ΕΛΛΗΝΟΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΛΗΝΟΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ"

Transcript

1

2 Θανάσης Διαλεκτόπουλος ΝΕΟΙ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ Πολλαπλές ελληνικές ταυτότητες ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΛΛΗΝΟΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Θεσσαλονίκη 2008

3

4 Στην κόρη μου Ειρήνη-Χρυσοβαλάντου που έχει κατορθώσει τη σύνθεση δύο πολιτισμών

5 ΝΕΟΙ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ Πολλαπλές ελληνικές ταυτότητες Συγγραφή - Επιμέλεια: Θανάσης Διαλεκτόπουλος Συγγραφή κειμένων Μέρους Α & Γ : Συγγραφή κειμένων Μέρους Β : Φιλολογική επιμέλεια Μέρους Β : Σχεδιασμός εξωφύλλου: Επεξ. κειμένου - Ηλεκτρ. Σελιδ/ση Επιμέλεια έκδοσης: Θανάσης Διαλεκτόπουλος Νέοι της Διασποράς Θανάσης Διαλεκτόπουλος Τζώρτζης Μάρκου Εκδόσεις ΖΥΓΟΣ Αγγελάκη 39, Μαριάνα Πάγκαλου Ευχαριστούμε τους Νέους της Διασποράς που συνεργάστηκαν στη συγγραφή του Μέρους Β του παρόντος βιβλίου. Τα ονόματά τους αναφέρονται στο εκάστοτε κείμενο που δημοσιεύεται με δική τους ευθύνη. 2008, Θανάσης Διαλεκτόπουλος ISBN:

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος του εκδότη... 8 Εισαγωγή... 9 ΜΕΡΟΣ Α : ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1. Νεοελληνική Διασπορά Διασπορικές ταυτότητες Κοινωνικοποίηση νέων της Διασποράς Διαδικασία της κοινωνικοποίησης Τύποι κοινωνικοποίησης Διπολιτισμική-διγλωσσική ικανότητα ΜΕΡΟΣ Β : ΑΥTOΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ Αγγλία Μαργαρίτα Ευαγγέλου Αίγυπτος Βσιλική Πολίτη Αργεντινή Χριστίνα Ράδου Αρμενία Λεόνα Σαγκιρίδου Αυστραλία Μιχάλης Ψαρομάτης Αυστρία Ξανθή Μπερσή Βέλγιο Νίκος Τσεπελίδης Βουλγαρία Δημήτρης Κανάριεφ Γαλλία Αλεξάνδρα Θεοδωρίδη Γερμανία Ιωσήφ Σαββίδης Γεωργία Βαλέριος Τσακαλίδης Δανία Λευτέρης Χατζηιωαννίδης Ελβετία Θεογνωσία Σαββίδη Η.Π.Α Μαρίνα Θωμάτου Ιταλία Μάρκος Κουτσινότα Καναδάς Χαρούλα Σταθοπούλου Λουξεμβούργο Βασίλης Αλεξίου Νότια Αφρική Φρόσω Μουστάκη Ολλανδία Χρύσα Δήμα

7 Περιεχόμενα Ουγγαρία Ηλέκτρα Αγκάρντι Ουζμπεκιστάν Ρωμανός Σεβάστοφ Ρωσία Όλγα Αλέποβα Σουηδία Μιλτιάδης Σιδέρης Τουρκία Ιόλη Γεωργιάδη Τσεχία Νικόλα Σουμελίδου Φινλανδία Παρασκευή Βλάχου ΜΕΡΟΣ Γ : ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 4. Σύνοψη των αποτελεσμάτων Συμπεράσματα Πολλαπλές εκφάνσεις της ελληνικότητας στη διασπορά Σχέσεις ταυτότητας και ετερότητας Η σχέση με το εδώ και το εκεί Συμπεράσματα και προτάσεις Επίλογος Σημειώσεις Βιβλιογραφία

8 Ο συγγραφέας Δρ. Θανάσης Διαλεκτόπουλος Ο κ. Θανάσης Διαλεκτόπουλος είναι διδάκτορας Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Χρόνινγκεν Ολλανδίας και στο ίδιο Πανεπιστήμιο υπήρξε διδάσκων καθηγητής του μαθήματος της Διαπολιτισμικής Παιδαγωγικής. Υπήρξε συνεργάτης στο πρόγραμμα «Παιδεία Ομογενών» που υλοποίησε το Πανεπιστήμιο Κρήτης στην παραγωγή διδακτικού υλικού για τους Έλληνες μαθητές του εξωτερικού. Στην Ελλάδα υπηρέτησε ως Σχολικός Σύμβουλος και στον ομογενειακό χωρό ως Συντονιστής Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελληνική Πρεσβεία Βρυξελλών με διπλωματικό καθεστώς. Περιοχή ευθύνης του ήταν το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο. Έχει πλούσιο συγγραφικό έργο σε βιβλία (μερικά από τα οποία έχουν μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες) και άρθρα του βρίσκονται σε πολλά επιστημονικά περιοδικά. Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΕΚΔΟΤΗ Η Εταιρία Ελληνοευρωπαϊκών Μελετών αποφάσισε να εκδώσει το εξαιρετικής και πολλαπλής σπουδαιότητας πόνημα «ΝΕΟΙ ΤΗΣ ΔΙΑ- ΣΠΟΡΑΣ» του καθ. Δρ. Αθανάσιου Διαλεκτόπουλου μέλους της ΕΕΜ, ορμώμενη από τις επιλογές που της επιβάλλουν οι καταστατικοί σκοποί της, οι οποίοι είναι: «Η μελέτη, ανάπτυξη, διάδοση του κοινού Ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πολιτισμού σε συνδυασμό με τις πολλαπλές αλληλεπιδράσεις και τις ιδιαίτερες κατά τόπους πολιτιστικές και πολιτισμικές παραδόσεις» Μελετώντας το παρών πόνημα διαπιστώσαμε τους προβληματισμούς που δημιουργούνται, άλλα και τα αισιόδοξα μηνύματα που προβάλλουν σχετικά με την Ελληνικότητα των νέων γενεών στη διασπορά τους. Οι Νέοι της Διασποράς υφίστανται τις αφομοιωτικές διαδικασίες και αλληλεπιδράσεις που δημιουργούνται από τις κοινωνίες στις νέες τους πατρίδες, διατηρώντας παρά ταύτα την Ελληνική πολιτισμική τους συνείδηση. Μέσα από τις γραμμές του συγγράμματος, προβάλλουν ανάγλυφα τα αισιόδοξα μηνύματα της Ελληνικής φυλής για δημιουργικότητα, για διαμόρφωση της πολυπολιτισμικής κοινωνίας στην οποία διαβιώνουν, αλλά κυρίως ως θεματοφύλακας της Ελληνικής γλώσσας και παράδοσης παγκόσμια. Η διατήρηση των στοιχείων νόστου προς την προγονική τους πατρίδα (Εκκλησία γλώσσα κουλτούρα) άλλα και η αφομοίωση καθώς και η προσφορά αγάπης και αφοσίωσης προς τη νέα τους πατρίδα, γεμίζει όλους εμάς με αισθήματα εκτίμησης και θαυμασμού για τους είκοσι έξι παγκόσμιους νέο-έλληνες, οι οποίοι καταγράφοντας και αποτυπώνοντας στις σελίδες του παρόντος πονήματος τα βιώματα στις νέες τους πατρίδες, είναι άξιοι προβολής και αναγνώρισης. Αξίζουν επίσης θερμά συγχαρητήρια εις τον οραματιστή και δημιουργό της παρούσης εκδόσεως καθώς και σε όλα αυτά τα νέα παιδιά για το υψηλό τους Ελληνικό φρόνημα, τις μαρτυρίες και τις μνήμες τους. Εκδότης Εταιρία Ελληνοευρωπαϊκών Μελετών Ο πρόεδρος Κωνσταντίνος Γεροντής

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην κατανόηση σημαντικών ζητημάτων της νεότερης και σύγχρονης ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας θα πρέπει να συνυπολογιστεί ο ρόλος των ελληνικών παροικιών του εξωτερικού. Το ανθρώπινο δυναμικό των πέντε περίπου εκατομμυρίων Ελλήνων εκτός συνόρων Ελλάδας σε όλο τον κόσμο συμμετέχει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σε συλλογικές πρωτοβουλίες πανεθνικής αλληλεγγύης και η παρουσία του στη γενική διαδρομή του Ελληνισμού είναι ιδιαίτερης σημασίας. Η ελληνική διασπορά είναι η έκφραση της ελληνικής οικουμενικότητας. Με το πέρασμα από την πρώτη στη δεύτερη και τρίτη γενιά οι ταυτότητες των απόδημων μετασχηματίζονται, παράγονται και αναπαράγονται συνεχώς. Το ίδιο αναπαράγεται και μεταλλάσσεται η συνείδηση της εθνοτικής ομάδας στις παροικίες. Το μεγάλο στοίχημα για τις νέες γενιές είναι η διατήρηση στοιχείων ελληνικότητας στη σύνθεση της ταυτότητάς τους ατομικής και συλλογικής. Φυσικά η ελληνικότητα δεν είναι ένα σταθερό και αμετάβλητο μέγεθος, αλλά εξελίσσεται και αλλάζει περιεχόμενο από περίοδο σε περίοδο. Γράφει σχετικά ο Σ. Κωνσταντινίδης (Δαμανάκης, 2007:17): «Ειδικά η μεταναστευτική διασπορά έχει εισέλθει σε ένα μεταβατικό στάδιο, με το πέρασμα στη δεύτερη και τρίτη γενιά και τον επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας και του θεσμικού πλαισίου ανάπτυξής της. Ασφαλώς σε κάθε γεωγραφική περιοχή υπάρχουν οι ιδιαιτερότητες, οι ειδικές συνθήκες, τα επιμέρους προβλήματα και οι διαφορετικές δυνατότητες. Είναι γι αυτόν το λόγο που δεν μπορούμε να μιλάμε για μια ελληνική διασπορική ταυτότητα αλλά για πολλαπλές ταυτότητες που διαθέτουν όμως και σημαντικά κοινά στοιχεία. Ταυτότητες που επαναπροσδιορίζονται και αναδομούνται σε διαλεκτική σχέση με την Ελλάδα και το γεωγραφικό χώρο όπου βιώνουν». Το ζητούμενο επομένως για τις νέες γενιές είναι να συμμετέχουν στο κοινωνικό, πολιτιστικό, οικονομικό, πολιτικό γίγνεσθαι των γεωγραφικών χωρών όπου διαμένουν και ταυτόχρονα να συντηρούν την πολιτισμική τους ιδιαιτερότητα οικοδομώντας μια πολυεπίπεδη ταυτότητα από δια

11 Εισαγωγή φορετικές συνιστώσες. Δεδομένου ότι η κοινωνικοποίησή τους λαμβάνει χώρα κάτω από διπολιτισμικές-διγλωσσικές ή ακόμα πολυπολιτισμικέςπολυγλωσσικές συνθήκες η δόμηση της ταυτότητάς τους είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία. «Σε αντίθεση με τους Έλληνες της Ελλάδας που δομούν μια ταυτότητα του εθνοπολιτισμικού εαυτού οι Έλληνες της διασποράς δομούν την ταυτότητά τους λειτουργώντας ως εθνοπολιτισμικοί άλλοι» (Δαμανάκης, 2007:28). Ζητήσαμε από νέους της διασποράς να καταθέσουν τα βιώματα, τις παραστάσεις και τις εμπειρίες τους από τη χώρα διαμονής και προέλευσης και να εκφράσουν τη σχέση τους με τα δύο κοινωνικοπολιτισμικά συστήματα. Από τις μαρτυρίες τους προέκυψε ότι στη διασπορά υπάρχουν πολλές εκφάνσεις της ελληνικότητας που δεν είναι ταυτόσημες με την ελλαδική νόρμα. Από αυτή τη διαπίστωση προκύπτει, μεταξύ των άλλων, το ζήτημα της σχέσης μεταξύ αυτών των πολλαπλών εκφάνσεων της ελληνικότητας. Η έρευνα έχει ως σημείο αναφοράς τη μελέτη του Μ. Δαμανάκη (2007) Ταυτότητες και Εκπαίδευση στη Διασπορά, όπου αναλύονται τα πλαίσια δόμησης της ελληνικότητας στη διασπορά. Ακολουθώντας ένα πολυεπίπεδο δομοαναλυτικό μοντέλο που αναπτύσσει ο ερευνητής προσπαθούμε να διερευνήσουμε τα επίπεδα και τις διαστάσεις της κοινωνικοποίησης των νέων ελληνικής καταγωγής στη διασπορά και να σκιαγραφήσουμε τις διάφορες εκφάνσεις της ελληνικότητάς στις μεταξύ τους σχέσεις αλλά και στη σχέση τους με το εθνικό κέντρο. Το πόνημα δομείται σε τρία μέρη: Στο Πρώτο Μέρος επιχειρούμε μια θεωρητική προσέγγιση του φαινομένου της νεοελληνικής διασποράς και αναλύεται το πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνουν χώρα οι διαδικασίες κοινωνικοποίησης των νέων της διασποράς και της δόμησης της εθνοπολιτισμικής τους ταυτότητας. Το Δεύτερο Μέρος περιλαμβάνει τις αυτοβιογραφικές παρουσιάσεις 26 νέων της διασποράς από διαφορετικές χώρες της γης, όπου βάσει ενός δομημένου ερωτηματολογίου δίνονται απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν παράγοντες και διαδικασίες της κοινωνικοποίησής τους. Στο Τρίτο Μέρος επιχειρούμε να διερευνήσουμε τις σχέσεις ταυτότητας και ετερότητας μεταξύ των νέων και τη σχέση τους με τη χώρα προέλευσης και τη χώρα διαμονής. Παρουσιάζονται τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα της έρευνας και κατατίθενται προτάσεις

12 Εισαγωγή Αφορμή για τη διεξαγωγή της έρευνας αποτέλεσαν οι προβληματισμοί που δημιουργούνται σχετικά με την «ελληνικότητα» των νέων γενεών στη διασπορά μπροστά στις αφομοιωτικές διαδικασίες που ασκούνται από τα συστήματα των χωρών διαμονής. Ο κοινωνικός σκοπός της έρευνας είναι να «χαρτογραφηθεί» η κοινωνικοποίηση των νέων ελληνικής καταγωγής στις πολυπολιτισμικές κοινωνίες των χωρών διαμονής τους και να αποσαφηνιστεί ο πολυσύνθετος χαρακτήρας των παραγόντων που συνδέονται με την κοινωνικοποίηση ώστε να προκύψει μια ανάλυση που θα ευαισθητοποιήσει τους παραλήπτες, στους οποίους απευθυνόμαστε. Παραλήπτες της έρευνας δεν είναι μόνο οι ίδιοι οι απόδημοι και οι αρμόδιοι για τα μεταναστευτικά θέματα, αλλά και οι εκπαιδευτικοί που παρέχουν διδακτικό έργο στις παροικίες. Το σχολείο αποτελεί το θεματοφύλακα της ελληνικής γλώσσας και της παράδοσης και μπορεί να συνεισφέρει σε μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση της εθνοπολιτισμικής ταυτότητας των νέων γενεών

13

14 ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

15

16 1. Νεοελληνική Διασπορά Ο όρος διασπορά, παρά την ελληνική του ετυμολογία, έχει βιβλική προέλευση (Παλ. Διαθ., Δευτ. 28, 25 και Καιν. Διαθ., Ιωαν. 7, 35) και ως φαινόμενο απασχόλησε ιδιαίτερα τους μελετητές τις περασμένες δεκαετίες. Σήμερα υπάρχουν πολλά επιστημονικά συγγράμματα γύρω από τη συγκριτική μελέτη των διασπορών και ένας από τους πρωτοπόρους της συγκριτικής μελέτης ο John Armstrong (1976, όπως τον παραθέτει ο R. Clogg 2000:76) ορίζει τη διασπορά ως «κάθε εθνοτική ομάδα που στερείται εδαφικής βάσης μέσα σε ένα κράτος αυτό σημαίνει πως είναι μια σχετικά μικρή μειονότητα σε κάθε τμήμα αυτού του κράτους». Οι μελετητές ανάλογα με το επιστημονικό τους υπόβαθρο προσεγγίζουν τον όρο διασπορά από τη δική τους οπτική γωνία και τον ερμηνεύουν ποικιλοτρόπως. Κατά τον ιστορικό Χασιώτη (1993:19) με τον όρο διασπορά «χαρακτηρίζεται γενικά το τμήμα εκείνο του ελληνικού λαού, το οποίο, παρ όλο που εκπατρίστηκε για διάφορους λόγους και εγκαταστάθηκε, έστω και με σχετική μόνο μονιμότητα, σε χώρες ή περιοχές εκτός του εθνικού χώρου, εξακολούθησε να συντηρεί με ποικίλους τρόπους τους υλικούς, τους πολιτισμικούς ή έστω τους συναισθηματικούς του δεσμούς με τη γενέτειρα και τη χώρα της άμεσης ή παλιότερης καταγωγής του». Ο Δαμανάκης (2004:26) οριοθετεί και κατανοεί τον όρο διασπορά με κοινωνιολογικά κριτήρια, «σε άμεση συνάρτηση με τη διαδικασία κοινωνικοποίησης και διαμόρφωσης ταυτότητας ατόμων που ζουν σε μεταναστευτικά περιβάλλοντα ή γενικότερα σε καταστάσεις συνάντησης και αλληλεπίδρασης πολιτισμών». Ο ερευνητής υιοθετώντας αλλά και διαφοροποιώντας συγχρόνως τον ορισμό του Hettlage (1991:3) εννοεί με τον όρο διασπορά «το γεωγραφικό διασκορπισμό εθνοτικών ομάδων οι οποίες αποκομμένες, αλλά όχι οπωσδήποτε και αποξενωμένες, από την ομάδα προέλευσης/αναφοράς τους, ή τον εθνικό κορμό, ζουν ως εθνοτικές ομάδες ή μειονότητες στα πλαίσια μιας πολιτισμικά διαφορετικής κοινωνίας, κινούνται μεταξύ δύο ομάδων αναφοράς και μεταξύ δύο πολιτισμικών συστημάτων και ως εκ τούτου διαμορφώνουν κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες την ταυτότητά τους». Οι όροι εθνοτική ομάδα και εθνική μειονότητα που χρησιμοποιούνται στον παραπάνω ορισμό της διασποράς δεν είναι ταυτόσημοι. Ο Δαμανάκης (2007:47) διευκρινίζει σχετικά: «Η εθνοτική μειονότητα,

17 ΜΕΡΟΣ Α όπως και η εθνική μειονότητα, κατά κανόνα έχει ένα χαμηλό status, είναι εκτεθειμένη σε διακρίσεις και ανισότητες και υστερεί έναντι της εθνοτικής πλειονότητας στο πλαίσιο μιας εθνοτικά διαστρωματωμένης κοινωνίας. Αντίθετα, η εθνοτική ομάδα μπορεί να αποτελέσει ισότιμο μέλος μιας πολυεθνοτικής κοινωνίας η οποία είναι οργανωμένη σ ένα κράτος. ( ) Οι εθνικές μειονότητες είναι κατά κανόνα προϊόν της γένεσης των εθνικών κρατών, ενώ οι εθνοτικές ομάδες είναι συνήθως αποτέλεσμα της εκούσιας μετακίνησης πληθυσμών (μετανάστευσης), κυρίως για οικονομικούς λόγους». Η ιστορία της νεοελληνικής διασποράς ακολουθώντας την περιοδολόγηση του Χασιώτη (1993:35 κ.έ.) μπορεί να χωριστεί συμβατικά σε τρεις μεγάλες περιόδους, αν λάβουμε υπόψη τους μεγάλους σταθμούς της νεοελληνικής ιστορίας που εκτίνεται από την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453) μέχρι σήμερα. Η ελληνική διασπορά είναι η έκφραση της ελληνικής οικουμενικότητας που συνόδευε πάντα τον ελληνισμό στις διάφορες ιστορικές του περιπέτειες. Η πρώτη περίοδος καλύπτει το διάστημα των τεσσάρων τουλάχιστον αιώνων της Τουρκοκρατίας μέχρι τη δημιουργία του ελληνικού κράτους (1830). Η δεύτερη περίοδος αρχίζει με την ίδρυση του ελληνικού κράτους και τελειώνει με την έκρηξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου και η τρίτη περίοδος ξεκινά «στα μέσα της δεκαετίας του 1940, διευρύνθηκε δραματικά στις δεκαετίες του 1950 και ιδιαίτερα του 1960 και, κατά κάποιο τρόπο, έκλεισε στη δεκαετία του 1970». Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 με την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την ελεύθερη πλέον διακίνηση και εργασία των υπηκόων των χωρών μελών αλλάζει το περιεχόμενο της μετανάστευσης και οριοθετείται νέα περίοδος στη σύγχρονη ιστορία του απόδημου Ελληνισμού. Ανάλογα με τα οικονομικά, κοινωνικοπολιτισμικά, χωροχρονικά και κυρίως ιστορικά χαρακτηριστικά της η νεοελληνική διασπορά μπορεί να διαφοροποιηθεί στην ιστορική και στη μεταναστευτική διασπορά (Δαμανάκης, 2007:46 κ.έ.). Η πρώτη τοποθετείται στην περίοδο από την πτώση της Κωνσταντινούπολης μέχρι και τη μικρασιατική καταστροφή και είναι δημιούργημα ιστορικών εξελίξεων, πολλές φορές βίαιων (τεκταινόμενα στο εσωτερικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εθνογένεση στα Βαλκάνια), χωρίς την εμπλοκή του εθνικού κέντρου (είτε διότι δεν υπήρχε είτε διότι αδυνατούσε). Η δεύτερη, η μεταναστευτική διασπορά, απαρχή της οποίας αποτελεί η εργατική μετανάστευση κυρίως προς τις Η.Π.Α στα

18 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ τέλη του 19 ου αιώνα, αναδεικνύεται ως νέα μορφή διασποράς κατά τις δεκαετίας του 1950, 1960 και 1970 αλλά σε ένα βαθμό μέχρι και σήμερα και είναι «προϊόν μιας εκούσιας και στις περισσότερες περιπτώσεις προσυμφωνημένης (ελεγχόμενης), μεταξύ του ελληνικού κράτους και του κράτους υποδοχής μετανάστευσης». Η ελληνική διασπορά σε μια χώρα συγκροτείται από το σύνολο των ελληνικών παροικιών στη χώρα αυτή. Παροικίες είναι οι κοινωνικές ομάδες που «αντλούν την ιδιαιτερότητά τους έναντι του κοινωνικού περίγυρου από την κοινή γεωγραφική και εθνική τους προέλευση», χωρίς να προϋποθέτουν την ενεργό συμμετοχή των μελών τους σε συλλογικές λειτουργίες (Χασιώτης, 1993:19). «Όταν οι πάροικοι συσσωματώνονται έστω και υποτυπωδώς σε εθνικοθρησκευτικές οργανώσεις, τότε η παροικία τους χαρακτηρίζεται γενικά (και άσχετα από τις κατά περίπτωση ονομασίες της) ως κοινότητα» (Χασιώτης, 1993:20). Οι παροικίες επιδιώκουν τη στενή συναισθηματική και ιδεολογική τους εξάρτηση από το εθνικό κέντρο ακόμα και αν τα μέλη τους είναι άτομα δεύτερης και τρίτης γενιάς που είτε μεγάλωσαν είτε γεννήθηκαν στις χώρες φιλοξενίας και η παραμονή τους έχει μονιμότερο ή και οριστικό χαρακτήρα. Οι Έλληνες της διασποράς έχουν έντονη την πίστη σε μια κοινή εθνοπολιτισμική καταγωγή. Ο Δαμανάκης (2007: 38) σημειώνει πως «αυτό που λειτούργησε και λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των Ελλήνων, εντός και εκτός Ελλάδος, είναι, κατά κανόνα, η πίστη σε μια κοινή πολιτισμική καταγωγή και το συναίσθημα». «Με τον όρο ελληνισμός», γράφει ο ερευνητής, «εννοούμε μια παγκόσμια κοινότητα, η οποία, πέρα από τα πραγματολογικά, συγχρονικά και διαπιστώσιμα πολιτισμικά στοιχεία και την υλική βάση που διαθέτει, φέρει έντονα συναισθηματικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά και συμπεριλαμβάνει στους κόλπους της όλα εκείνα τα άτομα που με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες και αυτοεντάσσονται σ αυτή την κοινότητα» (Δαμανάκης, 2007:27). Ως προς τη μελέτη της σύγχρονης ελληνικής διασποράς υπάρχει ένα σημαντικό έλλειμμα κάτι που τονίζει στον πρόλογο του βιβλίου του Η Ελληνική Διασπορά στον 20ό αιώνα ο R. Clogg (2004: 19) και οι υπάρχουσες καταγραφές δεν είναι πάντα αξιόπιστες, όπως διαφαίνεται στη μελέτη του Υπουργείου Εξωτερικών (1992: 17) για τον Ελληνισμό του Εξωτερικού. Στις ίδιες διαπιστώσεις προβαίνει και ο Χασιώτης (1993:167) που τονίζει ότι «η ακριβής καταγραφή του σημερινού ανθρώπινου δυναμικού

19 ΜΕΡΟΣ Α του αποδήμου Ελληνισμού είναι εξαιρετικά δύσκολη». Ο ερευνητής αποδίδει το πρόβλημα μεταξύ άλλων και στο γεγονός ότι «οι περισσότερες χώρες υποδοχής απογράφουν την εθνική προέλευση των μεταναστών είτε των δύο πρώτων γενιών είτε μόνο της πρώτης» και καταλήγει πως «δεν είμαστε σε θέση να σχηματίσουμε παρά μόνο μια κατά προσέγγιση εικόνα της αριθμητικής δύναμης των αποδήμων. Στηριζόμενοι λοιπόν σε στοιχεία που προσφέρουν, για τους κατά χώρες ομογενείς, τα δεδομένα των απογραφών (όταν υπάρχουν), στις γενικές εκτιμήσεις των ελληνικών προξενικών αρχών και στους υπολογισμούς ομογενειακών φορέων, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι χονδρικά το σύνολο του Αποδήμου Ελληνισμού κινείται σήμερα μεταξύ ενός ελαχίστου και ενός μεγίστου ατόμων». Αν σκεφτούμε πως το μότο της Α Τακτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού (Σ.Α.Ε) ήταν « Έλληνες 141 Χώρες Φωτεινά Αστέρια του Ίδιου Γαλαξία», μπορούμε να αναλογιστούμε το χάος που επικρατεί στον καθορισμό του αριθμού των απόδημων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό των απόδημων Ελλήνων ανά τον κόσμο. Σύμφωνα με μελέτη του Υπουργείου Εξωτερικών (1992:17) «ο ακριβής αριθμός των Ομογενών, που βρίσκονται εγκατεστημένοι εκεί, δεν είναι δυνατόν να καθοριστεί, επειδή τα σχετικά στατιστικά στοιχεία αμφισβητούνται, τόσον από τους ίδιους τους Ομογενείς, όσον και από την Αρχιεπισκοπή, που θεωρούν την Ομογένεια των ΗΠΑ ιδιαιτέρως πολυάριθμη». Σε στοιχεία που παραθέτει η Έμκε-Πουλοπούλου (1986:37 κ.έ.) φαίνεται να μετανάστευσαν στις ΗΠΑ από το 1890 μέχρι το 1920 περίπου Έλληνες, ενώ μέχρι το 1940 προστέθηκαν ακόμα περίπου Το σύνολο του ελληνοαμερικανικού πληθυσμού ανέρχεται σήμερα σύμφωνα με δημογραφικούς υπολογισμούς της ελληνικής Πρεσβείας στην Ουάσινγκτον σε άτομα, κυρίως τρίτης γενιάς και πάνω (ΥΠ.ΕΞ, 1992:17). Η ίδρυση των πρώτων Ορθόδοξων Ελληνικών Κοινοτήτων στην Αυστραλία χρονολογείται ήδη στα τέλη του 19 ου αιώνα (Τάμης, 2001:23). Στις δεκαετίες του 1950 και 1960 έλαβε χώρα μαζική μετανάστευση στην Αυστραλία και ιδρύθηκαν πολλές Ελληνικές Κοινότητες. Σήμερα οι Έλληνες της Αυστραλίας αποτελούν την τρίτη σε μέγεθος εθνότητα της πολυεθνικής αυτής χώρας, μετά τη βρετανική («αγγλοκελτική») και την ιταλική (Χασιώτης, 1993:172). Επί του συνολικού πληθυσμού της Αυστραλίας οι Έλληνες καταλαμβάνουν ποσοστό 3-4% (ΥΠ.ΕΞ, 1992:193). Σύμφωνα με στοιχεία του ΥΠ.ΕΞ (1992:193) ο αριθμός των ομογενών στην Αυστραλία κατά προσέγγιση κυμαίνεται σήμερα μεταξύ

20 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ και Από αυτούς οι είναι Ελληνοκύπριοι. Η μαζική μετανάστευση Ελλήνων σε ευρωπαϊκές χώρες ανάγεται κυρίως στα μεταπολεμικά χρόνια. Υπολογίζεται πως σήμερα οι απόδημοι Έλληνες σε χώρες της δυτικής Ευρώπης φτάνουν τα περίπου άτομα από τους οποίους οι προέρχονται από την Ελλάδα και από την Κύπρο (Χασιώτης, 1993:171). Σύμφωνα με άλλες πηγές ο κυπριακός απόδημος ελληνισμός στην Ευρώπη αριθμεί περίπου Ελληνοκυπρίους και ανά το παγκόσμιο γίγνεσθαι γύρω στους (Κληρίδης, 1999:13). Δυσκολίες παρουσιάζει ο υπολογισμός των Ελλήνων σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Οι εναπομείναντες πολιτικοί πρόσφυγες σε χώρες του ανατολικού μπλοκ ανέρχονται περίπου σε άτομα (Χασιώτης, 1993:172). Η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων στην ευρωπαϊκή ήπειρο είναι εγκαταστημένη στη Γερμανία. Εκτιμάται πως ο αριθμός τους κυμαίνεται γύρω στις (Δαμανάκης, 2007:164). Σε σύγκριση με τις λοιπές εθνότητες που ζουν στη Γερμανία, οι Έλληνες έρχονται τέταρτοι σε αριθμό μετά τους Τούρκους, τους Γιουγκοσλάβους και τους Ιταλούς (ΥΠ.ΕΞ, 1992:166). Σημειώνεται ότι οι περισσότεροι μετανάστες έφτασαν στην Ο.Δ.Γ στη δεκαετία του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του Η πλειονότητα των Ελλήνων ζει στα ομόσπονδα κρατίδια της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Βάδης-Βυρτεμβέργης και Βαυαρίας. Στις χώρες της πρώην Ε.Σ.Σ.Δ το ελληνικό στοιχείο σύμφωνα με τη σοβιετική απογραφή του έτους 1989 αριθμεί άτομα, ενώ βάσει μετριότερων ελληνικών υπολογισμών ανέρχεται στα άτομα (ΥΠ.ΕΞ, 1992:142). Μέχρι πρόσφατα οι ελληνικοί πληθυσμοί της Κοινοπολιτείας των Ανεξάρτητων Κρατών ήταν εγκατεστημένοι στις Δημοκρατίες κυρίως της Ουκρανίας ( ), της Γεωργίας ( ), της Ρωσίας (80.541), του Καζακστάν (49.930), του Ουζμπεκιστάν (7.500) και της Αρμενίας (7.400) (Κασιμάτη κ.ά, 1992:50-51). Ο κύριος όγκος των ομογενών προέρχεται από την ιστορική περιοχή του Πόντου και την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας και εγκαταστάθηκε στο έδαφος της Σοβιετικής Ένωσης κατά τη διάρκεια του 19 ου και αρχών του 20 ου αιώνα είτε μετά από τους ρωσοτουρκικούς πολέμους είτε στη συνέχεια του πολέμου του 1908 και της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η ελληνική μετανάστευση προς τον Καναδά αρχίζει στις αρχές του 20 ου αιώνα. Το 1912 ήταν ήδη εγκατεστημένα άτομα ελληνικής καταγωγής και το 1931 ο αριθμός τους αυξήθηκε στις (Κωνσταντινίδης, 2001:33). Η μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων εγκαταστάθηκε στον Καναδά μετά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο όταν η καναδική κυβέρνηση υιοθέτησε μια πιο

21 ΜΕΡΟΣ Α φιλελεύθερη μεταναστευτική πολιτική για λόγους οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Η ελληνική μετανάστευση στον Καναδά έφτασε στο αποκορύφωμά της το 1967 και βαθμιαία παρήκμασε τα επόμενα χρόνια κυρίως λόγω του ότι οι Έλληνες εργάτες προτιμούσαν την προσωρινή μετανάστευση στη Γερμανία και επειδή καλυτέρευσε στο μεταξύ η ελληνική οικονομία μετά το 1974 (Κωνσταντινίδης, 2001:33). Δεδομένου ότι ο Καναδάς επιτρέπει τη διπλή ιθαγένεια, όλοι σχεδόν οι Έλληνες είναι Καναδοί υπήκοοι, παράλληλα όμως διατηρούν και την ελληνική τους ιθαγένεια. Σύμφωνα με την απογραφή του 1993 οι Έλληνες του Καναδά που δήλωσαν μόνο μία εθνική καταγωγή ήταν , ενώ εκείνοι που δήλωσαν διπλή καταγωγή Οι αριθμοί αυτοί δεν περιλαμβάνουν αναγκαστικά άτομα δεύτερης και τρίτης γενιάς τα οποία δε δηλώνουν πάντα την ελληνική τους καταγωγή. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ηγετών των ελληνοκαναδικών κοινοτήτων, το 1993 υπήρχαν πάνω από άτομα ελληνικής καταγωγής που ζούσαν στον Καναδά (Κωνσταντινίδης, 2001:33), ενώ άλλες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό τους σε (ΥΠ.ΕΞ, 1992:31). Το τμήμα του απόδημου Ελληνισμού της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής έχει μεταναστεύσει κυρίως από την εποχή του Μεσοπολέμου και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του Οι χώρες που φοιλοξενούν τους μεγαλύτερους αριθμούς Ελλήνων είναι η Αργεντινή (20.000) και η Βραζιλία (25.000) (ΥΠ.ΕΞ, 1992:43 κ.έ.). Η ακριβής καταγραφή του Ελληνισμού της Αφρικής παρουσιάζει περισσότερα προβλήματα, απόρρεια της ρευστότητας της κοινωνικοπολιτικής εξέλιξης των χωρών της Μαύρης Ηπείρου. «Με δεδομένες τις αυξομειώσεις του αριθμού τους οι Έλληνες της Αφρικής υπολογίζονται κατά προσέγγιση σε άτομα περίπου» (ΥΠ.ΕΞ, 1992:83 κ.έ, όπως παραθέτει ο Χασιώτης, 1993:174). Σε χώρες της Μέσης και της Εγγύς Ανατολής η παρουσία των Ελλήνων υπολογίζεται σε άτομα κυρίως κυπριακής προέλευσης. Ας αναφερθεί ότι στις περιοχές αυτές της Ανατολής κατοικούν και αρκετές χιλιάδες αραβόφωνοι Έλληνορθόδοξοι πληθυσμοί κυρίως στο Ισραήλ, τη Συρία, το Λίβανο και την Ιορδανία όπως και ελληνόφωνοι Ισραηλινοί, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν έχουν πλέον την ελληνική υπηκοότητα (ΥΠ.ΕΞ, 1992:65 κέ). Η ελληνική μετανάστευση υπήρξε πάντοτε ένα φαινόμενο που συνδεόταν με το εμπορικό πνεύμα του Έλληνα, παρ όλη την επαρχιακή καταγωγή του μεγαλύτερου μέρους των μεταναστών (Vermeulen κ.ά, 2000:136). Από ορισμένους ερευνητές του φαινομένου η ελληνική

22 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ μετανάστευση έχει οριστεί ως θετική επιλογή (Geck, 1979 και Hopf, 1987, όπως τους παραθέτει ο Γκότοβος, 1997:45), «όχι απλώς με την έννοια ότι βάσει της διακρατικής συμφωνίας προβλέπονταν διαδικασίες αξιολόγησης των υποψηφίων μεταναστών όσο κυρίως με την έννοια ότι αυτοί που μετακινήθηκαν ήταν άτομα δεκτικά στο καινούργιο, με προσδοκίες κοινωνικής κινητικότητας και με κριτική διάθεση απέναντι στο καθιερωμένο πλαίσιο οργάνωσης της καθημερινής τους ζωής». Το ελληνικό στοιχείο απανταχού της γης έχει να επιδείξει αξιοσημείωτες επιδόσεις στον οικονομικό, τον πολιτιστικό ακόμα και στον πολιτικό τομέα. Η οικονομική επιφάνεια π.χ. των Ελλήνων της Αφρικής παρά τις αντίξοες συνθήκες διαβίωσης στις χώρες της Μαύρης Ηπείρου ξεπερνά κατά πολύ τη δημογραφική τους εικόνα, ενώ η πολιτιστική δραστηριότητα των Ελλήνων της Γαλλίας στις τέχνες και στις ανθρωπιστικές επιστήμες είναι σημαντική (Χασιώτης, 2003:176). Όσον αφορά τον τομέα της πολιτικής η παρουσία ατόμων ελληνικής καταγωγής στην πολιτική σκηνή των χωρών διαμονής τους είναι εντυπωσιακή. Στην Αυστραλία, στην Αμερική και τελευταία στην Ευρώπη Έλληνες ομογενείς συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση του πολιτικού κλίματος της χώρας τους. Από την πρώτη περίοδο των εγκαταστάσεών τους οι Έλληνες μετανάστες επιδίωξαν την εθνοπολιτισμική τους συσπείρωση σε οργανωμένα δίκτυα. Μετά τη μεταπολίτευση αποφασίστηκε από το εθνικό κέντρο η ίδρυση Υφυπουργείου Απόδημου Ελληνισμού που έλαβε υπόσταση στο άρθρο 108 του συντάγματος του 1975: «1. Το κράτος μεριμνά για τη ζωή του απόδημου ελληνισμού και τη διατήρηση των δεσμών του με τη μητέρα Πατρίδα. Επίσης μεριμνά για την παιδεία και την κοινωνική και επαγγελματική προαγωγή των Ελλήνων που εργάζονται έξω από την επικράτεια». Με την αναθεώρηση του συντάγματος (2001) το άρθρο 108 συμπληρώθηκε με μια δεύτερη παράγραφο, στην οποία αναφέρεται: «2. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την οργάνωση, τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού, που έχει ως αποστολή του την έκφραση όλων των δυνάμεων του απανταχού ελληνισμού». Το 1982 ιδρύθηκε η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού στο πλαίσιο του τότε Υπουργείου Προεδρείας της Κυβέρνησης με αρμοδιότητα να μεριμνά για την προστασία των δικαιωμάτων και συμφερόντων του απόδημου ελληνισμού και γενικότερα να εισηγείται στην εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση για όλα τα θέματα του απόδημου ελληνισμού (Π.Δ. 104/1983, άρθρο 2). Σήμερα η Γ.Γ.Α.Ε λειτουργεί ως υπηρεσία του Υπουργείου Εξωτερικών. Το 1989 ιδρύθηκε το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού (Σ.Α.Ε) «ως

23 ΜΕΡΟΣ Α το πλέον τολμηρό πολιτικό εγχείρημα του νεοελληνικού κράτους, όσον αφορά τους Έλληνες της διασποράς» (Δαμανάκης, 2004:41). Το Σ.Α.Ε ιδρύθηκε στο πλαίσιο της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού, με γνωμοδοτικές και εισηγητικές αρμοδιότητες σε θέματα κυβερνητικής πολιτικής για τον απόδημο ελληνισμό, κυρίως σε θέματα εκπαίδευσης, πολιτιστικής ταυτότητας, εργασιακών σχέσεων, συνθηκών διαβίωσης, παλιννόστησης κλπ.» (Ν 1867/1989, άρθρο 17). Στην «Α Οργανωτική Συνέλευση του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού» (1995) συνοψίστηκαν τα αποτελέσματα της συνέλευσης σε ένα ψήφισμα χαρακτηριστικό γνώρισμα του οποίου αποτελεί η ιδιαίτερη σημασία προς τις ελληνορθόδοξες αξίες και τα εθνικά θέματα. Συγκεκριμένα αναφέρεται (όπως παρατίθεται από το Δαμανάκη, 2007:63) : «Η συνέχιση της αγαστής συνεργασίας Εκκλησίας και έθνους αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για το μέλλον των νέων γενεών, που γεννημένες μακριά από τη γη των προγόνων τους, αγωνιούν για τη διατήρηση των εθνικών και θρησκευτικών μας αξιών». «Πιστεύουμε ότι οι κοινές πολιτιστικές αξίες και παραδόσεις, η ελληνική γλώσσα και η ορθοδοξία αποτελούν το συνεκτικό ιστό του οικουμενικού Ελληνισμού των 17 εκατομυρίων ανά την υφήλιο. Ο ουσιαστικός συντονισμός που δρομολογεί σήμερα το Σ.Α.Ε αποβλέπει στην ενδυνάμωση της οικουμενικότητας του Ελληνισμού και στην αναβάθμιση των μεγάλων δυνατοτήτων του για την αντιμετώπιση των προκλήσεων εν όψει του 21 ου αιώνα». Στο ειδικό τεύχος του Οικονομικού Ταχυδρόμου με την ευκαιρία του συνεδρίου των Απόδημων ( Νοέμβριος 1997) γράφει ο Υφυπουργός Εξωτερικών: «ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης στη σύλληψη της Στρατηγικής του Ελληνισμού προϋποθέτει την ανάπτυξη και λειτουργία μιας αμφίδρομης σχέσης, τόσο ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Διασπορά της, όσο και προς την αντίστροφη κατεύθυνση, της αυτοοργανωμένης ομογένειας προς τη χώρα καταγωγής, στη βάση τόσο της προνοιακής διάταξης του άρθρου 108 του Συντάγματος καθώς και του άρθρου 1 παρ. 3, που αναφέρεται στο Έθνος αντιστοίχως». Η προσφυγή σε μια εθνική ιδεολογία που θα αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία μιας κοινής εθνικής ταυτότητας μπορεί να λειτουργήσει ως συνδετικός ιδεολογικός κρίκος μεταξύ των Ελλήνων εντός και εκτός Ελλάδας. Στο πλαίσιο αυτής της ιδεολογικής προσέγγισης, ο οικουμενικός ελληνισμός παρομοιάζεται από τον Μητροπολίτη Ελβετίας Δαμασκηνό (1996:164, όπως τον παραθέτει ο Δαμανάκης 2007:65) με τον ανθρώπινο οργανισμό: «Δεσμοί αίματος και δεσμοί πνεύματος λειτουργούν για πολλούς αιώνες στο τοπικό και στο οικουμενικό σώμα του Ελληνισμού,

24 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ όπως λειτουργούν οι αισθήσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, ώστε να του εξασφαλίσουν όχι μόνο την οργανική συνοχή, αλλά και την λειτουργική ευρωστία στη δύσβατη ατραπό των ιστορικών του πεπρωμένων». Σύμφωνα με το Δαμανάκη (2007:50) η «ελληνική διασπορά θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό που όταν συνενωθούν τα μέρη του, συνδυαστεί αυτό με το μητροπολιτικό κέντρο, την Ελλάδα, και ενταχθεί στο διαμορφούμενο νέο παγκόσμιο περιβάλλον δεν δίδει απλώς μια εικόνα, αλλά και οι αποχρώσεις της εικόνας αυτής αποκτούν ένα ιδιαίτερο νόημα»

25

26 2. Διασπορικές ταυτότητες Το θέμα της εθνοπολιτισμικής ταυτότητας των ομογενών έχει απασχολήσει σοβαρά τους ερευνητές (βλ. Δαμανάκης, 1998, 1999α,β,γ, 2001α, 2007, Γκότοβος, 2002, 2004, Διαλεκτόπουλος, 2004, Παπαλεξοπούλου 2004). Γράφει σχετικά ο Κωνσταντινίδης (2004:48): «Πώς προσδιορίζεται αυτή η διασπορά σε επίπεδο ταυτότητας; Όταν αναφερόμαστε στην πρώτη γενιά των μεταναστών η ταυτότητα είναι σίγουρα ακόμη η ελληνική. Μπορεί να αλλοιώνεται ανάλογα με το βαθμό ενσωμάτωσης ή και αφομοίωσης του κάθε μετανάστη στην κοινωνία υποδοχής, αλλά πάντως η ελληνικότητα με ό,τι αυτό εξυπακούει, παραμένει. Μετά τη δεύτερη και ιδίως μετά την τρίτη γενιά, είναι αδύνατον να μιλούμε για ελληνική ταυτότητα. Υπάρχει μια μετεξέλιξη που οδηγεί είτε σε ένα είδος ενσωμάτωσης με μια νέα πολυπολιτισμική ταυτότητα είτε στην αφομοίωση που οδηγεί στην αποδοχή της κυρίαρχης ταυτότητας της κοινωνίας υποδοχής. Η πολυπολιτισμική ταυτότητα, ιδίως σε χώρες με ανοικτές κοινωνίες, διατηρεί στοιχεία της ελληνικότητας ο βαθμός των οποίων είναι ανάλογος με το βαθμό ενσωμάτωσης ή αφομοίωσης του ατόμου». Αν δεχτούμε ότι η ταυτότητα του ατόμου δεν είναι δεδομένη και δεν κληρονομείται αλλά διαμορφώνεται και εξελίσσεται κάτω από τις εκάστοτε ειδικές συνθήκες, τότε θα πρέπει να αναμένουμε η ταυτότητα (ή γενικότερα η προσωπικότητα) που διαμορφώνει το άτομο να βρίσκεται σε αντιστοιχία με το κοινωνικοπολιτισμικό του περιβάλλον (Εrikson, 1971:46). Κάτω από αυτές τις συνθήκες αντιμετωπίζεται το φαινόμενο της διασπορικής ταυτότητας. Μιας ταυτότητας που δομείται σε διαλεκτική σχέση με τη χώρα καταγωγής και τον τόπο διαμονής και ως εκ τούτου αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία, δεδομένου ότι λαμβάνει χώρα κάτω από διπολιτισμικές-διγλωσσικές ή πολυπολιτισμικές-πολυγλωσσικές συνθήκες. Με τις παραπάνω υποθέσεις ως αφετηρία και, κατά συνέπεια, την πολιτισμική ετερότητα των μελών εθνοπολιτισμικών ομάδων της διασποράς, επιχείρησε ο Δαμανάκης (βλ. 1998, 1999α, 1999β) να δώσει απάντηση στο ερώτημα, «αν υπάρχουν και ποια είναι αυτά τα πολιτισμικά στοιχεία που ενώνουν τους απανταχού Έλληνες και που λειτουργούν ως

27 ΜΕΡΟΣ Α κοινά συνδετικά στοιχεία των πολλαπλών ταυτοτήτων τους». Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι τα κοινά στοιχεία εστιάζονται στη γλώσσα, στη θρησκεία, στην ιστορία και στην παράδοση. Όμως, από τις έρευνες του Δαμανάκη σε Έλληνες ομογενείς ανά τον κόσμο προέκυψε ότι ο παραπάνω ισχυρισμός δεν τεκμηριώνεται ικανοποιητικά. Για παράδειγμα, οι κρητικής καταγωγής μουσουλμάνοι της Συρίας υποστηρίζουν ότι το χριστιανικό θρήσκευμα δεν είναι απαραίτητο συνθετικό στοιχείο της ελληνικής τους ταυτότητας (Τσολακίδου, 1999:401). Επίσης, οι ταταρόφωνοι πληθυσμοί των λεγόμενων ελληνικών χωριών της Μαριούπολης, στην Ουκρανία, δε μιλούν επί αιώνες ελληνικά, δεν έχουν κοινά ήθη και έθιμα με τους Έλληνες του μητροπολιτικού χώρου, υπήρξαν επί πολύ χρόνο χωρίς θρησκευτική πρακτική και όμως θεωρούν τους εαυτούς τους Έλληνες (Βακαλιός, 1997:148). Στην περίπτωση των ταταρόφωνων πληθυσμών της Ουκρανίας, αν και δεν υπάρχουν ούτε τα συγχρονικά/πραγματολογικά ούτε τα διαχρονικά στοιχεία που συγκροτούν την ελληνική ταυτότητα τουλάχιστο όπως αυτή γίνεται αντιληπτή στον ελλαδικό χώρο, αυτό που τους κάνει να αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες είναι μια διάσταση ιδεολογική. Ο Δαμανάκης (2007:139) τονίζει ότι το ελάχιστο κοινό στοιχείο όλων όσων αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες είναι, κατά κανόνα, η προφορική παράδοση, η οποία εκφράζεται ως πίστη ή ως ιδεολόγημα ή ως μύθος περί μιας κοινής πολιτισμικής ή βιογενετικής καταγωγής ή απλά ως ένας συναισθηματικός δεσμός. Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν τεκμήρια της ελληνικότητάς τους και όμως ισχυρίζονται ότι είναι Έλληνες, γιατί έτσι νιώθουν. Είναι το ελάχιστο αίσθημα που κουβαλούν μαζί τους και που πέρασε από γενιά σε γενιά. Η έκφανση αυτή της ελληνικότητας μπορεί να χαρακτηριστεί ως «συμβολική ελληνικότητα». Μέσα σ αυτό το πλαίσιο οι δεσμοί τους και η εντύπωση για την Ελλάδα αναπτύχθηκαν, όπως υποστηρίζει ο Βακαλιός (1997:145), σε ένα αφαιρετικό επίπεδο. Είναι αποτέλεσμα αφαιρετικής εξιδανίκευσης και αναφοράς στο μακρινό παρελθόν που φτάνει στα όρια του μύθου και απέχει πολύ από τη σύγχρονη πραγματικότητα. Αυτός όμως ο μύθος, αυτό το πολιτισμικό ελάχιστο, έχει, σύμφωνα με το Δαμανάκη (1998:123), ιδιαίτερη σημασία για το φορέα του, γιατί χρησιμοποιείται ως στοιχείο αυτοπροσδιορισμού και αυτοαντίληψης και κατά συνέπεια συνθετικό στοιχείο της ταυτότητας, της αυτοεικόνας και του αυτοσυναισθήματος που έχει το άτομο και η ομάδα. Βέβαια, οι ιδεολογίες που στερούνται υλικής βάσης ως προϊόντα αφαιρετικής εξιδανίκευσης και μυθοποίησης του παρελθόντος (χωρίς

28 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ συγχρονικά στοιχεία) έχουν περιορισμένα όρια αντοχής και δεν μπορούν να αντέξουν σε περίπτωση που έρθουν αντιμέτωπα με την πραγματικότητα. Όμως, όταν καλλιεργούνται συστηματικά και γίνονται συστατικά στοιχεία της πολιτισμικής ζωής μιας ομάδας, μετατρέπονται σε παράγοντα κοινωνικοποίησης των ατόμων και σε συνθετικό στοιχείο της ταυτότητάς τους και, κατά συνέπεια, δημιουργούν μια πραγματικότητα (Δαμανάκης, 2001β:30 κ.έ.). Η ιδεολογία, για παράδειγμα, ανάμεσα στους ορεινούς πληθυσμούς του Πακιστάν, τους λεγόμενους Καλάς, ότι κατάγονται από το γένος του Μ. Αλεξάνδρου αποτελεί ως εσωτερικευμένος πολιτισμικός μύθος μια εσωτερική, ψυχολογική πραγματικότητα και, μ αυτή την έννοια, συνθετικό στοιχείο της εθνοπολιτισμικής τους ταυτότητας. Γράφει ο Δαμανάκης (1998:124): «Από τη στιγμή που το πολιτισμικό ελάχιστο χρησιμοποιείται ως στοιχείο αυτοπροσδιορισμού του ατόμου ή της ομάδας και καθίσταται συνθετικό στοιχείο της αυτοαντίληψης, της αυτοεικόνας και του αυτοσυναισθήματος του ατόμου, αποκτά ιδιαίτερο νόημα για το άτομο και μπορεί να αναλυθεί και να τεκμηριωθεί, από τις κοινωνικές επιστήμες, ο κοινωνικοποιητικός του ρόλος. Από την άλλη πλευρά, η έννοια του αυτοπροσδιορισμού μπορεί να συνδεθεί με την έννοια της αυτονομίας του ατόμου, καθώς και τα ανθρώπινα δικαιώματα και άρα να τεκμηριωθεί και από φιλοσοφικής και κοινωνιολογικής πλευράς». Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε ότι η εθνοπολιτισμική ταυτότητα ατόμων και ομάδων που ζουν μακριά από τον εθνικό κορμό, στη διασπορά, μπορεί να εμφανίζεται στην πιο εξεζητημένη της μορφή απλά ως ιδεολόγημα, ως συναίσθημα, ως πίστη σε μια κοινή καταγωγή, χωρίς όμως να συνοδεύεται από συγχρονικά διαπιστώσιμα στοιχεία, όπως η γλώσσα, η θρησκεία, η ιστορία, οι θεσμοί, τα ήθη και τα έθιμα. Η ομάδα αυτή ατόμων διαθέτει στην καλύτερη των περιπτώσεων κάποια «ελληνογενή πολιτισμικά και γλωσσικά ψήγματα», αυτό που ο Δαμανάκης (2007:137) αποκαλεί «πολιτισμικό ελάχιστο». Στον αντίποδα της παραπάνω κατηγορίας τοποθετεί ο Δαμανάκης την ομάδα ατόμων τα οποία έχουν πλήρη συνείδηση της κοινωνικοπολιτισμικής τους καταγωγής, χειρίζονται τη γλώσσα ή διάλεκτο της χώρας καταγωγής, δραστηριοποιούνται ή έστω συμμετέχουν στην παροικιακή ζωή και διατηρούν επαφές με το μητροπολιτικό χώρο. Η εθνοπολιτισμική τους ταυτότητα μπορεί να μην έχει την έκφανση της χώρας καταγωγής ως πρότυπο, αλλά είναι πολύ κοντά σ αυτή με την έννοια ότι διαθέτει συγχρονικά στοιχεία όπως γλώσσα, θρησκεία, ιστορία, θεσμούς, ήθη-έθιμα, παραδόσεις. «Πρόκειται, δηλαδή, για μια εξωελλαδική αλλά εντούτοις ελλαδοκεντρικά προσανατολισμένη ελληνικότητα»

29 ΜΕΡΟΣ Α (Δαμανάκης, 2007:139). Αυτή η κατηγορία έκφανσης της ελληνικότητας συναντάται σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης και ιδιαίτερα στο χώρο της Γερμανίας λόγω της μικρής γεωγραφικής απόστασης από την Ελλάδα όπου λειτουργεί πλήθος αμιγών Ελληνικών Σχολείων γύρω από τα οποία αναπτύσσονται δυναμικά παράλληλες Ελληνικές Κοινότητες και δίκτυα. Η δυνατότητα που παρέχεται στους Έλληνες της Δυτικής Ευρώπης να εκφράζονται ως Έλληνες και συγχρόνως ως ευρωπαίοι πολίτες τους δίνει τη δυνατότητα θεωρητικά και πρακτικά να προσανατολίζονται και να έχουν ως άμεσο σημείο αναφοράς την Ελλάδα (Δαμανάκης, 2007:140). Αυτός ο προσανατολισμός στην ακραία του έκφανση μπορεί να καταστεί εθνοκεντρικός και η οργάνωση της παροικίας να πάρει αμυντικό και αντιφατικό χαρακτήρα, όπως είχε στις δεκαετίες του 1960 και 1970, τότε που καλλιεργήθηκε έντονα η ιδιότυπη εθνική ιδεολογία ως παράγοντας συνοχής με το εθνικό κέντρο. Ανάμεσα σ αυτούς τους δύο πόλους έχει εντοπίσει ο Δαμανάκης (2001β:27 κ.έ.) μια ποικιλία εκφάνσεων της ελληνικής εθνοπολιτισμικής ταυτότητας και της γλωσσικής επάρκειας, αποτέλεσμα των διαφορετικών παραστάσεων, των διαφορετικών ομοιωμάτων, των διαφορετικών εικόνων και διαφορετικών εμπειριών που έχει το κάθε άτομο. Με άλλα λόγια συναντάμε πολλαπλές ταυτότητες, γεγονός που παραπέμπει περισσότερο σε μια πολιτισμική ετερότητα παρά σε μια πολιτισμική ταυτότητα (Δαμανάκης, 2001β:33). Η ετερότητα υπάρχει μόνο εφόσον το Εγώ και ο Άλλος συμμετέχουν σε μια κοινή μοίρα. Πρέπει να τονιστεί ότι ο αυτοπροσδιορισμός και η απόκτηση αυτοαντίληψης, αυτοσυναισθήματος και αυτοεικόνας είναι διαδικασίες που συντελούνται στο εσωτερικό του ατόμου, πάντα όμως σε σχέση με τους άλλους. Αυτό σημαίνει ότι το Εγώ δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το Εσύ. Ο εαυτός δεν υπάρχει παρά μέσα και διαμέσου των σχέσεων του με τους Άλλους. Δεν μπορεί να γνωρίσει την πληρότητα χωρίς τον Άλλο, έχει ανάγκη τους Άλλους, προσδοκά την αναγνώριση απ αυτούς, ακόμα και μέσα στη μοναξιά δε σταματάει να συναντιέται μαζί τους. Το άτομο καθορίζεται έτσι από την πολλαπλότητα των αλληλεπιδράσεων με τον περιβάλλοντα κόσμο. Τα μέλη μιας εθνοπολιτισμικής ομάδας αυτοπροσδιορίζονται σε σχέση με τα άλλα μέλη της παροικίας, τους αλλογενείς στη χώρα όπου ζουν και τους κατοίκους της χώρας προέλευσης. Πέρα από τον αυτοπροσδιορισμό του ατόμου στο πλαίσιο της διπολιτισμικής του κοινωνικοποίησης σημαντικό ρόλο σ αυτή τη διαδικασία παίζει και ο ετεροπροσδιορισμός του. Με τον όρο αυτό νοείται η στάση της κοινωνίας της χώρας προέλευσης και διαμονής απέναντί

30 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ του. Ένας αντιφατικός ετεροπροσδιορισμός μπορεί να έχει επιβλαβή αποτελέσματα. Αυτό φαίνεται καθαρά στην Ελλάδα στην περίπτωση των ελληνικής καταγωγής προσφύγων από παρευξείνιες χώρες. Αυτοί έχουν να διαχειριστούν μια σειρά εναλλακτικών προσδιορισμών ανάλογα με την εκάστοτε περίσταση: Το ελληνικό κράτος τους χαρακτηρίζει «Ελληνοπόντιους», η ελληνική κοινωνία τους αντιμετωπίζει ως «Ρωσοπόντιους», οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονται ως «Πόντιοι» και τα παιδιά τους μετακινούνται στα μεσοδιαστήματα αυτών των οριοθετήσεων. Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση των Ελλήνων της Γερμανίας, όπου στη μεν Γερμανία είναι οι αλλοδαποί (Auslδnder) στη δε Ελλάδα οι «Λαζογερμανοί». Σε αντιδιαστολή με την πολιτισμική ταυτότητα η οποία είναι προϊόν της κοινωνικοποίησης του ατόμου κάτω από συγκεκριμένες και πραγματικές συνθήκες οι ομογενείς είναι δυνατόν να εμφανίζουν μια εθνική ταυτότητα, η οποία είναι προϊόν της εξιδανίκευσης και της μυθοποίησης του παρελθόντος και δε συνοδεύεται από συγχρονικά στοιχεία. Αυτή αποκαλείται από το Δαμανάκη (1999α:46) «εικονική εθνική ταυτότητα». Ο ερευνητής αντιδιαστέλλει την εικονική εθνική ταυτότητα από την πολιτισμική ταυτότητα, καθώς η τελευταία στηρίζεται κυρίως σε συγχρονικά στοιχεία και έχει βιωματικό χαρακτήρα, διαμορφώνεται δηλαδή κυρίως μέσα από την ενεργό ενασχόληση του ατόμου με το άμεσο κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον. Ο Δαμανάκης (1999α:46) συμπεραίνει ότι στη χώρα διαμονής η εικονική εθνική ταυτότητα δεν αποτελεί πρόβλημα για το άτομο, αφού αυτό ζει σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία, η οποία ανέχεται την πολιτισμική ετερότητα. Καθώς η εικονική ταυτότητα δεν έρχεται αντιμέτωπη με την πραγματικότητα, το άτομο δεν αισθάνεται την αντίφαση μεταξύ εικονικής εθνικής ταυτότητας και πολιτισμικής ταυτότητας. Όμως, «σε περίπτωση παλιννόστησης ή μόνο άμεσης επαφής με την πραγματικότητα, αυτή η αντίφαση αναδεικνύεται και μπορεί ν αποβεί μοιραία για το άτομο, επειδή η πολιτισμική του ταυτότητα διαφοροποιείται από εκείνη των ελλαδιτών. Και το κυριότερο η εικονική εθνική ταυτότητα και η εξιδανικευμένη εικόνα που είχε για την Ελλάδα, καταρρέουν σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα που δεν του αφήνουν περιθώρια για ομαλή κοινωνικοπολιτισμική ένταξη ή έστω προσαρμογή» (Δαμανάκης, 1999α:47). Είναι πολλά τα παραδείγματα ατόμων ελληνικής καταγωγής δεύτερης και τρίτης μεταναστευτικής γενιάς που επισκέπτονται για πρώτη φορά την Ελλάδα και συναντούν μια εικόνα διαφορετική από εκείνη που συντηρούσαν μέσα από τις διηγήσεις των γονέων ή των παππούδων-γιαγιάδων τους στο ενδοοικογενειακό

31 ΜΕΡΟΣ Α περιβάλλον. Η εξιδανικευμένη εικόνα για Ελλάδα συχνά προϊόν του απώτερου πολιτισμικού παρελθόντος δε φαίνεται να συμβαδίζει με τη σκληρή πραγματικότητα

32 3. Κοινωνικοποίηση νέων της διασποράς Η μετανάστευση ως γεγονός φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με νέες υποχρεώσεις όπως η γνωριμία με νέα πολιτισμικά πρότυπα και η δημιουργία νέων συμπεριφοριστικών προσδοκιών, καταστάσεις που συχνά ο μετανάστης βιώνει ως κοινωνικοπολιτισμική σύγκρουση. Η μετανάστευση μπορεί να θεωρηθεί κατ αυτόν τον τρόπο ως ένα παθολογικό φαινόμενο που οδηγεί σε συλλογικά και ατομικά προβλήματα (Lutz, 1993:63). Είναι η εξάλειψη και η δημιουργία παλιών και νέων σχέσεων αντίστοιχα, είναι ο φυσικός αποχωρισμός του οικείου περιβάλλοντος με το οποίο το άτομο ένιωθε ιδιαίτερα συνδεδεμένο. Ζητήματα τέτοιου είδους εύκολα προκαλούν κοινωνικές εντάσεις και προβλήματα. Με τον όρο κοινωνικοποίηση 1 ορίζεται η διαδικασία εξέλιξης της προσωπικότητας του ατόμου μέσα στα όρια της αμοιβαίας επίδρασής του με το υλικό και κοινωνικοπολιτισμικό του περιβάλλον (Matthijssen, 1972:36, Duindam, 1985:70, Hurrelmann, 1988:2). Απ τη διατύπωση αυτή απορρέει ότι η διαμόρφωση της προσωπικότητας ή, για να χρησιμοποιήσουμε ακολουθώντας το Δαμανάκη (1999α, 1999β, 2001β) τη σημερινή επιστημονική ορολογία, η διαμόρφωση της ταυτότητας του Εγώ (Ego-identity) δεν καθορίζεται από τα γενικά εκείνα στοιχεία που αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της γενικότερης συγκρότησης του ατόμου και τα οποία είτε έχει κληρονομικά είτε έχει διαμορφώσει με βάση τις προσωπικές του εμπειρίες και ερεθίσματα, αλλά εξαρτάται κατά πολύ από τις άμεσες ή έμμεσες επιδράσεις του περιβάλλοντος. Απ αυτό προκύπτει ότι, αν αλλάξουν οι περιβαλλοντολογικοί, κοινωνικοποιητικοί παραγόντες, μπορεί να έχουμε αλλαγή στη διαδικασία και στο αποτέλεσμα της κοινωνικοποίησης (Δαμανάκης, 1999α:19). Κάτω απ αυτό το πρίσμα, η κοινωνικοποίηση των παιδιών των μεταναστών έχει διαφορετικό χαρακτήρα από εκείνη των παιδιών που μεγαλώνουν στην ίδια την πατρίδα τους, κυρίως επειδή η κοινωνικοποίηση των πρώτων πραγματοποιείται, κατά κανόνα, κάτω από διπολιτισμικέςδιγλωσσικές συνθήκες (Δαμανάκης, 2001β:17). Σε σχέση με τα παιδιά που μεγαλώνουν στη «δική» τους χώρα, τα παιδιά των μεταναστών έχουν να κάνουν με μια διαδικασία κοινωνικοποίησης που από τη φύση της είναι προβληματική (Pels 1991:2). Η κοινωνικοπολιτισμική συμπεριφορά τους και η ένταξη τους στην κοινωνία

33 ΜΕΡΟΣ Α της χώρας διαμονής γίνεται πιο περίπλοκη λόγω του ότι στην οικογένεια, στον κύκλο των συγγενών και στον κύκλο των φίλων με την ίδια εθνική προέλευση κυριαρχεί μια κουλτούρα που προσιδιάζει με αυτή της χώρας καταγωγής, το καλοκαίρι στις διακοπές βιώνουν τα παιδιά την ελλαδική κουλτούρα, ενώ στο σχολείο, στο δρόμο, στις παρέες με αυτόχθονες φίλες και φίλους, σε επαφές με διάφορους θεσμούς έρχονται σε επαφή με το κοινωνικοπολιτισμικό σύστημα της χώρας διαμονής. Αυτό που οι γονείς μετανάστες ονομάζουν «δικό τους» δεν μπορεί να είναι αυτόχρημα και των παιδιών που έχουν γεννηθεί στην ξένη χώρα. Το ερώτημα που προκύπτει αυθόρμητα είναι: «ποιος είμαι; ποια είναι η σχέση μου με το εδώ και το εκεί;». Εκεί όπου συναντώνται οι δύο πολιτισμοί, δηλαδή στο Εγώ των παιδιών της διασποράς, δημιουργούνται εντάσεις. Η διαδικασία κοινωνικοποίησης γίνεται ακόμα πιο σύνθετη και δύσκολη «λόγω των ευμετάβλητων οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών, πολιτισμικών και ιδεολογικών παραγόντων» στην κοινωνία υποδοχής και στην εκάστοτε εθνοτική μειονοτική ομάδα (Δαμανάκης, 2001β:17). Η διαδικασία της πολιτισμικής αλλαγής που υφίστανται τα παιδιά από τη μετανάστευση και η διαδικασία της αναγκαστικής προσαρμογής τους στο νέο πολιτισμικό και κοινωνικό περιβάλλον προκαλούν μια κατάσταση «αφαιρετικής πολιτισμικής ενσωμάτωσης» (subtractive acculturation), όπως την ονομάζουν οι Gibson κ.ά. (1991:367), κατά την οποία τα μεταναστόπουλα αντιμετωπίζουν το δίλημμα να διατηρήσουν την ιδιαίτερη (οικεία) ταυτότητά τους και να παραμείνουν κοινωνικά απομονωμένα στη χώρα εγκατάστασης ή να την αποβάλουν και να υιοθετήσουν τα χαρακτηριστικά και τις συμπεριφορές της κυρίαρχης κουλτούρας. Αυτό συχνά τους δημιουργεί αισθήματα μειονεξίας και αποκλεισμού μέσα σε μια πραγματικότητα άνισων μορφωτικών και οικονομικών ευκαιριών, γεγονός που έχει άμεσες συνέπειες στη διαδικασία της κοινωνικοποίησής τους. Ο Ellemers (1979:20) θεωρεί το να μεγαλώνει κανείς σε δύο κουλτούρες ως τον πυρήνα της προβληματικής της «δεύτερης γενιάς». Κάποιοι ερευνητές (Akpinar, 1978) θεωρούν την κοινωνικοποίηση της δεύτερης μεταναστευτικής γενιάς ως μία «μόνιμη διαπολιτισμική σύγκρουση» μεταξύ της κουλτούρας της χώρας καταγωγής και της κουλτούρας της χώρας μέσα στην οποία μεγαλώνει αυτή η γενιά. Σ αυτή τη σύγκρουση η αλλοεθνής οικογένεια είναι αυτή που αποτυγχάνει στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης και τελικά οι νέοι αποκτούν ελλείψεις στην ταυτότητά τους (Αkpinar, 1978: 40). Συχνά υποστηρίζεται για τους νέους της διασποράς ότι «ζουν ανάμεσα σε δύο κουλτούρες και φυλακίζονται ανάμεσα σ αυτές» ή «κάθονται ανάμεσα σε δύο καρέκλες»

34 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (Pels, 1980). Η Boos-Nόnning (όπως την παραθέτει η Pels, 1991:2) αναφέρεται μάλιστα σε «άτομα δίχως πολιτισμό» και ο Mόller (1980:36) σε «άτομα που ζουν στη χώρα του πουθενά». Αυτές οι εκφράσεις δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος που προκαλείται από τις πολιτισμικές διαφορές σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες, καθώς το άτομο οδηγείται αναπόφευκτα σε κρίση ταυτότητας. 3.1 Διαδικασία της κοινωνικοποίησης Όπως έχει αναφερθεί η ταυτότητα του ατόμου διαμορφώνεται κάθε φορά κάτω από συγκεκριμένες οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικοπολιτισμικές συνθήκες και επηρεάζεται άμεσα απ αυτές. Επειδή στην περίπτωση των παιδιών μεταναστών τα καθημερινά βιώματα, οι εμπειρίες, οι παραστάσεις και οι γνώσεις τους προέρχονται από ένα διπολιτισμικό-διγλωσσικό περιβάλλον, θα πρέπει η Εγωσύνθεσή τους να έχει κάποιο διπολιτισμικό χαρακτήρα. Θεωρητικά, θα πρέπει στον ψυχοπνευματικό τους κόσμο να γίνεται μια σύνθεση των δύο πολιτισμών. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η Εγωσύνθεση δεν είναι απλά το σύνολο, δηλαδή το ποσοτικό άθροισμα, των εκάστοτε εμπειριών, βιωμάτων και ταυτίσεων αλλά ποιοτικά κάτι περισσότερο από το άθροισμα αυτό: έχει χαρακτήρα αφομοιωτικόποιοτικό, εφόσον βέβαια πετύχει ως διαδικασία (Erikson,1980:121). Οι Γερμανοί κοινωνιολόγοι Schrδder, Nikles και Griese (στο εξής για χάριν συντομίας απλά Schrδder) ακολουθώντας το παράδειγμα του Claessens (1972) ερεύνησαν το φαινόμενο της κοινωνικοποίησης παιδιών μεταναστών σε ξένα περιβάλλοντα και δημιούργησαν ένα είδος μεταναστευτικής θεωρίας στο βιβλίο τους Die Zweite Generation (Η δεύτερη γενιά) (1979) όπου κεντρικό ερώτημα είναι: «τι ηλικία μπορεί να έχει κάποιο παιδί όταν μεταναστεύει, ώστε να είναι δυνατό αργότερα να αναπτύξει μια ισορροπημένη προσωπικότητα;» Οι συγγραφείς αυτοί χώρισαν σε τρεις φάσεις τη διαδικασία κοινωνικοποίησης: - Πρώτη Φάση: η πρωτογενής κοινωνικοποίηση. Το παιδί αναπτύσσει θεμελιώδη συναισθήματα όπως για παράδειγμα την εμπιστοσύνη (την «αρχέτυπη» εμπιστοσύνη κατά τον Erikson) στους προστάτες του. Σ αυτή τη φάση θεμελιώνεται η κοινωνική συμπεριφορά του. Σύμφωνα με τον Schrδder (1979:67) εδώ δεν υπάρχουν ακόμη πολιτισμικές διαφορές. - Δεύτερη φάση: ο επιπολιτισμός 2 (enculturation). Αυτή η φάση

35 ΜΕΡΟΣ Α διαρκεί από το δεύτερο ως το έκτο έτος του παιδιού. Σ αυτή τη φάση αυξάνεται κατά πολύ η επιρροή του οικογενειακού περιβάλλοντος. Μέσω της επαφής με σημαντικούς Άλλους μαθαίνει το παιδί κάποιες μορφές συναισθημάτων, γλώσσας 3, σκέψης και συμπεριφοράς που συνδέονται με τον πολιτισμό για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο της κοινωνικής ανθρωπολογίας καλλιεργεί τη βασική του προσωπικότητα. Σε αλληλεπίδραση με το φυσικό και κοινωνικό του περιβάλλον χρησιμοποιεί το παιδί με αυξανόμενο ρυθμό την ήδη υπάρχουσα γνώση και ικανότητες για να αποθησαυρίσει καινούργιες εμπειρίες και να αποκτήσει καινούργια γνώση και ικανότητες. Αναλαμβάνει έναν πολιτισμικό ρόλο και αναπτύσσει την πολιτισμική του θεμελιώδη προσωπικότητα, που δεν μπορεί να αποχωριστεί πλέον (Schrδder κ.ά, 1979:57. Πρβλ. Leseman, 1994:23). Με το να αναλαμβάνει το παιδί πολιτισμικό ρόλο στην (υπο)κουλτούρα του οικογενειακού περιβάλλοντος αρχίζει να προετοιμάζεται για την ανάληψη κοινωνικών ρόλων και εκτός αυτού του πρωτογενούς περιβάλλοντος. - Τρίτη φάση: η δευτερογενής κοινωνικοποίηση. Αυτή η φάση καταλαμβάνει την υπόλοιπη ζωή του. Το άτομο μαθαίνει να παίζει διάφορους κοινωνικούς ρόλους ιδιαίτερα έξω από την οικογένεια, στο σχολείο, στον κύκλο των ομηλίκων, που του δίνουν τη δυνατότητα να ικανοποιεί διάφορες κοινωνικές προσδοκίες του (Schrδder κ.ά, 1979:58). Τι συμβαίνει τώρα με τα παιδιά που εναλλάσσουν κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο αναφοράς, που μεγαλώνουν δίγλωσσα και έρχονται καθημερινά σε επαφή με σημαντικούς Άλλους, που έχουν διαφορετική εθνοτική καταγωγή; Όπως είδαμε η δεύτερη φάση του επιπολιτισμού επιδρά καθοριστικά στην εξέλιξη της προσωπικότητας του ατόμου. Γι αυτό το λόγο ο Schrδder διαχωρίζει τα παιδιά των μεταναστών σε κατηγορίες, με βάση την απάντηση στο ερώτημα αν μετανάστευσαν πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά τη φάση του επιπολιτισμού. Για την πρώτη ομάδα παιδιά που μεταναστεύουν μετά το έκτο έτος της ηλικίας τους έκλεισε η φάση του επιπολιτισμού στη χώρα προέλευσης. Εδώ γίνεται λόγος για μονοδιάστατη πολιτισμική θεμελιώδη προσωπικότητα. Περαιτέρω, η διαδικασία του προσπολιτισμού 4 ή κοινωνικοπολιτισμικής προσαρμογής (acculturation) συντελείται στο κοινωνικό σύστημα της χώρας διαμονής και στην υποκουλτούρα της εθνοτικής τους ομάδας. Στην περίπτωση αυτή, σύμφωνα με τον Schrδder, δε γίνεται λόγος για αφομοίωση

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ»

«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ» «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ» Εισηγήτρια: Ανδριανή Ζαγκούτα Συνεργάτης Ειδικής Γραμματείας Παιδείας Ομογενών και Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Η παιδεία είναι μια ευρύτερη έννοια, που ακρογωνιαίο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr

Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 2. Μορφές Ελληνικής Διασποράς: Ορισμοί, αίτια, οι διαδικασίες/πολιτικές μετανάστευσης, το ταξίδι, η εγκατάσταση Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean. ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr 1 Δραστηριότητα Πόσο διεθνοποιημένος είναι ο ρόλος του

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού Εδώ κι εκεί Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ»

«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» Εισηγήτρια: Έφη Γουνελά Στέλεχος της ΕΕΤΑΑ ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ & ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ Η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013.

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Βασιλική Τσεκούρα, Διευθύντρια Κατάρτισης του ΔΑΦΝΗ ΚΕΚ, Υπεύθυνη Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ Ε Λ Λ Η Ν Ι Σ Μ Ο Σ

ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ Ε Λ Λ Η Ν Ι Σ Μ Ο Σ ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ 5,6 εκατομμύρια Έλληνες α', β', γ' αλλά και δ' γενιάς αποτελούν σήμερα τον Ελληνισμό της Διασποράς, τον Απόδημο Ελληνισμό. Με τον όρο "Απόδημος Ελληνισμός" εννοούμε όλους τους ομογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 2003-2005 Δύο χρόνια μετά την ιδρυτική του Συνέλευση το Δίκτυο, μέσα στα πλαίσια των αξόνων που αυτή έθεσε και με βάση τη μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΟΕΚ ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ. 24-25 Μαϊου 2008, Χόρινχεμ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΟΕΚ ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ. 24-25 Μαϊου 2008, Χόρινχεμ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΟΕΚ ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ 24-25 Μαϊου 2008, Χόρινχεμ Αξιότιμε κύριε πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι, Θέλω κατ αρχάς να σας ευχαριστήσω θερμά για την ευγενική

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Oπου υπάρχουν άνθρωποι

Oπου υπάρχουν άνθρωποι Oπου υπάρχουν άνθρωποι Η Ταυτότητα Η ACT4 PEOPLE αποτελεί μια νέα Ελληνική Μη Κυβερνητική οργάνωση που παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε όλους εκείνους «που δεν έχουν δικαίωμα στη Ζωή» όποιοι και αν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ «Πας μη Έλλην βάρβαρος» Αυτή η αντίθεση παρόλο που προβάλει ως προαιώνια, εμφανίζεται κατά τον 5 ο αιώνα και παγιώνεται μόνο μετά τη νίκη των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ, ΕΤΟΥΣ 2006

ΑΦΙΞΕΙΣ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ, ΕΤΟΥΣ 2006 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ, ΕΤΟΥΣ Πειραιάς, 10 Ιουλίου 2007 Από τη Γενική Γραμματεία Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ από την Οπτικοακουστική στην Ψηφιακή Αγωγή

ΣΟΦΙΑ Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ από την Οπτικοακουστική στην Ψηφιακή Αγωγή ΣΟΦΙΑ Γ. ΑΣΛΑΝΙΔΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ από την Οπτικοακουστική στην Ψηφιακή Αγωγή 1. ΤΠΕ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΟ ΧΑΣΜΑ (DIGITAL DIVIDE) Η ψηφιακή τεχνολογία πάνω στην οποία στηρίζονται οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΡΗΣ Ε.Κ.Κ.Ε.

ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΡΗΣ Ε.Κ.Κ.Ε. ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Συνθήκη Αμστερνταμ 1997 Τάμπερε 1999 Πρόγραμμα Χάγης 2004-2010 Συνθήκη Λισσαβώνας Χάρτης Θεμελιωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: «Φορολογία Οµογενών»

Θέµα: «Φορολογία Οµογενών» Προς :Αξιότιµο Υπουργό Οικονοµικών κ. Ιωάννη Στουρνάρα Βιέννη, 14.12.2012 Αρ. πρωτ.: 29/2012 Κοιν.: Αξ.κ Αντώνη Σαµαρά, Πρωθυπουργό της Ελλάδας Αξ.κ. Γιώργο Μαυραγάνη, Υφυπουργό Οικονοµικών Αξ.κ. Κωνσταντίνο

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ, ΕΤΟΥΣ 2005

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ, ΕΤΟΥΣ 2005 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πειραιάς, 5 Ιουλίου 26 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 5 Σεπτεμβρίου 2014 Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Εσωτερική μετανάστευση Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες αλλοδαπού πληθυσµού και θεσµικό πλαίσιο

Κατηγορίες αλλοδαπού πληθυσµού και θεσµικό πλαίσιο Ηράκλειο 30 Ιουνίου 2014 Γρηγόρης Τσιούκας 1 Πολίτες τρίτων χωρών µε νόµιµη διαµονή σύµφωνα µε το µεταναστευτικό νόµο Οµογενείς: Αλβανία, χώρες πρώην ΕΣΣ, άλλες χώρες Πολίτες κρατών µελών της ΕΕ Αιτούντες

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαλυπτική έρευνα της RE/MAX Europe για την κατοικία στην Ελλάδα

Αποκαλυπτική έρευνα της RE/MAX Europe για την κατοικία στην Ελλάδα Αποκαλυπτική έρευνα της RE/MAX Europe για την κατοικία στην Ελλάδα Οι κάτοικοι στην Ελλάδα μετακομίζουν κατά μέσο όρο 3 έως 5 φορές στη ζωή τους, διαμένουν σε ιδιόκτητη κατοικία σε ποσοστό περίπου 70%,

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Με τον όρο «παλιννοστούντες» αναφερόμαστε σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες επαναπατρισθέντων ομογενών, δηλαδή σε:

Με τον όρο «παλιννοστούντες» αναφερόμαστε σε τρεις διαφορετικές κατηγορίες επαναπατρισθέντων ομογενών, δηλαδή σε: Ομιλία κ. Σταυριανιδη Κωνσταντίνου, Προϊσταμένου Περιφέρειας ΚΕΚ SYNERGY με θέμα: «Επαγγελματική κατάρτιση: ρόλος κλειδί για την κοινωνική ένταξη των Ομογενών Παλιννοστούντων» «Οι μετανάστες μας φέρνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου-Δεκεμβρίου 2011

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου-Δεκεμβρίου 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 23 Απριλίου 2012 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου-Δεκεμβρίου 2011 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί η

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση

Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση Στάσεις απέναντι στη μετανάστευση και το νέο νομοθετικό πλαίσιο Μεταβολές 2008-2010 Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ιανουάριος 2010 PI2010006

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα. Άννα Κοκκινίδου, Yπεύθυνη του Προγράμματος, σε συνεργασία με την κ. Κυριακή Σπανού. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

Πρόγραμμα. Άννα Κοκκινίδου, Yπεύθυνη του Προγράμματος, σε συνεργασία με την κ. Κυριακή Σπανού. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Oι Νέες Διαδρομές στην Ελληνική Γλώσσα- elearning.greek-language.gr Πρόγραμμα Διαδρομές στη Διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας, Άννα Κοκκινίδου, Yπεύθυνη του Προγράμματος, σε συνεργασία με την κ. Κυριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο ΙV. Δημογραφικά στοιχεία για τους μετανάστες και τους παλιννοστούντες ομογενείς στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης

Κεφάλαιο ΙV. Δημογραφικά στοιχεία για τους μετανάστες και τους παλιννοστούντες ομογενείς στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης Κεφάλαιο ΙV Δημογραφικά στοιχεία για τους μετανάστες και τους παλιννοστούντες ομογενείς στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης Γαρυφαλλιά Κατσαβουνίδου & Παρασκευή Κούρτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV Σελίδα 1 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Μεταβολές 2008-2009 Ιούνιος 2009 PI0960/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ *Η έρευνα του 2008 δημοσιεύθηκε στην ειδική έκδοση του ECONOMIST, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Η ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΟΙ Σ.Α.Δ.Φ. ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Η αναγκαιότητα για την εναρμόνιση της άμεσης φορολογίας των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ Χαιρετισμός Του κ. Α/ΓΕΣ, ως Εκπροσώπου του κ. Υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Ευάγγελου Βενιζέλου στo Συνέδριο Χειρισμού Κρίσεων«ΑΘΗΝΑ 2011» Θεσσαλονίκη, 03 Ιουν 11 - 1 - Κύριοι πρέσβεις

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα