Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΩΣ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΩΣ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΩΣ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Το παρόν κείμενο αποτελεί μέρος Διπλωματικής Εργασίας στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών, υπό την επίβλεψη του καθηγητή Δ. Κατζουράκη) Μ. ΑΓΓΕΛΑΚΗ, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Α. ΚΟΥΡΜΟΥΛΑΚΗ, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Επιβλέπων: Κ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ, Λέκτορας ΕΜΠ Τριμελής Επιτροπή: Π. ΠΑΤΡΩΝΗΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών Δ. ΚΑΤΣΩΤΑ, Λέκτρορας Πανεπιστημίου Πατρών Π. ΚΟΥΡΟΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών...δείγμα του πολιτισμού μιας χώρας είναι οι έγκλειστοί της... Fyodor Dostoyevsky Οι φυλακές είναι ένας από τους λίγους τύπους κτιρίων, για τους οποίους ο περισσότερος κόσμος ξέρει πολύ λίγα και σπάνια επισκέπτεται. Η μορφή τους εξαρτάται απόλυτα από το εκάστοτε σωφρονιστικό σύστημα, ενώ παράλληλα συνδυάζει, πολύ έντονα, κοινωνικά, φιλοσοφικά και ψυχολογικά στοιχεία. Το ερώτημα για το αν η φυλακή μπορεί πραγματικά να αναμορφώσει έναν παραπτωματικό χαρακτήρα γίνεται ολοένα και πιο σημαντικό. Παρ όλα αυτά, το κτιριακό περιβάλλον δεν μπορεί από μόνο του να εξασφαλίσει την επιτυχία του σκοπού της φυλακής. Μπορεί μόνο να δουλέψει σε συνάρτηση με τη διοίκηση, το προσωπικό, τις λειτουργίες και τις δραστηριότητες και με την υποστήριξη της κοινωνίας, έτσι ώστε να γίνει ένα αποτελεσματικό ίδρυμα που υπηρετεί το κοινωνικό συμφέρον. 1 Ρώσος συγγραφέας έγκλειστος Αναμνήσεις από το σπίτι των νεκρών

2 2 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Ο όρος «φυλακή» συνοδεύεται, συνήθω,ς από ένα αίσθημα αρνητικό. Πέρα από την κυριολεκτική του χρήση, χρησιμοποιείται συχνά στην περιγραφή κάποιου χώρου αφιλόξενου, σκοτεινού, σκληρού και ερμητικά κλειστού, στον οποίο κάθε έννοια ανθρωπιάς καταλύεται. Η εξωτερική εικόνα μιας φυλακής φανερώνει την κατάστασή της, την κτιριακή της δομή, τη λειτουργία και την ποιότητα ζωής των χρηστών της. Η φυλακή αντικατοπτρίζεται και αντικατοπτρίζει την κοινωνία στην οποία βρίσκεται, αφού εξαρτάται από το εκάστοτε σωφρονιστικό σύστημα και το κοινωνικό πιστεύω. Ποιος, όμως, είναι ο σκοπός μιας φυλακής και πόσο ανταποκρίνεται σε αυτόν; Πως μπορεί να επιτευχθεί η αναμόρφωση ενός παραπτωματικού χαρακτήρα και να διευκολυνθεί η επανένταξή του στην κοινωνία; Ποιος είναι ο ρόλος της αρχιτεκτονικής σε αυτήν τη διαδικασία; Η αρχιτεκτονική είναι μια επιστήμη που υπηρετεί τον άνθρωπο. Μπορεί να απέχει από το θέμα αυτό; Το κτίριο της φυλακής χαρακτηρίζεται από μια πολυπλοκότητα και ποικιλομορφία χώρων, λειτουργιών και χρηστών. Θέτει ζητήματα κοινωνικά, λειτουργικά και ψυχολογικά, τα οποία είναι σημαντικά για την αποτελεσματικότητά του. Ο αρχιτέκτονας ως λειτουργός σε μια επιστήμη που εξυψώνει τη ζωή και την ανθρώπινη ύπαρξη, έχει χρέος να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία του με ευαισθησία και κοινωνική συνείδηση, για την καλύτερη διαβίωση των κρατουμένων. Αλλά πως και κατά πόσο η διαμόρφωση των χώρων ενός σωφρονιστικού ιδρύματος και η φωτεινή, χρωματική και ακουστική ποιότητα στο εσωτερικό του μπορεί να βελτιώσει την ψυχολογική κατάσταση των χρηστών του; Μπορεί το ίδιο το κτίριο να επιδράσει θετικά σε μια ομάδα ατόμων που βρίσκονται σε μια ιδιαίτερα έντονη ψυχολογική κατάσταση; Πως μπορεί να ζωντανέψει ένα άψυχο αντικείμενο, όπως είναι το κτίριο της φυλακής, και να δώσει ζωή και ευεξία στους χρήστες του; Έμφαση δίνεται στα τρία σημαντικότερα στοιχεία του χώρου, το φυσικό φως, το χρώμα και τον ήχο. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους και οι επιδράσεις τους; Πως μπορούν να χρησιμοποιηθούν έτσι ώστε να προσδίδουν ευεξία και καλύτερη διαβίωση; Για τον σωστότερο και ιδανικότερο σχεδιασμό μιας φυλακής, δεν αρκούν μόνο οι γνώσεις ενός αρχιτέκτονα, πρέπει να συνεργαστούν πολλοί επιστήμονες από διαφορετικούς γνωστικούς τομείς, όπως εγκληματολόγοι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, ειδικοί συνεργάτες σε ζητήματα ακουστικής και φωτισμού, και άλλοι.

3 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Το θέμα της φυλακής είναι ένα ευαίσθητο, κοινωνικό ζήτημα που χρειάζεται ιδιαίτερη προσέγγιση. Ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία και η πολιτεία βλέπουν τη φυλακή πρέπει να αλλάξει. Για το συμφέρον όλων, εντός και εκτός των «τειχών» μιας φυλακής, πρέπει να δοθεί στα κτίρια των φυλακών η προσοχή που απαιτεί η έντονη κατάσταση των χρηστών τους. Για να μπορούμε, εν έτει 2008, να λέμε ότι η εξέλιξη της κοινωνίας είναι ανάλογη της εποχής της. ΒΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΔΙΝΗ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ Η πορεία των κτιρίων των φυλακών στο χρόνο Οι φυλακές έκαναν την εμφάνισή τους από τα πρώτα χρόνια δημιουργίας μιας κοινωνίας με κανόνες. Οι φυλακές - σωφρονιστικά καταστήματα, είναι οι χώροι όπου κρατούνται οι υπόδικοι, μετά από ένταλμα σύλληψης και οι κατάδικοι, για την έκτιση της ποινής τους 2. Στην ιστορία των φυλακών του δυτικού κόσμου διακρίνονται τρεις κύριες περίοδοι που χαρακτηρίζουν την αντίληψη που επικρατεί. Η πρώτη είναι η περίοδος της εκδίκησης και της καταστολής (εικ.1). Διήρκησε πολλούς αιώνες και χαρακτηρίστηκε από τα μπουντρούμια. Η δεύτερη είναι η περίοδος της θρησκείας, κατά την οποία η εκκλησία συνέβαλε στη βελτίωση του θεσμού των φυλακών (εικ.2). Η τρίτη, και πιο πρόσφατη, είναι η περίοδος της αναμόρφωσης (εικ.3) και του σωφρονισμού σε μια προσπάθεια προστασίας της κοινωνίας 3. Ακόμα μέχρι τον 19ο αιώνα η αρχιτεκτονική των φυλακών δεν είχε καταλήξει σε κάποια πρότυπα, λόγω του ότι η αρχιτεκτονική μορφή του κτιρίου απορρέει από το σύστημα φυλάκισης, το οποίο μέχρι τότε ήταν ακόμα ακαθόριστο. Τα διαφορετικά ποινικά συστήματα που παρατηρούνται από χώρα σε χώρα είναι ανάλογα με το μέγεθος και την κατανομή του πληθυσμού και με το αίσθημα ευθύνης που έχει κληρονομήσει η κάθε κοινωνία προς το πρόβλημα της ανάγκης για αναμόρφωση που παρουσιάζει ένα μέρος του συνόλου της. Συνεπώς, αφού κάθε σύστημα απαιτεί διαφορετικές διατάξεις, εγκαταστάσεις και τρόπους επιβολής, σύμφωνα με το κάθε ένα έχουμε και διαφορετικές αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις 4. 2 Παιδαγωγική ψυχολογική εγκυκλοπαίδεια-λεξικό, τόμος 8, σελ Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.40 4 Τριανταφυλλίδη Δ. Γιάννη [1964], Η Αρχιτεκτονική των Φυλακών, από πλευράς κοινωνικής, πολεοδομικής και κτηριολογικής, σελ.30

4 4 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 Βασανιστήρια παραδειγματισμού σε δημόσια θέα 3 Andry N. Η ορθοπεδία, ή η τέχνη να προλαβαίνεις και να διορθώνεις τις σωματικές δυσμορφίες στα παιδιά, Σύστημα αυστηρής σιωπής εργασία υπό το άκουσμα εκκλησιαστικών ύμνων 4 Ακτινωτή διάταξη 5 Ευθύγραμμη διάταξη 6 First Western Penitentiary, Pittsburgh

5 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Γενικότερα, η εξέλιξη του σχεδιασμού των φυλακών μετά το 1790 βασίστηκε για 100 περίπου χρόνια σε δύο βασικά συστήματα 5 : 1. Το σύστημα της Pennsylvania (ή αλλιώς σύστημα απομόνωσης), όπου επέβαλε τη συνεχή κράτηση των φυλακισμένων στα ατομικά κελιά, με υποχρεωτική εργασία μέσα σε αυτά. 2. Το σύστημα του Auburn (ή αλλιώς σύστημα σιωπής), όπου περιλάμβανε απομόνωση στα κελιά, μόνο κατά τη διάρκεια της νύχτας, και εργασία σε ενιαίο χώρο κατά τη διάρκεια της 0 μέρας, αλλά σε απόλυτη σιωπή. Συνεπώς, από τα δύο αυτά συστήματα προκύπτουν αντίστοιχα, δύο αρχιτεκτονικές γενικές διατάξεις: η ακτινωτή (εικ.4) και η ευθύγραμμη (εικ.5). 7 Συνολική επίβλεψη από το κέντρο Αν και τα δύο αυτά συστήματα ήταν πολύ σκληρά και αδιάλλακτα, έθεσαν τις βάσεις για την αρχιτεκτονική των φυλακών του επόμενου αιώνα. Έτσι, γενικότερα, τον 19ο και 20ο αιώνα υπήρξε μεγάλος πειραματισμός σε ό,τι αφορά στον σχεδιασμό των φυλακών. Το αποτέλεσμα είναι τα κτίρια, εμφανώς επηρεασμένα από το παρελθόν και πρόδρομοι των σύγχρονων φυλακών, να ακολουθούν μορφολογικά μία ή να είναι συνδυασμός περισσοτέρων από τις παρακάτω κατηγορίες 6 * Πανοπτικό (εικ.6). Τύπος φυλακής βασισμένος στην ιδέα του Jeremy Bentham. Σκοπό είχε την αύξηση της επιτήρησης και την ελαχιστοποίηση του προσωπικού (εικ.7). Πρότεινε μια κυκλική διάταξη, με ατομικά κελιά διατεταγμένα στον περιμετρικό κυκλικό τοίχο του κτιρίου, σε τέσσερις ή έξι ορόφους, και τον χώρο επιθεώρησης στο κέντρο αυτού. 5 Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.19 6 Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.18-38

6 6 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ * Ακτινωτής μορφής 7 (εικ.8). Η αρχιτεκτονική μορφή του συστήματος της Pennsylvania (εικ.9). Η ακτινωτή διάταξη των μονάδων των κελιών επέτρεπε την επιτήρηση όλων των μονάδων από ένα κεντρικό σημείο (εικ.10). Τα κελιά ήταν εξωτερικά και ευρύχωρα, έτσι ώστε να μπορεί ο κρατούμενος να εργαστεί. (εικ.11) 8 * Ευθύγραμμη μορφή (εικ.12) Η αρχιτεκτονική μορφή του συστήματος του Auburn. Ήταν ορθογώνιου μακροσκελούς σχήματος, με πέντε ορόφους εσωτερικών κελιών. Γενικότερα, παρουσίασε το μοντέλο του μακροσκελούς, σκοτεινού διαδρόμου κελιών, το οποίο ήταν η «κατάρα» στην κατασκευή φυλακών για τον επόμενο αιώνα. (εικ.13) 9 * Δικτυακής μορφής (εικ.14) Διάταξη της μορφής ενός κεντρικού διαδρόμου με κάθετες, εκατέρωθεν αυτού, μονάδες εξωτερικών κελιών (εικ.15). Στην ουσία ήταν η εξέλιξη της ακτινωτής μορφής. Η χρήση ενός κεντρικού σημείου ελέγχου, όπως στις ακτινωτές φυλακές, απορρίφτηκε και εφαρμόστηκε ο ξεχωριστός σε κάθε μονάδα έλεγχος με τη γενική επίβλεψη ενός κεντρικού. Στα δύο άκρα του κεντρικού διαδρόμου βρίσκονταν η διοίκηση και η εκκλησία. Τα προαύλια τοποθετήθηκαν στο ενδιάμεσο των κτιριακών μονάδων των κελιών. (εικ.16) (εικ.17). * Εσώκλειστες Φυλακές (εικ.18) Διάταξη που χρησιμοποιεί τις κτιριακές μονάδες των κελιών ως μέρος του τοίχου περίφραξης. Οι φυλακές της μορφής αυτής παρουσιάζουν δυσκολία στη διαχείριση, στην ταξινόμηση και κατανομή των κρατουμένων και ο χώρος εντός της φυλακής είναι περιορισμένος. * Μονάδες κελιών τοποθετημένες γύρω από μια αυλή (εικ.19) Διάταξη που τοποθετεί τις μονάδες των κελιών γύρω από την κεντρική αυλή και τις 7 Eastern State Penitentiary, a National historic landmark, 8 Evans Robin [1982], The fabrication of virtual English prison architecture , pp Di Gennaro Giuseppe [1975], Prison Architecture, pp.18-38

7 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ υπόλοιπες βοηθητικές κτιριακές μονάδες έξω από αυτές. Οι λειτουργίες συνδέονται μέσω υπερβολικά μακροσκελών διαδρόμων, με αποτέλεσμα να απέχουν πολύ μεταξύ τους. (εικ.20) * Μορφή Campus (εικ.21) Διάταξη που τοποθετεί τις κτιριακές μονάδες διάσπαρτες γύρω από μεγάλη, κεντρική, ορθογώνια παραλληλόγραμμη αυλή. Είναι ένα πείραμα που συνδυάζει την ελευθερία των κτιρίων αυτής της μορφής με την υψηλή ασφάλεια. Αυτό επιτυγχάνεται περικλείοντας τη φυλακή σε έναν συνδυασμό από εξωτερικούς φράχτες και ψηλούς τοίχους. Με αυτόν τον τρόπο προσφέρεται σε κρατούμενους, που έχουν τεθεί σε υψίστης ασφαλείας περιορισμό, ένας πιο φυσιολογικός, βελτιωμένος τρόπος ζωής. (εικ.22) * «ελεύθερης» ή ανοιχτής μορφής (εικ.23) Χρησιμοποιείται, κυρίως, για ιδρύματα ανηλίκων και η κτιριακή διάταξη δεν είναι τυποποιημένη. Αποτελείται από αυτόνομες, ξεχωριστές μονάδες, που βρίσκονται σε απόσταση μεταξύ τους. * Μορφή ουρανοξύστη (εικ.24) Διάταξη καθ ύψος. Η μορφή αυτή χρησιμοποιείται για κράτηση μικρού χρονικού διαστήματος, κυρίως σε δικαστήρια και αστυνομικά τμήματα. Τα γενικότερα πλεονεκτήματα είναι ότι παρέχεται ασφάλεια, λόγω του ύψους του κτιρίου, εύκολη κατανομή και διαχωρισμός των κρατουμένων, χωρίς να χάνεται ο κεντρικός έλεγχος. Σε πόλεις, όπου ο χώρος είναι περιορισμένος, χρειάζεται μικρό κομμάτι γης, αφού αναπτύσσεται καθ ύψος. (εικ.25,26). Αυτή η ανασκόπηση της ανάπτυξης των ποινικών συστημάτων έδειξε ότι ο σχεδιασμός των φυλακών εξελίσσεται από εργαλείο σωματικού και ψυχικού περιορισμού σε μέσω αναμόρφωσης με βάση τις ανθρώπινες αξίες. Οι φυλακές πρέπει να πάψουν να αποτελούν ανώφελο στοίβαγμα ανθρώπων. Το κτίριο μπορεί μόνο να παρεμποδίσει ή να βοηθήσει, όχι όμως να καθορίσει. (εικ.27)

8 8 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 9 Eastern State Penitentiary Pennsylvania Cherry Hill, 8 Eastern State Penitentiary, Pennsylvania 10 Bruchsal,

9 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Armley, Leeds, 12 Auburn 13 Second Western Penitentiary, Pennsylvania, Pittsburgh

10 10 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 16 : Abu Graib, : Litchfield, Whiting, Bourne & 14 Telephone pole Marseilles.. 17 Abu Graib.. Terre Haute Penitentiary, Indiana Camp Cooke, California 15

11 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Charleroi,, Federal Correction Institution, Danbury, Connecticut.. 19 New York State, Attica 21 Federal Correctional Institution, Seagoville, Dallas

12 12 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 22 Norfolk Community Prison,.. 23 Regional Correctional Institution, 24, Hastings H. Hart, Western Correctional Centre,.. 26 Metropolitan Correctional Centre,

13 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ

14 14 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Σχέση κοινωνίας φυλακής, φυλακής - αστικού τοπίου Στην Ελλάδα, ο υπερπληθυσμός στις φυλακές, οι ελλείψεις σε προσωπικό, αλλά και σε δικαιώματα και δραστηριότητες, που θα έπρεπε να προσφέρει, αποτελούν τις αιτίες για τις δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων, με άμεσο αποτέλεσμα τις εξεγέρσεις. Η αύξηση των κρατουμένων γίνεται χωρίς άμεση αύξηση του προσωπικού, αλλά ούτε και του χώρου, με αποτέλεσμα στον κάθε ένα να αντιστοιχεί χώρος λιγότερος από 4m (εικ.28,29) «οι φυλακές πρέπει να πάψουν να αποτελούν κολαστήρια και εστίες διαφθοράς για να καταστούν χώροι ουσιαστικού σωφρονισμού, με στόχο την εκπαίδευση των φυλακισμένων και την ομαλή κοινωνική επανένταξη των αποφυλακιζομένων». Α. Παπαληγούρας, τέως Υπουργός Δικαιοσύνης Η φυλακή είναι ένα δημόσιο κτίριο, που μπορεί να απευθύνεται σε ένα μικρό μέρος χρηστών, αλλά έχει μεγάλο αντίκτυπο σε ολόκληρη την κοινωνία. Η σχέση της φυλακής με την κοινωνία προδιαγράφεται στον περιμετρικό τοίχο της φυλακής. Πολλές φορές οι αρχιτέκτονες προσπάθησαν να εξαλείψουν τον τοίχο αυτό, προτείνοντας μια πρόσοψη που θα συνδιαλέγεται απευθείας με τον έξω κόσμο, αλλά οι αρχές θεώρησαν απαραίτητη την επαναφορά του «ιερού και απαραβίαστου» αυτού τοίχου. Έτσι, πλέον, οι όψεις του κτιρίου δεν μπορούν να φανούν από έξω και οι προσπάθειες των αρχιτεκτόνων να μειώσουν τη σκληρότητα, που παρουσιάζει η εικόνα της φυλακής, ως ένας κόσμος άγνωστος που κρύβεται πίσω από έναν τοίχο, εκμηδενίστηκαν 11. Όμως, θέλει η κοινωνία να βλέπει ολοφάνερα το τι συμβαίνει μέσα στη φυλακή; Και αυτοί που βρίσκονται μέσα θέλουν να γίνονται δημόσια θέα σε αυτήν; (εικ.30). Η εικόνα της φυλακής στέλνει διαφορετικά μηνύματα, ανάλογα σε ποια μεριά του τοίχου είναι ο παρατηρητής. Από τη μεριά του κρατουμένου, η σημασία της εικόνας της φυλακής και ότι απορρέει από αυτή έχει ιδιαίτερο και ποικιλόμορφο χαρακτήρα που αναλύεται σε επόμενο κεφάλαιο. Αντίθετα, από τη μεριά της κοινωνίας, το αίσθημα που θέλει να νιώθει ο πολίτης είναι η ασφάλεια. Η 10 Θέμις Κατασκευαστική [1998], Πρόγραμμα εκσυγχρονισμού υλικοτεχνικής υποδομής σωφρονιστικού συστήματος 11 Eriksson Torsten [1975], Prisons and programmes, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.51

15 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ κοινωνία χρειάζεται την επιβεβαίωση ότι στη φυλακή οι νομικές διαδικασίες λειτουργούν και έχουν αποτέλεσμα. Η φυλακή είναι μέρος, από το οποίο δεν πρέπει να αποδράσει ο κρατούμενος. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να εκφράζεται στον σχεδιασμό. Συνεπώς, δεν πρέπει να δίνει την εντύπωση ότι είναι αδύναμη ή υπερβολικά επιεικής, ή στερείται εμπιστοσύνης (εικ.31). Ωστόσο, πρέπει να σχηματιστεί μια νέα εικόνα περισσότερο θετική που παραπέμπει σε κάτι πιο «φυσιολογικό», διαφορετική από αυτή που παρουσίαζαν οι παλιές φυλακές τύπου οχυρού 12. Ένα μέρος φιλόξενο και αποδεχούμενο από την κοινωνία, το οποίο θα την προσκαλέσει στον χώρο του, να συναναστραφεί με τους χρήστες και να μειωθεί το χάσμα που τους απομακρύνει. Πρέπει να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων ασφαλείας και της θετικής ατμόσφαιρας. Αμερικάνικες έρευνες, πάνω σε τρόπους με τους οποίους θα εξαλειφθεί ο στιγματικός χαρακτήρας της φυλάκισης και στην προσπάθεια να επιτευχθεί ένα πιο φυσιολογικό και ανθρώπινο περιβάλλον, έδειξαν ότι αυτό είναι αποτελεσματικό στη συνεισφορά ποικίλων θετικών αποτελεσμάτων. Η αποφυγή του σκληρού, ιδρυματικού σχεδιασμού, εσωτερικά και εξωτερικά, μπορεί να μειώσει το άγχος και τα τραυματικά συναισθήματα που προκαλούνται στους έγκλειστους, με τον ξαφνικό περιορισμό τους από τον έξω κόσμο. Οι φυλακές είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι κάθε κοινωνίας και του αστικού της ιστού. Γειτονεύουν με σπίτια, σχολεία και λεωφόρους. Συνήθως, οι υψίστης ασφαλείας και οι αγροτικές χτίζονται έξω από τα όρια της πόλης. Το μεγαλύτερο ποσοστό τοποθετείται μέσα στις αστικές περιοχές, για να βρίσκεται κοντά στα δικαστήρια και στο κέντρο της εγκληματικής δράσης 13. Απόρροια αυτού είναι η άμεση υποβάθμιση της περιοχής και η μείωση της κυκλοφορίας στον περίγυρό της ατόμων που δεν έχουν σχέση με αυτή, κυρίως τις βραδινές ώρες. Αυτό που νιώθει κάποιος σκεφτόμενος μια φυλακή είναι ένα κράμα τριών αντίθετων αισθημάτων: του φόβου, της ασφάλειας και της ευχαρίστησης. Φοβάται, γιατί νιώθει ότι πίσω από αυτούς τους τοίχους κρύβεται ένα σύννεφο εγκληματικότητας, το μεγάλο κακό. Νιώθει ασφάλεια, γιατί ξέρει ότι δύσκολα κάποιος θα αποδράσει από εκεί και γιατί είναι της άποψης ότι βάζοντάς τους σε αυτή τη «χωματερή» καθαρίζει η κοινωνία 12 Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp Kessler James [2000], Prisons in the USA: cost, quality and community in correctional design, Fairweather Leslie, Prison Architecture policy, design and experience, pp.91

16 16 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ «του» από τα παράνομα «παράσιτα». Νιώθει ευχαρίστηση γιατί ξέρει ότι ο εγκληματίας θα πληρώσει ακριβά για τις πράξεις του. Θα τιμωρηθεί και θα υποφέρει. Η κοινωνία κοιτάει το παρελθόν και το παρόν. Το κακό και την τιμωρία. Όμως, η μεγάλη πλειοψηφία των φυλακισμένων θα επιστρέψει στην κοινωνία και η εμπειρία της φυλακής θα έχει επίπτωση στην ικανότητά τους να ενταχθούν. Σκοπός της φυλακής είναι να προετοιμάσει τους έγκλειστους ώστε η επιστροφή να είναι ομαλή και εύκολη. Ο σχεδιασμός της φυλακής θα πρέπει να εκφράζει στην κοινωνία τον επαγγελματισμό της διοίκησης και του προσωπικού και να ενισχύσει μια θετική προσέγγιση στο θέμα φυλάκιση - κρατούμενοι. Η εικόνα του κτιρίου της φυλακής φανερώνει την εικόνα και την κατάσταση των φυλακισμένων. Συνεπώς, ο προσεγμένος σχεδιασμός και η ανθρώπινη εικόνα του κτιρίου της φυλακής θυμίζει στην κοινωνία την ανθρώπινη οντότητα των τροφίμων της. Αποτέλεσμα της ένταξης του κτιρίου της φυλακής στον αστικό ιστό είναι η σύλληψη φυλακών τύπου ουρανοξύστη 14. Οι λειτουργίες αναπτύσσονταν καθ ύψος με αποτέλεσμα να χρειάζεται μικρότερη αστική έκταση. Ο τύπος αυτός φυλακών κρίθηκε ακατάλληλος και χρησιμοποιείται μόνο για κρατήσεις πολύ περιορισμένες χρονικά. Έτσι, παρατηρείται μια τρύπα στους χάρτες των πόλεων στο σημείο που βρίσκεται η φυλακή, αφού η έκταση που καταλαμβάνει είναι τεράστια. Εκτός από αυτό, η περιοχή γύρω από τη φυλακή γεμίζει από μέλη των παράνομων κυκλωμάτων που προσπαθούν να προσεγγίσουν κάποια δικά τους άτομα που τυχόν βρίσκονται μέσα. Επίσης, υπάρχουν κάποια ιδρύματα ημιελεύθερης κράτησης (π.χ. ίδρυμα αγωγής ανηλίκων αρρένων Βόλου), όπου οι τρόφιμοι έχουν το δικαίωμα να κυκλοφορούν και στον περίγυρο του ιδρύματος. (εικ.32) Είναι σημαντικό σε αυτό το σημείο να αναφερθεί μια έρευνα για ψυχιατρεία που δείχνει ότι η κτιριακή δομή αυτών που κατασκευάστηκαν τον 19ο αιώνα, απομάκρυνε τους χώρους κίνησης των ασθενών από την είσοδο του κτιρίου. Έτσι, δημιουργούνταν ανέλπιδοι θάλαμοι, απομακρυσμένοι από τον έξω κόσμο, θάλαμοι κελιά. Όταν τα ψυχιατρεία άρχισαν να ανοίγουν τις πόρτες τους, υπήρξε μια διασπορά του χώρου νοσηλείας έξω από το κτίριο Κεφάλαιο Eriksson Torsten [1975], Prisons and programmes, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.51

17 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ ,

18 18 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Συνεπώς, από τα παραπάνω παρατηρείται ότι δημιουργείται μια νεκρή ζώνη γύρω από τον περιμετρικό τοίχο της φυλακής και κυρίως στο σημείο της εισόδου. Όλες αυτές οι παράμετροι θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά από τον αρχιτέκτονα πολεοδόμο, έτσι ώστε η αστική ένταξη του κτιριακού συγκροτήματος της φυλακής να είναι ομαλή. Επίσης, στοιχεία, όπως τα κάγκελα, τα συρματοπλέγματα, ο ψηλός φράκτης με τους ένοπλους φρουρούς και η συνεχής αστυνόμευση της περιοχής (εικ.33) δεν επιδέχονται μετατροπές και προκαταλαμβάνουν αρνητικά τον αστικό ιστό της πόλης και τον κόσμο, μέσα στον οποίο είναι η φυλακή. Μήπως όμως αυτό που ενοχλεί τον περαστικό δεν είναι οι ψηλοί, αφιλόξενοι φράκτες και τα κάγκελα; Οι πρεσβείες και τα στρατόπεδα σε τι διαφέρουν εξωτερικά από ένα ίδρυμα κράτησης; Ψηλοί τοίχοι, ένοπλοι φρουροί, συρματοπλέγματα, αυστηρή αστυνόμευση συναντάμε αρκετά συχνά δίπλα μας, χωρίς να παραπονιόμαστε. Και γιατί η ύπαρξη μιας φυλακής σε μία περιοχή σημαίνει την άμεση υποβάθμισή της; Γιατί οι ακαλαίσθητοι τοίχοι και τα συρματοπλέγματα να ενοχλούν στον Κορυδαλλό, για παράδειγμα, και όχι στο Κολωνάκι, στην πρεσβεία Αμερικής; Μία πρεσβεία, η οποία καθιστά την περιοχή σε μεγαλύτερο κίνδυνο από ότι οι φυλακές. Ζητήματα, τα οποία ξεπερνάνε την αρμοδιότητα του αρχιτέκτονα. Γιατί, ότι και να κάνει ο αρχιτέκτονας, αν η κοινωνία εξακολουθεί να κρύβει το πρόβλημα πίσω από εκείνον τον τοίχο και στη συνέχεια να το ξεχνάει τελείως, τότε ποτέ δε θα λυθεί και πάντα θα αποτελεί το μελανότερο σημείο κάθε δημοκρατικής, κατά τα άλλα, χώρας. «Ντρεπόμαστε για τις φυλακές μας. Αυτά τα τεράστια κτίρια που χωρίζουν δυο κόσμους, τα οποία χτίστηκαν κάποτε με τόση περηφάνια ώστε συχνά να παίρνουν θέση στο κέντρο των πόλεων, σήμερα μας ενοχλούν...ο θεσμός άντεξε εκατόν πενήντα ολόκληρα χρόνια - γεγονός εκπληκτικό. Εξαιτίας όλων αυτών αναρωτήθηκα πώς μια δομή που επικρίθηκε τόσο πολύ μπόρεσε να αντέξει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα». Μ. Φουκώ - Φ. Σιάνα, Ο Μεγάλος Εγκλεισμός Φουκώ, Μισέλ [1999], Ο Μεγάλος Εγκλεισμός το πείραμα της Ομάδας Πληροφόρησης για τις Φυλακές, σελ.91

19 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Την αδιαφορία του κόσμου ή και την ηθελημένη απόκρυψη οποιασδήποτε πληροφορίας από το κράτος για τις φυλακές θέλησαν να ανατρέψουν οι Ζ.-Μ. Ντομνάκ, Μ. Φουκώ και Π. Βιντάλ-Νάκε με την ομάδα πληροφόρησης για τις φυλακές GIP, που συγκρότησαν και το μανιφέστο, που υπέγραψαν το Έδωσαν το λόγο στους φυλακισμένους της Γαλλίας και ο κόσμος ενημερώθηκε και συνειδητοποίησε τις άθλιες συνθήκες, στις οποίες ζούσαν 17. Για την επίτευξη του στόχου της φυλακής που θα σέβεται τόσο τους φυλακισμένους, όσο και το προσωπικό, οφείλουν να συνεργαστούν πολλοί τομείς, όχι μόνο για τη σωστότερη λύση, όσο για την αποφυγή σφαλμάτων και την άμεση σπατάλη πολλών δημόσιων χρημάτων. Χρήματα, τα οποία ο απλός φορολογούμενος πολίτης αρνείται να προσφέρει για τη δημιουργία ενός χώρου φυλάκισης εγκληματιών και «μιασμάτων» της κοινωνίας. Συνεπώς, πρέπει, επιπλέον, να ενημερωθεί και να αντιληφθεί ο κόσμος, ότι καλές συνθήκες κτιρίων που σέβονται τον έγκλειστο, είναι απαραίτητες. Η κοινωνία πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει τις φυλακές σαν χώρους τιμωρίας μόνο, και σαν χώρους στους οποίους αξίζει να «σαπίσουν» οι διάφοροι παραβάτες του νόμου. Περισσότερη ενημέρωση και βελτίωση χρειάζεται η κοινωνία έξω από τη φυλακή παρά η ίδια η φυλακή, γιατί όσο ιδανικές και να γίνουν, εάν ο κόσμος δεν κατανοήσει ότι είναι για το δικό τους συμφέρον, ποτέ δε θα δώσει μία δεύτερη ευκαιρία στους ανθρώπους αυτούς, με αποτέλεσμα η ίδια η κοινωνία να τους ξαναστέλνει πίσω στις φυλακές. (εικ.34) Λειτουργικά προβλήματα Ο σχεδιασμός των φυλακών ήταν πάντα αμφισβητήσιμης φύσεως. Όταν, τον 19ο αιώνα κτίζονταν μεγάλης κλίμακας φυλακές στη Δυτική Αμερική, αποδοκιμάστηκαν ότι παρείχαν καλύτερης ποιότητας συνθήκες ζωής, από αυτή που είχαν κάποιοι νομοταγείς πολίτες. Αντιστρόφως, πρόσφατα, ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ζήτησαν να βελτιωθούν οι συνθήκες των φυλακών παγκοσμίως, κριτικάροντας την ποιότητα των υπηρεσιών που παρείχαν. 17 Φουκώ, Μισέλ [1999], Ο Μεγάλος Εγκλεισμός το πείραμα της Ομάδας Πληροφόρησης για τις Φυλακές, σελ.13-14

20 20 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ , Morris & Goscinny,

21 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Στον σχεδιασμό των φυλακών, σημασία είχε αρχικά η ασφάλεια, αργότερα η αναμόρφωση και μετά την 11η Σεπτεμβρίου επέστρεψε η ασφάλεια ως πρωτεύων στοιχείο, εξαιτίας του «πολέμου κατά της Τρομοκρατίας». Μετά από δεκαετίες αρχιτεκτονικής προσπάθειας για σχεδιασμό με βάση τη βελτίωση των σχέσεων φυλάκων φυλακισμένων και παροχή αναμορφωτικών προγραμμάτων, ένα νέο πρόγραμμα επιβάλλεται από την Αμερική: οι φυλακές για φυλακισμένους πολέμων. Η διαφωνία στο τι κάνει μια φυλακή ιδανικά σχεδιασμένη και πρακτική είναι των τελευταίων χρόνων. Σε μία προσπάθεια να δημιουργηθεί «το αίσθημα μιας ορατής παντογνωσίας», τον 18ο αιώνα ο Bentham J. σχεδίασε το Panopticon, ένα σχέδιο, το οποίο αφ ενός κατηγορήθηκε για το χειρότερο σενάριο κοινωνικού ελέγχου και αφ ετέρου προσπάθησε να λύσει το μεγάλο πρόβλημα κακοποίησης των κρατουμένων από τους φύλακες. «Δυστυχώς, μπορείς να κοιτάς από ένα κεντρικό σημείο μέσα σε όλα τα κελιά, αλλά συγχρόνως οι φυλακισμένοι μπορούν να πουν πότε έρχεται ο φύλακας.» Norman Johnston, ιστορικός αρχιτέκτων Η έλλειψη χρημάτων και η ανάγκη διαχωρισμού των κρατουμένων, ανάλογα με τις θρησκευτικές, εθνικιστικές τους αντιλήψεις, οδήγησε, το 1970, στην εφεύρεση ενός συστήματος, «podular indirect», σύμφωνα με το οποίο δημιουργούνται αυτόνομες ομάδες γύρω από αίθρια, ενώ οι φύλακες απομονώνονται σε δωμάτια ελέγχου, με άμεσο αποτέλεσμα τη μείωση ανάγκης προσωπικού. Το ζητούμενο, όμως, δεν ήταν ο σχεδιασμός ενός κτιρίου που θα επέτρεπε στους φύλακες να επιτηρούν χωρίς να γίνονται αντιληπτοί, αλλά κάθε ομάδα να είναι ασφαλής και να παραμένει σε επικοινωνία με την άλλη. Η απάντηση ήρθε τη δεκαετία του 80 με το σύστημα «podular direct», όπου επέτρεπε τις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ φυλάκων και φυλακισμένων, τοποθετώντας τους πρώτους σε γραφεία προστατευμένα. «Κάθε είδος περιορισμού πρέπει να καθιστά σαφές ποιους κρατάει και για ποιο λόγο - είναι άμεση ανάγκη της αρχιτεκτονικής. Μέχρι τότε κάθε φυλακή μπορεί να δουλέψει σαν μικρής διάρκειας βάση.» Randall Atlas, αρχιτέκτων και καθηγ. εγκληματολογίας στη Φλόριντα Clark, J.T., Prison Imperfection, architecture week

22 22 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Το αμερικάνικο σωφρονιστικό σύστημα σχεδιάστηκε και λειτούργησε πάνω στην αλαζονική αποθήκευση βίαιων ανθρώπων. Η κατεύθυνση της λύσης του προβλήματος αυτού είναι η ανακάλυψη πιο περίπλοκων τεχνολογιών για την ακόμα περισσότερη και υψηλότερη ασφάλεια. Η αρχιτεκτονική, η τεχνολογία, το προσωπικό, η εκπαίδευσή τους και τα διάφορα μέτρα ασφαλείας συνεργάζονται για την αποφυγή της βίας και σε περίπτωση αποτυχίας, για την αναγνώριση και την τιμωρία του εν λόγω εγκλείστου. Οι τυπικές φυλακές υψίστης ασφαλείας, γνωστές στην πλειοψηφία του κόσμου από τις ταινίες, όπως η San Quentin στην Καλιφόρνια, (εικ.35) η Attica στην Νέα Υόρκη και η Stαteville στο Ιλλινόις, χαρακτηρίζονται από ψηλούς τοίχους για την πρόληψη αποδράσεων, πύργους με οπλισμένο προσωπικό, το οποίο παρακολουθεί κάθε κίνηση των εγκλείστων, ανιχνευτές μετάλλων, αισθητήρες κινήσεων και βίντεο. Η εντατική και αυξημένη ασφάλεια είναι ιδιαίτερα δαπανηρή και σε υλικό, αλλά και σε προσωπικό. Μερικές φυλακές απασχολούν έναν υπάλληλο για τρεις ή τέσσερις εγκλείστους, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τα έξοδα της φυλακής. Η τόσο αυξημένη επίβλεψη, η αναγκαστική συμβίωση και ο υπερπληθυσμός δημιουργεί ένταση και σύγχυση στους φυλακισμένους, με αποτέλεσμα τη βία, παρά τις προσπάθειες για αρχιτεκτονική σεβόμενη τις υψηλές ανάγκες ασφάλειας. Η έσχατη κατάληξη τέτοιων συστημάτων είναι η αυτοκτονία του εγκλείστου για τη σωτηρία του από τον ψυχικό πλέον βασανισμό 19. Γνωρίζετε κάποια υποδειγματική φυλακή; Όχι. Υπάρχουν όμως φυλακές καλύτερες από τις γαλλικές. Πριν από δεκαπέντε χρόνια στη Σουηδία, στο δρόμο που πάει από την Ουψάλα στη Στοκχόλμη, είδα μια φυλακή που έμοιαζε με πολύ άνετο γαλλικό σχολικό κτίριο. Το πρόβλημα δεν είναι να γίνουν υποδειγματικές φυλακές ή να καταργηθούν εντελώς οι φυλακές. Με το σύστημα που έχουμε σήμερα, η περιθωριοποίηση δημιουργείται από τη φυλακή. Βέβαια, αν καταργούσαμε τις φυλακές δεν σημαίνει ότι αυτομάτως θα εξαφανιζόταν και η περιθωριοποίηση. Η κοινωνία θα επινοούσε απλούστατα ένα άλλο μέσο για τη δημιουργία της. 19 Maghan, Jess [1999], Aggression and Violent Behavior, vol.4, No.1, pp.1-12

23 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Το θέμα είναι το εξής: να γίνει μια κριτική του συστήματος που να εξηγεί τη διαδικασία με την οποία η κοινωνία σπρώχνει προς το περιθώριο ένα μέρος του πληθυσμού. Αυτό είναι το ζήτημα.(dits et?crits , τόμ. II: , σ ). Μ. Φουκώ San Quentin Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΕΞΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ Περιβαλλοντική ψυχολογία «Η φυσική διάσταση του περιβάλλοντος οπωσδήποτε δεν είναι ικανή να οριστεί μόνο από την άποψη των οργανωμένων χώρων και αντικειμένων ή πραγμάτων που είναι τοποθετημένα μέσα σε αυτούς τους ποικίλους τρόπους. Επίσης είναι δυνατό να οριστεί δια μέσου χαρακτηριστικών και συγκεκριμένων ιδιοτήτων όπως εκείνες που εκδηλώνονται με τη μορφή φωτεινών, ακουστικών και θερμικών διεγέρσεων / ερεθισμάτων που πιο άμεσα εμπλέκουν τις αισθητήριες δραστηριότητές μας και, έτσι, συμβάλλουν προς τον προσδιορισμό της ποιότητας των περιβαλλόντων μέσα στα οποία ζούμε και εκτελούμε τις καθημερινές μας δραστηριότητες.» Πάνος Κοσμόπουλος 20 Φουκώ, Μισέλ [1999], Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ το πείραμα της Ομάδας Πληροφόρησης για τις Φυλακές, σελ Κοσμόπουλος Ι. Πάνος, Περιβαλλοντική κοινωνική ψυχολογία η αντίληψη του χώρου, σελ.35, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000 o.

24 24 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Η έμφαση στις σχέσεις ανθρώπου περιβάλλοντος, ή με άλλα λόγια, στους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι επηρεάζουν και επηρεάζονται από τον περίγυρό τους, άρχισε να απασχολεί τον κλάδο της περιβαλλοντικής ψυχολογίας, επίσημα πλέον, από το Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στους φυσικούς παράγοντες που έχουν την ικανότητα να παρεμβαίνουν στις διαδικασίες προσαρμογής στο περιβάλλον. Έρευνες έχουν διεξαχθεί για τον διασαφηνισμό των αλληλεπιδράσεων του ατόμου με το περιβάλλον του και των συνεπειών τους. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις ενοχλητικές, αρνητικές επιδράσεις, οι οποίες καθιστούν τη διεκπεραίωση κάποιων ανθρώπινων λειτουργιών δύσκολη. Οι λειτουργίες αυτές μπορεί να είναι από κοινωνικές, πνευματικές έως εργασιακές. Μελέτες για τα όρια ανοχής των ανθρώπων στις αισθητήριες διεγέρσεις από το φυσικό περιβάλλον έχουν ευνοήσει τις οπτικές (φως και χρώμα), θερμικές (ακραίες θερμοκρασίες) και πάνω από όλα τις ακουστικές (θόρυβος) διεγέρσεις. Πιο πρόσφατα στο πεδίο έρευνας έχει προστεθεί η ποιότητα του αέρα (ατμοσφαιρική ρύπανση). Σκοπός των ερευνών αυτών είναι να υπολογιστούν τα όρια των ποιοτικών παραμέτρων, που αφορούν αρκετές στοιχειώδεις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού 22. Ψυχολογία & αρχιτεκτονική Ο χώρος που δημιουργούμε μας ελέγχει. Ο άνθρωπος βρίσκεται συνεχώς σε κάποιον χώρο. Είτε αυτός λέγετε χώρος εργασίας, είτε προσωπικός, είτε κάποιος δρόμος στον αστικό ιστό της πόλης. Ο χώρος χαρακτηρίζεται από τη μορφή του (σχήμα, υλικά), τη χρήση του, την ποιότητά του (φως, χρώμα, θερμική και ακουστική άνεση, οσμή) και από τους χρήστες του. Ο άνθρωπος δέχεται ισχυρά συναισθήματα από τον χώρο, ο οποίος, τελικά, επηρεάζει την αποδοτικότητα, την ψυχική υγεία και τη σχέση των χρηστών μεταξύ τους. Οι επιδράσεις, ωστόσο, που δέχεται γίνονται πολύ πιεστικές, γιατί ο χρήστης δεν μπορεί να τις ελέγξει. Επιδρούν επάνω του χωρίς να το αντιλαμβάνεται 23. Είναι προφανές, λοιπόν, το γεγονός ότι για να θεωρήσουμε ένα κτίριο επιτυχημένο, θα πρέπει να ικανοποιεί πέρα από τις λειτουργικές και υλικές ανάγκες του χρήστη, και τις ψυχολογικές. 22 Κοσμόπουλος Ι. Πάνος, Περιβαλλοντική κοινωνική ψυχολογία η αντίληψη του χώρου, σελ Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ.83

25 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Έτσι, ο αρχιτέκτονας επιλέγοντας την κτιριακή μορφή και τις ποιότητες του κτιρίου που σχεδιάζει, είναι σαν να αποφασίζει και να προκαθορίζει την κοινωνική και συναισθηματική ζωή των μελλοντικών χρηστών 24. Η ευθύνη είναι τεράστια και το γνωστικό πεδίο της ψυχολογίας άγνωστο στον αρχιτέκτονα. Ο αρχιτέκτονας δεν είναι σε θέση από μόνος του να γνωρίζει τις ψυχολογικές ανάγκες των χρηστών. Επομένως, ο ειδικός στην ψυχολογία δεν μπορεί να μείνει αδιάφορος απέναντι στην αρχιτεκτονική. Η λειτουργικότητα και η συναισθηματική ικανοποίηση είναι δύο προβλήματα στον σχεδιασμό ενός κτιρίου αλληλοεξαρτώμενα. Συνεπώς, θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν μπορούν να καθοριστούν τα όρια των επιστημών στην περιοχή του σχεδιασμού του περιβάλλοντος. Η επιτυχημένη λύση εξαρτάται από τη συνεργασία επιστημόνων από διαφορετικούς κλάδους. Ψυχονευροανοσολογία. Δεν είναι κάποιο νέο είδος ασθένειας. Είναι η τέχνη και η επιστήμη που δημιουργεί περιβάλλοντα που αποτρέπουν την ασθένεια, επιταχύνουν την ανάρρωση και συμβάλλουν στην καλή υγεία. Έρευνες έχουν δείξει ξεκάθαρα ότι η διανοητική ικανότητα, ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα είναι άμεσα επηρεασμένα, είτε θετικά είτε αρνητικά, από τα στοιχεία του περιβάλλοντος 25. Συναισθήματα όπως, θυμός, κατάθλιψη, μίσος, φόβος και απογοήτευση είναι ενδείξεις για παθολογικές ασθένειες 26. Για τη σωστή λειτουργία του βιολογικού μηχανισμού είναι απαραίτητη η ποικιλία των ερεθισμάτων που δέχεται ο ανθρώπινος οργανισμός. Είναι γνωστό ότι η κατάσταση της συνεχούς μονοτονίας επιφέρει παθολογικές διαταραχές. «Πρέπει να καταλήξουμε ότι φυσιολογική συνείδηση, αντίληψη και σκέψη μπορεί να διατηρηθεί μόνο σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον όταν δεν υπάρχει καμιά αλλαγή, επέρχεται στέρηση αισθητήριων αντιδράσεων και η φυσιολογική αντίληψη εξασθενεί. Στα νήπια που δεν έχουν αναπτύξει ακόμα μια ολοκληρωμένη κατανόηση του χώρου, ολόκληρη η προσωπικότητα μπορεί να επηρεαστεί και η επανένταξη στο φυσιολογικό περιβάλλον να είναι δύσκολη.» 27 M.D. Vernon 24 Wells, B. [1971], Ψυχολογία και αρχιτεκτονική, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 4/1970, σελ Gappell, Millicent [1991], Psychoneuroimmunology, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, pp.115, Canada: Wiley 26 Linton, Patrick E. [1992], Creating a total Healing environment, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, pp.125, Canada: Wiley 27 Gappell, Millicent [1991], Psychoneuroimmunology, Marberry, Sarah O., Innovations in Healthcare Design, pp.115, Canada: Wiley

26 26 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Ο κλάδος της ψυχονευροανοσολογίας εξετάζει τη χρήση των παραγόντων: φως, χρώμα, ήχος, άρωμα, υφή, χώρος, σαν ένα είδος «φαρμάκου» σε χώρους νοσηλείας, λόγω της τεράστιας επιρροής που έχουν στην ψυχοσωματική υγεία των ασθενών. Θεμιτό είναι η έρευνα και η εφαρμογή των αποτελεσμάτων να επεκταθούν και σε άλλα είδη κτιρίων και ιδιαίτερα σε αυτά των ιδρυμάτων σωφρονισμού. Είναι πλέον βέβαιο ότι όλοι οι παράγοντες, που επηρεάζουν την ποιότητα της ζωής των χρηστών, επηρεάζονται με τη σειρά τους άμεσα από την κατάσταση του χώρου. Αποδεικνύεται ότι η ευεξία και συνεπώς η απόδοση των ανθρώπων συνδέονται στενά με την ποιότητα του αρχιτεκτονικού χώρου. Η ζωή του καθενός αντικατοπτρίζεται στο περίβλημά του. Αυτός είναι ο λόγος που οι έγκλειστοι ή οι ασθενείς χάνουν την εσωτερική τους αξία, όταν το περιβάλλον που ζουν είναι αρνητικό. Η ψυχολογική τους κατάσταση μεταβάλλεται και γίνεται ανάλογη με την ποιότητα του περίγυρού τους. Άρα, κάθε χώρος, αφού θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι μέρος του ψυχισμού του χρήστη, πρέπει να σχεδιάζεται με πρότυπο τον καλύτερό του εαυτό 28. Σε τι βαθμό όμως, μπορούν οι αρχιτέκτονες να ελέγξουν την επίδραση των κτιρίων τους πάνω στους χρήστες; Πόσο μπορούν να αντιληφθούν τις πραγματικές ανάγκες των κρατουμένων και κυρίως τις τόσο έντονες ψυχολογικές, χωρίς να έχουν προσωπική εμπειρία μιας τόσο ιδιαίτερης κατάστασης; Η απάντηση είναι εύκολη. Ό,τι έχει να κάνει με τον ψυχισμό, τα συναισθήματα και τον εσωτερικό κόσμο πλήθους διαφορετικών ανθρώπων - χρηστών, κανείς δεν είναι σε θέση να είναι σίγουρος για τις επιδράσεις που θα έχει ο χώρος επάνω τους 29. Ιδιαίτερα στην περίπτωση της φυλακής, το πρόβλημα είναι εντονότερο. Στην καλύτερη περίπτωση, ο σχεδιασμός να καταφέρει να βοηθήσει την αναμορφωτική διαδικασία και να προσφέρει ένα ανθρώπινο περιβάλλον για το προσωπικό και τους κρατούμενους, στη χειρότερη, όμως, θα πρέπει τουλάχιστον να μην κάνει παραπάνω ζημιά 30. Ο αρχιτέκτονας πρέπει πάντα να σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια των χρηστών, κυρίως ενός τέτοιου ιδρύματος. 28 Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ Παράρτημα, συνέντευξη Μπίρη Τ. 30 Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp.33

27 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Το αρχιτεκτονικό έργο δεν μπορεί να σταματά μόνο στα λειτουργικά και αισθητικά ζητήματα. Πρέπει, με την απαραίτητη σοβαρότητα, να καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες των χρηστών. Όμως, αυτό που ο άνθρωπος γνωρίζει λιγότερο είναι οι ψυχολογικές του ανάγκες. Και δυστυχώς ο αρχιτέκτονας καλείται να τις μαντέψει, να τις καλύψει και να βοηθήσει τον χρήστη να τις ανακαλύψει 31. Όταν γίνει αυτό ο αρχιτεκτονικός χώρος θα μπορέσει να θεωρηθεί θερμοκοιτίδα για τον ανθρώπινο νου. Έως τότε, όμως, και μέχρι να γίνουν γνωστοί οι νόμοι που διέπουν την ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, η συνεργασία αρχιτεκτόνων ψυχολόγων κρίνεται απαραίτητη. Ωστόσο, κανείς δεν θα πρέπει να ξεχνάει ότι μετά από τις ποσοτικές ανάγκες (που και αυτές δεν γίνονται πάντα σεβαστές), επιβάλλεται η ποιότητα 32. Σχέση περιβάλλοντος φυλακής - εγκλείστων Οι πρώτες έρευνες του κλάδου της περιβαλλοντικής ψυχολογίας έγιναν σε νοσηλευτικούς κυρίως χώρους και ιδιαίτερα σε ψυχιατρεία. Εξέτασαν τον άνθρωπο ασθενή όπου αποκτά μια πιο ιδιαίτερη σχέση με τον χώρο του δωματίου νοσηλείας και κυρίως με το περίβλημα, τον τοίχο. Ο είτε παθολογικά, είτε διανοητικά ασθενής, λόγω της εκτεταμένης παραμονής του στον δωμάτιο νοσηλείας, οικειοποιείται τον χώρο και του προσδίδει τον ρόλο της κατοικίας. Ο άνθρωπος βλέπει στην κατοικία το συναίσθημα της ασφάλειας και της φροντίδας, όπως νιώθει το βρέφος με το μητρικό περιβάλλον. Είναι λογικό, λοιπόν, να νιώθει τον χώρο νοσηλείας, όπως συμβαίνει με την κατοικία, σαν παράσταση του εαυτού του και τους τοίχους σαν ψυχολογικό περίβλημα που λειτουργούν σαν «καθρέφτης» του 33. Η σχέση με τους τοίχους οξύνεται όταν μιλάμε για ασθενείς με διανοητικές διαταραχές εξαιτίας της οξύτητας της κατάστασής τους. Έχουν έντονο το αίσθημα της αβεβαιότητας, της αστάθειας του χαρακτήρα, με τρομερά εύθραυστη και αβέβαιη προσωπικότητα, γεγονός που τους οδηγεί σε μια έντονη εξάρτηση από το περιβάλλον τους. 31 Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, σελ Racamier, P. C. [1971], Ψυχολογία του αρχιτεκτονικού χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ.83

28 28 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Τα τελευταία χρόνια άρχισαν οι έρευνες στα λιγότερο θεραπευτικά ιδρύματα, τη φυλακή. Η ψυχολογική κατάσταση των περισσότερων εγκλείστων 34 και η σχέση τους με το κελί τους, θα μπορούσε να παρομοιαστεί με αυτή των διανοητικά ασθενών. Αυτό συμβαίνει γιατί η ψυχολογική κατάσταση και των δύο χαρακτηρίζεται από μια ένταση, αστάθεια, αβεβαιότητα και άγχος. Βέβαια, πάντα υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Η εμπειρία της φυλακής είναι τραυματική, αγχώδης και καταστρεπτική για τη σωματική και ψυχική υγεία των περισσότερων δεσμωτών. Αν και το άγχος κορυφώνεται την στιγμή που θα περάσουν την πύλη της φυλακής, τις πρώτες εβδομάδες και λίγο πριν αποφυλακιστούν, τους διακατέχει καθ όλη την παραμονή τους στο ίδρυμα, αφού έχει να κάνει κυρίως με τη στέρηση της ελευθερίας, της οικογένειας και την ανησυχία για το μέλλον. Αυτά είναι, κυρίως, τα προβλήματα που τους απασχολούν και αφήνουν απαρατήρητο το φυσικό περιβάλλον της φυλακής στο οποίο ζουν, το οποίο τους επηρεάζει άμεσα αρνητικά χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται. Έτσι, παρατηρείται μια βίαιη και βανδαλική συμπεριφορά προς τον χώρο της φυλακής ως ξέσπασμα για την παραμονή τους εκεί. Αντίθετα, έχει παρατηρηθεί μια πιο θετική αντιμετώπιση σε καινούριες εγκαταστάσεις, τις οποίες αντιμετωπίζουν με σεβασμό και κρατάνε καθαρές και σε τάξη35. Παρ όλα αυτά, όσον αφορά στις φυλακές η διαμόρφωση της συμπεριφοράς των φυλακισμένων οφείλεται στην αλληλεπίδραση πολλών διαφορετικών στοιχείων. Αρχικά, ο χαρακτήρας του σωφρονιστικού συστήματος όπου καθορίζει τη σχέση φυλάκων δεσμωτών, τη μορφή, την κτιριολογία και την ποιότητα του κτίσματος και το ποσοστό του περιορισμού και σωφρονισμού, δεύτερον η αντιμετώπιση της κοινωνίας και τρίτον η ιδιοσυγκρασία του κάθε εγκλείστου. Άρα, τελικά, αφού παίζουν μεγάλο ρόλο τόσοι διαφορετικοί παράγοντες, μπορεί ο σχεδιασμός να επηρεάσει τη συμπεριφορά των χρηστών μιας φυλακής; Και αν ναι, σε πιο βαθμό και με ποιόν τρόπο; «...ο τρόπος με τον οποίο είναι σχεδιασμένα τα κτίρια και η διακόσμησή τους είναι σημαντικά για την διεύθυνση, το προσωπικό και ομοίως για τους φυλακισμένους. Μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ατμόσφαιρα μιας φυλακής...» 36 Woolf, A. 34 Κεφάλαιο Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp Woolf, A. and Tumim, S. [1991], Prison Disturbannces April 1990

29 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ Η πρώτη εντύπωση, που αποκτά ένα άτομο για ένα ξένο περιβάλλον, με την είσοδό του σε αυτό, παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο για τη μετέπειτα διαμόρφωση της συμπεριφοράς του σε αυτόν τον χώρο. Όταν κάποιος μπαίνει μέσα σε μια νέα «κατάσταση», σπάνια υπάρχει κάτι άλλο εκτός από το φυσικό περιβάλλον που θα του πει τι να περιμένει. Τα μηνύματα αυτά, που δέχεται με την είσοδό του, συνδυάζονται με τα βιώματα και με τα γεγονότα που έχουν προηγηθεί, για να δώσουν το πλαίσιο αναφοράς της συμπεριφοράς του σε αυτόν τον χώρο 37. Σύμφωνα με έρευνες, ένας άλλος τρόπος, που μπορεί το φυσικό περιβάλλον να επηρεάσει την κρίση μας για μια κατάσταση, είναι με την αντίθεση. «η ευχαρίστηση από ένα ευάρεστο γεγονός εμπειρία αυξάνεται, αν έρχεται έπειτα από κάποια δυσάρεστη εμπειρία» 38 Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένας αριθμός πειραμάτων που δείχνουν ότι οι μυρωδιές και τα χρώματα, αν και αρχικά είναι ουδέτερα, στην «ηδονική ατμόσφαιρα» μπορούν να γίνουν περισσότερο ή λιγότερο ευχάριστα, ανάλογα από το αν είχαν παρουσιαστεί με δυσάρεστα ή ευχάριστα ερεθίσματα στο παρελθόν. Το κτίριο, που αποτελείται από διαφορετικούς, επιμέρους χώρους, δίνει πληροφορίες στον χρήστη. Αυτό βασίζεται στη διάκριση ανάμεσα στον χώρο, στον οποίο κατευθύνεται ο χρήστης και στους υπόλοιπους, τους οποίους διασχίζει για να καταλήξει στον προορισμό του. Οι χώροι που προηγούνται από τον τελικό προορισμό προετοιμάζουν το άτομο για την κατάσταση που θα συναντήσει. Εδώ είναι εμφανή τα στοιχεία της επίδρασης της αντίθεσης που προαναφέρθηκε. Για παράδειγμα, μια πολυτελής είσοδος, θα έκανε ένα φυσιολογικό γραφείο να μοιάζει πολύ φτωχικό 39. (εικ.36) Συνεπώς, πόσο σημαντική είναι η αλληλουχία των χώρων και οι πληροφορίες που δίνει ο καθένας ξεχωριστά, σε ένα κτίριο, όπως η φυλακή; Και κυρίως ο χώρος της εισόδου, πόσο σημαντικός είναι στη διαμόρφωση του συναισθηματικού χαρακτήρα του έγκλειστου; 37 Canter, David, Περιβαλλοντική ψυχολογία, μετφρ. Κοσμόπουλος Ι. Πάνος, σελ.210, Θεσσαλονίκη 38 Canter, David, Περιβαλλοντική ψυχολογία, σελ Canter, David, Περιβαλλοντική ψυχολογία, σελ.212

30 30 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 36 Υπάρχει ένας αριθμός παραγόντων που συμβάλλουν στις προσδοκίες που έχει το άτομο για τη συγκεκριμένη κατάσταση όπoυ τελικά θα βρεθεί. Περιβαλλοντική Ψυχολογία, David Canter Η μεταβίβαση από τον ένα χώρο στον άλλο είναι μια φυσική κίνηση, ένα ταξίδι. Όμως είναι και ένα εσωτερικό ταξίδι, συναισθηματικό, το οποίο καθορίζεται από τη διαφορετική επιρροή κάθε χώρου 40. Η ποικιλία των συναισθημάτων και των εικόνων που λαμβάνει ο έγκλειστος στη διαδρομή του από το κελί στην τραπεζαρία, για παράδειγμα, είναι μια πολύ σημαντική διαδικασία 41. Ιερή για τον ίδιο, αφού οι επιτρεπόμενες κινήσεις του είναι περιορισμένες. Το ίδιο και το οπτικό του πεδίο και τα αισθητήρια ερεθίσματα. Είναι διαφορετικό αυτό που νιώθει κάποιος, διασχίζοντας καθημερινά ένα δωμάτιο μπεζ, έναν διάδρομο μπεζ, ένα κλιμακοστάσιο μπεζ και να καταλήγει σε μια τραπεζαρία μπεζ, και διαφορετικό, όταν στη διαδρομή αυτή υπάρχει εναλλαγή χρωμάτων, εικόνων, φωτισμού σκιάς, ακόμα και μυρωδιάς και θέρμανσης. Ο έγκλειστος, με λίγα λόγια, έχει ανάγκη να βιώνει διαφορετικές καταστάσεις, έτσι ώστε να αφυπνίζονται οι αισθήσεις και ευαισθησίες του. Δεν υπάρχει δικαιολογία για τον σκόπιμο σχεδιασμό απάνθρωπων εγκαταστάσεων ή για την επιλογή καταθλιπτικών χρωμάτων, σκοτεινού φωτισμού και τρομερά σκληρών 40 Day, Christopher [2002], Healing by design, Spirit and Place, pp.235, Architectural Press 41 Leroy Claude [1975], space in the prison, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.47

31 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ υλικών. Αυτό εκπέμπει λάθος μηνύματα και καταστρέφει τις ελπίδες για να ενθαρρυνθεί η επιστροφή των φυλακισμένων στην κοινωνία, η οποία μοιάζει πολλές φορές να τους έχει εγκαταλείψει. Αυτή η μορφή ιδρυματικής κτηνωδίας το μόνο που καταφέρνει είναι να εκμηδενίζει τους κρατούμενους και να αποκλείει την καλυτέρευση και επανένταξή τους και να εξοργίζει την κοινωνία. Επίσης, έχει πολλές καταστρεπτικές συνέπειες στις συνθήκες εργασίας του προσωπικού και στη σχέση του με τους εγκλείστους. Έτσι, αποδεικνύεται ότι το περιβάλλον καθορίζει την ατμόσφαιρα ενός χώρου και συνεπώς τα μηνύματα και τα συναισθήματα που εκπέμπει 42. Άρα, ειδικά στον χώρο της φυλακής, ο οποίος είναι σαν ένα σπίρτο έτοιμο να ανάψει, το περιβάλλον παίζει ένα εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Βέβαια, όσο δεν μπορεί ακόμα κανείς να εγγυηθεί για τις αντιδράσεις των χρηστών και την επιρροή του χώρου σε αυτούς, τουλάχιστον ας δεχτούμε το γεγονός ότι ο ποιοτικός σχεδιασμός έχει γενικότερα μια πιο θετική επιρροή σε σχέση με την αθλιότητα. Κάτι που σίγουρα επηρεάζει το πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι. Η καταπίεση και η ασκήμια μπορούν να οδηγήσουν σε αποξένωση και επιθετικότητα. Ο σχεδιασμός του εξωτερικού χώρου είναι το ίδιο σημαντικός με τον σχεδιασμό του εσωτερικού και μπορεί να επιφέρει ένα αίσθημα ηρεμίας και άνεσης. Για παράδειγμα, μια τσιμεντένια, τετράγωνη, αυλή γεμάτη σκουπίδια ως μόνη θέα από τα κελιά και μόνη εκτόνωση για τους εγκλείστους, θα μπορούσε να είναι πιο αποτελεσματική και να εκτιμηθεί από τους χρήστες αν ο σχεδιασμός της είναι πιο προσεγμένος και περιέχει φυτεμένη έκταση. Είναι γνωστό άλλωστε ότι η επαφή με την φύση είναι ένα πολύ δυνατό «φάρμακο» για τον ψυχικό κόσμο του ατόμου. Προσφέρει ηρεμία, αισιοδοξία, ευεξία και μειώνει το άγχος 43. Το βιοτικό επίπεδο των κρατουμένων αυξάνεται, όταν ο χώρος της φυλακής ικανοποιεί όλους τους χρήστες (κρατούμενους, προσωπικό, διοίκηση, επισκέπτες), αφού η αλληλοεξαρτώμενη σχέση τους είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική τους υγεία. Ένα περιβάλλον τρομοκρατίας δυσκολεύει τη δουλειά των φυλάκων, με συνέπεια να μειώνεται η ασφάλεια των κρατουμένων και να αυξάνεται το άγχος και ο φόβος τους. Συνεπώς, πρέπει να δίνετε ιδιαίτερη σημασία στη διαμόρφωση του χώρου της φυλακής έτσι ώστε να προσδίδει υγεία σωματική και ψυχική. 42 Fairweather Leslie [2000], Prison Architecture policy, design and experience, pp Day, Christopher [2002], Healing by design, Spirit and Place, pp.233

32 32 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Το κελί παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο για τον έγκλειστο. (εικ.37) Όπως προαναφέρθηκε, παρομοιάζει το κελί με την κατοικία, όπου βλέπει σε αυτή το συναίσθημα της ασφάλειας και της φροντίδας, όπως νιώθει το βρέφος με το μητρικό περιβάλλον. Ο έγκλειστος χρειάζεται αυτήν την απομόνωσή του, ώστε να μπορεί να ηρεμήσει, να σκεφτεί, να κρυφτεί από μια απειλή, ή και να νιώσει την ελευθερία που προσφέρει ο προσωπικός χώρος 44. Αυτό, όμως, δεν προϋποθέτει τον συνεχή εγκλεισμό του κρατούμενου στον χώρο του κελιού, γιατί κάτι τέτοιο έχει αντίθετες συνέπειες και βασανιστικό χαρακτήρα. (εικ.38) Χαρακτηριστικά αναφέρεται: «...το να είσαι τελείως μόνος σου είναι ότι χειρότερο. Έμαθα να είμαι καρτερικός. Γρήγορα κατάλαβα ότι η λύση δεν ήταν να περπατάω γύρω γύρω μέσα στους τέσσερις τοίχους ή να σημειώνω με μια γραμμή στον τοίχο την κάθε μέρα που περνάει. Αλλά να συγκεντρωθώ στο πνεύμα. Να χρησιμοποιήσω την μνήμη σαν ένα μεγάλο βιβλίο, προσπαθώντας να γεμίσω κάθε ώρα και κάθε λεπτό που περνάει. Το κελί ήταν άδειο. Είχα εστιάσει την προσοχή μου στα πιο ασήμαντα πράγματα: ένα κομμάτι σοβά, ένα νύχι, ένα πούπουλο. Ακουμπισμένος στον τοίχο, ακολουθούσα επί ώρες το πέταγμα των εντόμων ή τις αράχνες στους ιστούς. Έμαθα κάθε ήχο: του πετάγματος των πουλιών, του θροΐσματος των φύλλων ή του αέρα όταν πλησίαζε καταιγίδα...» 45 Από τα στοιχεία που αποτελείται ένα κελί, τα σημαντικότερα είναι η πόρτα, που χωρίζει το κελί από τους υπόλοιπους κοινόχρηστους χώρους, το παράθυρο, αν υπάρχει, και οι τοίχοι. Για τον ρόλο των τοίχων ως περίβλημα έχει γίνει λόγος 46. Η πόρτα είναι είτε καγκελόπορτα, όπου ο κρατούμενος χάνει το αίσθημα της ιδιωτικότητας του χώρου του, είτε συμπαγής, μεταλλική με μια κατασκοπευτική τρύπα. Στα παράθυρα, συνήθως τοποθετούνται κάγκελα, δεν υπάρχουν πατζούρια και το μέγεθός τους είναι σχετικά μικρό. Τελευταία, γίνεται προσπάθεια να αφαιρεθούν τα κάγκελα και συνεπώς ή αίσθηση του κλουβιού Hall, Edward T. [1971], Η γλώσσα του χώρου, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 5/1971, σελ Leroy Claude [1975], space in the prison, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp Κεφάλαιο Leroy Claude [1975], space in the prison, Di Gennaro Giuseppe, Prison Architecture, pp.48

33 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ

34 34 ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Αναίρεση ιδρυματικού χαρακτήρα Ο ιδρυματικός χαρακτήρας που έχουν κτίρια όπως οι φυλακές και τα νοσοκομεία, προσδίδει αυτόματα στο κτίριο το αίσθημα της μονοτονίας, της αυστηρότητας και του περιορισμού των κινήσεων. Κάθε κτίριο, στο οποίο η συμπεριφορά προς τους χρήστες δεν είναι εξατομικευμένη και καθιερωμένες διαδικασίες κυριαρχούν στον τρόπου, όπου γίνονται τα πράγματα, θεωρείται αναπόφευκτα ίδρυμα και προκαλεί ιδρυματισμό 48 στους τροφίμους. Στοιχεία της μορφής 38 του κτιρίου που το χαρακτηρίζουν αυτόματα σε ίδρυμα είναι τα παρακάτω: 39 * Αποκαρδιωτική εμπειρία εισόδου. * Ευθύγραμμοι διάδρομοι για γρήγορη μετακίνηση με απρόσωπες πόρτες δεξιά και αριστερά. (εικ.39) * Εξουσιαστικό ύφος, μοτίβο, κάναβος. * Σταυροδρόμια από κάθετους διαδρόμους. * Μονότονη ατμόσφαιρα για όλες τις αισθήσεις. * Αδιαφορία για τη λειτουργία του χώρου και την ψυχολογική κατάσταση των χρηστών. Συνεπώς, το κτίριο μετατρέπεται σε ένα κουτί που περιέχει ανθρώπους και υποχρεώνει την υιοθέτηση αφύσικης συμπεριφοράς από τον χρήστη. Ακόμα και μια κατοικία μετατρέπεται σε ιδρυματική, όταν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Πόσο μάλλον, οι φυλακές. Έτσι αν αποφευκτούν στοιχεία σαν τα παραπάνω, το κτίριο χάνει σε μεγάλο βαθμό τον απόλυτο, ιδρυματικό χαρακτήρα που το καθιστά απρόσωπο και σκληρό. Στοιχεία που επίσης μπορούν να μειώσουν τον ιδρυματικό χαρακτήρα ενός 48 Ιδρυματισμός: όρος που δηλώνει το σύνολο των διαταραχών της προσωπικότητας και της συμπεριφοράς που εκδηλώνονται σε τροφίμους ιδρυμάτων Τεγόπουλος, Φυτράκης [1993], Ελληνικό Λεξικό, εκδόσεις Αρμονία, Αθήνα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες.

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες. Όταν οι γονείς χωρίζουν-οι συνέπειες ενός διαζυγίου στα παιδιά. Ο χωρισμός των δύο γονέων, θεωρείται ένα από τα πιο στρεσσογόνα συμβάντα για όλα τα μέλη που αποτελούν μια οικογένεια. Τα παιδιά βιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία θεραπευτικών κήπων στις πόλεις για την βελτίωση της ψυχοσωματικής υγείας των κατοίκων

Η δημιουργία θεραπευτικών κήπων στις πόλεις για την βελτίωση της ψυχοσωματικής υγείας των κατοίκων Η δημιουργία θεραπευτικών κήπων στις πόλεις για την βελτίωση της ψυχοσωματικής υγείας των κατοίκων Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ/Θ Δρ. Μαρία Γιδαράκου Γεωπόνος - Φυτωριούχος https://www.facebook.com/hortlab

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική σχεδίαση με ηλεκτρονικό υπολογιστή

Αρχιτεκτονική σχεδίαση με ηλεκτρονικό υπολογιστή Γ Αρχιτεκτονική σχεδίαση με ηλεκτρονικό υπολογιστή Η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών στο τεχνικό σχέδιο, και ιδιαίτερα στο αρχιτεκτονικό, αποτελεί πλέον μία πραγματικότητα σε διαρκή εξέλιξη, που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου

Μια µατιά στην διαχείριση του χρόνου ΧΟΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ Μια µατιά στην διαχείριση µ η χ ρ η του χρόνου η ημέρα είναι ατελείωτη, για εκείνον που γνωρίζει πώς να την εκτιμά και να την εκμεταλλεύεται GOETHE H επιτυχία είναι μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Σημασία της Επικοινωνίας

Η Σημασία της Επικοινωνίας Η Σημασία της Επικοινωνίας Εκπαιδευτή Εκπαιδευόμενου των: Ανθσγου (Ι) Ντίντη Βασιλείου και Ανθσγου (Ι)Μουσταφέρη Μιλτιάδη Επιμέλεια: Επγος (ΜΑ) Νεκ. Καρανίκας Για την ασφαλή και αποτελεσματική διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικός φωτισµός κτιρίων σε σχέση µε τη χρήση ΓΡΑΦΕΙΑ

Εσωτερικός φωτισµός κτιρίων σε σχέση µε τη χρήση ΓΡΑΦΕΙΑ Στεφανία Κέτση Ο αρχιτεκτονικός φωτισµός προκύπτει από τις χρήσεις για την οποία προσδιορίζεται ο χώρος και είναι απαραίτητος για τη σωστή λειτουργία των χώρων του κτιρίου. Ο διακοσµητικός φωτισµός δεν

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ γνώση + ικανότητα επικοινωνίας χρήσιμη & απαραίτητη αποτελεσματικότητα στον επαγγελματικό χώρο αποτελεσματικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις Περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές"

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της Φως στις σκιές Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές" Κυρία Παπαδάκη, το βιβλίο σας Φως στις Σκιές που επανεκδίδεται από τις εκδόσεις Ψυχογιός, πραγματεύεται δύσκολα κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Η αλληλεπίδραση Σεξουαλικής λειτουργίας, Σκέψης, Συναισθηματικής διάθεσης και Αισθήσεων

Η αλληλεπίδραση Σεξουαλικής λειτουργίας, Σκέψης, Συναισθηματικής διάθεσης και Αισθήσεων Η αλληλεπίδραση Σεξουαλικής λειτουργίας, Σκέψης, Συναισθηματικής διάθεσης και Αισθήσεων Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούμε, ότι βλέπουμε τον εξωτερικό κόσμο με τα μάτια μας, στην πραγματικότητα όμως, αυτό

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ Δρ. Νίκη Παπαγεωργίου Αν. Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας Α.Π.Θ. ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Τα προβλήματα υγείας ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρώτο ερευνητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική βία (bullying)

Ενδοσχολική βία (bullying) Ενδοσχολική βία (bullying) Τι είναι σχολικός εκφοβισμός Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που αυτό που τον ξεχωρίζει από το πείραγμα και τον τσακωμό, είναι η ένταση του, η διάρκεια του,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ)

ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ) 11 0 ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Σχ.2014-15 Τμήμα Α1 ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΙΑ) 1.Κριτήρια επιλογής θέματος Ενδιαφέρον περιεχόμενο Μας αρέσει αυτό το θέμα Είχαμε συνεργαστεί τα προηγούμενα χρόνια γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113

112 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ Ν Ο Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ ' 1 1 Σ Υ Ν Θ Ε Σ Ε Ι Σ 113 Ρετιρέ ο παράδεισος ΣΕ ΜΙΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΤΟΥ ΓΙΟΧΑΝΕΣ- ΜΠΟΥΡΓΚ, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΝΑ ΖΟΥΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΨΗΛΟΥΣ ΦΡΑΚΤΕΣ, ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΜΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΒΙΑ ΟΜΙΛΗΤΕΣ ΔΗΜ. ΠΟΤΕΤΣΙΑΝΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤ. ΣΥΝ. στο Ι.Π.Α ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΣΑΜΟΛΗ ΔΝΤΡΙΑ ΕΚΠ/ΡΙΩΝ ΧΟΥΡΔΑΚΗ ΡΙΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΤΕΠΑΕΣ ΠΑΤΡΑΣ 1 Σύστ. Προσκόπων Βύρωνα

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

ΖOOM στην εξάρτηση. Βγάζοντας το καπέλο του ειδικού. Κατσιώκαλη Όλγα ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ

ΖOOM στην εξάρτηση. Βγάζοντας το καπέλο του ειδικού. Κατσιώκαλη Όλγα ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ ΖOOM στην εξάρτηση Βγάζοντας το καπέλο του ειδικού Κατσιώκαλη Όλγα ΚΕΘΕΑ ΙΘΑΚΗ Ο Ιstvan Βanyai καταφέρνει να πει με τον πιο εύγλωττο τρόπο ότι δεν υπάρχει μια ιστορία, αλλά πολλές

Διαβάστε περισσότερα

"Μάθηση της επιστήμης του πόνου"

Μάθηση της επιστήμης του πόνου "Μάθηση της επιστήμης του πόνου" Η μάθηση της επιστήμης του πόνου, μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο ή ακόμα και να μας κάνει να τον αποφύγουμε, αναφέρουν σε άρθρο τους οι Lorimer Moseley, Professor of Clinical

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 12: Συναισθήματα Θεματική Ενότητα 12 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις διαστάσεις των συναισθημάτων, στο μηχανισμό λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτή. Ησχέση εκπαιδευτή - εκπαιδευομένου. Η σχέση. κπαιδευομένου και η σημασία της στην ΑΠΕ

Εκπαιδευτή. Ησχέση εκπαιδευτή - εκπαιδευομένου. Η σχέση. κπαιδευομένου και η σημασία της στην ΑΠΕ Η σχέση Εκπαιδευτή & κπαιδευομένου και η σημασία της στην ΑΠΕ των Ανθσγων (Ι) Ντίντη Βασιλείου και Μουσταφέρη Μιλτιάδη Επιμέλεια: Επγος (ΜΑ) Νεκ. Καρανίκας Ησχέση εκπαιδευτή - εκπαιδευομένου είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Πώς Μπορούμε να Αλληλεπιδράσουμε με Θετικό Τρόπο με τα Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Η Σχέση Γονέα Παιδιού Αν ένα παιδί μεγαλώνει με επικρίσεις, μαθαίνει να καταδικάζει.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Είναι «ψυχοσωματική» η καθημερινή μας ζωή και συμπεριφορά; - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγο

Είναι «ψυχοσωματική» η καθημερινή μας ζωή και συμπεριφορά; - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγο Η αξιοθαύμαστη πολυπλοκότητα του ανθρώπινου μυαλού και το «προϊόν» του, η φαινομενικά απλή, καθημερινή ανθρώπινη συμπεριφορά, εκλαμβάνονται από τους ανθρώπους ως δεδομένα Πρόκειται για κάτι λογικό να συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΤΜΗΜΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ, ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ 2011-12 ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία 1. Εισαγωγή 2. Τύποι 3. Ασκήσεις Γρηγοριάδης Ιωάννης Φυσική Η φυσική αποτελεί πεδίο στο οποίο μπορούν να διαπρέψουν οι μαθητές με δυσλεξία καθώς η ιδιαιτερότητα τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 19 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΕΡΙΑ Είναι πολύ μακριά το ένα από το άλλο, κινούνται πολύ γρήγορα και συγκρούονται μεταξύ τους και με τα τ

Μάθημα 19 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΕΡΙΑ Είναι πολύ μακριά το ένα από το άλλο, κινούνται πολύ γρήγορα και συγκρούονται μεταξύ τους και με τα τ Μάθημα 19 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΕΡΙΑ Είναι πολύ μακριά το ένα από το άλλο, κινούνται πολύ γρήγορα και συγκρούονται μεταξύ τους και με τα τοιχώματα του δοχείου που τα περιέχει Σε προηγούμενα μαθήματα αναφερθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -www.manolisischakis.gr για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -www.manolisischakis.gr για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τέταρτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-5 Ώρα για δράση... 6-14 Σημειώσεις... 15 2 Μάθημα Πέμπτο- Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις πώς να διαχειριστείς την λεπτή γραμμή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η κα.ευτυχία Γ. Μανιάκη-Επιμελήτρια Ανηλίκων Αγρινίου

Γράφει η κα.ευτυχία Γ. Μανιάκη-Επιμελήτρια Ανηλίκων Αγρινίου Γράφει η κα.ευτυχία Γ. Μανιάκη-Επιμελήτρια Ανηλίκων Αγρινίου Στην έδρα κάθε Πρωτοδικείου και υπό την «σκέπη» του Δικαστηρίου Ανηλίκων λειτουργούν οι Υπηρεσίες Επιμελητών Ανηλίκων, οι οποίες υπάγονται στο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Συναισθήματα Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

"Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde

Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι. Oscar Wilde 1 Αγαπημένε μου φίλε/η, "Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde Θα ήθελα να σε καλωσορίσω σε αυτό το σεμινάριο. Είναι πολύ σημαντικό για εμένα να ξέρεις πώς δεσμεύομαι με το πέρας

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Σχολική βία Εκδηλώσεις βίας στη σχολική κοινότητα, εκφρασμένες με διάφορες μορφές,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΔΟΜΕΝΗ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ Ή ΟΧΙ. ΑΝ Ο ΑΛΛΟΣ ΕΧΕΙ ΔΙΚΟ ΕΚΤΟΝΩΝΕΤΑΙ ΠΑΝΩ ΠΟΝΑΕΙ Ή ΦΟΒΑΤΑΙ. ΛΑΘΟΣ & ΚΑΚΟΣ. ΚΙΝΔΥΝΕΥΩ ΝΑ ΜΕΙΝΩ ΜΟΝΟΣ. ΔΕΝ ΑΞΙΖΩ ΑΓΑΠΗ.

ΔΕΔΟΜΕΝΗ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ Ή ΟΧΙ. ΑΝ Ο ΑΛΛΟΣ ΕΧΕΙ ΔΙΚΟ ΕΚΤΟΝΩΝΕΤΑΙ ΠΑΝΩ ΠΟΝΑΕΙ Ή ΦΟΒΑΤΑΙ. ΛΑΘΟΣ & ΚΑΚΟΣ. ΚΙΝΔΥΝΕΥΩ ΝΑ ΜΕΙΝΩ ΜΟΝΟΣ. ΔΕΝ ΑΞΙΖΩ ΑΓΑΠΗ. 73 ΔΕΙΓΜΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΝΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΟΣ ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΝΟΣ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ ΚΑΠΟΙΟΣ ΜΑΣ ΚΡΙΤΙΚΑΡΕΙ, ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ, ΛΕΕΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΩΣΤΟΙ Ή ΕΝΤΑΞΕΙ ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ ΑΚΟΥΩ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ ΜΕ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΝΑ ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2005 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 1 Γ. ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ LRT ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ (ΠΡΟΒΛΕΨΗ-ΛΟΓΙΣΜΙΚΑ-ΜΕΤΡΑ ΜΕΙΩΣΗΣ) Dr PATRICK VANHONACKER

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Μετακόµιση και Αυτισµός

Μετακόµιση και Αυτισµός Μετακόµιση και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια Σύνοψη και περιεχόµενο του άρθρου σχετικά µε τη µετακόµιση και τον αυτισµό Το άρθρο αναφέρεται στη µετακόµιση µιας οικογένειας, στην οποία υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ- ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ Η

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ- ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ- ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ Η σύγκρουση ως αναπόφευκτο αλλά και ταυτόχρονα πολύτιμο φαινόμενο της σχολικής ζωής. Από την επίλυση στη διαχείρισή της. Δρ. Καραβά Ζαχαρούλα Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

24ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο 2016 Αθήνα, 24-25/9/2016

24ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο 2016 Αθήνα, 24-25/9/2016 24ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο 2016 Αθήνα, 24-25/9/2016 Συνεργασία και συμπεριφορά διαιτητών πριν τον αγώνα Εισηγητής: Μαυρικίδης Σταύρος Πρόεδρος ΟΔΒΕ & ΤΕΔ/ΟΔΒΕ Το άθλημα της πετοσφαίρισης Η πετοσφαίριση

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ. Σπάτων Α Λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Γεωργία Καζάκου. Μπίμπιζα Ζωή Πάσκου Όλγα Παπαχρήστου Μαίρη

ΓΕΛ. Σπάτων Α Λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Γεωργία Καζάκου. Μπίμπιζα Ζωή Πάσκου Όλγα Παπαχρήστου Μαίρη 2016-2017 ΓΕΛ. Σπάτων Α Λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Γεωργία Καζάκου Μπίμπιζα Ζωή Πάσκου Όλγα Παπαχρήστου Μαίρη Μέσα στα πλαίσια της δημιουργικής εργασίας επιλέξαμε να κάνουμε μια ερευνητική εργασία στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη Project A2- A3 Α Φαλήρου 1ο ΓυμνάσιοΤάξη Παλαιού Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ PROJECT Τα ενδιαφέροντα μας Ξεκινήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Preventing Hnur Related Vilence by educatin and dialgue thrugh Immigrant NGOs ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Ερωτήσεις και συζήτηση για το βιβλίο «Στα 20 ξεκινάς να σαπίζεις» ΟΝΟΜΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ: Örebr Cunty Administrative

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική Αγωγή

Μουσικοκινητική Αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Τι είναι η Μουσικοκινητική Αγωγή Αρχές της Μουσικοκινητικής Αγωγής (Carl Orff) Παιδαγωγικές βάσεις της Μουσικοκινητικής Αγωγής Ποιοι οι στόχοι της Μουσικοκινητικής Αγωγής Αυτοσχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ. και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες

Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ. και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες Εφηβεία και Εξάρτιση, από Η/Υ και τηλεόραση στο εξωτερικό. Αίτια και συνέπειες 1. Κριτήρια επιλογής θέματος Το παραπάνω θέμα επιλέχτηκε για τους κάτωθι λόγους: Είναι επίκαιρο Αποτελεί σημαντικό ζήτημα,

Διαβάστε περισσότερα

Το κόστος της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά

Το κόστος της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά Το κόστος της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά Στη συμβουλευτική γονέων έρχομαι συχνά αντιμέτωπη με την ακόλουθη απορία των γονιών: «Είναι τόσο τραγικό να δίνω στο παιδί μου μια ξυλιά στον ποπό όταν κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Νίκος Σιδέρης. Μιλώ για την κρίση με το παιδί. Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΝΤΙΤΥΠΑ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ 12.000 ΑΝΤΙΤΥΠΑ Νίκος Σιδέρης Μιλώ για την κρίση με το παιδί Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέφτονται Από τον συγγραφέα του μπεστ σέλερ Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα