια, στολισμένο με μαύρα φαρδιά γαϊτάνια 17. Εικόνα 15: Το κοντογούνι. Τα υποδήματα και οι κάλτσες. Τα επίσημα παπούτσια των γυναικών του Ρουμλουκιού ονομάζονταν μποτίνια και ήταν μαύρα, δερμάτινα, στρογγυλά μπροστά, με χαμηλό τετράγωνο τακούνι και χοντρές σόλες, που κατασκευάζονταν μετά από παραγγελία και ξεχωριστά για το πόδι κάθε γυναίκας σε τσαγκάρη στη Βέροια. Για τις καθημερινές τους εργασίες οι γυναίκες φορούσαν τα ίδια παπούτσια με τους άντρες δηλαδή τα γουρουνοτσάρουχα ή αλλιώς κουντούρες. Τα γουρουνοτσάρουχα ήταν χοντροκαμωμένα, κοντά και με μικρές μύτες στην άκρη τους. Οι κάλτσες που φορούσαν οι γυναίκες του Ρουμλουκιού ήταν μάλλινες, λευκές ή μαύρες, λέγονταν σκουφούνια και τις έπλεκαν μόνες τους. Με τον καιρό, όμως, οι γυναίκες του Ρουμλουκιού και ιδιαίτερα οι νέες άρχισαν να προτιμούν τις έτοιμες λεπτές κάλτσες που έβρισκαν στην αγορά της Βέροιας. 17. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 94.

13 Εικόνα 16: Γουρουνοτσάρουχα. Εικόνα 17: Σκουφούνια. Τα είδη του ρουμλουκιώτικου γυναικείου κεφαλόδεσμου είναι τα παρακάτω: Το κατσούλι (ή κατσιούλ ) σηματοδοτούσε την έγγαμη ζωή μιας γυναίκας και πρωτοφοριόνταν τη μέρα του γάμου της. Το κατσούλι, επίσης, φοριόνταν σε όλες τις ξεχωριστές περιστάσεις της ρουμλουκιώτικης κοινωνίας, όπως γιορτές, πανηγύρια, γάμοι και βαφτίσια από τις παντρεμένες Ρουμλουκιώτισσες. Ο πυρήνας, το κύριο κομμάτι του κατσουλιού ήταν μία μικρή πάνινη άσπρη μπαλίτσα, που μέσα της έκρυβε μία ξύλινη βέργα και λίγο μαλλί. Η μπαλίτσα αυτή περισφίγγονταν με δύο λευκά μαντίλια υφασμένα στον αργαλειό. Πρώτα, έδεναν ένα μαντήλι που ονομάζονταν νταρτμάς και στη συνέχεια έδεναν ένα άλλο μαντήλι, το τσεμπέρι και άφηναν μία τριγωνική του πλευρά ελεύθερη, διακοσμημένη με δαντέλα για να καλύπτει το πίσω μέρος του κεφαλιού. Πάνω από το νταρτμά και το τσεμπέρι έδεναν περίτεχνα το μαφέσι, ένα μαύρο, αγοραστό αυτή τη φορά μαντήλι. Πάνω από τα μαντήλια έμπαιναν φούντες, οι οποίες αύξαιναν το ύψος και τον όγκο του κεφαλόδεσμου και πρόσθεταν μεγαλοπρέπεια. Οι φούντες, που τοποθετούσαν πάνω στο κατσούλι θυμίζουν την αλογοουρά (ίππουρις) που επικολλούνταν στο σιδερένιο κράνος των ομηρικών ηρώων. Το κατσούλι, έπειτα, διακοσμούνταν με τεχνητά λουλούδια από χαρτί και ύφασμα, με φτερά από νήσσους (πάπιες) και παγωνιά αλλά και με ειδικά κοσμήματα, που πρόσφερε η οικογένεια του γαμπρού στη νύφη. Τέλος, μερικές Ρουμλουκιώτισσες διακοσμούσαν το κατσούλι τους με το χρυσοτσέμπερο, δηλαδή ένα κομμάτι τσόχας χρυσοποίκιλτης, που τη τοποθετούσαν μπροστά από το μαφέσι και πάνω από το μέτωπο σαν επιπρόσθετο γείσο. Σημαντικό ρόλο για τη στερέωση του κατσουλιού έπαιζε η περίτεχνη κόμμωση των

14 γυναικών του Ρουμλουκιού. Τα μαλλιά τους ήταν ιδιαίτερα μακριά και κόβονταν μόνο μπροστά στο μέτωπο ώστε να σχηματίζουν μία ευθεία και στο χώρο των κροτάφων, όπου τυλίγονταν και σχημάτιζαν κυλίνδρους. Η ερευνήτρια Κατερίνα Γ. Κορρέ στο βιβλίο της "Ελληνικός Κεφαλόδεσμος" σημειώνει ότι ο τρόπος που χρησιμοποιεί η Ρουμλουκιώτισσα τα μαλλιά της θυμίζει τον αρχαίο "κρωβύλο", αρκετά παλιό τρόπο κομμώσεως και ιδιαίτερα περίτεχνο με τον οποίο δίνεται εμφάνιση λόφου ή περικεφαλαίας στο κεφάλι. Ο κρωβύλος παρουσιάζεται σε περιγραφές και εδώλια των μινωικών και ομηρικών χρόνων και ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένος και στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Επιπλέον, η Κατερίνα Κορρέ αναφέρει ότι η πλεξούδα με την οποία τύλιγαν σφιχτά το κατσούλι για να στερεωθεί θυμίζει την πλεκτή ανδέσμη του Ομήρου αλλά και τα μινωικά ειδώλια από τα Ιερά Κορυφής. Η πλεξούδα των γυναικών του Ρουμλουκιού πιθανότατα αντικαθιστά την ταινία (μετάλλινη ή υφασμάτινη) που έμπαινε στη βάση του αρχαίου κρωβύλου. Τέλος, για τα μαλλιά των κροτάφων των Ρουμλουκιώτισσων, τα λεγόμενα τζουλούφια ή πλαϊνά μαλλιά, αναφέρει ότι γίνονται μπαταριές (βόστρυχοι, μπούκλες) ή στριφτά και θυμίζουν τις παρωτίδες των Αρχαίων ή τους βοστρύχους ελικτούς των Βυζαντινών 18. Εικόνα 18: 1) Η φούντα του κατσουλιού, 2) Ρουμλουκιώτισσα γυναίκα με φούντα στο κατσούλι, 3) Κορίτσια της φυλής των Καλάς με φούντα στο κεφάλι, (με σειρά από αριστερά προς δεξιά). 18. Βλ. Κ. Γ. Κορρέ, Νεοελληνικός Κεφαλόδεσμος, Ανάτυπο από τα τεύχη 1203 και εξής της "Νέας Εστίας", Αθήνα 1978, σσ

15 Εικόνα 19: Νέες γυναίκες φοράνε το κατσούλι. Το τσεμπέρι φοριόνταν ως κεφαλόδεσμος από τα νεαρά κορίτσια ηλικίας 15 με 16 χρονών όταν έβαζαν για πρώτη φορά και το σαϊά. Το τσεμπέρι αποτελούνταν από δύο μαντήλια, τον άσπρο νταρτμά και το γεράνιο μαφέσι. Το τσεμπέρι στολίζονταν με λουλούδια φυσικά και χάρτινα και με καρφίτσες με φτερά παγωνιών. Για να στερεώσουν το τσεμπέρι έκαναν την ίδια κόμμωση με αυτού του κατσουλιού, μόνο που τη μεσαία κοτσίδα την κάρφωναν στην κορφή του κεφαλιού 19. Εικόνα 20: Νέες κοπέλες με τσεμπέρια. 19. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 108.

16 Εικόνα 21: Άσπρος νταρτμάς. Το μαύρο μαφέσι και το κρεπ μαύρο μαντήλι. Οι Ρουμλουκιώτισσες όταν είχαν "ρίξει" (δε φορούσαν πια) τα κατσούλια, είτε για λόγους πένθους είτε γήρατος, χρησιμοποιούσαν για να καλύπτουν το κεφάλι τους το μαύρο μαφέσι ή το κρεπ μαύρο μαντήλι. Το κρεπ μαντήλι ήταν αγοραστό, βαμβακερό και σχετικά μικρό. Κάλυπτε όλο το μέρος του κεφαλιού και δένονταν σφιχτά στο πίσω μέρος του. Το μαύρο μαφέσι ήταν διπλάσιο σε μέγεθος από το κρεπ μαντήλι. Ήταν και αυτό βαμβακερό. Το μαφέσι μπορούσε να δεθεί με τρεις τρόπους την περιστέρα, το μπουρμπούλιασμα και το κεφαλοδέσιμο. Ο πρώτος ήταν πιο ελεύθερος και άφηνε ακάλυπτο το μέτωπο, το πρόσωπο και το λαιμό. Με το μπουρμπούλιασμα καλύπτονταν σχεδόν όλο το πρόσωπο εκτός από τα μάτια και τη μύτη και συνήθως τον τρόπο αυτόν τον προτιμούσαν γυναίκες με βαρύ πένθος. Στον τρίτο τρόπο, τον οποίο προτιμούσαν οι ηλικιωμένες γυναίκες, το μαντήλι περνιόνταν κάτω από το πηγούνι και δένονταν σφιχτό κόμπο πάνω από το κεφάλι 20. Εικόνα 22: Μαύρο μαφέσι. 20. Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ. 26.

17 Η στολισιά, τα κοσμήματα που φοράνε οι Ρουμλουκιώτισσες είναι ίδια για τις γυναίκες και τα κορίτσια με τη μόνη διαφορά ότι η γυναίκα φοράει πολλά περισσότερα, εκτός από τα δικά της και αυτά που της κάνει δώρο ο γαμπρός. Τα κοσμήματα που προορίζονταν για τον στολισμό του κεφαλιού ήταν το μαγλικουτάρι, οι δούλοι ή τα δούλια, τα τσουράκια, τα φλουριά και το ασημογιόρτανο. Η στολισιά του κορμιού αποτελούνταν από τη καδένα με τις ντούμπλες, τις ασπροθηλιές, το σκαλομάγκαρο, τον κοψά, το ασημομάχαιρο, τα παφίλια, τα σκαλουτάρια, τη ζώστρα, τα μπιλιντζίκια και τα δαχτυλίδια 21. Παρακάτω θα αναλύσω τα περισσότερα από αυτά τα κοσμήματα και ιδιαίτερα τα πιο σημαντικά για τη ρουμλουκιώτικη φορεσιά: Το μαγλικουτάρι ήταν ένα υποχρεωτικό κόσμημα για τη νυφιάτικη γυναικεία φορεσιά του Ρουμλουκιού. Το μαγλικουτάρι φοριόνταν στο κεφάλι γύρω από το κατσούλι. Το μαγλικουτάρι φοριόνταν για πρώτη φορά στο γάμο μιας γυναίκας και ήταν ένα από τα απαραίτητα δώρα του γαμπρού προς τη νύφη. Το μαγλικουτάρι στο κατσούλι συμβόλιζε τη γυναικεία τιμή και την αξιοπρέπεια. Οι νιόπαντρες, όταν είχαν δύο μαγλικουτάρια, τοποθετούσαν το ένα κάτω από τη μπροστινή φούντα πάνω από το χρυσοτσέμπερο και το άλλο πίσω στο κατσούλι. Τα παλιότερα μαγλικουτάρια είχαν διαφορετική κατασκευή, λεπτότερη επεξεργασία και κόκκινες χάντρες που κρέμονταν στις άκρες. Εικόνα 23: Μαγλικουτάρι. 21. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 108.

18 Οι δούλοι ή τα δούλια σκαλώνονταν πάνω από τα αφτιά στο κεφαλόδεσμο. Οι δούλοι ήταν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στολίδια της φορεσιάς και θύμιζαν τις πόρπες των παραγναθίδων στα αρχαία κράνη. Η ονομασία, όμως, δούλος έχει γενικότερη σημασία στο Ρουμλούκι υποδηλώνει κάθε κόσμημα με άγκιστρο 22. Εικόνα 24: Δούλοι. Τα τσουράκια είναι σκουλαρίκια, που φοριόνταν από όλες τις Ρουμλουκιώτισσες όταν στολίζονταν. Από ένα αστερένιο κόσμημα, τον τοκά, ο οποίος σκαλώνεται με γάντζο πίσω στον κεφαλόδεσμο, κρέμονταν δύο αλυσίδες με φλουράκια, που είχαν στις άκρες τους τα τσουράκια. Τα τσουράκια σκαλώνονταν με τους δούλους μπροστά στο μαφέσι ώστε τα φλουριά να κρέμονται στα πλάγια 23. Εικόνα 25: Τσουράκια. 22. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σσ

19 Τα φλουριά. Οι νύφες που δεν είχαν χρυσοτσέμπερο έβαζαν πάνω στο μέτωπο και κάτω από το μαφέσι μια σειρά από φλουριά (νομίσματα). Από τα χρυσά νομίσματα προτιμούσαν τις αυστριακές ντούμπλες και τα τεσσάρια γιατί απεικόνιζαν το δικέφαλο αετό. Εικόνα 26: Φλουριά για το στήθος. Το ασημογιόρτανο φοριόνταν άλλοτε στο λαιμό σαν περιδέραιο. Με τον καιρό όμως σταμάτησαν να το φορούν και έβαζαν μόνο τρεις σειρές φλουριά. Το ασημογιόρτανο κατασκευάζονταν συνήθως στη Βέροια και τη Νάουσα. Αποτελούνταν από μια ταινία πλάτους 2 εκ. πλεγμένη με ασημένιο σύρμα. Στη μπροστινή του όψη εφαρμόζονταν μετάλλινο έλασμα με χρωματιστές πέτρες 24. Εικόνα 27: Ασημογιόρτανα. 24. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 115.

20 Οι καδένες και οι ασπροθηλιές. Για το στόλισμα του στήθους οι γυναίκες του Ρουμλουκιού φορούσαν την καδένα με τις ντούμπλες και τα τεσσάρια, την καδένα με τη βάφτιση ή την καδένα με το σταυρό. Άλλοτε, στη θέση τους φορούσαν μόνο τις ασπροθηλιές, τρεις σειρές αλυσίδες με τρανά άσπρα εξάρια 25. Το σκαλομάγκαρο έμπαινε στη μέση πάνω από το ζωνάρι και οι αλυσίδες του με τους παλιούς ασημένιους παράδες, που σκαλώνονταν με τους δούλους, έπεφταν δεξιά και αριστερά. Εικόνα 28: 1) Μαγλικουτάρι, 2) Σκαλομάγκαρο, 3) Μικροί τουκάδες. Ο κοψάς ή τουκάς ήταν το στρόγγυλο κόσμημα που σκαλώνονταν κάτω αριστερά στο ζωνάρι και οι αλυσίδες του με τα άσπρα σφαντζίκια (αυστριακά νομίσματα) έπεφταν πάνω στη φούτα. Το ασημομάχαιρο ήταν ένας ασημένιος σουγιάς, δεμένος σε διπλή ή τριπλή αλυσίδα με ένα δούλο στην άκρη για να σκαλώνεται στο ζωνάρι. Τον σουγιά τον έβαζαν μέσα στην τσέπη του σαϊά, αφήνοντας να φαίνονται πάνω στη φούτα οι αλυσίδες του Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 117.

21 Εικόνα 29: 1) Ασημομάχαιρο, 2 και 3) Τσουράκια. Τα παφίλια ήταν τα γνωστά θηλυκωτάρια, κλειδωτάρια ή κλειδώματα όπως ονομάζονται σε άλλες ελληνικές παραδοσιακές φορεσιές. Έχουν μια μεγάλη ασημένια πόρπη πάνω σε μία χρυσοκέντητη ζώνη και τα φορούσαν οι νύφες στη μέση μεταξύ του ζωναριού και της φούτας 27. Εικόνα 30: 1) Παφίλια, 2) Δούλοι. Η ζώστρα και τα μπιλιντζίκια. Η ζώστρα είχε διπλές αλυσίδες με παράδες και πεταλούδες. Σκαλώνονταν στη μέση πίσω από το ζωνάρι με το κεντρικό κόσμημα, το δούλο. Οι αλυσίδες που κρέμονταν από το δούλο έπεφταν πάνω 27. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 117.

22 στις σηκωμένες ποδιές και σκαλώνονταν στα πλάγια προς τα μπρος. Από την άλλη, τα μπιλιντζίκια ήταν τα βραχιόλια των Ρουμλουκιώτισσων και συνηθίζονταν στις περιοχές γύρω από τη Βέροια. Ήταν απλοί ασημένιοι κρίκοι που είχαν σε αποστάσεις ασημένιες σφαίρες 28. Εικόνα 31: Ζώστρα με τους παράδες και τις πεταλούδες Η ανδρική φορεσιά Εικόνα 32: Η ρουμλουκιώτικη αντρική φορεσιά. 28. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σσ

23 Η ανδρική φορεσιά του Ρουμλουκιού δεν είναι τόσο εντυπωσιακή και γνωστή στην Ελλάδα όσο η γυναικεία. Σε αντίθεση με την πολυπλοκότητα, τα στολίδια και τις πολυτέλειες της γυναικείας φορεσιάς, η ανδρική φορεσιά του Ρουμλουκιού χαρακτηρίζεται από απλότητα, λιτότητα, πρακτικότητα και ελάχιστη διακόσμηση. Για τη κατασκευή της αντρικής φορεσιάς χρησιμοποιούσαν εξ ολοκλήρου ντόπια προς ύφανση υλικά, μαλλί και κυρίως βαμβακερό νήμα. Τα χρώματα που κυριαρχούσαν ήταν το μαύρο, το λευκό, το σκούρο και ανοικτό μπλε και λίγο καφέ και γκρίζο. Τα πρόχειρα ρούχα των αντρών ράβονταν από τις γυναίκες του σπιτιού εν αντιθέσει με τις καλές φορεσιές και τα χοντρά ρούχα τους που ράβονταν από επαγγελματίες ραφτάδες της εποχής 29. Η ρουμλουκιώτικη ανδρική φορεσιά παρουσίαζε μεγάλη ποικιλία ανάλογα με την εποχή του χρόνου και την ηλικία αυτού που τη φορούσε. Επίσης, παρουσίαζε σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με το εάν προορίζονταν για καλή ή η πρόχειρη. Η αντρική στολή του Ρουμλουκιού εκσυγχρονίστηκε δυστυχώς πολύ νωρίς σε σχέση με τη γυναικεία φορεσιά. Μελετητές, οι οποίοι επισκέφτηκαν το Ρουμλούκι στις πρώτες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα, όπως η Αγγελική Χατζημιχάλη, δεν πρόλαβαν να τη διασώσουν ατόφια 30. Η ρουμλουκιώτικη ανδρική παραδοσιακή στολή όπως αυτή καθιερώθηκε μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο αποτελείται από τα εξής κομμάτια: Το καταστάρι (κατασάρκι), υφασμένο με μάλλινη ψιλή κλωστή. Τη φανέλα, που ήταν μάλλινη χοντροϋφασμένη στον αργαλειό ή με βελόνες στο χέρι. Το βαμβακερό πουκάμισο, με παπαδίστικο γιακά και κουμπιά μέχρι το ύψος του ομφαλού, άσπρου χρώματος για τους νέους και μαύρου για τους ηλικιωμένους 31. Το σταυρωτό μαύρο γιλέκο από σκουτί χωρίς μανίκια ή με μανίκια, που το έλεγαν μεϊτάνι. Το ντουλαμά, ένα πανωφόρι μαύρο, κοντό, μάλλινο (χωρίς γιακά), που κούμπωνε λοξά. Ήταν διακοσμημένος με μαύρου χρώματος γαϊτάνια και είχε ένα μικρό τσεπάκι στο ύψος της καρδιάς με κέντημα. 29. Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σ. 207.

24 Τη μπουλμπότσα, ένα φαρδύ, μαύρο και μάλλινο παντελόνι. Οι πιο νέοι φορούσαν τη ζίβρα ή κιλότα, ένα παντελόνι στενό και εφαπτόμενο στο πόδι κάτω από το γόνατο. Παλιότερα, οι Ρουμλουκιώτες φορούσαν τα γνωστά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, μπενεβρέκια και σαλβάρια. Εικόνα 33: Ρουμλουκιώτες φορούν τις μπουλμπότσες. Το ζωνάρι, ένα μάλλινο, μακρόστενο, μονόχρωμο και χωρίς διακόσμηση ύφασμα, αρκετών μέτρων που τύλιγε όλη τη κοιλιακή χώρα. Τα σκουφούνια, μάλλινες κάλτσες, πλεγμένες στο χέρι, σε χρώματα που ταίριαζαν με τα υπόλοιπα ρούχα, μαύρα, άσπρα, γαλάζια. Τα μπιγάλια, που τα χρησιμοποιούσαν το χειμώνα. Ήταν ένα είδος γκρι γκέτας που κατασκευάζονταν με ορθογώνια κομμάτια μάλλινου σπιτικού υφάσματος και τυλίγονταν σφιχτά μέχρι τη γάμπα πάνω από τα σκουφούνια 32. Τα γουρουνοτσάρουχα, υποδήματα για τις καθημερινές εργασίες. Για τις επίσημες εμφανίσεις τους είχαν δερμάτινες μπότες αγορασμένες, συνήθως, από τη Βέροια. Τις πατατούκες ή τσερκέτες και τα καπότια, που ήταν τα χειμερινά τους καλά πανωφόρια. Ράβονταν από χοντρό, μαύρου χρώματος σκουτί και είχαν εσωτερική επένδυση με τομάρια από πρόβατα. Τα πανωφόρια αυτά θεωρούνταν ρούχα μιας ζωής. Οι Ρουμλουκιώτες και περισσότερο οι τσοπάνοι είχαν ως καθημερινά τους πανωφόρια τις κάπες, τα κουκλιάτα και τα νταλαγάνια. Η κάπα γίνονταν από γιδίσιο μαλλί και διέθετε μανίκια και κουκούλα. Συνήθως, την αγόραζαν από τη Βέροια. Το κουκλιάτο ήταν ένα 32. Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σ. 207.

25 είδος κοντής κάπας μέχρι το ύψος των γοφών από σιάργκαβο (γκρι) χρώμα και συνήθιζαν να το φορούν οι κάτοικοι του χωριού Λουτρός 33. Για αυτό το λόγο, οι Λουτριώτες αποκαλούνταν κοροϊδευτικά "κουκλιάτα" από τους κατοίκους άλλων ρουμλουκιώτικων χωριών. Το νταλαγάνι ήταν κάτι ενδιάμεσο της κάπας και του κουκλιάτου 34. Τις σκιάθες, που ήταν ψάθινα, καλοκαιρινά καπέλα που έπλεκαν με στάχυα σίκαλης. Το χειμώνα χρησιμοποιούσαν για να καλύπτουν το κεφάλι τους πλεκτούς μάλλινους σκούφους (μαύρου χρώματος) και σάπκες, δηλαδή καπέλα από μαύρο σκουτί σα δίκοχα. Τις σάπκες και τους σκούφους, τους τύλιγαν γύρω γύρω σφιχτά με ένα μακρόστενο μαύρο ύφασμα σαν τουλπάνι. Για τις εργασίες τους στα χωράφια και όταν έκανε πολύ κρύο, οι Ρουμλουκιώτες κάλυπταν σχεδόν όλο το πρόσωπο τους (μπουρμπουλιάζονταν) με μαύρο μαντήλι οι ηλικιωμένοι και με κίτρινο οι νεότεροι, το αποκαλούμενο καμπανί. Μετά το 1908, οι Νεότουρκοι υποχρέωσαν τους Ρουμλουκιώτες να φορούν κόκκινο φέσι. Τελικά, μετά την απελευθέρωση του 1912, οι Ρουμλουκιώτες καθιέρωσαν ως επίσημο καπέλο της αντρικής φορεσιάς τους το κασκέτο ή τραγιάσκα 35. Εικόνα 34: Ζεύγος νεόνυμφων στο Γιδά. Ο άνδρας φοράει στο κεφάλι ψαθάκι. 33. Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σ Βλ. Γ. Θ. Ντελιόπουλος, ό.π., σ Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σσ

26 Εικόνα 35: Οικογένεια στο Γιδά, Ο άντρας είναι μπουρμπουλιασμένος με μαύρο μαφέσι. Εικόνα 36: Ηλικιωμένος με τραγιάσκα (κασκέτο). Δεν ήταν όμως πάντοτε η επίσημη αντρική στολή του Ρουμλουκιού η μπουλπότσα και ο ντουλαμάς. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920, το επίσημο ένδυμα των αντρών του Ρουμλουκιού ήταν η φουστανέλα, η τσολιαδίστικη φορεσιά, όπως την αποκαλούσαν. Η στολή αυτή αποτελούνταν από τη μάλλινη φανέλα, τη κοντή (άσπρου χρώματος) και με πολλές δίπλες (λαγκόλια) φουστανελά, την άσπρη πουκαμίσα με φαρδιά μανίκια, φαρδιά άσπρα βρακιά από καμπότο, μεγάλο και φαρδύ ζωνάρι, σταυρωτό γιλέκο ή ντουλαμά (χωρίς μανίκια και τα δυο), σκουφούνια, γουρουνοτσάρουχα, σκούφο ή σάπκα ή φέσι (χωρίς φούντα) για το κεφάλι 36. Οι τσολιαδίστικες στολές με τον καιρό εγκαταλείφθηκαν από τους Ρουμλουκιώτες. Δεν πετάχτηκαν όλες, όμως, από τα σεντούκια των Ρουμλουκιωτών, αφού συνέχιζαν να φοριούνται σε ειδικές περιπτώσεις. Εξακολούθησαν να τη φορούν 36. Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σ. 213.

27 σε αρκετούς γάμους, ο γαμπρός, ο κουμπάρος και τα μπρατίμια. Επίσης, στο έθιμο των Ρουγκάτσιων, που ανέλυσα παραπάνω, οι Ρουμλουκιώτες ντύνονταν φουστανελοφόροι. Τέλος, οι Ρουμλουκιώτες που διαβιούσαν σε καθεστώς παρανομίας έναντι των Τούρκων φορούσαν φουστανέλα, μόνο που ήταν μαύρου χρώματος όπως και το πουκάμισο, τα βρακιά και το μαντήλι, που έδεναν στο κεφάλι 37. Εικόνα 37: Φουσταλενοφόρος ρουγκατσιάρης, Παλαιοχώρι Εικόνα 38: Οι άνδρες της καρτ-ποστάλ του 1910 φορούν φουστανέλες και άσπρα βρακιά. 37. Βλ. Δ. Α. Πανταζόπουλος, ό.π., σ. 213.

28 4.2. Η μουσική παράδοση του Ρουμλουκιού Τα τραγούδια του Ρουμλουκιού 1. Ένα μικρό τουρκόπουλου Ένα μικρό τουρκόπουλου, κι ένα πασιά του παίδι, μια ρουμνιουπούλα αγαπάει κι θέλει να την πάρει κι η ρουμνιουπούλα τ άκουσιν τα ρμάνια ρμάνια παίρνει. Παίρνει δρόμουν ανάτριχτουν, κινούργιου μουνουπάτι. Του μουνουπάτι τ ν έβγαλιν καρσί στουν Αϊ-Γιώργη. - Κρύψεσμ, Αϊ-Γιώργη μ, κρύψεσμε, να μη μι πάρει ου Τούρκους, δα φέρου αμάξια του κίρι κι δυο αμαξιές θυμιάμα. Τα μάρμαρα ανοίξανι κι χάθηκιν η κόρη. Να κι ου Τούρκους πόρχιτι στ άλουγου καβαλάρης. - Δείξισμ, Αϊ-Γιώργη μ, δείξισμι του που είνι αυτήν η κόρη, δα φέρου αμάξια του κιρί κι δυο αμαξιές θυμιάμα, κι μι τα βαλουτόμαρα δα κουβανώ του λάδι. Τα μάρμαρα σχιζάρισαν κι φάνικιν η κόρη απ τα μαλλιά την άρπαξιν κι στ άλουγου την ρίχνει. Κι η κόρη απού του μπόνου της κι απ του βαρύ καημό της ψιλή λαλίτσα έβγαζιν όση κι αν ημπορούσιν. «Δεν είδα άγιουν ψεύτικουν, άγιουν μιτανιουμένουν που να τουρκεύ την πίστη του μι λίρις, μι ρουσφέτια». 2. Τ ς Λένκους Κόρη μι τα ξανθά μαλλιά κι μι τα μαύρα μάτια, Κατέβα Λένκου μ κι άνοιξι την πόρτα την καρένια ν έχου δυο λόγια να σι πω κι δυο να σι μιλήσου. Ξένι μ αν θέλεις φίλημα, αν θέλεις μαύρα μάτια για κίνα κι έλα μια βραδιά κι ένα Σαββάτου βράδυ δα παν η μάνα μ στ ν ικκλησιά, άντραζουμ στ αργαστήρι τα δυο μικρά πιδάκια μου δα πάνι στου σκουλειού, για κίνα κι έλα μια βραδιά.

29 3. Της γαλανής του φόριμα Της γαλανής του φόριμα, της ρούσας του φουστάνι πέντι ραφτάδις το ράφταν, πέντ έξι μαθητούδια, κι ένα μικρό ραφτόπουλου ράφτι κι τραγουδάει: «Φουστάνι μου μιταξουτό, μι τα πουλλά καφάσια που σι κρατώ στα γόνατα να χα κι την κυρά σου». 4. Τα μάτια σου τα παρδαλά, Κατιρίνα μου Τα μάτια σου τα παρδαλά, τα χείλια σ τα γραμμένα. Σι προυξινούν στου βασιλιά, σι προυξινούν στου ρήγα Κι συ δε θελτ ς του βασιλιά, κι συ δε θέλτ ς του ρήγα θέλεις άντραν πιρίφανουν, ψηλόν κι μπιλμπιδένιουν να χει σιρβέτα στου λιμό, μιτζίτια στου κιφάλι. 5. Όλις οι όμουρφις Όλις οι όμουρφις σέρνουν καμάρι κι μια απ τις όμουρφις σέρνει τα κάλλη. Σιέτι κι λυγίζιτι σαν του καλάμι μιτράει τη μέση της μι του γαϊτάνι μιτράει του μπόι της μι του καλάμι. Τούρκους τ ν αγάπησιν θέλ να την πάρει κι η σκύλα η μάνα της κρυφά την τάζει. - Πάρτουνι, κόρη μου, έχει καΐκι δα σι πααίνει στου Χατζιλίκι. Πάρτουνι, κόρη μου, έχει βαπόρι δα σι πααίνει στην Άγια Πόλη. - Μάνα μου σφάζουμι, μάνα μ κριμνιούμι. Μιλίσσι γένουμι τα ρμάνια παίρνου, Τούρκου δε παίρνου, ζουμπίλι γένουμι στη γη φυτρώνου. - Σκιπάρι γένουμι σι ξιπατώνου.

30 6. Ξύπνα καλή γειτόνισσα Ξύπνα καλή γειτόνισσα, παλιά μου φιλινάδα, ξύπνα ν ανάψεις τη φουτιά να σβήσεις του καντήλι γιατί μας πήρι η χαραή, μας έφτασιν η μέρα. - Πώς να σ κουθώ λιβέντη μου απ τις χρυσές αγκάλις μπιρδεύκαν τα μαλλάκια μου μαζί μι τα δικά σου. 7. Θέλου να πάου στη Φραγγιά Θέλου να πάου στη Φραγγιά να πάρου ένα Φραγγάκι να κάθουμι να του ρουτώ πως πιάνιτι η αγάπη: Απού τα μάτια πιάνιτι, στα χείλια κατιβαίνει κι απού τα χείλια στην καρδιά ριζώνει κι δε βγαίνει. Ρίζουσιν κι απουρίζουσιν κι απόλυκιν κλουνάρια, κλουνάρια, χρυσουκλώναρα, χρυσουμαλαματένια. 8. Τ ς Φανιούλους (1) - Αχ Φανιούλου μ, αχ μπουμπούλου μ, ποιος σι γέλασιν; - Η Σουτήρ ς του Παπαδόπ λου κι η Νάσιους του Σουρλόπ λου. Μι μπισκότις κι λουκούμια αυτοί μι γάλασαν, μι μπισκότις κι λουκούμια αυτοί μι πλάνιψαν. Ποιος σι γάλασιν Φανιούλου μ, ποιος σι πλάνιψιν κι πήρις τουν Πουστόλ τουν Πουλυζόπουλου. 9. Τ ς Φανιούλους (2) Ποιος σι γέλασιν, Φανιούλου μ, ποιος σι φίλισιν; - Δεν ταν ξένους, μωρέ μάνα μ, δεν ταν μακρινός γείτουνας μας ήταν, μάνα μ, φίλους γκαρδιακός. - Κι αν σι γέλασιν, Φανιούλου μ, τι σι έδουσιν; - Δώδικα κουμάτια λίρις κι αχώρια τα φλουριά.

31 - Πάρ τα βάλ τα, βρε Φανιούλου μ, βάλτα στου λιμό σ. - Πώς να τα φουρέσου μάνα μ, στου κόσμου πώς να βγω, πάρτα δώστα όλα πίσου, τουν Κώστα αγαπώ. 10. Μυγδαλιά Μυγδαλιά, κόρ Μυγδαλιά, έχ ς μιγάλα τα μαλλιά, έχεις μιγάλα τα μαλλιά κι ζουρλαίνεις τα πιδιά. Αι, θα φύγου, Μυγδαλιά, κι θα πάνου μακριά κι θα πάνου σ άλλη βάρδια, για να βρω τα παλικάρια. Στον δρόμου ν απού πάινα, βρίσκου μάνα κι θυγατέρα. Η μάνα ήταν πέρδικα κι η κόρη περιστέρα Μυγδαλιά, κόρ Μυγδαλιά, έχ ς μιγάλα τα μαλλιά να πας να κόψεις τα μαλλιά, μπουτί ζουρλαίνεις τα πιδιά. 11. Τι κλαις καημέν Μαρία - Τι κλαις, καημέν Μαρία, κι μένα δεν του λες; - Τι να σι πω συνυμφάδα μ τι να σ αφηγηθώ; Δεν ξερ ς απού μιράκι κι απού κρυφό καημό. Ικείνον π αγαπούσα ταχιά δα παντριφτεί. Η ήλιους βασιλεύει κι η μέρα σώνιτι κι ιμένα η νους μου στου κιφάλι δε συμμαζώνιτι. 12. Τρία κουράσια Τρία κουράσια μάλουναν για ένα παλικάρι κι η μάνα του του έλιγι κι η μάνα του του λέει: - Για πάρτις, γιε μου, και τις τρεις, καμιά να μη κακιώσει. Η μια να φέρνει του νιρό, η άλλη να ζυμώνει, η τρίτη η μικρότερη να στρώνει να ξεστρώνει. 13. Κατιρίνα Πουντικούδα Πέντε πιδιά σ αγάπησαν, κανένα δε σι πήρι. Σι γέλασαν, σι πλάνιψαν μι λίγδις κι μ αλεύρια κι μι πουλλά φλουριά. Μι λίγδις κι μαρκάτια κι μι πουλλά φλουριά.

32 Του κρίμα να χει η αδιρφή σ κι τ άδικου η μπαμπάς, που σ έδουκαν του Μπουγιατζή, του Τζόλα του μαράζα, του Τζόλα του μαράζα, αυτόν του φυσικό. Δε σ έπριπαν πουλλά φλουριά κι άντρα μαραζιάρη, μον σ έπριπαν λίγα φλουριά κι άντρα παλικάρι. 14. Θρήνος για το χαλασμό της Νιάουστας Δεν τ όμπτιζα, μάνα μ, στην Νιαούστα Τουρκιά για να πατήσει, μα τη θάλασσα, κορμί π αγκάλιασα. Ωρέ πήραν, μανάδες μι πιδιά κι πιθιρές μι νίφις, μα τον ουρανό, κορμί που τυραννώ. Ωρέ, πήραν και μιαν αρχόντισσα και μια κυρά μεγάλη, μα τη θάλασσα, κορμί π αγκάλιασα. Ωρέ, τους κλιέν, μάνα μου, όλη η Νιάουστα και όλο το Ρουμλούκι, μα τον ουρανό, κορμί που τυραννώ. Το τραγούδι αυτό είχε σκοπό πατινάδας και παραδόξως ήταν τραγούδι γάμου. Εμπνεύστηκε από Γιδιώτες μετά την καταστροφή της Νάουσας το 1822 από τους Τούρκους. Άλλωστε, η εκδικητική μανία των Τούρκων τους οδήγησε να κάψουν ακόμη και τα χωριά του Ρουμλουκιού μαζί με τη Νάουσα για να καταπνίξουν κάθε πιθανή εστία αναζωπύρωσης επαναστατικών αγώνων για την απελευθέρωση της Κεντρικής Μακεδονίας. Για πολλούς λόγους, οι Ρουμλουκιώτες αισθάνονται ότι έχουν ιδιαίτερους δεσμούς αγάπης και σεβασμού με τους Ναουσαίους Μια κόρη, μια Γραφιώτισσα Μια κόρη, μια Γραφιώτισσα, μια μικροπαντρεμένη μασούριζιν, καλάμιζιν, στουν αργαλειό καθότανε. Ρίχνει σαΐτα αδιάργυρη και φιλντισένιο χτένι. Στουν αργαλειό καθόντανε και σιγοτραγουδούσι: - Έχου τουν άντρα μου στη ξενιτιά και λείπει δέκα χρόνους κι ακόμα τρεις τουν καρτιρώ 38. Βλ. Ι. Δ. Μοσχόπουλος, Ρουμλουκιώτικα σημειώματα , τόμ. 2 ος, Θεσσαλονίκη 1996, σσ

33 κι αν δεν φανεί κι αν δεν έρθει καλόγρια θα γίνω και στο κελί μου θα κλειστώ, άνθρωπουν να μην ιδώ. 16. Τ Κατσιάμπα Ένα Σαββάτου βράδυ, βρε Κατσιάμπα μ, μια Κυριακή προυί, βάρεσαν τουν Κατσιάμπα του Δημήτρη μεσ τ Αντουνόπ λ του σπίτ. Του κρίμα να χει η Δέσπου, βρε Κατσιάμπα μ, κι τ άδικου ου Αντών ς ωχ αμάν Δημήτρη μ, που σι φαρμάκουσιν. Μαύρ ήταν η καρότσα, βρε Δημήτρη μ, κι μαύρα τ άλουγα. Σι κλαίει όλ η Βέροια, βρε Δημήτρη μ, κι όλου του Ρουμπλούκ. Ο Δημήτρης Κατσάμπας ή Σκοτίδας ήταν γνωστός τοπικός ήρωας που είχε βγει στη παρανομία μετά από διαμάχη με ένα Τούρκο μπέη. Στο μακεδονικό αγώνα είχε ενταχθεί στο αντάρτικο σώμα του καπετάν Κόρακα Η Τριχουβίστα Πουλλά ντουφέκια ρίχνονται κάτου στην Τριχουβίστα. Μήνα σι γάμου ρίχνουνται, μήνα σι πανηγύρι; - Τα ρίχν του Μπέη του πιδί για μια παπαδουκόρη. Φουτιά να κάψει την τουρκιά κι αυτούς τους Αρβανίτις. 18. Νυστάζουν τα ματάκια μου Νυστάζουν τα ματάκια μου, νυστάζουν τα καημένα κι συντρουφιά δεν έχουνε να παν να κοιμηθούνι. Έχουν παλιές γειτόνισσες, καινούριες φιλενάδες. Κινώ κι πάγου μια βραδιά κι ένα Σαββάτου βράδυ, βρίσκου τις πόρτες ανοιχτές κι τα κλειδιά παρμένα. Σκύφτω, φιλώ την κλειδαριά, θαρρώ φιλώ ισένα. 39. Βλ. Γ. Μελίκης, Τα λαογραφικά της Μελίκης, τόμ. Β, εκδ. Λαογραφικός Όμιλος Μελίκης και Περιχώρων, Μελίκη 1985, σ. 54.

34 19. Δίπλα σι μένα κάθισι Δίπλα σι μένα κάθισις κι δίπλα μι κοιτάζεις κι δε μι λες πως μ αγαπάς, μόνο μι κοροϊδεύεις. Σα μι φιλούσις, μ έλιγις η αγάπη δεν ξιχνιέτι κι τώρα μι παράτησις σαν καλαμιά στουν κάμπου, που την πατούν κι δε μιλάει, την καιν κι δε φουνάζει. 20. Όμορφο Τουρκάκι Ένα όμορφο Τουρκάκι από μέσα από τη Βέροια του γυαλί βαστάει στα χέρια, μον γυαλίζεται και λέει: - Νιάτα μου και λεβεντιά μου, πως θα πάτι στο νιζάμι; Πώς θα βάλτ ς γυλιό στην πλάτη; 21. Σύρτι μάτια μ, σύρτι φρύδια μ Σύρτι μάτια μ, σύρτι φρύδια μ, σύρτι στου καλό χιριτίσματα να πάτι κείνουν π αγαπώ να μι στείλ τα μαύρα μάτια μέσα στου γυαλί κι τα κόκκινα του χείλια πάνου στου χαρτί. 22. Έλα ύπνι μ κι πάριτου Έλα ύπνι μ κι πάριτου κι σύρτου στους μπαχτσέδις Κι γιόμουσι τους κόρφους του λουλούδια, μινιξέδις. Ου ύπνους τρέφει τα πιδιά κι η γεια τα μιγαλώνει κι η καλή μας Παναγιά τα καλουξημιρώνει. 23. Έχου γιο κι έχου χαρά Έχου γιο κι έχου χαρά που δα γένω πιθιρά. Ν έχου κόρη κι έχου πίκρα που δα μι γυρεύει προίκα. Τα κουρίτσια τα καλά πέντι δέκα στουν παρά τ άλλα τα καλύτιρα μια κουπάνα πίτιρα. 24. Μάνα κι γιος Μάνα κι γιος καθότανε σ ένα μαξιλάρι. Η μάνα κρατάει τα κιριά κι η γιος της ξεψυχάει.

35 - Ισύ πιθαίνεις, Κώστα μου, κι μένα που μ αφήνεις; Τη νύφ που σι ραβώνιασα σε ποιόνα την αφήνεις; - Έχου διρφόν ανύπαντρουν, αυτός ας την πάρει. Παίρνει σελώνει τ άλογο, παίρνει το καβαλ κεύει. - Καλή σου μέρα, νύφη μου. - Καλώς τουν τουν αφέντη. Αφέντη μ που νι η Κωστάκης μου; - Ο Κωστάκης σου πέθανι ιδώ κι πέντε μήνις κι ο Κωστάκης μ έχει πει γυναίκα μ να σε κάνου. - Όταν στερέψ η θάλασσα κι γίνει περιβόλι τότι κι γω θα παντριφτώ, άλλουν άντρα για να πάρου. 25. Διώξι μι μάνα μ Διώξι μι, μάνα μ, διώξι μι κι μη μι καταργιέσι θα φύγου, μάνα μ κι θα κλαις κι θα παραπουνιέσι. Θα κάνεις χρόνια να μι δεις μήνις να πάρεις γράμμα κι ανήμερα τ Αη Γιωργιού, πρώτη γιορτή του χρόνου τότι, μάνα μ θα μι θυμηθείς, μάνα μ, σαν πας στην εκκλησιά κι ανάψεις το κερί σου. Θα γλέπεις νύφις μι πιδιά κι πιθιρές μ αγγόνια θα γλέπ ς κι του στασίδι μου να μένει μαραμένου. Όσοι διαβάτις δα περνούν, όλνους δα τους ρουτάς: - Μην είδατει, πιδιά μου, του Θουμά; - Μανιά μ, ιψές τουν είδαμι στ αμάξι ξαπλουμένουν. 26. Άσπρα μου περιστέρια Άσπρα μου περιστέρια κι ισείς μαύρα μου πουλιά πολύ ψηλά πιτάτει, για χαμηλώσιτι. Κατεβείτι στην αυλή μου κι στου παραθύρι μου να στείλου ένα γράμμα, μι μια ψιλή γραφή, να πείτι στην αγάπη μου να μη μι καρτηρεί. - Κόρη μ αν δεν παντρεύτηκις, κοίτα να παντρευτείς γιατί ιγώ παντρεύτηκα να μη μι καρτηρείς. Πήρα γυναίκα μάγισσα κι πιθιρά μαγίστρια κι δε μπουρώ να ρθώ.

36 27. Ιψές, προυψές Ιψές, προυψές εδιάβινα από το μαχαλά σου κι άκουσα λάβα και φωνές, μια ταραχή μεγάλη. Η μάνα σου σι μάλουνι απού πιρνώ απ την πόρτα κι αν δε μι θέλεις να πιρνώ πες μου να μην πιράσου. - Πώς να σ του πω, λεβέντη μου, πώς να σ του μολογήσω, έχω δυο χρόνια σ αγαπώ, τώρα πάμι στα τρία. Πέρνα, λιβέντη μ, πέρναγει, κανένα μη φουβάσι η δρόμους είνι ανοιχτός, κανέναν μη φουβάσι. 28. Της Τασιούλους - Του μάθατι τι έγινι τούτη την ιβδομάδα; Του Νάσιου μας τουν βάρισαν μέσα απ τ αμπέλι. - Στρώσι, Τασιούλα μ τουν ουντά, στρώσει για να πλαγιάσου. - Σ είπα, βρε Νάσιου μ, μη μου βαριουκαρδιάζεις. - Σύρι, Τασιούλα μ, στου γιατρό, γιατρό του Νικουλάκη. Να κι η γιατρός από ρχιτι μι δυο γυαλιά στα χέρια. 29. Σίντας μι παίρνει ο λογισμός Σίντας μι παίρνει ο λογισμός και στην καρδιά μου λαύρα τότι πάω στον μπουγιατζή, για να τα βάψω μαύρα. Κι αν μι ρουτήσ η μπουγιατζής, γιατί τα βαφ ς κι τα φουρείς τα μαύρα στου κουρμί σου ντέρτι δεν είχα στην καρδιά κι απούχτησα έναν πόνο χίλιοι γιατροί κι αν μαζιφτούν, κανένας δεν τουν γιάνει. 30. Τ ς Λισάβους Τρεις τσιανταρμάδις κάνταν στην άκρη απ του τζιαντέ δυο μαχιριές μι ρίξαν κι μια ντουφικιά. - Κάμι γκαϊρέτ, Λισάβου μ, κάμει γκαϊρέτ τρανό. - Αχ, τι γκαϊρέτ να κάμου, μι έφαγαν τα νιάτα μου.

37 Μουσικά όργανα και χοροί του Ρουμλουκιού Εικόνα 39: Οργανοπαίκτες στο βάλτο. Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνταν κατά πλείστον στο Ρουμλούκι ήταν ο ζουρνάς και το νταούλι. Τα δύο αυτά όργανα σημάδεψαν επί αιώνες με την παρουσία τους τη μουσική παράδοση της χώρας μας και ιδιαίτερα της Μακεδονίας. Εικόνα 40: Μουσικοί σε χωριό του Ρουμλουκιού. Ο νεοελληνικός ζουρνάς ανήκει στην οικογένεια των οργάνων τύπου όμποε, με διπλό γλωσσίδι. Ο ζουρνάς ταυτίζεται με τον αρχαίο αυλό, ο όποιος συναντάται σε περιοχές που κατοικούσαν Έλληνες από την ομηρική εποχή. Μέχρι την εμφάνιση του κλαρίνου, γύρω στα 1830 και μετά την έλευση των Βαυαρών, ο ζουρνάς χαρακτηρίζονταν ως η εθνική φλογέρα. Σε όλη την Ελλάδα, αλλά ιδιαίτερα στη Μακεδονία, ο ζουρνάς με το νταούλι δεσπόζουν σε μεγάλες βυζαντινές και

38 μεταβυζαντινές τοιχογραφίες και παραστάσεις. Οι περισσότεροι φιλέλληνες όπως ο Pouqueville, ο R. Chandler και ο Λόρδος Βύρωνας, λόγω διαφορετικής μουσικής παιδείας, αδυνατούσαν να προσαρμοστούν στο μελωδικό, ρυθμικό και ηχητικό κλίμα της ελληνικής λαϊκής μουσικής και από αυτούς ο ζουρνάς θεωρήθηκε ως ένα "κραυγαλέο" όργανο. Όμως, όταν δεν έχεις θεμελιώσει τον Διονυσιασμό, τον Ορφισμό, τα Καβύρεια μυστήρια, δεν έχεις ακολουθήσει τα βήματα του Αλεξάνδρου, δεν έχεις βιώσει την εμπειρία του Βυζαντινού ιπποδρόμου, πώς ο ζουρνάς και τα νταούλια να μην αποτελούν κραυγαλέα όργανα 40 ; Εικόνα 41: Ζουρνάδες. Ο ημαθιώτικος ζουρνάς και γενικότερα ο μακεδονικός έχει δύο μεγέθη. Ο πρώτος είναι κοντός μήκους 35 εκατ. και το συναντούμε μόνο στη Νάουσα. Ο δεύτερος είναι μακρύτερος σε μήκος μέχρι και 65 εκατ. και τον συναντούμε τόσο στη Κεντρική όσο και στην Ανατολική Μακεδονία. Όσο μακρύτερος είναι ο ζουρνάς τόσο πιο βαθύ ήχο βγάζει. 40. Βλ. Γ. Μελίκης, Ζουρνάδες και νταούλια, ΚΕ.Σ.Υ.Υ. Κεντρικής Μακεδονίας, σ. 7.

39 Εικόνα 42: Ζουρνάς και ντέφι σε ξυλόγλυπτο τέμπλο. Εικόνα 43: Μακρύς και κοντός ζουρνάς. Κάθε ζουρνάς αποτελείται από 3 βασικά μέρη: Τον κυρίως ζουρνά, δηλαδή το βασικό σώμα που καταλήγει σε σχήμα χωνιού που λέγεται τατάρα. Τον κλέφτη, αλλιώς πιστόμιο, κεφαλάρι ή μάνα. Το πιπ νάρ ή κανέλι ή πίσκα με την τσαμπούνα ή το τζαμπνάρ, δηλαδή ένα λεπτό κυλινδρικό σωληνάκι, πάνω στο οποίο δένουν με ράμμα το διπλό γλωσσίδι 41. Ένα ακόμη εξάρτημα του ζουρνά είναι η πίνα, πένα ή φούρλα, δηλαδή ένας δίσκος διαμέτρου 3-4 εκατ. (μεταλλικός ή κοκάλινος), που τον τρυπούσαν στο κέντρο, τον περνούσαν από το γλωσσίδι και τον άφηναν να πατήσει πάνω στον κλέφτη. Η φούρλα διευκόλυνε το ζουρνατζή στο παίξιμο αφού πάνω της ακουμπούσε 41. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 7.

40 τα χείλη του και τον προφύλασσε από τραυματισμούς. Επίσης, η φούρλα είναι το κατεξοχήν διακοσμητικό εξάρτημα του ζουρνά λόγω ότι πάνω της κρεμούσαν μια ασημένια αλυσίδα, πάνω στην οποία έδεναν κανέλια με ανταλλακτικά γλωσσίδια 42. Εικόνα 44: Τα μέρη του ζουρνά. Το κυρίως σώμα του ζουρνά κατασκευάζονταν από πολλά και διαφορετικά ξύλα, όπως σφεντάμι, βερικοκιά, ελιά, καρυδιά, κερασιά, κουμαριά αλλά και οξιά. Τα ξύλα που χρησιμοποιούνται έπρεπε να είναι στεγνά, χωρίς ρόζους, ισόπαχα και σταθερά 42. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 10.

41 για να δώσουν ποιότητα και ένταση στον ήχο. Πριν το 1970, η κατασκευή του ζουρνά γίνονταν στο χέρι με μαχαίρια, ξυράφια και τζάμια για το γυάλισμα του. Σήμερα, ο ζουρνάς κατασκευάζεται με τόρνο, μηχανικά. Μετά την κατασκευή του κυρίου κορμού άνοιγαν πάνω του τρύπες. Ο ζουρνατζής από τις τρύπες του ζουρνά, χρησιμοποιούσε στο παίξιμο του 7 μπροστινές και μία στο πίσω μέρος του ζουρνά 43. Ο ζουρνάς έχει δύο γλωσσίδια. Το κάθε γλωσσίδιο παλιότερα κατασκευάζονταν από αγριοκάλαμο από τις όχθες του Αλιάκμονα, του Λουδία και του Αξιού. Τα γλωσσίδια έχουν μήκος 1,5-3 εκατ., το καθένα. Όταν φυσάει ο ζουρνατζής, τα χείλη του γλωσσιδιού πάλλονται χτυπώντας το ένα το άλλο γρήγορα, που έχει ως αποτέλεσμα ένα ιδιαίτερα οξύ και εντυπωσιακό ήχο 44. Το σημαντικότερο για το άκουσμα ενός ήχου από το ζουρνά είναι η καθαυτή τεχνική του ζουρνατζή, δηλαδή να παίζει και κυρίως να φυσά το εκπληκτικό αυτό όργανο με τις απέραντες μουσικές δυνατότητες. Η τεχνική ενός ζουρνατζή βασίζεται σε ταυτόχρονη εισπνοή και εκπνοή αέρα. Ένας καλός ζουρνατζής με την κατάλληλη δαχτυλοθεσία και το κατάλληλο φύσημα εξουδετερώνει την ώρα του παιξίματος τις όποιες κατασκευαστικές ατέλειες του οργάνου 45. Ο ζουρνάς στην Ημαθία αλλά και σε ολόκληρη τη Μακεδονία θεωρείται αδικημένος από τον κόσμο. Όταν γίνεται λόγος για την παρουσία μουσικών οργάνων σε μία συγκέντρωση ο λαός δε λέει "θα φέρω ή ήρθαν οι ζουρνάδες" αλλά "θα φέρω ή ήρθαν τα νταούλια". Και ας είναι συνήθως δύο οι ζουρνάδες και ένα το νταούλι, που τους συνοδεύει 46. Το νταούλι με τη μορφή που συναντάται σήμερα είναι γνωστό από τους Βυζαντινούς χρόνους. Απεικονίζεται σε πολλές τοιχογραφίες, ξυλόγλυπτα τέμπλα και άλλα εκκλησιαστικά διακοσμητικά μοτίβα, βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου. Το νταούλι ήταν διαδεδομένο τόσο σε κοσμικές όσο και σε θρησκευτικές εκδηλώσεις. Το νταούλι ήταν ένα από τα πολεμικά όργανα. Με αυτό εμψυχώνονταν οι μαχητές και δημιουργούσαν πανικό στους εχθρούς. Ο Μακρυγιάννης, μάλιστα αναφέρει στα απομνημονεύματα του την επίδραση του νταουλιού στον ψυχισμό των εχθρών. Παλιοί οργανοπαίκτες του Ρουμλουκιού έκαναν λόγο για δύο με τρεις ζυγές 43. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 10.

42 νταούλια, τα οποία χρησιμοποιούσαν με δεξιοτεχνία οι νταουλτζήδες, που αποτελούσαν μέρος του σουλτανικού στρατού 47. Εικόνα 45: Νταουλτζής σε τοιχογραφία, 16 ος αιώνας μονή Βαρλαάμ, Μετέωρα. Εικόνα 46: Νταουλτζήδες με τα νταούλια τους. Το μέγεθος του νταουλιού προσδιορίζονταν από την τοπική παράδοση και από τη σωματική διάπλαση του νταουλτζή. Μερικά νταούλια είχαν διάμετρο μέχρι και 80 εκατοστά. Τα σημερινά νταούλια κατασκευάζονται στον τόρνο και το μέγεθος τους περιορίστηκε σε διάμετρο 56 με 60 εκατοστά. Παλιότερα, οι ίδιοι οι νταουλτζήδες κατασκεύαζαν μόνοι τους τα νταούλια τους, όπως και οι ζουρνατζήδες τους 47. Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σ. 13.

43 ζουρνάδες τους. Το καλύτερο δέρμα για την κατασκευή του νταουλιού είναι αυτό του γαϊδάρου, έπειτα του λύκου και μετά του βοδιού. Η κατασκευή του νταουλιού απαιτεί λεπτούς χειρισμούς και κυρίως επιμονή και υπομονή όσον αφορά την επεξεργασία του δέρματος. Για το σφίξιμο και το δέσιμο του δέρματος πάνω στο σκελετό του νταουλιού υπήρχαν διάφορες μέθοδοι. Στο Ρουμλούκι η μέθοδος που συνηθίζονταν ονομάζονταν "κόντρα και σταυρωτά" 48. Εικόνα 47: Νταούλι. Το νταούλι παίζεται με συγκεκριμένη τεχνική. Η τέχνη του χτυπήματος είναι κυρίαρχη στη μελωδία. Το νταούλι παίζεται με δύο χαρακτηριστικά ξύλα. Το ένα ξύλο έχει μήκος 40 περίπου εκατ. και ονομάζεται κόπανος. Το άλλο είναι μακρύτερο κατά 10 εκατ., ονομάζεται βίτσα και είναι λεπτό ώστε να λυγίζει στο χτύπημα και τους κραδασμούς του δέρματος. Το νταούλι χρειάζεται ειδικό σφίξιμο, κούρδισμα, που απαιτούσε γνώση και δεξιοτεχνία και έπρεπε να γίνεται στην τονικότητα του ζουρνά όχι μόνο του πρίμου που πετυχαίνει ο μάστορας αλλά και του πασαδόρου. Το νταούλι πρέπει να συνοδεύει τη μελωδία του ζουρνά με μία δυσδιάκριτη, υποτυπώδη "αρμονία", με ένα "ίσο", τόσο γνωστό στον Έλληνα μουσικό από το βυζαντινό μέλος, όπως και από το παίξιμο άλλων λαϊκών οργάνων π.χ. γκάιντας και λύρας. Στη συνοδεία του νταουλιού διακρίνονταν δύο τρόποι παιξίματος, οι οποίοι υπαγορεύονταν από το ρυθμικό τύπο της μουσικής (αργός ή γρήγορος), που συνόδευε κάθε φορά το νταούλι Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σσ Βλ. Γ. Μελίκης, ό.π., σσ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρουσούδα. Στα ψηλά τα παραθύρια

Η Ρουσούδα. Στα ψηλά τα παραθύρια Η Ρουσούδα Χρόνουν κιρό Ρουσούδα μ σ αγαπώ, Δεν το καμις νισάφι, για να μι κράξης Ρούσα μ μια βραδιά, ένα Σαββάτου βράδυ, σαν πάι η μάνα σ σ ν ικκλησιά, πατέρας σ στου παζάρι. κι τα μικρά διρφάκια σου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Ι ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΦΟΥ Σχολική χρονιά: 2013-2014 ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ Εργασία από τα παιδιά της Γ2 Υπεύθυνη δασκάλα: Χριστίνα Αγαθοκλέους Ο παπλωματάς Ο παπλωματάς είναι ένα από τα παραδοσιακά επαγγέλματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ

Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ Η ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΦΤΣΑΣ 'Η Μπαλάφτσα, τώρα Κολχικό, βρίσκεται στα βορειονατολικά τής Θεσσαλονίκης και σέ απόσταση 26 χιλιομέτρων, Άπο το Λαγκαδά απέχει 6 χιλιόμετρα. Είναι χτισμένη στα ριζά τών αντερεισμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ

ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΜΟΔΑ ΚΑΙ VINTAGE ΑΝΑ ΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΜΟΔΑΣ Μόδα είναι μια συνήθως παροδική συνήθεια αναφορικά με πολλά θέματα που αφορούν τον άνθρωπο όπως είναι ο τρόπος ζωής, το ντύσιμο, η διακόσμηση του σπιτιού,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΩΝ Εγκρίθηκε στις 8.7.2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 Α. ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΣΤΟΛΗ... 4 1. ΣΤΟΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ...4 2. ΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣΚΟΠΩΝ...5 3. ΣΤΟΛΗ ΑΝΙΧΝΕΥΤΩΝ...6 4. ΣΤΟΛΗ ΜΕΛΩΝ ΠΡΟΣΚΟΠΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

56. Αντίκες. 2503 ΠΙΑΤΟ χάλκινο, γανωμένο και αφιερωμένο, με τέσσερις ανάγλυφες σφραγίδεςεπιγραφές,

56. Αντίκες. 2503 ΠΙΑΤΟ χάλκινο, γανωμένο και αφιερωμένο, με τέσσερις ανάγλυφες σφραγίδεςεπιγραφές, 2503 2504 2505 2506 2509 2507 2511 2508 2510 2512 2513 2514 2515 2516 2517 2503 ΠΙΑΤΟ χάλκινο, γανωμένο και αφιερωμένο, με τέσσερις ανάγλυφες σφραγίδεςεπιγραφές, διάμετρος 22 εκ. 80-100 2504 ΠΙΑΤΟ χάλκινο,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 4. ΠΡΟΣ: Όλα τα Μέλη του Σ.Ε.Π. ΘΕΜΑ: Κανονισμός Στολών. Αγαπητοί μου,

ΒΑΣΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 4. ΠΡΟΣ: Όλα τα Μέλη του Σ.Ε.Π. ΘΕΜΑ: Κανονισμός Στολών. Αγαπητοί μου, ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΦΟΡΟΣ Αθήνα, 22 Ιανουαρίου 2010 ΒΑΣΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ 4 ΠΡΟΣ: Όλα τα Μέλη του Σ.Ε.Π. ΘΕΜΑ: Κανονισμός Στολών Αγαπητοί μου, Το Διοικητικό Συμβούλιο στη συνεδρίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΟΛΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ. Στολή Εξόδου

ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΟΛΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ. Στολή Εξόδου ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΟΛΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ Στολή Εξόδου - Μπερές - Μπερές - Χιτώνιο φαιοπράσινο - Πουκάµισο φαιοπράσινο - Παντελόνι φαιοπράσινο - Παντελόνι φαιοπράσινο - Πουκάµισο φαιοπράσινο - Παπούτσια µαύρα σκαρπίνια κοινά

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΔΗΓΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΔΗΓΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΔΗΓΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2015 Οδηγικές Εκδόσεις ΚΛΑΔΟΣ ΑΣΤΕΡΙΩΝ ΠΑΚΕΤΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Α" (ΝΤΟΣΙΕ & ΒΟΗΘΗΜΑ ΣΤΕΛΕΧΩΝ, ΑΣΤΡΟΠΑΙΧΝΙΔΙΑ) ΠΑΚΕΤΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Β (ΜΑΖΙ ΩΣ ΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΗΣ ΓΗΣ 1,2,3 & ΑΣΤΟΠΑΙΧΝΙΔΙΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Ο παραδοσιακός γάμος στη Νάουσα στα τέλη του 19 ου αιώνα

Ο παραδοσιακός γάμος στη Νάουσα στα τέλη του 19 ου αιώνα Ο παραδοσιακός γάμος στη Νάουσα στα τέλη του 19 ου αιώνα Του Χρήστου Σ. Ζάλιου Ο γάμος άρχιζε μια βδομάδα πριν από την ημέρα τέλεσης του μυστηρίου. Την Κυριακή οι πιο κοντινοί συγγενείς του γαμπρού πήγαιναν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑΣ» «Η ΤΟΠ 1 Κ Η ΕΝ Δ Τ ΜΑ Σ 1 Α Σ Ε ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩ Σ ΤΟ?ΦΑΝΤΟ Τ Ρ Γ 1 Α Σ ΤΙΤΛΟΣ: Τ.Ε. 1. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤ 1 ΚΗΣ ...

ΕΛΛΑΔΑΣ» «Η ΤΟΠ 1 Κ Η ΕΝ Δ Τ ΜΑ Σ 1 Α Σ Ε ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩ Σ ΤΟ?ΦΑΝΤΟ Τ Ρ Γ 1 Α Σ ΤΙΤΛΟΣ: Τ.Ε. 1. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤ 1 ΚΗΣ ... 547 Πτυχιακή Καρότση Β. Ειρήνης Τ.Ε. 1. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩ Σ ΤΟ?ΦΑΝΤΟ Τ Ρ Γ 1 Α Σ ΤΟΜΕΑΣ ΠΛΕΚΤ 1 ΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ: «Η ΤΟΠ 1 Κ Η ΕΝ Δ Τ ΜΑ Σ 1 Α Σ Ε ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ»...... ΤΠΟ : Ε 1 ΡΗΝΗ Β. ΚΑΡΟΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΛΟΥΖΕΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ & ΠΑΡΑΙΑΤΡΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΜΠΛΟΥΖΕΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ & ΠΑΡΑΙΑΤΡΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΘΕΜΑ: Κατάθεση τεχνικών προδιαγραφών Η Επιτροπή τεχνικών προδιαγραφών η οποία ορίστηκε κατά την 4 η Συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Γ.Ν. Σάμου στις 6/2/2015, συνεδρίασε

Διαβάστε περισσότερα

Ξεχασμένοι χοροί του παραδοσιακού ναουσαίικου γάμου

Ξεχασμένοι χοροί του παραδοσιακού ναουσαίικου γάμου Ξεχασμένοι χοροί του παραδοσιακού ναουσαίικου γάμου Του Χρήστου Σ. Ζάλιου Α πό τα πανάρχαια χρόνια, ο χορός είναι δεμένος στενά με τη μαγεία, τη θρησκεία, τη γιορτή, την εργασία, τον έρωτα και το θάνατο.

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Αι πρωτόψωμο και τιμημένο Πιοσ(ΐ) τίμ(η) σι ου θιός κι ου κόσμους Ετσι να τ(ι)μάει και η νύφ(η) τα πιθιρικά τς.

Αι πρωτόψωμο και τιμημένο Πιοσ(ΐ) τίμ(η) σι ου θιός κι ου κόσμους Ετσι να τ(ι)μάει και η νύφ(η) τα πιθιρικά τς. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κυρίες και κύριοι σύνεδροι, θα ήθελα να κάνω μια αναφορά στο έθιμο και στον παραδοσιακό χορό του πρωτοψώματος, που γινόταν και γίνεται την παραμονή του γάμου. Είναι ένα έθιμο, που ακόμη και σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για την ελληνική φορεσιά

Γενικά για την ελληνική φορεσιά Γενικά για την ελληνική φορεσιά Ίσαμε τις αρχές του 20ού αι. η ελληνική εθνική ενδυμασία συνηθιζόταν σε ολόκληρη σχεδόν την ύπαιθρο χώρα και τα νησιά εκτός από τα μεγάλα αστικά κέντρα. αλλά και από τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης

Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Επίσκεψη στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Την Πέµπτη 24 του Οκτώβρη επισκεφτήκαµε το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης που βρίσκεται σε ένα χωριό της Πάφου τη Γεροσκήπου. Εκεί έχει πολλά αντικείµενα που χρησιµοποιούσαν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΑΝΤΑ

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΑΝΤΑ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ ΑΝΤΑ A/A ΚΩΔΙΚΟΙ ΕΙΔΟΥΣ ΥΦΑΣΜΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΙΜΗ ΜΕ ΦΠΑ ΣΧΟΛΙΑ Α. ΜΠΛΟΥΖΕΣ-ΣΑΚΑΚΙΑ-ΧΙΤΩΝΙΑ 1 101 ΜΠΛΟΥΖΑ ΛΕΥΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΝΔΡΙΚΗ ΜΜ ΠΓ 25,00 2 100 ΧΙΤΩΝΙΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΛΕΥΚΟ ΜΕ ΛΟΞΟ ΚΟΥΜΠΩΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 5 Μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο η τον μεγάλο πόλεμο όπως τον αποκαλούσαν τότε μη γνωρίζοντας το μέλλον, οι κοινωνικές και οι οικονομικές

Διαβάστε περισσότερα

vassiliki handmade clothing LOOKBOOK

vassiliki handmade clothing LOOKBOOK vassiliki handmade clothing LOOKBOOK new collection 2013 A B O U T U S Είμαι η Βούλα Σπύρου - Μαγουλά γεννημένη εδώ και πάρα μα πάρα πολλά χρόνια, ο λαός μας έχει μια σοφή παροιμία που λέει: Να κάνεις

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη δασκάλα: Γεωργία Σάββα

Υπεύθυνη δασκάλα: Γεωργία Σάββα Υπεύθυνη δασκάλα: Γεωργία Σάββα Οι μαθητές έφεραν τα παιδικά τους παιχνίδια κι έφτιαξαν μικρές σύντομες καρτέλες, γράφοντας βασικές πληροφορίες για το καθένα από αυτά. Στη συνέχεια, δίπλα από το κάθε παιχνίδι

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ Κωνσταντίνα Αστερίου Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα μαγαζιά να αγοράσει χριστουγεννιάτικα δώρα και στολίδια για το δένδρο. Η πόλη είναι πανέμορφα στολισμένη.

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) 1 Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ: «Αρχίζει να γερνά κανείς από τη στιγμή που σταματάει να παίζει». Tι εννοεί ο Πλάτωνας με τα πιο πάνω λόγια; Συμφωνείτε; Μήπως το παιχνίδι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 1 Επίπεδο Α1 ιάρκεια: 30 λεπτά Πρώτο µέρος (12 µονάδες) Ερώτηµα 1 (6 µονάδες) Ένας φίλος σας σάς προσκαλεί στη βάφτιση της κόρης του. ιαβάστε το προσκλητήριο και σηµειώστε στις προτάσεις που πιστεύετε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο

Φύλλα Εργασίας. και του Προγράμματος Υγείας. Βήματα για τη Ζωή ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Φύλλα Εργασίας από τη σύνδεση του Πολιτιστικού Προγράμματος "Σεργιάνι στην Παράδοση" και του Προγράμματος Υγείας "Βήματα για τη Ζωή" ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΜΑΘΗΜΑ 1ο και 2ο Ζωγραφίζω το αγαπημένο μου ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2000 μέχρι ΣΗΜΕΡΑ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 13 & 14 Βαδίζοντας προς το 2000, κάθε γυναίκα υιοθετεί το στυλ που της ταιριάζει. Το άπιαστο όνειρο του μοντέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα Εκτροφή Μεταξοσκώληκα 1 / 5 Ας σημειωθεί ότι η παραγωγή μεταξιού στην Ελλάδα είναι ελλειμματική. Η σηροτροφία μπορεί να αποδώσει σε διάστημα μόλις 45 ημερών, ένα αρκετά ικανοποιητικό εισόδημα νωρίς το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 13 Μαϊου. ΝΕΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ δώρα για υπέροχες μαμάδες!

ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 13 Μαϊου. ΝΕΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ δώρα για υπέροχες μαμάδες! ΝΕΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ δώρα για υπέροχες μαμάδες! ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 13 Μαϊου ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ 13 Μαϊου Πορτοφόλι Imogen. Γκρι μεταλλικό πορτοφόλι. Διαθέτει θήκη για κέρματα, 2 θήκες για χαρτονομίσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια»

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 «Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» (Ρόδος Δωδεκάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Γ - Δ Δημοτικού 13 η Κυπριακή Μαθηματική Ολυμπιάδα Απρίλιος 2012

Γ - Δ Δημοτικού 13 η Κυπριακή Μαθηματική Ολυμπιάδα Απρίλιος 2012 1. Ποια από τις πιο κάτω προτάσεις είναι ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗ; Α. 8 7 > 7 6 Β. 8 5 < 6 7 Γ. 7 0 < 8 8 Δ. 1 7 > 1 8 Ε. 60 7 > 60 8 2. Ο αδύναμος κρίκος μιας αλυσίδας είναι ο 7 ος από την αρχή της και ο 11 ος από

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Στεμνίτσα, ο τόπος μας

Στεμνίτσα, ο τόπος μας Στεμνίτσα, ο τόπος μας Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με τις νέες τεχνολογίες Αύγουστος 2007 (Υπό την αιγίδα του Δήμου Τρικολώνων) οι πρωταγωνιστές ο Mάριος ο Σπύρος η Δέσποινα η Μυρτώ

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 6: Αγορές και ψώνια. 1. Τι αγοράζετε σε κάθε μαγαζί; Ταιριάξτε τις λέξεις

Ενότητα 6: Αγορές και ψώνια. 1. Τι αγοράζετε σε κάθε μαγαζί; Ταιριάξτε τις λέξεις 1. Τι αγοράζετε σε κάθε μαγαζί; Ταιριάξτε τις λέξεις 1. Ένα τετράδιο 2. Μια κόκκινη φούστα 3. Ένα βιβλίο 4. Μια εφημερίδα 5. Ένα εισιτήριο για το αεροπλάνο 6. Ένα κιλό πατάτες 7. Ψωμί 8. Κοτόπουλο 9. Μια

Διαβάστε περισσότερα

τον ΤΥΧΕΡΟ ΑΠΟΔΕΚΤΗ αυτής της πρόσκλησης.

τον ΤΥΧΕΡΟ ΑΠΟΔΕΚΤΗ αυτής της πρόσκλησης. Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα Ευχές σε σένα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γιόρτασε την 50ή λαχταριστή επέτειο του βιβλίου Ο ΤΣΑΡΛΙ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ. Αγαπητέ/ή αναγνώστη/τρια,

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Χειροποιήµατα. 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι

Χειροποιήµατα. 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι Κώστας Μάρκου Γκλίτσες για αγανακτισµένους! Ενας συνταξιούχος του ΟΤΕ, µε καταγωγή από την ορεινή Κορινθία, από τη στιγµή που πήρε τη σύνταξή του είχε δύο επιλογές: Ή να αποβλακωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Όταν γίνονταν οι αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές των Σαρακηνών στην Κύπρο, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες έστελναν ηρωικούς Έλληνες πολέμαρχους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ. Ε.Κ.Α.Β. 7 ης ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: 11/05/2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Ν41 31-03-2015 455,10 22-05-2015 ΤΕΜΑΧΙΑ:1 381.30 22-05-2015 209,10

ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ. Ε.Κ.Α.Β. 7 ης ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: 11/05/2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Ν41 31-03-2015 455,10 22-05-2015 ΤΕΜΑΧΙΑ:1 381.30 22-05-2015 209,10 ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ Ε.Κ.Α.Β. Ε.Κ.Α.Β. 7 ης ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: 11/05/2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΗΣ/ ΙΑΚΗΡΥΞΗ Σ Ν41 31-03-2015 ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΠΛΗΡΗΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗ ΣΤΟΛΗ ΜΟΤΟΣΙΚΛΕΤ ΙΣΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΑ Α ΜΟΤΟΣΙΚΛΕΤ

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακά Παραδοσιακά Επαγγέλματα Cyprus Olden Times Jobs. ΙΒ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Πεύκιος Γεωργιάδης» 2012

Κυπριακά Παραδοσιακά Επαγγέλματα Cyprus Olden Times Jobs. ΙΒ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Πεύκιος Γεωργιάδης» 2012 Κυπριακά Παραδοσιακά Επαγγέλματα Cyprus Olden Times Jobs ΙΒ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Πεύκιος Γεωργιάδης» 2012 Καρεκλάς Ο καρεκλάς ήταν αυτός που έφτιαχνε καρέκλες, Έφτιαχνε πρώτα τον ξύλινο σκελετό της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΥΠΟ:ΙΩΑΝΝΑ ΖΕΡΒΑ ΒΙΒΛ Ι ΟΘΗΚΗ

ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΥΠΟ:ΙΩΑΝΝΑ ΖΕΡΒΑ ΒΙΒΛ Ι ΟΘΗΚΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΥΠΟ:ΙΩΑΝΝΑ ΖΕΡΒΑ ΒΙΒΛ Ι ΟΘΗΚΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010 ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΝΔ ΥΜΑΣΙΕΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Πτυχιακή εργασία που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

MYSTICO Βαμβακερή Φόρμα - Πυτζάμα http://store.kapetanis.com/nightware/mystico-nightware-cotton-262951.html

MYSTICO Βαμβακερή Φόρμα - Πυτζάμα http://store.kapetanis.com/nightware/mystico-nightware-cotton-262951.html MYSTICO Βαμβακερή Φόρμα - Πυτζάμα http://store.kapetanis.com/nightware/mystico-nightware-cotton-262951.html SKU: mystico_nightware_cotton_262951 Tweet Me Φόρμα-Πυτζάμα Βαμβακερή από την νεανική σειρά της

Διαβάστε περισσότερα

fι:χνοi1 ο γ1κ ό εκποι~ιυτικ ο ' Ι δ ρυμcι τ.ε.ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Κλωστοϋφαντουργ(ας Παραδοσιακές ενδυμασίες της Χίου και

fι:χνοi1 ο γ1κ ό εκποι~ιυτικ ο ' Ι δ ρυμcι τ.ε.ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Κλωστοϋφαντουργ(ας Παραδοσιακές ενδυμασίες της Χίου και 572 ~ t\ fι:χνοi1 ο γ1κ ό εκποι~ιυτικ ο ' Ι δ ρυμcι τ.ε.ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Κλωστοϋφαντουργ(ας Παραδοσιακές ενδυμασίες της Χίου και παραδοσιακά υφάσματα και κεντήματα Επιμέλεια: Σβώκου Ειρήνη Α.Μ.: 36849

Διαβάστε περισσότερα

ΝΤΟΚΑ ΛΑΜΠΡΙΝΗ 06/055

ΝΤΟΚΑ ΛΑΜΠΡΙΝΗ 06/055 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (ΤΕΙ) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ KAI ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ KAI ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Περιγραφή εκθεμάτων του Μουσείου Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

φυσική ποιότητα...καθημερινή πολυτέλεια ΕΡΓΟΧΕΙΡΑ ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ - ΑΞΕΣΟΥΑΡ ΕΝΔΥΣΗΣ & ΜΟΔΑΣ ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ - ΓΡΑΒΑΤΕΣ - ΥΦΑΣΜΑΤΑ

φυσική ποιότητα...καθημερινή πολυτέλεια ΕΡΓΟΧΕΙΡΑ ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ - ΑΞΕΣΟΥΑΡ ΕΝΔΥΣΗΣ & ΜΟΔΑΣ ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ - ΓΡΑΒΑΤΕΣ - ΥΦΑΣΜΑΤΑ φυσική ποιότητα...καθημερινή πολυτέλεια ΕΡΓΟΧΕΙΡΑ ΚΕΝΤΗΜΑΤΑ - ΑΞΕΣΟΥΑΡ ΕΝΔΥΣΗΣ & ΜΟΔΑΣ ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ - ΓΡΑΒΑΤΕΣ - ΥΦΑΣΜΑΤΑ καταστήματα μετάξι Ένα όνομα συνώνυμο της ιστορίας του μεταξιού στην νεώτερη Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αργαλειός. Πατανίες που ήταν χοντρά και βαριά κλινοσκεπάσματα διαφόρων ειδών όπως πατητές, καρπετοπεραμάτιστες, κουρκουσελίδικες κ.α.

Ο Αργαλειός. Πατανίες που ήταν χοντρά και βαριά κλινοσκεπάσματα διαφόρων ειδών όπως πατητές, καρπετοπεραμάτιστες, κουρκουσελίδικες κ.α. Ο Αργαλειός Η τέχνη της υφαντικής ήταν γνωστή από τη νεολιθική εποχή, όπως μαρτυρούν ευρήματα της εποχής εκείνης: σφοντύλια κ.α. Αλλά και οι ηρωίδες των Ομηρικών επών είχαν κύρια ενασχόληση τους την υφαντική.

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Γιώργος και η Ελευθερία πηγαίνουν εκδρομή. Θα ακούσεις την Ελευθερία να λέει ποια ρούχα θα πάρει μαζί της. Σημείωσε με () αυτά που θα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Οι δύο φίλοι μιλάνε για τον αγώνα

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Οι δύο φίλοι μιλάνε για τον αγώνα ΕΝΟΤΗΤΑ 11 - Ρούχα και χρώματα A ΜΕΡΟΣ Α. ΔΙΑΛΟΓΟΣ Κωνσταντίνος: Ρόμπερτ: Κωνσταντίνος: Ρόμπερτ: Κωνσταντίνος: ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ Οι δύο φίλοι μιλάνε για τον αγώνα Σήμερα είναι η μεγάλη μέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ

ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ Ή ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΛΕΞΕΩΝ 1.1 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΣΥΛΛΑΒΗ ΟΔΗΓΙΕΣ στο παιδί: Κάθε φορά θα σου λέω δυο μικρές λέξεις. Εσύ θα

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού κομμωτικής

Σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού κομμωτικής Σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού κομμωτικής ΚΟΜ 108 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 11 ΧΡΙΣΤΟΣ ΜΙΧΑΗΛ Γενειάδες Κάποτε τα μούσια ήταν (κυρίως) τα διακριτικά του σεβάσμιου γέροντα ή του ναυαγού ή του καταθλιπτικού. Σήμερα το μούσι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευάζοντας τα δικά μας μουσικά όργανα

Κατασκευάζοντας τα δικά μας μουσικά όργανα Κατασκευάζοντας τα δικά μας μουσικά όργανα (Δασκάλα: Στάλω Χριστοφή) Ι Δημοτικό Σχολείο Πάφου Φλεβάρης 2014 Με αφορμή την ενότητα του βιβλίου των Ελληνικών «Μουσική», ασχοληθήκαμε με την κατασκευή αυτοσχέδιων

Διαβάστε περισσότερα