Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1

2

3 ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ

4

5 Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού (Ε.Ψ.Ε.Ε.Σ.) Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ Το έργο μας από το 2001 έως το 2011 Επιστημονική επιμέλεια: Μπετίνα Ντάβου Καθηγήτρια Ψυχολογίας Διευθύντρια Ε.Ψ.Ε.Ε.Σ. Επιμέλεια κειμένου: Ανθή Σιδηροπούλου Κοινωνιολόγος, M.Sc. ΑΘΗΝΑ 2011

6 Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών και Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, Δέκα Χρόνια: Το έργο μας από το 2001 έως το 2011 Copyright 2011 Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών και Επικοινωνιακού Σχεδιασμού ISBN: Επιστημονική Επιμέλεια: Μπετίνα Ντάβου Επιμέλεια Κειμένων: Ανθή Σιδηροπούλου Σελιδοποίηση-Μακέτα Εξωφύλλου: Δημήτρης Αρβανίτης Σκίτσα Εξωφύλλου: Νικόλας Χρηστάκης Επιμέλεια Έκδοσης Παραγωγή: Κριτήριον Εκδοτική και Συμβουλευτική Ε.Π.Ε. Εκτύπωση: Access Γραφικές Τέχνες Α.Ε. Διάθεση: Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών και Επικοινωνιακού Σχεδιασμού Καλαμιώτου 2, Αθήνα Τηλ.: , , Fax: address:

7 Περιεχόμενα Πρόλογος Το Εργαστήριο Ιστορικό Ερευνητικό έργο Διδακτικό έργο Παρατηρητήριο Ανάπτυξης Προγραμμάτων Οπτικοακουστικού Αλφαβητισμού Ειδικό αφιέρωμα «Αγωγή και Εκπαίδευση στα Μέσα Επικοινωνίας» 17 Συνεργασίες με άλλους φορείς Στελέχη και συνεργάτες Ερευνητικό έργο Ανθρώπινες σχέσεις Σχέσεις και επικοινωνία ανδρών και γυναικών στην εργασία, τη φιλία και το ζευγάρι: Εικόνες του συναισθήματος και της σεξουαλικότητας Η επίδραση του κοινωνικοοικονομικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος στην αναπαράσταση και διαχείριση της σύγκρουσης στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις μεταναστών και μειονοτικών ομάδων στη σύγχρονη Ελλάδα Αναπαραστάσεις της φιλίας στην πραγματική και στη διαδικτυακή ζωή: Η περίπτωση του FaceBook

8 1.4 Η περίπτωση της ετερόφυλης φιλικής σχέσης: Βιώματα και αναπαραστάσεις ετερόφυλων φιλικών δυάδων για τη σχέση τους Σύγκρουση, συλλογικό τραύμα και η ανάπτυξη της ομάδας και της ομαδικότητας στη Δυτική Όχθη και το Ισραήλ Τα παιδιά και οι έφηβοι στον ψηφιακό κόσμο Μετατροπές στις σχέσεις και την επικοινωνία των μαθητών στο ηλεκτρονικό περιβάλλον μάθησης Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στην εφαρμογή προγράμματος αγωγής και εκπαίδευσης στα ΜΜΕ στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Ψυχολογικές επενδύσεις των μέσων επικοινωνίας και η εμπλοκή τους στις σχέσεις και την επικοινωνία στο πλαίσιο της οικογένειας Ο εθισμός στο διαδίκτυο κατά την εφηβική ηλικία Ποιοτική διερεύνηση της ψυχολογικής πτυχής της σχέσης των εφήβων με το διαδίκτυο: Χρήση, στάσεις και ανάγκες Επικοινωνία της υγείας Ευρωπαϊκή διερεύνηση συμπεριφοράς υγείας: Δεδομένα από τον φοιτητικό πληθυσμό των Αθηνών Η δυναμική των διαπροσωπικών σχέσεων και η διαχείριση του άγχους: Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση Επιδράσεις της συγκίνησης Η επίδραση της συγκίνησης στη λήψη ατομικών αποφάσεων: Μια έρευνα στο πεδίο των επιχειρήσεων

9 4.2 Γνωστικές επιδράσεις της συναισθηματικής ατζέντας των τηλεοπτικών ειδήσεων Κοινωνικά ζητήματα Πολιτική δυσαρέσκεια, ΜΜΕ και επίκτητη αίσθηση αδυναμίας: Η περίπτωση των φοιτητών της Αθήνας Ο λόγος των μέσων στην κοινωνία της διακινδύνευσης: Αναπαραστάσεις, συναισθήματα και διαχείριση κρίσεων σε περιπτώσεις διατροφικής διακινδύνευσης Η νέα γενιά στην Ελλάδα σήμερα Δημοσιευμένο έργο Κατάλογος ανακοινώσεων Ευρετήριο ονομάτων

10

11 Πρόλογος Πριν από περίπου δέκα χρόνια, ακριβώς την εποχή που στήναμε το Εργαστήριο, σε μια απόπειρα να απαντήσω στο τότε κύμα συκοφάντησης των πανεπιστημιακών και των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων, έγραφα σε σχετική επιφυλλίδα 1 : «Υπάρχουν πανεπιστημιακοί δάσκαλοι όλων των βαθμίδων που αγωνίζονται να υπερβούν τις συνθήκες και να ασκήσουν το λειτούργημά τους με όσα μέσα οι ίδιοι διαθέτουν κι ίσως, εντέλει, το κυριότερο (και χρησιμότερο) που διδάσκονται από αυτούς οι φοιτητές τους είναι η αξιοποίηση και των πιο πενιχρών συνθηκών ως αξία ζωής και η αντοχή στο χάος ως άμυνα. Πανεπιστημιακοί που επιλέγουν να μην ενδώσουν σε ελκυστικές προτάσεις ετεροαπασχόλησης ή υψηλών κρατικών θέσεων ούτε να αποσυρθούν σε μια διανοούμενη και αφ υψηλού άσκηση κοινωνικής κριτικής. Είναι αυτοί που απλόχερα καλύπτουν τα τεράστια κενά των πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών, δανείζοντας στους φοιτητές τα δικά τους βιβλία. Οι ίδιοι που με τα πενιχρά ποσά του εθνικού λογαριασμού κονδυλίων έρευνας αγωνίζονται να παράγουν έρευνα ισότιμη με αυτή των ευρωπαίων συναδέλφων, οι οποίοι έχουν από χρόνια λυμένα τα βασικά προβλήματα οργάνωσης και υποδομής. Είναι οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι που προσπαθούν, ελλείψει εργαστηριακής υποδομής, να δημιουργήσουν μικρές 1 «Ο πανεπιστημιακός δάσκαλος: (εικόνα και πραγματικότητα)», Εφημερίδα Επενδυτής, 23 Φεβ. 2002, σ

12 12 ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ερευνητικές ομάδες για να ασκηθούν οι φοιτητές τους στην έρευνα. Αυτοί οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι έχουν και όραμα και στόχους. [ ] Ευτυχώς που υπάρχουν οι παλιοί και οι νέοι φοιτητές μας, να επιστρέφουν συχνά, για να μας υπενθυμίζουν πόσο ωφελήθηκαν. Γιατί όσοι από εμάς δεν περιγράφονται στην εικόνα του πανεπιστημιακού ανθρώπου που τελευταία προωθείται από τα ΜΜΕ, αναρωτιόμαστε μήπως δεν υπάρχουμε πραγματικά, παρά μονάχα στη φαντασία μας». Τα ίδια θα έγραφα και σήμερα, που ένα νέο κύμα απαξίωσης σαρώνει το έργο μας. Δεν είναι του παρόντος πλαισίου να συζητηθεί ποια κακοδαιμονία κυνηγάει την ελληνική εκπαίδευση (και τη χώρα μας, γενικά), αλλά ένα πράγμα είναι διαχρονικά βέβαιο: όπως και με ένα σωρό άλλα πράγματα σε αυτήν τη χώρα, τα περισσότερα αφήνονται στον πατριωτισμό μας. Όποιος πίστεψε στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο και έδωσε χρόνο και ψυχή για ένα λειτούργημα (όχι επάγγελμα) που δεν του δίνει χρήμα κι ύστερα από τόση συστηματική επικοινωνιακή και υλική υποβάθμιση, ούτε και κοινωνική αναγνώριση πια αλλά μόνον την ευχαρίστηση και την πληρότητα να αφοσιώνεται σε ερωτήματα της ζωής και να ανακαλύπτει ερευνώντας συστηματικά μικρά-μικρά ψήγματα γνώσης, όπως και τη χαρά να συγχρωτίζεται με τα νιάτα, να διδάσκεται από αυτά και να βλέπει στο βλέμμα τους τον ενθουσιασμό της ανακάλυψης, γνωρίζει πως η δημιουργία και η διατήρηση ενός εργαστηρίου στην αιχμή της έρευνας δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση. Κυνηγήσαμε ευρωπαϊκά προγράμματα για να εξασφαλίσουμε τους πόρους που θα μας επέτρεπαν να εξοπλίσουμε τους χώρους μας και να αποζημιώσουμε οικονομικά τους ερευνητές μας. Όσες φορές δοκιμάσαμε και σε πείσμα όσων υποτιμούν το ελληνικό πανεπιστημιακό έργο οι υποψηφιότητές μας αξιολογήθηκαν με τις πιο υψηλές βαθμολογίες. Το Εργαστήριο γέμιζε από δραστήριους, νέους, αφοσιωμένους ανθρώπους ορισμένοι από αυτούς, παλιοί μας φοιτητές και βούιζε σαν κυψέλη. Δούλευαν με επιμονή και ενθουσιασμό, το πρόγραμμα ολοκληρωνόταν, οι δημοσιεύσεις και οι ανακοινώσεις έπαιρναν τη σειρά τους στα επιστημονικά περιοδικά και τα συνέδρια, τα «πακέτα εργασίας» παραδίνονταν κι ύστερα ύστερα το Εργαστήριο ερήμωνε.

13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Χωρίς ουσιαστικές σταθερές κρατικές επιχορηγήσεις, χωρίς μόνιμο εργαστηριακό προσωπικό, με τα μικρά ποσά του ειδικού λογαριασμού, προσπαθούσαμε να αποζημιώνουμε τους ερευνητές που από μεράκι, πρωτίστως, διάλεγαν να παραμείνουν κοντά μας. Σύραμε και μετακομίσαμε μόνοι μας έπιπλα, φέραμε δικά μας βιβλία στο αναγνωστήριο κι από μικρές οικονομίες αγοράσαμε καινούρια. Βάλαμε αφίσες στους τοίχους, φέραμε αερόθερμα κι ανεμιστήρες από τα σπίτια μας για να ζεστάνουμε ή να φρεσκάρουμε περίκλειστους και σκοτεινούς χώρους. Στριμωχτήκαμε, πολλές φορές, καμιά εικοσαριά άνθρωποι σε αίθουσες που δύσκολα χωρούσαν τους μισούς από μας, τρεις-τέσσερις μαζί μπροστά σε έναν υπολογιστή με μία θέση εργασίας, ιδρώσαμε, κρυώσαμε, λυπηθήκαμε, γελάσαμε, αλλά έχουμε δημιουργήσει. Με μερικούς ενθουσιώδεις φοιτητές, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς, με υποψήφιους διδάκτορες που δούλεψαν με κέφι, με αποφοίτους που αγαπούσαν την έρευνα και επέστρεφαν κοντά μας, ό,τι καταφέραμε με αυτά τα πενιχρά μέσα μπορεί να σταθεί ισότιμα ανάμεσα στη διεθνή ερευνητική παραγωγή, όπως φαίνεται και από τις δημοσιεύσεις μας, κι ας μη μπορούν οι «διεθνείς» συνάδελφοί μας ούτε καν να συλλάβουν με τη φαντασία τους την προσωπική επένδυση και τα πενιχρά μας μέσα. Φέτος, το Εργαστήριό μας κλείνει 10 χρόνια λειτουργίας. Στον τόμο αυτό παρουσιάζουμε το ιστορικό του, τους συνεργάτες και το έργο μας από την ίδρυσή του το 2001 έως σήμερα. Για ό,τι καταφέραμε είμαστε περήφανοι κι ό,τι μας δυσκολεύει εξακολουθούμε να το αντιμετωπίζουμε, γιατί πιστεύουμε στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο και στους ανθρώπους του, διδάσκοντες, διοικητικούς υπαλλήλους, φοιτητές και αποφοίτους. Αθήνα, Μάιος 2011 Μπετίνα Ντάβου Καθηγήτρια Ψυχολογίας Διευθύντρια 13

14

15 Το Εργαστήριο Ιστορικό Το Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, του Τμήματος Επικοινωνίας & ΜΜΕ, του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 2001 από τον Καθηγητή Ψυχολογίας Κλήμη Ναυρίδη και από τότε λειτουργεί υπό τη διεύθυνση της Καθηγήτριας Ψυχολογίας Μπετίνας Ντάβου. Το εργαστήριο εξυπηρετεί εκπαιδευτικές και ερευνητικές ανάγκες που επικεντρώνονται αφενός στις εφαρμογές της ψυχολογίας σε επικοινωνιακά φαινόμενα, όπως οι ανθρώπινες σχέσεις και η άμεση διαπροσωπική επικοινωνία, η μη λεκτική επικοινωνία, η αλληλεπίδραση στις ομάδες, η νοητική επεξεργασία των μηνυμάτων, η αγωγή και εκπαίδευση στα μέσα επικοινωνίας, και αφετέρου σε θέματα που αφορούν τις επικοινωνιακές πρακτικές και τον επικοινωνιακό σχεδιασμό, όπως η διαφημιστική επικοινωνία και η σύγκριση ραδιοτηλεοπτικών συστημάτων. Το Εργαστήριο στεγάζεται στο κέντρο της Αθήνας, στον 5ο όροφο του κτηρίου της οδού Καλαμιώτου 2 και είναι ηλεκτρονικά επισκέψιμο στη διεύθυνση: Ερευνητικό έργο Στο Εργαστήριο πραγματοποιούνται ερευνητικά προγράμματα, ανεξάρτητα ή με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του ειδικού λογαριασμού κονδυλίων έρευνας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ορισμένα από 15

16 16 ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ τα προγράμματα αυτά αποτελούν θέματα διδακτορικών διατριβών. Στον τόμο αυτό παρουσιάζονται συνοπτικά τα κυριότερα ερευνητικά προγράμματα που εκπονήθηκαν στα πρώτα 10 χρόνια της λειτουργίας του Εργαστηρίου, ομαδοποιημένα θεματικά σε πέντε ερευνητικές ενότητες: 1. Ανθρώπινες σχέσεις (σελ. 25) 2. Τα παιδιά και οι έφηβοι στον ψηφιακό κόσμο (σελ. 79) 3. Επικοινωνία της υγείας (σελ. 131) 4. Επιδράσεις της συγκίνησης (σελ. 153) 5. Κοινωνικά ζητήματα (σελ. 175) Διδακτικό έργο Το Εργαστήριο υποστηρίζει την ερευνητική άσκηση των φοιτητών στο πλαίσιο των προπτυχιακών μαθημάτων της γνωστικής ψυχολογίας, της κοινωνικής ψυχολογίας, της ψυχολογίας της επικοινωνίας, της ψυχολογίας των ομάδων, της ψυχοκοινωνιολογίας των μέσων, της επικοινωνίας στις διαπροσωπικές σχέσεις, και της παιδικής ηλικίας και των μέσων επικοινωνίας, καθώς και στο πλαίσιο των μεταπτυχιακών μαθημάτων της κατεύθυνσης «Επικοινωνία & Συγκρούσεις» και των μαθημάτων ερευνητικής μεθοδολογίας. Επίσης, στο Εργαστήριο διεξάγονται βιωματικές ασκήσεις στην ανθρώπινη επικοινωνία για τους προπτυχιακούς φοιτητές, καθώς και ειδικά σεμινάρια στην κατάστρωση και τη διεξαγωγή έρευνας για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές. Μέρος του διδακτικού έργου του Εργαστηρίου έχει αποτελέσει και η οργάνωση και πραγματοποίηση σεμιναρίων επιμόρφωσης εκπαιδευτικών στην εφαρμογή προγραμμάτων εκπαίδευσης στα μέσα επικοινωνίας και τον οπτικοακουστικό αλφαβητισμό στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς και στη δυναμική της ομάδας και την επικοινωνία στον σχολικό χώρο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Παρατηρητήριο Ανάπτυξης Προγραμμάτων Οπτικοακουστικού Αλφαβητισμού Το Παρατηρητήριο Ανάπτυξης Προγραμμάτων Οπτικοακουστικού Αλφαβητισμού στην Ελλάδα είναι μια δραστηριότητα του Εργαστηρίου που

17 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ξεκίνησε την ακαδημαϊκή χρονιά , με αρχική χρηματοδότηση από τον ειδικό λογαριασμό κονδυλίων έρευνας. Βασικός στόχος του Παρατηρητηρίου ήταν η καταγραφή των ερευνητών, αλλά και των εν ενεργεία εκπαιδευτικών που ασχολούνται με την εκπαίδευση στα μέσα επικοινωνίας και τον οπτικοακουστικό αλφαβητισμό στην Ελλάδα, η καταγραφή και συγκέντρωση των προγραμμάτων που εκπονούνται από φορείς της εκπαίδευσης (σχολεία, οργανισμούς κ.ά.) ή μεμονωμένους εκπαιδευτικούς και η θέσπιση σταθμισμένων κριτηρίων για τα προγράμματα αυτά, με βάση τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα. Επιμέρους στόχοι του Παρατηρητηρίου είναι η ενημέρωση των εκπαιδευτικών, των γονέων και των παιδιών για τους σκοπούς του οπτικοακουστικού αλφαβητισμού μέσω επικοινωνιακού υλικού, η δημιουργία βάσης δεδομένων ερευνητών και εκπαιδευτικών, η ανταλλαγή εμπειριών των ήδη εμπλεκομένων σε συναφή προγράμματα, η διάχυση πληροφοριακού και διδακτικού υλικού που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη σχολική τάξη, καθώς και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που ενδιαφέρονται να εκπονήσουν προγράμματα οπτικοακουστικού αλφαβητισμού. Το Παρατηρητήριο επίσης προγραμματίζει τη δημιουργία ηλεκτρονικού δελτίου με περιλήψεις σχετικών προγραμμάτων που εφαρμόζονται σε σχολεία και άρθρα από την ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία, καθώς και τη δημιουργία blog και forum για την ανταλλαγή απόψεων. Το Παρατηρητήριο είναι επισκέψιμο στην ιστοσελίδα Ειδικό αφιέρωμα «Αγωγή και Εκπαίδευση στα Μέσα Επικοινωνίας» Στο πλαίσιο των διεθνών συνεργασιών του Εργαστηρίου, τα στελέχη και οι συνεργάτες του από την Ελλάδα και το εξωτερικό ανέλαβαν τη δημιουργία ειδικού αφιερώματος του περιοδικού Ζητήματα Επικοινωνίας (Τεύχος 6, 2007), το οποίο εκδίδεται από το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Εφηρμοσμένης Επικοινωνίας του Τμήματος Επικοινωνίας & ΜΜΕ και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Το αφιέρωμα έχει θέμα την αγωγή και εκπαίδευση στα μέσα επικοινωνίας και περιλαμβάνει 10 κείμενα από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Βρετανία, τη 17

18 18 ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ Σουηδία και τις Η.Π.Α., γραμμένα από τους πλέον ειδικούς στον τομέα αυτό, τα οποία αναδεικνύουν την ποικιλομορφία των θεωρητικών προσεγγίσεων και των μεθόδων εφαρμογής των προγραμμάτων αγωγής και εκπαίδευσης στα μέσα επικοινωνίας, σε συνάρτηση με τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της κάθε χώρας. Για το τεύχος αυτό συνεργάστηκαν μετά από πρόσκληση, οι J. I. Aguaded-Gómez από το Πανεπιστήμιο της Ουέλβα στην Ισπανία, D. Buckingham από το Ινστιτούτο Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, Renee Hobbs από τη Σχολή Επικοινωνίας & Θεάτρου του Πανεπιστημίου Temple της Πενσιλβάνια, P. C. Rivoltella από το Καθολικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου, Ulrika Sjöberg από το Πανεπιστήμιο Halmstad στη Σουηδία και οι Ε. Κούρτη, Μ. Λεωνίδα, Β. Νίκα και Γ. Πλειός από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Την επιστημονική επιμέλεια του τόμου είχε η διευθύντρια του Εργαστηρίου, καθηγήτρια Μπ. Ντάβου, και τις μεταφράσεις των κειμένων των ξένων συγγραφέων πραγματοποίησαν αφιλοκερδώς συνεργάτες του εργαστηρίου. Συνεργασίες με άλλους φορείς Το Εργαστήριο συνεργάζεται με άλλα Εργαστήρια του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, καθώς και με Εργαστήρια άλλων Τμημάτων του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει επίσης συνεργασίες με Πανεπιστημιακά Ιδρύματα και Ερευνητικά Κέντρα του Εξωτερικού όπως το Grupo Comunicar του Πανεπιστημίου Ουέλβα της Ισπανίας, το MED του Καθολικού Πανεπιστημίου του Μιλάνου, το Ινστιτούτο Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, το Εργαστήριο για την Εκπαίδευση στα Μέσα Επικοινωνίας του Πανεπιστήμιου Temple της Πενσυλβανίας, το Πανεπιστήμιο Halmstad της Σουηδίας κ.ά. Στελέχη και συνεργάτες Το Εργαστήριο στελεχώνεται από τα μέλη Δ.Ε.Π. του Τομέα Ψυχολογίας της Επικοινωνίας, Επικοινωνιακών Πρακτικών & Σχεδιασμού, του Τμήματος Επικοινωνίας & ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο συνολικό έργο του Εργαστηρίου έχουν, έως σήμερα, συμμετάσχει με

19 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ συγγραφικές, ερευνητικές ή διδακτικές δραστηριότητες οι παρακάτω συνεργάτες: José Ignacio Aguaded-Gómez, Καθηγητής Εκπαίδευσης στα ΜΜΕ, Πανεπιστήμιο Ουέλβα, Ισπανία Ιλένα Αποστολοπούλου, Κοινωνική Ανθρωπολόγος Αντώνης Αρμενάκης, Επίκουρος Καθηγητής Στατιστικής David Buckingham, Καθηγητής Παιδαγωγικών, Ινστιτούτο Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Λονδίνου Βασιλική Γαλάνη, Δρ. Κλινικής Ψυχολογίας Πατρίτσια Γερακοπούλου, Δρ. Κοινωνικής Ψυχολογίας Νίκος Γεωργαράκης, Ερευνητής ΕΚΚΕ, Δρ. Πολιτικής Κοινωνιολογίας Νικόλαος Γιαλαμάς, Αναπληρωτής Καθηγητής Στατιστικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Νίκος Δεμερτζής, Καθηγητής Πολιτικής Επικοινωνίας & Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Μαρκέλλα Δήμου, Επικοινωνιολόγος, Δρ. Επικοινωνίας Ελισάβετ Εκμεκτζιάν, Δρ. Ψυχολογίας Renee Hobbs, Καθηγήτρια Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Temple, Πενσιλβάνια, Η.Π.Α. Ζωή Κακκαρά, Πολιτική Επιστήμων, M.Sc. Τσαμπίκα Καράκιζα, Εκπαιδευτικός, Δρ. Επικοινωνίας Γιώτα Κατσίκη, Κοινωνική Λειτουργός-Κοινωνική Ανθρωπολόγος, M.Sc. Σύσση Κορίζη, Επικοινωνιολόγος, M.Sc. Ευαγγελία Κούρτη, Αναπλ. Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελένη Κυριάκου, Εργασιακή Ψυχολόγος, M.Sc. Μαρία Λεωνίδα, Σκηνοθέτης Σωτηρία Λύκου, Ψυχολόγος Λίλα Μάστορα, Δημοσιογράφος, M.Sc. Βασιλική Μπατρακούλη, Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, M.Sc. Νίκος Μπουμπάρης, Κοινωνιολόγος, Δρ. Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Βασιλική Νίκα, Εκπαιδευτικός, Δρ. Εκπαίδευσης στα Μέσα Επικοινωνίας 19

20 20 ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ Μπετίνα Ντάβου, Καθηγήτρια Γνωστικής Ψυχολογίας, Διευθύντρια Διονύσης Πάνος, Νομικός, Δρ. Επικοινωνίας και Σπουδών Διαδικτύου Δήμητρα Παπαδήμα, Σύμβουλος Παιδιών και Εφήβων, M.A. Έλλη Παπαδημητρίου, Ψυχολόγος Στέλιος Παπαθανασόπουλος, Καθηγητής Οργάνωσης και Πολιτικής των ΜΜΕ Δημήτρης Παπαχατζόπουλος, Ψυχολόγος Υγείας, M.Sc. Αγγελική Παρασκευοπούλου, Φιλόλογος-Επικοινωνιολόγος Κώστας Περεζούς, Πολιτικός Επιστήμων, Δρ. Επικοινωνίας Γιώργος Πλειός, Αναπλ. Καθηγητής Ιδεολογίας και Πολιτικού Λόγου στη Μαζική Επικοινωνία, Πανεπιστήμιο Αθηνών Pier Cesare Rivoltella, Καθηγητής Επικοινωνίας, Καθολικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου, Ιταλία Μαρίνα Σαβράμη, Επικοινωνιολόγος, M.Sc. Ανθή Σιδηροπούλου, Κοινωνιολόγος, M.Sc. Μαρία Σίμωση, Ψυχολόγος-Ερευνήτρια, Δρ. Οργανωτικής Ψυχολογίας Μαρίνα Σινίκη, Φιλόλογος-Επικοινωνιολόγος Ulrika Sjöberg, Επίκουρη Καθηγήτρια Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Halmstad, Σουηδία Ροντίκα Σοκολόφ, Δημοσιογράφος, Δρ. Επικοινωνίας Κατερίνα Σπετσιώτου, Επικοινωνιολόγος, M.Sc. Νίκος Στασινόπουλος, Επικοινωνιολόγος, Δρ. Επικοινωνίας Γιάννης Σταυρακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μαρία Σφέτσα, Επικοινωνιολόγος, M.Sc. Τζίνα Τασιοπούλου, Επιχειρησιακή Ερευνήτρια-Επικοινωνιολόγος, M.Sc. Σπύρος Τρύφωνας, Δρ. Επικοινωνίας, Επισκέπτης Καθηγητής ΤΕΙ Πειραιά Μανώλης Χαιρετάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Θεωρίας και Εφαρμογών των ΜΜΕ και της Διαφήμισης Τάκης Χαλάτσης, Εκπαιδευτικός, Δρ. Κοινωνικής Ψυχολογίας Αθηνά Χατζούλη, Επίκουρη Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας Νικόλας Χρηστάκης, Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας

21 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Το έργο του Εργαστηρίου υποστηρίζεται, επίσης, από ωρομίσθιους μεταπτυχιακούς φοιτητές και το ερευνητικό του δυναμικό εμπλουτίζεται από όσους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές επιθυμούν να συμβάλλουν στις έρευνες που διεξάγονται υπό την εποπτεία των στελεχών του Εργαστηρίου. Τη γραμματειακή υποστήριξη έχει αναλάβει η γραμματέας του Τομέα Ψυχολογίας της Επικοινωνίας, Επικοινωνιακών Πρακτικών & Σχεδιασμού, Αριάννα Σίβερα. 21

22

23 Ερευνητικό έργο

24

25 1. Ανθρώπινες σχέσεις

26

27 1.1 Σχέσεις και επικοινωνία ανδρών και γυναικών στην εργασία, τη φιλία και το ζευγάρι: Εικόνες του συναισθήματος και της σεξουαλικότητας Επιστημονική υπεύθυνη: Μπετίνα Ντάβου Ερευνητική ομάδα: Ιλένα Αποστολοπούλου, Βασιλική Γαλάνη, Ελισάβετ Εκμεκτζιάν, Σωτηρία Λύκου, Ζωή Κακκαρά, Σύσση Κορίζη, Κατερίνα Σπετσιώτου, Ροντίκα Σοκολόφ, Τζίνα Τασιοπούλου, Παναγιώτης Χαλάτσης, Αθηνά Χατζούλη, Νικόλας Χρηστάκης Χρηματοδότηση: Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Πυθαγόρας Ενίσχυση Ερευνητικών Ομάδων στα Πανεπιστήμια» (Σεπτ Ιουν. 2006) Θεωρητικό πλαίσιο Η επικοινωνία, ως διαπροσωπική επαφή και ανταλλαγή, αποτελεί το θεμέλιο και το όχημα της επιβίωσης, της εξέλιξης και της αρμονικής και δημιουργικής συνύπαρξης των ανθρώπων. Ξεκινά και αναπτύσσεται μέσα στις σχέσεις τους και παραμένει συνυφασμένη με αυτές έως το τέλος της ζωής. Η σύγχρονη, καταναλωτική κοινωνία ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ανάπτυξη των αγορών, της ανταγωνιστικότητας, της επιχειρηματικότητας κ.λπ., τείνει όμως να αγνοεί θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες (όπως είναι η διαπροσωπική εμπιστοσύνη, η ασφάλεια, η καλή επικοινωνία, η αποδοχή, η δημιουργικότητα). Παράλληλα, ενώ οι άνθρωποι γεννώνται από σχέσεις και αναπτύσσονται μέσα από αυτές, ο αριθμός αυτών που ζουν μόνοι και αποξενωμένοι ολοένα και αυξάνεται. 27

28 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Η μελέτη, λοιπόν, της επικοινωνίας στις ανθρώπινες σχέσεις όχι μόνο προωθεί τη σχετική επιστημονική γνώση, αλλά και συνεισφέρει στην εξισορρόπηση της παραπλάνησης που δημιουργείται από τις έτοιμες (και συχνά όχι και τόσο έγκυρες) λύσεις στα «προβλήματα σχέσεων και επικοινωνίας» που προτείνουν τα προϊόντα μαζικής κατανάλωσης των σύγχρονων ΜΜΕ. Οι άνθρωποι γεννιούνται και μεγαλώνουν στο πλαίσιο της σχέσης που συνδέει άνδρες και γυναίκες. Στη θεμελιώδη αυτή σχέση προβάλλονται σημαντικά ανθρώπινα και κοινωνικά ζητήματα (εξουσίας, συναισθημάτων, εξάρτησης, συνεργασίας, κανόνων κ.λπ.). Σήμερα όμως, η σχέση αυτή αλλάζει με τρόπο θεαματικό. Ένα είδος (όχι πάντα καλώς εννοούμενου) «εκδημοκρατισμού» της μπορεί να γενικευτεί σε όλες τις μορφές ανθρώπινων σχέσεων (στις σχέσεις γονέων-παιδιών, στις φιλικές και τις κοινωνικές σχέσεις). Παράλληλα, ενώ οι γυναίκες και οι άνδρες (τουλάχιστον κατά τα φαινόμενα και στα περισσότερα κοινωνικά περιβάλλοντα), συνυπάρχουν όλο και πιο ισότιμα και αρμονικά στο κοινωνικό πεδίο (π.χ. στην εργασία και στις φιλικές συναναστροφές), οι ερωτικές και οι συντροφικές σχέσεις, παρότι εξακολουθούν να είναι δημιουργικές, παρουσιάζουν ταυτοχρόνως ολοένα και περισσότερη ρευστότητα και ευθραυστότητα. Τα σχετικά θέματα απασχολούν, συνεπώς, όλο και περισσότερο τους άνδρες και τις γυναίκες σήμερα, σε όλα τα πλαίσια της καθημερινότητάς τους: έχουν πιο ισότιμους κοινωνικούς ρόλους, έχουν πολύ περισσότερες αφορμές να συναναστρέφονται μεταξύ τους και να συνεργάζονται απ ό,τι στο παρελθόν (π.χ. στο μεγάλωμα των παιδιών, στην εργασία, στις κοινές παρέες), η σεξουαλικότητα δεν είναι πλέον ταμπού, πολλά συναισθήματα που παλιά χαρακτήριζαν κυρίως τους άνδρες ή κυρίως τις γυναίκες (όπως π.χ. ο θυμός και η τρυφερότητα, αντίστοιχα) μπορούν σήμερα να εκδηλώνονται και από τα δύο φύλα, ενώ, τέλος, οι παραδοσιακά «σωστοί» για κάθε φύλο τρόποι συμπεριφοράς αμφισβητούνται έντονα, χωρίς όμως να έχουν ακόμη βρεθεί καινούριοι που να αποτελούν αντικείμενο κάποιας συναίνεσης 28

29 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Σύνοψη μεθόδου Στόχος της έρευνας ήταν να μελετήσουμε πώς οι άνδρες και οι γυναίκες σήμερα βιώνουν αυτές τις αλλαγές μέσα στη σχέση τους με το άλλο φύλο. Μας ενδιέφεραν τρία διαφορετικά πλαίσια συνύπαρξης, η εργασία, η φιλία και το ζευγάρι. Αξίζει να παρατηρήσουμε εδώ ότι στην εργασία και τη φιλία οι άνδρες και οι γυναίκες ουσιαστικά δεν συνυπάρχουν, παρά μόνον κατά τα τελευταία 40 περίπου χρόνια. Θα μπορούσαμε σχεδόν να πούμε ότι αυτές οι σχέσεις δεν έχουν «παρελθόν» (τουλάχιστον όσον αφορά τα πρότυπα ρόλων, κανόνων και συμπεριφοράς): τα πρόσωπα πρέπει να εφεύρουν και να διαπραγματευτούν τους τρόπους να σχετίζονται και να επικοινωνούν. Πιο αναλυτικά, κεντρικό ερώτημα της έρευνας ήταν: ποια είναι η σύγχρονη εμπειρία της συνύπαρξης και της επικοινωνίας των φύλων μέσα σε τρία σχεσιακά πλαίσια που χαρακτηρίζονται από διαφορετικούς βαθμούς οικειότητας και δέσμευσης: στο πλαίσιο της εργασίας, της φιλίας και του ερωτικού δεσμού; Μας ενδιέφερε να εντοπίσουμε τον τρόπο που τα πρόσωπα κατανοούν τον εαυτό τους αναφορικά με το φύλο τους (ως «άντρας» ή «γυναίκα»), τον τρόπο που κατανοούν το άλλο φύλο, καθώς και τον τρόπο που βιώνουν τις διαφυλικές σχέσεις, με βάση τις έως σήμερα εμπειρίες τους. Τα φαινόμενα που μελετήσαμε περιγράφονται συχνότατα μέσα από κοινωνιολογικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις ή από εμπειρικές (ποσοτικές κυρίως και περιγραφικές) καταγραφές για την αύξηση της συχνότητας των διαζυγίων και του αριθμού των ατόμων που ζουν μόνα, αλλά και την αύξηση των ετερόφυλων φιλικών σχέσεων, τη μειωμένη παρουσία των γυναικών στις ανώτερες θέσεις εργασίας κ.λπ. Απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό η καταγραφή του τρόπου με τον οποίο τα πρόσωπα βιώνουν αυτές τις μετατροπές: τι συνείδηση έχουν γι αυτές και για τις επιπτώσεις τους, πώς τις αισθάνονται και τις αξιολογούν, πώς τις εντάσσουν στην καθημερινότητά τους, πώς διαπραγματεύονται τις εντάσεις και τις εναρμονίσεις τους με το άλλο φύλο μέσα σε σχέσεις λιγότερο ή περισσότερο συνεργατικές, ανταγωνιστικές κ.λπ. Επιχειρήσαμε, λοιπόν, να διερευνήσουμε την εμπειρία των ίδιων των 29

30 30 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ υποκειμένων μέσα από τον δικό τους λόγο, όπως αρθρώνεται σε μια συνέντευξη βάθους. Η συνέντευξη διεξήχθη «εφ όλης της ύλης», ώστε να συλλεχθούν δεδομένα και για τα τρία σχεσιακά πλαίσια που μας ενδιαφέρουν (ζευγάρι, φιλία, εργασία). Με κάθε συμμετέχοντα/συμμετέχουσα (και ανάλογα με την επιθυμία και την «αντοχή» του/της) πραγματοποιήθηκαν μία ή δύο συναντήσεις μέγιστης συνολικής διάρκειας δυόμισι περίπου ωρών. Η συγκεκριμένη διαδικασία επελέγη επειδή τα τρία σχεσιακά πλαίσια θεωρήθηκαν αλληλένδετα, αλλά και γιατί αυτό θα έδινε στον συμμετέχοντα και στη συμμετέχουσα αφενός τον απαιτούμενο χρόνο να κινηθεί σύμφωνα με ό,τι έχει για εκείνον/ην ιδιαίτερη σημασία, αφετέρου την ευκαιρία να εμβαθύνει στα βιώματά του/της και να μπορέσει να εκφράσει τις εμπειρίες του/της. Υπ αυτήν την έννοια, οι συνεντεύξεις που διεξήχθησαν ήταν ένας συνδυασμός αφηγηματικής και ημιδομημένης συνέντευξης. Κάθε συμμετέχων μπορούσε να ξεκινήσει απ όπου ήθελε και να προχωρήσει όπως ήθελε, αλλά ο ερευνητής είχε κατά νου έναν (τριπλό) οδηγό συνέντευξης σχεδιασμένο από πριν (έναν για κάθε σχεσιακό πλαίσιο), έτσι ώστε να μπορεί να κρατήσει τη συνέντευξη εντός θέματος και να αντλήσει τις πληροφορίες που θα οδηγούσαν σε μια σχετικώς ολοκληρωμένη εικόνα για κάθε επιμέρους σχεσιακό πλαίσιο, αλλά και για το σύνολο της «σχεσιακής ζωής» των προσώπων. Εικάσαμε (από τις ήδη υπάρχουσες έρευνες και παρατηρήσεις) ότι τα άτομα στην ηλικιακή κατηγορία της μέσης ενήλικης ζωής (46-55 ετών) υπήρξαν οι κατ εξοχήν μάρτυρες της θεαματικής μεταβολής των κοινωνικών ρόλων των φύλων, έχοντας όμως βαθιά ριζωμένες τις «παλιές αξίες και συνήθειες», ενώ αντίθετα, όσοι διανύουν το πρώτο στάδιο της ενηλικίωσης (25-35 ετών) βρίσκονται σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από αυτές των γονέων τους: τα πρότυπα των ρόλων και της συμπεριφοράς που υιοθέτησαν μέσω των ταυτίσεων με τους γονείς τους, κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους, όχι μόνο δεν είναι πλέον λειτουργικά, αλλά ίσως και ορισμένες φορές να συγκρούονται με τις σύγχρονες απαιτήσεις του κοινωνικού ρόλου του φύλου. Τέλος, όσοι διανύουν το δεύτερο στάδιο της

31 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ενήλικης ζωής (36-45 ετών) βρίσκονται ακριβώς στο επίκεντρο του στροβίλου των μετατροπών, ταλαντευόμενοι, αβέβαια, ανάμεσα στο «παλιό» και στο «καινούριο». Η προσέγγιση των συμμετεχόντων έγινε αρχικά μέσω τρίτων με ένα γενικό ερώτημα αναφορικά με το αν διατίθενται να συμμετάσχουν σε μια έρευνα για τις σχέσεις των φύλων. Όταν η απάντηση ήταν καταφατική, ένας ερευνητής τούς τηλεφωνούσε και τους ενημέρωνε ότι η συμμετοχή τους απαιτεί διαθεσιμότητα μέγιστης διάρκειας τριών περίπου ωρών, στην οποία θα κληθούν να συζητήσουν το υπό διερεύνηση θέμα. Μετά την έγκρισή τους, οι συμμετέχοντες προσεγγίστηκαν με ραντεβού σε δικό τους χώρο ή, εάν το προτιμούσαν, στον χώρο του Εργαστηρίου μας, για τη διεξαγωγή της συνέντευξης. Πραγματοποιήθηκαν 35 εις βάθος συνεντεύξεις και η συστηματική θεματική ανάλυση έγινε επί του απομαγνητοφωνημένου υλικού. Κύρια ευρήματα 1. Αναφορικά με το ζευγάρι Η ανάγκη για συναισθηματική δέσμευση δεν έχει υποχωρήσει, παρά τις κοινωνικές προσταγές περί εναλλαγής και αυτονομίας. Αυτό, όμως, που δείχνουν τα ευρήματα είναι πως μέσα στις ισχύουσες ρευστές συνθήκες, η προσπάθεια να διατηρηθεί μια σταθερότητα τόσο ως προς την αίσθηση του εαυτού («ποιος και τι είμαι») όσο και ως προς την αντίληψη της σχέσης («με ποιον και γιατί») είναι τόσο κοπιαστική, και οι εναλλακτικές (που οδηγούν σε επαναλαμβανόμενο πειραματισμό) φαίνονται τόσο πολλές, ώστε το άτομο δυσκολεύεται να κατασταλάξει, κουράζεται και καταφεύγει συχνότερα στη μοναξιά. Μπορεί, λοιπόν, οι ποσοτικές έρευνες να καταγράφουν αύξηση στον αριθμό των ανθρώπων που ζουν μόνοι, αλλά αυτό δεν σημαίνει καθόλου ότι θέλουν να είναι μόνοι. Στις σύγχρονες συνθήκες, οι σχέσεις του ζευγαριού δεν είναι αυτονόητες. Και τα δύο φύλα νιώθουν πως για να υπάρξει η απαραίτητη συνοχή και συνέχεια, μέσα στις ρευστές κοινωνικές συνθήκες, χρειάζεται κόπος και αφοσίωση. Και τα δύο φύλα έχουν επίγνωση των προσπαθειών που κάνουν να προ- 31

32 32 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ σαρμοστούν με τη δυναμική που διέπει αυτό το «διαφορετικό σύμπαν» που ο άλλος αποτελεί, αλλά και να κατανοήσουν τι αυτός ζητάει. Η αίσθηση της συμπληρωματικότητας είναι κεντρική στην προσπάθεια αυτή, γιατί επιτρέπει τον εμπλουτισμό του εαυτού από τον κόσμο του άλλου, αλλά και τη διάκριση και αποδοχή των ιδιαίτερων στοιχείων του καθενός. Στην ελκυστικότητα του άλλου φύλου συμβάλλει η σύγχρονη αποκάλυψη ότι η «αλήθεια» του άλλου (ως προς τα κοινωνικά πρότυπα του ρόλου του φύλου) δεν είναι αυτή που φαίνεται. Οι πιο «σκληροί άνδρες» μπορούν να γίνουν εξαιρετικά ευάλωτοι και η πιο «αδύναμη γυναίκα» μπορεί να είναι ιδιαίτερα δυνατή. Η «εικόνα» και η «αλήθεια» για το κάθε φύλο είναι δύο διαφορετικά πράγματα, κι αυτή η «πρόσφατη» αποκάλυψη καθιστά τη διερεύνηση και τη γνωριμία του «άλλου σύμπαντος» ιδιαιτέρως ελκυστική αλλά και αγωνιώδη. Αυτά που επιζητούν, τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες, είναι η αμοιβαιότητα, το μοίρασμα, η οικειότητα, η διάρκεια, η δέσμευση και μια συνεχής διαδικασία δούναι και λαβείν. Σημαντικό στοιχείο είναι, επίσης, η ύπαρξη κοινών νοημάτων και ενός είδους συντονισμού που δημιουργεί την αίσθηση πως οι δύο είναι «ένα σώμα». Σε αυτήν τη διαδικασία, η επικοινωνία είναι κεντρική και προϋποθέτει την αμοιβαία εμπιστοσύνη και το «άνοιγμα» στον άλλον (με όλα τα ρίσκα που αυτά συνεπάγονται). Επιπλέον, η ανάπτυξη της οικειότητας και η εγκαθίδρυση της σχέσης στο πλαίσιο της καθημερινότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με μια αίσθηση ρουτίνας που φέρνει και τα δύο μέρη σε επιφυλακή: Τόσο οι άνδρες, όσο και οι γυναίκες, έχουν επίγνωση πως η φθορά παραμονεύει και ότι η οικειότητα και η ρουτίνα απαιτούν μια συνεχή διαπραγμάτευση, ώστε να επιβεβαιώνεται η συνέχιση της συναισθηματικής επένδυσης και να διατηρείται η ισορροπία. Η περισσότερο διαπραγματευόμενη παράμετρος στο πλαίσιο της σχέσης είναι η σεξουαλικότητα, η οποία, όπως δείχνουν τα ευρήματά μας, αποτελεί τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη για την επιτυχία της (μακρόχρονης) σχέσης. Καθώς ο

33 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ έρωτας καταλαγιάζει μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, η σχέση πρέπει να μεταλλαχθεί, να «ωριμάσει», να περάσει σε μια πιο νηφάλια φάση (όπου κυριαρχούν η αγάπη και άλλα τρυφερά συναισθήματα). Εάν αυτό συμβεί, η σχέση του ζευγαριού εγκαθιδρύεται μέσα από την αμοιβαία περιστολή του ναρκισσισμού και την αναγνώριση και αποδοχή των αδυναμιών του άλλου. Αυτή, όμως, είναι μια αγωνιώδης διαδικασία, γιατί η πιθανότητα να διαλυθεί η σχέση όταν το πάθος υποχωρήσει είναι ορατή τόσο, ώστε ορισμένοι άνδρες και γυναίκες εξαιρούν εξαρχής τις «σχέσεις πάθους» από το ρεπερτόριό τους. Η ανάλυση του υλικού μας έδειξε την κοπιαστική προσπάθεια ανδρών και γυναικών να διαπραγματευτούν το πεπρωμένο του έρωτα μέσα στη σχέση. Η διαπραγμάτευση αυτή συμπαρασύρει αναπόφευκτα και τη σχέση σεξουαλικότητας τεκνοποιίας γάμου σε πιο ευέλικτα σχήματα, όπου άλλοτε η σχέση θεσμοθετείται μέσω του γάμου για την τεκνοποιία και άλλοτε, παρά τη θεσμοθέτηση, η τεκνοποιία εμπρόθετα αποκλείεται. Οι άνδρες φαίνονται εξίσου έτοιμοι με τις γυναίκες να έχουν ίση συμμετοχή στην επικοινωνία και στη διαπραγμάτευση της σχέσης, μολονότι το εκφράζουν διαφορετικά. Είναι, σε γενικές γραμμές, πιο διστακτικοί στην αρχική συναισθηματική επένδυση της σχέσης, δεν μιλούν πολύ (αλλά εκφράζονται κυρίως με τις πράξεις τους) και δυσκολεύονται περισσότερο από τις γυναίκες να εκφράσουν αρνητικά συναισθήματα. Οι γυναίκες μοιάζουν να μιλούν περισσότερο, να ρυθμίζονται ευκολότερα στο πλαίσιο της σχέσης (και να προσδιορίζονται περισσότερο από αυτό) και κατέχουν καλύτερα την τέχνη της τρυφερής και άμεσης διαπροσωπικής επικοινωνίας. 2. Αναφορικά με τη φιλία Μια σημαντική δυσκολία στη σύναψη φιλικών σχέσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών προέρχεται από το συγκερασμό των αντίστοιχων διαφορετικών «μοντέλων» τους περί φιλίας. Άνδρες και γυναίκες δείχνουν, πράγματι, να θεωρούν ότι αποτελούν «διαφορετικούς κόσμους»: ψυχοσύνθεση, ευαισθησία, αντίληψη και βίωση της καθημερινότητας, ενδιαφέροντα, 33

34 34 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ δραστηριότητες, τρόποι έκφρασης των συναισθημάτων και κώδικες επικοινωνίας, όλα αυτά είναι, για τους συμμετέχοντές μας, διαφορετικά σε άνδρες και γυναίκες. Οι διαφορές αυτές αντανακλούν, προφανώς, και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται και βιώνουν τη φιλία οι άνδρες μεταξύ τους και οι γυναίκες μεταξύ τους. Η «ανδρική» φιλία περιλαμβάνει αλληλεπιδράσεις που εκτείνονται σε περισσότερα θέματα και είναι πιο επιφανειακές και λειτουργικές («πλάι-πλάι» επικοινωνία), ενώ η «γυναικεία» πιο εκφραστικές και μύχιες (επικοινωνία «πρόσωπο με πρόσωπο»). Προκύπτει, όμως, ξεκάθαρα ότι αυτές οι διαφορές δεν είναι πλέον τόσο απόλυτες. Αν και άνδρες και γυναίκες βίωσαν και βιώνουν τις ομόφυλες φιλίες τους με διαφορετικό τρόπο, όταν επιλέγουν να εμπλακούν σε μια ετερόφυλη φιλική σχέση αναζητούν έναν «κοινό τόπο», μία «επιφάνεια διεπαφής» με τον ετερόφυλο άλλο: οι μεν άνδρες δείχνουν να επιζητούν το συναισθηματικό άνοιγμα, οι δε γυναίκες την προσέγγιση μέσα από κοινές δραστηριότητες. Μια δεύτερη δυσκολία προκύπτει από τη διαχείριση της σεξουαλικήςερωτικής έλξης, η οποία φέρεται ότι «κρύβεται» πίσω από κάθε σχέση άνδρα και γυναίκας, «απειλώντας» την ετερόφυλη φιλία. Πράγματι, στον νου των συμμετεχόντων, η σεξουαλική έλξη και σχέση, βασιζόμενες στην ενστικτώδη σεξουαλική επιθυμία, δεν «ταιριάζουν» με τη φιλία, η οποία αναπαρίσταται ως πιο «καθαρή», «αγνή», μετουσιωμένη και «αδελφική» σχέση, ενώ ταυτόχρονα θέτουν σε κίνδυνο τη φιλία εφόσον παραπέμπουν σε συναισθήματα και πρακτικές αποκλειστικότητας και κτητικότητας. Ορισμένοι μάλιστα θεωρούν ότι αυτή η έλξη εξ ορισμού ακυρώνει κάθε δυνατότητα ετερόφυλης φιλίας. Οι περισσότεροι, όμως, δέχονται την ύπαρξή της, αλλά θέτουν ένα θέμα διαχείρισης της σεξουαλικής έλξης, έτσι ώστε η σχέση με τον ετερόφυλο άλλο να «ξεκαθαρίσει» (να οριστεί ξεκάθαρα εάν το σχεσιακό πλαίσιο θα είναι το φιλικό ή το ερωτικό). Η διαχείριση αυτή επιτυγχάνεται μέσω των εξής «σχημάτων»: α) Η επιλογή του φίλου ή της φίλης βασίζεται στην απουσία σεξουαλικής έλξης. β) Το σεξουαλικό στοιχείο υπερβαίνεται «νοητικά» (και η μονόπλευρη

35 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ή αμοιβαία επιθυμία για σεξουαλική σχέση παύει να υφίσταται), έτσι ώστε η σχέση να οριστεί ως αμιγώς φιλική. Τα πρόσωπα, έτσι, υπακούουν σε σενάριο φιλίας από το οποίο αποκλείεται κάθε πραγμάτωση ερωτικής-σεξουαλικής σχέσης, ή σε σεξουαλικό σενάριο που δεν περιλαμβάνει σεξουαλική συνεύρεση με φίλους. γ) Το ερωτικό-σεξουαλικό στοιχείο υπερβαίνεται «σωματικά». Η σεξουαλική ένταση, κάποια στιγμή, εκτονώνεται μέσα από κάποια ή κάποιες σεξουαλικές συνευρέσεις ενώ στη συνέχεια «υποχωρεί», επιτρέποντας την επικράτηση του φιλικού πλαισίου. δ) Η σεξουαλική έλξη, η έκφραση και η πραγμάτωσή της, εντάσσονται στη φιλία. Για μερικούς, πράγματι, συμμετέχοντες τα δύο πλαίσια (σεξουαλικό και φιλικό) μπορούν με κάποιο τρόπο να συνυπάρχουν. Στη λιγότερο συχνή αυτήν περίπτωση η (έστω και σποραδική) πραγμάτωση του σεξουαλικού στοιχείου δεν είναι αρκετή για να οριστεί η σχέση ως αμιγώς σεξουαλική ή ερωτική. Μια τέτοια σχέση, αν και δεν διέπεται από τα τελετουργικά και δεν εμπεριέχει το σύνολο των στοιχείων που χαρακτηρίζουν μια ερωτική σχέση, μπορεί, εκτός από τη σεξουαλική επαφή και τον ερωτισμό, να περιέχει τα στοιχεία εκείνα που χαρακτηρίζουν τη φιλία (επικοινωνία, ανταλλαγή, οικειότητα, αποδοχή ). Οι συμμετέχοντες συγκρίνουν συχνά την ετερόφυλη φιλία αφενός με την ομόφυλη φιλία, αφετέρου με την ερωτική-σεξουαλική σχέση. Έτσι περιγράφουν τις στενές ετερόφυλες φιλίες τους ως σχέσεις που ενέχουν λιγότερο ανταγωνισμό απ ό,τι οι ομόφυλες και λιγότερη «πόλωση-ένταση» απ ό,τι οι σχέσεις ζευγαριού. Όπως κι αν έχει, μέσα από τους ετερόφυλους φίλους, οι άνδρες και οι γυναίκες σήμερα εξοικειώνονται με τις ανάγκες και τα προβλήματα του άλλου φύλου, πράγμα που συμβάλλει σε ένα ευρύτερο επικοινωνιακό άνοιγμα και θέτει καλύτερες βάσεις για την αυτογνωσία και την εξέλιξη των ερωτικών σχέσεων και των σχέσεων του ζευγαριού. 3. Αναφορικά με την εργασιακή σχέση Μολονότι γυναίκες και άνδρες συνειδητά τάσσονται υπέρ της ισότητας για τα οφέλη που επιφέρει και στα δύο φύλα, στον λόγο τους παρατηρεί- 35

36 36 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ται μια δυσκολία απαγκίστρωσης από την «αρχετυπική» ερωτική σχέση μεταξύ αρσενικού και θηλυκού, η οποία, όπως ήδη είπαμε, προϋποθέτει και απαιτεί ξεκάθαρα και διαφορετικά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές φύλου. Έτσι, στο πλαίσιο των εργασιακών σχέσεων, θέματα που εμπλέκουν το φύλο (συμπεριφορές, εκδήλωση συναισθημάτων κ.λπ.) συχνά αποφεύγονται. Επιστρατεύονται μηχανισμοί όπως η άρνηση (προσπάθεια των προσώπων να συμπεριφέρονται σαν άφυλες υπάρξεις), η υιοθέτηση από τις γυναίκες «ανδρικών» χαρακτηριστικών που «εγγυώνται» επαγγελματική επιτυχία, η ανδρική «σοβαρότητα-σοβαροφάνεια» κ.ά. Από την άλλη, δημιουργικοί μηχανισμοί όπως η μετουσίωση μεταλλάσσουν τη σεξουαλικότητα σε ερωτισμό και εμπλουτίζουν την επικοινωνία και τις σχέσεις όπως εξάλλου σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής και συμβολικής ζωής. Έστω και στο παρασκήνιο όμως, η ατομική ταυτότητα, με όλα τα ενσώματα και έμφυλα χαρακτηριστικά της, προσπαθεί να διατηρηθεί εν ζωή. Συχνά η ομόφυλη συναναστροφή «ανακουφίζει» από την προσπάθεια που ενέχει η ετερόφυλη συνύπαρξη και επιτρέπει την επανένωση με τις «συνήθειες» του φύλου. Προφανώς, εξαιτίας της επιταγής για παραγωγικότητα (ή/και για παραγωγή εντυπώσεων), η διαφυλική συνεργασία βασίζεται σε μια μερική άρνηση της σεξουαλικότητας (και ορισμένων χαρακτηριστικών του φύλου στον εαυτό και στον Άλλο). Φαίνεται πως για τους άνδρες αυτή η διαδικασία είναι δυσκολότερη, γι αυτό ίσως προτιμούν να συνεργάζονται με ομόφυλους. Αντίθετα, οι γυναίκες, οι οποίες επίσης προτιμούν να συνεργάζονται με άνδρες, καταφέρνουν έτσι ευκολότερα να απαρνηθούν διάφορες «γυναικείες» ιδιότητες και να υιοθετήσουν «ανδρικές», ίσως μέσω μιας ταύτισης με ό,τι (ορθολογικό, διεκδικητικό κλπ.) θεωρείται αποδεκτό στον εργασιακό χώρο. Όπως κι αν έχει, η εργασιακή σχέση θεωρείται ιδανική όταν υπάρχει επικοινωνία και κατανόηση, όταν τα άτομα μπορούν να πάρουν πρωτοβουλίες και όταν δεν χρειάζεται να προσποιούνται ή να προσέχουν τη συμπεριφορά τους. Ωστόσο, η «άρνηση» της σεξουαλικότητας συντελείται μόνο μερικώς. Μια πτυχή της, όπως ήδη αναφέρθηκε, μετουσιώνεται και τίθεται στην

37 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ «υπηρεσία» της συνεργασίας, μέσω του φλερτ ή μέσω της φροντίδας, η οποία ωστόσο διατηρεί ακόμη τα έμφυλα χαρακτηριστικά της (γυναίκες μητρικές, άνδρες προστατευτικοί). Η αισθητή προσπάθεια και των δύο φύλων προς μια «μεταμόρφωση της οικειότητας» και η αξιοποίησή της προς όφελος των σχέσεων φαίνεται ευκολότερη όταν οι σχέσεις γίνονται αντιληπτές ως ισότιμες και δυσκολότερη όταν παρεμβαίνουν θέματα ιεραρχίας. Ο ερωτισμός μοιάζει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της διαφυλικής σύγκρουσης, ενώ η ερωτική επιθυμία μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρείται αναζωογονητική, δηλαδή ένα «παιχνίδι» που και είναι θεμιτό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί θετικά. Και τα δύο φύλα, καλοπροαίρετα, επιζητούν την ετερόφυλη (ζωντανή και αρμονική) συνύπαρξη και παρά τους ρευστούς και μονίμως διαπραγματευόμενους όρους αυτής της συνύπαρξης, την αντιμετωπίζουν εντέλει με μια μάλλον αισιόδοξη διάθεση και με τη γενική αίσθηση ότι έχουν να κερδίσουν από το άλλο φύλο. Η συνύπαρξη φαίνεται πως «τονώνει», «χρωματίζει» και «γλυκαίνει» τη ρουτίνα της καθημερινότητας της εργασίας, ακριβώς γιατί κρατάει ζωντανή και δρώσα την επιθυμία και σπάει τη μονοτονία διατηρώντας τις (πάντα ζητούμενες) διαφυλικές «ισορροπίες». Σε αντίθεση με την επικρατούσα άποψη στη βιβλιογραφία (κυρίως τη φεμινιστική), το υλικό μας δεν έδειξε ότι οι άντρες «απειλούνται» από τη γυναικεία παρουσία εντός των χώρων εργασίας, παρά μόνον ίσως όταν αυτές βρίσκονται σε ανώτερη ιεραρχικά θέση, πράγμα το οποίο συμβαίνει όχι γιατί απειλείται η δικιά τους θέση ή ο δικός τους εργασιακός ρόλος, αλλά κυρίως γιατί δεν είναι εξοικειωμένοι με αυτήν την τάξη πραγμάτων. Αντίθετα, οι άνδρες αισθάνονται ότι η γυναικεία παρουσία ζωντανεύει την καθημερινότητά τους. Από τη δική τους πλευρά, οι γυναίκες φαίνονται να πειραματίζονται συνεχώς με τους τρόπους με τους οποίους θα αξιοποιήσουν το μερίδιο της «εξουσίας» που τους καταχωρήθηκε, και, ορισμένες φορές, ταλαντεύονται αδέξια ανάμεσα στους «παραδοσιακούς» και τους «νέους» ρόλους. 37

38 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Γενικό συμπέρασμα Η βασική αλλαγή από τις προηγούμενες γενιές δεν είναι η ανάγκη των ανθρώπων να υπάρχουν στο πλαίσιο σταθερών συναισθηματικών δεσμών, αλλά οι διαδικασίες, τόσο σε κοινωνικό, όσο και σε ψυχικό επίπεδο, μέσω των οποίων οι σχέσεις αναπτύσσονται, εγκαθιδρύονται και διατηρούνται στον χρόνο. Ο ετερόφυλος Άλλος αντιπροσωπεύει έναν διαφορετικό κόσμο, ένα άλλο σύμπαν, πρωτίστως βιολογικά προκαθορισμένο, το οποίο όμως είναι ενδιαφέρον και ελκυστικό. Από την εσφαλμένη ταύτιση της ισότητας με την ομοιότητα, τα δύο φύλα έχουν περάσει στην αναγνώριση της διαφορετικότητας. Και όπως συμβαίνει με κάθε ζήτημα προσέγγισης της ετερότητας στη σύγχρονη κοινωνία, ο Άλλος ελκύει και ταυτοχρόνως φοβίζει. Συνεπώς, οι κοινωνικο-ψυχολογικές διεργασίες, που είναι απαραίτητες για την αρμονική συνύπαρξη των πολιτισμών, φαίνεται πως δεν είναι διαφορετικές από αυτές που διέπουν την ανάπτυξη της αρμονικής συνύπαρξης των φύλων. Και στις δύο περιπτώσεις κεντρική συνιστώσα είναι η αναγνώριση και αποδοχή του άλλου και η αναζήτηση των κοινών σημείων που μπορούν να κάνουν τη σχέση δημιουργική. Αντίθετα από την επικρατούσα άποψη, τα ευρήματά μας έδειξαν ότι μολονότι το άλλο φύλο γίνεται αντιληπτό ως «άλλο σύμπαν», οι άνδρες και οι γυναίκες έχουν πολύ περισσότερες κοινές ανάγκες και αγωνίες, παρά διαφορές. Συντάκτης κειμένου: Νικόλας Χρηστάκης Περισσότερα στοιχεία για την έρευνα: Christakis, N., Halatsis, P. (2007). L amitié intersexe, ses clichés, ses subtilités. Nouvelle Revue de Psychosociologie, 4, Γαλάνη, Β., Σπετσιώτου, Κ., Χατζούλη, Α. (2006). Σχέσεις ετερόφυλου ζευγαριού. Ερευνητική Έκθεση 3. Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, 102 σελίδες. 38

39 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Halatsis, P., Christakis, N. (2009). The challenge of sexual attraction within heterosexuals cross-sex friendship. Journal of Social and Personal Relationships, 26(6-7), Κορίζη, Σ. & Τασιοπούλου, Τζ. (2005). Εργασιακές σχέσεις. Ερευνητική Έκθεση 3. Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, 115 σελίδες. Ντάβου, Μπ., Κορύζη, Σ., Τασιoπούλου, Τζ. & Χρηστάκης, Ν. (2004). Αναπαραστάσεις ανδρών και γυναικών για τη σχέση τους με το άλλο φύλο: Εικόνες του συναισθήματος και της σεξουαλικότητας στο πλαίσιο της φιλίας, της εργασίας και των στενών διαπροσωπικών σχέσεων: Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Ερευνητική Έκθεση 1. Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, 60 σελίδες. Ντάβου, Μπ. & Χρηστάκης, Ν. (2006). Αναπαραστάσεις ανδρών και γυναικών για τη σχέση τους με το άλλο φύλο: Εικόνες του συναισθήματος και της σεξουαλικότητας στο πλαίσιο της φιλίας, της εργασίας και των στενών διαπροσωπικών σχέσεων. Τελική Ερευνητική Έκθεση. Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, 183 σελίδες. Χαλάτσης, Π. & Χρηστάκης, Ν. (2004). Ετερόφυλη φιλία. Ερευνητική Έκθεση 2. Εργαστήριο Ψυχολογικών Εφαρμογών & Επικοινωνιακού Σχεδιασμού, 102 σελίδες. Ανακοινώσεις σε συνέδρια: Ντάβου, Μπ. (Συντονίστρια). Εισηγητές: Γαλάνη, Β., Χαλάτσης, Π. & Χρηστάκης, Ν., Τασιοπούλου Τζ. & Κορύζη, Σ., Χατζούλη, Α. & Σπετσιώτου, Κ. Στρογγυλή Τράπεζα με τίτλο: «Αναπαραστάσεις ανδρών και γυναικών για τη σχέση τους με το άλλο φύλο: Εικόνες του συναισθήματος και της σεξουαλικότητας» στο 10 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας «Η Ψυχολογία απέναντι στις προ(σ)κλήσεις του σήμερα» (Ιωάννινα, 1-4 Δεκεμβρίου 2005). Τασιοπούλου, Τζ. & Κορύζη, Σ. Ανακοίνωση με τίτλο «Ετερόφυλες εργασιακές σχέσεις» στο Συνέδριο «Το φύλο αλλάζει! Έρευνα, θεωρία και 39

40 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ πολιτική της έμφυλης πραγματικότητας στον 21 ο αιώνα» (Αθήνα, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2-3 Ιουνίου 2005). Χρηστάκης, Ν. & Χαλάτσης, Π. Ανακοίνωση με τίτλο: «Διαφυλική φιλία και φύλα» στο Πανελλήνιο Συνέδριο «Η Κοινωνιολογία στην Ελλάδα σήμερα. Προς μια κοινωνιολογία της σύγχρονης Ελλάδας» (αφιερωμένο στη μνήμη της Ιωάννας Λαμπίρη-Δημάκη) (Αθήνα, 9-11 Νοεμβρίου 2005). Χρηστάκης, Ν. Ανακοίνωση με τίτλο: «De l amitié intersexe comme nouvelle voie de l intimité» στο Διεθνές Συνέδριο Κλινικής Κοινωνιολογίας οργανωμένο από το Universita degli Studi Suor Orsola Benincasa της Νάπολης με θέμα: «Le sociologue clinique face à santé et maladie, état normal et état pathologique dans la société» (Νάπολη, Vietri sul Mare, 6-9 Ιουνίου 2006). Χαλάτσης, Π. Εισήγηση με τίτλο «Αναπαραστάσεις ανδρών και γυναικών για τη σχέση τους με το άλλο φύλο: Εικόνες του συναισθήματος και της σεξουαλικότητας». Ημερίδα του ΕΚΠΑ για την παρουσίαση των προγραμμάτων στο Γενικό Μέτρο Πυθαγόρας Ι, Φύλο Πυθαγόρας Ι & ΙΙ (Δεκέμβριος 2007). Ντάβου, Μπ. (Οργανώτρια, συντονίστρια). Εισηγητές: Χαλάτσης, Π., Κορύζη, Σ., Χατζούλη, Α. «Σχέσεις και επικοινωνία των φύλων» στην Ημερίδα του Ε.Π.Ι. Εφαρμοσμένης Επικοινωνίας του ΕΚΠΑ (Μάρτιος, 2008). 40

41 1.2 Η επίδραση του κοινωνικοοικονομικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος στην αναπαράσταση και διαχείριση της σύγκρουσης στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις μεταναστών και μειονοτικών ομάδων στη σύγχρονη Ελλάδα Επιστημονικοί υπεύθυνοι: Αθηνά Χατζούλη-Μαρούδα, Αντώνης Αρμενάκης Ερευνητική ομάδα: Μαρίνα Σινίκη, Σίσσυ Κορίζη, Λίλα Μάστορα, Χρηματοδότηση: Πρόγραμμα Καποδίστριας, Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας, Κωδικός Έρευνας 8816 (σε εξέλιξη) Θεωρητικό πλαίσιο Η μελέτη της σύγκρουσης στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων φαίνεται να αποτελεί βασική προτεραιότητα των ερευνητών που μελετούν τη συμπεριφορά του ανθρώπου. Όπως υποστηρίζεται, κανένα άλλο μεμονωμένο φαινόμενο δεν παίζει τόσο ευρύ και σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη όσο η σύγκρουση. Πολλές και διαφορετικές λειτουργίες όπως η γνώση, η κοινωνική γνώση, τα συναισθήματα και οι κοινωνικές σχέσεις, διαμορφώνονται και «μεταμορφώνονται» από τη σύγκρουση. Κατά τον Giddens, η σύγκρουση μπορεί να αποτελεί μια ένδειξη αλλαγής στον πυρήνα της σχέσης, ή ακόμη μια ισχυρή δύναμη στην εξελικτική της πορεία. Οι διαπροσωπικές συγκρούσεις, οι οποίες σύμφωνα με τους περισσό- 41

42 42 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ τερους ερευνητές ορίζονται ως ένα από τα πιο σημαντικά θέματα στη μελέτη της διαπροσωπικής επικοινωνίας, αποτελούν ένα ιδιαίτερο πεδίο έκφρασης αλλά και μελέτης αυτών των αλλαγών. Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, οι στενές σχέσεις είναι «ανοιχτά συστήματα» με τη δική τους δυναμική, τα οποία μπορούν να δεχτούν πληροφορίες, να αντιδράσουν προς αυτές, να υιοθετήσουν νέες μορφές συμπεριφοράς και αλλαγές ή να παραμείνουν προσηλωμένα σε μια θέση που αποτελεί παράδοση για τη συγκεκριμένη σχέση. Η λειτουργία των συστημάτων των σχέσεων αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες σε μια εποχή που οι σαφώς διαχωρισμένοι ρόλοι μεταξύ ανδρών και γυναικών έχουν καταρρεύσει, οι σταθερές διαλύονται, οι γυναίκες κατακτούν μέρα με τη μέρα την ισότητα, οι άνδρες βρίσκονται αντιμέτωποι με τη νέα «μορφή» των γυναικών και η ανάγκη αλλαγής είναι επιτακτική. Στις περισσότερες μελέτες, η σύγκρουση ορίζεται μέσα από τους διάφορους παράγοντες που αφορούν τις σχέσεις των ατόμων, τα αίτια, τα αποτελέσματα, τον τρόπο διαχείρισης, καθώς και τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές που τη συνοδεύουν. Όσον αφορά στα αίτια των συγκρούσεων, η βιβλιογραφία αναφέρεται σε μια πληθώρα αιτιών και παραγόντων που, όπως φαίνεται από τις διάφορες μελέτες, ενισχύουν την προδιάθεση για σύγκρουση, όπως: 1. Η προσωπικότητα των μελών και η ασυμβατότητα χαρακτήρων. 2. Οι διαφορετικοί τύποι αγάπης. 3. Οι διαφορετικοί τύποι των σχέσεων στο ζευγάρι (ο βαθμός δηλαδή που οι δύο σύντροφοι είναι δεσμευμένοι στη σχέση και ικανοποιημένοι από αυτήν). 4. Ο τρόπος αλληλεπίδρασης των ατόμων μέσα στο πλαίσιο της σχέσης. 5. Οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες. 6. Η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης. 7. Το κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο των μελών μιας σχέσης, καθώς και η ύπαρξη ή όχι παιδιών. 8. Η διάρκεια του γάμου/της σχέσης. 9. Οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα, όπως φαίνεται να προσδιορίζονται από τις κοινωνικές αντιλήψεις και τα στερεότυπα.

43 1. ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Όσον αφορά στη διαχείριση των συγκρούσεων, ένα τυπικό μοντέλο είναι ο τύπος «απαίτηση απόσυρση», ενώ ταυτόχρονα πολλοί διερεύνησαν τις διεργασίες προσαρμογής και συμβιβασμού. Αυτές αναφέρονται στη θέληση ενός ατόμου, όταν ο σύντροφος έχει μια «καταστροφική» συμπεριφορά, να παρεμποδίσει τις «εχθρικές» τάσεις του και να αντιδράσει με εποικοδομητικό και επικοινωνιακό τρόπο. Σημαντικό στοιχείο, που καθορίζει τον τρόπο αντιμετώπισης των συγκρούσεων, είναι οι σκέψεις που έχει ο ένας σύντροφος για τον άλλον, οι οποίες με τη σειρά τους προσδιορίζονται από ένα άλλο, βαθύτερο υπόστρωμα, το οποίο ο Beck αποκαλεί «αυτόματες σκέψεις», δηλαδή φευγαλέες, υπόγειες αντιλήψεις για τον εαυτό μας και για τους ανθρώπους στη ζωή μας, που αντιπροσωπεύουν την ενδόμυχη συναισθηματική μας στάση. Όταν οι σκέψεις αυτές, που υποθάλπουν οργή και προσβολή, αυτοματοποιούνται και αυτοεπιβεβαιώνονται, γίνονται πανίσχυρες και καταστροφικές. Με τον τρόπο αυτόν, τίθεται ο/η σύντροφος σε μια προδιαγεγραμμένη, μειονεκτική κατάσταση, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αδιάκοπες κρίσεις και συναισθηματικές εντάσεις, ιδίως στην περίπτωση μεικτών γάμων, που τα κοινωνικά στερεότυπα είναι πολύ ισχυρά. Η ουσία ανάμεσα στα μηνύματα και τα «μεταμηνύματα» είναι, επίσης, σημαντική. Συχνά, πίσω από ένα παράπονο ή μια δήλωση κρύβονται ποικίλα άλλα μηνύματα, τα οποία είτε δεν γίνονται αντιληπτά είτε γίνονται λανθασμένα αντιληπτά. Αρκετοί μελετητές θεωρούν ότι οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες δρουν και επηρεάζουν καταλυτικά τη δυαδική ομάδα και αποτελούν ένα από τα βασικότερα αίτια των συγκρούσεων. Χρησιμοποιείται ο όρος η «κουλτούρα της σύγκρουσης», που καθρεφτίζει τις κοινωνικές νόρμες, τα έθιμα και τους θεσμούς, που σχετίζονται με τη σύγκρουση καθώς «παρέχεται» ένα κοινωνικό πλαίσιο για το πώς να εκλάβουν οι άνθρωποι τη σύγκρουση, ανάλογα με το κοινωνικό τους περιβάλλον. Ομοίως, αναφέρεται ότι οι συγκρούσεις και η επίλυσή τους είναι πολιτιστικά φαινόμενα, πράγμα που αποδεικνύεται από την ύπαρξη πολλών, διαφορετικών πολιτισμών, που εκλαμβάνουν και διαχειρίζονται διαφορετικά τη σύγκρουση, είτε με τη χρήση της βίας είτε με ειρηνικά μέσα. Σε κάθε κουλτούρα, η κοι- 43

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Επιχειρηματικότητας ΕΚΠΑ

Εργαστήριο Επιχειρηματικότητας ΕΚΠΑ Εργαστήριο Επιχειρηματικότητας ΕΚΠΑ Για την εξυπηρέτηση εκπαιδευτικών και ερευνητικών αναγκών στην επιχειρηματικότητα, ιδρύθηκε και λειτουργεί στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή Διδακτορική Διατριβή Ένας μοναχικός δρόμος με διεξόδους; Τόνια Αράχωβα, Υποψήφια Διδάκτωρ, tonia@idkaramanlis.gr Γκέλη Μανούσου, Υποψήφια Διδάκτωρ manousou@eap.gr Τόνια Χαρτοφύλακα, Υποψήφια Διδάκτωρ tonia@eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Αθήνα, 1/9/2013 Πληροφορίες : Δ.Σ. Διεύθυνση : Ξενοφώντος 15Α T.K. : 105 57 Αθήνα Τηλέφωνο/Φάξ : 210.3229120 Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο : pess@pess.gr Δικτυακός τόπος : http://www.pess.gr Π Ε. Τ Π Ε Λ Ο Π

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ!

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! Ιστορικό ΕΤΗ ΣΤΑΘΜΟΙ 1973 1977 1987 1998 ΙΔΡΥΣΗ ΠΚ ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ 1 o ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 1 ο ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio)

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Δρ Γιώργος Γιαλλουρίδης, ΕΔΕ Εκπαιδευτική Ημερίδα ΥΠΠ - ΠΚ Σκοπός Προσδοκώμενο αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Πολιτική Επιστήμη 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ UNIVERSITIES4EU-U4EU

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ UNIVERSITIES4EU-U4EU ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ UNIVERSITIES4EU-U4EU Το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Σχολή Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ICT FOR EDUCATION)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ICT FOR EDUCATION) ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ICT FOR EDUCATION) Παρουσίαση: ΜΑΡΙΑ ΡΑΓΚΟΥΣΗ καθηγήτρια Τμήματος Ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ :

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Μαθησιακά Αντικείμενα για το μάθημα ΤΠΕ-Πληροφορική: Παιδαγωγική αξιοποίηση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Καθηγητής Αθανάσιος Τζιμογιάννης Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ΙΤΥΕ «Διόφαντος» ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) Τίτλος ομιλίας: «Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

170 Ψυχολογίας Παντείου

170 Ψυχολογίας Παντείου 170 Ψυχολογίας Παντείου Ιστορία Στις 16-6-1989, στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβέρνησης (ΦΕΚ), με αριθμό 166, θεσμοθετείται απόφαση της Συγκλήτου του Παντείου Πανεπιστημίου να ιδρύσει Τμήμα Ψυχολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ, ΣΥΣΤΗΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ, ΣΥΣΤΗΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Έκθεσης. Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου

Σχέδιο Έκθεσης. Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου 1. Σχέδιο Έκθεσης Ετήσιου Προγραμματισμού του Σχολείου Εισαγωγή Ο ετήσιος προγραμματισμός αποτελεί βασική λειτουργία της οργάνωσης και της διοίκησης της σχολικής μονάδας και πραγματοποιείται στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Σχολικής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με τον Κλάδο Σχολικής Ψυχολογίας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΟΜΑΔΑ-ΣΧΕΣΕΙΣ-ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του χώρου. Η ταυτότητα του χώρου Προσωπικός χώρος Εδαφικότητα Ιδιωτικότητα

Η έννοια του χώρου. Η ταυτότητα του χώρου Προσωπικός χώρος Εδαφικότητα Ιδιωτικότητα Η έννοια του χώρου Η ταυτότητα του χώρου Προσωπικός χώρος Εδαφικότητα Ιδιωτικότητα ο τρόπος χρήσης του χώρου συνιστά ένα επικοινωνιακό μέσο Προξημική Προξημική είναι η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ετήσιο Διαδικτυακό Διαπανεπιστημιακό Σεμινάριο 2011-2012 Στη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και τη Διαπολιτισμική Πραγματικότητα ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ονοματεπώνυμο: Μπούτσκου Λεμονιά ΠΕ03

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα