ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Η σωστή οργάνωση ενός µελισσιού είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρησή του. Οι δραστηριότητες και η συµπεριφορά των µελισσών έχουν σαν στόχο πάντα το καλό του συνόλου, καθώς, όπως είπαµε και νωρίτερα, το µελίσσι είναι ένας υπεροργανισµός, κάθε µέλος του οποίου επιτελεί µια συγκεκριµένη εργασία ανά πάσα στιγµή. 1. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Στην κοινωνία των µελισσών, η κατανοµή εργασίας µεταξύ των εργατριών µελισσών είναι στενά συνδεδεµένη µε την ηλικία τους (εικόνα 21). καθαρισµός κελιών αερισµός περιποίηση βασίλισσας κάλυψη κελιών περιποίηση νεαρού γόνου περιποίηση µεγάλου γόνου πτήσεις προσανατολισµού αποθήκευση γύρης γυάλισµα κελιών έκκριση κεριού υποδοχή νέκταρος φρούρηση φωλιάς συλλογή γύρης συλλογή νέκταρος Εικόνα 21. Ποσοστά µελισσών κάθε ηλικίας που επιδίδονται σε διάφορες εργασίες (από Morse & Hooper, 1985). Από την αρχή της ζωής της και µέχρι να πεθάνει, µια εργάτρια µπορεί να κάνει διάφορες εργασίες, τόσο εντός, όσο και εκτός κυψέλης, όπως (Lindauer, 1953): να καθαρίζει κελιά (καθαρίστρια, 1 η -6 η µέρα) να σφραγίζει τα κελιά του γόνου (3 η -5 η µέρα) να φροντίζει το γόνο ή να ταΐζει τη βασίλισσα (παραµάνα, 6 η -13 η µέρα) να καθαρίζει την κυψέλη (10 η -20 η µέρα) να παραλαµβάνει το νέκταρ και να πακετάρει τη γύρη (10 η -20 η µέρα) να χτίζει κελιά (13 η -20 η µέρα) να είναι αερίστρια (15 η -23 η µέρα) να είναι φρουρός (16 η -28 η µέρα) να είναι συλλέκτρια τροφής, νερού και πρόπολης (20 η µέρα και µετά) Τον περισσότερο χρόνο τους πάντως οι εργάτριες τον περνούν σε απραξία, εποπτεύοντας άλλες εργάτριες και αποτελώντας εφεδρείες για συγκεκριµένες εργασίες. Επίσης, ενδέχεται τη στιγµή της απραξίας να παράγουν κερί ή βασιλικό πολτό (Lindauer, 1953; Winston, 1987). Μια µέλισσα µπορεί να ασχολείται µε την ίδια εργασία για πολλές µέρες ή να κάνει πολλές διαφορετικές εργασίες µέσα σε µια µέρα. Επίσης, όπως φαίνεται και στην εικόνα 20, υπάρχει επικάλυψη ηλικιών µεταξύ των διαφόρων εργασιών. Η εργασία που κάνει κάθε εργάτρια σε µια δεδοµένη χρονική στιγµή της ζωής της είναι στενά συνδεδεµένη µε τα επίπεδα της νεανικής ορµόνης και άρα µε το στάδιο ανάπτυξης συγκεκριµένων αδένων στο σώµα (Robinson, 1985). Είναι όµως βέβαιο ότι η κατανοµή των εργασιών καθορίζεται κυρίως από τις εκάστοτε ανάγκες του µελισσιού. Έτσι, αν οι ανάγκες το επιτάσσουν, εργάτριες µεγάλης ηλικίας µπορεί να φροντίσουν το γόνο και αντίστοιχα εργάτριες µικρής ηλικίας να γίνουν συλλέκτριες (Winston, 1987). 16

2 2. ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗ Με τον όρο οµοιόσταση περιγράφεται η ικανότητα του µελισσιού να διατηρεί τη θερµοκρασία και τις άλλες περιβαλλοντικές παραµέτρους εντός της φωλιάς σχετικά σταθερές, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες του περιβάλλοντος. Οι µέλισσες γενικά είναι δραστήριες σε θερµοκρασίες µεταξύ 10 ο και 38 ο C, όµως για την εκτροφή του γόνου, η άριστη θερµοκρασία είναι αυτή των 35 ο C. Όταν η θερµοκρασία είναι χαµηλότερη, οι παραµάνες µέλισσες καλύπτουν µε το σώµα τους το γόνο για να αυξήσουν τη θερµοκρασία του, ενώ σε υψηλότερη θερµοκρασία δροσίζουν την κυψέλη συλλέγοντας νερό και αερίζοντάς τη µε τα φτερά τους. Όταν η εξωτερική θερµοκρασία πέσει κάτω από τους 14 ο C, οι µέλισσες σχηµατίζουν τη λεγόµενη µελισσόσφαιρα (εικόνα 22), για να εξοικονοµήσουν ενέργεια αφού µειώνουν την επιφάνεια από την οποία αυτή χάνεται. Οι µέλισσες στο εσωτερικό και εξωτερικό µέρος της µελισσόσφαιρας εναλλάσσονται µεταξύ τους. Όταν δεν υπάρχει γόνος, η θερµοκρασία κυµαίνεται µεταξύ 13 ο και 20 ο C, ενώ αν υπάρχει γόνος, αυτός βρίσκεται στο κέντρο της µελισσόσφαιρας, µε τη θερµοκρασία εκεί να είναι πάντα 35 ο C. Εικόνα 22. ιάµετρος µελισσόσφαιρας σε διάφορες θερµοκρασίες (από Winston, 1987). 3. ΤΡΟΦΑΛΛΑΞΗ Με τον όρο τροφάλλαξη εννοούµε την ανταλλαγή τροφής µεταξύ των µελισσών, προβοσκίδα µε προβοσκίδα (εικόνα 23). Με τον τρόπο αυτό, οι µέλισσες διαµοιράζουν την τροφή σε σηµεία αποµακρυσµένα, ενώ ταΐζουν τη βασίλισσα και τους νεαρούς κηφήνες. Επίσης, οι συλλέκτριες δίνουν έτσι το νέκταρ στις εργάτριες που θα το αποθηκεύσουν στα κελιά. Το νέκταρ εµπλουτίζεται εκ νέου µε ένζυµα, ώστε να διασφαλιστεί η ωρίµανσή του. Κατά τη διάρκεια της τροφάλλαξης, οι µέλισσες φέρνουν σε επαφή τις κεραίες τους, µε αποτέλεσµα το διασκορπισµό χηµικών µηνυµάτων υπό µορφή φεροµονών. Επίσης, τα σώµατα των µελισσών έρχονται σε επαφή µεταξύ τους και έτσι διαµοιράζονται και άλλες φεροµόνες, όπως η βασιλική ουσία, η οποία κρατάει σε συνοχή το µελίσσι. Ο συνδυασµός διαφόρων οσµών, δηµιουργεί τελικά µια χαρακτηριστική οσµή, ξεχωριστή για κάθε µελίσσι. Εικόνα 23. Το φαινόµενο της τροφάλλαξης (φωτ. Α. Παπαχρηστοφόρου). 17

3 Τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι µε την τροφάλλαξη µεταφέρεται, από τις µεγαλύτερες στις µικρότερες σε ηλικία εργάτριες µέλισσες, µια φεροµόνη, η οποία τις κρατάει εντός της κυψέλης να λειτουργούν ως παραµάνες και όχι να βγουν εκτός για να συλλέξουν τροφή και νερό. 4. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Είναι πλέον αποδεκτό ότι οι µέλισσες επικοινωνούν µεταξύ τους µε µηχανικά (ακοή και αφή), χηµικά και οπτικά ερεθίσµατα (Winston, 1987). Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τα χηµικά και τα οπτικά ερεθίσµατα, µε τα πρώτα να αφορούν κυρίως στην επικοινωνία των µελισσών µεταξύ τους, ενώ τα δεύτερα στην αποτελεσµατική πτήση, αλλά και εύρεση τροφής. Α) Χηµικά ερεθίσµατα. Όταν λέµε χηµικά ερεθίσµατα αναφερόµαστε στις φεροµόνες, ουσίες που χρησιµοποιούνται από όλα τα έντοµα ως µέσο επικοινωνίας. Συχνά καθορίζουν και τη συµπεριφορά των εντόµων, όπως θα δούµε στη συνέχεια αναφορικά µε τις µέλισσες. Φεροµόνες που εκκρίνει η βασίλισσα. Οι σηµαντικότερες φεροµόνες που εκλύονται από τη βασίλισσα είναι το 9-οξο-2-δεκενοϊκό οξύ και το 9-υδροξυ-2-δεκενοϊκό οξύ. Αµφότερες παράγονται από τους σιαγονικούς αδένες. Η πρώτη λέγεται και βασιλική ουσία και η κύρια δράση της είναι η αναστολή παραγωγής νέας βασίλισσας και η αναστολή ανάπτυξης ωοθηκών στις εργάτριες. Άλλες φεροµόνες παράγονται από τους κοιλιακούς τεργίτες και τους αδένες Άρνχαρτ και ο ρόλος τους είναι υποβοηθητικός των κύριων. Η διασπορά των φεροµονών της βασίλισσας σε όλο το µελίσσι γίνεται µέσω της τροφάλλαξης. Γενικά, οι φεροµόνες της βασίλισσας έχουν τις εξής δράσεις: Αναστολή της κατασκευής βασιλικών κελιών Αναστολή της ανάπτυξης ωοθηκών στις εργάτριες µέλισσες Προσέλκυση των κηφήνων κατά το ζευγάρωµα Προσέλκυση των εργατριών στους αφεσµούς Σταθεροποίηση του τσαµπιού κατά τη διάρκεια της σµηνουργίας ιέγερση των εργατριών για να συλλέξουν τροφή και γενικά να εργάζονται Οι φεροµόνες της βασίλισσας κρατάνε σε συνοχή το µελίσσι. Σε πειράµατα που έγιναν, όταν οι εργάτριες εκτέθηκαν στους σιαγονικούς αδένες της βασίλισσας, συµπεριφέρονταν σαν να ήταν αυτή παρούσα. Επίσης, όταν οι εργάτριες εκτέθηκαν σε πλαστικό υλικό εµποτισµένο µε τη βασιλική ουσία, συµπεριφέρονταν σαν να επρόκειτο για την ίδια τη βασίλισσα (εικόνα 24). Εικόνα 24. Αριστερά: διάταξη συνοδών εργατριών γύρω από τη βασίλισσα (µαρκαρισµένη µε κόκκινο χρώµα). εξιά: συµπεριφορά εργατριών που εκτέθηκαν σε πλαστικό υλικό εµποτισµένο µε τη βασιλική ουσία. Φεροµόνες που εκκρίνουν οι εργάτριες. Αυτές µπορούν αν οµαδοποιηθούν σε δύο µεγάλες κατηγορίες, τις φεροµόνες συναγερµού και επιθετικότητας και τις φεροµόνες προσανατολισµού. 18

4 Ως φεροµόνες συναγερµού και επιθετικότητας έχουν αναγνωριστεί η 2-επτανόνη, η οποία εκκρίνεται από τους σιαγονικούς αδένες, και η οξικός ισοαµυλεστέρας, ο οποίος εκκρίνεται από τον αδένα Κοστσέβνικοφ. Ο εστέρας αυτός προκαλεί φορές µεγαλύτερη αντίδραση από ότι η 2-επτανόνη. Ενδέχεται σε ήπιες καταστάσεις άµυνας του µελισσιού να εκκρίνεται η 2-επτανόνη (εικόνα 25) για να βρίσκονται οι µέλισσες σε ετοιµότητα. Όταν, όµως, κάποια φρουρός µέλισσα κάνει επίθεση, τότε εκκρίνεται η φεροµόνη από τον αδένα Κοστσέβνικοφ, η οποία όχι µόνο διεγείρει την επιθετικότητα στις υπόλοιπες εργάτριες, αλλά τις κατευθύνει προς τον στόχο. Η σηµαντικότερη φεροµόνη προσανατολισµού που έχει αναγνωριστεί είναι αυτή του αδένα Νασάνοφ. Οι εργάτριες σηκώνουν την κοιλιά τους προκειµένου να ελευθερωθεί η φεροµόνη και εν συνεχεία τη διασπείρουν ανεµίζοντας τα φτερά τους (εικόνα 26). Η συγκεκριµένη φεροµόνη είναι ένα µίγµα ουσιών, το οποίο στη µύτη του ανθρώπου µοιάζει µε µυρωδιά λεµονιού. Με τη φεροµόνη αυτή, οι εργάτριες δηλώνουν την είσοδο της φωλιάς, σηµατοδοτούν τη θέση της τροφής και του νερού και, σε συνδυασµό µε τη βασιλική ουσία, σταθεροποιούν το τσαµπί κατά τη σµηνουργία. Μια άλλη φεροµόνη προσανατολισµού εκκρίνεται από τους αδένες του Άρνχαρτ και λέγεται φεροµόνη ίχνος ποδιού. Εναποτίθεται στα άνθη και την είσοδο της κυψέλης για να προσανατολιστούν οι άλλες εργάτριες. Εικόνα 25. Χαρακτηριστική στάση φρουρούεργάτριας που εκκρίνει τη φεροµόνη 2- επτανόνη (από Free, 1987). Εικόνα 26. Χαρακτηριστική στάση εργάτριας που εκθέτει τον αδένα Νασάνοφ (φωτ. Α. Παπαχρηστοφόρου). Άλλες φεροµόνες. Εκτός από τη βασίλισσα και τις εργάτριες, φεροµόνες παράγουν τόσο οι κηφήνες, όσο και ο γόνος (Free, 1987). Εκκρίσεις από τους σιαγονικού αδένες των κηφήνων είναι ελκυστικές για τους υπόλοιπους, µε αποτέλεσµα αυτοί να συγκεντρώνονται σε συγκεκριµένες περιοχές όπου συντελείτε η σύζευξη των βασιλισσών (περιοχές συγκέντρωσης κηφήνων). Επίσης, ουσίες που εκλύονται από το γόνο έχουν τουλάχιστον δύο επιδράσεις στις εργάτριες µέλισσες. Τις διεγείρουν για τη συλλογή τροφής και ιδιαίτερα γύρης, ενώ αναστέλλουν το σχηµατισµό ωοθηκών σε αυτές. Περισσότερα από τον Υφαντίδη (2002). Β) Οπτικά ερεθίσµατα. Ήταν το 1967 όταν ο Karl Von Frisch δηµοσίευσε τα αποτελέσµατα της έρευνας του για την επικοινωνία των µελισσών, λέγοντας ότι οι µέλισσες επικοινωνούν µεταξύ τους χορεύοντας! Πρόκειται για τους περίφηµους χορούς των µελισσών, µε τους οποίους οι συλλέκτριες µέλισσες υποδηλώνουν την απόσταση, την κατεύθυνση και την ποιότητα της τροφής. Οι βασικοί χοροί είναι τρεις, ο κυκλικός χορός, ο µεικτός χορός και ο χορός των δονήσεων. Υπάρχουν και άλλοι χοροί, οι οποίοι είτε είναι ελάσσονος σηµασίας, είτε δεν έχουν πλήρως κατανοηθεί. Κυκλικός χορός. Ο χορός αυτός πληροφορεί ότι η πηγή τροφής είναι πολύ κοντά στη φωλιά, σε απόσταση µικρότερη των 15 m, χωρίς να δίνει στοιχεία για την ακριβή απόσταση ή 19

5 την κατεύθυνση. Επίσης, δίνει στοιχεία για την ποιότητα και την ποσότητα της τροφής. Αναφορικά µε το νέκταρ, γνωρίζουµε ότι οι µέλισσες έχουν την ικανότητα να µετρούν την ποσότητα των σακχάρων που αυτό περιέχει και έτσι το αξιολογούν σαν τροφή. Για τη γύρη, όµως, δεν ξέρουµε ακριβώς µε ποιους µηχανισµούς οι µέλισσες εκτιµούν την ποιότητά της. Σε αυτόν τον χορό, η συλλέκτρια µέλισσα κάνει συνεχώς µικρούς κύκλους, αλλάζοντας κατεύθυνση σε κάθε 1-2 (εικόνα 27). Ο χορός διαρκεί από µερικά δευτερόλεπτα ως και ένα λεπτό και είναι τόσο εντονότερος, όσο ο ποιότητα της τροφής είναι καλύτερη και η ποσότητά της µεγαλύτερη. Κατά τη διάρκεια του χορού, γίνεται και τροφάλλαξη, µε τη συλλέκτρια µέλισσα να δίνει το νέκταρ στις άλλες µέλισσες. Όπως είπαµε, ο κυκλικός χορός αφορά σε παρουσία τροφής σε αποστάσεις µικρότερες από 15 m. Για αποστάσεις µεταξύ 15 και 100 m, οι µέλισσες πραγµατοποιούν ενδιάµεσους χορούς, φτάνοντας σιγά-σιγά στο µικτό χορό (εικόνα 28). Εικόνα 27. Κυκλικός χορός (από Morse και Hooper, 1985). Μικτός χορός. Με τον χορό αυτό οι συλλέκτριες µέλισσες δίνουν πληροφορίες για την απόσταση, την κατεύθυνση και την ποιότητα τροφής που βρίσκεται σε απόσταση µεγαλύτερη από 100 m. Κατά τον χορό αυτό, η µέλισσα τρέχει σε µια ευθεία γραµµή, κουνώντας έντονα την κοιλιά της φορές το δευτερόλεπτο και παράγοντας διάφορους ήχους. Στο τέλος της ευθείας, χορεύει ένα ηµικύκλιο και έρχεται στην αρχική της θέση, Αφού διατρέχει ξανά την ίδια ευθεία, χορεύει πάλι ένα ηµικύκλιο, από την άλλη µεριά αυτή τη φορά (εικόνα 29). Συχνά σταµατάει και δίνει δείγµα τροφής στις άλλες εργάτριες, ενώ µε την επαφή ανταλλάσσουν και οσµές. Όπως και στον προηγούµενο χορό, η ένταση της κίνησης της κοιλιάς δηλώνει την ποιότητα της τροφής. Εικόνα 28. Σταδιακή µετατροπή του κυκλικού χορού σε µεικτό, όσο αυξάνει η απόσταση της τροφής από τη φωλιά (από Morse και Hooper, 1985). Εικόνα 29. Ο µικτός χορός (από Winston, 1987). 20

6 Η απόσταση της τροφής δηλώνεται µε τον αριθµό των ευθειών που διατρέχει η µέλισσα ανά δευτερόλεπτο. Όσο πιο αργά κινείται αυτή, τόσο πιο µακριά βρίσκεται η τροφή. Πρέπει να πούµε, όµως, ότι στην ουσία η πληροφορία αυτή αφορά στη ενέργεια που θα χρειαστεί η συλλέκτρια για να κάνει το ταξίδι µέχρι την τροφή, παρά στην ακριβή απόσταση. Έτσι, µια συλλέκτρια µεγαλύτερης ηλικίας δηλώνει µεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας από µια νεότερη, ενώ για την ίδια απόσταση τροφής θα δηλωθεί διαφορετική απαραίτητη ενέργεια σε ηµέρα µε άνεµο και χωρίς άνεµο (Seeley, 1985). Το άλλο σηµαντικό στοιχείο του µικτού χορού είναι ότι µεταδίδει πληροφορίες για την κατεύθυνση προς την οποία βρίσκεται η τροφή (εικόνα 30). Πάντα ως σηµείο αναφοράς είναι ο ήλιος και επειδή οι χοροί γίνονται πάνω στην κηρήθρα, η οποία βρίσκεται κάθετα προς το επίπεδο της γης, η µέλισσα τοποθετεί τον ήλιο πάντα στην κατακόρυφο. ιανύει το ευθύγραµµο τµήµα του µικτού χορού, προς τα αριστερά ή δεξιά, σε γωνία ίση µε τη γωνία που σχηµατίζεται στην πραγµατικότητα µεταξύ του ήλιου και της τροφής, λαµβάνοντας ως σηµείο βάσης την κυψέλη. Ένα εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι οι µέλισσες καταφέρνουν να βρίσκουν το δρόµο τους, παρότι η θέση του ήλιου αλλάζει. Έχουν τη δυνατότητα να διορθώνουν την πορεία τους ανάλογα µε την κίνηση του ήλιου, ενώ γενικά µπορούν να βρουν τη φωλιά τους ακόµα και να ο ήλιος κρυφτεί. Όπως γίνεται αντιληπτό, ο καθορισµός του σηµείου όπου βρίσκεται η τροφή γίνεται κατά προσέγγιση, κάτι που σηµαίνει ότι οι χοροί έχουν ως στόχο να φέρουν τη συλλέκτρια κοντά στην τροφή. Τότε, αυτή χρησιµοποιεί άλλα ερεθίσµατα για να βρει το ακριβές σηµείο, όπως τα χρώµατα και τις οσµές των λουλουδιών (Southwick, 1991). 21 Εικόνα 30. Ο µικτός χορός και το µήνυµα που µεταδίδει (από Seeley, 1985). Χορός των δονήσεων. Σε αυτόν τον χορό η εργάτρια δονεί το σώµα της κατακόρυφα, και ιδιαίτερα την κοιλιά της, ενώ συγχρόνως αγκαλιάζει µε τα πόδια της άλλη εργάτρια η και τη βασίλισσα. Αυτός ο χορός γίνεται πολλές φορές τη µέρα και σχετίζεται µε τη συλλογή τροφής και τη σµηνουργία. Γίνεται συνήθως από συλλέκτριες και σε αυτόν ανταποκρίνονται άλλες συλλέκτριες, παρά οικιακές µέλισσες. Περισσότερες λεπτοµέρειες για τους χορούς των µελισσών από τον Υφαντίδη (2003). 5. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ Κύριο σηµείο αναφοράς για τις µέλισσες προκειµένου να προσανατολιστούν είναι ο ήλιος, τη θέση του οποίου βρίσκουν ακόµα και όταν έχει συννεφιά, αφού αντιλαµβάνονται την υπεριώδη ακτινοβολία που διαπερνά τα σύννεφα. Εκτός από τον ήλιο, χρησιµοποιούν και ορόσηµα, όπως θάµνους, δέντρα, πέτρες και νερά, ενώ αντιλαµβάνονται και το µαγνητικό πεδίο της γης (Winston, 1987). Όταν πλέον οι µέλισσες πλησιάσουν κοντά στο στόχο τους, χρησιµοποιούν τα χρώµατα, τα σχήµατα και τις οσµές.

7 6. ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΡΟΦΗΣ Τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για τη διαβίωσή της η µέλισσας τα βρίσκει από το νέκταρ, τη γύρη και το νερό. Το νέκταρ (και τα µελιτώµατα) τα µετατρέπει σε µέλι και από αυτό παίρνει την απαραίτητη ενέργεια για τις διάφορες εργασίες. Ένα µελίσσι χρειάζεται κατά µέσο όρο κιλά µέλι ετησίως. Το νέκταρ αποτελεί επίσης πηγή ανόργανων αλάτων. Από τη γύρη η µέλισσα παίρνει κατά κύριο λόγο τις απαραίτητες πρωτεΐνες για την ανάπτυξη των ιστών και των αδένων. Παρέχει επίσης βιταµίνες και ανόργανα άλατα. Τέλος, το νερό, πέρα από τη χρήση του στη διατροφή, χρησιµεύει για τη διατήρηση της κατάλληλης υγρασίας του γόνου και για να δροσίζεται η φωλιά κατά τους θερινούς µήνες. Η µεγάλη ποικιλία φυτών και ανθέων σηµαίνει αντίστοιχα µεγάλη ποικιλία διαφορετικών τύπων νέκταρος και γύρης. Για τις µέλισσες, η περιεκτικότητα σε σάκχαρα και το πρωτεϊνικό περιεχόµενο είναι τα κριτήρια επιλογής του νέκταρος και της γύρης αντίστοιχα. Συλλέκτριες γίνονται συνήθως οι µέλισσες ηλικίας άνω των 20 ηµερών. Περίπου το 58% συλλέγει νέκταρ, το 25% γύρη, ενώ ένα ποσοστό 17% συλλέγει και τα δύο. Ένα φαινόµενο που χαρακτηρίζει τη µέλισσα είναι η ανθική σταθερότητα, κατά το οποίο η µέλισσα επισκέπτεται ένα µόνο είδος ανθέων σε κάθε ταξίδι της, στο µέτρο πάντα του δυνατού. Έχει υπολογιστεί ότι το φορτίο της γύρης συλλέκτριας µέλισσας περιέχει κατά 97% γύρη από ένα και µόνο είδος. Αυτό το φαινόµενο συµπεριφοράς της µέλισσας είναι αποτέλεσµα της φυσικής επιλογής, αφού κατά αυτόν τον τρόπο εξοικονοµεί ενέργεια µαθαίνοντας το χρώµα, την οσµή και τον τρόπο χειρισµού ενός τύπου άνθους. Από την άλλη, η φύση επωφελείται σηµαντικά, καθώς, λόγω της ανθικής σταθερότητας, επιτυγχάνεται η επικονίαση. Οι µέλισσες πετάνε όσο µακριά χρειάζεται για να βρουν τροφή, συνήθως µερικές εκατοντάδες µέτρα από τη φωλιά τους, αν και, όταν δεν υπάρχει τροφή κοντά, µπορεί να υπερβούν τα 5 Km. Εννοείται ότι η µέλισσα θα πετάξει όσο γίνεται πιο κοντά στη φωλιά της, καταναλώνοντας την ελάχιστη δυνατή ενέργεια, για τη συλλογή τροφής. Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι οι µέλισσες επισκέπτονται κάποια φυτά συγκεκριµένη ώρα της ηµέρας, η οποία συµπίπτει µε την ώρα που το φυτό εκκρίνει το νέκταρ ή διαθέτει τη γύρη του (Percival, 1955). Οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν άµεσα τη συλλογή τροφής. Όταν η θερµοκρασία είναι µικρότερη από 12 ο C συνήθως οι µέλισσες δε συλλέγουν τροφή. Επίσης, η συλλογή νέκταρος και γύρης µειώνεται όταν φυσάνε άνεµοι και όταν βρέχει. 7. ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ Η σµηνουργία είναι ο φυσικός τρόπος πολλαπλασιασµού του µελισσιού, κατά τον οποίο αυτό χωρίζεται στα δύο, µε την παλιά βασίλισσα να παίρνει ένα µέρος του πληθυσµού και να εγκαθίσταται σε νέα φωλιά, ενώ οι υπόλοιπες εργάτριες µένουν στην παλιά φωλιά µαζί µε έναν αριθµό σφραγισµένων βασιλικών κελιών που θα δώσουν νέα βασίλισσα. Α) Αίτια πρόκλησης της σµηνουργίας. Η σµηνουργία είναι ένα πολύπλοκο φαινόµενο, που ελέγχεται από πολλούς παράγοντες, κυριότεροι των οποίων είναι: Το µέγεθος του µελισσιού. Υπάρχει µεγάλος πληθυσµός εργατριών που δεν έχουν χώρο να κινηθούν. Ο συνωστισµός στη γονοφωλιά. Αυξηµένη παρουσία γόνου και απουσία χώρου για να ωοτοκήσει η βασίλισσα, αλλά και για την αποθήκευση τροφής. Η ηλικία των εργατριών. Όταν το ποσοστό των νεαρών εργατριών είναι µεγάλο, ευνοείται η εκδήλωση σµηνουργίας. Η ανεπάρκεια της φεροµόνης της βασίλισσας για όλο τον πληθυσµό. Αυτό συµβαίνει όταν η βασίλισσα είναι µεγάλη σε ηλικία ή όταν το µέγεθος του µελισσιού είναι πολύ µεγάλο. Η αφθονία των τροφών. Όταν οι τροφές είναι σε αφθονία, ο πληθυσµός αυξάνει σηµαντικά, ενώ ενδέχεται κάποια στιγµή να µην υπάρχει χώρος για αποθήκευση. 22

8 Γενετική προδιάθεση. Μερικά µελίσσια έχουν µεγαλύτερη τάση για σµηνουργία από ότι άλλα. Αυτή η τάση κληρονοµείται. Καιρικές συνθήκες. Ο κακός καιρός µπορεί να καθυστερήσει, αλλά όχι να αποτρέψει τη σµηνουργία. Β) Συµπεριφορά κατά τη σµηνουργία. Η σµηνουργία συνήθως συµβαίνει κατά το µέσο µε τέλος της άνοιξης, καθώς τότε είναι ευνοϊκότερες οι συνθήκες. Οι διεργασίες του µελισσιού που πρόκειται να σµηνουργήσει αρχίζουν 2-4 βδοµάδες πριν την εκδήλωση της σµηνουργίας. Για το λόγο αυτό, είναι πολύ δύσκολο ως και αδύνατο να κατασταλεί η σµηνουργία. Οι εργάτριες κατασκευάζουν και καταστρέφουν βασιλικά κελιά καθ όλη τη διάρκεια του έτους. Όταν το µελίσσι πρόκειται να σηµνουργήσει, ο αριθµός των κελιών αυτών αυξάνεται, ενώ παράλληλα η βασίλισσα ταΐζεται περισσότερο για να αυξηθεί η ωοτοκία της. Η βασίλισσα γεννά, εκτός των άλλων, και µέσα σε αυτά τα κελιά, ενώ έχει παρατηρηθεί οι µέλισσες να µεταφέρουν αυγά ή µικρές προνύµφες σε αυτά τα κελιά. Περίπου 8-10 µέρες µετά, µόλις το πρώτο βασιλικό κελί σφραγιστεί και βεβαιωθεί ότι το µελίσσι θα αποκτήσει νέα βασίλισσα, εκδηλώνεται η σµηνουργία. Περίπου µια βδοµάδα πριν τη σµηνουργία, η συµπεριφορά των εργατριών απέναντι στη βασίλισσα αλλάζει. Το τάισµα περιορίζεται πολύ, ενώ η βασίλισσα ωθείται σε διαρκή κίνηση. Οι εργάτριες τη σπρώχνουν, τη δαγκώνουν και γενικά της φέρονται σκληρά για να κινείται και να χάσει βάρος, ώστε να µπορεί να πετάξει κατά τη διάρκεια της σµηνουργίας. Οι εργάτριες µε τη σειρά τους γεµίζουν τον πρόλοβό τους µε µέλι για να είναι έτοιµες. Λίγες µέρες πριν τη σµηνουργία, επικρατεί ηρεµία στο µελίσσι, µε τις εργάτριες να κρέµονται έξω από την κυψέλη. Λίγο πριν τη σµηνουργία, οι εργάτριες κινούνται µπρος-πίσω σε κύµατα, παροτρύνοντας τις υπόλοιπες εργάτριες, ενώ συγχρόνως τραβάνε έξω και τη βασίλισσα. Ξαφνικά, µια µεγάλη µάζα (περίπου του 60% του συνολικού πληθυσµού) φεύγει από την κυψέλη και ο ουρανός γεµίζει µε µέλισσες (εικόνα 31). Ο πληθυσµός αυτός θα συγκεντρωθεί σε κάποιο κλαδί ή κορµό δέντρου για να σχηµατίσει το σµάρι (εικόνα 31) και οι ανιχνεύτριες µέλισσες θα ψάξουν για κατάλληλη φωλιά. Το σύνολο αυτό των µελισσών λέγεται σµήνος ή αφεσµός. Εικόνα 31. εξιά: µέλισσες τη στιγµή της σµηνουργίας. Αριστερά: αφεσµός σε κλαδί (από Θρασυβούλου, 1998). 23

9 Συνήθως το 70% των εργατριών του σµήνους είναι µικρής ηλικίας, µικρότερης των 10 ηµερών. Αυτό δίνει µεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχούς εγκατάστασης του σµήνους σε νέα φωλιά, καθώς οι µέλισσες έχουν µεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Επίσης, οι νέες εργάτριες είναι καταλληλότερες για το χτίσιµο των κηρηθρών. Το µέλι που έχουν πάρει πριν φύγουν από την παλιά τους φωλιά θα παρέχει την κατάλληλη ενέργεια για να ξεκινήσει το χτίσιµο των κηρηθρών στη νέα φωλιά. Περίπου 21 µέρες µετά την εγκατάσταση στη νέα φωλιά εκκολάπτονται οι νέες εργάτριες. Στο µητρικό µελίσσι υπάρχουν βασιλικά κελιά έτοιµα να δώσουν νέα βασίλισσα. Η πρώτη βασίλισσα που θα εκκολαφθεί θα σκοτώσει τις υπόλοιπες πριν αυτές βγουν από τα κελιά. Αν βγουν ταυτόχρονα δύο η περισσότερες βασίλισσες, θα γίνει µάχη µέχρι να επικρατήσει µόνο µια. Αυτή θα γονιµοποιηθεί και το µελίσσι θα επανέλθει στους κανονικούς του ρυθµούς. Στην περίπτωση που ο πληθυσµός στο µητρικό µελίσσι είναι µεγάλος, ενδέχεται να έχουµε και δεύτερο ή και τρίτο αφεσµό. Αυτά τα σµήνη έχουν πολύ λιγότερες εργάτριες και είναι δύσκολο να επιβιώσουν. Περισσότερες λεπτοµέρειες, αλλά και νέα δεδοµένα αναφορικά µε το φαινόµενο της σµηνουργίας αναφέρονται από τον Υφαντίδη (2004). Γ) Μέτρα κατά της σµηνουργίας. Όπως είπαµε και νωρίτερα, οι διεργασίες ενός µελισσιού που πρόκειται να σµηνουργήσει ξεκινάνε πολύ πριν την εκδήλωση του φαινοµένου. Η καταστολή της σµηνουργίας είναι διαδικασία επίπονη και κουραστική τόσο γι το µελισσοκόµο, όσο και για το µελίσσι, ενώ η επιτυχία της δεν είναι διασφαλισµένη. Συνεπώς, τα µέτρα κατά της σµηνουργίας είναι προληπτικά και αφορούν σε: Προσθήκη κηρηθρών µε άδεια κελιά. Παρέχεται έτσι χώρος στη βασίλισσα για να γεννήσει, αλλά και για να αποθηκευτούν τροφές από τις εργάτριες µέλισσες. Αύξηση του χώρου της κυψέλης. Αυτό γίνεται προσθέτοντας ένα ολόκληρο πάτωµα µε άδειες κηρήθρες. Επιπρόσθετα, αν βάλουµε στο επάνω πάτωµα δύο πλαίσια µε γόνο, αυτόµατα οι παραµάνες µέλισσες θα µεταφερθούν εκεί, οπότε αραιώνει ο πληθυσµός στο κάτω πάτωµα. Αφαίρεση πλαισίων µε σφραγισµένο γόνο. Με τον τρόπο αυτό µειώνεται η διάθεση για σµηνουργία. Τα πλαίσια µε το γόνο µπορούν αν δοθούν σε κάποιο αδύναµο µελίσσι για να αυξηθεί ο πληθυσµός του. Περιορισµός της θερµοκρασίας γύρω από την κυψέλη. Αυτό επιτυγχάνεται µε σκίαση ή βάψιµο µε άσπρο χρώµα. Καλός αερισµός του εσωτερικού της κυψέλης. Τακτική ανανέωση της βασίλισσας. Πρέπει να γίνεται το πολύ κάθε δύο χρόνια. Επιλογή µελισσιών µε µικρή τάση για σµηνουργία. Αµοιβαία αλλαγή θέσης. Αλλάζοντας τη θέση µιας δυνατής κυψέλης µε µια αδύνατη, οι συλλέκτριες του δυνατού µελισσιού θα επιστρέψουν στην παλιά θέση, θα µπουν όµως στην αδύνατη κυψέλη. Θα επέλθει έτσι εξισορρόπηση των δύο κυψελών, και θα µειωθεί η τάση για σµηνουργία στο δυνατό µελίσσι καθώς θα µειωθεί ο πληθυσµός του. Αυτό πρέπει να γίνεται σε περιόδους µελιτοφορίας, ώστε να µπερδεύονται οι οσµές των µελισσών και αυτές να µη µαλώνουν µεταξύ τους. 8. ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ Επικονίαση καλείται η µεταφορά της γύρης από τον ανθήρα ενός άνθους στο στίγµα του ύπερου του ίδιου ή άλλου άνθους του ίδιου είδους φυτού. Την επικονίαση ακολουθεί η γονιµοποίηση, η ένωση δηλαδή του αρσενικού και του θηλυκού γαµέτη. Η επικονίαση στη φύση επιτελείται µε διάφορους τρόπους. Υπάρχουν φυτά που αυτογονιµοποιούνται και δεν έχουν την ανάγκη κάποιου ζωικού επικονιαστή. Τα φυτά για τα οποία η σταυρεπικονίαση είναι απαραίτητη, µπορούν να επικονιαστούν µε τον άνεµο, το νερό, πουλιά, έντοµα κ.ά. Τα φυτά που χρειάζονται τη συνεισφορά κάποιου εντόµου για επιτυχή επικονίαση λέγονται εντοµόφιλα. Για να προσελκύσουν τα έντοµα στα άνθη τους χρησιµοποιούν 24

10 διάφορα µέσα, όπως έντονα χρώµατα και οσµές, µεγάλα σε µέγεθος και ιδιαίτερα σε µορφή άνθη και φυσικά το νέκταρ. Έντοµα που είναι επικονιαστές περιλαµβάνονται στις τάξεις των Κολεοπτέρων (οικ. Mordellidae, Oedemeridae, Melachiidae κ.ά.), ιπτέρων (οικ. Syrphidae, Stratiomyidae, Bombyliidae κ.ά.), Λεπιδοπτέρων (οικ. Sphingidae, Noctuidae κ.ά.) και Υµενοπτέρων (οικ. Vespoidea, Apoidea κ.ά.) (Θρασυβούλου, 1989). Η τάξη των Υµενοπτέρων περιλαµβάνει τους περισσότερους και αποτελεσµατικότερους επικονιαστές. Σε αυτήν την τάξη ανήκουν και οι µέλισσες. Οι µέλισσες συλλέγουν τη γύρη και το νέκταρ από τα φυτά και τα χρησιµοποιούν για τη διατροφή τους. Όταν επισκέπτονται τα άνθη, εκατοντάδες γυρεόκοκκοι επικάθονται στο σώµα τους, ως αποτέλεσµα της παρουσίας πολυάριθµων τριχών πάνω σε αυτό (εικόνα 81), αλλά και της µορφολογίας αυτών (εικόνες 83 και 84). Η σχέση των µελισσών µε τα φυτά είναι αµφίδροµη τα φυτά προσφέρουν τροφή στη µέλισσα και αυτή µε τη σειρά της ανταποδίδει, εξασφαλίζοντας την επικονίαση. Οι µέλισσες δεν επισκέπτονται όλα τα άνθη των φυτών. Η επιλογή γίνεται κυρίως µε βάση διατροφικά κριτήρια, τα οποία αφορούν στην περιεκτικότητα της γύρης σε πρωτεΐνη και του νέκταρος σε σάκχαρα. Γενικά, οι µέλισσες δε συλλέγουν γύρη µε πρωτεϊνικό περιεχόµενο µικρότερο από 7%. Έτσι, για παράδειγµα δε συλλέγουν τη γύρη του πεύκου, η οποία έχει περίπου 5% πρωτεΐνη. Για το νέκταρ, θα προτιµήσουν αυτό µε τη µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε σάκχαρα. Σε µια περιοχή, λοιπόν, που υπάρχουν αχλαδιές και µηλιές, φυτά που ανθίζουν την ίδια περίοδο, οι µέλισσες προτιµούν τα άνθη µηλιάς επειδή περιέχουν σάκχαρα σε µεγαλύτερη συγκέντρωση, 40%, έναντι 10-15% της αχλαδιάς. Η ωφέλεια που έχει ο άνθρωπος από την επικονίαση είναι ανεκτίµητη. Αναφέρεται ότι, σε οικονοµικά µεγέθη, η αξία της επικονίασης είναι 150 φορές µεγαλύτερη από την αξία του µελιού και του κεριού που παράγει η µέλισσα. Επιπρόσθετα, η επικονίαση αποτελεί την αφετηρία παραγωγής τροφής για τον άνθρωπο, τόσο φυτικής (φρούτα, λαχανικά), όσο και ζωικής (κρέας, γάλα) προέλευσης µέσω των τροφών των ζώων. Αν σε όλα αυτά προστεθεί και το όφελος που έχει η φύση από την επικονίαση, και το οποίο σχετίζεται µε τη διατήρηση της βιοποικιλότητας στη φύση, διαπιστώνει κανείς την αξία της µέλισσας για τη φύση γενικότερα. 25

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους

Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους Ποσότητα γόνου & ακμαίων μελισσών Μεταχείριση του μελισσιού κατά τη διάρκεια του έτους Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους Πληθυσμός Παραγωγική φάση Παράλληλη ανάπτυξη γόνος Μείωση γόνου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ!

Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ! Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ! [5/3/2013] e-school by agronomist.gr Δομή του μαθήματος Κεφάλαιο 1 : Κατάταξη της μέλισσας σε φυλές Ποια είναι τα κριτήρια Υβριδισμός Φυλές μελισσών στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Α. ΤΑΞΙΝΌΜΗΣΗ ΤΗΣ ΜΈΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα, σύμφωνα με τη συστηματική κατάταξη του ζωικού βασίλειου, ταξινομείται στο Φύλο: Arthropoda, Κλάση: Insecta, Υποκλάση: Pterygota,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου

Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου Στόχος : το κέρδος 1. Να αγαπά τη μέλισσα 2. Να γνωρίζει καλά τη βιολογία της. 3. Να εφαρμόζει σωστές επεμβάσεις στον κατάλληλο χρόνο 4. Να γνωρίζει τη μελισσοκομική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ ΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΙΑΒΙΩΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΥΚΟΙΝΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνικά έντομα Πρόκειται για συγκεκριμένες ομάδες εντόμων: μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και σφήκες. Το πλήθος τους και η σημασία τους στα οικοσυστήματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο πληθυσµός του µελισσιού. Ένα δυνατό µελίσσι είναι σε θέση να δώσει µεγαλύτερη παραγωγή, αλλά και να αντιµετωπίσει ευκολότερα τις αντιξοότητες. Η παρ

Ο πληθυσµός του µελισσιού. Ένα δυνατό µελίσσι είναι σε θέση να δώσει µεγαλύτερη παραγωγή, αλλά και να αντιµετωπίσει ευκολότερα τις αντιξοότητες. Η παρ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ-ΒΑΣΙΛΟΤΡΟΦΙΑ Οι µέλισσες είναι έντοµα κοινωνικά και ζουν σαν µια µεγάλη οικογένεια, η οποία αποτελείται από µια βασίλισσα (αναπαραγωγικό θηλυκό), καθόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ. Όταν οι Μέλισσες αναζητούν νέους τόπους

ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ. Όταν οι Μέλισσες αναζητούν νέους τόπους ΣΜΗΝΟΥΡΓΙΑ Όταν οι Μέλισσες αναζητούν νέους τόπους Στην Φύση, το σημαντικότερο μέλημα κάθε Είδους είναι η επιβίωση του. Όλες οι επιμέρους δραστηριότητες, ακόμη και αυτή η ίδια η εξέλιξη του, περιστρέφονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΤΕΑΣ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Α τετράμηνο ΘΕΜΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΤΕΑΣ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Α τετράμηνο ΘΕΜΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΤΕΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Α τετράμηνο ΘΕΜΑ Η Μελισσοκομία, η μέλισσα και το περιβάλλον, η κοινωνία των μελισσών. ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΛΑΜΑΝΤΑΡΙΩΤΗ ΒΙΟΛΕΤΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ 14 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ Σχολική χρονιά 2008-2009 Υπεύθυνες νηπιαγωγοί Σαββίδου Ιωάννα Βέλκου Βασιλική Επιμελήτρια Πρόνοιας Ελένη Σιαλβέρα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνικά έντομα Πρόκειται για συγκεκριμένες ομάδες εντόμων: μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και σφήκες. Το πλήθος τους και η σημασία τους στα οικοσυστήματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Εντατικής Εκμετάλλευσης των Μελισσών

Συστήματα Εντατικής Εκμετάλλευσης των Μελισσών Συστήματα Εντατικής Εκμετάλλευσης των Μελισσών Σοφία Γούναρη Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών Αθηνών, ΕΘΙΑΓΕ Τηλ. 210-6399366, 6391378 e-mail: sgounari@nagref.gr Ανάπτυξη των μελισσιών την άνοιξη Η άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα Εκτροφή Μεταξοσκώληκα 1 / 5 Ας σημειωθεί ότι η παραγωγή μεταξιού στην Ελλάδα είναι ελλειμματική. Η σηροτροφία μπορεί να αποδώσει σε διάστημα μόλις 45 ημερών, ένα αρκετά ικανοποιητικό εισόδημα νωρίς το

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 ΔΜ 2-2 Γ` ΣΔΠ Σελ. 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ επε. (GR-BIO-02) Π Ρ Ο Δ Ι Α Γ Ρ Α Φ Ε Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 «Φυσιολογική» επε Εθνικής Αντίστασης 66, Αλεξάνδρεια 59300,,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ι. ΓΕΝΙΚΑ Το είδος και η ποικιλότητα του γενετικού υλικού είναι εξίσου σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΟΝΤΑΡΙ. Η οικογένεια των λιονταριών. Λιοντάρια

ΛΙΟΝΤΑΡΙ. Η οικογένεια των λιονταριών. Λιοντάρια Μέγεθος Βάρος Τροφή Περιοχή Λιοντάρια ως 1,90 µέτρα µήκος ως 1,10 µέτρα ύψος µέχρι 250 κιλά τρώνε ζώα µεγάλα, όπως καµηλοπαρδάλεις, αντιλόπες, ζέβρες Αφρική και Ινδία ΛΙΟΝΤΑΡΙ Τα λιοντάρια είναι τα µεγαλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου Άνθος Αναπαραγωγή Το άνθος Λειτουργίες 1. Όργανο εγγενούς παραγωγής των ανώτερων φυτών α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνία των μελισσών

Η Κοινωνία των μελισσών 2012-2013 Μέλι, ένας θησαυρός υγείας και δύναμης Η Κοινωνία των μελισσών Ερευνητική Εργασία Α Τάξης 1 ου Γενικού Λυκείου Πάτρας Ομάδα Α Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Μαριάννα Δημητροπούλου 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ. Περιβαλλοντική ομάδα Β Τάξης

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ. Περιβαλλοντική ομάδα Β Τάξης ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Περιβαλλοντική ομάδα Β Τάξης Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ Η ΑΠΟΙΚΙΑ Είδη Η μέλισσα είναι έντομο από την τάξη υμενόπτερα, που θεωρείται από όλα γενικά τα έντομα το πιο σπουδαίο από οικονομικής άποψης

Διαβάστε περισσότερα

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ»

«ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 15-10-2012 Ημερ. Λήξης: π.χ. 16-10-12 Σύνολο ωρών: 150 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

1 of 19 http://www.agrool.gr Η ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ. Γενετική βελτίωση φυτών Ηέκφραση του φύλου

1 of 19 http://www.agrool.gr Η ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ. Γενετική βελτίωση φυτών Ηέκφραση του φύλου 1 of 19 http://www.agrool.gr Η ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ 2 of 19 http://www.agrool.gr Όταν αναφερόμαστε στο φύλο ενός φυτού αναφερόμαστε ουσιαστικά στον τύπο του άνθους του Τύποι: ΦΥΛΟΥ ΑΝΘΟΥΣ Ερμαφρόδιτο Αρσενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒ ΟΜΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΟΙ ΧΕΙΡΙΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒ ΟΜΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΟΙ ΧΕΙΡΙΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒ ΟΜΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΟΙ ΧΕΙΡΙΣΜΟΙ Οι µέλισσες συλλέγουν το νέκταρ και το µετατρέπουν σε µέλι, αποθηκεύοντας έτσι ενέργεια για τις ανάγκες τους. Ο άνθρωπος εκµεταλλεύεται το γεγονός ότι η µέλισσες

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας : Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας : Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Ακτής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος και

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτική δραστηριότητα

Μεταλλευτική δραστηριότητα Μεταλλευτική δραστηριότητα και μέλισσες A. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας, ΑΠΘ H μεταλλευτική δραστηριότητα στη Χαλκιδική θα επηρεάσει σημαντικά το περιβάλλον της μέλισσας και συνεπώς την ίδια τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ

ΑΓΩΓΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΟΥΔΑΝΙΩΝ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2004-2005 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 2 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΑ.. 3 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ... 5 ΚΥΨΕΛΗ ΚΗΡΗΘΡΕΣ. 6 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ...

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ 2015

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΛΙΑΝΙΚΗΣ 2015 1 ΑΚΟΝΙΑ ΜΑΧΑΙΡΙΩΝ 2,00 2 ΑΡΙΘΜΟΙ ΠΥΡΟΣΦΡΑΓΙΔΑΣ 2,00 3 ΑΡΜΟΣΤΗΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΣ 220V 22,00 4 ΑΡΜΟΣΤΗΡΑΣ ΚΑΛΩΔΙΑ 12V 6,00 5 ΑΡΜΟΣΤΗΡΑΣ ΡΟΔΑΚΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΟΛΛΗΣΗ ΤΩΝ ΚΗΡΗΘΡΩΝ 6,00 6 ΑΡΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ ΣΜΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc Η ΓΥΡΗ Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών 1 H ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ σε κηρήθρες με γυρεοπαγίδες εποχή συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Χ. Τανανάκη, Α. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας Σηροτροφίας Α.Π.Θ. Email: tananaki@agro.auth.gr Website: www.beelab.gr Tel: 2310-472983 2.500.000 Αριθμός Κυψελών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Πτυχιακή Εργασία Έντοµα οργανωµένα σε κοινωνίες, µορφολογία, βιολογία, ζηµιές και αντιµετώπιση. ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία. Α Λυκείου - A τετραμήνου. Γενικό Λύκειο Βουνάργου

Ερευνητική Εργασία. Α Λυκείου - A τετραμήνου. Γενικό Λύκειο Βουνάργου Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου - A τετραμήνου Γενικό Λύκειο Βουνάργου 2015-2016 1 Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Οι μαθητές Αναγνώπουλος Γιώργος Αποστολοπούλου Ιωάννα Θεοδωροπούλου Μαριλία Λιανού Ξανθή Λιατσή Γιώτα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΟΥ ΡΥΘΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΛΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΝ. ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΟΥ ΡΥΘΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΛΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΝ. ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΟΥ ΡΥΘΜΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΕΛΙΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΝ. ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Επιδιωκόμενοι στόχοι της Νομοθεσίας Οι πολύτιμες ουσίες και κατά συνέπεια οι

Διαβάστε περισσότερα

Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι

Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Βοτανικό τμήμα Εκπαιδευτικό τμήμα ΜΦΙΚ Η ενότητα «Φύση είναι το σπίτι μας» του βιβλίου της ΜτΠ αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ

Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ Το μέλι είναι ένα από τα πάρα πολλά πράγματα που μας έχει προσφέρει η φύση. Έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες και χρήσεις στην μαγειρική. Άλλα βέβαια έχει και μια μεριά του

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 4: Βιολογική Κτηνοτροφία

Ενότητα 4: Βιολογική Κτηνοτροφία Ενότητα 4: Βιολογική Κτηνοτροφία Διάλεξη 4.4: : Βασικές Αρχές Βιολογικής Μελισσοκομίας Εργαστήριο Πληροφορικής Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών http://infolab.aua.gr Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Καταγωγή μελισσών

Διαβάστε περισσότερα

5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ

5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 5.1 Καταστατική Εξίσωση, συντελεστές σ t, και σ θ Η πυκνότητα του νερού αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την κίνηση των θαλασσίων µαζών και την κατακόρυφη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3η ΜΕΘΟΔΟΙ &ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ (ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ, ΧΗΜΙΚΗ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΚΗ)

ΘΕΩΡΙΑ 3η ΜΕΘΟΔΟΙ &ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ (ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ, ΧΗΜΙΚΗ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΚΗ) ΘΕΩΡΙΑ 3η ΜΕΘΟΔΟΙ &ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ (ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ, ΧΗΜΙΚΗ, ΔΑΣΟΚΟΜΙΚΗ) ΠΡΟΛΗΨΗ-ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ Καταπολέμηση ορίσουμε την άμεση επέμβαση του ανθρώπου με σκοπό τη μείωση του πληθυσμού μιας υπάρχουσας έξαρσης

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Γούναρη Σοφία Γεωπόνος, Ερευνήτρια ΕΘΙΑΓΕ Συστηματική κατάταξη μελισσών και στάδια κοινωνικής εξέλιξης Είδη και φυλές μελισσών Το μελίσσι ως οργανισμός o Οι κηρήθρες του μελισσιού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΕΡΓΑ, ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΡΓΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΕΡΓΑ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΕΡΓΑ, ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΡΓΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΕΡΓΑ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΕΡΓΑ, ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΑΓΑΘΑ 1 ο ΕΠΑ.Λ ΟΡΕΣΤΙΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Σχολικό έτος: 2009-2010 Υπεύθυνοι Καθηγητές: Ναζίρης Γεώργιος Τσιορμπατζούδης Γεώργιος Page 1 of 24 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΙΣΣΙ - ΕΝΑΣ ΥΠΕΡΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΤΟ ΜΕΛΙΣΣΙ - ΕΝΑΣ ΥΠΕΡΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟ ΜΕΛΙΣΣΙ - ΕΝΑΣ ΥΠΕΡΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Μιχαήλ Δ. Υφαντίδη Καθ. Μελισσοκομίας Α.Π.Θ. Εργαστήριο Σηροτροφίας-Μελισσοκομίας, Τμήμα Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Εισαγωγή Κατά την προβιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο άνθρωπος. Στους αιγυπτιακούς παπύρους, πριν από 3.500 χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ

Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΙΟΥ Το μέλι είναι ένα από τα πάρα πολλά πραγματα που μας έχει προσφέρει η φύση.έχει πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες και χρήσεις στην μαγειρική.άλλα βέβαια έχει και μια μεριά του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΑΝΘΟΥΣ Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία Υλικά Διαλύματα - Χρωστικές Μεγεθυντικός

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία 5 η Ενότητα Παραγωγικότητα (Εισαγωγή) Εισηγητής: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

EL Eνωµένη στην πολυµορφία EL A7-0440/17. Τροπολογία. Julie Girling. εξ ονόµατος της Οµάδας PPE. Britta Reimers.

EL Eνωµένη στην πολυµορφία EL A7-0440/17. Τροπολογία. Julie Girling. εξ ονόµατος της Οµάδας PPE. Britta Reimers. 8.1.2014 A7-0440/17 17 Αιτιολογική σκέψη 1 (1) Σύµφωνα µε την απόφαση του ικαστηρίου, της 6ης Σεπτεµβρίου 2011, στην υπόθεση C-442/09 8, η γύρη στο µέλι θεωρείται συστατικό κατά την έννοια του άρθρου 6

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες,

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, άπεπτες φυτικές ίνες, σίδηρο και άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων. Άσκηση 6 η Έλεγχος Νοθείας στο Μέλι

Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων. Άσκηση 6 η Έλεγχος Νοθείας στο Μέλι Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων Άσκηση 6 η Έλεγχος Νοθείας στο Μέλι Μέλι ορισμός - κατηγορίες Μέλι είναι το σακχαρούχο προϊόν, που παράγουν οι μέλισσες από το νέκταρ των λουλουδιών (ανθόμελο) ή από μελιτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ 14 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΙ, ΓΛΥΚΥΤΑΤΟ Σχολική χρονιά 2008-2009 Υπεύθυνες νηπιαγωγοί Σαββίδου Ιωάννα Βέλκου Βασιλική Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό Σιαλβέρα

Διαβάστε περισσότερα

B ΚΥΚΛΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β

B ΚΥΚΛΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΤΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β Α.1 1.1 α Βιολογία ΘΕΜΑ Α γενιικής παιιδείίας 1.2 δ 1.3 ε 1.4 δ 1.5 β A.2 Οι αποικοδοµητές είναι ο πληθυσµός Ε, διότι βέλη από όλους τους υπόλοιπους οργανισµούς καταλήγουν στον πληθυσµό Ε. Τα βέλη υποδηλώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ. Κλαδέματα. Γρασίδι. Compost. Διατροφικά υπολείμματα. Φύλλα

ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ. Κλαδέματα. Γρασίδι. Compost. Διατροφικά υπολείμματα. Φύλλα Δήμος Λαγκαδά ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Γρασίδι Κλαδέματα Compost Διατροφικά υπολείμματα Φύλλα H κομποστοποίηση είναι μια φυσική διαδικασία η οποία μετατρέπει τα οργανικά υλικά σε μια πλούσια σκούρα ουσία. Αυτή η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

4 η Εργασία F 2. 90 o 60 o F 1. 2) ύο δυνάµεις F1

4 η Εργασία F 2. 90 o 60 o F 1. 2) ύο δυνάµεις F1 4 η Εργασία 1) ύο δυνάµεις F 1 και F 2 ασκούνται σε σώµα µάζας 5kg. Εάν F 1 =20N και F 2 =15N βρείτε την επιτάχυνση του σώµατος στα σχήµατα (α) και (β). [ 2 µονάδες] F 2 F 2 90 o 60 o (α) F 1 (β) F 1 2)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ. EPA Establishment #: 088759-MI-001. Mite Zapper, LLC www.mitezapper.com

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ. EPA Establishment #: 088759-MI-001. Mite Zapper, LLC www.mitezapper.com ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ EPA Establishment #: 088759-MI-001 Mite Zapper, LLC www.mitezapper.com Thank you for purchasing the MiteZapper - chemical free varroa mite control. Μια επαναστατική τεχνολογία που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσα και Ελλάδα μια Ευλογημένη Παρέα

Μέλισσα και Ελλάδα μια Ευλογημένη Παρέα Μέλισσα και Ελλάδα μια Ευλογημένη Παρέα Εισήγηση : Αικατερίνη Καλαϊτζίδου Τεχνολόγος Γεωπόνος Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής Π.Ε. Πέλλας Μελισσοκομία στην Ε.Ε Στοιχεία Μελιού Ετήσια Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: «Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙΝΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: «Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙΝΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ» 7 Ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΑΞΗ: Α ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ: 2008-2009 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ: «Η ΚΑΛΗ ΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΙΝΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ: ΣΤΙΒΑΧΤΗ ΜΑΡΙΑ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: ΦΡΑΝΤΖΗ ΑΝΤΙΟΠΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ Η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κύκλος αλλά έλλειψη. Αυτό σηµαίνει πως η Σελήνη δεν απέχει πάντα το

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ Η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κύκλος αλλά έλλειψη. Αυτό σηµαίνει πως η Σελήνη δεν απέχει πάντα το ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ Η τροχιά της Σελήνης γύρω από τη Γη δεν είναι κύκλος αλλά έλλειψη. Αυτό σηµαίνει πως η Σελήνη δεν απέχει πάντα το ίδιο από τη Γη. Τα δύο σηµεία που έχουν ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΠΟΦΟΡIΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ

ΚΑΡΠΟΦΟΡIΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ 1 ΚΑΡΠΟΦΟΡIΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ Στάδια καρποφορίας, σχηματισμός ανθικών καταβολών & καρποφόρα όργανα Αθανάσιος Μολασιώτης Επίκουρος καθηγητής Εργαστήριο Δενδροκομίας ΑΠΘ (Τηλ.: 2310 991693; E-mail:amolasio@agro.auth.gr)

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία 6 η Ενότητα Βασικές διαδικασίες πρωτογενούς παραγωγικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ 1 Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών I. ΓΕΝΙΚΑ Σε ένα μελίσσι η βασίλισσα παίζει τον πρωταρχικό ρόλο και η απόδοση του μελισσιού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΡ ΙA ΚΑΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ 1 Η φυσιολογική καρδιά είναι µία πολύ δυνατή αντλία φτιαγµένη από µυϊκό ιστό, που λειτουργεί εντατικά και συνεχώς. Έχει περίπου τις διαστάσεις µιας ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού)

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Ερωτήσεις 3 πόντων: 1) Η γάτα θέλει να πάει στο γάλα και το ποντίκι στο τυρί, ακολουθώντας τους δρόµους του κήπου. Οι διαδροµές

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι.

Είναι σχεδόν βέβαιο, είτε να γνωρίζετε κάποιον που πάσχει από μια τέτοια ασθένεια είτε να έχετε μια εσείς οι ίδιοι. Γράφει: Δημήτρης Τσουκαλάς, Ιατρός Φυσικής Υγείας Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Γνωρίζετε ότι ένας στους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ. 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ. 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ 1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφέρουν στην εμφάνιση, στον τρόπο με τον οποίο ζουν, στον τόπο όπου κατοικούν Ποιο είναι το μυστικό της τεράστιας ποικιλομορφίας;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός

ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ. Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός ΤΕΧΝΗΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕ ΞΕΝΟ ΓΑΛΑ Στην περίπτωση που για κάποιο σοβαρό λόγο δεν είναι εφικτός ο μητρικός θηλασμός δίνεται στο μωρό ξένο γάλα χρησιμοποιώντας μπιμπερό. H επιλογή του κατάλληλου γάλακτος είναι

Διαβάστε περισσότερα