0 Μαρξ στο Σόχο. Του Haward Zinn

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "0 Μαρξ στο Σόχο. Του Haward Zinn"

Transcript

1 0 Μαρξ στο Σόχο Του Haward Zinn Φώτα σπιτιών στο βάθος. Ενα φως στο κέντρο της σκηνής φωτίζει ένα χώρο άδειο, εκτός από ένα τραπέζi και µερικές καρέκλες. 0 Μαρξ µπαίνει φορώντας µαύρη ρεντιγκότα και µαύρο γιλέκο, λευκό πουκαµισο και µαύρο παπιγιόν. Έχει γένια, είναι κοντός. γεµάτος, µε µαύρο µουστάκι και µαλλιά που γκριζάρουν. Φοράει γυαλιάµιε µεταλλικό σκελετό Kai κρατάει ένα σακίδιο. Κοντοστέκεται, περπατάει µέχρι την άκρη της σκηνής, κοιτάζει το ακροατήριο. είχνει ικανοποιηµένος. λίγο έκπληκτος. όξα τω Θεώ, κοινό! Βγάζκει ττς προµήύειές του από To σακίδιο: µερικά βιβλία, εφηµερίδες, ένα µπουκάλι µπίρα, ένα ποτήρτ. Κάνει στροφή Kai περπατάκει προς το κέντρο της σχηνής. Ευχαριστώ που η ρθατε. εν ακούσατε όλους αυτούς τους ηλίθιους που έλεγαν ότι ο Μαρξ είναι νεκρός. Ε, δηλαδή, είµαι... και δεν είµαι. Είναι θέµα διαλεκτικής. εν έχει πρόβληµα να διακωµωδεί τον εαυτό του και τις ιδέες του. Ισως έγινε πιο ήπιος µε το πέρασµα των χρόνων. Αλλά πάνω που λες ότι ο Μαρξ µαλάκωσε, έρχονται ξεσπάσµατα θυµού, Ισως αναρωτιέστε πώς έφτασα εδώ... χαµογελάει πονηρά... πήρα τη συγκοινωνία. Η προφορά του είναι ελαφρά βρετανική, απροσδιόριστα ευρωπαϊκή, χωρίς καµια έντονη απόχρωση, σίγουρα όµως όχι αµερικάνικη. Εγώ δεν ήθελα να βρεθώ εδώ... Εγώ ζήτησα να γυρίσω στο Σόχο του Λονδίνου. Εκεί που έζησα. Αλλά... ένα µπλέξιµο της γραφειοκρατίας και βρέθηκα εδώ, στο Σόχο της Νέας Υόρκης... Αναστενάζει. Βέβαια, πάντα ήθελα να επισκεφτώ τη Νέα Υόρκη. Ρίχνει µπίρα στο ποτήρι του, πίνει µια γουλιά, το αφήνει στο τραπέζι. Η διάθεσή του αλλάζει. Αναρωτιέστε γιατί επέστρεψα; είχνει κάπως θυµωµένος. Μα για να αποκαταστήσω την υπόληψη µου. Σωπαίνει. ιάβαζα τις εφηµερίδες σας... Παίρνει στα χέρια του µια εφηµερίδα. Όλες διακηρύσσουν ότι οι ιδέες µου έχουν πεθάνει! Τα γνωστά. Αυτοί οι παλιάτσοι τo λένε πάνω από εκατό χρόνια τώρα, αλλά δεν αναρωτιέστε τι µανία είναι αυτή να µε ανακηρύσσουν νεκρό ξανά και ξανά; Κι εγώ είπα, ως εδώ. Ζήτησα να επιστρέψω, έστω για λίγo. Βλέπετε, υπάρχουν κανόνες εκεί πάνω. Είπαµε: γραφειοκρατία. Επιτρέπεται να διαβάζεις, ακόµα και να βλέπεις τους ανθρώπους, αλλά 1

2 όχι να ταξιδεύεις. Φυσικά, διαµαρτυρήθηκα. Και είχα αρκετη συµπαράσταση... Ο Σωκράτης, παραδείγµατος χάριν, τους είπε: «Ζωή χωρίς ταξίδια δεν αξίζει να τη ζεις. Ο Γκάντι έκανε απεργία πείνας. Η Mother Jones* απείλησε ότι θα κάνει πικετοφορία. Ο Μαρκ Τουέιν µε υπερασπίστηκε, µε το δικό του παράξενο τρόπο. Ο Βούδας έψαλε: Ωµµµµµ! Οι υπόλοιποι σιώπησαν. Θεέ µου, πεθαµένοι άνθρωποι, τι είχαν να φοβηθούν; Ακόµα και εκεί πάνω, ταραξία µε θεωρούν. Ευτυχώς, όµως, η διαµαρτυρία έπιασε τόπο! «Εντάξει, πήγαινε», είπαν, «έχεις µια ώρα στη διάθεσή σου να εκθέσεις τις απόψεις σου. Και πρόσεχε: όχι φασαρίες!» Πιστεύουν πραγµατικά στην ελευθερία του λόγου, αλλά µέχρις ενός σηµείου... Xaσκoγελάει. Είναι, βλέπετε, νεοφιλελεύθεροι. Λοιπόν, µπορείτε να διαδώσετε τα νέα: Ο Μαρξ γύρισε! Για λίγο. Αλλά πρώτα να ξεκαθαρίσουµε κάτι: εν είµαι µαρξιστής. Γελάει. To είπα κάποτε στον Πίπερ και κόντεψε να πάθει εγκεφαλικό. Πινει µια γουλια µπίρα. Πρέπει να σας µιλήσω για τον Πίπερ. Ζούσαµε στο Λονδίνο, η Τζένη, εγώ και τα παιδιά. Είχαµε δυο σκύλους, τρεις γάτες και δύο πουλιά. Ισα που τα φέρναµε βόλτα. Είχαµε ένα διαµέρισµα στον οδό Ντιν, εκεί όπου κατέληγαν οι υπόνοµοι της πόλης. Βρεθήκαµε στο Λονδίνο γιατί µε είχαν διώξει από τη Ρηνανία, µάλιστα κύριε, από τον τόπο που γεννήθηκα. Marγ Harris )ones ( ): Αµερικανίδα συνδικαλίστρια, ηγετι κή µορψή του εργατικού κινή- µατος στις Η. Π. Α. Είχα κάνει πολύ επικίνδυνα πράγµατα. Ηµουνα συντάκτης της εφηµερίδας Die Rheinische Zeitung. ιόλου επαναστατικό έντυπο. Αλλά, τελικά, δεν υπάρχει πιο επαναστατική πράξη από το να λες την αλήθεια. Εκείνο τον καιρό στη Ρηνανία, η αστυνοµία συνελάµβανε φτωχούς ανθρώπους µε την κατηγορία ότι µάζευαν καυσόξυλα από τις ιδιοκτησίες των πλουσίων. Εγραψα ένα άρθρο για να διαµαρτυρηθώ. Προσπάθησαν να λογοκρίνουν την εφηµερίδα. Στο επόµενο άρθρο έγραψα ότι δεν υπάρχει ελευθερία του τύπου στη Γερµανία. Αποφάσισαν να µε δικαιώσουν: Έκλεισαν την εφηµερίδα. Τότε, λοιπόν, γίναµε ριζοσπαστικοί - έτσι δεν γίνεται συνήθως; To τελευταίο φύλλο της εφηµερίδας κυκλοφόρησε µε έναν πηχιαίο τίτλο µε κόκκινο µελάνι: «Επανάσταση!» Αυτό ενόχλησε τις αρχές και µε διώξανε από τη Ρηνανία. Έτσι πήγα στο Παρίσι. Εκεί δεν πάνε οι εξόριστοι; ΓΙού αλλού µπορείς να περάσεις όλη τη νύχτα σ ένα καφέ διηγούµενος πόσο επαναστάτης ήσουνα στην πατρίδα σου; Ναι, ένας εξόριστος που σέβεται τον εαυτό του, πάει στο Παρίσι. To Παρίσι ήταν για µας µήνας του µέλιτος. Η Τζένη βρήκε ένα µτκροσκοπικό διαµέρισµα στο Καρτιέ Λατέν. Ονειρεµένοι µήνες. Αλλά η γερµανική αστυνοµία είχε ενηµερώσει την αστυνοµία του Παρισιού. Φαίνεται πως η αστυνοµία αναπτύσσει διεθνιστική συνείδηση γρηγορότερα από τους προλετάριους... Ετσι, µ έδιωξαν και από τo Παρίσι. Πήγαµε στο Βέλγιο. Μας έδιωξαν κι από κει. Και πήγαµε στο Λονδίνο, όπου φτάνουν πρόσφυγες από ολόκληρο τον κόσµο. Οι Άγγλοι έχουν µια αξιοθαύµαστη ανεκτικότητα. Και πόσο υπερηφανειτονται γι αυτήν... Βήχει. κάτι που θα κάνει αρκετές φορές. Κουνάει το κεφάλι του. Οι γιατροί είπαν ότι ο βήχας θα περάσει σε λίγες εpδοµάδες. Αυτό τo είπαν το Σας έλεγα όµως για τον Πίπερ. Εκείνη την εποχή στο Λονδίνο, περνουσαν από το σπίτι µας όλοι οι πολιτικοί πράσφυγες από την ηπειρωτική Ευρώπη. Ο Πίπερ ήταν ένας απ αυτούς. Στριφογύριζε γύρω µου σαν σφήκα. Ηταν ένας κόλακας, ένας γλείφτης. Στεκόταν απέναντί µου, στα δεκαrιέντε εκατοστά, για να µην µπορώ να ξεφύγω, και απήγγελλε αποσπάσµατα από τα κείµενά µου. Του έλεγα: «Πίπερ, σε παρακαλώ, σταµάτα να µου λες τι έχω γράψει!» Είχε το θράσος να λέει, νοµίζοντας ότι θα χαιρόµουνα, πως θα µετέφραζε To Κεφάλαιο στα αγγλικά. Χα! Ο άνθρωπος δεν µπορούσε να αρθρώσει µια πρόταση στα αγγλικά χωρίς να κατακρεουργησει τη γλώσσα. Τα αγγλικά είναι όµορφη γλώσσα. Είναι η γλώσσα του Σαίξπηρ. Αν ο Σαίξπηρ άκσυγε τον Πίπερ να λέει µία µόνο φράση στα αγγλικά, θα αυτοκτονούσε 2

3 Αλλά η Τζένη τον λυπόταν και αρκετά συχνά τον προσκαλούσε στα οικογενειακά µας δείπνα. Ένα βράδυ, ο Πίπερ µας ανακοίνωσε τη σύσταση της Μαρξιστικής Εταιρείας του Λονδίνου. «Μαρξιστική Εταιρεία;» έκανα. «Τι είναι αυτό;» «Συναντιόµαστε», λέει, «µια φορά την εβδοµάδα και συζητάµε ένα από τα κείµενά σου. To διαβάζουµε φωναχτά και το µελετούµε πρόταση προς πρόταση. Γι αυτό αυτοαποκαλούµαστε µαρξιστές - πιστεύουµε µε όλη µας την καρδιά σε όλα όσα έχεις γράψει». «Με όλη σας την καρδιά, σε όλα όσα έχω γράψει; «Ναι! Και θα ήταν υµή µας, Χερ Ντόκτορ Μαρξ -έτσι µε φώναζε: Χερ Ντόκτορ Μαρξ - αν ερχόσουν να µιλήσεις στην επόµενη συνάντηση της Μαρξιστικής Εταιρείας» «εν µπορώ να το κάνω αυτό». «Γιατί;» ρώτησε. «Γιατί εγώ δεν είµαι µαρξιστής». Γελάει,µε την καρδιά του. εν µ ενοχλούσαν τα κακά αγγλικά του. Ούτε τα δικά µου ηταν άψογα. Ηταν ο τρόπος που σκεφτόταν. Μ έκανε να ντρέποµαι, ήταν ένας δορυφόρος σε τροχιά γύρω από τα λόγια µου, τα οποία αναµετάδιδε στον κόσµο, αφού πρώτα τα διαστρέβλωνε. Και µετά υπερασπιζόταν τις διαστρεβλώσεις αυτές µε φανατισµό, καταγγέλλοντας ό- ποιον έδινε διαφορετική ερµηνεία. Μια φορά είπα στην Τζένη: «Ξέρεις τι φοβάµαι πιο πολύ απ όλα; «Οτι δε θα γίνει ποτέ η επανάσταση του προλεταριάτου;» είπε εκείνη. «Οχι!» της λέω. «Φοβάµαι ότι η επανάσταση θα γίνει, αλλά θα πέσει σε χέρια ατόµων σαν τον Πίπερ - κόλακες όταν δεν έχουν εξουσία και φανφαρόνοι όταν την αποκτήσουν. ογµατιστές! Θα µιλούν για λογαριασµό του προλεταριάτου και θα ερµηνεύουν τις ιδέες µου στον κόσµο κατά πως τους βολεύει. Θα στήσουν ένα νέο ιερατείο, µία νέα ιεραρχία, µε αφορισµούς και µαύρες λίστες, ιερά εξέταση και εκτελεστικά αποσπάσµατα. Ολα αυτά θα γίνουν στο όνοµα του κοµµουνισµού, στέλνοντας εκατό χρόνια πίσω τον κοµµουνισµό της ελευθερίας. Θα λερώσουν το όµορφο όνειρό µας και για να καθαρίσει θα χρειαστεί να γίνει µια δεύτερη επανάσταση, ίσως και τρίτη. Αυτό φοβάµαι». Όχι, δεν επρόκειτο να αφήσω τον Πίπερ να µεταφράσει το Κεφάλαιο. Αντιπροσώπευε δεκαπέντε χρόνια δουλειάς - σε συνθήκες όπως αυτές στο Σόχο. Κάθε πρωί περνούσα ανάµεσα σε ζητιάνους που κοιµόντουσαν δίπλα στα βροµόνερα για να φτάσω στο Βρετανικό Μουσείο µε την καταπληκτικη βιβλιοθήκη του, όπου εργαζόµουνα µέχρι να πέσει ο ήλιος. ιάβαζα, διάβαζα... Υπάρχει άραγε κάτι πιο βαρετό από το να διαβάζεις πολιτική οικονοµία; Σκέφτεται. Ε, ναι! Να γράφεις Πολιτική Οικονοµία. Όταν έπεφτε το σκοτάδι και γυρνούσα στο σπίτι, στους δρόµους άκουγα τους υπαίθριους µικροπωλητές να διαλαλούν την πραµάτεια τους και τους βετεράνους του Κριµαϊκού πολέµου, µερικοί τυφλοί, άλλοι χωρίς πόδια, να ζητάνε µία πέννα µέσα στην πνιγηρή ατµόσφαιρα... Ναι, αιτη η µυρωδιά της µιζέριας στο Λονδίνο. Οι κριτικοί µου θα έλεγαν, σε µια προσπάθεια να υποβαθµίσουν όσα γράφω στο Κεφάλαιο, αυτό που λένε πάντα για ριζοσπαστικους συγγραφείς: A, θα πρέπει να έχει πολύ άσχηµα προσωπτκά βιώµατα», Ε, ναι, αν το θέλετε έτσι, πράγµατι, εκείνη η διαδροµή για το σπίτι µου στο Σόχο κάθε βράδυ έτρεφε τo θυµό που πέρασε στο Κεφάλαιο. Σας ακουω να λέτε: «Ε, καλά τώρα, έτσι ήταν τότε, πριν από έναν αιώνα. Τότε; Σήµερα το πρωί, για να φτάσω ως εδώ, διέσχισα τους γεµάτους σκουπίδια δρόµους της πόλης σας, αναπνέοντας τη βρωµιά, περνώντας δίπλα από άντρες και γυναίκες που κοιµόντουσαν στο πεζοδρόµιο, στριµωγµένοι ο ένας κοντά στον άλλο, για να αντέξουν το κρύο. Αντί για τον ηχο µιας µπαλάντας, στα αυτιά µου έφτανε µια φωνή: «Ι m hungrγ, sir...» Θυµωµένος τώρα. Και αυτό εσείς το λέτε πρόοδο; Επειδή έχετε αυτοκίνητα και αεροπλάνα και χιλιάδες προϊόντα για να µυρίζετε καλύτερα; Και οι άνθρωποι που κοιµούνται στο δρόµο; Παίρνει µια εφηµερίδα και την ξεφυλλίζει. Επίσηµη έκθεση: To Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν Tων H Π Α τον περασµένο χρόνο ηταν επτά τρισεκατοµµύρια δολάρια. Εντυπωσιακότατο! Αλλά για πείτε µου, σε ποια χέρια βρίσκονται αυτά τα τρισεκατοµµύρια; ιαβάζει ξανά από την εφηµερίδα. Λιγότεροι από πεντακόσιοι άνθρωποι ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία αξίας δύο τρισεκατοµµυρίων δολαρίων. Τώ- 3

4 ρα βέβαια µιλάµε για ανώτερους ανθρώπους που δουλεύουν σκληρά; Που είναι πιο χρήσιµοι για την κοινωνία από τη γυναίκα που µεγαλώνει τρία παιδιά µέσα στο χειµώνα χωρίς λεφτά για να πληρώσει τη στέγη και τη θέρµανση; Εγώ δεν έλεγα, πριν από εκατόν πενήντα χρόνια, ότι ο καπιταλισµός θα αύξανε τροµακτικά τον πλούτο της κοινωνίας, αλλά ότι αυτός ο πλουττος θα συγκεντρωνόταν ολοένα και σε λιγότερα χέρια; ιαβάζει από την εφηµερίδα: «Κολοσσιαία συγχώνευση της Chemical Bank µε την Chase Manhattan Bank. Χάνονται δώδεκα χιλιάδες θέσεις εργασίας... Ανοδος των µετοχών». Κι ύστερα λένε ότι οι ιδέες µου έχουν πεθάνει! Εχετε διαβάσει «Το ερηµωµένο χωριό», το ποίηµα του Oliver Goldsmith; Απαγγέλλει: Σύννεφα συµφοράς τον τόπο εκείνο τριγυρίζουν όπου ο πλούτος συναθροίζεται και άνθρωποι σαπίζουν. Ναι, σαπίζουν! Σήµερα, όταν περπάτησα στους δρόµους της πόλης σας, βρέθηκα ανάµεσα σε ά- ντρες µε εµφανή πλούτο, γυναίκες µε γούνες και κοσµήµατα. ξαφνικά άκουσα σειρήνες. Μήπως κάπου εκεί κοντά είχε ασκηθεί βία; Μήπως έιχε διαπραχθεί κάποιο αδίκηµα; Μήπως κάποιος προσπαθούσε να αρπάξει παράνοµα ένα κοµµάτι του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος, από εκείνους που το είχε κλέψει νόµιµα; Φώτα αναβοσβήνουν απειλητικά. 0 Μαρξ κοττάζει ψηλά και εκµυστηρεύεται στο ακροατήριο: Αυτό δεν άρεσε στην επιτροπή. 0 τόνος της φωνής του γλυχαίνει. καθώς αναπολεί. Σ εκείνο το µικρό διαµέρισµα στο Σόχο, η Τζένη έφτιαχνε ζεστή σούπα και έβραζε πατάτες. Είχαµε φρέσκο ψωµί από τo φίλο µας το φούρναρη στη γωνία. Καθόµασταν στο τραπέζι και τρώγαµε και µιλούσαµε για τα γεγονότα της ηµέρας - τον αγώνα των Ιρλανδών για την ελευθερία, τον τελευταίο πόλεµο, την ηλιθιότητα των ηγετών της χώρας, την αντιπολίτευση που περιοριζόταν σε ψελλίσµατα, τη δειλία του τύπου... Βέβαια τα πράγµατα είναι διαφορετικά σήµερα, ε; Μετά το δείπνο, µαζεύαµε τα πιάτα κι εγώ εργαζόµουν. Με τα πούρα µου κι ένα ποτήρι µπίρα. Ναι, εργαζόµουνα µέχρι τις τρεις-τέσσερις το πρωί. Τα βιβλία µου µία στοίβα στη µία πλευρά, οι κοινοβουλευτικές εκθέσεις στην άλλη και η Τζένη στην απέναντι άκρη του τραπεζιού να αντιγράφει τα γραπτά µου - ο γραφικός χαρακτήρας µου ήταν ακατάληπτος κι εκείνη αντέγραφε κάθε λέξη που έγραφα - ηρωικη πράξη! Κατά καιρούς ξέσπαγε µια κρίση. Όχι, δεν αναφέροµαι σε παγκάσµια κρίση. Χανόταν κάποιο από τα βιβλία µου. Μία µέρα δεν µπορούσα να βρω τον Ricardo. Ρώτησα τη Τζένη: «Πού είναι ο Ricardo µου;» «Εννοείς τις Αρχές της Πολιτικής Οικονοµίας;» To είχε δώσει στο ενεχυροδανειστήριο, νοµίζοντας ότι δεν το χρειαζοµουν πια. Φούντωσα. «Τον Ricardo µου!» της λέω, «έβαλες ενέχυρο τον Ricardo µου!» «Μη φωνάζεις», είπε εκείνη. «Την περασµένη βδοµάδα δε βάλαµε ενέχυρο το δαχτυλίδι που µου είχε δώσει η µητέρα µου;» Ετσι ήταν. Αναστενάζει. Τα πηγαίναµε όλα στο ενεχυροδανειστήριο. Ιδιαίτερα τα δώρα από την οικογένεια της Τζένης. Όταν τελείωσαν αυτά τα δώρα, αρχίσαµε να βάζουµε ενέχυρο τα ρούχα µας. «Ενα χειµώνα -τους ξέρετε τους λονδρέζικους χειµώνες- τον πέρασα χωρίς παλτό. Όταν δηµοσιεύτηκε To Κεφάλαιο είπαµε να το γιορτάσουµε, αλλά πρώτα χρειάστηκε να µας δώσει χρήµατα ο Ενγκελς για να πάρουµε από το ενεχυροδανειστήριο τα λινά τραπεζοµάντιλα και το σερβίτσιο για το δείπνο. Ο Ενγκελς... Όταν µας έκοβαν το νερό και το γκάζι και το σπίτι βυθιζόταν στο κρύο και το σκοτάδι και έπεφτε τ6ο ηθικο µας, ο Ενγκελς πλήρωνε τους λογαριασµούς. Ο 4

5 Ενγκελς... ένας άγιος άνθρωπος. εν βρίσκω άλλη λέξη. Ο πατέρας του είχε εργοστάσια στο Μάντσεστερ. Ναι... χαµογελάει... µας έσωζε ο καπιταλισµός! εv ήταν πάντα σε θέση να καταλάβει τις ανάγκες µας. Εµείς δεν είχαµε λεφτά να πάµε στον µπακάλη κι αυτός µας έστελνε ακριβά κρασιά. Κάποια Χριστούγεννα, που δεν είχαµε λεφτά να αγοράσουµε χριστουγεννιάτικο δέντρο, ο Ενγκελς κατέφθασε µε έξι µπουκάλια σαµπάνια. Ετσι, φαντασθηκαµε ότι είχαµε στη µέση ένα δέντρο, κάναµε κύκλο γύρω του, ήπιαµε σαµπάνια και τραγουδήσαµε χριστουγεννιάτικα τραγούδια. 0 Μαρξ τραγουδάει. σιγοµουρµουρίζει ένα χρτστουγενντάτικο τραγούδι: «Ω, έλατο...» Βέβαια, ηξερα τι σκέφτονταν οι επαναστάτες φίλοι µου: Ο Μαρξ, ο άθεος, θέλει χριστουγεννιάτικο δέντρο! Ναι, περιέγραψα τη θρησκεία ως το όπιο του λαού, αλλά κανένας δεν µπήκε στον κόπο να διαβάσει ολόκληρη την παράγραφο. Ακούστε. Παίρνει ένα βτβλίο και δταβάζει: «Η θρησκεία είναι ο αναστεναγµός του καταπιεσµένου πλάσµατος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσµου, η ψυχή σε απάνθρωπες συνθήκες, είναι το όπιο του λαού». Είναι αληθεια, το όπιο δεν είναι λύση, αλλά ίσως µερικές φορές είναι απαραίτητο για να απαλύνει τον πόνο. Κουνάει το κεφάλι του. Θυµάµαι συνέχεια την Τζένη. Σταµατάει και τρίβει τα µάτια του. Πως µάζεψε τα υπάρχοντά µας και πέρασε τη Μάγχη µε τα δυο κορίτσια µας, την Τζένισεν και τη Λώρα, για να τα φέρει στο Λονδίνο. Και έφερε στη ζωή άλλα τρία παιδιά στο άθλιο παγωµένο διηµέρισµά µας στην Ντιν στριτ. Θηλαζε τα µωρά και προσπαθούσε να τα ζεσταiνει. Και τα είδε να πεθαίνουν. Το ένα µετά το άλλο... Ο Γκίντο δεν είχε ακόµα µάθει να περπατάει. Και η Φραντσέσκα ηταν ενός χρόνου... Χρειάστηκε να δανειστώ τρεις λίρες για να πληρώσω το φέρετρό της... Οσο για τον Μους, αυτός έζησε οχτώ χρόνια, αλλά κάτι δεν πήγαινε καλά από την αρχη. Είχε ένα υπέροχο µεγάλο κεφάλι, αλλά τo υπόλοιπο σώµα του δεν µεγάλωσε ποτέ. Τη νύχτα που πέθανε κοιµηθήκαµε όλοι στο πάτωµα, ξαπλωµένοι γύρω του, µέχρι που µας βρηκε το πρωί. Οταv γεννηθηκε η Ελεονώρα, φοβηθήκαµε. Αλλά αποδείχθηκε σκληρό καρύδι. Ηταν καλό που είχε δύο µεγαλύτερες αδελφές. Κι αυτές µόλις που την είχαν γλιτώσει. Η πρώτη, η Τζένισεν, γεννήθηκε στο Παρίσι. To Παρίσι είναι υπέροχο µέρος για ερωτευµένους, αλλά όχι για παιδιά. Η Λώρα ήταν η δεύτερη, αυτη γεννηθηκε στις Βρυξέλλες. Κανένας δεν θα πρεπε να γεννιέται στις Βρυξέλλες. Στο Λονδίνο δεν είχαµε καθόλου λεφτά, αλλά κάθε Κυριακή κάναµε πικ νικ. Περπατούσαµε µιάµιση ώρα για να πάµε στην εξοχή, η Tζένη, εγώ, τα παιδιά και η Λένχεν - θα σας µιλrίσω αργότερα γι αυτήν... Η Λένχεν, λοιπόν, έφτιαχνε ψητό µοσχάρι. Και πίναµε τσάι, τρώγαµε ψωµί µε φρούτα, τυρί, πίναµε µπίρα. Η Ελεονώρα ηταν η πιο µικρή αλλά επινε µπίρα. εν είχαµε λεφτά, αλλά τα παιδιά χρειάζονταν διακοπές. Μια φορά, λοιπόν, πήρα τα λεφτά που είχαµε για το νοίκι και τις έστειλα στη Γαλλία, στην ακτή του Ατλαντικού. Μια άλλη φορά, µε τα χρήµατα που έπρεπε να πάρουµε φάί, αγόρασα ένα πιάνο, γιατί τα κορίτσια λάτρευαν τη µουσική. Κανονικά ένας πατέρας δεν πρέπει να ξεχωρίζει κάποιο από τα παιδιά του. Αλλά η Ελεονώρα! Ελεγα στrιν Τζένη: «Η Ελεονορα είναι παράξενο παιδί». Και η Τζένη απαντούσε: ηλαδή τι περίµενες, τα παιδιά του Καρλ Μαρξ να βγουν συνηθισµένα;» Η Ελεονώρα ήταν η µικρότερη, η πιο έξυπνη. Φανταστείτε έναν επαναστάτη σε ηλικία οχτώ ετών. Τόσο ηταν η Ελεονώρα το Η Πολωνία είχε ξεσηκωθεί κατά της ρωσικής κυριαρχίας και η Ελεονόρα έγραψε ένα γράµµα στον Ενγκελς για «εκείνους τους γενναίους στην Πολωνία», όπως τους αποκαλούσε. Όταν ήταν εννιά χρονών, έστειλε ένα γράµµα στην Αµερική, στον πρόεδρο Λίνκολν, λέγοντάς του τι να κάνει για να κερδίσει τον πόλεµο κατά των Νοτίων! 5

6 Επίσης, κάπνιζε. Και έπινε κρασί. Αλλά, παρ όλα αυτά, ηταν παιδί, έντυνε τις κούκλες της... σιγοπίνοντας ένα ποτήρι κρασί! Όταν ήταν δέκα χρονών, παίζαµε σκάκι και δυσκολευόµουνα να την κερδίσω. Στα δεκαπέντε της, ξαφνικά έγινε έξαλλη µε το «νόµο για την Ηµέρα του Κυρίου», την Κυριακη δηλαδη, ο οποίος απαγόρευε κάθε δραστηριότητα. Ετσι, άρχισε να οργανώνει «Κυριακάτικες βραδιές για το λαό» στο Σεντ Μάρτινς Χολ, µε µουσικούς που έπαιζαν Χέντελ, Μότσαρτ, Μπετόβεν. Η αίθουσα γέµιζε ασφυκτικά. ύο χιλιάδες άνθρωποι. Η συγκέντρωση ήταν παράνοµη αλλά δεν έγινε καµία σύλληψη. Να ένα µάθηµα: Αν είναι να παραβείς το νόµο, κάντο µαζι µε δύο χιλιάδες ανθρώπους... Και µε Μότσαρτ. Συνήθιζα να διαβάζω σ εκείνην και στις αδελφές της Σαίξπηρ και Αισχύλο και άντη, και της άρεσε πολύ. To δωµάτιό της ήταν µουσείο του Σαίξπηρ. Μάθαινε απ έξω κοµµάτια από το Ρωµαίοs και Ιουλιέτα και επέµενε να της διαβάζω, ξανά και ξανά, το κοµµάτι που ο Ρωµαίος συναντάει πρώτη φορά την Ιουλιέτα: Γελάει µε τραύµατα. όποιος δεν πληγώθηκε ποτέ... Τα µάτια τηs στον ουρανό θα πληµυρούσαν το διάστηµα το αγέρινο µε τόση λάµψη που θα λαλούσαν τα πουλιά, σαν να ξηµέρωσε. εν ήταν εύκολο να ζεις µε την Ελεονόρα. Α, όχι! ξέρετε πόσο ενοχλητικό είναι να έχεις ένα παιδί που βρίσκει ατέλειες στους συλλογισµούς σου; ιαφωνούσε µαζί µου ακόµα και για πράγµατα που έγραφα. Να, για παράδειγµα, το δοκίµιό µου µε τίτλο το εβραϊκό ζήτηµα. Πρέπει να οµολογήσω ότι δεν είναι εύκολο κείµενο. Ε, λοιπόν, η Ελεονώρα το διάβασε και αµέσως µε προκάλεσε: «Γιατί ξεχωρίζεις τους Εβραίαυς ως εκπροσώπους του καπιταλισµού; εν είναι οι µόνοι που δηλητηριάστηκαν από τo εµπόριο και την απληστία». Προσπάθησα να της εξηγήσω ότι δεν ξεχώριζα τους Εβραίους, αλλά απλά τους χρησιµοποιούσα ως ζωντανό παράδειγµα. Σε απάντηση, άρχισε να φοράει το άστρο του αβίδ. «Είµαι Εβραία», ανακοίνωσε. Τι µπορούσα να πω; Σήκωσα τους ώµους και τότε η Ελεονώρα σχολίασε: «Αυτό είναι χαρακτηριστική εβραϊκή αντίδραση». Μπορουσε να γίνει πολυ εκνευριστική. Ηξερε ότι ο πατέρας µου είχε γίνει χριστιανός. εν ήταν βολικό να είσαι Εβραίος στη Γερµανία... Σάµπως είναι ποτέ βολικό να είσαι Εβραίος οπουδήποτε; Κι εµένα µε βάφτισε όταν ήµουν οχτώ χρόνων. To γεγονός αυτό προκάλεσε το ενδιαφέρον της Ελεονώρας. Ρώτησε: «Μουρ» -η οικογένειά µου µε φώναζε Μουρ, Μαυριτανό δηλαδή, επειδεί είχα σκουρόχρωµο δέρµα- «Μουρ, ξέρω ότι έχεις βαφτιστεί. Αλλά είχες ηδη κάνει περιτοµή, έτσι δεν είναι;» εν είχε καµιά νροπη αυτό το παιδί! Τέτοιες στιγµές ήταν ανυπόφορη. Ακούστε αυτό: Μαζί µε το εβραϊκό αστέρι φορούσε και το σταυρουδάκι της. Όχι, δεν ήταν ξετραλαµένη µε το χριστιανισµό, αλλά µε τους Ιρλανδούς και την εξέγερσή τους κατά της Αγγλίας. Εµαθε για τους αγώνες των Ιρλανδών από τη Λίτσι Βερνς, το µεγάλο έρωτα του Ενγκελς. Η Λίτσι ηταν εργάτρια και δεν ήξερε να διάβαζει. Ο Ενγκελς µιλούσε εννέα γλώσσες.. Θα νόµιζε κανείς ότι αυτό θα δηµισυργούοε προβλήµατα στην σχέση τους. Αλλά αγαπιόντουσαν. Η Λίτσι συµ- µετείχε ενεργά στον Ιρλανδικό αγώνα. Η Ελεονώρα πήγαινε να τη δει και κάθονταν οι δυο τους στο πάτωµα κι έπιναν µαζί κρασί και τραγουδούσαν ιρλανδέζικα τραγούδια µέχρι που τις έπαιρνε ο ύ- πνος. Θυµάµαι εκείνη την τροµερή νύχτα που η αγγλική κυβέρνηση κρέµασε δύο νεαρούς Ιρλανδούς, εκεί στο Σόχο, και ένα µεθυσµένο πλήθος να ζητωκραυγάζει... Αυτοί οι ευγενείς Άγγλοι µε τo απαγευµατινό τους τσάι και τους δηµόσιους απαγχονισµούς! Εχω µάθει ότι δεν κρεµάτε πλέον τους ανθρώπους. Μόνο τους κλείνετε στο θάλαµο αερίων, τους κάνετε ενδοφλέβια ένεση µε δηλιτήριο ή τους ψήνετε στην ηλεκτρική καρέκλα. Πολύ πιο πολιτισµένο... Τότε, λοιπόν, κρεµάσανε τους δύο νεαρούς Ιρλανδούς γιατί ήθελαν την αrτελευθέρωση από την /γγγλία. Η Ελεονώρα έκλαιγε χωρίς σταµατηµό. Εγώ της έλεγα: «Κοριταάκι µου, είναι πολύ νωρίς για να φορτωθείς τους εφιάλτες του κόσµου. Είσαι δεκαπέντε χρονών». Κι εκείνη απαντούσε: «Ακριpώς Μουρ, αυτό είναι το θέµα. εν είµαι δεκατριών, δεν είµαι δεκατεσοάρων, είµαι δεκαπέντε χρονών». 6

7 Ναι, ήταν δεκαπέντε χρονών και µαγευόταν από κάθε γοητευτικό άντρα που ερχόταν στο σπίτι. Θα µπορούσα να γραψω ολόκληρη λίστα. Σ όλη τη ζωή της, η Ελεανορά φανηκε ευφυής στην πολιτική και χαζή στον έρωτα. Είχε ξετρελαθεί µε τον Λισαγκαρέ, τον ήρωα της Παρισινής Κοµµούνας. Ε, αυτός τουλάχιστον ηταν Γάλλος. Ο φίλος της άλλης κόρης µας, της Τζένισεν, ήταν Άγγλος. Οι αγγλοι είναι όπως το αγγλικό φαγητό. Χρειάζεται να πω περισσότερα; Είχαµε βέβαια και τον αγαπηµένο της Λώρας, τον Λαφάργκ. Οι δη- µόσιες εκδηλώσεις πάθους αυτού του τύπου ήταν φοβερές. Της έπιανε τον κώλο, δηµόσια, σαν να ήταν το φυσικότερο πράγµα στον κόσµο. Και η Τζένη τον υπερασπιζόταν: «Ξέρεις ότι η οικογένειά του ηρθε στη Γαλλία από την Κούβα». Λες και όλοι στην Κούβα κυκλοφορούν πιάνοντας ο ένας τον κώλο του άλλου! Αναστενάζει. Η Τζένη πάντα προσπαθούσε να µε ηρεµεί. Μ εµένα κάτι γινόταν, µε τους καλόγερους όµως που έβγαζα, δεν κατάφερνε τίποτα. Κάνει µια κριµάτσα. Είχατε ποτέ καλόγερους; εν υπάρχει πιο φρικτη αρρώστια. Οι καλόγεροι µε κατέτρεχαν σ όλη µου τη ζωη. Και διάφοροι ανόητοι τους επικαλέστηκαν για να ερµηνεύσουν την πορεία µου: «Ο Μαρξ είναι θυµωµένος µε το καπιταλιστικό σύστηµα επειδή έχει καλόγερους Τι ηλίθιοι. Και τι εξηγηση δίνουν για όλους τους άλλους επαναστάτες που δεν έχουν καλόγερους; Φυσικά πάντα βρίσκουν κάτι: Αυτόν τον έδερνε ο πατέρας του, εκείνον τον ντάντευε η µητέρα του µέχρι δέκα χρονών, τον άλλο δεν τον έµαθαν να πηγαίνει στην τουαλέτα - λες και πρέπει δηλαδή, να είσαι ανώµαλος για να είσαι επα ναστάτης. Κάνουν κάθε δυνατή διάγνωση εκτός από την προφανη : ότι ο καπιταλισµός, που από τη φύση του επιτίθεται στο ανθρώπινο πνεύµα, προκαλεί την επανάσταση... Α, ναι, λένε ότι ο καπιταλισµός είναι τώρα πιο ανθρώπινος σε σχέση µε την εποχη µου. Αλήθεια; Μόλις πριν από λιγα χρονια στη Βόρεια Καρολίνα -το έγραψαν οι εφηµερίδες- οι ιδιοκτήτες ενός ορνιθοτροφείου κλείδωσαν µέσα τις εργάτριες για να ελέγχουν την παραγωγικότητά τους. To εργοστάσιο πήρε φωτιά και είκοαι πέντε γυναίκες κάηκαν ζωντανές. Μπορεί όντως ο θυµός µου να φούντωνε από τους καλόγερους. Για δοκιµάστε, όµως, να δουλέψετε, δοκιµάστε να καθίσετε να γράψετε, µ ένα καλόγερο στον κώλο! Και µη µου µιλάτε για γιατρούς. Οι γιατροί ήξεραν λιγότερα από µένα. Πολύ λιγότερα! Γιατί οι καλόγεροι ήταν δικοί µου. Πινει ξανά,µια γουλιά,µπίρα. Εγω ανακάλυψα κάτι πολυ απλό: Το νερό. Πανιά βουτηγµένα σε χλιαρό νερό. Η Τζένη µού τα έβαζε υποµονευκά, για ώρες ολόκληρες. Πεταγόταν µέσα στη νύχτα όταν ουρλιαζα και µου έβαζε εκείνα τα καταπραϋντικά επιθέµατα... µερικές φορές, όταν έλειπε η Τζένη, το έκανε η Λένχεν. Σταµατάει για να σκεφτεί. Ναι, η Λένχεν. Ενώ εµείς ζούσαµε µέσα στη φτώχεια στο Σόχο, η µάνα της Τζένης αποφάοισε να µας ατείλει τη Λένχεν για να µας βοηθάει µε τα παιδιά. Tα έπιπλά µας µπορεί να ήταν στο ενεχυροδανειστήριο, αλλά ξαφνικά βρεθήκαµε να έχουµε υπηρέτρια. Ετσι γίνεται όταν παντρεύεσαι γυναίκα από αριστοκρατική οικογένεια. Τα πεθερικά σου δεν σου στέλνουν χρήµατα, που χρειάζεσαι απεγνωσµένα για να πάρεις ψωµί και γάλα, αλλά σερβίτσια και ασηµικά. Και µια υπηρέτρια! Στην πραγµατικότητα, δεν ήταν και τόσο κακή ιδέα. Η υπηρέτρια µπορεί να πάει τα σερβίτσια και τα αση- µικά στο ενεχυροδανειστήριο και να φέρει µερικά χρήµατα. Η Λένχεν το έκανε πολλές φορές... Αλλά δεν ηταν υπηρέτρια. Tα παιδιά τη λάτρευαν. Και η Τζένη ένιωθε µεγάλη στοργή γι αυτήν. Ό- ταν αρρώστησε, η Λένχεν ήταν στο πλάι της και τη φρόντιζε µέρα-νύχτα. Βέβαια, είναι γεγονός ότι η παρουσία της Λένχεν δηµιούργησε µεγάλη ένταση ανάµεσα στην Τζένη κι εµένα. Θυµάµαι µια σκηνή. Η Τζένη είπε: «Σήµερα το πρωί, σε είδα πώς κοίταζες τη Λενχεν». «Πώς την κοίταζα, δηλαδή;» «Όπως ένα άντρας κοιτάζει µια γυναίκα». «εν καταλαβαίνω τι εννοείς». Κουνάει θλιµένα το κεφάλι. Ηταν από εκείνες τις συζητήσεις που δε βγαίνουν ποτέ σε καλό. 7

8 Όλα αυτά συνέβαιναν µέσα στο διαµέρισµά µας στην Ντιν στριτ. Και έξω, το Λονδίνο. To Λονδινο του Ο οργανοπαίχτης µε τη µαϊµού, οι πόρνες, οι µάγοι, ο άνθρωπος που καταπίνει φωτιές, οι λατέρνες, οι Σκωτσέζοι που έπαιζαν γκάιντα και πάντα κάποια ζητιάνα να τραγουδάει µια ιρλανδέζικη µπαλάντα. Αυτά έβλεπα και άκουγα κάθε βράδυ στο δρόµο για το σπίτι, επιστρέφοντας από τo Βρετανικό Μουσείο, κάθε βράδυ, κάτω από τις λάµπες γκαζιού που είχαν µόλις ανάψει. Για να φτάσω στην Ντιν στριτ περνούσα µέσα από τα βροµόνερα και τα σκουπίδια και σκεφτόµουνα µε πόση φροντίδα λιθόστρωναν τους δρόµους στις πλούσιες γειτονιές. Αναστενάζει. Τελικά υποθέτω πως ήταν ταιριαστό, ο συγγραφέας του Κεφάλαιου να περπατάει µέσα στα σκατά όσο γράφει την καταδίκη του καπιταλιστικού συστήµατος. Η Τζένη δε µε συµπονούσε όταν παραπονιόµουνα για τη δυστυχία του δρόµου. Ελεγε: «Ετσι υποφέρω κι εγώ όταν διαβάζω το Κεφάλαιο». «Ηταν πάντα η πιο αυστηρή κριτικός µου. ε χάριζε κάστανα. Τίµια, θα µπορούσες να πεις. Αλλά υπάρχει τίποτα πιο εξοργιστικό από έναν τίµιο κριτικό; Αυτό τo βιβλίο την ανησυχούσε. Ναι, To Κεφάλαιο. Παίρνει το βιβλίο στα χέρια του. Ελεγε ότι θα έκανα τους αναγνώστες να βαρεθούν από τις πρώτες κιόλας σελίδες µε τις αλλεπάλληλες αναφορές µου στα εµπορεύµατα, την αξία χρήσης, την ανταλλακτική αξία. Ελεγε πως αυτό το βιβλίο ήταν υπερβολικά µεγάλο, υπερβολικά λεπτοµερές. Χρησιµοποιούσε τον όρο «βαρύ». Αν είναι δυνατόν! Μου θύµιζε αυτό που είπε ο Πίτερ Φοξ, ένας φίλος µας συνδικαλιστης, όταν του έδωσα το βιβλίο: Νιώθω σα να µου χάρισαν έναν ελέφαντα». Ναι, έλεγε η Τζένη, είναι ελέφαντας. Προσπάθησα να της εξηγήσω ότι ήταν διαφορετικό έργο από To Κοµµουνιστικό Μανιφέστο, το οποίο είχε γραφτεί για το ευρύ κοινό. To Κεφάλαιο ήταν µια διατριβή. «Εντάξει» έλεγε η Τζένη, «διατριβή, αλλά γιατί δε φωνάζει, όπως το Μανιφέστο; Ενα φάντασµα πλανιέται στην Ευρώπη, το στοιχειό του κοµµουνισµού! Ναι!» έλεγε, «αυτό µάλιστα, αυτό συνεπαίρνει τον αναγνώστη... ένα φάντασµα πλανιέται στην Ευρώπη!» Και µετά µου διάβαζε τις πρώτες φράσεις του Κεφάλαιου. Για να µε τυραννήσει, φυσικά. 0 Μαρξ παίρνει το βιβλίο από τo τραπέζι και διαβάζει: «Ο πλούτος στις κοινωνίες µε καπιταλιστικές µεθόδους παραγωγής εµφανίζεται µε τη µορφή συσσώρευσης εµπορευµάτων». «Πολύ βαρετό» µου έλεγε. Σας ρωτώ, είναι βαρετό; Σκέφτεται. Εντάξει, ίσως είναι λίγο βαρετό. To παραδέχτηκα αυτό στην Τζένη. «εν υπάρχει λίγο βαρετό», είπε εκείνη. Μην το παρεξηγήσετε. Η Τζένη συµφωνούσε ότι το Κεφάλαιο ήταν µια σοβαρη ανάλυση. To βιβλίο εξηγούσε ότι το καπιταλιστικό σύστηµα θα επιφέρει µια κολοσσιαία αύξηση των παραγωγικών δυνά- µεων, µία χωρίς προηγούµενο αύξηση του πλούτου στον κόσµο. Και, από την ίδια του τη φύση, το σηστηµα αυτό θα διανείµει εκείνο τον πλούτο µε τρόπο ώστε να καταστρέψει την ανθρωπιά τόσο του εργαζόµενου όσο και του εργοδότη. Και, αrτό τη φύση του και πάλι, θα δηµιπυργησει τους νεκροθάφτες του και θα παραχωρησει τη θέση του σ ένα πιο ανθρώπινο σύστηµα. Αλλά η Τζένη πάντα ρωτούσε: «Θα έχει απήχηση σ εκείνους που θέλουµε;» Μια µέρα µου λέει: «Ξέρεις γιατί επέτρεψαν οι λογοκριτές να δηµοσιευτεί το Κεφάλαιο; Γιατί δεν το καταλάβαιναν και υπέθεσαν ότι δεν θα το καταλάβει και κανένας άλλος». Της υπενθύµισα ότι το Κεφάλαιο είχε αποσπάσει ευνοικες κριτικές. Εκείνη µου υπενθύµισε ότι τις περισσότερες τις είχε γράψει ο Ενγκελς... Και εγώ της είπα ότι ίσως ασκούσε κριτική στο έργο µου γιατί δεν ήταν ευτυχισµένη µαζί µου. 8

9 «Εσείς οι άντρες!» είπε. «Αποδίδετε κάθε κριτικη στο έργο σας σε κάποιο προσωπικό ζήτηµα. Ναι, Μουρ, τα προσωπικά µου αισθήµατα δεν παύουν νιι υπάρχουν, αλλά αυτό είναι διαφορετικό». Ναι, τα προσωπικά τας αισθήµατα. Η Τζένη περνούσε µια πολύ άσχηµη περίοδο. Υποθέτω ότι τo φταίξιµο ήταν δικό µου. Αλλά δεν ηξερα πώς να ανακουφίσω την αγωνία της. Η Τζένη κι εγώ ερωτευτήκαµε όταν εγώ ήµουν δεκαεφτά και εκείνη δεκαεννιά. Ηταν πανέµορφη, µε πυρόξανθα µαλλιά και µαύρα µάτια. Για κάποιο λόγο, rι οικογένειά της µε είχε συµπαθησει. Ηταν αριστοκράτες. Οι αριστοκράτες εντυπωσιάζονται πάντα από τους διανοούµενους. Ο πατέρας της Τζένης κι εγώ συζητούσαµε ώρες για την ελληνική φιλοσοφία. Είχα κάνει τη διατριβή για το διδακτορικό µου µε θέµα τον ηµόκριτο και τον Επίκουρο. Είχα µόλις αρχίσει να συνειδητοποιώ ότι οι φιλόσοφοι είχαν περιοριστεί στην ερµηνεία του κόσµου. Ενω το θέµα ήταν πώς να τον αλλάξουµε. Όταν µε έδιωξαν από τη Γερµανία, η Τζένη µε ακολούθησε στο Παρίσι, όπου παντρευτήκαµε και γέννησε την Τζένιχεν και τη Λώρα. Όχι, όχι, η Λωρα γεννήθηκε στις Βρυξέλλες... Ηµασταν ευτυχισµένοι στο Παρίσι, ζούσαµε µε ελάχιστα, συναντούσαµε τους φίλους µας στα καφέ. Κι εκείνοι ζούσαν µε ελάχιστα. Τι παρέα ήµασταν εκείνη την εποχή! Ο Μπακούνιν, ο τεράστιος άξεστος αναρχικός. Ο Ενγκελς, ο όµορφος άθεος. Ο Χάινε, ο άγιος ποιητής. Ο Στίρνερ, ο απόλυτος απροσάρµοστος. Και ο Προυντόν, που είπε, «Η ιδιοκτησία είναι κλοπή!»... Αλλά ήθελε και αυτός λίγη! εν είναι καλά να είσαι φτωχός στο Παρίσι. αλλά στο Λονδίνο είναι κόλαση. Ζούσαµε εκεί µε δύο παιδιά, σ εκείνο το κρύο και υγρό διαµέρισµα, όπου πάντα κάποιος ηταν άρρωστος. Η Τζένη κάποτε κόλλισε ευλογιά. Εγινε καλά αλλά της έµειναν τα σηµάδια στο πρόσωπο. Προσπαθούσα να την πείσω ότι εξακολουθούσε να είναι όµορφη, αλλά δεν ωφελούσε. Θα ηθελα να είχατε την ευκαιρία να γνωρίσετε την Τζένη. Αυτά που έκανε για µένα είναι ανεκτίµητα. Κυρίως καταλάβαινε ότι δεν µπορούσα να βρω µια δουλειά, έτσι απλά, όπως οι άλλοι άντρες. Ναι, µία φορά προσπάθησα. Εστειλα ένα γράµµα στην εταιρεία σιδηροδρόµων για µία θέση υπαλληλου. Η απάντησή τους ήταν: «ρ Μαρξ, η πρότασή σας να εργαστείτε για εµάς, µας τιµά. εν είχαµε ποτέ µέχρι τώρα έναν όκτορα Φιλοσοφίας για υπάλληλο γραµµατείας. Αλλά η θέση αυτή α- παιτεί έναν ευανάγνωστο γραφικό χαρακτήρα και, ως εκ τούτου, είµαστε στη δυσάρεστη θέση να α- πορρίψουµε την αίτησή σας». Σηκώνει τους ώµους. Η Τζένη πίστευε στις ιδέες µου, αλλά δεν άντεχε συµπεριφορές που ερµήνευε ως πνευµατικό σνοµπισµό. «Προσγειώσου, Χερ Ντόκτορ», συνήθιζε να µου λέει. Ηθελε να περιγράψω τη θεωρία της υπεραξίας µε τρόπο κατανοητό στους απλούς εργάτες. Εγώ της είπα: «Κανείς δεν µπορεί να καταλάβει τη θεωρία της υπεραξίας, αν δεν κατανοήσει πρώτα ότι το εργατικό δυναµικό είναι ένα ειδικό εµπόρευµα, που η αξία του καθορίζεται από το κόστος των µέσων διαβίωσης, το οποίο, όµως, δίνει αξία σε όλα τα άλλα εµπορεύµατα, µία αξία που υπερβαίνει πάντα την αξία του εργατικού δυναµικού». «Οχι έτσι!», φώναζε εκέινη. «Πρέπει απλά να πεις: Ο εργοδότης σάς δίνει έναν πολύ χαµηλό µισθό, που φτάνει ίσα ίσα για να ζείτε και να συνεχίσετε να δουλεύετε, αλλά εκείνος κερδίζει από τη δουλειά σας πολύ περισσότερα από όσα σας δίνει. Ετσι εκείνος γίνεται όλο και πιο πλούσιος, ενώ εσείς µένετε φτωχοί». Εντάξει, ας υποθέσουµε ότι µόνο εκατό άνθρωποι στην παγκόσµια ιστορία κατάφεραν να κατανοήσουν τη θεωρία µου της υπεραξίας. Εξάπτεται. εν παύει όµως να ισχύει! Μόλις την περασµένη ε- βδοµάδα διάβαζα τις εκθέσεις του Υπουργείου Εργασίας των H.Π.Α. Συµπέρασµα: Οι εργάτες στη χώρα σας παράγουν ολοένα περισσότερα αγαθά και παίρνουν ολοένα χαµηλότερους µισθούς. Όπως το περιέγραψα! Σήµερα, το ένα τοις εκατό των Αµερικανών κατέχει σαράντα τοις εκατό του εθνικού πλούτου της χώρας. Η Τζένη προσπαθούσε πάντα να απλουστεύει ιδέες που, από τη φύση τους, ήταν πολύπλοκες. Με κατηγορούσε ότι ήµουνα πρώτα ακαδηµαϊκός και ύστερα επαναστάτης. Ξεχνα τους διανοούµενους», έλεγε, «απευθύνσου στους εργάτες». Με αποκαλούσε υπερόπτη και αδιάλλακτο. «Γιατί επιτίθεσαι σε άλλους επαναστάτες µε µεγαλύτερο πάθος απ ό,τι στους αστούς;» µε ρωτούσε. 9

10 Nαι, ο Προυντόν, για παράδειγµα. Ο άνθρωπος δεν καταλάβαινε ότι οφείλουµε να επικροτήσουµε τον καπιταλισµό για την ανάπτυξη µεγάλων βιοµηχανιών και µετά να τις πάρουµε στα χέρια µας. Ο Προυντόν πρέσβευε ότι έπρεπε να οπισθοχωρήσουµε σε µία πιο απλή κοινωνία. Όταν έγραψε το βιβλίο του Η φιλοσοφία της πενίας, εγώ του απάντησα µε το δικό µου βιβλίο Η πενία της φιλοσοφίας. Εγώ το βρήκα έξυπνο. Η Τζένη το βρήκε προσβλητικό. Αναστενάζει. Σηµερα σκέφτοµαι ότι η Τζένη ηταν πολύ καλύτερος άνθρωπος απ ό,τι θα µπορούσα ποτέ να γίνω εγώ. Μου λεγε να σηκώσω τον κώλο µου απ την καρέκλα και να συµµετάσχω στον αγώνα των Άγγλων εργαζοµένων. Ηρθε µαζι µου όταν µε προσκάλεσαν να µιλησω στην πρώτη συνάντηση της ιεθνούς Ενωσης Εργαζοµένων. Ηταν φθινοπωρο του ύο χιλιάδες άνθρωποι είχαν στριµωχτεί στο Σεντ Μάρτινς Χολ. Κάνει ένα βήµα µπροστά, απλώνει το χέρι, σαν να χαιρετάει ένα µεγάλο πληθος, και αρχίζει να µιλάει µε αποφασιστικότητα και πυγµή: «Οι προλετάριοι όλων των χωρών πρέπει να ενωθούν ενάντια στις διεθνείς πολιτικές, που είναι ε- γκληµατικές, που εκµεταλλεύονται τις εθνικές προκαταλήψεις, που χαραµίζουν το αίµα και τον πλούτο των λαών σε πολέµους. Πρέπει να οργανωθούµε πέρα από εθνικά σύνορα για να διεκδικήσουµε τους απλούς νόµους της ηθικής και της δικαιοσύνης στα διεθνή ζητήµατα. Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε!» Σταµατάει. Της Τζένης της άρεσε αυτό... Πινει µια γουλιά. Η Τζένη κατάφερνε να φροντίζει όλη την οικογένεια, µε κοµµένο τo νερο και το γκάζι αλλά δεν έπαψε ποτέ να ασχολείται µε τo θέµα της χειραφέτησης της γυναίκας. Ελεγε ότι η ζωτικότητα των γυναικών σπαταλιόταν στις δουλειές του σπιτιού, στο µαντάρισµα και το µαγείρεµα. Γι αυτό, αρνιόταν να µένει στο σπίτι. Με κατηγορούσε ότι ενώ στη θεωρία ήµουν υπέρµαχος της γυναικείας χειραφέτησης, στην πραγµατικότητα αγνοούσα τα προβλήµατα των γυναικών. «Εσύ και ο Ενγκελς», έλεγε, «γράφετε για την ισότητα των δύο φύλων, αλλά δεν την πολυεφαρµόζετε». εν θα το σχολιάσω αυτό... Υποστήριζε µε πάθος τον αγώνα των Ιρλανδών κατά της Αγγλίας. Όταν η βασίλισσα Βικτόρια είχε πει: Αυτοί οι Ιρλανδοί! Φρικτοί άνθρωποι! εν φέρονται όπως τα πολιτισµένα έθνη», η Τζένη απάντησε µ ένα γράµµα στις λονδρέζικες εφηµερίδες: «Η Αγγλία καταδικάζει σε απαγχονισµό Ιρλανδούς επαναστάτες, οι οποίοι δεν ζητούν παρά µόνο την ελευθερία τους. Είναι η Αγγλία πολιτισµένο έθνος;» Η Τζένη κι εγώ ήµασταν πολύ ερωτευµένοι. Πώς να σας το εξηγήσω αυτό; Αλλά περάσαµε πολύ ά- σχηµες εποχές στο Λονδίνο. Η αγάπη µας υπηρχε. Αλλά, κάποια στιγµή, η κατάσταση άλλαξε. εν ξέρω γιατί. Η Τζένη είπε πως οφειλόταν στο ότι δεν ήταν πια η καλλονή που είχα κάποτε παντρευτεί. Αυτό µε έκανε να θυµώσω. Είπε ότι οφειλόταν στη Λένχεν. Αυτό µε θύµωσε ακόµα περισσότερο. Κι εκείνη είπε ότι θύµωνα επειδή ήταν αλήθεια. Αυτό µε έβγαλε εκτός εαυτού! Αναστενάζει, πίνει µια γουλτά µπίρα, κοιτάζει τις εφηµερίδες στο τραπέζι, παίρνει,µία απ αυτές στα χέρια του. Ισχυρίζονται ότι επειδή κατέρρευσε η Σοβιετική Ενωση, ο κοµµουνισµός είναι νεκρός. Κουνάει το κεφάλι του. Μήπως ξέρουν αυτοί οι ηλίθιοι τι είναι κοµµουνισµός; Scheisskopfen [Σκατοκέφαλοι]! Oι δηµοσιογράφοι, οι πολιτικοί που τα λένε αυτά, τι παιδεία έχουν; ιάβασαν ποτέ το Μανιφέστο, που γράψαµε µε τον Ενγκελς όταν εκείνος ήταν είκοσι οχτώ χρονών και εγώ τριάντα; Παίρνει ένα βιβλίο από το τραπέζι χαι δταβάζει: «Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας µε τις τάξεις και την πάλη των τάξεων, θα έχουµε µια ένωση, στην οποία η ελευθερία του ατόµου θα είναι προυπόθεση για την ελευθερία του συνόλου». 10

11 To ακούσατε αυτό; Μια ένωση! Αντιλαµβάνονται ποιος είναι ο στόχος του κοµµουνισµού; Η ελευθερία του ατόµου! Νοµίζουν ότι κάποιος που δηλώνει κοµ- µουνιστής ή σοσιαλιστής αλλά φέρεται σαν γκάνγκστερ, µπορεί να καταλάβει τι είναι κοµµουνισµός; To να σκοτώνεις αυτόν που διαφωνεί µαζί σου - αυτό είναι ο κοµµουνισµός για τον οποίο εγώ έδωσα τη ζωη µου; Αυτοί που επέµεναν να ερµηνεύουν τις ιδέες µου µε θρησκευτικό φανατισµό, επέτρεψαν άραγε στους πολίτες να διαβάσουν το γράµµα που είχα στείλει στη Νιου Γιορκ Τρίµπιουν, στο οποίο διακήρυττα πως η θανατική ποινη δεν έχει θέση σε καµία κοινωνία η οποία αυτοχαρακτηρίςεται πολιτισµένη; Θυµωµένος... Υποτίθεται ότι ο σοσιαλισµός δεν πρέπει να αναπαράγει τις βλακείες του καπιταλισµού! Εδώ στην Αµερική, οι φυλακές σας έχουν ξεχειλίσει. Ποιοι είναι µέσα; Oι φτωχοί! Oι περισσότεροι είναι διαρρήκτες, κλέφτες, ληστές, έµποροι ναρκωτικων. Πιστεύουν κι αυτοί στην ελεύθερη αγορά! Κάνουν ό,τι και οι καπιταλιστές, αλλά σε µικρότερη κλίµακα... Παίρνει στα χέρια του ένα άλλο βιβλίο. Ξέρεις τι γράψαµε εγώ κι ο Ενγκελς για τις φυλακές; «Αντί να τιµωρούµε το άτοµο για τα αδικήµατα που διαπράπει, πρέπει να καταστρέφουµε τις κοινωνικές συνθηκες που γννούν την παρανοµία και να προσφέρουµε σε όλους τους ανθρώπους το χώρο που έχουν ανάγκη στην κοινωνία για την προσωπική τους ανάπτυξη». Ναι, µιλήσαµε για «µία δικτατορία του προλεταριάτου». Όχι τη δικτατορία ενός κόµµατος, τη δικτατορία µιας κεντρικής επιτροπης, τη δικτατορία ενός ανθρώrτου. Όχι, εµείς µιλησαµε για µια προσωρινή δικτατορία της εργατικης τάξης. Ο λαός θα καταλάµβανε το κράτος και θα κυβερνούσε µε γνώ- µονα το κοινό συµφέρον - µέχρις ότου το ίδιο το κράτος θα γινόταν περιπό και σταδιακά θα εξαφανιζόταν. Ο Μπακούνιν, όπως ήταν φυσικό, διαφωνούσε. Ελεγε ότι ένα κράτος, ακόµα και εργατικό, εάν έχει στρατό, αστυνοµία και φυλακές, θα γίνει αυταρχικό. Του άρεσε πολύ να διαφωνεί µαζί µου. Εχετε ακούσει γι αυτόν; Τον Μπακούνιν, τον αναρχικο; Αν ένας συγγραφέας εφεύρισκε έναν τέτοιο χαρακτήρα, θα λέγατε οτι αποκλείεται να υπάρχει πραγµατικά τέτοιος άνθρωπος. To να πω ότι µε τον Μπακούνιν δεν τα πηγαίναµε καλά, είναι λίγο. Ακούστε τι είπε την εποχή που ο Ενγκελς κι εγώ βρισκόµασταν στις Βρυξέλλες και γράφαµε το Μανιφέστο. 0 Μαρξ παίρνει ένα έγγραφο από τo τραπέζι και διαβάζει: Ο Μαρξ και ο Ενγκελς, ιδιαίτερα ο Μαρξ, είναι αστοί µέχρι το κόκκαλο». Εµείς αστοί! Φυσικά, σε σύγκριση µε τον Μπακούνιν, όλοι ήταν αστοί. Αν δε ζούσες σαν γουρούνι, αν είχες ένα κεραµίδι πάνω απ το κεφάλι σου, αν είχες ένα πιάνο στο σπίτι, αν σου άρεσε να τρως φρέσκο ψωµί και να πίνεις ένα ποτήρι κρασί, ήσουν αστός. Παραδέχοµαι πάντως ότι είχε κουράγιο, Τον φυλάκισαν, τον έστειλαν στη Σιβηρία, αλλά εκείνος δραπέτευσε και άρχισε να περιπλανιέται στον κόσµο προσπαθώντας να σπείρει παντού την επανάσταση. Ο στόχος του ήταν µία αναρχική κοινωνία, αλλά η µόνη αναρχία που κατάφερε να φέρει ήταν µέσα στο κεφάλι του. Εχετε δει ποτέ τον Μπακούνιν σε φωτογραφία; Γίγαντας. Φαλακρός, αλλά το έκρυβε µ ένα µικρό γκρι καπέλο. Πυκνά γένια. Άγρια έκφραση. εν είχε καθόλου δόντια- σκορβούτο, συνέπεια της κακής δίαιτας στις φυλακές. Εµοιαζε να ζει σ έναν άλλο κόσµο, έναν κόσµο που υπήρχε στn φαντασία του. Αγνοούσε τα χρήµατα. Όταν είχε, τα µοίραζε. Όταν δεν είχε, δανειζόταν χωρίς να του περνάει απ το µυαλό να τα επιστρέψει. εν είχε σπίτι ή, θα µπορούσε να πει κανείς, σπίτι του ήταν ο κόσµος. Εφτανε στο σπίτι ενός συντρόφου και ανακοίνωνε: «Εφτασα. Πού να κοιµηθώ; Και τι υπάρχει να φάµε;» Μία ώρα αργότερα φερόταν πιο άνετα από τους ίδιους τους οικοδεσπότες! Θυµάµαι µια φορά στο Σόχο, τρώγαµε για βράδυ, όταν ξαφνικά όρµηξε µέσα ο Μπακούνιν. εν έ- µπαινε στον κόπο να χτυπήσει. Συνήθιζε να φτάνει την ώρα του φαγητού. Αφού λοιπόν κόντεψε να γκρεµίσει την πόρτα, µπήκε, κοίταξε γύρω του, χαµογέλασε µε το φαφούτικο χαµόγελό του και είπε: «Καλησπέρα, σύντροφοι». Και χωρίς να περιµένει απάντηση, κάθισε κι άρχισε να καταβροχθίζει ό,τι υπήρχε πάνω στο τραπέζι, πίνοντας το ένα ποτήρι µπράντι µετά το άλλο. 11

12 «Μιχαήλ», του είπα, «δοκίµασε και το κρασί, απ αυτό έχουµε πολύ. To µπράντι είναι ακριβό». Ηπιε λίγο κρασί και αµέσως το έφτυσε. «Εντελώς άγευστο», είπε. «Το µπράντι καθαρίζει το µυαλό». Μετά άρχισε τη συνηθισµένη του παράσταση: Εκανε κήρυγµα, επιχειρηµατολογούσε, φώναζε, νουθετούσε. Εγώ είχα γίνει έξω φρενών, αλλά τελικά η Τζένη ήταν αυτη που του έβαλε τις φωνές: «Μιχαήλ», είπε, «σταµάτα! Καταναλώνεις όλο το οξυγόνο στο δωµάτιο!» Εκείνος γέλασε δυνατά και συνέχισε. Tο κεφάλι του Μπακουνιν ήταν γεµάτο αναρχικά σκουπίδια, ροµαντικές ουτοπικές ανοησίες. Ηθελα να τον διώξω από τη ιεθνή και η Τζένη κορόιδευε. «Σιγά τώρα, µια επαναστατική οµάδα µε πέντεέξι µέλη και απειλείς ότι θα διαγράψεις το ένα». Χρησιµοποιούσε πολλές διαφορετικές µεταµφιέσεις, επειδή η αστυνοµία τον καταζητούσε σε όλες τις χώρες της Ευρώπης. Όταν ήρθε να µας βρει στο Λονδίνο, ήταν µεταµφιεσµένος παπάς. Η, τουλάχιστον, έτσι νόµιζε. Ηταν γελοίος! Εµεινε στο σπίτι µας µια εβδοµάδα. Μια φορά ξενυχτήσαµε. Πίναµε, συζητούσαµε, τσακωνόµασταν και συνεχίζαµε να πίνουµε, µέχρι που κανένας µας δεν µπορούσε να πάρει τα πόδια του. Κάποια στιγµή, στη µέση µιας αγόρευσης του Μπακούνιν, µε πήρε ο ύπνος. Άρχισε να µε ταρακουνάει φωνάζοντας: «Ξύπνα, δεν ολοκλήρωσα ακόµα». Ηταν εκείνη η ένδοξη εποχή, το χειµώνα του 1871, όταν η Κοµµούνα είχε πάρει την εξουσία στο Παρίσι... Ναι, η Παρισινή Κοµµούνα. Ο Μπακούνιν όρµηξε, µε τo τεράστιο εκτόπισµά του, σ εκείνη την επανάσταση. Οι Γάλλοι τον πήραν χαµπάρι. Ελεγαν: «Την πρώτη µέρα µιας επανάστασης, ο Μπακούνιν είναι πολύτιµος. Τη δεύτέρη µέρα, πρέπει να τουφεκιστεί». Εχετε ακούσει γι αυτό το υπέροχο κεφάλαιο της ανθρώπινης ιστορίας, την Παρισινή Κοµµούνα; Η ιστορία ξεκινάει µε µια βλακεία. Αναφέροµαι στον Ναπολέοντα τον Γ. Ναι, τον ανιψιό του Βοναπάρτη. Ηταν ένας παλιάτσος που χαµογελούσε στο πλήθος, ενώ δεκαέξι εκατοµµύρια Γάλλοι χωρικοί ζούσαν σε σκοτεινές τρώγλες και τα παιδιά τους λιµοκτονούσαν. Επειδή όµως δεν κατάργησε τn βουλή, επειδή ο κόσµος ψήφιζε, όλοι θεωρούσαν ότι είχαν δηµοκρατία... Συνηθισµένο λάθος. Ο Ναπολέοντας ο Γ ήθελε να δοξαστεί κι έκανε το λάθος να επιτεθεί στις στρατιές του Βίσµαρκ. Σύντοµα ηττήθηκε και οι Γερµανοί στρατιώτες µπήκαν νικητές στο Παρίσι για να έρθουν αντιµέτωποι µε κάτι πιο καταστροφικό από τα όπλα - τη σιωπη. Βρήκαν τα αγάλµατα στους δρόµους του Παρισιού καλυµµένα µε µαύρα πανιά, µια γιγάντια, αόρατη, σιωπηλή αντίσταση. Εκαναν τη σοφή επιλογη. Παρέλασαν κάτω από την Αψίδα του Θριάµβου και γρήγορα έφυγαν. Και η παλιά γαλλική τάξη, η 4 η ηµοκρατία... Φιλελεύθεροι, έτσι αυτοαποκαλούνταν. εν τολµούσαν να µπουν στο Παρίσι. Ετρεµαν από τo φόβο τους επειδή, όταν έφυγαν οι Γερµανοί, το Παρίσι καταλήφθηκε από τους εργάτες, τις νοικοκυρές, τους υπαλλήλους, τους διανοούµενους, τους ένοπλους πολίτες. Ο λαός του Παρισιού δεν έφτιαξε κυβέρνηση, αλλά κατι πιο ένδοξο, κάτι που τρέµουν παντού οι κυβερνήσεις, µία κοµµούνα, τη συλλογικη ενέργεια του λαού. Ηταν η Κοµµούνα του Παρισιού. Οι άνθρωποι συναντιόντουσαν όλο το εικοσιτετράωρο σε κάθε σηµείο του Παρισιού σε οµάδες των τριών και των τεσσάρων κι έπαιρναν κοινές αποφάσεις, ενώ πολη τiταν περικυκλωµένη από το Γαλλικό στρατό που απειλούσε να εισβάλει από στιγµή σε στιγµή. To Παρίσι υπήρξε η πρώτη ελεύθερη πόλη στον κόσµο. Το πρώτο ανεξάρτητο κρατίδιο, σ έναν κόσµο τυραννίας. Ελεγα στον Μπακούνιν: «Θέλεις να ξέρεις τι ενvοώ όταν µιλάω για τη δικτατορία του προλεταριάτου; ες την Κοµµούνα του Παρισιού. Αυτό είναι αληθινή δηµοκρατία». Όχι η δηµοκρατία της Αγγλίας ή της Αµερικής, όπου οι εκλογές είναι ένα τσίρκο, όπου, ανεξάρτητα από τo αποτέλεσµά τους, οι πλούσιοι θα συνεχίσουν να κυβερνούν τη χώρα. Η Κοµµούνα του Παρισιού. Υπήρξε το πρώτο νοµοθετικό σώµα στην ιστορία στο οποίο εκπροσωπούνταν οι φτωχοί. Οι νόµοι που ψηφίζονταν ηταν για εκείνους. Κατάργησε τα χρέη τους, ανέστειλε την καταβολη των ενοικίων, υποχρέωσε τα ενεχυροδανειστήρια να τους επιστρέψουν τα πιο απαραίτητα υπάρχοντά τους. Οι ηγέτες της αρνήθηκαν να ορίσουν για τους εαυτούς τους µισθούς ψηλότε- 12

13 ρους από τους µισθούς των εργατών. Και σχεδίαζαν να προσφέρουν σε όλους ελεύθερη είσοδο στα θέατρα. Ο ίδιος ο µεγάλος Κουρµπέ που οι πίνακές του είχαν εντυπωσιάσει την Ευρώπη, είχε εκλεγεί πρόεδρος της οµοσπονδίας των καλλιτεχνών. Ξανάνοιξαν τα µουσεία, έφτιαξαν µία επιτροπή για την πανεπιστηµιακη εκτιαίδευση των γυναικών - κάτι το ανήκουστο. Χρησιµοποίησαν την τελευταία ανακάλυψη της επιστήµης, το αερόστατο, για να µοιράσουν στην ύπαιθρο έξω από το Παρίσι τυπω- µένα χαρτιά µ ένα απλό, δυνατό µήνυµα στους χωρικούς. Ενα µήνυµα που απευθυνόταν σ όλους τους εργαζόµενους παντού στον κόσµο: «Εχουµε κοινά συµφέροντα». Η Κοµµούνα δήλωσε ότι στόχος των σχολείων είναι να διδάσκουν τα παιδιά να αγαπούν και να σέβονται τα άλλα πλάσµατα. Εχω διαβάσει τις δικές σας ατέλειωτες διαβουλεύσεις για την παιδεία. Τι ανοησίες! To σχολεία διδάσκουν οτιδηποτε χρειάζεται κάποιος για να πετύχει στον καπιταλιστικό κόσµο. Μαθαίνουν όµως στους νέους να αγωνίζονται για τη δικαιοσύνη; Tα µέλη της Κοµµούνας είχαν καταλάβει τη σηµασία αυτού του πράγµατος. ίδασκαν όχι µόνο µε τα λόγια, αλλά και µε τα. έργα. Κατάργησαν την γκιλοτίνα, αυτό τo εργαλείο της τυραννίας, ακόµα και της επαναστατικής τυραννίας. Μετά, φορώντας κόκκινα µαντίλια και µ ένα µεγάλο κόκκινο λάβαρο, µαζεύτηκαν στη Βαντόµ, γύρω από τη στήλη-σύµβολο της στρατιωτικής εξουσίας, ένα πελώριο γλυπτό που στην κορυφή του είχε την προτοµη του Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Εδεσαν µια τροχαλία στο χάλκινο κεφάλι, γύρισαν ένα βαρούλκο και το γλυπτό σωριάστηκε στο έδαφος και έγινε κοµµάτια. Οι άνθρωποι σκαρφάλωσαν στα χαλάσµατα. Mία κόκκινη σηµαία κυµάτιζε πλέον πάνω στο βάθρο. Τώρα ήταν το βάθρο όχι µιας χώρας αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητας. Και όλοι, άντρες και γυναίκες, παρακολουθούσαν κλαίγοντας από χαρά. Ναι, αυτή ηταν η Κοµµούνα του Παρισιού. Οι δρόµοι ήταν πάντα γεµάτοι, παντού γίνονταν συζητήσεις. Οι άνθρωποι µοιράζονταν τα υπάρχοντά τους. Χαµογελούσαν πιο συχνά. Η καλοσύνη κυριαρχούσε, οι δρόµοι ήταν ασφαλείς, χωρίς κανενός είδους αστυνόµευση. Ναι, αυτό ήταν σοσιαλισµός! Φυσικά, η Κοµµούνα δεν ήταν δυνατό να περάσει έτσι, γιατί θα δηµιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούµενο. Οι στρατιές της ηµοκρατίας προέλασαν στο Παρίσι και άρχισαν τις σφαγές. Οι ηγέτες της Κοµµούνας οδηγήθηκαν στο νεκροταφείο Περ Λασέζ, όπου τους έστησαν στον τοίχο και τους τουφέκισαν. Συνολικά σκοτώθηκαν τριάντα χιλιάδες άνθρωποι. Η Κοµµούνα συντρίφτηκε. Αλλά υπήρξε τo πιο ένδοξο επίτευγµα των καιρών µας... βηµατίζει. πίνει λίγη µπίρα. Ο Μπακούνιν κι εγώ συνεχίσαµε να πίνουµε και να συζητάµε και να λογοµαχούµε. Του είπα: «Μιχαήλ, δεν καταλαβαίνεις την έννοια του προλεταριακού κράτους. εν µπορούµε να ξεφορτωθούµε το παρελθόν µε ένα στιγµιαίο οργασµικό ξέσπασµα. Θα χρειαστεί να ξαναχτίσουµε µια νέα κοινωνία µε τα αποµεινάρια της παλιάς. Αυτό παίρνει καιρό». Οχι, είπε. «Οταν ο λαός ανατρέψει την παλιά τάξη, πρέπει αµέσως να ζήσει µε ελευθερία αλλιώς θα τη χάσει». Άρχισε να γίνεται προσωπικό. Εχασα την υποµονη µου και του είπα: «Είσαι πολύ ηλίθιος για να καταλάβεις». Το µπράντι είχε αρχίσει να τον χτυπάει κι αυτόν. Είπε: «Μαρξ, φέρεσαι σαν υπεροπτικός µαλάκας, οπως συνήθως. Εσυ είσαι αυτός που δεν καταλαβαίνει. Νοµίζεις ότι οι εργάτες θα κάνουν την επανάσταση µε βάση τη θεωρία σου; Χέστηκαν για τη θεωρία σου. Η οργή τους θα ξεχειλίσει αυθόρµητα, έχουν το ένστικτο της επανάστασης στα σωθικά τους». Είχε ξανάψει. «Αν θες να ξέρεις, εγώ τις φτύνω τις θεωρίες σου».και λέγοντας αυτό, έφτυσε στο πάτωµα. Τι γουρούνι! Αυτό πήγαινε πολύ. Είπα: «Μιχαήλ, µπορείς να φτύνεις τις θεωρίες µου, αλλά όχι το πάτωµά µου. Καθάρισέ το αµέσως». «Να το», είπε. «Το ξερα πως ησουνα τραµπούκος». «Κι εγωl πάντα το ξερα πως είσαι ευνούχος». απάντησα. Βρυχήθηκε σαν προϊστορικό ζώο. Μετά όρµησε πάνω µου. Ηταν τεράστιος. Κυλιστήκαµε στο πάτω- µα, αλλά η µασταν πολύ µεθυσµένοι για να χτυπήσουµε άσχηµα ο ένας τον άλλον. Μετά από λίγο, είχαµε κουραστεί τόσο πολύ που µείναµε κάτω λαχανιασµένοι. Μετά ο Μπακουνιν σηκώθηκε, σαν ιπποπόταµος που βγαίνει από τo ποτάµι, ξεκούµπωσε το παντελόνι του κι άρχισε να κατουράει έξω από το παράθυρο. εν πίστευα στα µάτια µου. «Τι στο διάολο κάνεις, Μιχαήλ;» 13

14 «Τι νοµίζεις ότι κάνω; Κατουράω έξω από το παράθυρό σου». «Είναι αηδιαστικό, Μιχαήλ», είπα. «Κατουράω To Λονδίνο. Κατουράω ολόκληρη τη Βρετανική Αυτοκρατορία». «Οχι», είπα. Κατουράς το δρόµο µου». εν απάντησε. Κούµπωσε το παντελόνι του, ξάπλωσε στο πάτωµα και άρχισε να ροχαλίζει. ξάπλωσα κι εγώ στο πάτωµα και σύντοµα έχασα τις αισθησεις µου. Όταν ξύπνησε η Τζένη, νωρίς to πρωί, µας βρήκε κοιµισµέναυς αγκαλιά. Σταµατάει για να πιει ακόµα µια γουλιά µπίρα. Όχι, δεν µπορούσαν να επιτρέψουν την ύπαρξη της Κοµµούνας. Ηταν επικίνδυνο παράδειγµα, γι αυτό την έπνιξαν στο αίµα. Αυτό συµβαίνει ακόµα, έτσι δεν είναι; Όποτε κάπου, σε κάποία γωνιά του κόσµου, παραµερίζεται η παλιά τάξη πραγµάτων και οι άνθρωποι αρχίζουν να δοκιµάζουν ένα νέο τρόπο ζωής, αυτό δεν θεωρείται επιτρεπτό. Και τότε κάποιοι αναλαµβάνουν δράση -ξέρετε ποιους εννοώ όταν λέω κάποιοι- µερικές φορές ύπουλα και κρυφά, άλλοτε άµεσα και βίαια, και καταστρέφουν αυτην την απόπειρα. ιαβάζει την εφηpερίδα. Και συνεχίζουν να λένε: Ο καπrταλισµός θριάµβευσε». Θριάµβευσε! Γιατί; Επειδή ανέβηκε πολύ το χρηµατιστηριο και οι µέτοχοι είναι τώρα πιο πλούσιοι; Θριάµβευσε; Οταν το ένα τέταρτο των παιδιών στην Αµερική ζουν σε συνθήκες φτώχιας; Οταν σαράντα χιλιάδες απ αυτά τα παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο, πριν γιορτάσουν τα πρώτα τους γενέθλια; ιαβάζει στην ειρηµερίδα: Εκατό χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν πριν ξηµερώσει στο κέντρο της Νέας Υόρκης για να διεκδικήσουν δύο χιλιάδες θέσεις εργασίας. Και οι ενενηντα οχτώ χιλιάδες που θα απορριφθούν, τι θα απογίνουν; Γι αυτό χτιζετε κι άλλες φυλακές; Ναι, ο καπιταλισµός θριάµβευσε. Αλλά σε ποιανου την πλάτη; Πετύχατε θαύµατα της τεχνολογίας, στείλατε ανθρώπους στο διάστηµα, αλλά τι γίνεται µε τους ανθρώπους που έµειναν στη γη; Γιατί είναι τόσο φοβισµένοι; Γιατί στρέφονται στα ναρκωτικά, στο οινοπνευµα, γιατί τρελαίνονται κι αρχίζουν να σκοτώνουν άλλους ανθρώπους; Σηκώνει ψηλά την ε- φηµερίδα. Ναι, τα γράφουν οι εφηµερίδες, Οι πολιτικοί σας, γεµάτοι υπερηφάνεια, λένε πως ο κόσµος οδεύει τώρα προς την «ελεύθερη οικονο- µία». Καλά, είναι ηλίθιοι; εν ξέρουν την ιστορία του συστήµατος της ελεύθερης οικονοµίας; εν ξέρουν ότι το κράτος δεν έκανε τίποτα για το λαό αλλά τα πάντα για τους πλούσιους; Οτι το δικό σας κράτος έδωσε δωρεάν εκατό εκατοµµύρια εκτάρια γης στους σιδηροδρόµους, αλλά έκανε τα στραβά µάτια όταν Κινέζοι και Ιρλανδοί µετανάστες δούλευαν δωδεκα ώρες την ηµέρα σ εκείνους τους σιδηροδρόµους και πέθαιναν από τη ζέστη κι το κρύο; Και όταν οι εργάτες ξεσηκώθηκαν κι έκαναν απεργία, η κυβέρνηση έστειλε στρατό να τους συντρίψει και να τους υποτάξει. Γιατί στο διάβολο κάθισα κι έγραιµα το Κεφάλαιο, αν όχι επειδή έβλεπα την αθλιότητα του καππαλισµού και της ελεύθερης οικονοµίας της αγοράς; Στην Αγγλία έβαζαν µικρά παιδιά να δουλεύουν στην κλωστοϋφαντουργία επειδή τα δαχτυλάκια τους χειρίζονταν µε ευκολία τα αδράχτια. Στην Αµερική µικρά κορίτσια έπιαναν δουλειά στα κλωστηρια της Μασαχουσέτης σε ηλικία δέκα χρονών και πέθαιναν στα είκοσι πέντε τους. Οι πόλεις ήταν βόθροι ανηθικότητας και φτώχειας. Αυτός ήταν ο καπιταλισµός τότε, αυτός είναι και τώρα. Ναι, βλέπω τα είδη πολυτελείας στις διαφηµίσεις των περιοδικών και στις οθόνες σας. Αναστενάζει. Ναι, όλες αυτές οι οθόνες µε όλες αυτές τις εικόνες. Βλέπετε τόσα πολλά και ξέρετε τόσο λίγα. Κανένας δε διαβάζει ιστορία; Είναι θυµωµένος. Τι σκατά διδάσκουν στα σχολεία σήµερα; Φώτα αναβοσβήνουν απειλητικά. Κοιτάζει ψηλά. Εκνευρίστηκαν!... Μου λείπει η Τζένη. Θα είχε πολλά να πει για όλα αυτά. Την είδα να πεθαίνει, άρρωστη και δυστυχισµένη στο τέλος. Αλλά σίγουρα θυµόταν τα όµορφα χρόνια µας, τις γεµάτες έκσταση στιγµές στο Παρίσι, ακόµα και στο Σόχο. Μου λείπουν οι κόρες µου... 14

15 Παίρνει ξανά την εφηµερίδα. ιαβάζει: Πόλεµος στο Ιράκ. Μια γρήγορη και γλυκιά νίκη». Ναι, τους ξέρω αυτούς τους γλυκούς πολέµους, που αφήνουν χιλιάδες πτώµατα στο χώµα και µικρά παιδιά να λιµοκτονούν, χωρίς φαγητό και φάρ- µακα. Ανεµίζει την εφη,τιερίδα. Στην Ευρώπη, στην Αφρική, στη Μέση Ανατολή, άνθρωποι σκοτώνονται µεταξύ τους για σύνορα. Είναι αναστατωµένος. εν ακουσατε τι είπα πριν από εκατόν πενήντα χρόνια; Καταργήστε αυτά τα γελοία εθνικά σύνορα! Όχι πια διαβατήρια, όχι πια βίζες, όχι πια συνοριακοί φύλακες. Προλετάριοι όλου του κόσµου ενωθείτε! Πιάνει τη µέση του και κάνει,µερικά βηµατα. Ωχ, Θεέ µου, η µέση µου µε σκοτώνει... To οµολογώ: δεν περίµενα ότι ο καπιταλισµός είχε τέτοιες ικανότητες επιβίωσης. εν φανταζόµουνα ότι θα βρίσκονταν φάρµακα που θα κατάφερναν να κρατησουν στη ζωή το άρρωστο σύστηµα: πόλεµοι για να συνεχίσουν οι βιοµηχανίες να δουλεύουν και για να κάνουν τους ανθρώπους να παθιάζονται µε τον πατριωτισµό και να ξεχνουν τη µιζέρια τους. Θρησκόληπτοι να υπόσχονται ότι ο Χριστός θα ξανάρθει στη γη. Κουνάει το κεφάλι. του. Τον ξέρω τον Ιησού. ε γυρίζει µε τίποτα... Εκανα λάθος το 1848, που νόµιζα ότι ο καπιταλισµός ήταν στα τελευταία του. Επεσα έξω, γύρω στα διακόσια χρόνια. Χαpογελάει. Αλλά, πού θα πάει, θα αλλάξει. Όλα τα σηµερινά συστήµατα θα αλλάξουν. Οι άνθρωποι δεν είναι βλάκες. Όπως έλεγε και ο Λίνκολν, «δεν µπορείς να κοροϊδεύεις όλους τους ανθρώπους για πάντα». Η κοινή λογικη τους και το ένστικτο για αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη θα τους ενώσουν. Μη γελάτε! Εχει συµβεί στο παρελθόν και µπορεί να συµβεί πάλι, σε πολύ µεγαλύτερη κλίµακα. Και τότε, οι ηγέτες της κοινωνίας, µε όλο τον πλούτο τους, µε όλους τους στρατούς τους, δεν θα µπορέσουν να το εµποδίσουν. Οι υπηρέτες τους θα αρνηθούν να τους υπηρετήσουν, οι στρατιώτες τους θα αρνηθούν να υπακούσουν στις διαταγές. Ναι, ο καπιταλισµός έχει πετύχει θαύµατα της τεχνολογίας και της επιστήµης. Αλλά σκάβει το λάκκο του. Η ακόρεστη δίψα για κέρδος -κι άλλο, κι άλλο- δηµιουργεί ένα κόσµο γεµάτο αναταραχή. Μετατρέπει τα πάντα -την τέχνη, τη λογοτεχνία, τη µουσική, την ίδια την οµορφιά- σε εµπορεύµατα που αγοράζονται και πωλούνται. Μετατρέπει τους ίδιους τους ανθρώπους σε εµπορεύµατα. Όχι µόνο τον εργάτη στο εργοστάσιο, αλλά και το γιατρό, τον επιστήµονα, το δικηγόρο, τον ποιητή, τους καλλιτέχνες - όλοι υποχρεώνονται να πουληθούν! Και τι θα γίνει όταν όλοι αυτοί οι άνθρωποι αποκτήσουν εργατική συνείδηση και συνειδητοποιήσουν πως έχουν έναν κοινό εχθρό; Θα συνενωθούν για να εκπληρώσουν τον προορισµό τους. Και όχι µόνο στη δική τους χώρα, γιατί ο καπιταλισµός χρειάζεται µια παγκόσµια αγορά. To σύνθηµά του είναι «ελεύθερο εµπόριο!» επειδή χρειάζεται να κινείται ελεύθερα σε κάθε σηµείο της υδρογείου για να έχει περισσότερα κέρδη. Αλλά µε αυτόν τον τρόπο, χωρίς να το θέλει, δηµιουργείται µία παγκόσµια κουλτούρα. Σήµερα οι άνθρωποι, περισσότερο απ όσο ποτέ, διασχίζουν τα σύνορα. Οι ιδέες διασχίζουν κι αυτές τα σύνορα. Κάτι νέο θα βγει από όλα αυτά. θα δηµιουργηθεί µια παγκόσµια κουλτούρα. Σταµατάει να µιλάει.,µένει σκεφτικός. Όταν πήγαµε στο Παρίσι µε την Τζένη, το 1843, ήµουνα είκοσι πέντε χρονών και τότε είχα γράψει ότι στη νέα βιοµηχανική κοινωνία οι άνθρωποι αποξενώνονται από τη δουλειά τους γιατί τους είναι απεχθής. Αποξενώνονται από τη φύση, γιατί µηχανήµατα, καπνός, µυρωδιές και θόρυβος έχουν εισβάλει στις αισθήσεις τους - κι αυτό το λένε πρόοδο. Αποξενώνονται από τους άλλους, γιατί το σύστηµα στρέφει τον καθένα εναντίον των υπόλοιπων, σ έναν αγώνα για επιβίωση. Και αποξενώνονται από τον ίδιο τους τον εαυτό, ζώντας µια ζωή που δεν είναι δική τους, ζώντας σαν να µη θέλουν στ αλήθεια να ζουν, και τελικά µια καλή ζωή είναι δυνατόν να υπάρξει µόνο στα όνειρα, στη φαντασία. Αλλά υπάρχει ακόµα µια δυνατότητα να αλλάξουν τα πράγµατα. Βέβαια, είναι µόνο µία δυνατότητα. Τίποτα δεν είναι δεδοµένο. Αυτό είναι πλέον σαφές. Κάποτε ήµουνα τόσο σίγουρος! Τώρα ξέρω ότι όλα µπορούν να συµβούν, όµως πρέπει οι άνθρωποι να ξεσηκωθούν! Μηπως σας ακούγεται υπερβολικά ριζοσπαστικό; Θυµηθείτε: «ριζοσπαστικός» σηµαίνει να ασχολείσαι µε τη ρίζα ενός προβλήµατος. Και η ρίζα είµαστε εµείς. 15

16 Εχω µία πρόταση. Φανταστείτε ότι έχετε βγάλει καλόγερους. Φανταστείτε ότι όταν κάθεστε πονάτε πάρα πολύ, και πρέπει αναγκαστικά να σηκωθείτε. Πρέπει να κινηθείτε, πρέπει να δράσετε! Ας σταµατήσουµε να µιλάµε για καπιταλισµό και σοσιαλισµό. Ας µιλήσουµε απλώς, για το πώς θα χρησιµοποιήσουµε τον απίστευτο πλούτο της γης προς όφελος των ανθρώπων. ώστε στους ανθρώπους αυτά που χρειάζονται: φαγητό, φάρµακα, καθαρό αέρα, πόσιµο νερό, δέντρα και γρασίδι, ευχάριστα σπίτια να µένουν, µερικές ώρες δουλειάς, µερικές ώρες ελεύθερες. Μη ρωτησετε ποιος το αξίζει. Όλοι οι άνθρωrαι το αξίζουν. Τώρα είναι ώρα να πηγαίνω. Μαζεύει τα πράγµατά του. Ξεκινάει να φυγει. Κοντοστέκεται. Σας τάραξα που ξαναβρέθηκα ανάµεσά σας; είτε το σαν µια ευτέρα Παρουσία. Ο Χριστός δεν µπόρεσε να έρθει κι έστειλε τον Μαρξ... 16

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μαρξ στο Σόχο. Του Howard Zinn

Ο Μαρξ στο Σόχο. Του Howard Zinn Ο Μαρξ στο Σόχο Του Howard Zinn Φώτα σπιτιών στο βάθος. Ένα φως στο κέντρο της σκηνής φωτίζει ένα χώρο άδειο, εκτός από ένα τραπέζι και μερικές καρέκλες. O Μαρξ μπαίνει φορώντας μαύρη ρεντιγκότα και μαύρο

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους

ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. Γεννήθηκα πολύ μακριά. Δεν γνωρίζω ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους θυμάμαι. Το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό σαν ανάμνηση

Διαβάστε περισσότερα

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας ΘΥΜΑΜΑΙ; Πρόσωπα Ήρωας: Λούκας Αφηγητής 1: Φράνσις Παιδί 1: Ματθαίος Παιδί 2: Αιµίλιος Βασίλης (αγόρι):δηµήτρης Ελένη (κορίτσι): Αιµιλία Ήλιος: Περικλής Θάλασσα: Θεοδώρα 2 ΘΥΜΑΜΑΙ; CD 1 Ήχος Θάλασσας Bίντεο

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Μαμά, γιατί ο Φώτης δε θέλει να του πιάσω το χέρι; Θα σου εξηγήσω, Φωτεινή. Πότε; Αργότερα, όταν μείνουμε μόνες μας. Να πάμε με τον Φώτη στο δωμάτιό

Μαμά, γιατί ο Φώτης δε θέλει να του πιάσω το χέρι; Θα σου εξηγήσω, Φωτεινή. Πότε; Αργότερα, όταν μείνουμε μόνες μας. Να πάμε με τον Φώτη στο δωμάτιό - Μαμά, γιατί ο Φώτης δε θέλει να του πιάσω το χέρι; Θα σου εξηγήσω, Φωτεινή. Πότε; Αργότερα, όταν μείνουμε μόνες μας. Να πάμε με τον Φώτη στο δωμάτιό μου να παίξουμε; Αν θέλει, ναι. Προσπάθησε να μην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

ΙΑ ΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ 1η Σελίδα Η Γιώτα θα πάει για πρώτη φορά κατασκήνωση. Φαντάζεται πως θα περάσει πολύ άσχημα μακριά από τους γονείς και τα παιχνίδια της για μια ολόκληρη εβδομάδα. Αγχώνεσαι ή νοιώθεις άβολα όταν είσαι

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Το δικό µου σκυλάκι. Ησαΐα Ευτυχία

Το δικό µου σκυλάκι. Ησαΐα Ευτυχία Συχνά στη ζωή µας βρισκόµαστε στη θέση που πρέπει να υποστηρίξουµε τη γνώµη µας για να πείσουµε τους άλλους ότι έχουµε δίκαιο! Μερικές φορές το πετυχαίνουµε µερικές όχι! Η επιχειρηµατολογία απαιτεί τέχνη,

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη διαβάζω ιστορίες Αποστολή Κρυμμένος Θησαυρός Λίνα Σωτηροπούλου Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το δώρο της γιαγιάς Μόλις χτύπησε το ξυπνητήρι, με έπιασε πανικός. Δεν μπορούσα να καταλάβω για ποιον

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου.

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Ενότητα 1: Το σπασμένο μπισκότο. Γιάννα Ροϊλού. Τμήμα: Θεατρικών Σπουδών. Σελίδα 1 1 Σκοποί ενότητας..3 2 Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά κι ένα γαϊδούρι

Μια φορά κι ένα γαϊδούρι Μια φορά κι ένα γαϊδούρι Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Υπεύθυνοι Καθηγητές Κοκκίνου Ελένη Παπαζέτης Κωνσταντίνος Καϊµακάµης Αθανάσιος Συγγραφική Οµάδα Τσιρίδης Νίκος Ραχωβίτσας Δηµήτρης Σιέλης Χρίστος Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Βρισκόμαστε σε ένα μικρό νησί, που βρίσκεται εκεί που ο κόσμος, όχι όλος, πίστευε και θα πιστεύει ότι παλιά υπήρχε η Ατλαντίδα, δηλαδή για να σας

Βρισκόμαστε σε ένα μικρό νησί, που βρίσκεται εκεί που ο κόσμος, όχι όλος, πίστευε και θα πιστεύει ότι παλιά υπήρχε η Ατλαντίδα, δηλαδή για να σας Βρισκόμαστε σε ένα μικρό νησί, που βρίσκεται εκεί που ο κόσμος, όχι όλος, πίστευε και θα πιστεύει ότι παλιά υπήρχε η Ατλαντίδα, δηλαδή για να σας βοηθήσουμε να καταλάβετε το νησάκι αυτό βρίσκεται ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους.

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Κάθεται στο παράθυρο του δωματίου της και σκέφτεται, στεναχωρημένη τους παλιούς της φίλους και συμμαθητές.

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα.

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. 1. Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. Καιρό είχες να ρθεις, Κλουζ, μου είπε ο κύριος Κολχάαζε, ανοιγοκλείνοντας το ψαλίδι του επικίνδυνα κοντά στο αριστερό μου αυτί. Εγώ τα αγαπώ τ αυτιά μου. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ 1 ο Νηπιαγωγείο Κυπαρισσίας Διαβάσαμε το παραμύθι: «ΧΑΡΟΥΜΕΝΟ ΛΙΒΑΔΙ» Ερώτηση: ΠΟΙΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΧΟΝΤΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ; - Αυτοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

- Γιατρέ, πριν την εγχείρηση δεν είχατε μούσι... - Δεν είμαι γιατρός. Ο Αγιος Πέτρος είμαι...

- Γιατρέ, πριν την εγχείρηση δεν είχατε μούσι... - Δεν είμαι γιατρός. Ο Αγιος Πέτρος είμαι... - Γιατρέ, πριν την εγχείρηση δεν είχατε μούσι... - Δεν είμαι γιατρός. Ο Αγιος Πέτρος είμαι... - Γιατρέ, βλέπω μπλε και πράσινους κόκκους.. - Οφθαλμίατρο έχετε δει; - Οχι! Μόνο μπλε και πράσινους κόκκους...

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΟΜΟΡΦΟ Ένα παραμύθι για τη διαφορετικότητα, για μικρούς αλλά και για μεγάλους (αυτισμός) Τα παιδιά είναι ελεύθερα να ζωγραφίσουν τις παρακάτω σελίδες όπως αυτά αισθάνονται... Μαρία Κωνσταντινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου - από τον Φουάτ σε τρεις εταιρίες χρήματα... μπλου μπρουμέλ, άλλη μια P.A κάπως έτσι και άλλη μία που μου είχες πει

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript 1. Announcement Καλημέρα, παιδιά. Θα ήθελα να δώσετε μεγάλη προσοχή σε ό,τι πω σήμερα, γιατί όλες οι ανακοινώσεις είναι πραγματικά πολύ σημαντικές. Λοιπόν ξεκινάμε: Θέμα πρώτο: Αύριο η βιβλιοθήκη του σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΕΤΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ. ΑΡΗΣ (Συναντώνται μπροστά στη σκηνή ο Άρης με τον Χρηστάκη.) Γεια σου Χρηστάκη, τι κάνεις;

ΣΚΕΤΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ. ΑΡΗΣ (Συναντώνται μπροστά στη σκηνή ο Άρης με τον Χρηστάκη.) Γεια σου Χρηστάκη, τι κάνεις; ΣΚΕΤΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΑΡΗΣ (Συναντώνται μπροστά στη σκηνή ο Άρης με τον Χρηστάκη.) Γεια σου Χρηστάκη, τι κάνεις; ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ Μια χαρά είμαι. Εσύ; ΑΡΗΣ Κι εγώ πολύ καλά. Πάρα πολύ καλά! ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ Σε βλέπω

Διαβάστε περισσότερα

2. Από προς Τι κάνουν ο Αλέξανδρος και ο Δημήτρης στα δωμάτιά τους; Εσύ τι κάνεις με τον υπολογιστή;

2. Από προς Τι κάνουν ο Αλέξανδρος και ο Δημήτρης στα δωμάτιά τους; Εσύ τι κάνεις με τον υπολογιστή; 2. Από alexandros@hotmail.com προς dimitrios87@yahoo.com Τι κάνουν ο Αλέξανδρος και ο Δημήτρης στα δωμάτιά τους; Εσύ τι κάνεις με τον υπολογιστή; Στο Τορόντο έχει άσχημο καιρό. Ο Αλέξανδρος είναι στο δωμάτιό

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΥΜΝΑΖΕΤΑΙ (Κωµικό σκετς)

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΥΜΝΑΖΕΤΑΙ (Κωµικό σκετς) 1 Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΥΜΝΑΖΕΤΑΙ (Κωµικό σκετς) ΠΑΙΖΟΥΝ ΛΟΧΑΓΟΣ ΛΟΧΙΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΣΤΑΣ ΝΙΚΟΣ (στρατιώτες) Σήµερα θα πάµε µαζί να κάνουµε ασκήσεις και θεωρία. Για κάντε γραµµή. Αρχίζω. Προσέξτε. Πρώτα πρώτα ν ακούτε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 Μάθημα: ΕΛΛΗΝΙΚΑ Επίπεδο: 1 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

2. Μην διαφωνείς με έναν ηλίθιο. Θα σε ρίξει στο επίπεδο του και θα σε νικήσει με την εμπειρία του.

2. Μην διαφωνείς με έναν ηλίθιο. Θα σε ρίξει στο επίπεδο του και θα σε νικήσει με την εμπειρία του. 1. Ζήτησα από τον Θεό ένα ποδήλατο, αλλά ξέρω ότι ο Θεός δεν λειτουργεί με αυτό τον τρόπο. Για αυτό, έκλεψα ένα ποδήλατο και ζήτησα από τον Θεό συγχώρεση. 2. Μην διαφωνείς με έναν ηλίθιο. Θα σε ρίξει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο βασιλιάς Φωτιάς, η Συννεφένια και η κόρη τους η Χιονένια

«Ο βασιλιάς Φωτιάς, η Συννεφένια και η κόρη τους η Χιονένια Το παράξενο ταξίδι της Συννεφένιας «Ο βασιλιάς Φωτιάς, η Συννεφένια και η κόρη τους η Χιονένια ζούσαν σε ένα παλάτι. Ο Φωτιάς δεν τις άφηνε να βγουν έξω ποτέ. Στερέωνε την πόρτα με ένα βαρύ ξύλο. Μια μέρα

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικό Δοκίμιο GCSE1

Διαγνωστικό Δοκίμιο GCSE1 Διαγνωστικό Δοκίμιο GCSE 1 Όνομα:.... Ημερομηνία:... 1. Διάβασε το κείμενο και συμπλήρωσε τις εργασίες. (Στο τηλέφωνο) Παρακαλώ! Έλα Ελένη. Επιτέλους σε βρήκα! Τι κάνεις; Πώς είσαι; Πού ήσουν όλο το Σαββατοκυριάκο;

Διαβάστε περισσότερα

Την επομένη ήρθε προς το μέρος μου και μου είπε καλημέρα.

Την επομένη ήρθε προς το μέρος μου και μου είπε καλημέρα. Τ ην πρώτη μέρα, την είδα να χαμογελάει. Ήθελα αμέσως να τη γνωρίσω. Ήμουν σίγουρη ότι δεν θα τη γνώριζα. Δεν ήμουν ικανή να την πλησιάσω. Πάντα περίμενα τους άλλους να το κάνουν και ποτέ δεν ερχόταν κανείς.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ»

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» 2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» Δεν είχε καλά χαράξει και η κυρία Μαίρη άνοιξε το μαγαζί. Πέταξε τα

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

μέρα, σύντομα δε θα μπορούσε πια να σωθεί από βέβαιο αφανισμό, αποφάσισε να ζητήσει τη βοήθεια του Ωκεανού.

μέρα, σύντομα δε θα μπορούσε πια να σωθεί από βέβαιο αφανισμό, αποφάσισε να ζητήσει τη βοήθεια του Ωκεανού. Το βιβλίο του Βαγγέλη Ηλιόπουλου "Η Μεσόγειος είμαι εγώ και δεν είμαι πια εδώ" επιλέχθηκε για να αποτελέσει τη βάση για το θεατρικό δρώμενο, που θα αποτελέσει την παρουσίαση της Ερευνητικής Εργασίας :

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις

Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις µικρές γοργόνες και ήταν πολύ ευτυχισµένος. Όµως, ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1. Σ αυτούς θέλουμε να αφιερώσουμε τα έργα μας. Τους έχουν πάρει τα πάντα. Ας τους δώσουμε, λοιπόν, λίγη ελπίδα»

Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1. Σ αυτούς θέλουμε να αφιερώσουμε τα έργα μας. Τους έχουν πάρει τα πάντα. Ας τους δώσουμε, λοιπόν, λίγη ελπίδα» Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1 «Εμείς, τα παιδιά της Ε1 τάξης, κάναμε μερικά έργα με θέμα τους πρόσφυγες, για να εκφράσουμε την αλληλεγγύη μας σ αυτούς τους κυνηγημένους ανθρώπους. Τους κυνηγάει ο πόλεμος

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Beginners

Modern Greek Beginners 2016 HIGHER SCHOOL CERTIFICATE EXAMINATION Modern Greek Beginners ( Section I Listening) Transcript Familiarisation Text Καλημέρα. Καλημέρα σας. Μπορώ να σας βοηθήσω; Ήρθα να πάρω αυτό το δέμα. Σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Down. Πηγή: kosmos/item/ down- syndrome- pos- eipa- ston- gio- mou- pos- exei- syndromo- down

Down. Πηγή:  kosmos/item/ down- syndrome- pos- eipa- ston- gio- mou- pos- exei- syndromo- down Πώς είπα στον 7χρονο γιο μου ότι έχει σύνδρομο Down Πηγή: http://www.eleftheriaonline.gr/ellada- kosmos/item/46859- down- syndrome- pos- eipa- ston- gio- mou- pos- exei- syndromo- down Μερικές εβδομάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ του Κάρολου Ντίκενς. Διασκευή - Διάλογοι: Αμάντα Ηλιοπούλου

ΜΙΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ του Κάρολου Ντίκενς. Διασκευή - Διάλογοι: Αμάντα Ηλιοπούλου 1 ΜΙΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ του Κάρολου Ντίκενς Διασκευή - Διάλογοι: Αμάντα Ηλιοπούλου ΠΡΟΣΩΠΑ: Εμπενίζερ Σκρουτζ Τζέικομπ Μάρλεη (συνέταιρος του Σκρουτζ) Μπομπ Κράτσιτ (υπάλληλος του Σκρουτζ) Η γυναίκα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου

ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου ασκάλες: Ριάνα Θεοδούλου Αγάθη Θεοδούλου Με αφορµή το εκαπενθήµερο Οδικής Ασφάλειας που διοργανώθηκε στο σχολείο µας µε θέµα «Μαθαίνω να περπατώ µε ασφάλεια στο δρόµο», τα παιδιά της Β 2 αποφάσισαν να

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους. Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια.

Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους. Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια. https://ucy.ac.cy/psifides-gnosis/el/ Συνέντευξη με τη Φανή Αναστασίου Ευδοκίας Κοτσώνια και Νάσιας Χαραλάμπους Η Φανή Αναστασίου γεννήθηκε στη Λεμεσό σε μια επταμελή οικογένεια. Έχω άλλα τέσσερα αδέλφια

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Με της αφής τα μάτια Χρήστος Τουμανίδης

Με της αφής τα μάτια Χρήστος Τουμανίδης Με της αφής τα μάτια Χρήστος Τουμανίδης www.24grammata.com σελ. 1 Πρώτη δημοσίευση: Περιοδικό Φαρφουλάς, Τεύχος 15 (Αθήνα 2012) στα πλαίσια του αφιερώματος για την Αφή. Δημοσιεύεται κατόπιν αδείας του

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα