Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΩΣ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΩΣ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΩΣ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος Διπλωματικής Εργασίας στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών, υπό την επίβλεψη του καθηγητή Δ. Κατζουράκη) Μ. ΑΓΓΕΛΑΚΗ, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Α. ΚΟΥΡΜΟΥΛΑΚΗ, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Επιβλέπων: Κ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ, Λέκτορας ΕΜΠ Τριμελής Επιτροπή: Π. ΠΑΤΡΩΝΗΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών Δ. ΚΑΤΣΩΤΑ, Λέκτρορας Πανεπιστημίου Πατρών Π. ΚΟΥΡΟΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών...δείγμα του πολιτισμού μιας χώρας είναι οι έγκλειστοί της... Fyodor Dostoyevsky Οι φυλακές είναι ένας από τους λίγους τύπους κτιρίων, για τους οποίους ο περισσότερος κόσμος ξέρει πολύ λίγα και σπάνια επισκέπτεται. Η μορφή τους εξαρτάται απόλυτα από το εκάστοτε σωφρονιστικό σύστημα, ενώ παράλληλα συνδυάζει, πολύ έντονα, κοινωνικά, φιλοσοφικά και ψυχολογικά στοιχεία. Το ερώτημα για το αν η φυλακή μπορεί πραγματικά να αναμορφώσει έναν παραπτωματικό χαρακτήρα γίνεται ολοένα και πιο σημαντικό. Παρ όλα αυτά, το κτιριακό περιβάλλον δεν μπορεί από μόνο του να εξασφαλίσει την επιτυχία του σκοπού της φυλακής. Μπορεί μόνο να δουλέψει σε συνάρτηση με τη διοίκηση, το προσωπικό, τις λειτουργίες και τις δραστηριότητες και με την υποστήριξη της κοινωνίας, έτσι ώστε να γίνει ένα αποτελεσματικό ίδρυμα που υπηρετεί το κοινωνικό συμφέρον. 1 Ρώσος συγγραφέας έγκλειστος Αναμνήσεις από το σπίτι των νεκρών

2 2 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Ο όρος «φυλακή» συνοδεύεται, συνήθω,ς από ένα αίσθημα αρνητικό. Πέρα από την κυριολεκτική του χρήση, χρησιμοποιείται συχνά στην περιγραφή κάποιου χώρου αφιλόξενου, σκοτεινού, σκληρού και ερμητικά κλειστού, στον οποίο κάθε έννοια ανθρωπιάς καταλύεται. Η εξωτερική εικόνα μιας φυλακής φανερώνει την κατάστασή της, την κτιριακή της δομή, τη λειτουργία και την ποιότητα ζωής των χρηστών της. Η φυλακή αντικατοπτρίζεται και αντικατοπτρίζει την κοινωνία στην οποία βρίσκεται, αφού εξαρτάται από το εκάστοτε σωφρονιστικό σύστημα και το κοινωνικό πιστεύω. Ποιος, όμως, είναι ο σκοπός μιας φυλακής και πόσο ανταποκρίνεται σε αυτόν; Πως μπορεί να επιτευχθεί η αναμόρφωση ενός παραπτωματικού χαρακτήρα και να διευκολυνθεί η επανένταξή του στην κοινωνία; Ποιος είναι ο ρόλος της αρχιτεκτονικής σε αυτήν τη διαδικασία; Η αρχιτεκτονική είναι μια επιστήμη που υπηρετεί τον άνθρωπο. Μπορεί να απέχει από το θέμα αυτό; Το κτίριο της φυλακής χαρακτηρίζεται από μια πολυπλοκότητα και ποικιλομορφία χώρων, λειτουργιών και χρηστών. Θέτει ζητήματα κοινωνικά, λειτουργικά και ψυχολογικά, τα οποία είναι σημαντικά για την αποτελεσματικότητά του. Ο αρχιτέκτονας ως λειτουργός σε μια επιστήμη που εξυψώνει τη ζωή και την ανθρώπινη ύπαρξη, έχει χρέος να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία του με ευαισθησία και κοινωνική συνείδηση, για την καλύτερη διαβίωση των κρατουμένων. Αλλά πως και κατά πόσο η διαμόρφωση των χώρων ενός σωφρονιστικού ιδρύματος και η φωτεινή, χρωματική και ακουστική ποιότητα στο εσωτερικό του μπορεί να βελτιώσει την ψυχολογική κατάσταση των χρηστών του; Μπορεί το ίδιο το κτίριο να επιδράσει θετικά σε μια ομάδα ατόμων που βρίσκονται σε μια ιδιαίτερα έντονη ψυχολογική κατάσταση; Πως μπορεί να ζωντανέψει ένα άψυχο αντικείμενο, όπως είναι το κτίριο της φυλακής, και να δώσει ζωή και ευεξία στους χρήστες του; Έμφαση δίνεται στα τρία σημαντικότερα στοιχεία του χώρου, το φυσικό φως, το χρώμα και τον ήχο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους και οι επιδράσεις τους; Πως μπορούν να χρησιμοποιηθούν έτσι ώστε να προσδίδουν ευεξία και καλύτερη διαβίωση; Για τον σωστότερο και ιδανικότερο σχεδιασμό μιας φυλακής, δεν αρκούν μόνο οι γνώσεις ενός αρχιτέκτονα, πρέπει να συνεργαστούν πολλοί επιστήμονες από διαφορετικούς γνωστικούς τομείς, όπως εγκληματολόγοι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, ειδικοί συνεργάτες σε ζητήματα ακουστικής και φωτισμού, και άλλοι.

3 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Το θέμα της φυλακής είναι ένα ευαίσθητο, κοινωνικό ζήτημα που χρειάζεται ιδιαίτερη προσέγγιση. Ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία και η πολιτεία βλέπουν τη φυλακή πρέπει να αλλάξει. Για το συμφέρον όλων, εντός και εκτός των «τειχών» μιας φυλακής, πρέπει να δοθεί στα κτίρια των φυλακών η προσοχή που απαιτεί η έντονη κατάσταση των χρηστών τους. Για να μπορούμε, εν έτει 2008, να λέμε ότι η εξέλιξη της κοινωνίας είναι ανάλογη της εποχής της. ΒΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΔΙΝΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ Η πορεία των κτιρίων των φυλακών στο χρόνο Οι φυλακές έκαναν την εμφάνισή τους από τα πρώτα χρόνια δημιουργίας μιας κοινωνίας με κανόνες. Οι φυλακές - σωφρονιστικά καταστήματα, είναι οι χώροι όπου κρατούνται οι υπόδικοι, μετά από ένταλμα σύλληψης και οι κατάδικοι, για την έκτιση της ποινής τους 2. Στην ιστορία των φυλακών του δυτικού κόσμου διακρίνονται τρεις κύριες περίοδοι που χαρακτηρίζουν την αντίληψη που επικρατεί. Η πρώτη είναι η περίοδος της εκδίκησης και της καταστολής (εικ.1). Διήρκησε πολλούς αιώνες και χαρακτηρίστηκε από τα μπουντρούμια. Η δεύτερη είναι η περίοδος της θρησκείας, κατά την οποία η εκκλησία συνέβαλε στη βελτίωση του θεσμού των φυλακών (εικ.2). Η τρίτη, και πιο πρόσφατη, είναι η περίοδος της αναμόρφωσης (εικ.3) και του σωφρονισμού σε μια προσπάθεια προστασίας της κοινωνίας 3. Ακόμα μέχρι τον 19ο αιώνα η αρχιτεκτονική των φυλακών δεν είχε καταλήξει σε κάποια πρότυπα, λόγω του ότι η αρχιτεκτονική μορφή του κτιρίου απορρέει από το σύστημα φυλάκισης, το οποίο μέχρι τότε ήταν ακόμα ακαθόριστο. Τα διαφορετικά ποινικά συστήματα που παρατηρούνται από χώρα σε χώρα είναι ανάλογα με το μέγεθος και την κατανομή του πληθυσμού και με το αίσθημα ευθύνης που έχει κληρονομήσει η κάθε κοινωνία προς το πρόβλημα της ανάγκης για αναμόρφωση που παρουσιάζει ένα μέρος του συνόλου της. Συνεπώς, αφού κάθε σύστημα απαιτεί διαφορετικές διατάξεις, εγκαταστάσεις και τρόπους επιβολής, σύμφωνα με το κάθε ένα έχουμε και διαφορετικές αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις 4. 2 Παιδαγωγική ψυχολογική εγκυκλοπαίδεια-λεξικό, τόμος 8, σελ Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.40 4 Τριανταφυλλίδη Δ. Γιάννη [1964], Η Αρχιτεκτονική των Φυλακών, από πλευράς κοινωνικής, πολεοδομικής και κτηριολογικής, σελ.30

4 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 Βασανιστήρια παραδειγματισμού σε δημόσια θέα 3 Andry N. Η ορθοπεδία, ή η τέχνη να προλαβαίνεις και να διορθώνεις τις σωματικές δυσμορφίες στα παιδιά, Σύστημα αυστηρής σιωπής εργασία υπό το άκουσμα εκκλησιαστικών ύμνων 4 Ακτινωτή διάταξη 5 Ευθύγραμμη διάταξη 6 First Western Penitentiary, Pittsburgh

5 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Γενικότερα, η εξέλιξη του σχεδιασμού των φυλακών μετά το 1790 βασίστηκε για 100 περίπου χρόνια σε δύο βασικά συστήματα 5 : 1. Το σύστημα της Pennsylvania (ή αλλιώς σύστημα απομόνωσης), όπου επέβαλε τη συνεχή κράτηση των φυλακισμένων στα ατομικά κελιά, με υποχρεωτική εργασία μέσα σε αυτά. 2. Το σύστημα του Auburn (ή αλλιώς σύστημα σιωπής), όπου περιλάμβανε απομόνωση στα κελιά, μόνο κατά τη διάρκεια της νύχτας, και εργασία σε ενιαίο χώρο κατά τη διάρκεια της 0 μέρας, αλλά σε απόλυτη σιωπή. Συνεπώς, από τα δύο αυτά συστήματα προκύπτουν αντίστοιχα, δύο αρχιτεκτονικές γενικές διατάξεις: η ακτινωτή (εικ.4) και η ευθύγραμμη (εικ.5). 7 Συνολική επίβλεψη από το κέντρο Αν και τα δύο αυτά συστήματα ήταν πολύ σκληρά και αδιάλλακτα, έθεσαν τις βάσεις για την αρχιτεκτονική των φυλακών του επόμενου αιώνα. Έτσι, γενικότερα, τον 19ο και 20ο αιώνα υπήρξε μεγάλος πειραματισμός σε ό,τι αφορά στον σχεδιασμό των φυλακών. Το αποτέλεσμα είναι τα κτίρια, εμφανώς επηρεασμένα από το παρελθόν και πρόδρομοι των σύγχρονων φυλακών, να ακολουθούν μορφολογικά μία ή να είναι συνδυασμός περισσοτέρων από τις παρακάτω κατηγορίες 6 * Πανοπτικό (εικ.6). Τύπος φυλακής βασισμένος στην ιδέα του Jeremy Bentham. Σκοπό είχε την αύξηση της επιτήρησης και την ελαχιστοποίηση του προσωπικού (εικ.7). Πρότεινε μια κυκλική διάταξη, με ατομικά κελιά διατεταγμένα στον περιμετρικό κυκλικό τοίχο του κτιρίου, σε τέσσερις ή έξι ορόφους, και τον χώρο επιθεώρησης στο κέντρο αυτού. 5 Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.19 6 Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.18-38

6 6 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ * Ακτινωτής μορφής 7 (εικ.8). Η αρχιτεκτονική μορφή του συστήματος της Pennsylvania (εικ.9). Η ακτινωτή διάταξη των μονάδων των κελιών επέτρεπε την επιτήρηση όλων των μονάδων από ένα κεντρικό σημείο (εικ.10). Τα κελιά ήταν εξωτερικά και ευρύχωρα, έτσι ώστε να μπορεί ο κρατούμενος να εργαστεί. (εικ.11) 8 * Ευθύγραμμη μορφή (εικ.12) Η αρχιτεκτονική μορφή του συστήματος του Auburn. Ήταν ορθογώνιου μακροσκελούς σχήματος, με πέντε ορόφους εσωτερικών κελιών. Γενικότερα, παρουσίασε το μοντέλο του μακροσκελούς, σκοτεινού διαδρόμου κελιών, το οποίο ήταν η «κατάρα» στην κατασκευή φυλακών για τον επόμενο αιώνα. (εικ.13) 9 * Δικτυακής μορφής (εικ.14) Διάταξη της μορφής ενός κεντρικού διαδρόμου με κάθετες, εκατέρωθεν αυτού, μονάδες εξωτερικών κελιών (εικ.15). Στην ουσία ήταν η εξέλιξη της ακτινωτής μορφής. Η χρήση ενός κεντρικού σημείου ελέγχου, όπως στις ακτινωτές φυλακές, απορρίφτηκε και εφαρμόστηκε ο ξεχωριστός σε κάθε μονάδα έλεγχος με τη γενική επίβλεψη ενός κεντρικού. Στα δύο άκρα του κεντρικού διαδρόμου βρίσκονταν η διοίκηση και η εκκλησία. Τα προαύλια τοποθετήθηκαν στο ενδιάμεσο των κτιριακών μονάδων των κελιών. (εικ.16) (εικ.17). * Εσώκλειστες Φυλακές (εικ.18) Διάταξη που χρησιμοποιεί τις κτιριακές μονάδες των κελιών ως μέρος του τοίχου περίφραξης. Οι φυλακές της μορφής αυτής παρουσιάζουν δυσκολία στη διαχείριση, στην ταξινόμηση και κατανομή των κρατουμένων και ο χώρος εντός της φυλακής είναι περιορισμένος. * Μονάδες κελιών τοποθετημένες γύρω από μια αυλή (εικ.19) Διάταξη που τοποθετεί τις μονάδες των κελιών γύρω από την κεντρική αυλή και τις 7 Eastern State Penitentiary, a National historic landmark, 8 Evans Robin [1982], The fabrication of virtual English prison architecture , pp Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.18-38

7 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ υπόλοιπες βοηθητικές κτιριακές μονάδες έξω από αυτές. Οι λειτουργίες συνδέονται μέσω υπερβολικά μακροσκελών διαδρόμων, με αποτέλεσμα να απέχουν πολύ μεταξύ τους. (εικ.20) * Μορφή Campus (εικ.21) Διάταξη που τοποθετεί τις κτιριακές μονάδες διάσπαρτες γύρω από μεγάλη, κεντρική, ορθογώνια παραλληλόγραμμη αυλή. Είναι ένα πείραμα που συνδυάζει την ελευθερία των κτιρίων αυτής της μορφής με την υψηλή ασφάλεια. Αυτό επιτυγχάνεται περικλείοντας τη φυλακή σε έναν συνδυασμό από εξωτερικούς φράχτες και ψηλούς τοίχους. Με αυτόν τον τρόπο προσφέρεται σε κρατούμενους, που έχουν τεθεί σε υψίστης ασφαλείας περιορισμό, ένας πιο φυσιολογικός, βελτιωμένος τρόπος ζωής. (εικ.22) * «ελεύθερης» ή ανοιχτής μορφής (εικ.23) Χρησιμοποιείται, κυρίως, για ιδρύματα ανηλίκων και η κτιριακή διάταξη δεν είναι τυποποιημένη. Αποτελείται από αυτόνομες, ξεχωριστές μονάδες, που βρίσκονται σε απόσταση μεταξύ τους. * Μορφή ουρανοξύστη (εικ.24) Διάταξη καθ ύψος. Η μορφή αυτή χρησιμοποιείται για κράτηση μικρού χρονικού διαστήματος, κυρίως σε δικαστήρια και αστυνομικά τμήματα. Τα γενικότερα πλεονεκτήματα είναι ότι παρέχεται ασφάλεια, λόγω του ύψους του κτιρίου, εύκολη κατανομή και διαχωρισμός των κρατουμένων, χωρίς να χάνεται ο κεντρικός έλεγχος. Σε πόλεις, όπου ο χώρος είναι περιορισμένος, χρειάζεται μικρό κομμάτι γης, αφού αναπτύσσεται καθ ύψος. (εικ.25,26). Αυτή η ανασκόπηση της ανάπτυξης των ποινικών συστημάτων έδειξε ότι ο σχεδιασμός των φυλακών εξελίσσεται από εργαλείο σωματικού και ψυχικού περιορισμού σε μέσω αναμόρφωσης με βάση τις ανθρώπινες αξίες. Οι φυλακές πρέπει να πάψουν να αποτελούν ανώφελο στοίβαγμα ανθρώπων. Το κτίριο μπορεί μόνο να παρεμποδίσει ή να βοηθήσει, όχι όμως να καθορίσει. (εικ.27)

8 8 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 9 Eastern State Penitentiary Pennsylvania Cherry Hill, 8 Eastern State Penitentiary, Pennsylvania 10 Bruchsal,

9 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Armley, Leeds, 12 Auburn 13 Second Western Penitentiary, Pennsylvania, Pittsburgh

10 10 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 16 : Abu Graib, : Litchfield, Whiting, Bourne & 14 Telephone pole Marseilles.. 17 Abu Graib.. Terre Haute Penitentiary, Indiana Camp Cooke, California 15

11 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Charleroi,, Federal Correction Institution, Danbury, Connecticut.. 19 New York State, Attica 21 Federal Correctional Institution, Seagoville, Dallas

12 12 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 22 Norfolk Community Prison,.. 23 Regional Correctional Institution, 24, Hastings H. Hart, Western Correctional Centre,.. 26 Metropolitan Correctional Centre,

13 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ

14 14 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Σχέση κοινωνίας φυλακής, φυλακής - αστικού τοπίου Στην Ελλάδα, ο υπερπληθυσμός στις φυλακές, οι ελλείψεις σε προσωπικό, αλλά και σε δικαιώματα και δραστηριότητες, που θα έπρεπε να προσφέρει, αποτελούν τις αιτίες για τις δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων, με άμεσο αποτέλεσμα τις εξεγέρσεις. Η αύξηση των κρατουμένων γίνεται χωρίς άμεση αύξηση του προσωπικού, αλλά ούτε και του χώρου, με αποτέλεσμα στον κάθε ένα να αντιστοιχεί χώρος λιγότερος από 4m (εικ.28,29) «οι φυλακές πρέπει να πάψουν να αποτελούν κολαστήρια και εστίες διαφθοράς για να καταστούν χώροι ουσιαστικού σωφρονισμού, με στόχο την εκπαίδευση των φυλακισμένων και την ομαλή κοινωνική επανένταξη των αποφυλακιζομένων». Α. Παπαληγούρας, τέως Υπουργός Δικαιοσύνης Η φυλακή είναι ένα δημόσιο κτίριο, που μπορεί να απευθύνεται σε ένα μικρό μέρος χρηστών, αλλά έχει μεγάλο αντίκτυπο σε ολόκληρη την κοινωνία. Η σχέση της φυλακής με την κοινωνία προδιαγράφεται στον περιμετρικό τοίχο της φυλακής. Πολλές φορές οι αρχιτέκτονες προσπάθησαν να εξαλείψουν τον τοίχο αυτό, προτείνοντας μια πρόσοψη που θα συνδιαλέγεται απευθείας με τον έξω κόσμο, αλλά οι αρχές θεώρησαν απαραίτητη την επαναφορά του «ιερού και απαραβίαστου» αυτού τοίχου. Έτσι, πλέον, οι όψεις του κτιρίου δεν μπορούν να φανούν από έξω και οι προσπάθειες των αρχιτεκτόνων να μειώσουν τη σκληρότητα, που παρουσιάζει η εικόνα της φυλακής, ως ένας κόσμος άγνωστος που κρύβεται πίσω από έναν τοίχο, εκμηδενίστηκαν 11. Όμως, θέλει η κοινωνία να βλέπει ολοφάνερα το τι συμβαίνει μέσα στη φυλακή; Και αυτοί που βρίσκονται μέσα θέλουν να γίνονται δημόσια θέα σε αυτήν; (εικ.30). Η εικόνα της φυλακής στέλνει διαφορετικά μηνύματα, ανάλογα σε ποια μεριά του τοίχου είναι ο παρατηρητής. Από τη μεριά του κρατουμένου, η σημασία της εικόνας της φυλακής και ότι απορρέει από αυτή έχει ιδιαίτερο και ποικιλόμορφο χαρακτήρα που αναλύεται σε επόμενο κεφάλαιο. Αντίθετα, από τη μεριά της κοινωνίας, το αίσθημα που θέλει να νιώθει ο πολίτης είναι η ασφάλεια. Η 10 Θέμις Κατασκευαστική [1998], Πρόγραμμα εκσυγχρονισμού υλικοτεχνικής υποδομής σωφρονιστικού συστήματος 11 Eriksson Torsten [1975], Prisons and programmes, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.51

15 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ κοινωνία χρειάζεται την επιβεβαίωση ότι στη φυλακή οι νομικές διαδικασίες λειτουργούν και έχουν αποτέλεσμα. Η φυλακή είναι μέρος, από το οποίο δεν πρέπει να αποδράσει ο κρατούμενος. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να εκφράζεται στον σχεδιασμό. Συνεπώς, δεν πρέπει να δίνει την εντύπωση ότι είναι αδύναμη ή υπερβολικά επιεικής, ή στερείται εμπιστοσύνης (εικ.31). Ωστόσο, πρέπει να σχηματιστεί μια νέα εικόνα περισσότερο θετική που παραπέμπει σε κάτι πιο «φυσιολογικό», διαφορετική από αυτή που παρουσίαζαν οι παλιές φυλακές τύπου οχυρού 12. Ένα μέρος φιλόξενο και αποδεχούμενο από την κοινωνία, το οποίο θα την προσκαλέσει στον χώρο του, να συναναστραφεί με τους χρήστες και να μειωθεί το χάσμα που τους απομακρύνει. Πρέπει να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων ασφαλείας και της θετικής ατμόσφαιρας. Αμερικάνικες έρευνες, πάνω σε τρόπους με τους οποίους θα εξαλειφθεί ο στιγματικός χαρακτήρας της φυλάκισης και στην προσπάθεια να επιτευχθεί ένα πιο φυσιολογικό και ανθρώπινο περιβάλλον, έδειξαν ότι αυτό είναι αποτελεσματικό στη συνεισφορά ποικίλων θετικών αποτελεσμάτων. Η αποφυγή του σκληρού, ιδρυματικού σχεδιασμού, εσωτερικά και εξωτερικά, μπορεί να μειώσει το άγχος και τα τραυματικά συναισθήματα που προκαλούνται στους έγκλειστους, με τον ξαφνικό περιορισμό τους από τον έξω κόσμο. Οι φυλακές είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι κάθε κοινωνίας και του αστικού της ιστού. Γειτονεύουν με σπίτια, σχολεία και λεωφόρους. Συνήθως, οι υψίστης ασφαλείας και οι αγροτικές χτίζονται έξω από τα όρια της πόλης. Το μεγαλύτερο ποσοστό τοποθετείται μέσα στις αστικές περιοχές, για να βρίσκεται κοντά στα δικαστήρια και στο κέντρο της εγκληματικής δράσης 13. Απόρροια αυτού είναι η άμεση υποβάθμιση της περιοχής και η μείωση της κυκλοφορίας στον περίγυρό της ατόμων που δεν έχουν σχέση με αυτή, κυρίως τις βραδινές ώρες. Αυτό που νιώθει κάποιος σκεφτόμενος μια φυλακή είναι ένα κράμα τριών αντίθετων αισθημάτων: του φόβου, της ασφάλειας και της ευχαρίστησης. Φοβάται, γιατί νιώθει ότι πίσω από αυτούς τους τοίχους κρύβεται ένα σύννεφο εγκληματικότητας, το μεγάλο κακό. Νιώθει ασφάλεια, γιατί ξέρει ότι δύσκολα κάποιος θα αποδράσει από εκεί και γιατί είναι της άποψης ότι βάζοντάς τους σε αυτή τη «χωματερή» καθαρίζει η κοινωνία 12 Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp Kessler James [2000], Prisons in the USA: cost, quality and community in correctional design, Fairweather Leslie, Prison Architecture policy, design and experience, pp.91

16 16 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ «του» από τα παράνομα «παράσιτα». Νιώθει ευχαρίστηση γιατί ξέρει ότι ο εγκληματίας θα πληρώσει ακριβά για τις πράξεις του. Θα τιμωρηθεί και θα υποφέρει. Η κοινωνία κοιτάει το παρελθόν και το παρόν. Το κακό και την τιμωρία. Όμως, η μεγάλη πλειοψηφία των φυλακισμένων θα επιστρέψει στην κοινωνία και η εμπειρία της φυλακής θα έχει επίπτωση στην ικανότητά τους να ενταχθούν. Σκοπός της φυλακής είναι να προετοιμάσει τους έγκλειστους ώστε η επιστροφή να είναι ομαλή και εύκολη. Ο σχεδιασμός της φυλακής θα πρέπει να εκφράζει στην κοινωνία τον επαγγελματισμό της διοίκησης και του προσωπικού και να ενισχύσει μια θετική προσέγγιση στο θέμα φυλάκιση - κρατούμενοι. Η εικόνα του κτιρίου της φυλακής φανερώνει την εικόνα και την κατάσταση των φυλακισμένων. Συνεπώς, ο προσεγμένος σχεδιασμός και η ανθρώπινη εικόνα του κτιρίου της φυλακής θυμίζει στην κοινωνία την ανθρώπινη οντότητα των τροφίμων της. Αποτέλεσμα της ένταξης του κτιρίου της φυλακής στον αστικό ιστό είναι η σύλληψη φυλακών τύπου ουρανοξύστη 14. Οι λειτουργίες αναπτύσσονταν καθ ύψος με αποτέλεσμα να χρειάζεται μικρότερη αστική έκταση. Ο τύπος αυτός φυλακών κρίθηκε ακατάλληλος και χρησιμοποιείται μόνο για κρατήσεις πολύ περιορισμένες χρονικά. Έτσι, παρατηρείται μια τρύπα στους χάρτες των πόλεων στο σημείο που βρίσκεται η φυλακή, αφού η έκταση που καταλαμβάνει είναι τεράστια. Εκτός από αυτό, η περιοχή γύρω από τη φυλακή γεμίζει από μέλη των παράνομων κυκλωμάτων που προσπαθούν να προσεγγίσουν κάποια δικά τους άτομα που τυχόν βρίσκονται μέσα. Επίσης, υπάρχουν κάποια ιδρύματα ημιελεύθερης κράτησης (π.χ. ίδρυμα αγωγής ανηλίκων αρρένων Βόλου), όπου οι τρόφιμοι έχουν το δικαίωμα να κυκλοφορούν και στον περίγυρο του ιδρύματος. (εικ.32) Είναι σημαντικό σε αυτό το σημείο να αναφερθεί μια έρευνα για ψυχιατρεία που δείχνει ότι η κτιριακή δομή αυτών που κατασκευάστηκαν τον 19ο αιώνα, απομάκρυνε τους χώρους κίνησης των ασθενών από την είσοδο του κτιρίου. Έτσι, δημιουργούνταν ανέλπιδοι θάλαμοι, απομακρυσμένοι από τον έξω κόσμο, θάλαμοι κελιά. Όταν τα ψυχιατρεία άρχισαν να ανοίγουν τις πόρτες τους, υπήρξε μια διασπορά του χώρου νοσηλείας έξω από το κτίριο Κεφάλαιο Eriksson Torsten [1975], Prisons and programmes, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.51

17 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ ,

18 18 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Συνεπώς, από τα παραπάνω παρατηρείται ότι δημιουργείται μια νεκρή ζώνη γύρω από τον περιμετρικό τοίχο της φυλακής και κυρίως στο σημείο της εισόδου. Όλες αυτές οι παράμετροι θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά από τον αρχιτέκτονα πολεοδόμο, έτσι ώστε η αστική ένταξη του κτιριακού συγκροτήματος της φυλακής να είναι ομαλή. Επίσης, στοιχεία, όπως τα κάγκελα, τα συρματοπλέγματα, ο ψηλός φράκτης με τους ένοπλους φρουρούς και η συνεχής αστυνόμευση της περιοχής (εικ.33) δεν επιδέχονται μετατροπές και προκαταλαμβάνουν αρνητικά τον αστικό ιστό της πόλης και τον κόσμο, μέσα στον οποίο είναι η φυλακή. Μήπως όμως αυτό που ενοχλεί τον περαστικό δεν είναι οι ψηλοί, αφιλόξενοι φράκτες και τα κάγκελα; Οι πρεσβείες και τα στρατόπεδα σε τι διαφέρουν εξωτερικά από ένα ίδρυμα κράτησης; Ψηλοί τοίχοι, ένοπλοι φρουροί, συρματοπλέγματα, αυστηρή αστυνόμευση συναντάμε αρκετά συχνά δίπλα μας, χωρίς να παραπονιόμαστε. Και γιατί η ύπαρξη μιας φυλακής σε μία περιοχή σημαίνει την άμεση υποβάθμισή της; Γιατί οι ακαλαίσθητοι τοίχοι και τα συρματοπλέγματα να ενοχλούν στον Κορυδαλλό, για παράδειγμα, και όχι στο Κολωνάκι, στην πρεσβεία Αμερικής; Μία πρεσβεία, η οποία καθιστά την περιοχή σε μεγαλύτερο κίνδυνο από ότι οι φυλακές. Ζητήματα, τα οποία ξεπερνάνε την αρμοδιότητα του αρχιτέκτονα. Γιατί, ότι και να κάνει ο αρχιτέκτονας, αν η κοινωνία εξακολουθεί να κρύβει το πρόβλημα πίσω από εκείνον τον τοίχο και στη συνέχεια να το ξεχνάει τελείως, τότε ποτέ δε θα λυθεί και πάντα θα αποτελεί το μελανότερο σημείο κάθε δημοκρατικής, κατά τα άλλα, χώρας. «Ντρεπόμαστε για τις φυλακές μας. Αυτά τα τεράστια κτίρια που χωρίζουν δυο κόσμους, τα οποία χτίστηκαν κάποτε με τόση περηφάνια ώστε συχνά να παίρνουν θέση στο κέντρο των πόλεων, σήμερα μας ενοχλούν...ο θεσμός άντεξε εκατόν πενήντα ολόκληρα χρόνια - γεγονός εκπληκτικό. Εξαιτίας όλων αυτών αναρωτήθηκα πώς μια δομή που επικρίθηκε τόσο πολύ μπόρεσε να αντέξει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα». Μ. Φουκώ - Φ. Σιάνα, Ο Μεγάλος Εγκλεισμός Φουκώ, Μισέλ [1999], Ο Μεγάλος Εγκλεισμός το πείραμα της Ομάδας Πληροφόρησης για τις Φυλακές, σελ.91

19 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Την αδιαφορία του κόσμου ή και την ηθελημένη απόκρυψη οποιασδήποτε πληροφορίας από το κράτος για τις φυλακές θέλησαν να ανατρέψουν οι Ζ.-Μ. Ντομνάκ, Μ. Φουκώ και Π. Βιντάλ-Νάκε με την ομάδα πληροφόρησης για τις φυλακές GIP, που συγκρότησαν και το μανιφέστο, που υπέγραψαν το Έδωσαν το λόγο στους φυλακισμένους της Γαλλίας και ο κόσμος ενημερώθηκε και συνειδητοποίησε τις άθλιες συνθήκες, στις οποίες ζούσαν 17. Για την επίτευξη του στόχου της φυλακής που θα σέβεται τόσο τους φυλακισμένους, όσο και το προσωπικό, οφείλουν να συνεργαστούν πολλοί τομείς, όχι μόνο για τη σωστότερη λύση, όσο για την αποφυγή σφαλμάτων και την άμεση σπατάλη πολλών δημόσιων χρημάτων. Χρήματα, τα οποία ο απλός φορολογούμενος πολίτης αρνείται να προσφέρει για τη δημιουργία ενός χώρου φυλάκισης εγκληματιών και «μιασμάτων» της κοινωνίας. Συνεπώς, πρέπει, επιπλέον, να ενημερωθεί και να αντιληφθεί ο κόσμος, ότι καλές συνθήκες κτιρίων που σέβονται τον έγκλειστο, είναι απαραίτητες. Η κοινωνία πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει τις φυλακές σαν χώρους τιμωρίας μόνο, και σαν χώρους στους οποίους αξίζει να «σαπίσουν» οι διάφοροι παραβάτες του νόμου. Περισσότερη ενημέρωση και βελτίωση χρειάζεται η κοινωνία έξω από τη φυλακή παρά η ίδια η φυλακή, γιατί όσο ιδανικές και να γίνουν, εάν ο κόσμος δεν κατανοήσει ότι είναι για το δικό τους συμφέρον, ποτέ δε θα δώσει μία δεύτερη ευκαιρία στους ανθρώπους αυτούς, με αποτέλεσμα η ίδια η κοινωνία να τους ξαναστέλνει πίσω στις φυλακές. (εικ.34) Λειτουργικά προβλήματα Ο σχεδιασμός των φυλακών ήταν πάντα αμφισβητήσιμης φύσεως. Όταν, τον 19ο αιώνα κτίζονταν μεγάλης κλίμακας φυλακές στη Δυτική Αμερική, αποδοκιμάστηκαν ότι παρείχαν καλύτερης ποιότητας συνθήκες ζωής, από αυτή που είχαν κάποιοι νομοταγείς πολίτες. Αντιστρόφως, πρόσφατα, ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ζήτησαν να βελτιωθούν οι συνθήκες των φυλακών παγκοσμίως, κριτικάροντας την ποιότητα των υπηρεσιών που παρείχαν. 17 Φουκώ, Μισέλ [1999], Ο Μεγάλος Εγκλεισμός το πείραμα της Ομάδας Πληροφόρησης για τις Φυλακές, σελ.13-14

20 20 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ , Morris & Goscinny,

21 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Στον σχεδιασμό των φυλακών, σημασία είχε αρχικά η ασφάλεια, αργότερα η αναμόρφωση και μετά την 11η Σεπτεμβρίου επέστρεψε η ασφάλεια ως πρωτεύων στοιχείο, εξαιτίας του «πολέμου κατά της Τρομοκρατίας». Μετά από δεκαετίες αρχιτεκτονικής προσπάθειας για σχεδιασμό με βάση τη βελτίωση των σχέσεων φυλάκων φυλακισμένων και παροχή αναμορφωτικών προγραμμάτων, ένα νέο πρόγραμμα επιβάλλεται από την Αμερική: οι φυλακές για φυλακισμένους πολέμων. Η διαφωνία στο τι κάνει μια φυλακή ιδανικά σχεδιασμένη και πρακτική είναι των τελευταίων χρόνων. Σε μία προσπάθεια να δημιουργηθεί «το αίσθημα μιας ορατής παντογνωσίας», τον 18ο αιώνα ο Bentham J. σχεδίασε το Panopticon, ένα σχέδιο, το οποίο αφ ενός κατηγορήθηκε για το χειρότερο σενάριο κοινωνικού ελέγχου και αφ ετέρου προσπάθησε να λύσει το μεγάλο πρόβλημα κακοποίησης των κρατουμένων από τους φύλακες. «Δυστυχώς, μπορείς να κοιτάς από ένα κεντρικό σημείο μέσα σε όλα τα κελιά, αλλά συγχρόνως οι φυλακισμένοι μπορούν να πουν πότε έρχεται ο φύλακας.» Norman Johnston, ιστορικός αρχιτέκτων Η έλλειψη χρημάτων και η ανάγκη διαχωρισμού των κρατουμένων, ανάλογα με τις θρησκευτικές, εθνικιστικές τους αντιλήψεις, οδήγησε, το 1970, στην εφεύρεση ενός συστήματος, «podular indirect», σύμφωνα με το οποίο δημιουργούνται αυτόνομες ομάδες γύρω από αίθρια, ενώ οι φύλακες απομονώνονται σε δωμάτια ελέγχου, με άμεσο αποτέλεσμα τη μείωση ανάγκης προσωπικού. Το ζητούμενο, όμως, δεν ήταν ο σχεδιασμός ενός κτιρίου που θα επέτρεπε στους φύλακες να επιτηρούν χωρίς να γίνονται αντιληπτοί, αλλά κάθε ομάδα να είναι ασφαλής και να παραμένει σε επικοινωνία με την άλλη. Η απάντηση ήρθε τη δεκαετία του 80 με το σύστημα «podular direct», όπου επέτρεπε τις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ φυλάκων και φυλακισμένων, τοποθετώντας τους πρώτους σε γραφεία προστατευμένα. «Κάθε είδος περιορισμού πρέπει να καθιστά σαφές ποιους κρατάει και για ποιο λόγο - είναι άμεση ανάγκη της αρχιτεκτονικής. Μέχρι τότε κάθε φυλακή μπορεί να δουλέψει σαν μικρής διάρκειας βάση.» Randall Atlas, αρχιτέκτων και καθηγ. εγκληματολογίας στη Φλόριντα Clark, J.T., Prison Imperfection, architecture week

22 22 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Το αμερικάνικο σωφρονιστικό σύστημα σχεδιάστηκε και λειτούργησε πάνω στην αλαζονική αποθήκευση βίαιων ανθρώπων. Η κατεύθυνση της λύσης του προβλήματος αυτού είναι η ανακάλυψη πιο περίπλοκων τεχνολογιών για την ακόμα περισσότερη και υψηλότερη ασφάλεια. Η αρχιτεκτονική, η τεχνολογία, το προσωπικό, η εκπαίδευσή τους και τα διάφορα μέτρα ασφαλείας συνεργάζονται για την αποφυγή της βίας και σε περίπτωση αποτυχίας, για την αναγνώριση και την τιμωρία του εν λόγω εγκλείστου. Οι τυπικές φυλακές υψίστης ασφαλείας, γνωστές στην πλειοψηφία του κόσμου από τις ταινίες, όπως η San Quentin στην Καλιφόρνια, (εικ.35) η Attica στην Νέα Υόρκη και η Stαteville στο Ιλλινόις, χαρακτηρίζονται από ψηλούς τοίχους για την πρόληψη αποδράσεων, πύργους με οπλισμένο προσωπικό, το οποίο παρακολουθεί κάθε κίνηση των εγκλείστων, ανιχνευτές μετάλλων, αισθητήρες κινήσεων και βίντεο. Η εντατική και αυξημένη ασφάλεια είναι ιδιαίτερα δαπανηρή και σε υλικό, αλλά και σε προσωπικό. Μερικές φυλακές απασχολούν έναν υπάλληλο για τρεις ή τέσσερις εγκλείστους, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τα έξοδα της φυλακής. Η τόσο αυξημένη επίβλεψη, η αναγκαστική συμβίωση και ο υπερπληθυσμός δημιουργεί ένταση και σύγχυση στους φυλακισμένους, με αποτέλεσμα τη βία, παρά τις προσπάθειες για αρχιτεκτονική σεβόμενη τις υψηλές ανάγκες ασφάλειας. Η έσχατη κατάληξη τέτοιων συστημάτων είναι η αυτοκτονία του εγκλείστου για τη σωτηρία του από τον ψυχικό πλέον βασανισμό 19. Γνωρίζετε κάποια υποδειγματική φυλακή; Όχι. Υπάρχουν όμως φυλακές καλύτερες από τις γαλλικές. Πριν από δεκαπέντε χρόνια στη Σουηδία, στο δρόμο που πάει από την Ουψάλα στη Στοκχόλμη, είδα μια φυλακή που έμοιαζε με πολύ άνετο γαλλικό σχολικό κτίριο. Το πρόβλημα δεν είναι να γίνουν υποδειγματικές φυλακές ή να καταργηθούν εντελώς οι φυλακές. Με το σύστημα που έχουμε σήμερα, η περιθωριοποίηση δημιουργείται από τη φυλακή. Βέβαια, αν καταργούσαμε τις φυλακές δεν σημαίνει ότι αυτομάτως θα εξαφανιζόταν και η περιθωριοποίηση. Η κοινωνία θα επινοούσε απλούστατα ένα άλλο μέσο για τη δημιουργία της. 19 Maghan, Jess [1999], Aggression and Violent Behavior, vol.4, No.1, pp.1-12

23 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Το θέμα είναι το εξής: να γίνει μια κριτική του συστήματος που να εξηγεί τη διαδικασία με την οποία η κοινωνία σπρώχνει προς το περιθώριο ένα μέρος του πληθυσμού. Αυτό είναι το ζήτημα.(dits et?crits , τόμ. II: , σ ). Μ. Φουκώ San Quentin Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΕΞΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ Περιβαλλοντική ψυχολογία «Η φυσική διάσταση του περιβάλλοντος οπωσδήποτε δεν είναι ικανή να οριστεί μόνο από την άποψη των οργανωμένων χώρων και αντικειμένων ή πραγμάτων που είναι τοποθετημένα μέσα σε αυτούς τους ποικίλους τρόπους. Επίσης είναι δυνατό να οριστεί δια μέσου χαρακτηριστικών και συγκεκριμένων ιδιοτήτων όπως εκείνες που εκδηλώνονται με τη μορφή φωτεινών, ακουστικών και θερμικών διεγέρσεων / ερεθισμάτων που πιο άμεσα εμπλέκουν τις αισθητήριες δραστηριότητές μας και, έτσι, συμβάλλουν προς τον προσδιορισμό της ποιότητας των περιβαλλόντων μέσα στα οποία ζούμε και εκτελούμε τις καθημερινές μας δραστηριότητες.» Πάνος Κοσμόπουλος 20 Φουκώ, Μισέλ [1999], Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ το πείραμα της Ομάδας Πληροφόρησης για τις Φυλακές, σελ Κοσμόπουλος Ι. Πάνος, Περιβαλλοντική κοινωνική ψυχολογία η αντίληψη του χώρου, σελ.35, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000 o.

24 24 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Η έμφαση στις σχέσεις ανθρώπου περιβάλλοντος, ή με άλλα λόγια, στους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι επηρεάζουν και επηρεάζονται από τον περίγυρό τους, άρχισε να απασχολεί τον κλάδο της περιβαλλοντικής ψυχολογίας, επίσημα πλέον, από το Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στους φυσικούς παράγοντες που έχουν την ικανότητα να παρεμβαίνουν στις διαδικασίες προσαρμογής στο περιβάλλον. Έρευνες έχουν διεξαχθεί για τον διασαφηνισμό των αλληλεπιδράσεων του ατόμου με το περιβάλλον του και των συνεπειών τους. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις ενοχλητικές, αρνητικές επιδράσεις, οι οποίες καθιστούν τη διεκπεραίωση κάποιων ανθρώπινων λειτουργιών δύσκολη. Οι λειτουργίες αυτές μπορεί να είναι από κοινωνικές, πνευματικές έως εργασιακές. Μελέτες για τα όρια ανοχής των ανθρώπων στις αισθητήριες διεγέρσεις από το φυσικό περιβάλλον έχουν ευνοήσει τις οπτικές (φως και χρώμα), θερμικές (ακραίες θερμοκρασίες) και πάνω από όλα τις ακουστικές (θόρυβος) διεγέρσεις. Πιο πρόσφατα στο πεδίο έρευνας έχει προστεθεί η ποιότητα του αέρα (ατμοσφαιρική ρύπανση). Σκοπός των ερευνών αυτών είναι να υπολογιστούν τα όρια των ποιοτικών παραμέτρων, που αφορούν αρκετές στοιχειώδεις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού 22. Ψυχολογία & αρχιτεκτονική Ο χώρος που δημιουργούμε μας ελέγχει. Ο άνθρωπος βρίσκεται συνεχώς σε κάποιον χώρο. Είτε αυτός λέγετε χώρος εργασίας, είτε προσωπικός, είτε κάποιος δρόμος στον αστικό ιστό της πόλης. Ο χώρος χαρακτηρίζεται από τη μορφή του (σχήμα, υλικά), τη χρήση του, την ποιότητά του (φως, χρώμα, θερμική και ακουστική άνεση, οσμή) και από τους χρήστες του. Ο άνθρωπος δέχεται ισχυρά συναισθήματα από τον χώρο, ο οποίος, τελικά, επηρεάζει την αποδοτικότητα, την ψυχική υγεία και τη σχέση των χρηστών μεταξύ τους. Οι επιδράσεις, ωστόσο, που δέχεται γίνονται πολύ πιεστικές, γιατί ο χρήστης δεν μπορεί να τις ελέγξει. Επιδρούν επάνω του χωρίς να το αντιλαμβάνεται 23. Είναι προφανές, λοιπόν, το γεγονός ότι για να θεωρήσουμε ένα κτίριο επιτυχημένο, θα πρέπει να ικανοποιεί πέρα από τις λειτουργικές και υλικές ανάγκες του χρήστη, και τις ψυχολογικές. 22 Κοσμόπουλος Ι. Πάνος, Περιβαλλοντική κοινωνική ψυχολογία η αντίληψη του χώρου, σελ Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ.83

25 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Έτσι, ο αρχιτέκτονας επιλέγοντας την κτιριακή μορφή και τις ποιότητες του κτιρίου που σχεδιάζει, είναι σαν να αποφασίζει και να προκαθορίζει την κοινωνική και συναισθηματική ζωή των μελλοντικών χρηστών 24. Η ευθύνη είναι τεράστια και το γνωστικό πεδίο της ψυχολογίας άγνωστο στον αρχιτέκτονα. Ο αρχιτέκτονας δεν είναι σε θέση από μόνος του να γνωρίζει τις ψυχολογικές ανάγκες των χρηστών. Επομένως, ο ειδικός στην ψυχολογία δεν μπορεί να μείνει αδιάφορος απέναντι στην αρχιτεκτονική. Η λειτουργικότητα και η συναισθηματική ικανοποίηση είναι δύο προβλήματα στον σχεδιασμό ενός κτιρίου αλληλοεξαρτώμενα. Συνεπώς, θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν μπορούν να καθοριστούν τα όρια των επιστημών στην περιοχή του σχεδιασμού του περιβάλλοντος. Η επιτυχημένη λύση εξαρτάται από τη συνεργασία επιστημόνων από διαφορετικούς κλάδους. Ψυχονευροανοσολογία. Δεν είναι κάποιο νέο είδος ασθένειας. Είναι η τέχνη και η επιστήμη που δημιουργεί περιβάλλοντα που αποτρέπουν την ασθένεια, επιταχύνουν την ανάρρωση και συμβάλλουν στην καλή υγεία. Έρευνες έχουν δείξει ξεκάθαρα ότι η διανοητική ικανότητα, ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα είναι άμεσα επηρεασμένα, είτε θετικά είτε αρνητικά, από τα στοιχεία του περιβάλλοντος 25. Συναισθήματα όπως, θυμός, κατάθλιψη, μίσος, φόβος και απογοήτευση είναι ενδείξεις για παθολογικές ασθένειες 26. Για τη σωστή λειτουργία του βιολογικού μηχανισμού είναι απαραίτητη η ποικιλία των ερεθισμάτων που δέχεται ο ανθρώπινος οργανισμός. Είναι γνωστό ότι η κατάσταση της συνεχούς μονοτονίας επιφέρει παθολογικές διαταραχές. «Πρέπει να καταλήξουμε ότι φυσιολογική συνείδηση, αντίληψη και σκέψη μπορεί να διατηρηθεί μόνο σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον όταν δεν υπάρχει καμιά αλλαγή, επέρχεται στέρηση αισθητήριων αντιδράσεων και η φυσιολογική αντίληψη εξασθενεί. Στα νήπια που δεν έχουν αναπτύξει ακόμα μια ολοκληρωμένη κατανόηση του χώρου, ολόκληρη η προσωπικότητα μπορεί να επηρεαστεί και η επανένταξη στο φυσιολογικό περιβάλλον να είναι δύσκολη.» 27 M.D. Vernon 24 Wells, B. [1971], Ψυχολογία και αρχιτεκτονική, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 4/1970, σελ Gappell, Millicent [1991], Psychoneuroimmunology, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, pp.115, Canada: Wiley 26 Linton, Patrick E. [1992], Creating a total Healing environment, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, pp.125, Canada: Wiley 27 Gappell, Millicent [1991], Psychoneuroimmunology, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, pp.115, Canada: Wiley

26 26 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Ο κλάδος της ψυχονευροανοσολογίας εξετάζει τη χρήση των παραγόντων: φως, χρώμα, ήχος, άρωμα, υφή, χώρος, σαν ένα είδος «φαρμάκου» σε χώρους νοσηλείας, λόγω της τεράστιας επιρροής που έχουν στην ψυχοσωματική υγεία των ασθενών. Θεμιτό είναι η έρευνα και η εφαρμογή των αποτελεσμάτων να επεκταθούν και σε άλλα είδη κτιρίων και ιδιαίτερα σε αυτά των ιδρυμάτων σωφρονισμού. Είναι πλέον βέβαιο ότι όλοι οι παράγοντες, που επηρεάζουν την ποιότητα της ζωής των χρηστών, επηρεάζονται με τη σειρά τους άμεσα από την κατάσταση του χώρου. Αποδεικνύεται ότι η ευεξία και συνεπώς η απόδοση των ανθρώπων συνδέονται στενά με την ποιότητα του αρχιτεκτονικού χώρου. Η ζωή του καθενός αντικατοπτρίζεται στο περίβλημά του. Αυτός είναι ο λόγος που οι έγκλειστοι ή οι ασθενείς χάνουν την εσωτερική τους αξία, όταν το περιβάλλον που ζουν είναι αρνητικό. Η ψυχολογική τους κατάσταση μεταβάλλεται και γίνεται ανάλογη με την ποιότητα του περίγυρού τους. Άρα, κάθε χώρος, αφού θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι μέρος του ψυχισμού του χρήστη, πρέπει να σχεδιάζεται με πρότυπο τον καλύτερό του εαυτό 28. Σε τι βαθμό όμως, μπορούν οι αρχιτέκτονες να ελέγξουν την επίδραση των κτιρίων τους πάνω στους χρήστες; Πόσο μπορούν να αντιληφθούν τις πραγματικές ανάγκες των κρατουμένων και κυρίως τις τόσο έντονες ψυχολογικές, χωρίς να έχουν προσωπική εμπειρία μιας τόσο ιδιαίτερης κατάστασης; Η απάντηση είναι εύκολη. Ό,τι έχει να κάνει με τον ψυχισμό, τα συναισθήματα και τον εσωτερικό κόσμο πλήθους διαφορετικών ανθρώπων - χρηστών, κανείς δεν είναι σε θέση να είναι σίγουρος για τις επιδράσεις που θα έχει ο χώρος επάνω τους 29. Ιδιαίτερα στην περίπτωση της φυλακής, το πρόβλημα είναι εντονότερο. Στην καλύτερη περίπτωση, ο σχεδιασμός να καταφέρει να βοηθήσει την αναμορφωτική διαδικασία και να προσφέρει ένα ανθρώπινο περιβάλλον για το προσωπικό και τους κρατούμενους, στη χειρότερη, όμως, θα πρέπει τουλάχιστον να μην κάνει παραπάνω ζημιά 30. Ο αρχιτέκτονας πρέπει πάντα να σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια των χρηστών, κυρίως ενός τέτοιου ιδρύματος. 28 Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ Παράρτημα, συνέντευξη Μπίρη Τ. 30 Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp.33

27 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Το αρχιτεκτονικό έργο δεν μπορεί να σταματά μόνο στα λειτουργικά και αισθητικά ζητήματα. Πρέπει, με την απαραίτητη σοβαρότητα, να καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες των χρηστών. Όμως, αυτό που ο άνθρωπος γνωρίζει λιγότερο είναι οι ψυχολογικές του ανάγκες. Και δυστυχώς ο αρχιτέκτονας καλείται να τις μαντέψει, να τις καλύψει και να βοηθήσει τον χρήστη να τις ανακαλύψει 31. Όταν γίνει αυτό ο αρχιτεκτονικός χώρος θα μπορέσει να θεωρηθεί θερμοκοιτίδα για τον ανθρώπινο νου. Έως τότε, όμως, και μέχρι να γίνουν γνωστοί οι νόμοι που διέπουν την ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, η συνεργασία αρχιτεκτόνων ψυχολόγων κρίνεται απαραίτητη. Ωστόσο, κανείς δεν θα πρέπει να ξεχνάει ότι μετά από τις ποσοτικές ανάγκες (που και αυτές δεν γίνονται πάντα σεβαστές), επιβάλλεται η ποιότητα 32. Σχέση περιβάλλοντος φυλακής - εγκλείστων Οι πρώτες έρευνες του κλάδου της περιβαλλοντικής ψυχολογίας έγιναν σε νοσηλευτικούς κυρίως χώρους και ιδιαίτερα σε ψυχιατρεία. Εξέτασαν τον άνθρωπο ασθενή όπου αποκτά μια πιο ιδιαίτερη σχέση με τον χώρο του δωματίου νοσηλείας και κυρίως με το περίβλημα, τον τοίχο. Ο είτε παθολογικά, είτε διανοητικά ασθενής, λόγω της εκτεταμένης παραμονής του στον δωμάτιο νοσηλείας, οικειοποιείται τον χώρο και του προσδίδει τον ρόλο της κατοικίας. Ο άνθρωπος βλέπει στην κατοικία το συναίσθημα της ασφάλειας και της φροντίδας, όπως νιώθει το βρέφος με το μητρικό περιβάλλον. Είναι λογικό, λοιπόν, να νιώθει τον χώρο νοσηλείας, όπως συμβαίνει με την κατοικία, σαν παράσταση του εαυτού του και τους τοίχους σαν ψυχολογικό περίβλημα που λειτουργούν σαν «καθρέφτης» του 33. Η σχέση με τους τοίχους οξύνεται όταν μιλάμε για ασθενείς με διανοητικές διαταραχές εξαιτίας της οξύτητας της κατάστασής τους. Έχουν έντονο το αίσθημα της αβεβαιότητας, της αστάθειας του χαρακτήρα, με τρομερά εύθραυστη και αβέβαιη προσωπικότητα, γεγονός που τους οδηγεί σε μια έντονη εξάρτηση από το περιβάλλον τους. 31 Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, σελ Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ.83

28 28 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Τα τελευταία χρόνια άρχισαν οι έρευνες στα λιγότερο θεραπευτικά ιδρύματα, τη φυλακή. Η ψυχολογική κατάσταση των περισσότερων εγκλείστων 34 και η σχέση τους με το κελί τους, θα μπορούσε να παρομοιαστεί με αυτή των διανοητικά ασθενών. Αυτό συμβαίνει γιατί η ψυχολογική κατάσταση και των δύο χαρακτηρίζεται από μια ένταση, αστάθεια, αβεβαιότητα και άγχος. Βέβαια, πάντα υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Η εμπειρία της φυλακής είναι τραυματική, αγχώδης και καταστρεπτική για τη σωματική και ψυχική υγεία των περισσότερων δεσμωτών. Αν και το άγχος κορυφώνεται την στιγμή που θα περάσουν την πύλη της φυλακής, τις πρώτες εβδομάδες και λίγο πριν αποφυλακιστούν, τους διακατέχει καθ όλη την παραμονή τους στο ίδρυμα, αφού έχει να κάνει κυρίως με τη στέρηση της ελευθερίας, της οικογένειας και την ανησυχία για το μέλλον. Αυτά είναι, κυρίως, τα προβλήματα που τους απασχολούν και αφήνουν απαρατήρητο το φυσικό περιβάλλον της φυλακής στο οποίο ζουν, το οποίο τους επηρεάζει άμεσα αρνητικά χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται. Έτσι, παρατηρείται μια βίαιη και βανδαλική συμπεριφορά προς τον χώρο της φυλακής ως ξέσπασμα για την παραμονή τους εκεί. Αντίθετα, έχει παρατηρηθεί μια πιο θετική αντιμετώπιση σε καινούριες εγκαταστάσεις, τις οποίες αντιμετωπίζουν με σεβασμό και κρατάνε καθαρές και σε τάξη35. Παρ όλα αυτά, όσον αφορά στις φυλακές η διαμόρφωση της συμπεριφοράς των φυλακισμένων οφείλεται στην αλληλεπίδραση πολλών διαφορετικών στοιχείων. Αρχικά, ο χαρακτήρας του σωφρονιστικού συστήματος όπου καθορίζει τη σχέση φυλάκων δεσμωτών, τη μορφή, την κτιριολογία και την ποιότητα του κτίσματος και το ποσοστό του περιορισμού και σωφρονισμού, δεύτερον η αντιμετώπιση της κοινωνίας και τρίτον η ιδιοσυγκρασία του κάθε εγκλείστου. Άρα, τελικά, αφού παίζουν μεγάλο ρόλο τόσοι διαφορετικοί παράγοντες, μπορεί ο σχεδιασμός να επηρεάσει τη συμπεριφορά των χρηστών μιας φυλακής; Και αν ναι, σε πιο βαθμό και με ποιόν τρόπο; «...ο τρόπος με τον οποίο είναι σχεδιασμένα τα κτίρια και η διακόσμησή τους είναι σημαντικά για την διεύθυνση, το προσωπικό και ομοίως για τους φυλακισμένους. Μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ατμόσφαιρα μιας φυλακής...» 36 Woolf, A. 34 Κεφάλαιο Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp Woolf, A. and Tumim, S. [1991], Prison Disturbannces April 1990

29 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Η πρώτη εντύπωση, που αποκτά ένα άτομο για ένα ξένο περιβάλλον, με την είσοδό του σε αυτό, παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο για τη μετέπειτα διαμόρφωση της συμπεριφοράς του σε αυτόν τον χώρο. Όταν κάποιος μπαίνει μέσα σε μια νέα «κατάσταση», σπάνια υπάρχει κάτι άλλο εκτός από το φυσικό περιβάλλον που θα του πει τι να περιμένει. Τα μηνύματα αυτά, που δέχεται με την είσοδό του, συνδυάζονται με τα βιώματα και με τα γεγονότα που έχουν προηγηθεί, για να δώσουν το πλαίσιο αναφοράς της συμπεριφοράς του σε αυτόν τον χώρο 37. Σύμφωνα με έρευνες, ένας άλλος τρόπος, που μπορεί το φυσικό περιβάλλον να επηρεάσει την κρίση μας για μια κατάσταση, είναι με την αντίθεση. «η ευχαρίστηση από ένα ευάρεστο γεγονός εμπειρία αυξάνεται, αν έρχεται έπειτα από κάποια δυσάρεστη εμπειρία» 38 Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένας αριθμός πειραμάτων που δείχνουν ότι οι μυρωδιές και τα χρώματα, αν και αρχικά είναι ουδέτερα, στην «ηδονική ατμόσφαιρα» μπορούν να γίνουν περισσότερο ή λιγότερο ευχάριστα, ανάλογα από το αν είχαν παρουσιαστεί με δυσάρεστα ή ευχάριστα ερεθίσματα στο παρελθόν. Το κτίριο, που αποτελείται από διαφορετικούς, επιμέρους χώρους, δίνει πληροφορίες στον χρήστη. Αυτό βασίζεται στη διάκριση ανάμεσα στον χώρο, στον οποίο κατευθύνεται ο χρήστης και στους υπόλοιπους, τους οποίους διασχίζει για να καταλήξει στον προορισμό του. Οι χώροι που προηγούνται από τον τελικό προορισμό προετοιμάζουν το άτομο για την κατάσταση που θα συναντήσει. Εδώ είναι εμφανή τα στοιχεία της επίδρασης της αντίθεσης που προαναφέρθηκε. Για παράδειγμα, μια πολυτελής είσοδος, θα έκανε ένα φυσιολογικό γραφείο να μοιάζει πολύ φτωχικό 39. (εικ.36) Συνεπώς, πόσο σημαντική είναι η αλληλουχία των χώρων και οι πληροφορίες που δίνει ο καθένας ξεχωριστά, σε ένα κτίριο, όπως η φυλακή; Και κυρίως ο χώρος της εισόδου, πόσο σημαντικός είναι στη διαμόρφωση του συναισθηματικού χαρακτήρα του έγκλειστου; 37 Canter, David, Περιβαλλοντική ψυχολογία, μετφρ. Κοσμόπουλος Ι. Πάνος, σελ.210, Θεσσαλονίκη 38 Canter, David, Περιβαλλοντική ψυχολογία, σελ Canter, David, Περιβαλλοντική ψυχολογία, σελ.212

30 30 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 36 Υπάρχει ένας αριθμός παραγόντων που συμβάλλουν στις προσδοκίες που έχει το άτομο για τη συγκεκριμένη κατάσταση όπoυ τελικά θα βρεθεί. Περιβαλλοντική Ψυχολογία, David Canter Η μεταβίβαση από τον ένα χώρο στον άλλο είναι μια φυσική κίνηση, ένα ταξίδι. Όμως είναι και ένα εσωτερικό ταξίδι, συναισθηματικό, το οποίο καθορίζεται από τη διαφορετική επιρροή κάθε χώρου 40. Η ποικιλία των συναισθημάτων και των εικόνων που λαμβάνει ο έγκλειστος στη διαδρομή του από το κελί στην τραπεζαρία, για παράδειγμα, είναι μια πολύ σημαντική διαδικασία 41. Ιερή για τον ίδιο, αφού οι επιτρεπόμενες κινήσεις του είναι περιορισμένες. Το ίδιο και το οπτικό του πεδίο και τα αισθητήρια ερεθίσματα. Είναι διαφορετικό αυτό που νιώθει κάποιος, διασχίζοντας καθημερινά ένα δωμάτιο μπεζ, έναν διάδρομο μπεζ, ένα κλιμακοστάσιο μπεζ και να καταλήγει σε μια τραπεζαρία μπεζ, και διαφορετικό, όταν στη διαδρομή αυτή υπάρχει εναλλαγή χρωμάτων, εικόνων, φωτισμού σκιάς, ακόμα και μυρωδιάς και θέρμανσης. Ο έγκλειστος, με λίγα λόγια, έχει ανάγκη να βιώνει διαφορετικές καταστάσεις, έτσι ώστε να αφυπνίζονται οι αισθήσεις και ευαισθησίες του. Δεν υπάρχει δικαιολογία για τον σκόπιμο σχεδιασμό απάνθρωπων εγκαταστάσεων ή για την επιλογή καταθλιπτικών χρωμάτων, σκοτεινού φωτισμού και τρομερά σκληρών 40 Day, Christopher [2002], Healing by design, Spirit and Place, pp.235, Architectural Press 41 Leroy Claude [1975], space in the prison, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.47

31 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ υλικών. Αυτό εκπέμπει λάθος μηνύματα και καταστρέφει τις ελπίδες για να ενθαρρυνθεί η επιστροφή των φυλακισμένων στην κοινωνία, η οποία μοιάζει πολλές φορές να τους έχει εγκαταλείψει. Αυτή η μορφή ιδρυματικής κτηνωδίας το μόνο που καταφέρνει είναι να εκμηδενίζει τους κρατούμενους και να αποκλείει την καλυτέρευση και επανένταξή τους και να εξοργίζει την κοινωνία. Επίσης, έχει πολλές καταστρεπτικές συνέπειες στις συνθήκες εργασίας του προσωπικού και στη σχέση του με τους εγκλείστους. Έτσι, αποδεικνύεται ότι το περιβάλλον καθορίζει την ατμόσφαιρα ενός χώρου και συνεπώς τα μηνύματα και τα συναισθήματα που εκπέμπει 42. Άρα, ειδικά στον χώρο της φυλακής, ο οποίος είναι σαν ένα σπίρτο έτοιμο να ανάψει, το περιβάλλον παίζει ένα εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Βέβαια, όσο δεν μπορεί ακόμα κανείς να εγγυηθεί για τις αντιδράσεις των χρηστών και την επιρροή του χώρου σε αυτούς, τουλάχιστον ας δεχτούμε το γεγονός ότι ο ποιοτικός σχεδιασμός έχει γενικότερα μια πιο θετική επιρροή σε σχέση με την αθλιότητα. Κάτι που σίγουρα επηρεάζει το πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι. Η καταπίεση και η ασκήμια μπορούν να οδηγήσουν σε αποξένωση και επιθετικότητα. Ο σχεδιασμός του εξωτερικού χώρου είναι το ίδιο σημαντικός με τον σχεδιασμό του εσωτερικού και μπορεί να επιφέρει ένα αίσθημα ηρεμίας και άνεσης. Για παράδειγμα, μια τσιμεντένια, τετράγωνη, αυλή γεμάτη σκουπίδια ως μόνη θέα από τα κελιά και μόνη εκτόνωση για τους εγκλείστους, θα μπορούσε να είναι πιο αποτελεσματική και να εκτιμηθεί από τους χρήστες αν ο σχεδιασμός της είναι πιο προσεγμένος και περιέχει φυτεμένη έκταση. Είναι γνωστό άλλωστε ότι η επαφή με την φύση είναι ένα πολύ δυνατό «φάρμακο» για τον ψυχικό κόσμο του ατόμου. Προσφέρει ηρεμία, αισιοδοξία, ευεξία και μειώνει το άγχος 43. Το βιοτικό επίπεδο των κρατουμένων αυξάνεται, όταν ο χώρος της φυλακής ικανοποιεί όλους τους χρήστες (κρατούμενους, προσωπικό, διοίκηση, επισκέπτες), αφού η αλληλοεξαρτώμενη σχέση τους είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική τους υγεία. Ένα περιβάλλον τρομοκρατίας δυσκολεύει τη δουλειά των φυλάκων, με συνέπεια να μειώνεται η ασφάλεια των κρατουμένων και να αυξάνεται το άγχος και ο φόβος τους. Συνεπώς, πρέπει να δίνετε ιδιαίτερη σημασία στη διαμόρφωση του χώρου της φυλακής έτσι ώστε να προσδίδει υγεία σωματική και ψυχική. 42 Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp Day, Christopher [2002], Healing by design, Spirit and Place, pp.233

32 32 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Το κελί παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο για τον έγκλειστο. (εικ.37) Όπως προαναφέρθηκε, παρομοιάζει το κελί με την κατοικία, όπου βλέπει σε αυτή το συναίσθημα της ασφάλειας και της φροντίδας, όπως νιώθει το βρέφος με το μητρικό περιβάλλον. Ο έγκλειστος χρειάζεται αυτήν την απομόνωσή του, ώστε να μπορεί να ηρεμήσει, να σκεφτεί, να κρυφτεί από μια απειλή, ή και να νιώσει την ελευθερία που προσφέρει ο προσωπικός χώρος 44. Αυτό, όμως, δεν προϋποθέτει τον συνεχή εγκλεισμό του κρατούμενου στον χώρο του κελιού, γιατί κάτι τέτοιο έχει αντίθετες συνέπειες και βασανιστικό χαρακτήρα. (εικ.38) Χαρακτηριστικά αναφέρεται: «...το να είσαι τελείως μόνος σου είναι ότι χειρότερο. Έμαθα να είμαι καρτερικός. Γρήγορα κατάλαβα ότι η λύση δεν ήταν να περπατάω γύρω γύρω μέσα στους τέσσερις τοίχους ή να σημειώνω με μια γραμμή στον τοίχο την κάθε μέρα που περνάει. Αλλά να συγκεντρωθώ στο πνεύμα. Να χρησιμοποιήσω την μνήμη σαν ένα μεγάλο βιβλίο, προσπαθώντας να γεμίσω κάθε ώρα και κάθε λεπτό που περνάει. Το κελί ήταν άδειο. Είχα εστιάσει την προσοχή μου στα πιο ασήμαντα πράγματα: ένα κομμάτι σοβά, ένα νύχι, ένα πούπουλο. Ακουμπισμένος στον τοίχο, ακολουθούσα επί ώρες το πέταγμα των εντόμων ή τις αράχνες στους ιστούς. Έμαθα κάθε ήχο: του πετάγματος των πουλιών, του θροΐσματος των φύλλων ή του αέρα όταν πλησίαζε καταιγίδα...» 45 Από τα στοιχεία που αποτελείται ένα κελί, τα σημαντικότερα είναι η πόρτα, που χωρίζει το κελί από τους υπόλοιπους κοινόχρηστους χώρους, το παράθυρο, αν υπάρχει, και οι τοίχοι. Για τον ρόλο των τοίχων ως περίβλημα έχει γίνει λόγος 46. Η πόρτα είναι είτε καγκελόπορτα, όπου ο κρατούμενος χάνει το αίσθημα της ιδιωτικότητας του χώρου του, είτε συμπαγής, μεταλλική με μια κατασκοπευτική τρύπα. Στα παράθυρα, συνήθως τοποθετούνται κάγκελα, δεν υπάρχουν πατζούρια και το μέγεθός τους είναι σχετικά μικρό. Τελευταία, γίνεται προσπάθεια να αφαιρεθούν τα κάγκελα και συνεπώς ή αίσθηση του κλουβιού Hall, Edward T. [1971], Η γλώσσα του χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ Leroy Claude [1975], space in the prison, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp Κεφάλαιο Leroy Claude [1975], space in the prison, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.48

33 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ

34 34 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Αναίρεση ιδρυματικού χαρακτήρα Ο ιδρυματικός χαρακτήρας που έχουν κτίρια όπως οι φυλακές και τα νοσοκομεία, προσδίδει αυτόματα στο κτίριο το αίσθημα της μονοτονίας, της αυστηρότητας και του περιορισμού των κινήσεων. Κάθε κτίριο, στο οποίο η συμπεριφορά προς τους χρήστες δεν είναι εξατομικευμένη και καθιερωμένες διαδικασίες κυριαρχούν στον τρόπου, όπου γίνονται τα πράγματα, θεωρείται αναπόφευκτα ίδρυμα και προκαλεί ιδρυματισμό 48 στους τροφίμους. Στοιχεία της μορφής 38 του κτιρίου που το χαρακτηρίζουν αυτόματα σε ίδρυμα είναι τα παρακάτω: 39 * Αποκαρδιωτική εμπειρία εισόδου. * Ευθύγραμμοι διάδρομοι για γρήγορη μετακίνηση με απρόσωπες πόρτες δεξιά και αριστερά. (εικ.39) * Εξουσιαστικό ύφος, μοτίβο, κάναβος. * Σταυροδρόμια από κάθετους διαδρόμους. * Μονότονη ατμόσφαιρα για όλες τις αισθήσεις. * Αδιαφορία για τη λειτουργία του χώρου και την ψυχολογική κατάσταση των χρηστών. Συνεπώς, το κτίριο μετατρέπεται σε ένα κουτί που περιέχει ανθρώπους και υποχρεώνει την υιοθέτηση αφύσικης συμπεριφοράς από τον χρήστη. Ακόμα και μια κατοικία μετατρέπεται σε ιδρυματική, όταν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Πόσο μάλλον, οι φυλακές. Έτσι αν αποφευκτούν στοιχεία σαν τα παραπάνω, το κτίριο χάνει σε μεγάλο βαθμό τον απόλυτο, ιδρυματικό χαρακτήρα που το καθιστά απρόσωπο και σκληρό. Στοιχεία που επίσης μπορούν να μειώσουν τον ιδρυματικό χαρακτήρα ενός 48 Ιδρυματισμός: όρος που δηλώνει το σύνολο των διαταραχών της προσωπικότητας και της συμπεριφοράς που εκδηλώνονται σε τροφίμους ιδρυμάτων Τεγόπουλος, Φυτράκης [1993], Ελληνικό Λεξικό, εκδόσεις Αρμονία, Αθήνα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113 Ρετιρέ ο παράδεισος ΣΕ ΜΙΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝΕΣ- ΜΠΟΥΡΓΚ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΝΑ ΖΟΥΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΨΗΛΟΥΣ ΦΡΑΚΤΕΣ, ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΜΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2005 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 Γ. ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΠΡΟΒΛΕΨΗ-ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ-ΜΕΤΡΑ ΜΕΙΩΣΗΣ) Dr PATRICK VANHONACKER

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κύριοι κύριοι βουλευτές,

Αξιότιμοι κύριοι κύριοι βουλευτές, Αθήνα : 24/06/2011 Αρ. Πρωτ : 1213 Προς : Διακομματική Επιτροπή για την εξέταση του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας & των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων Γραφείο 148 Υπόψη κυρίας Καμηλάκη Βασιλίσσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτητή στο γήπεδο: Μια ψυχολογική προσέγγιση

Ο ρόλος του διαιτητή στο γήπεδο: Μια ψυχολογική προσέγγιση Ο ρόλος του διαιτητή στο γήπεδο: Μια ψυχολογική προσέγγιση Tσαγκαμίλης Ανδρέας Είναι σε όλους γνωστό ότι οι απαιτήσεις στον αθλητικό χώρο είναι αυξάνονται συνεχώς, απαιτήσεις που έχουν αναφορά σε όλους

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων)

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Έννοια του όρου αποκατάσταση Ο προσδιορισμός μιας έννοιας, το περιεχόμενο της και η δυναμική που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12.

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. 13/06/12. Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. Υπό την καθοδήγηση και αιγίδα του Άγιου Γερμανού. Εκδόσεις: ΤΟ ΜΩΒ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Copyright 2012 Εκδόσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. - 99 - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ 1. Τοπογραφικό Διάγραμμα : To τοπογραφικό διάγραμμα της δεύτερης αρχιτεκτονικής μελέτης ταυτίζεται με αυτό της πρώτης αρχιτεκτονικής μελέτης εφόσον και οι δυο μελέτες εχουν γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ

Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ Α ΚΙΝΗΤΗ ΜΟΝΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΑΜΟΥ «Ενίσχυση της λειτουργίας των Κινητών Μονάδων Πρώτης Υποδοχής, για τις διαδικασίες πρώτης υποδοχής, σε περιοχές υπό υψηλή πίεση μεταναστευτικών ροών» Καλές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα

Διαβάστε περισσότερα

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Emile Durkheim(1858-1917) Γεννήθηκε στη Γαλλία. Γιός Ραβίνου, παράλληλα με τις σπουδές του εντρύφησε στην εβραϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή

Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή Φίλες και φίλοι, Συνδημότες και συνδημότισσες, Αγαπητοί μου συνεργάτες, Σας ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου για αυτή την μεγάλη και εντυπωσιακή σας παρουσία. Η παρουσία σας σήμερα εδώ αποδεικνύει ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική Η ιδιοκτησία της ΑΝΘΕΜΙΑΣ Α.Ε., χωροθετείται μέσα στον οικισμό της Καρδίας. Ο πολεοδομικός και ο οικιστικός σχεδιασμός των οικοπέδων της ιδιοκτησίας οφείλει να στηρίζεται σε συγκεκριμένο στρατηγικό πλάνο,

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 29 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) Ο Φραντς Κάφκα στη σκιαγραφία του σύγχρονου ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Παρουσίαση με τρόπο συνοπτικό των σχετικών φαινομένων ΑΜΑΛΙΑ Κ. ΗΛΙΑΔΗ, φιλόλογος-ιστορικός Αναπληρωματικό μέλος της ομάδας πρόληψης & αντιμετώπισης φαινομένων

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι τα δικαιώματά μου; Έχουμε και υποχρεώσεις! Τα δικαιώματά μας είναι

Ποια είναι τα δικαιώματά μου; Έχουμε και υποχρεώσεις! Τα δικαιώματά μας είναι Ποια είναι τα δικαιώματά μου; Έχουμε και υποχρεώσεις! Τα δικαιώματά μας είναι ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δικαιώματα επιβίωσης Τα παιδιά έχουν δικαιώματα. Ένα από αυτά είναι τα δικαιώματα για επιβίωση. Αυτά τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ

ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΦΥΛΑΚΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ Αποτελεί νέο στοιχείο στη ζωή μας η συνειδητοποίηση ότι ο φυλακισμένος, «εχθρός» της κοινωνίας, ο εκτός νόμου άνθρωπος του υπόκοσμου είναι μια ανθρώπινη οντότητα, που αντί να

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η διεργασία της ανταλλαγής ή μεταφοράς στους άλλους σκέψεων και αισθημάτων. Η πράξη του να δίνει και να παίρνει κάποιος πληροφορίες Η διεργασία μεταβίβασης πληροφοριών Μορφές επικοινωνίας Λεκτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ενεργειακός σχεδιασµός του κτιριακού κελύφους θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ GIFU KITAGATA

ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ GIFU KITAGATA ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ GIFU KITAGATA ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 9 ΑΚΑΔΗΜΑÏΚΟ ΕΤΟΣ: 2010/2011 ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Β.ΚΑΡΒΟΥΝΤΖΗ,Κ.ΣΕΡΡΑΟΣ, Δ.ΜΠΑΛΑΜΠΑΝΙΔΗΣ (Μ/Σ) ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ. Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. - 89-1. Τοπογραφικό Διάγραμμα : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΧΕΔΙΩΝ Το οικόπεδο μας ανήκει στον κύριο Νίκο Δαλιακόπουλο καθώς και το γειτονικό οικόπεδο. Η πρόσοψη του οικοπέδου βρίσκεται επί της οδού Κρουσόβου, ενώ το οικόπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα