ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔIEΥΘΥΝΣΗ Α /ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔIEΥΘΥΝΣΗ Α /ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔIEΥΘΥΝΣΗ Α /ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης του Κ.Π.Ε.

2 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ) Κ.Π.Ε. (Κ.Δ.Β.Μ.Π.Α.) ΠΟΡΟΪΩΝ ταχ.δ/νση: ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ ΠΟΡΟΪΩΝ, ΚΑΤΩ ΠΟΡΟΪΑ Ν.ΣΕΡΡΩΝ Τ.Κ Τηλ.: , Fax: ιστοσελίδα: ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης του Κ.Π.Ε Συγγραφική ομάδα: η Παιδαγωγική Ομάδα του Κ.Π.Ε.Ποροΐων Χρυσοχόου Βασίλειος ΠΕ12.01 Αναπληρωτής Υπευθύνου του Κ.Π.Ε.. Μήτσκου-Χειρούλη Ευφροσύνη ΠΕ09 Μέλος Παιδαγωγικής Ομάδας του Κ.Π.Ε.. Τσολάκη Ελευθερία ΠΕ05 Μέλος Παιδαγωγικής Ομάδας του Κ.Π.Ε.. Κωνσταντινίδης Λεωνίδας ΠΕ11 Μέλος Παιδαγωγικής Ομάδας του Κ.Π.Ε.. Τζεφαλής Δημήτριος ΠΕ11 Μέλος Παιδαγωγικής Ομάδας του Κ.Π.Ε.. Γκίρμπας Πασχάλης ΠΕ70 Υπεύθυνος Λειτουργίας του Κ.Π.Ε.. Εικόνες εξωφύλλων: Μακρίδου Μαρία Το παρόν εκδόθηκε στο πλαίσιο υλοποίησης της πράξης «ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ στις Περιφέρειες Αττικής, Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Νοτίου Αιγαίου», το οποίο χρηματοδοτείται από Εθνικούς Πόρους, για την κάλυψη των αναγκών των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του ΚΠΕ Ποροΐων και την υποστήριξη παρόμοιων προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που υλοποιούνται από εκπαιδευτικούς με τους μαθητές τους σε σχολεία. Επιτρέπεται η αναπαραγωγή του υλικού αυτού για εκπαιδευτικούς σκοπούς, με αναφορά στις πηγές προέλευσης. Πορόια, Μάιος ISBN:

3 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ Το τετράδιο αυτό το συμπλήρωσαν μαθητές και μαθήτριες από το (όνομα σχολείου)..... (όνομα πόλης).. την (ημερομηνία)... Το όνομα της ομάδας μας είναι.... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΑΣ 3 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΑΣΟΣ 4 ΔΑΣΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΛΛΑ 5 ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΕΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ 6 ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΟΡΕΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ 7 ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΟΡΕΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ 8 ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΚΑΙΡΟΥ 9 ΑΣΤΡΑΠΕΣ ΚΑΙ ΒΡΟΝΤΕΣ 10 Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ 11 ΦΥΣΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 12 ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΕΝΑ ΧΑΡΤΗ 13 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΔΙΟΥ ΒΡΕΣ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΣΗ 14 ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ ΒΡΕΣ ΤΟΝ ΑΝΕΜΟ 15 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ 16 ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΔΕΝΔΡΩΝ-ΘΑΜΝΩΝ 17 ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΧΑΜΗΛΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ 18 ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΑΓΡΙΩΝ ΖΩΩΝ 19 ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΠΟΥΛΙΩΝ 20 ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΟΥΛΙΩΝ 21 ΠΟΥ ΖΟΥΝ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ; 22 ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΑ ΣΤΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ

4 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΓΝΩΡΙΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΕΝΑ ΔΕΝΔΡΟ 24 ΣΚΙΤΣΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΔΕΝΔΡΟΥ ΜΑΣ 24 ΗΛΙΚΙΑ 25 ΥΨΟΣ 26 ΑΦΗ ΣΚΑΡΦΑΛΩΜΑ ΣΤΟ ΔΕΝΔΡΟ ΜΑΣ 27 ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΣΤΟ ΔΕΝΔΡΟ ΜΑΣ 27 ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΕΝΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΡΥΑΚΙ 28 ΑΦΗ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 28 ΜΕΤΡΗΣΗ ΝΙΤΡΙΚΩΝ, ΦΩΣΦΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ph 28 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ 29 O ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ 30 ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 31 ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΔΑΣΟΣ 32 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟ ΤΡΟΠΟ 33 ΤΟ ΗΧΟΤΟΠΙΟ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ ΜΑΣ 34 ΚΑΛΕΣΤΕ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΝΑ ΕΡΘΟΥΝ ΚΟΝΤΑ ΣΑΣ 35 ΜΕΛΕΤΗΣΤΕ ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΑΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ 36 ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΗ ΦΥΣΗ 37 ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ 38 ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΔΑΣΟΠΟΝΙΚΟ 39 ΠΕΡΙΓΡΑΨΤΕ ΤΙΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΣΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 40 ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΤΕ ΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΦΥΤΑ ΣΤΟ ΥΨΟΜΕΤΡΟ ΠΟΥ ΕΥΔΟΚΙΜΟΥΝ 41 ΩΦΕΛΕΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΣΟΣ 42 ΠΟΙΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ 43 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΚΠΕ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΕ ΧΑΡΤΙ Ή ΣΕ ΦΥΣΙΚΑ ΥΛΙΚΑ 44 ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 45 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΡΟΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ: ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 46 ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΟΥ ΕΡΥΣΙΧΘΟΝΑ 47 ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ 48 Η ΜΕΣΟΣΤΟΙΧΙΔΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ 49 ΤΟ ΦΙΔΑΚΙ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ 50 ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ Η Σαλαμάνδρα 52 Το κόκκινο μυρμήγκι 53 Ο γρίφος 54 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΛΥΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ 55 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

5 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΑΣ Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά βουνά με δασικά μονοπάτια για πεζοπορία. Γνωρίζετε πού βρίσκονται; Αντιστοιχίστε τα βουνά με τα γεωγραφικά διαμερίσματα στα οποία ανήκουν. Βουνό Γεωγραφικό διαμέρισμα Κερκίνη(Μπέλες) (2.031 μ.) Θράκη Φαλακρό (2.230 μ.) Μακεδονία Παρνασσός (2.457μ.) Κρήτη Παπίκιο (1.510μ.) Θεσσαλία Όλυμπος (2.917 μ.) Μακεδονία Αίνος (1.628 μ.) Πελοπόννησος Ψηλορείτης (2.456 μ.) Μακεδονία Υψάριο (1.127 μ.) Στερεά Ελλάδα Αθαμανικά Όρη (2.429 μ.) Πελοπόννησος Κιθαιρώνας (1.409 μ.) Θάσος Μαίναλο (1.980 μ.) Θεσσαλία Πήλιο (1.624 μ.) Κρήτη Λευκά Όρη (2.453 μ.) Ήπειρος Παγγαίο (1.956 μ.) Μακεδονία Βόρας (2.524 μ.) Κεφαλονιά Ταΰγετος (2.407 μ.) Στερεά Ελλάδα Μιτσικέλι (1.810 μ.) Μακεδονία Βέρμιο (2.052 μ.) Ήπειρος Μενοίκιο (1.963 μ.) Σαμοθράκη Σάος (Φεγγάρι) (1.611 μ.) Μακεδονία - 3 -

6 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΑΣΟΣ Το δάσος δεν είναι μόνο δένδρα. Είναι ένα σύνολο διαφόρων φυτών - όπου βέβαια συνήθως κυριαρχούν τα δένδρα - μαζί με τα διάφορα ζώα που συνυπάρχουν και με το έδαφος και το κλίμα που επικρατεί στην περιοχή. Όλες οι εκτάσεις που καλύπτονται από φυσική βλάστηση λέγονται δασικές, ανεξάρτητα από το αν κυριαρχούν δένδρα, θάμνοι ή φρύγανα και αποτελούν ένα πολυσύνθετο σύνολο με δική του ζωή και λειτουργίες. Αποτελούν το Δασικό Oικοσύστημα, που παίζει σημαντικό ρόλο στη βιολογική ισορροπία της φύσης. Βρείτε τα ζώα: - 4 -

7 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΔΑΣΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΛΛΑ 1. Μιλάμε χαμηλόφωνα για να μη τρομάζουμε τα νεαρά πουλιά και ζώα. 2. Προσέχουμε τα νεαρά δέντρα και ιδιαίτερα τις κορυφές τους. 3. Παίρνουμε μόνο ξερά ξύλα για τα παιχνίδια μας και όχι πράσινα κλαδιά. 4. Φροντίζουμε να μην καταστρέφουμε τις φωλιές των πουλιών και των ζώων. Είναι το σπίτι τους. 5. Φροντίζουμε να μην αφήνουμε σκουπίδια πίσω μας. 6. Δεν χαράζουμε πάνω στα δέντρα το όνομά μας, τα αρχικά μας κλπ. (Μήπως χαράζουμε το δέρμα μας; Μάλλον όχι γιατί κινδυνεύουμε από μόλυνση. Το ίδιο και τα δέντρα.) 7. Τα δάση ανήκουν σε όλους μας. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να τα μεταχειρίζεται όπως θέλει. 8. Η προσφορά του δάσους στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας και στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής είναι ανεκτίμητη. Το μόνο που χρειάζεται από μας είναι η προσοχή, η φροντίδα και η αγάπη μας. 9. Αν αγαπήσουμε το δάσος και το φυσικό περιβάλλον γενικότερα, τότε μόνο θα μπορέσουμε να το προστατέψουμε. a. Η φύση δεν είναι επικίνδυνη. Επικίνδυνη είναι η άγνοια και η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων μας. b. Δεν υπάρχει ακατάλληλος καιρός. Μόνο ακατάλληλο ντύσιμο! Οι φυσικές δραστηριότητες στο δάσος και το βουνό συνδέονται: με τη θετική επίδραση της φύσης στην ψυχοσύνθεση του ανθρώπου, με τη φυσική άσκηση που εμπεριέχουν οι υπαίθριες δραστηριότητες, με την αναψυχή και την περιπέτεια, με το σεβασμό του περιβάλλοντος και την ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης. Το όφελος των υπαίθριων δραστηριοτήτων είναι: ενεργοποίηση ενστίκτων επιβίωσης (σε μικρούς και μεγάλους), αυτενέργεια που οδηγεί σε ανάπτυξη αυτοπεποίθησης, αμεσότητα με φυσικό περιβάλλον, ανάπτυξη του ατόμου

8 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΕΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ Για μεγαλύτερη ασφάλεια να προτιμάτε να κάνετε πεζοπορία βουνού με παρέα. Μην ξεχνάτε να πάρετε μαζί νερό. Το νερό είναι απαραίτητο και μάλιστα σε αρκετή ποσότητα. Πάντα θα πρέπει να γνωρίζετε από πριν στις διαδρομές που σχεδιάζετε αν θα βρείτε πόσιμο νερό. Πάντα να έχετε μαζί σας ένα αδιάβροχο/αντιανεμικό. Αν έχετε χώρο στο σακίδιο πάρτε μαζί μια δεύτερη μπλούζα κι ένα ζευγάρι κάλτσες. Μην υπερεκτιμάτε τις γνώσεις και ικανότητές σας. Να μένετε πάντα στο μονοπάτι και να μην κόβετε δρόμο για να βγείτε πιο γρήγορα αλλά ούτε ν ανοίγετε εναλλακτικές διαδρομές. Να κάνετε χρήση μόνο ανοιχτών μονοπατιών. Αν αντιμετωπίζετε κάποιο πρόβλημα υγείας ή παίρνετε κάποια φάρμακα καλό θα είναι να έχετε πάντα πάνω σας ένα χαρτί ή μια κάρτα με τα στοιχεία αυτά καθώς και ένα τηλέφωνο επικοινωνίας με κάποιο δικό σας πρόσωπο. Με την κινητή τηλεφωνία μπορεί πλέον κανείς να επικοινωνεί ανά πάσα στιγμή. Σε κάθε περίπτωση όμως καλό θα είναι να ενημερώσετε κάποιον δικό σας για τη διαδρομή που σκοπεύετε να ακολουθήσετε και την πιθανή ώρα επιστροφής. (Τουλάχιστον για το λίγο διάστημα που αφιερώνει κανείς στον εαυτό του και αφήνει μακριά τις σκοτούρες της καθημερινότητας ξεχνώντας το κινητό του τηλέφωνο). Πριν ξεκινήσετε να έχετε ενημερωθεί για τον καιρό τις επόμενες ώρες ή μέρες αν πρόκειται να διανυκτερεύσετε

9 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΟΡΕΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ Με την ορεινή πεζοπορία νιώθοντας την απόλυτη ελευθερία ο άνθρωπος προσπαθεί να δαμάσει τα στοιχεία της φύσης κάτω από τις πιο ακραίες συνθήκες. Για να γίνει όμως αυτό πρέπει να λάβει υπόψη όλους τους κανόνες ασφαλείας και να ενημερωθεί για όλους τους κινδύνους που μπορεί να συναντήσει. Μπορείτε να κάνετε πεζοπορία βουνού σχεδόν παντού στη φύση. Σε όλη την Ελλάδα μπορεί κανείς να βρει κανείς ενδιαφέρουσες διαδρομές ορεινής πεζοπορίας, όλο το χρόνο, όμως το φθινόπωρο και η άνοιξη είναι ιδανικές εποχές. Αν έχετε σκοπό να κάνετε μια πολύωρη εξόρμηση και θέλετε να νοιώσετε άνεση και ασφάλεια, τότε θα ήταν χρήσιμο να εξασφαλίσετε και τα παρακάτω: Ρούχα Ένα βασικό χαρακτηριστικό των ρούχων είναι η καλή διαπνοή. Συνήθως είναι εφαρμοστά με στόχο να κρατούν ζεστό το σώμα και τους μύες, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπουν την αναπνοή τού σώματος και τη γρήγορη εξάτμιση του ιδρώτα. Κατάλληλα παπούτσια Πολλοί αρχάριοι ξεκινούν την ορεινή πεζοπορία φορώντας αθλητικά παπούτσια, όμως η πείρα αποδεικνύει ότι η χρήση ειδικών παπουτσιών για πεζοπορία κάθε άλλο παρά περιττή είναι. Ένα ζευγάρι κατάλληλα παπούτσια μπορεί να προσφέρει άνεση, μεγαλύτερη απόδοση και αποφυγή μικροτραυματισμών. Προστατευτικά γυαλιά Τα γυαλιά στην ορεινή πεζοπορία δεν προστατεύουν μόνο από τον ήλιο αλλά και από κλαδιά, σκόνη κ.ά. Τρόφιμα Τα ενεργειακά τζελ, τα αποξηραμένα φρούτα, κ.ά. είναι μερικά από τα αγαπημένα τρόφιμα των πεζοπόρων. Τα τρόφιμα είναι απαραίτητα στην ορεινή πεζοπορία ιδιαίτερα σε πολύωρες διαδρομές

10 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΟΡΕΙΝΗ ΠΕΖΟΠΟΡΙΑ Όταν κινούμαστε μέσα σε ένα μονοπάτι πάντοτε έχουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας ότι μπορεί να συναντήσουμε: - Ποδηλάτη, περιπατητή, πεζοπόρο (κινούμενο στην ιδία κατεύθυνση με μάς ή αντίθετα). - Εμπόδια. Όχι τα εμπόδια δυσκολίας του μονοπατιού, αλλά τα μη αναμενόμενα (π.χ. νερό, ρέμα, κλαδιά κα). - Ζώα άγρια (π.χ. αδέσποτα σκυλιά, φίδια κ.τ.λ.) ή ήμερα (π.χ. σκύλοι που συνοδεύουν περιπατητές, άλογα). Για να μην βρεθούμε προ εκπλήξεως, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι γιατί όλα τα παραπάνω μπορεί να εμφανιστούν στο μονοπάτι και μάλιστα κάποιες φορές ξαφνικά. Οποιαδήποτε και αν είναι η περίπτωση συνάντησης και ακόμα αν εμείς έχουμε προτεραιότητα ή κινούμαστε σε αμιγώς πεζοπορικό μονοπάτι, πάντοτε παραχωρούμε το μονοπάτι για να έχουμε ασφαλή προσπέραση. Η παραχώρηση δεν σημαίνει ότι υποκύπτουμε ή ότι χάνουμε το δικαίωμα μας, αλλά σεβασμό στους άλλους και στον εαυτό μας. Η διαδικασία αυτή γίνεται για την ασφάλεια όλων. Η ευγένεια θα βοηθήσει για να δημιουργηθεί η ευκαιρία επικοινωνίας ώστε να εξηγήσουμε πιθανά λάθη που μπορεί να έχουν κάνει οι χρηστές του μονοπατιού. Σε περίπτωση συνάντησης με ζώα: Άλογα (με αναβάτη): 1) Παραχωρούμε όλο το μονοπάτι στο άλογο και στον αναβάτη του 2) Χαιρετάμε ευγενικά με ήρεμο τόνο φωνής. 3) Αφού περάσει το άλογο μπορούμε να συνεχίσουμε. Σκύλοι (συνοδευμένοι): Κάθε ιδιοκτήτης σκύλου είναι υποχρεωμένος να τον έχει δεμένο όταν βρίσκεται σε οποιοδήποτε δημόσιο χώρο. 1) Φωνάζουμε με την πρώτη οπτική επαφή «πεζοπόρος» και αν ο σκύλος είναι λυτός «μαζέψατε το σκύλο». 2) Κατευθυνόμαστε στην άκρη του μονοπατιού. 3) Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να σταματήσουμε για να περάσουμε ή να προσπεράσουμε αργά χωρίς να προκαλέσουμε τον σκύλο. Σε περίπτωση που ο σκύλος επιτεθεί έχουμε κάθε δικαίωμα να υπερασπιστούμε τη σωματική ακεραιότητα μας. 4) Αφού προσπεράσουμε έχουμε το νου μας για λίγο ακόμη, ο σκύλος μπορεί να επιστρέψει και να μας ακολουθήσει. Σκύλοι (αδέσποτοι): Πάντα βαδίζουμε με προσοχή και ήρεμες κινήσεις. Σε περίπτωση επίθεσης σταματάμε και προσπαθούμε να διώξουμε τον ή τους σκύλους σε μια ασφαλή απόσταση (φωνάζοντας, με πέτρες ή κλαδιά) περπατώντας με αργό ρυθμό ώστε να απομακρυνθούμε το συντομότερο δυνατό. Αν είναι περισσότερα από ένα σκυλιά, καλό θα ήταν να έχουμε πλάτη ένα δένδρο η ένα θάμνο και να μην είμαστε ακάλυπτοι. Φίδια: 1) Με την πρώτη οπτική επαφή διατηρούμε την ψυχραιμία μας και τον έλεγχο. 2) Αλλάζουμε πορεία (δεν κατευθυνόμαστε πάνω στο φίδι). 3) Απομακρυνόμαστε γρήγορα και ειδοποιούμε τους πεζοπόρους που μπορεί να είναι πίσω μας. Τα φίδια τρομάζουν αν εμφανιστούμε γρήγορα και αναπάντεχα. Μια πιθανή περίπτωση είναι να κουλουριαστούν αμυνόμενα. Αν κάποιο φίδι κουλουριαστεί στην μέση του μονοπατιού, σταματάμε και προσπερνάμε αφήνοντας τουλάχιστον 3 με 4 μέτρα απόσταση (ακόμα και αν χρειαστεί να βγούμε από το μονοπάτι). Δεν τρομάζουμε και δεν ενοχλούμε τα ζώα Όλα τα ζώα τρομάζουν με την παρουσία του ανθρώπου, πόσο μάλλον με κάποιον που κινείται και κάνει άγνω στους για αυτά θορύβους. Σε κάθε περίπτωση δίνουμε χώρο και χρόνο στα ζώα να μας συνηθίσουν. Απομακρυνόμαστε γρήγορα και σε καμιά περίπτωση δεν ακολουθούμε ή προσπαθούμε να τα πιάσουμε. Σχεδιάζουμε και υπολογίζουμε τους κινδύνους Γνωρίζουμε τις δυνατότητες μας και προετοιμαζόμαστε για τα διαφορετικά είδη μονοπατιών που θα συναντήσουμε. Προσοχή στο φορητό Mp3 Δώστε προτεραιότητα στην ασφάλειά σας ακόμα και αν βαρεθείτε λίγο. Η ευχάριστη επίδραση της μουσικής αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής μελέτης και σίγουρα οι περισσότεροι από εσάς το έχετε ήδη διαπιστώσει. Η μουσική αποτελεί μια εξαιρετική παρέα και ανάλογα με το ρυθμό και την έντασή της μπορεί να μας «ανεβάζει» όταν το χρειαζόμαστε. Έτσι, η εικόνα του πεζοπόρου με ακουστικά και Mp3 είναι πλέον συνηθισμένη. Όμως, θα πρέπει να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί καθώς με τα ακουστικά στα αυτιά μειώνεται η αντίληψή σας και κατά συνέπεια και η ικανότητα αντίδρασης σε κάποιον εξωτερικό κίνδυνο. Έτσι, μπορεί να μην ακούσετε την προειδοποίηση κάποιου για επερχόμενο κίνδυνο και ξαφνικά να βρεθείτε σε πολύ δυσάρεστη θέση. Προτεραιότητα έχει η σωματική σας ακεραιότητα και δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να τη θέτετε σε κίνδυνο

11 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΚΑΙΡΟΥ Αν δεν έχετε ενημερωθεί για τον καιρό από επιστήμονες μετεωρολόγους, από τα δελτία ειδήσεων, από σχετικές ιστοσελίδες κλπ, τότε μπορείτε να προβλέψετε πρακτικά τον καιρό παρατηρώντας τον ουρανό και τα σύννεφα, αλλά και τα ζώα, τα οποία είναι πολύ πιο ευαίσθητα απ τον άνθρωπο στις μεταβολές του καιρού. Έτσι, θα έρθει κακοκαιρία, εάν: Τα σύννεφα είναι έντονα, γκρίζα και μαύρα, ανακατεύονται και κατεβαίνουν προς τη γη. Αστράφτει ή βροντά χωρίς βροχή (έρχεται καταιγίδα). Οι αράχνες διατρέχουν τα νήματα που συγκρατούν τον ιστό τους. Οι μέλισσες μπαίνουν στην κυψέλη και δεν ξαναβγαίνουν (καταιγίδα). Οι γάτες καθαρίζονται πολύ ώρα, περνώντας το πόδι πίσω από το αφτί τους. Τα σαλιγκάρια και οι γυμνοσάλιαγκες βγαίνουν από τις κρυψώνες τους. Τα ψάρια πηδούν έξω από το νερό. Ενώ θα έχει καλοκαιρία, όταν: Ο ήλιος ανατέλλει χωρίς να υπάρχουν σύννεφα στην ανατολή. Οι βάτραχοι κοάζουν το βράδυ. Τα χελιδόνια πετούν ψηλά. Οι γλάροι το πρωί ανοίγονται στο πέλαγος. Οι νυχτερίδες πετούν σιωπηλά αργά το βράδυ. Τα κοκόρια λαλούν σε ακανόνιστες ώρες. Η βδέλλα, που έχουμε τοποθετήσει στο βυθό ενός κυπέλλου, διπλώνεται. Μπορούμε να προβλέψουμε τι καιρό θα μας κάνει σήμερα ή αύριο; Πώς το βρήκαμε; - 9 -

12 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΑΣΤΡΑΠΕΣ ΚΑΙ ΒΡΟΝΤΕΣ Η ανταλλαγή ηλεκτρισμού ανάμεσα στα σύννεφα και το έδαφος προκαλεί ένα γιγάντιο σπινθήρα, τον κεραυνό. Η διαστολή του θερμαινόμενου από την ηλεκτρική εκκένωση αέρα συνοδεύεται από έναν εκρηκτικό θόρυβο, τη βροντή. Μπορούμε να υπολογίσουμε πόσο απέχει από εμάς μια καταιγίδα; Όσο μακριά και αν είναι η καταιγίδα, βλέπουμε τον κεραυνό (αστραπή) την ώρα που δημιουργείται, αλλά ακούμε τη βροντή αργότερα. (Ταχύτητα ήχου: 350μ/δευτερόλεπτο). Για παράδειγμα, όταν δούμε μια αστραπή στα δυτικά και ακούσουμε τη βροντή 6 δευτερόλεπτα αργότερα σημαίνει ότι η καταιγίδα βρίσκεται (6*350= 2.100μ) 2,1 χιλιόμετρα περίπου μακριά στα δυτικά. Έτσι μπορούμε να εκτιμήσουμε καλύτερα την κατεύθυνσή μας και το αν έχουμε αρκετό χρόνο να φτάσουμε στον προορισμό μας. Θα πρέπει να υπολογίζουμε όμως ότι η καταιγίδα μπορεί να κινηθεί και σε άλλη κατεύθυνση ανάλογα με τον άνεμο. Προφυλάξεις από καταιγίδες. Αν δεν υπάρχει κοντά μας ασφαλές καταφύγιο, καλύτερα να συνεχίσουμε το δρόμο μας. Αποφεύγουμε τα μεμονωμένα δέντρα, τους πυλώνες, τα γεωργικά μηχανήματα, τα μεταλλικά υπόστεγα και τους φράκτες. Δεν πλησιάζουμε στις όχθες των λιμνών. Δεν μπαίνουμε σε σπήλαια, σε κοιλότητες βράχων, σε σχισμές που τις γλείφει το νερό (που είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισμού). Δεν πλησιάζουμε τους ογκόλιθους

13 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ Ο άνεμος είναι η αναπνοή της ατμόσφαιρας. Αν δεν υπήρχε άνεμος, θα έκανε πολύ περισσότερη ζέστη στους τροπικούς, περισσότερο κρύο στους πόλους, θα έβρεχε ασταμάτητα στις θάλασσες και η στεριά θα ήταν ξερή σαν τις ερήμους. Χάρη σ αυτόν μεταβάλλονται οι καιρικές συνθήκες. Η μέση ταχύτητά του είναι 30χλμ/ώρα. Στις θύελλες ξεπερνά τα 50χλμ/ώρα, ενώ ένας ανεμοστρόβιλος κινείται με ταχύτητα 86 χλμ/ώρα. Πρέπει επίσης να γνωρίζουμε ότι ο άνεμος κάνει το ανθρώπινο σώμα να αισθάνεται πολύ πιο έντονα το κρύο. Έτσι, μια θερμοκρασία 10 ο C με άνεμο 20χλμ/ώρα την αισθανόμαστε σαν 4 ο C, ενώ με άνεμο 40 χλμ/ώρα την αισθανόμαστε σαν 0 ο C. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να μπορεί κανείς να εκτιμήσει την ένταση του ανέμου πρακτικά κι έτσι να ντυθεί κατάλληλα και να αποφύγει περιπέτειες. Ο καπνός ανεβαίνει κατακόρυφα: άπνοια, 0-1 Μποφόρ (ταχύτητα 0-5 χλμ/ώρα). Τα φύλλα κινούνται: ασθενής άνεμος, 2-3 Μποφόρ (ταχύτητα 5-20 χλμ/ώρα). Τα κλαδιά κινούνται: ισχυρός άνεμος, 4-5 Μποφόρ (ταχύτητα χλμ/ώρα). Οι κορυφές ταλαντώνονται, οι ομπρέλες αναποδογυρίζουν: σφοδρός άνεμος, 6 Μποφόρ (ταχύτητα χλμ/ώρα). Όλα τα δέντρα κινούνται, το αντίθετο στον άνεμο βάδισμα γίνεται δύσκολα: θυελλώδης άνεμος, 7 Μποφόρ (ταχύτητα χλμ/ώρα). Τα κλαδιά σπάζουν: θύελλα, 8-9 Μποφόρ (ταχύτητα χλμ/ώρα). Τα δέντρα ξεριζώνονται: σφοδρή θύελλα, Μποφόρ (ταχύτητα χλμ/ώρα). Μεγάλες καταστροφές: τυφώνας, 12 Μποφόρ (ταχύτητα χλμ/ώρα). 6 Μποφόρ 10 Μποφόρ 11 Μποφόρ Σε πολλές περιοχές στην Ελλάδα κάθε άνεμος έχει διαφορετικά ονόματα ή παραλλαγές. Εδώ παραθέτουμε τα πιο συνηθισμένα απ αυτά. Βόρειος (Β): Βοριάς ή Τραμουντάνα Βορειοανατολικός (ΒΑ): Γρέγος (ο πιο κρύος άνεμος) Ανατολικός (Α): Λεβάντες Νοτιοανατολικός (ΝΑ): Σιρόκος Νότιος (Ν): Νοτιάς ή Όστρια Νοτιοδυτικός (ΝΔ): Γαρμπής ή Λίβας (όταν είναι ζεστός) Δυτικός (Δ): Πουνέντες ή Ζέφυρος Βορειοδυτικός (ΒΔ): Μαΐστρος

14 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΦΥΣΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Καλό είναι σε κάθε εξόρμησή μας στη φύση να έχουμε μαζί μας πυξίδα και χάρτη, ειδικά εάν πρόκειται να διανύσουμε νέες διαδρομές. Εάν για κάποιο λόγο το έχουμε ξεχάσει, υπάρχει πάντα τρόπος να προσανατολιστούμε με φυσικούς τρόπους. Πάντα θυμόμαστε ότι όταν το δεξί μας χέρι δείχνει την Ανατολή, το αριστερό δείχνει τη Δύση, μπροστά μας είναι ο Βορράς και πίσω μας ο Νότος. Προσανατολισμός με τον ήλιο. Επειδή ο ήλιος βγαίνει από την Ανατολή το μεσημέρι βρίσκεται προς το Νότο και το βράδυ στη Δύση, μπορούμε, γνωρίζοντας τ ην ώρα, να προσδιορίσουμε (κατά προσέγγιση) κάποιο σημείο του ορίζοντα. Για παράδειγμα, το καλοκαίρι o ήλιος στις 6 το πρωί βρίσκεται στην Ανατολή, στις 9 Βορειοανατολικά, στις 12 στο Νότο, στις 3 Νοτιοδυτικά και στις 6 το απόγευμα στη Δύση. Στερεώνοντας κατακόρυφα στο έδαφος ένα ξύλο με τέτοιο ύψος, ώστε να αφήνει μια ευδιάκριτη σκιά στο έδαφος σημαδεύουμε την άκρη τ ης σκιάς. Περιμένουμε ώσπου να μετακινηθεί η σκιά περίπου 40 εκατοστά και σημαδεύουμε τη νέα θέση. Ενώνουμε τα δύο σημάδια με μια ευθεία. Η ευθεία δείχνει τον άξονα Ανατολής Δύσης. Το πρώτο σημείο που σημαδέψαμε δείχνει τη Δύση ενώ το δεύτερο την Ανατολή. Προσανατολισμός με τα βρύα. Τα βρύα έχουν τη τάση να βγαίνουν στη βορινή πλευρά των δέντρων εξαιτίας της υγρασίας και των κρύων βοριάδων. Μπορεί στη συνέχεια να τείνουν να κατακλείσουν περιμετρικά το δένδρο, αλλά είναι εύκολα διακριτή η κυριαρχία τους στη βορι νή πλευρά του δένδρου. Προσανατολισμός με ιερά εκκλησιών και σταυρούς τάφων. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία υπάρχει μια σημειολογία, η οποία έμμεσα σχετίζεται με τον προσανατολισμό και βασίζεται στη σπουδαιότητα της Ανατολής. Γι αυτό, ενώ με την πυξίδα και το χάρτη αναζητούμε πρώτα το Βορρά, τώρα θα αναζητήσουμε την Ανατολή και θα τη βρούμε πίσω από το Ιερό της Εκκλησίας ή απέναντι από το σταυρό του τάφου. (Ο σταυρός βλέπει στη Δύση). Προσανατολισμός με τα κτίρια. Η γενικότερη αρχή του βιοκλιματικού σχεδιασμού θέτει ότι η νότια πλευρά του κτιρίου πρέπει να χρησιμοποιείται για παθητική ηλιακή θέρμανση, ενώ αντίθετα η βόρεια για προστασία από τους ανέμους και ανάσχεση της θερμότητας. Έτσι, αν δούμε κάποιο παλιό κτίριο αρχοντικό ή νεοκλασικό θα παρατηρήσουμε ότι τα μεγάλα του ανοίγματα είναι στο Νότο και η τυφλή πλευρά με ελάχιστα, συνήθως, ανοίγματα προς το Βορρά. Προσανατολισμός με τις μυρμηγκοφωλιές Τα μυρμήγκια φροντίζουν να φτιάχνουν με τέτοιο τρόπο τις φωλιές τους, ώστε η βορινή πλευρά να είναι περισσότερο ανασηκωμένη από τις υπόλοιπες. Προσανατολισμός με την κλίση των κορμών των δέντρων. Λόγω των δυνατών βοριάδων ή τ ης ηλιοφάνειας σε πολλά δάση τα δέντρα παίρνουν κλίση προς το Νότο. Προσανατολισμός με τον ήλιο και ένα αναλογικό ρολόι χεριού Για να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο αυτ ή χρειαζόμαστε ένα ρολόι με δείκτες. Συντονιζόμαστε με τον ηλιακό χρόνο γυρίζοντας το ρολόι μας μία ώρα πίσω το χειμώνα και δύο ώρες πίσω το καλοκαίρι. Τοποθετούμε το ρολόι οριζόντια κι ευθυγραμμίζουμε τον ωροδείκτη με τον ήλιο. Ο Νότος βρίσκεται στη διχοτόμο της γωνίας, που σχηματίζεται ανάμεσα στον ωροδείκτη και την ένδειξη (μεσημβρία). Εάν ζούσαμε στο νότιο ημισφαίριο η ίδια διχοτόμος θα μας έδειχνε το Βορρά. Προσανατολισμός με τον πολικό αστέρα Τη νύχτα μπορούμε να προσδιορίσουμε το Βορρά με τη βοήθεια του πολικού αστέρα. Ο πολικός αστέρας έχει το εξής προνόμιο: Δεν αλλάζει θέση γιατί βρίσκεται πάνω στον άξονα περιστροφής της γης και γι' αυτό δείχνει πάντα το Βορρά, ενώ προσδιορίζεται εύκολα από τον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου. Η Μεγάλη Άρκτος βρίσκεται πάντα στο βόρειο τμήμα του ορίζοντα και αναγνωρίζεται εύκολα από το σχήμα κατσαρόλας, που σχηματίζουν τα επτά άστρα της. Αν από τα άστρα α και β της Μεγάλης Άρκτου χαράξουμε μια νοητή γραμμή και την προεκτείνουμε προς το α, 5 φορές το μήκος α-β, τότε θα βρούμε τον πολικό αστέρα, που ανήκει στον αστερισμό της Μικρής Άρκτου

15 Η κλίμακα του χάρτη ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΕΝΑ ΧΑΡΤΗ Η κλίμακα ενός χάρτη είναι το κλάσμα που έχει ως αριθμητή τη μοναδιαία απόσταση στο χαρτί και παρονομαστή την πραγματική απόσταση στο πεδίο. Για παράδειγμα κλίμακα 1: σημαίνει πως 1 εκατοστό στο χάρτη αντιστοιχεί σε εκατοστά (ή 500 μέτρα) στο πεδίο. Ισοϋψείς καμπύλες Όσο μεγαλώνει το υψόμετρο τόσο σκουραίνουν οι ισοϋψείς καμπύλες. Οι ισοϋψείς καμπύλες ενώνουν σημεία της γης που έχουν το ίδιο ακριβώς υψόμετρο. Στο υπόμνημα κάθε χάρτη φαίνεται η υψομετρική διαφορά ανάμεσα σε δυο διαδοχικές καμπύλες, η οποία συνήθως αντιστοιχεί σε 100μ. (σε χάρτες κλίμακας 1: ). Αυτό που πρέπει να γνωρίζει κάποιος, που έχει σκοπό να διασχίσει μια ορεινή διαδρομή, μελετώντας το χάρτη είναι ότι όσο πιο κοντά είναι οι ισοϋψείς καμπύλες τόσο μεγαλύτερη είναι η κλίση του εδάφους. Πολλά στοιχεία του γήινου ανάγλυφου, όπως ράχες, βουνά, κοιλάδες και διάσελα, γίνονται εύκολα κατανοητά από το αντίστοιχο σχήμα των ισοϋψών καμπύλων. Έτσι, θα ήταν πολύ χρήσιμο να μελετήσουμε το χάρτη ισοϋψών καμπυλών πριν αποφασίσουμε να διασχίσουμε με την παρέα μας μια άγνωστη πορεία. Θα διαλέξουμε έτσι πιο προσβάσιμα μονοπάτια για τις εξορμήσεις μας

16 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΔΙΟΥ ΒΡΕΣ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΣΗ Ας δούμε αν μπορούμε να υπολογίσουμε με γυμνό μάτι τις αποστάσεις που έχουμε από χαρακτηριστικά σημαία του ορίζοντα ή και από τους συμμαθητές μας. Ανάλογα δηλαδή με το τι διακρίνουμε : 10 χλμ - Μία γραμμή 5 χλμ. Συγκεχυμένες σκιές 2 χλμ. Περίγραμμα δέντρων 850 μ Ξεχωρίζεις ανθρώπους 700μ. Διακρίνεις τα μέλη τους 600μ. Σπίτι με λεπτομέρειες. 500 μ. Χειρονομίες ανθρώπων 400 μ. Σιλουέτες 75μ. Βλέπεις τα μάτια 50μ Ξεχωρίζεις ποιος είναι (Πηγή: Renee Kayser, Το Βιβλίο του δάσους, οδηγός του μικρού εξερευνητή, Εκδόσεις Ερευνητές, 1989) απέχουμε από :

17 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ ΒΡΕΣ ΤΟΝ ΑΝΕΜΟ Βρείτε τον καλύτερο τρόπο για να προσανατολιστείτε, στην τοποθεσία που βρίσκεστε. Σημειώστε ποια χαρακτηριστικά σημάδια γύρω σας θα σας δείχνουν στο εξής πού βρίσκεται ο βορράς, ο νότος, η ανατολή και η δύση. Αφού προσανατολιστείτε, βρείτε την κατεύθυνση του ανέμου, που φυσάει τώρα, και την ονομασία του: Βορειοδυτικός Τρόπος προσανατολισμού που επιλέξαμε, πώς εργαστήκαμε: ΒΔ Μαΐστρος Βόρειος Β Βοριάς ή Τραμουντάνα Βορειοανατολικός ΒΑ Γρέγος (ο πιο κρύος άνεμος) Δυτικός Δ Πουνέντες ή Ζέφυρος Ανατολικός Α Λεβάντες Νοτιοδυτικός ΝΔ Γαρμπής ή Λίβας (όταν είναι ζεστός) Νότιος Ν Νοτιάς ή Όστρια Νοτιοανατολικός ΝΑ Σιρόκος Ο άνεμος, που φυσάει τώρα, με μια φράση:

18 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ:.. ΕΠΟΧΗ (ΜΗΝΑΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ): Υπογράμμισε το σωστό: ΕΙΔΟΣ ΔΑΣΟΥΣ: α. Κωνοφόρο, β. φυλλοβόλο, γ. Τροπικό Κύκλωσε το σωστό: ΒΑΘΜΙΔΑ ΒΟΥΝΟΥ: 1. Λόφων μέχρι 900μ 2 Ορεινή 900μ 1500μ 3. Υποαλπική μ 4. Αλπική 2100μ.-2700μ 5. Χιονιού πάνω από 2700μ. Σημείωσε εδώ τα χρώματα που κυριαρχούν στο πεδίο που επισκεφτήκαμε:.... Σημείωσε εδώ τα αρώματα και μυρωδιές που κυριαρχούν στο πεδίο που επισκεφτήκαμε:.... Σημείωσε εδώ τους ήχους που κυριαρχούν στο πεδίο που επισκεφτήκαμε:.... Αναγνώρισε και σημείωσε εδώ από ένα μέχρι τρία από κάθε είδος που συνάντησες: ΔΕΝΤΡΑ: ΑΕΙΘΑΛΗ ΦΥΛΛΟΒΟΛΑ ΘΑΜΝΟΙ: ΑΕΙΘΑΛΕΙΣ ΦΥΛΛΟΒΟΛΟΙ ΠΟΩΔΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗ: (ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ-ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΑ- ΒΟΤΑΝΑ) ΑΝΑΡΡΙΧΟΜΕΝΑ ΦΥΤΑ ΚΑΙ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ: (ΒΡΥΑ, ΛΕΙΧΗΝΕΣ, ΜΥΚΗΤΕΣ) Μήπως είδες ΕΙΔΗ ΠΑΝΙΔΑΣ (ΘΗΛΑΣΤΙΚΑ, ΕΡΠΕΤΑ, ΠΤΗΝΑ, ΕΝΤΟΜΑ ΚΛΠ), ή ΙΧΝΗ ΤΟΥΣ;

19 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΔΕΝΔΡΩΝ-ΘΑΜΝΩΝ

20 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΧΑΜΗΛΗΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ

21 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΑΓΡΙΩΝ ΖΩΩΝ Γράψτε τα ονόματα στις εικόνες: αγριόγατα, αγριογούρουνο, αλεπού, ασβός, βατράχι, ελάφι, λαγός, λύκος, νυφίτσα, σαλαμάνδρα, σαύρα, σκίουρος, τσακάλι, τυφλοπόντικας, χελώνα _

22 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΦΥΛΛΟ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΠΟΥΛΙΩΝ Γράψτε τα ονόματα στις εικόνες: αετός, αηδόνι, γερακίνα, δεκοχτούρα, δρυοκολάπτης, καλιακούδα, κορυδαλλός, κοτσύφι, κουκουβάγια, μελισσοφάγος, μπεκατσίνι, μπούφος, τσαλαπετεινός, τσίφτης, φιδαετός

23 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΟΝΟΜΑΤΑ ΠΟΥΛΙΩΝ Ενώνοντας τις σπασμένες λέξεις σχηματίστε τις ονομασίες πουλιών του τόπου μας: αγριοαηγεραγύπδεκαδρυοκαρδεκοράκουκουμαυρομελισσομπεκάμπούξετσίχρυσ- αετός ας βάγια δόνι κι κίνα κολάπτης οχτούρα πελαργός περίστερο ρίνα τσα φάγος φος φτέρι φτης

24 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΠΟΥ ΖΟΥΝ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ; Εντάξτε το κάθε πουλί σε μια από τις παρακάτω κατηγορίες: Πουλιά υδρόβια Πουλιά του δάσους Αγριοπερίστερο Αετός Αηδόνι Αργυροπελεκάνος Ασημόγλαρος Βαλτόπαπια Γερακίνα Γύπας Δεκαοχτούρα Δρυοκολάπτης Καρδερίνα Κορμοράνος Κότσυφας Κουκουβάγια Κρυπτοτσικνιάς Λευκοτσικνιάς Μπούφος Νανόχηνα Σκουφοβουτηχτάρι Σταχτοτσικνιάς Τσίχλα Φαλαρίδα Φλαμίγκο Χουλιαρομύτα

25 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΤΕ ΤΑ ΣΤΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ Εντοπίστε τα στρώματα του δάσους σας, με τη βοήθεια του υπομνήματος: Τοποθετήστε τα παρακάτω ζώα στην εικόνα, ανάλογα με της ανάγκες τους: 1.αηδόνι, 2.αλεπού, 3.γαιοσκώληκας, 4.δρυοκολάπτης, 5.κάμπια, 6.μυρμήγκι, 7.σκίουρος, 8.φίδι

26 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΓΝΩΡΙΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΕΝΑ ΔΕΝΔΡΟ Διαλέγουμε με την ομάδα μας ένα δένδρο και το ονοματίζουμε. Το όνομα που δώσαμε στο δένδρο μας είναι:.. ΣΚΙΤΣΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΔΕΝΔΡΟΥ ΜΑΣ Βρίσκουμε δύο θέσεις από τις οποίες βλέπουμε καλά το δένδρο μας, από διαφορετικές πλευρές του, π.χ. σε ορθή γωνία (90 ο ) με αυτό. Σχεδιάζουμε όσο πιο πιστά μπορούμε το σκίτσο του δένδρου μας από τις πλευρές αυτές. Το όνομα που δώσαμε στο δένδρο μας στην αρχή, μας βοήθησε στο σκιτσάρισμά του;. Θέλουμε τώρα να του δώσουμε ένα πιο ταιριαστό όνομα; Αν ναι ποιο;. από το «Το μονοπάτι της αλεπούς», του ΚΠΕ Ποροΐων , Τάτση Κ. & Κεχαγιόγλου Ε

27 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΗΛΙΚΙΑ Ένα δένδρο χρειάζεται 1 χρόνο για να αυξήσει την περίμετρό του περίπου κατά 2,5 εκατοστά, αν ζει κάπου μόνο του. Αν όμως ζει ανάμεσα σε άλλα δέντρα, επειδή ανταγωνίζεται τα άλλα δέντρα για να αποκτήσει το απαραίτητο φως, νερό και θρεπτικά συστατικά, η ανάπτυξή του χρειάζεται περίπου διπλάσιο χρόνο. Έτσι βρίσκουμε την ηλικία του (σε χρόνια) διαιρώντας την περίμετρο του κορμού του (σε μέτρα) με το 2,5, ενώ αν ζει ανάμεσα σ άλλα, διπλασιάζουμε το αποτέλεσμα. Π.χ. αν η περίμετρος είναι 110εκ., η ηλικία του είναι 110/2,5=44 χρονών, ενώ αν ζει ανάμεσα σ άλλα, η ηλικία του είναι 44*2=88 χρονών. Περίμετρος του δένδρου, σε ύψος 1,30μ.-1,40μ. από το έδαφος:... εκ. Ηλικία του δένδρου:.... χρόνια. από το «Το μονοπάτι της αλεπούς», του ΚΠΕ Ποροΐων , Τάτση Κ. & Κεχαγιόγλου Ε

28 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΥΨΟΣ Γνωρίζοντας το ύψος κάποιου από την ομάδα μας, τον βάζουμε να σταθεί δίπλα στο δένδρο μας. Στεκόμαστε μακριά κρατώντας ένα ραβδί με τεντωμένο χέρι και σημειώνουμε πάνω στο ραβδί το φαινόμενο ύψος του φίλου μας. Έπειτα μετράμε πόσες φορές χωράει αυτό στο ύψος του δένδρου μας. Πολλαπλασιάζουμε τόσες φορές το ύψος του φίλου μας και έχουμε κατά προσέγγιση το ύψος του δένδρου μας. Για παράδειγμα, αν το ύψος του φίλου μας είναι 1,50 μ και πάνω στο ραβδί φαίνεται να χωράει 20 φορές στο ύψος του δένδρου μας, τότε το ύψος του δένδρου είναι 1,50 μ*20 φορές= 30 μέτρα Πραγματικό ύψος του φίλου μας (κατά προσέγγιση δεκάτου του μέτρου):.μ. Πόσες φορές χωράει το ύψος του φίλου μας στο ύψος του δένδρου μας;... φορές. Ύψος του δένδρου:..... μ. από το «Το μονοπάτι της αλεπούς», του ΚΠΕ Ποροΐων , Τάτση Κ. & Κεχαγιόγλου Ε

29 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΑΦΗ ΣΚΑΡΦΑΛΩΜΑ ΣΤΟ ΔΕΝΔΡΟ ΜΑΣ Αγκαλιάζουμε ή, ακόμα, βρίσκουμε έναν τρόπο για να ν ανέβει έστω και λίγο κάποιος από την ομάδα μας πάνω στο δένδρο. Λειτουργούμε ομαδικά και βοηθούμε το συμμαθητή μας ή τη συμμαθήτριά μας. Έτσι, ερχόμαστε σε επαφή με το δένδρο μας και το γνωρίζουμε καλύτερα. ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΤΟΥ ΔΕΝΔΡΟΥ ΜΑΣ Αποτυπώνουμε σε ένα φύλλο χαρτί το ανάγλυφο του φλοιού του δένδρου μας με τη βοήθεια μαλακού μολυβιού. Ακόμα, βρίσκουμε κάποια καλά διατηρημένα ξερά φύλλα του δένδρου μας και με τη βοήθεια κυλίνδρου παίρνουμε το ανάγλυφο αποτύπωμά τους σε υγρό πηλό, τον οποίο αφήνουμε στη συνέχεια να στεγνώσει. Χρειαζόμαστε ένα σβώλο πηλού περίπου όσο χωράει στην παλάμη μας, τον οποίο πλάθουμε σε λεπτό φύλλο πάνω σε μια επίπεδη επιφάνεια. Η δραστηριότητα μπορεί να γίνει και στο εργαστήριο, μετά την επιστροφή μας στο Κέντρο, αρκεί να έχουμε φέρει εκεί τα ξερά φύλλα του δένδρου μας

30 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΕΝΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΕΝΑ ΡΥΑΚΙ Οριοθετούμε με την ομάδα μας ένα κομμάτι της όχθης του ποταμιού ή του ρυακιού και το ονομάζουμε: Το όνομα του κομματιού μας είναι:... ΑΦΗ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Βάζουμε το χέρι μας μέσα στο νερό και υπολογίζουμε τη θερμοκρασία του. Στη συνέχεια παίρνουμε το θερμόμετρο από το σάκο της ομάδας μας και θερμομετρούμε το νερό με ακρίβεια για ένα λεπτό. Πόσο έξω πέσαμε; Θερμοκρασία αίσθησης: Θερμοκρασία θερμομέτρου:.. ΜΕΤΡΗΣΗ ΝΙΤΡΙΚΩΝ, ΦΩΣΦΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ph Χρησιμοποιούμε το αντιδραστήριο που θα βρούμε στο σάκο μας, ακολουθούμε τις οδηγίες του φυλλαδίου του, και μετράμε τα νιτρικά, τα φωσφορικά και το PH του νερού. Είναι στα φυσιολογικά όρια; Μέτρηση Νιτρικών ΝΟ Μέτρηση Φωσφορικών PΟ Μέτρηση ph από το «Το μονοπάτι της αλεπούς», του ΚΠΕ Ποροΐων , Τάτση Κ. & Κεχαγιόγλου Ε. (φυσιολογικές τιμές 50mg/l) (φυσιολογικές τιμές 0,7mg/l) (φυσιολογικές τιμές γλυκών νερών 6,5 8,5 )

31 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ από το «Η λίμνη και το ποτάμι της», του ΚΠΕ Ποροΐων , Τάτση Κ. & Κεχαγιόγλου Ε. Τοποθεσία δείγματος νερού Οργανισμοί που παρατηρήσαμε Συμπέρασμα: καθαρότητα του νερού

32 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ O ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ Μαζέψτε μόνο πράγματα που μπορείτε να επιστρέψετε στη θέση τους χωρίς να πάθουν καμία ζημιά. 1. Τρία διαφορετικά είδη φύλλων 2. Ένα μισοφαγωμένο φύλλο (όχι από εσένα!) 3. Ένα αγκάθι 4. Κάτι στρογγυλό 5. Κάτι χνουδωτό 6. Κάτι αιχμηρό 7. Κάτι πολύ ελαφρύ 8. Κάτι που να δηλώνει ανθρώπινη παρουσία 9. Κάτι όμορφο 10.Τρία διαφορετικά είδη καρπών 11.Κάτι άσπρο 12.Κάτι πράσινο 13.Μια μεγάλη αγκαλιά με την ομάδα σου 14.Ένα μεγάλο χαμόγελο Αφού τα συγκεντρώσετε βάλτε τα στο σάκο σας και με την επιστροφή στο κέντρο φτιάξτε ένα κολάζ με φυσικά υλικά

33 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ:.... Παρατηρούμε έργα ή άλλες ανθρώπινες παρεμβάσεις στο δάσος που επισκεφτήκαμε. Υπογραμμίζουμε όποιες βρήκαμε. Ζωγραφίζουμε στα πλαίσια τις τρεις κυριότερες. 1) Σκουπίδια- (γράψτε από πού μπορεί να προέρχονται): 1α) Πλαστικά 1β) Χαρτιά 1γ) Αλουμίνια 1δ) Σιδηρικά.. 1ε) Ξύλα-μοριοσανίδες.. 1στ) Αδρανή (μπάζα) 1ζ) Άλλο 2) Δρόμοι: α) Ασφάλτινοι, β) Χωμάτινοι, γ) Ύπαρξη μονοπατιών 3 Φράχτες: α) Μάνδρες, β) Συρματοπλέγματα, γ) Πρόχειροι φράχτες 4) Στάνες: α) Σύγχρονες μονάδες κτηνοτροφίας, β) Πρόχειρα μαντριά 5) Υδραυλικά έργα: α) Τάφροι, β) Αναβαθμοί, γ) Φράγματα, δ) Δεξαμενές 7) Κτίρια: α) Κατοικίες, β) Καταστήματα, γ) Βιοτεχνίες, δ) Ξενοδοχεία 8) Ερείπια κτιρίων: α) Μισογκρεμισμένα, β) Μόνο παλιά θεμέλια 8) Άλλα έργα και παρεμβάσεις:. Σημείωσε εδώ τα χρώματα των ανθρώπινων παρεμβάσεων στο πεδίο που επισκεφτήκαμε:.... Σημείωσε εδώ τυχόν μυρωδιές από ανθρώπινες παρεμβάσεις στο πεδίο που επισκεφτήκαμε:.... Σημείωσε εδώ τυχόν ήχους από ανθρώπινες παρεμβάσεις στο πεδίο που επισκεφτήκαμε:

34 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΔΑΣΟΣ Διαβάστε προσεκτικά τις παρακάτω λέξεις: υπερβόσκηση προστασία εδάφους από διάβρωση ηρεμία άγρια πανίδα λαθροϋλοτόμηση δροσιά οξυγόνο ψυχαγωγία ρύπανση εξόρυξη ορυκτών πυρκαγιά οικοπεδοποίηση βροχοπτώσεις ξυλεία πλούσια χλωρίδα ευχάριστο φωτοκλίμα εξουδετέρωση επιβλαβών διοξειδίων μείωση θορύβων υγρασία του εδάφους φιλτράρισμα και καθαρισμός του νερού υπόγεια νερά Συζητήστε ανά ομάδα και βάλτε τις λέξεις στη στήλη που ταιριάζουν: Προσφορά του δάσους : στον άνθρωπο Υποβάθμιση του δάσους από τον άνθρωπο

35 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ ΜΕ ΦΥΣΙΚΟ ΤΡΟΠΟ Η ομάδα χωρίζεται σε ζεύγη, έναν/μία «φωτογράφο» και τη «φωτογραφική μηχανή», που κρατά τα μάτια της κλειστά με μια κορδέλα. (Εναλλακτικά, η όλη ομάδα επιλέγει ένα μέλος, που αποτελεί την φωτογραφική μηχανή της). Αρχικά, ο/η «φωτογράφος» πρέπει να ψάξει μια εικόνα μέσα στο δάσος, που θα ήθελε να φωτογραφίσει. Στη συνέχεια, οδηγεί την φωτογραφική μηχανή, με κλειστά τα μάτια της, στο σημείο λήψης. Της ανοίγει τα μάτια μόνο για 2 με 3 δευτερόλεπτα. Μόλις βγει η «φωτογραφία», γυρίζουν στο σημείο, που ήταν αρχικά, και ο/η «φωτογράφος» ζητάει από τη «φωτογραφική μηχανή» να περιγράψει τι θυμάται και τη βοηθά να το σχεδιάσει. Έπειτα, η «φωτογραφική μηχανή» πηγαίνει με τα μάτια ανοιχτά στο σημείο που «φωτογράφισε», βλέπει την εικόνα, τη συγκρίνει με τη «φωτογραφία» της, την οποία μπορεί να συμπληρώσει και να της δώσει έναν τίτλο. Μετά, οι ρόλοι αλλάζουν. Η κάθε «φωτογράφιση» διαρκεί περίπου 10 λεπτά. Αναμνηστική «Φωτογραφία» από το δάσος μας Τίτλος:... Πηγές: Καλαϊτζίδης & Ψαλλιδάς,Εγχειρίδ.Παιδαγ.Δραστηρ.Π.Ε.«ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ»,1999. Λιζάκ & Περτιζέ,Δραστηρ.για να ανακαλύψω τη Φύση,2004 μτφ Γεροκώστα. Στην συνέχεια (ή αργότερα στο ΚΠΕ) η ομάδα μπορεί να ξαναζωγραφίσει το τοπίο της στο δάσος, όπως το φαντάζεται στο μέλλον, μια φορά με την προϋπόθεση της αειφορικής διαχείρισης του δάσους (π.χ. προσεγμένης υλοτομίας) και μια χωρίς αυτή την προϋπόθεση

36 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟ ΗΧΟΤΟΠΙΟ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ ΜΑΣ Η ομάδα χωρίζεται σε ζεύγη, με το ένα μέλος το «μαγνητόφωνο» και το άλλο το μικρόφωνο, που κρατά τα μάτια του κλειστά με μια κορδέλα. (Εναλλακτικά, η όλη ομάδα επιλέγει ένα μέλος, που αποτελεί την μικρόφωνό της). Το «μικρόφωνο» οδηγείται με απόλυτη ασφάλεια σε ένα σημείο, φροντίζοντας να μην υπάρχουν άλλα άτομα πολύ κοντά. Κάθονται κάτω, σε απόλυτη σιωπή. Το «μικρόφωνο» αναφέρει χαμηλόφωνα τον κάθε ήχο που ακούει προσδιορίζοντας το χαρακτηριστικό του (με τι μοιάζει), καθώς και τη διεύθυνση και απόσταση από το σημείο. Το «μαγνητόφωνο» σημειώνει με μια λέξη ή ένα σκίτσο γύρω από το Χ (θέση ομάδας) τους ήχους, προσδιορίζοντας έτσι την πηγή του ήχου σε σχέση με την θέση της ομάδας, όπως τους περιγράφει και τους τοποθετεί στο χώρο το «μικρόφωνο». Μετά, οι ρόλοι αλλάζουν. Η δραστηριότητα διαρκεί 10 λεπτά την κάθε «χαρτογράφηση ηχοτοπίου». Στο τέλος, μαζεύονται οι ομάδες και συγκρίνουν τους ηχητικούς χάρτες τους. Ηχοτοπίο 1 Ηχοτοπίο 2 Τίτλος:... Τίτλος:... Χ Χ από το «Η λίμνη και το ποτάμι της», του ΚΠΕ Ποροΐων , Τάτση Κ. & Κεχαγιόγλου Ε

37 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΚΑΛΕΣΤΕ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΝΑ ΕΡΘΟΥΝ ΚΟΝΤΑ ΣΑΣ Καλέστε τα πουλιά να έρθουν κοντά σας. Για να πλησιάσουν τα πουλιά κοντά μας χρειάζεστε ένα μεγάλο κομμάτι ύφασμα στα χρώματα της φύσης, ένα μεγάλο κλαδί, να βρίσκεστε κοντά σε θάμνους, και να μάθετε να αναπαράγετε τους ήχους: ψσσσς ψσσσσς ψσσσσσ-ψσσσς ψσσσς.ψσσσς Κάθε σειρά πρέπει να διαρκεί γύρω στα τρία δευτερόλεπτα. Μ αυτό το συγκεκριμένο ήχο πειραματίζεστε για να βρείτε τους ρυθμούς που προσελκύουν περισσότερο τα πουλιά της περιοχής σας. Προσέχετε ιδιαίτερα τα εξής σημεία: Α) Προτιμάτε αν κάνετε την προσπάθειά σας το πρωί. Β) Βάζετε το ύφασμα καλύπτοντας το κεφάλι σας και όσο μπορείτε το πρόσωπο σας να είναι στη σκιά. Γ) Προτιμάτε το πυκνό δάσος. Δ) Διαλέγετε μέρος απ όπου μπορείτε να ακούτε τι κάνουν τα πουλιά. Ε) Κάθεστε σ ένα ξέφωτο ώστε τα πουλιά να μην έχουν να καθίσουν αλλού παρά μόνο στο κλαδί σας ή πάνω στο σώμα σας. Ζ) Προτιμήστε να καθίσετε άνετα ακουμπώντας στον κορμό ενός μικρού δέντρου. Πάνω απ όλα χρειάζεται υπομονή και αρκετές δοκιμές όμως το αποτέλεσμα θα σας αποζημιώσει. Εικόνα: Κάτι αντίστοιχο, με αργυροπελεκάνους στη λίμνη..... Πηγές: Cornell oseph, Ας μοιραστούμε τη φύση με τα παιδιά,,

38 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣΤΕ ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΑΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ -Επιλέγουμε μια περιοχή με μεγάλη ποικιλία βλάστησης. -Μετράμε με την μετροταινία το τμήμα γης που επιλέξαμε 3mΧ3m. -Οριοθετούμε το τετράγωνο που μετρήσαμε, π.χ. με ένα σπάγκο που δένεται πάνω σε μολύβια που έχουμε μπήξει στο έδαφος,. και το χωρίζουμε σε τέσσερα ίσα τετράγωνα 1,5mΧ1,5m. -Σχεδιάζουμε τα τέσσερα τετράγωνα σε ένα χαρτί millimeter και δίνουμε αριθμούς στα τετράγωνα 1,2,3,4. -Σημειώνουμε τα σημεία του ορίζοντα: Βοράς Νότος Ανατολή Δύση στο χαρτί και το προσανατολίζουμε με το έδαφος. -Σχεδιάζουμε κάθε τετράγωνο, καταγράφοντας τους βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες που αποτελούν ένα οικοσύστημα, όπως τους παρατηρούμε στο έδαφος. Φτιάχνουμε υπόμνημα, για να θυμόμαστε ό,τι θεωρούμε σημαντικό. Βιοτικοί παράγοντες: Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί. ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ.ΥΠΟΜΝΗΜΑ

39 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΗ ΦΥΣΗ -Βρίσκετε ένα υπέροχο αγριολούλουδο μοναχό του στην περιοχή. -Θέλετε να το κόψετε; -Ξέρετε ότι υπάρχει πιθανότητα να είναι σπάνιο, να κινδυνεύει με εξαφάνιση; -Αν το κόψετε του στερείτε τη δυνατότητα να αναπαραχθεί. Το άνθος ενός φυτού μετά τη γονιμοποίησή του γίνεται καρπός, στη συνέχεια διαχέει το σπέρμα του στη φύση και με τις κατάλληλες συνθήκες θα δώσει νέα φυτά. -Τι πρέπει να κάνετε, για να το βοηθήσετε να αναπαραχθεί; -Να το περιφράξετε με ένα πλέγμα αφού το στερεώσετε με μικρούς πάσσαλους ή με μικρά ξύλα που θα τοποθετήσετε πολύ πυκνά έτσι ώστε να μην πατηθεί από ανθρώπους ή να μη φαγωθεί από ζώα; -Ή απλά να το αφήσετε ζωντανό, να το φροντίσει η μάνα Φύση; Απάντηση:

40 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Το παιχνίδι προέρχεται από τα Περιβαλλοντικά Παιχνίδια των Θεοδώρου Κουσουρή και Κωνσταντίνας Παπαδογιαννάκη, σε απλούστερες παραλλαγές του ως προς τις οδηγίες και τα υλικά, αλλά με ίδιο νόημα και στόχευση, που δεν είναι άλλη από την έννοια της αειφορίας. Χρησιμοποιούνται καρποί με σκληρό κέλυφος, ή καπάκια, ή άλλα παρόμοια υλικά, που αντιπροσωπεύουν τους φυσικούς πόρους του πλανήτη. Ένας αριθμός «καρπών» τοποθετείται στο κεντρικό πλαίσιο, την «κοινή στοίβα», που αντιπροσωπεύει το περιβάλλον. «Παίκτης» μπορεί να είναι το κάθε παιδί, ή η κάθε ομάδα παιδιών. Κάθε «παίκτης» επιλέγει πόσες είναι οι ανάγκες του, δηλαδή πόσοι είναι οι «καρποί» που θα πάρει από την «κοινή στοίβα». Κάθε «παίκτης» παίζει με προκαθορισμένη σειρά (ή εναλλακτικά παίζουν όλοι συγχρόνως), με στόχο ποιος θα μαζέψει τους περισσότερους «καρπούς» για να κερδίσει. Έπειτα από κάθε γύρο (όταν παίξουν όλοι οι «παίκτες»), ο συντονιστής-εκπαιδευτικός ανανεώνει (διπλασιάζει) τους «καρπούς» που έχουν απομείνει στην «κοινή στοίβα». Αν δεν έχουν απομείνει «καρποί» το παιχνίδι τελειώνει, για να ξαναπαιχτεί αμέσως από την αρχή θέτοντας όμως έναν περιορισμό ως προς τον μέγιστο αριθμό «καρπών» που μπορούν να πάρουν οι «παίκτες» κάθε φορά. Αν χρειαστεί και τρίτο παιχνίδι με ακόμη χαμηλότερο περιορισμό, το θέτουμε ξανά. Τελικά τα παιδιά θα αντιληφθούν ότι θα φτάσει η στιγμή που οι νικητές θα είναι όλοι και μάλιστα με αφθονία «καρπών» από μια ανεξάντλητη πηγή φυσικών πόρων και βέβαια με μεγαλύτερη διάρκεια παιχνιδιού, βασιζόμενη στην έννοια της αειφορίας. Σε άλλη παραλλαγή, κάθε ομάδα έχει την δική της «στοίβα» και παίζει ανεξάρτητα αλλά παράλληλα με τις άλλες ομάδες, προσπαθώντας αφενός να μην χάσει (να μην αδειάσει η «στοίβα» της), αφετέρου δε να κερδίσει (να έχουν οι «παίκτες» της περισσότερους καρπούς» από τις άλλες ομάδες)

41 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΔΑΣΟΠΟΝΙΚΟ Παιχνίδι δασοπονικό, ας παίξουμε με ρόλους, στου δάσους κάποιο ξέφωτο, που θα αρέσει σ' όλους. Μια πρώτη ομάδα μαθητών, θ' αποτελεί τα δένδρα, που κάπου μέσ στο ξέφωτο, θα στέκουν ριζωμένα. Η ομάδα δε η δεύτερη, θα είναι ξυλοκόποι, κι ο ρόλος τους να παίρνουνε, τα δένδρα στο κατόπι. Και τρείς από τους μαθητές, θα είν' το φώς του ήλιου, η μάνα γη και το νερό, ζωή που ξαναδίνουν. Σαν θα δοθεί το σύνθημα, τα δένδρα θα σκορπίσουν, κι αφού διαλέξουν πού θα πάν, εκεί θα σταματήσουν. Κατόπιν θα ρχεται η σειρά, του κάθε ξυλοκόπου, που όποια δένδρα ακουμπά, θα κάθονται επί τόπου. Μα γη και ήλιος και νερό, πιασμένα χέρι-χέρι, θα αγγίζουν ότ είν καθιστό, κι αυτό θα ζωντανεύει. Το τέλος δε του παιχνιδιού, θα έρθει όταν όλα, τα δένδρα θα ναι κατά γης, ή όρθια σαν πρώτα

42 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΨΤΕ ΤΙΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΣΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ Στο δάσος παρατηρήσαμε Στο δάσος ακούσαμε Στο δάσος μυρίσαμε Στο δάσος γευτήκαμε Στο δάσος αγγίξαμε

43 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΤΕ ΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΦΥΤΑ ΣΤΟ ΥΨΟΜΕΤΡΟ ΠΟΥ ΕΥΔΟΚΙΜΟΥΝ. ελιές πορτοκαλιές σιτάρι πλάτανοι χλόη μηλιές πεύκα καλαμπόκι λεμονιές βελανιδιές έλατα καστανιές κερασιές

44 Αντιστοιχίστε: ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΩΦΕΛΕΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΣΟΣ 1. Το δάσος παράγει το απαραίτητο για τη ζωή μας οξυγόνο 2. Μειώνει την ένταση του φωτός, δημιουργώντας έτσι 3. Απορροφά και εξουδετερώνει διάφορες επιβλαβείς ουσίες, όπως 4. Αμβλύνει τις ακραίες θερμοκρασίες μειώνοντας τις ψηλές a. μικροβιολογικό και φυσικό φίλτρο του νερού. b. τη διάβρωσή του. c. ενώ δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα. d. μετατρέπει σε βροχή (βροχοομίχλη) την υγρασία του αέρα και υγροποιεί την ομίχλη. 5. Μειώνει την ένταση του ανέμου e. υγρασία του. 6. Μειώνει τους θορύβους, για παράδειγμα 7. Αυξάνει τις βροχές και 8. Συγκρατεί το νερό της βροχής και εμποδίζει 9. Συγκρατεί το έδαφος και εμποδίζει 10. Ενισχύει τα υπόγεια νερά και βελτιώνει την ποιότητα του νερού ενεργώντας ως 11. Εμποδίζει την εξάτμιση του εδάφους και έτσι αυξάνει την 12. Εμπλουτίζει το έδαφος σε 13. Εξασφαλίζει κατάλληλες συνθήκες για την προστασία, διατροφή και διατήρηση 14. Παράγει σημαντικές ποσότητες ξυλείας f. θρεπτικά συστατικά g. ένα πιο ευχάριστο και ξεκούραστο φωτοκλίμα. h. και άλλων χρήσιμων δασικών προϊόντων για τον άνθρωπο. i. ζωικών οργανισμών και δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες διατήρησης διαφόρων φυτικών ειδών. j. το διοξείδιο του θείου, την σκόνη κ.ά. k. και αυξάνοντας τις χαμηλές, παρεμποδίζοντας έτσι το σχηματισμό δρόσου και πάχνης. l. συγκρατώντας τον με τις φυλλωσιές των δένδρων. m. τον σχηματισμό ορμητικών χειμάρρων και πλημμυρών. n. κατά 5-6 decibels μειώνει το θόρυβο μια ζώνη δάσους με 30μ πλάτος από κωνοφόρα δένδρα

45 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΠΟΙΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ Γράφοντας ο καθένας από την ομάδα μία φράση για το δάσος ή την σημερινή σας εμπειρία και συνθέτοντας αυτές μαζί, δημιουργήστε ένα ποίημα για το δάσος που μας περιβάλλει και για την σημερινή σας εμπειρία. (Αν θέλετε μπορείτε να παρουσιάσετε το ποίημά σας με απαγγελία, τραγούδι, μουσική ή και χορό). Ένα ποίημα από κάποιο σχολείο που επισκέφθηκε το Κέντρο μας: (Δημοτικό Σχολείο Νέας Ζίχνης Σερρών, 13 Φεβρουαρίου 2013) Το δάσος μας προσφέρει δροσιά και γάργαρα νερά! Το δάσος έχει ανεκτίμητα διαμάντια όχι όμως ακριβά πετράδια. Τα δέντρα μεγαλώνουνε αλλά εμείς τα κόβουμε. Τα ζώα είναι μαγικά, όπως όλα τα φυτά. Άμα θες δροσιά έλα να κάνεις βουτιά στου δάσους τα νερά. Άμα θες ορυκτά τρέχα στο δάσος, ψάξε καλά. Αγαπάμε το δάσος και το προσέχουμε καλά!

46 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΚΠΕ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ - ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΜΕ ΦΥΣΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΑΦΙΣΑΣ Κατασκευάστε τη δικιά σας αφίσα συζητώντας: το θέμα που θα έχει σε ποιους θα απευθύνεστε το μήνυμα που θέλετε να στείλετε μέσα απ' αυτή αν θα περιέχει κείμενο ή μόνο εικόνες τα υλικά που θα χρησιμοποιήσετε Τρεις ζωγραφιές από μαθητές-μαθήτριες σχολείων κατά την υλοποίηση προγραμμάτων του Κ.Π.Ε. την περίοδο

47 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Τι σημαίνει αειφορία; Συμπληρώστε τα κενά στο κείμενο που ακολουθεί, με τις λέξεις που σας δίνονται, για να το μάθετε: Ο όρος αειφορία προέρχεται από τη επιστήμη και σημαίνει: τη ρύθμιση της _ του δάσους, με τέτοιο τρόπο ώστε να αποδίδει αυτό σε κάποιο _ χρόνο και _ ποσότητα προϊόντων. Με τον καιρό όμως η αειφορία έχασε τη στενή της σημασία και συνάφεια με τα δασικά _ και μετατράπηκε σε και μοντέλο διαχείρισης όλων των _ οικοσυστημάτων και των _ φυσικών πόρων. Το μοντέλο αυτό επιδιώκει να εναρμονίσει τη σχέση του _ με την _ και την ζωής. ανανεώσιμων, αρχή, δασοπονική, εκμετάλλευσης, επιστημονική, οικονομία, οικοσυστήματα, περιβάλλοντος, περιοδικό, ποιότητα, σταθερή, συνεχή, φυσικών Τι σημαίνει Αειφόρος Ανάπτυξη; Έναν σύντομο ορισμό μάς έδωσε η Επιτροπή Brundtland το Συμπληρώστε τα κενά στο κείμενο που ακολουθεί, με τις λέξεις που σας δίνονται, για να το μάθετε: «Αειφόρος Ανάπτυξη είναι η που ικανοποιεί τις ανάγκες του χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των _ γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους _» ανάγκες, ανάπτυξη, μελλοντικών, σήμερα

48 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΡΟΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ: ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ Το Μπέλες είναι ένα πολύ όμορφο βουνό, με πολλά και διαφορετικά είδη δασών. Κάποιος επιχειρηματίας σκέφτηκε να χτίσει ένα μεγάλο ξενοδοχειακό συγκρότημα, ψηλά στο βουνό και βαθιά μέσα στο δάσος, έτσι ώστε να αναπτυχθεί η τουριστική ανάπτυξη της περιοχής που έχει ατονήσει λόγω της οικονομικής κρίσης. Οι κάτοικοι της περιοχής έχουν χωριστεί σε δύο «στρατόπεδα»: Κάποιοι, οι «Υπέρ της Επένδυσης», θέλουν τις θέσεις εργασίας και την τουριστική ανάπτυξη. Κάποιοι άλλοι, οι «Υπέρ του Δάσους», θέλουν να διατηρηθεί ανέπαφο το υπέροχο δάσος. Το Δημοτικό Συμβούλιο συζητάει με τους κατοίκους και εκείνοι προσπαθούν να τον πείσουν με τα επιχειρήματά τους, ώστε να χορηγήσει ή όχι την άδεια να χτιστεί το ξενοδοχείο. Χωριζόμαστε σε τρεις ομάδες με ρόλους τους παραπάνω. Οι «Υπέρ της Επένδυσης» και οι «Υπέρ του Δάσους» ψάχνουν για επιχειρήματα, τα οποία στη συνέχεια θέτουν ενώπιον του Δημοτικού Συμβουλίου, που καλείται να αποφασίσει τι θα γίνει

49 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΡΟΪΩΝ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΟΥ ΕΡΥΣΙΧΘΟΝΑ Ο Ερυσίχθονας ο Θεσσαλός ήταν μυθικός γιος του Μυρμιδόνα και εγγονός του θεού Ποσειδώνα. Ο Ερυσίχθονας ήταν γνωστός για την ασέβειά του. Μια ημέρα πήγε στο άλσος που ήταν αφιερωμένο στη θεά Δήμητρα και διέταξε τους ανθρώπους του να κόψουν τα δέντρα για να χτίσει το παλάτι του. Ανάμεσα στα άλλα δέντρα βρισκόταν και ένα πανύψηλο δένδρο που ήταν το αγαπημένο δέντρο της θεάς Δήμητρας. Γύρω από αυτό οι Δρυάδες Νύμφες έψελναν τα όμορφα τραγούδια τους και χόρευαν τους μαγικούς χορούς τους. Ο ασεβής Ερυσίχθονας δεν σταμάτησε το καταστρεπτικό του έργο ούτε μπροστά στο ιερό αυτό δέντρο. Με την πρώτη όμως τσεκουριά που του έδωσε παρουσιάσθηκε ενώπιόν του η ίδια η Δήμητρα, μεταμορφωμένη σε ιέρεια και προσπάθησε να σταματήσει το κόψιμο των δέντρων, αλλά ο Ερυσίχθονας την απείλησε με την αξίνα του. Η θεά τότε κάλεσε την θεά Πείνα και της πρόσταξε να επισκεφτεί τον ασεβή Ερυσίχθονα. Έτσι τον τιμώρησε με ασυγκράτητη πείνα. Από τη στιγμή εκείνη ο Ερυσίχθων άρχισε να τρώει ό,τι έβρισκε μπροστά του. Αφού έφαγε ό,τι φαγώσιμο βρισκόταν στο σπίτι του και όλα του τα ζώα, άρχισε να γυρίζει στους δρόμους και να αρπάζει τις προσφορές από τους βωμούς. Οι δυστυχισμένοι άνθρωποι του Ερυσίχθονα δεν ήξεραν πώς να τον βοηθήσουν. Κατέφυγαν στον Ποσειδώνα, ούτε εκείνος όμως μπορούσε να θεραπεύσει τον εγγονό του από το κακό που τον βρήκε. Στο μεταξύ ο Ερυσίχθονας βασανιζόταν όλο και περισσότερο από την πείνα. Πούλησε ακόμη και την κόρη του για να αγοράσει τρόφιμα. Αλλά εις μάτην. Στο τέλος, ο Ερυσίχθονας, μη έχοντας να φάει τίποτα πια, άρχισε να τρώει τις ίδιες του τις σάρκες, μέχρι που πέθανε. Διαβάστε στην ομάδα σας τον μύθο του Ερυσίχθονα. Ποιο είναι το μήνυμα που θέλει να μας στείλει; Μήπως είναι επίκαιρο ακόμη και σήμερα;

50 ΔΑΣΙΚΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ 1. Το δάσος παράγει το απαραίτητο για τη ζωή μας.. 2. μονοπάτια: το πρόγραμμα που κάνουμε τώρα 3. Το δάσος εμποδίζει τη διάβρωση του 4. Έτσι λέγονται οι κατασκευές που γίνονται από ξύλο βελανιδιάς (δρυός) 5. Τα δένδρα στηρίζονται στον... τους 6. Τα αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά λέγονται και... ΚΑΘΕΤΑ 1. Το δάσος δεσμεύει το...του άνθρακα 2. Το δάσος μάς προσφέρει τα..του 3. Μικρό ερπετό του δάσους 4. Όχι ζέστη 5. Ο καρπός του πεύκου 6. Το δάσος μας συναντάμε πολλά τρεχούμενα Αν το δάσος κινδυνεύει από πυρκαγιά, εκπέμπουμε αμέσως 8. Δηλητηριώδες φίδι

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑ : ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑ : ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΘΕΜΑ : ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Υπεύθυνη καθηγήτρια Μ. Τραγά-ΠΕ11 Στα πλαίσια των βιωματικών δράσεων, οι μαθητές και οι μαθήτριες της Β τάξης του Γ/σιου Σπάτων ασχολήθηκαν με το θέμα

Διαβάστε περισσότερα

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι.

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι. 1. Παρατηρούμε τον καιρό σήμερα και περιγράφουμε τις συνθήκες που αφορούν τη βροχή, τον άνεμο, τον ήλιο και τη θερμοκρασία. βροχή άνεμος ήλιος-σύννεφα θερμοκρασίαάνεση 2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ 144 ΦΕ1: ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Ο ΗΧΟΣ Παρατήρησε τις εικόνες. Πώς παράγεται ο ήχος; 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Πείραμα Στήριξε με το χέρι σου στην άκρη του θρανίου

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη.

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης Δολιανών 1,Τ.Κ. 22100 2710-224238 Δευτέρα - Παρασκευή 7:00-15:00 28 εκδηλώσεις 16 Ιουνίου, 6:00-8:00, το απόγευμα Η μέρα της γνώσης και όχι της αμάθειας. Το κουτί των

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα. Ρομπίσα Ελίνα.

Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα. Ρομπίσα Ελίνα. Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα Λάμπογλου Άρης Σαλτιέλ Μάρκος Μπίσκας Χρήστος Σαπόρτα Ντάνη Ρομπίσα Ελίνα Σέφα Αλέξανδρος & η δασκάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι:

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: ΗΛΙΑΚΑ ΩΡΟΛΟΓΙΑ Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: Οριζόντια Κατακόρυφα Ισημερινά Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας αλλά και κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΙΑ. Επί κοντώ 5.96μ. Στίβεν Χουκερ. Αυστραλία 22/08/2008 Πεκίνο. 400μ. ελεύθερο 3:40.59. Ίαν Θορπ. Αυστραλία 16/09/2000 Σίδνεϊ

ΩΚΕΑΝΙΑ. Επί κοντώ 5.96μ. Στίβεν Χουκερ. Αυστραλία 22/08/2008 Πεκίνο. 400μ. ελεύθερο 3:40.59. Ίαν Θορπ. Αυστραλία 16/09/2000 Σίδνεϊ ΩΚΕΑΝΙΑ Ποδηλασία ατομικό πουρσουίτ 3:24.537 Σάρα Ούλμερ Ν. Ζηλανδία 22/08/2004 Αθήνα Επί κοντώ 5.96μ Στίβεν Χουκερ Αυστραλία 22/08/2008 Πεκίνο Ποδηλασία 500μ. 33.952 Άνα Μίρες Αυστραλία 20/08/2004 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση θερμοκρασίας αέρα

Μέτρηση θερμοκρασίας αέρα ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΣΟΣ Φύλλο 2. Μέτρηση θερμοκρασίας αέρα θερμόμετρο άνεμος 50 εκ. 100 εκ. Το θερμόμετρο πρέπει να μην εί βρεγμένο. Σε σκιερό μέρος το περιστρέφουμε για 1,5 λεπτό και διαβάζουμε γρήγορα

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σκανδάλου-Γαρδικίου. Τάξη Α Σχ. Έτος 2002-2003

Δημοτικό Σχολείο Σκανδάλου-Γαρδικίου. Τάξη Α Σχ. Έτος 2002-2003 Δημοτικό Σχολείο Σκανδάλου-Γαρδικίου Τάξη Α Σχ. Έτος 2002-2003 Διδακτικοί στόχοι: Ευαισθητοποίηση της όρασης των παιδιών. Επαφή με τις έννοιες βασικά και συμπληρωματικά χρώματα. Να προβληματιστούν να πειραματιστούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ-----ΛΕΣΒΙΑΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΑΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ-----ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗΣ ΑΝΕΜΟΣ Άνεμο λέμε τις κινήσεις της μάζας του αέρα που περιβάλλει τη Γη. Αυτό που προκαλεί τις κινήσεις αυτές είναι οι διαφορά της ατμοσφαιρικής πίεσης ανάμεσα σε γειτονικές περιοχές. Ο άνεμος θα κινηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα

Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα Στο δάσος υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, βρύα 21 22 2.1 Δέντρα, θάμνοι, πόες Προσέγγιση των φυτών του δάσους, διαπίστωση της παρουσίας διαφορετικών φυτικών ειδών και διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ο ΥΣΣΕΑΣ 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΚΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΛΗΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο : 27.4.2008 ΦΥΛΛΟ Δραστηριοτήτων Όνοµα:... Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) 1 Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ: «Αρχίζει να γερνά κανείς από τη στιγμή που σταματάει να παίζει». Tι εννοεί ο Πλάτωνας με τα πιο πάνω λόγια; Συμφωνείτε; Μήπως το παιχνίδι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6 Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ Στόχος(οι): Η παρατήρηση της τροχιάς του ήλιου στον ουρανό και της διακύμανση της ανάλογα με την ώρα της ημέρας ή την εποχή. Εν τέλει, η δραστηριότητα αυτή θα βοηθήσει τους μαθητές να

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρώ, μαθαίνω. και υπολογίζω!

Παρατηρώ, μαθαίνω. και υπολογίζω! Παρατηρώ, μαθαίνω και υπολογίζω! Δραστηριότητες μαθηματικών για την προσχολική αγωγή, Common core aligned for τις πρώτες τάξεις Δημοτικού και PreK Kindergarten 1 s t την Ειδική αγωγή Grade www.schoolessons.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 1 Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων Α. Κάνε κατάλληλο σχήμα,τοποθέτησε τα δεδομένα στο σχήμα και ονόμασε

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ. 1η Έκδοση

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ. 1η Έκδοση ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ 2013 1η Έκδοση ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Περιεχόμενα... 3 Εκπαιδευτική Αποστολή Πορεία του Παιχνιδιού... 5 Χάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Click to edit Master subtitle style. Τιμπαλέξης Βασίλης 23/11/10

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Click to edit Master subtitle style. Τιμπαλέξης Βασίλης 23/11/10 Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Click to edit Master subtitle style Τιμπαλέξης Βασίλης ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΦΟΡΜΗΣΗΣ Αρχικά, επιδιώκουμε να ερευνήσουμε τις γνώσεις των παιδιών γύρω από το νερό, τον όγκο που καταλαμβάνει στη

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΟΧΑΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΟΧΑΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΟΧΑΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Μερικές χρήσιµες συµβουλές στους γονείς για την αποφυγή των τροχαίων ατυχηµάτων Η πρόληψη του τροχαίου ατυχήµατος αφορά όλους µας

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι μου, σπιτάκι μου, κάτσε να σου μετρήσω το οικολογικό σου αποτύπωμα!

Σπίτι μου, σπιτάκι μου, κάτσε να σου μετρήσω το οικολογικό σου αποτύπωμα! Σπίτι μου, σπιτάκι μου, κάτσε να σου μετρήσω το οικολογικό σου αποτύπωμα! Της Ελένης Σβορώνου Δημοσιεύτηκε στην παιδική εφημερίδα Ερευνητές, ένθετο στην Καθημερινή, 12/11/2011 Υπέροχο αγαθό το σπίτι. Όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ Στο τεύχος αυτό, γίνεται μία όσο το δυνατόν λεπτομερής προσέγγιση των γενικών αρχών της Βιοκλιματικής που εφαρμόζονται στο έργο αυτό. 1. Γενικές αρχές αρχές βιοκλιματικής 1.1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 11: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του

Σενάριο 11: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του Σενάριο 11: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Παρεμβάσεις του Ανθρώπου στο Περιβάλλον Γνωστικό Αντικείμενο: Βιολογία Διδακτική Ενότητα: Παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα