Οι πολιηικέρ ηηρ Δςπωπαϊκήρ Ένωζηρ για ηιρ νηζιωηικέρ πεπιοσέρ.ζ πεπίπηωζη ηος Βόπειος και Νόηιος Αιγαίος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι πολιηικέρ ηηρ Δςπωπαϊκήρ Ένωζηρ για ηιρ νηζιωηικέρ πεπιοσέρ.ζ πεπίπηωζη ηος Βόπειος και Νόηιος Αιγαίος"

Transcript

1 ΠΔΡΙΛΗΦΗ H παξνχζα εξγαζία κε ηίηιν Οη πνιηηηθέο ηεο Δπξωπαϊθήο Έλωζεο γηα ηηο λεζηωηηθέο πεξηνρέο. Η πεξίπηωζε ηνπ Βόξεηνπ θαη Νόηηνπ Αηγαηνπ κε επηβιέπνληα ηνλ θ. Π. Καξθαηζνχιε επηδηψθεη λα πξνζεγγίζεη ην δήηεκα ησλ αλαπηπμηαθψλ πνιηηηθψλ πνπ εθαξκφδνληαη ζηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο ηνπ θνηλνηηθνχ ρψξνπ. ην πξψην θαη δεχηεξν θεθάιαην επηδηψθεηαη ε παξνπζίαζε ηεο ζέζεο ησλ λεζηψλ ζηελ Δπξσπατθή Δλσζε θαη εηδηθφηεξα ησλ ειιεληθψλ λεζηψλ. ην ηξίην θεθάιαην γίλεηαη αλαθνξά ζηηο θνηλνηηθέο πνιηηηθέο ζρεηηθά κε ην Νεζησηηθφ Υψξν. ην ηέηαξην θεθάιαην γίλεηαη εηδηθή αλαθνξά ζηελ πεξίπησζε ησλ λεζηψλ ηνπ Β. θαη Ν. Αηγαίνπ. Δπηδηψθεηαη ε παξνπζίαζε ηεο θπζηνγλσκίαο ηεο Πεξηθέξεηαο Βφξεηνπ θαη Νφηηνπ Αηγαίνπ, ηνπ κνληέινπ θαη ηεο ζηξαηεγηθήο αλάπηπμεο πνπ αθνινπζείηαη ζηα πιαίζηα ησλ αληίζηνηρσλ ΠΔΠ γηα ηελ πξνγξακκαηηθή πεξίνδν θαη H δξάζε ηεο ΔΔ γηα ηε ζηήξημε ησλ λεζηψλ εθδειψλεηαη κέζα απφ ηελ πεξηθεξεηαθή πνιηηηθή θαη πην πξφζθαηα κέζα απφ θάπνηεο ζπγθεθξηκέλεο εμειίμεηο ηνπ θνηλνηηθνχ ζεζκηθνχ πιαηζίνπ.ζ ζπκβνιή φκσο ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ ζηελ άξζε ησλ νηθνλνκηθψλ θαη θνηλσληθψλ θαζπζηεξήζεσλ ησλ λεζηψλ ππήξμε κεηξηφηαηε, αθνχ ε ζέζε ησλ λεζηψλ ζηελ θαηάηαμε ηνπ θαηά θεθαιή ΑΔΠ ειάρηζηα κεηαβιήζεθε ηα 20 ηειεπηαία ρξφληα. Οη θαλνληζηηθέο δηαηάμεηο ζε ζέκαηα αληαγσληζκνχ, θνξνινγίαο, αιηείαο ή γεσξγίαο ζπαλίσο ή θαηά ηξφπν αλεπαξθή αλαθέξνληαη ζηα λεζηά. ΛΔΞΔΙ ΚΛΔΙΓΙΑ Νεζησηηθφο Υψξνο Οηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή ζπλνρή Πεξηθέξεηα Ν. Αηγαίνπ Πεξηθέξεηα Β.Αηγαηνπ Πεξηθεξεηαθφηεηα Τπεξπεξηθεξεηαθφηεηα Νεζησηηθφηεηα Πεξηθεξεηαθά Δπηρεηξεζηαθά Πξνγξάκκαηα Κνηλνηηθέο Πξσηνβνπιίεο 1

2 SUMMARY Σhe present work titled The policies of European Union for the island regions. The case of North and South Aegean with supervising Mr P. Karkatsouli seeks the policies that is applied in the island regions of European Union. In the first and second chapter is sought the presentation of profile of islands in the European Union and more specifically the Greek islands. In the third chapter becomes report in the Community policies with regard to the Island Regions. In the fourth chapter become special report in the case of islands V. and N. Aegean. Also, it is sought the presentation of physiognomy of Region North and South Aegean, model and strategic growth that is followed in the frames of corresponding PEP for programmatic period and

3 ΠΙΝΑΚΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΧΝ ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΠΡΧΣΟ: ΟΙ ΝΗΙΧΣΙΚΔ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΔ ΠΡΟΓΗΟΡΗΜΟ ΣΖ ΔΝΝΟΗΑ ΝΖΗΧΣΗΚΖ ΠΔΡΗΟΥΖ Ζ ΔΝΝΟΗΑ ΣΖ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΟΣΖΣΑ ΚΑΗ Ζ ΑΝΑΓΚΖ ΓΗΑ ΠΟΛΗΣΗΚΖ ΟΗ ΤΠΔΡΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΔ ΠΔΡΗΟΥΔ ΣΖ ΔΔ ΝΖΗΧΣΗΚΟΣΖΣΑ ΚΑΗ ΤΠΔΡΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΟΣΖΣΑ ΣΤΠΟΛΟΓΗΑ ΣΧΝ ΝΖΗΧΣΗΚΧΝ ΠΔΡΗΟΥΧΝ ΚΑΣΖΓΟΡΗΔ ΝΖΗΧΝ ΠΡΟΓΗΟΡΗΣΗΚΟΗ ΠΑΡΑΓΟΝΣΔ ΚΑΗ ΗΓΗΑΗΣΔΡΟΣΖΣΔ ΣΟΤ ΝΖΗΧΣΗΚΟΤ ΥΧΡΟΤ ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΓΔΤΣΔΡΟ: ΣΑ ΝΗΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΗΙΧΣΙΚΔ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΔ ΣΗΝ ΔΤΡΧΠΗ ΚΑΙ ΣΗΝ ΔΛΛΑΓΑ ΔΤΡΧΠΑΨΚΟ ΝΖΗΧΣΗΚΟ ΥΧΡΟ Ο ΔΛΛΖΝΗΚΟ ΝΖΗΧΣΗΚΟ ΥΧΡΟ ΣΟ ΠΛΑΗΗΟ ΣΟΤ ΠΑ ΑΝΑΛΤΖ ΣΖ ΣΑΤΣΟΣΖΣΑ ΣΟΤ ΔΛΛΖΝΗΚΟΤ ΝΖΗΧΣΗΚΟΤ ΥΧΡΟΤ ΚΑΣΑΣΑΖ ΣΧΝ ΔΛΛΖΝΗΚΧΝ ΝΖΗΧΝ ΑΓΤΝΑΜΗΔ ΚΑΗ ΗΥΤΡΑ ΖΜΔΗΑ, ΠΡΟΚΛΖΔΗ ΚΑΗ ΠΡΟΟΠΣΗΚΔ ΣΟΤ ΝΖΗΧΣΗΚΟΤ ΥΧΡΟΤ ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΣΡΙΣΟ: ΠΟΛΙΣΙΚΔ ΣΗ ΔΔ ΓΙΑ ΣΟ ΝHΙΧΣΙΚΟ ΥΧΡΟ ΔΗΑΓΧΓΖ ΣΟ ΚΑΘΔΣΧ ΣΧΝ ΝΖΗΧΝ ΣΟ ΚΟΗΝΟΣΗΚΟ ΓΗΚΑΗΟ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΖ ΠOΛΗΣΗΚΖ ΜΔΣΡΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΚΑΗ ΚΟΗΝΧΝΗΚΖ ΤΝΟΥΖ - ΓΗΔΤΡΧΠΑΗΚΑ ΓΗΚΣΤΑ- ΥΧΡΟΣΑΞΗΚΖ ΠΟΛΗΣΗΚΖ

4 3.5. ΚΟΗΝΖ ΑΓΡΟΣΗΚΖ ΠΟΛΗΣΗΚΖ ΚΟΗΝΖ ΠΟΛΗΣΗΚΖ ΑΛΗΔΗΑ ΠΟΛΗΣΗΚΔ ΥΔΣΗΚΑ ΜΔ ΣΟΝ ΑΝΣΑΓΧΝΗΜΟ ΚΑΗ ΣΖΝ ΔΧΣΔΡΗΚΖ ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΑ ΣΖ ΔΔ ΠΟΤ ΑΦΟΡΟΤΝ ΣΑ ΝΖΗΑ ΓΗΚΣΤΑ ΤΝΔΡΓΑΗΑ ΚΑΗ ΔΝΧΜΑΣΧΖ ΣΧΝ ΝΖΗΧΝ ΣΟΝ ΔΤΡΧΠΑΨΚΟ ΚΑΗ ΓΗΔΘΝΖ ΥΧΡΟ ΟΗ ΜΔΥΡΗ ΣΧΡΑ ΔΠΗΠΣΧΔΗ ΣΧΝ ΓΗΑΡΘΡΧΣΗΚΧΝ ΣΑΜΔΗΧΝ ΝΖΗΑ ΚΑΗ ΓΗΔΤΡΤΝΖ Ζ ΑΝΑΓΚΑΗΟΣΖΣΑ ΔΗΓΗΚΖ ΜΔΣΑΥΔΗΡΗΖ ΣΧΝ ΔΤΡΧΠΑΨΚΧΝ ΝΖΗΧΝ ΚΔΦΑΛΑΙΟ ΣΔΣΑΡΣΟ: Η ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΣΗ ΔΔ Δ ΥΔΗ ΜΔ ΣΑ ΝΗΙΑ ΣΟΤ ΑΙΓΑΙΟΤ ΠΔΛΑΓΟΤ ΑΠΟΛΟΓΙΜΟ ΔΗΑΓΧΓΖ ΒΑΗΚΑ ΑΝΑΠΣΤΞΗΑΚΑ ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΣΗΚΑ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑ ΒΟΡΔΗΟΤ ΚΑΗ ΝΟΣΗΟΤ ΑΗΓΑΗΟΤ Ζ ΓΡΑΖ ΣΧΝ ΥΡΖΜΑΣΟΟΗΚΟΝΟΜΗΚΧΝ ΜΔΧΝ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΖ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΠΑΡΔΜΒΑΔΗ ΣΧΝ ΓΗΑΡΘΡΧΣΗΚΧΝ ΣΑΜΔΗΧΝ ΤΛΟΠΟΗΖΖ ΣΧΝ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΗΑΚΧΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΧΝ-ΑΠΟΛΟΓΗΜΟ ΣΟΜΔΑΚΑ ΔΠΗΥΔΗΡΖΗΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΑ-ΣΑΜΔΗΟ ΤΝΟΥΖ- ΚΟΗΝΟΣΗΚΔ ΠΡΧΣΟΒΟΤΛΗΔ ΥΡΖΜΑΣΟΓΟΣΖΔΗ ΓΡΑΔΧΝ ΓΗΑΡΘΡΧΣΗΚΟΤ ΥΑΡΑΚΣΖΡΑ ΔΚΣΟ ΚΟΗΝΟΣΗΚΟΤ ΠΛΑΗΗΟΤ ΣΖΡΗΞΖ -ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΓΗΚΧΝ ΜΔΣΡΧΝ ΓΡΑΖ ΣΧΝ ΠΟΛΗΣΗΚΧΝ ΣΖ ΔΔ ΓΔΧΡΓΗΑ ΑΛΗΔΗΑ ΦΟΡΟΛΟΓΗΑ ΣΔΛΧΝΔΗΑ KΡΑΣΗΚΔ ΔΝΗΥΤΔΗ ΓΔΧΡΓΗΚΔ ΚΡΑΣΗΚΔ ΔΝΗΥΤΔΗ

5 4.3.7.ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝ ΓΗΑΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΖ ΤΝΔΡΓΑΗΑ ΤΝΟΛΗΚΟ ΑΠΟΛΟΓΗΜΟ ΥΔΓΗΟ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΝΖΗΧΣΗΚΟΤ ΥΧΡΟΤ Ζ ΝΔΑ ΣΡΑΣΖΓΗΚΖ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΖ ΑΝΑΠΣΤΞΖ (Γ ΚΠ) ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ-ΠΑΡΑΣΖΡΖΔΗ-ΠΡΟΣΑΔΗ

6 ΔΙΑΓΧΓΗ Ζ επηινγή ηνπ ζέκαηνο βαζίζηεθε ζηελ νινέλα θαη απμαλφκελε ζεκαζία πνπ δίλεηαη απφ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε ζηελ αλάπηπμε ησλ λεζηψλ θαη γεληθφηεξα ησλ λεζησηηθψλ πεξηθεξεηψλ ηνπ θνηλνηηθνχ ρψξνπ. Ζ αλάιπζε ησλ πνιηηηθψλ ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο γηα ηελ αλάπηπμε ησλ λεζησηηθψλ πεξηθεξεηψλ θαζψο θαη ε θαηαγξαθή ησλ πξνβιεκάησλ πνπ αληηκεησπίδνπλ απνηειεί αδηακθηζβήηεηα ελδηαθέξνλ ζέκα γηα ηε ρψξα καο κε ηα κνλαδηθά λεζησηηθά ζπκπιέγκαηα πνπ δηαζέηεη.θα πξέπεη λα δηεπθξηληζηεί φηη ε θνηλνηηθή πνιηηηθή γηα ηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο δελ έηλαη εληειψο ζαθήο θαη δηακνξθσκέλε. Γηα ην ιφγν απηφ έλαο απφ ηνπο ζθνπνχο ηεο εξγαζίαο, είλαη, εθηφο απφ ηελ θαηαγξαθή ησλ δξάζεσλ πνπ απεπζχλνληαη απνθιεηζηηθά ζε λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο, ε απνκφλσζε ησλ ζηνηρείσλ εθείλσλ ζην ζχλνιν ησλ θνηλνηηθψλ πνιηηηθψλ πνπ ηηο αθνξνχλ ηδηαίηεξα. Ζ κεζνδνινγία πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε γηα ηελ πξνζέγγηζε ηνπ ζέκαηνο είλαη ε δηεξεχλεζε ηεο θνηλνηηθήο λνκνζεζίαο γηα ηα λεζηά, ε έξεπλα βαζηθψλ πνιηηηθψλ θαη ε απνκφλσζε ζηνηρείσλ πνπ αθνξνχλ ηα λεζηά, ε ζπιινγή ζηνηρείσλ απφ δίθηπα πνπ εληάζζνληαη ζην θνηλνηηθφ πιαίζην (δίθηπν Eurisles) θαη ηέινο ε ζπιινγή ζηνηρείσλ απφ αξκφδηνπο θνξείο φπσο ην Τπνπξγείν Αηγαίνπ, ε ζπλεξγαζία κε ην νπνίν ππήξμε πνιχηηκε θαη ηδίσο κε ηνλ εηδηθφ επηζηήκνλα θ. Νίθν Λακπηδψλε. πλνςίδνληαο νη ζηφρνη ηεο εξγαζίαο είλαη νη εμήο: -ε απνηχπσζε ηνπ ηδηαίηεξνπ ραξαθηήξα θαη ησλ πξνβιεκάησλ ησλ λεζηψλ θαη ε δηθαηνιφγεζε ηνπ ραξαθηεξηζκνχ ηνπο σο εηδηθή θαηεγνξία ρσξηθψλ ελνηήησλ πνπ ρξήδνπλ εμεηδηθεπκέλεο αληηκεηψπηζεο θαη κέηξσλ πνιηηηθήο. - ε ζπλνπηηθή θαηαγξαθή ησλ επξσπατθψλ πνιηηηθψλ γηα ηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο κε ηδηαίηεξε αλαθνξά ζηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ Πειάγνπο. - ε θαηαγξαθή ησλ επηπηψζεσλ θαη ησλ απνηειεζκάησλ ηεο θνηλνηηθήο πνιηηηθήο φπσο απηή απνηππψλεηαη απφ ηε δξάζε ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ θαη ε ππνβνιή πξνηάζεσλ γηα ην ζρεδηαζκφ πνιηηηθήο πνπ ζα εηδηθεχεηαη ζηα πξνβιήκαηα ησλ λεζηψλ. 6

7 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 ΟΙ ΝΗΙΧΣΙΚΔ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΔ 1.1 ΠΡΟΓΙΟΡΙΜΟ ΣΗ ΔΝΝΟΙΑ ΝΗΙΧΣΙΚΗ ΠΔΡΙΟΥΗ Πξηλ απφ θάζε δηεξεχλεζε ησλ ζεκάησλ πνπ αθνξνχλ ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο είλαη ζθφπηκνο ν πξνζδηνξηζκφο ηεο έλλνηαο θαη ηνπ πεξηερνκέλνπ ηεο ιέμεο «λεζί». χκθσλα κε ηνλ θνηλά απνδεθηφ, παξαδνζηαθφ νξηζκφ, λεζί είλαη θάζε ηκήκα γεο πνπ είλαη κηθξφηεξν απφ ήπεηξν θαη πεξηβάιιεηαη απφ λεξφ. Νεζηά κπνξνχλ λα ππάξμνπλ ζε σθεαλνχο, ζάιαζζεο, ιίκλεο ή πνηακνχο. Απφ ηελ άπνςε ηεο θπζηθήο γεσγξαθίαο ηα λεζηά δηαθξίλνληαη ζε σθεαληθά θαη επεηξσηηθά αλάινγα κε ην θαηά πφζνλ απνηεινχλ κεκνλσκέλεο εμάξζεηο ηνπ ππζκέλα ησλ σθεαλψλ ή ζεσξνχληαη πξνεθηάζεηο ηεο επεηξσηηθήο πεξηνρήο. Ζ EUROSTAT (European Commission, 1994), ζηνρεχνληαο ζε έλα ζηαηηζηηθφ νξηζκφ κε θνηλσληθν-νηθνλνκηθή ζεκαζία, ζεψξεζε φηη έλα λεζί πξέπεη επηπιένλ λα: έρεη κφληκν πιεζπζκφ κελ έρεη ζηαζεξή ζχλδεζε κε ηε μεξά κελ πεξηιακβάλεη Πξσηεχνπζα θξάηνπο απέρεη ηνπιάρηζηνλ 1 ρικ. απφ ηελ μεξά. Με βάζε ηνλ παξαπάλσ νξηζκφ ππάξρνπλ πεξίπνπ 450 λεζηά ζηελ Δπξσπατθή Δλσζε πνπ θαιχπηνπλ ην 5,5% ηνπ εδάθνπο θαη ην 3,5% ηνπ πιεζπζκνχ ηεο. απηά δελ πεξηιακβάλνληαη νη ππεξπφληηεο θηήζεηο θαζψο θαη ηα βξεηαληθά λεζηά πνπ δελ απνηεινχλ θνηλνηηθφ έδαθνο. Δλαο άιινο νξηζκφο αλαθέξεη φηη έλα νηζί κπνξεί λα νξηζηεί σο έλα κηθξφ θνκκάηη γεο πνπ 1 : εμέρεη απφ ηελ επηθάλεηα ηεο ζάιαζζαο θαη δελ ζθεπάδεηαη απφ ζάιαζζα θαηά ηελ παιίξξνηα, ζην πςειφηεξν ζεκείν ηνπ πεξηβάιιεηαη απφ φιεο ηηο πιεπξέο απφ έλα κεγάιν ζψκα λεξνχ, κπνξεί λα ππνζηεξίδεη θαηνηθία θαη νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα, 1 Βι. πηιάλεο Γ., «Νηζιωηική Ανάπηςξη καί δίκηςα ζςνεπγαζίαρ ηων νηζιών ηηρ ΔςπωπαϊκήρΚοινόηηηαρ», άπθπο ζηο πεπιοδικό Σφπνο, Σεχρνο 6/93 ζ. 8. 7

8 έρεη δεκηνπξγεζεί κε θπζηθφ ηξφπν θαη δελ ζπλδέεηαη κε κφληκν ηξφπν (π.ρ. γέθπξα) κε ηελ επεηξσηηθή ρψξα. ην δηεζλέο ζπκπφζην κε ζέκα ηνλ «πξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο, ηνπ πεξηερνκέλνπ θαη ησλ πξφζθνξσλ κεζνδνινγηψλ γηα ηελ λεζησηηθή νηθναλάπηπμε» (Ρφδνο, Ννέκβξηνο 1989) ζηνλ νξηζκφ ηεο έλλνηαο ηνπ λεζηνχ ππεηζέξρνληαη ζηνηρεία ηφζν δηαθξηηά, ψζηε αλαπφθεπθηα ρξσκαηίδνπλ κε ηδηαηηεξφηεηεο ηφζν ηελ έλλνηα φζν θαη ην πεξηερφκελν ησλ αληίζηνηρσλ πξνγξακκάησλ αλαπηχμεσο. Δηζη, βαζηθέο ζπζηαηηθέο πνηφηεηεο πνπ δηαθξίλνπλ ηελ έλλνηα ηνπ λεζηνχ απφ άιιεο γεσγξαθηθέο θαηεγνξίεο ζα κπνξνχζαλ λα είλαη νη εμήο δέθα: α. Ζ ζρεηηθή απνκφλσζε (πιεξνθνξηαθή, ζπγθνηλσληαθή θαη επηθνηλσληαθή). β. Ζ αίζζεζε εο κνλαδηθφηεηαο. γ. Ζ κηθξή ζρεηηθή θιίκαθα θαη ε εμαηξεηηθά επξεία δηαθνξνπνίεζε (πνηθηιία) ησλ αλζξψπηλσλ δξαζηεξηνηήησλ. δ. Ο ξφινο ηνπ σο δψλεο ζπλάληεζεο (interface) ηεο ζηεξηάο κε ηε ζάιαζζα. ε. Ζ ηδηφηεηά ηνπ σο δεμακελήο πνιηηηζηηθήο θαη θπζηθήο θιεξνλνκηάο. ζη. Ζ ηδηφκνξθε αληίιεςε θαη ζπκπεξηθνξά ηνπ πιεζπζκνχ ηνπ ζε ζρέζε κεηνλ ρψξν, ηνλ ρξφλν θαη ηηο θνηλσληθέο ζρέζεηο. δ. Ζ ζρεηηθά πεξηνξηζκέλε δηαζεζηκφηεηα παξαγσγηθψλ πφξσλ. ε. Ζ ηδηνηππία ηεο δνκήο θαη ησλ πνηνηήησλ ηεο κεζν-θνηλσλίαο ηνπ. ζ. Ζ ηδηφηππε δπλακηθή θαη πεξηπινθφηεηα ησλ ζρέζεσλ ηνπ λεζησηηθνχ πιεζπζκνχ κε ηε ζάιαζζα. η. Οη εμαηξεηηθά κεγάιεο επνρηθέο δηαθπκάλζεηο ηνπ δεκνγξαθηθνχ δπλακηθνχ ηνπ. Δθηφο φκσο απφ ηνλ πξνζδηνξηζκφ ηεο έλλνηαο λεζί, θξίλεηαη ζθφπηκε ε αλαθνξά θαη ζε άιιεο έλλνηεο πνπ ραξαθηεξίδνπλ λεζησηηθέο πεξηνρέο, φπσο 2 : 2 Σοθούληρ Κ., «Για ένα κοινοηικό Ππόγπαμμα ανάπηςξηρ ηων νηζιών», Παλεπηζηήκην Αηγαίνπ,

9 Νεζηωηηθή Πεξηθέξεηα Γεσγξαθηθή έλλνηα πνπ αλαθέξεηαη ζε κεγάιν λεζί ή θαη νκάδα λεζηψλ κε ζρεηηθά νκνεηδή θπζηθά ή θαη θνηλσληθν-νηθνλνκηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη πξνβιήκαηα αλάπηπμεο πνπ ηα δηαρσξίδνπλ απφ άιιεο επεηξσηηθέο πεξηνρέο. Βαζηθή παξαδνρή γηα ηνλ νξηζκφ κηαο λεζησηηθήο πεξηθέξεηαο είλαη ε νκνηνγέλεηα ησλ πξνβιεκάησλ θαη δπλαηνηήησλ αλάπηπμεο πνπ νδεγεί ζε ηδηαίηεξε αληηκεηψπηζε απφ πιεπξάο πνιηηηθήο. Απφ ηηο 13 πξνγξακκαηηθέο πεξηθέξεηεο ηεο Διιάδαο, 3 κφλν πεξηιακβάλνπλ απνθιεηζηηθά θαη κφλν λεζηά θαη κπνξνχλ λα ραξαθηεξηζηνχλ λεζησηηθέο ελψ ζρεδφλ φιεο πεξηιακβάλνπλ λεζηά. Νεζηωηηθό ζύκπιεγκα Γεσγξαθηθή έλλνηα πνπ αλαθέξεηαη ζε νκάδα λεζηψλ πνπ αλήθνπλ ζηνλ ίδην γεσγξαθηθφ ρψξν ρσξίο λα ζπλεπάγεηαη φηη έρνπλ θαη ιεηηνπξγηθέο αιιειεμαξηήζεηο. Ο ρψξνο ελφο λεζησηηθνχ ζπκπιέγκαηνο είλαη πεξηζζφηεξν επαίζζεηνο ζε επηξξνέο απφ επεηξσηηθέο πεξηνρέο κε απνηέιεζκα λα επεξεάδεηαη ε εζσηεξηθή ζπλνρή ηνπ 3. Αξρηπέιαγνο Απνκνλσκέλε, ζπλήζσο κεγάιε ζε αξηζκφ, νκάδα λεζηψλ κε έληνλεο εζσηεξηθέο ιεηηνπξγηθέο δηαζπλδέζεηο θαη ε ζαιάζζηα πεξηνρή ηεο. ηελ Δ.Δ. κφλν ηξία θξάηε κέιε δελ έρνπλ λεζηά (Βέιγην, Λνπμεκβνχξγν, Απζηξία), ελψ γηα νξηζκέλα Κξάηε κέιε, ηα λεζηά θαιχπηνπλ έλα ζεκαληηθφ ηκήκαηνπ εδάθνπο θαη ηνπ πιεζπζκνχ ηνπο (έσο 19% θαη 14%) αληηζηνίρσο. Με βάζε ηνπο παξαπάλσ νξηζκνχο, ζηελ έλλνηα ηνπ λεζηνχ ζπκπεξηιακβάλνληαη γεσγξαθηθέο ελφηεηεο κε έθηαζε πνπ θπκαίλεηαη απφ ηεηξ.ρ (ηθειία) κέρξη θαη ιηγφηεξν απφ 1 ηεηξ.ρικ. πνπ έρνπλ πιεζπζκφ πνιιψλ δεθάδσλ ρηιηάδσλ αιιά θαη κεξηθψλ δεθάδσλ, πνπ απέρνπλ ιηγφηεξν απφ έλα ρηιηφκεηξν απφ ηελ επεηξσηηθή Δπξψπε αιιά θαη κεξηθέο ρηιηάδεο ρηιηφκεηξα. 3 Λνπθάθεο Π., Χωποηαξική Οπγάνωζη Νηζιωηικών Σςμπλεγμάηων, 1.Π.Α. 9

10 Απφ δηνηθεηηθήο πιεπξάο ππάξρνπλ, απφ ηε κηα πιεπξά 16 πεξηθέξεηεο (Nuts Η & ΗΗ) ακηγψο λεζησηηθέο θαη απφ ηελ άιιε κεγάινο αξηζκφο κηθξψλ παξάθηησλ λεζηψλ απφ ηα νπνία νξηζκέλα δελ απνηεινχλ νχηε απηφλνκε δηνηθεηηθή κνλάδα (π.ρ. πνιιά λεζηά ηεο Βξεηαλίαο). ΓΙΑ ΠΟΛΙΣΙΚΗ 1.2 Η ΔΝΝΟΙΑ ΣΗ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΟΣΗΣΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ Μηα απφ ηηο πην επξεία δηαδεδνκέλεο έλλνηεο ζε ζέκαηα αλάπηπμεο λεζηψλ είλαη ε έλλνηα ηεο πεξηθεξεηαθόηεηαο. χκθσλα κε ηνλ Eskelinen Ζ. 4, ε πεξηθεξεηαθφηεηα ραξαθηεξίδεηαη απφ ηξεηο παξάγνληεο: ηελ απόζηαζη πνπ ρσξίδεη κηα πεξηθέξεηα απφ άιιεο θαη πνπ ηελ νδεγεί ζε έλα θαζεζηψο γεσγξαθηθήο απνκφλσζεο ηε διαθοπεηικόηηηά ηεο, παξάγνληαο ν νπνίνο ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο ζεκαίλεη νηθνλνκηθή ή θαη πνιηηηζηηθή θαζπζηέξεζε θαη ηελ εξάπηηζή ηεο απφ απνθάζεηο πνπ ιακβάλνληαη ζε άιιεο, «θεληξηθέο πεξηθέξεηεο». Παξαδνζηαθά, ε πεξηθεξεηαθφηεηα ζεκαίλεη έιιεηςε πξνζβαζηκόηεηαο, θάηη πνπ απνηειεί ραξαθηεξηζηηθφ γλψξηζκα ησλ πεξηζζφηεξσλ λεζηψλ. Οη απνζηάζεηο πνπ ρσξίδνπλ κηα ηέηνηα πεξηθέξεηα απφ ηηο πην αλαπηπγκέλεο «θεληξηθέο πεξηθέξεηεο» απμάλνπλ ηηο αλάγθεο γηα κεηαθνξέο. Ζ αλάιεςε φκσο ηνπ θφζηνπο γηα ππνδνκέο κεηαθνξψλ δελ γίλεηαη εχθνια, εθφζνλ νη νηθνλνκίεο θιίκαθαο ζηελ παξαγσγή θαη ρξήζε ησλ ππνδνκψλ δελ κπνξνχλ λα αλαπηχζζνληαη θαη λα αμηνπνηνχληαη ζηνλ ίδην βαζκφ ζηηο πεξηθέξεηεο απηέο κε ηηο «θεληξηθέο» πεξηθέξεηεο, φπνπ ππάξρεη έλαο κεγάινο αξηζκφο αλζξψπσλ δπλεηηθά κεηαθηλνχκελσλ θαζψο θαη πνιπάξηζκεο θνηλσληθννηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Σν πξφβιεκα απηφ πξνζπαζεί λα αληηκεησπίζεη ε ΔΔ κε ηα δίθηπα κεηαθνξψλ θαη επηθνηλσληψλ πνπ ζα νδεγήζνπλ ζηελ άξζε ηεο αηηνκφλσζεο ησλ απνκαθξπζκέλσλ πεξηθεξεηψλ. Ζ ΔΔ κεηξάεη ην βαζκό πεξηθεξεηαθόηεηαο κε δηάθνξνπο δείθηεο πνπ κπνξεί λα είλαη είηε ν κέζνο φξνο ηνπ ρξφλνπ δηαδξνκήο κε έλα κέζν νδηθήο, 4 Eskelinen H., Peripheries in a network economy, proceedings of the European Summer Institute in Regional Science: European Integration and Peripheral Areas, Spetses, Greece,

11 ζηδεξνδξνκηθήο ή ελαέξηαο κεηαθνξάο πξνο θάζε έλα απφ ηα ζεκαληηθά θέληξα νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο ηεο ΔΔ ηα νπνία θαηά θχξην ιφγν αθνξνχλ ηηο επξσπατθέο πξσηεχνπζεο 5, είηε έλαο ζχλζεηνο δείθηεο πνπ απνηειείηαη απφ νηθνλνκηθνχο (θαηά θεθαιή ΑΔΠ) θαη γεσγξαθηθνχο (απφζηαζε) δείθηεο. ε ζρέζε κε ηνλ θνηλνηηθφ κέζν φξν (100) ν δείθηεο πεξηθεξεηαθφηεηαο γηα ηα λεζηά ηεο Διιάδαο είλαη θαηψηεξνο ηνπ 36, ελψ ε Μαδέτξα θαί νη Αδφξεο πιεζηάδνπλ ην 20. Οια πάλησο ηα λεζηά ηεο ΔΔ εκθαλίδνπλ κεγάινπο δείθηεο πεξηθεξεηαθφηεηαο 6. χκθσλα κε ηελ ΔΔ 7, πεξηθεξεηαθέο ζεωξνύληαη νη παξακεζόξηεο θαη νη παξάθηηεο πεξηνρέο. Οη παξακεζφξηεο πεξηνρέο πιήηηνληαη απφ ηνλ πεξηθεξεηαθφ ραξαθηήξα ηνπο επεηδή βξίζθνληαη ζε απφζηαζε απφ ηα θέληξα πνιηηηθήο θαη νηθνλνκηθήο εμνπζίαο ηεο ρψξαο ηνπο ελψ νη μέλεο ρψξεο πνπ βξίζθνληαη δίπια ηνπο δηαζέηνπλ δηαθνξεηηθφ θνηλσληθφ, νηθνλνκηθφ, λνκηθφ θαη πνιηηηθφ ζχζηεκα. Οη παξάθηηεο πεξηθέξεηεο κπνξνχλ λα ζεσξεζνχλ σο παξακεζφξηεο πεξηθέξεηεο πνπ ηηο ρσξίδεη ε ζάιαζζα απφ ηηο γεηηνληθέο ηνπο πεξηθέξεηεο. Δλψ φκσο νη παξάθηηεο πεξηνρέο έρνπλ νξηζκέλν νθέιε απφ ηε γεσγξαθηθή ηνπο ζέζε πνπ αθνξνχλ ηνλ ηνπξηζκφ, ηελ αιηεία θαη ηηο κεηαθνξέο ράξε ησλ νπνίσλ ελζσκαηψλνληαη ζην επξσπατθφ δίθηπν κεηαθνξψλ, δελ ζπκβαίλεη ην ίδην κε ηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο. Οη ηειεπηαίεο εκθαλίδνληαη απνθνκκέλεο απφ ηνλ θχξην θνξκφ ησλ παξαγσγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ελψ ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο, φπσο ζηα ειιεληθά λεζηά θαη ζηηο «ππεξπεξηθεξεηαθέο»πεξηνρέο ηεο ΔΔ, ηα πξνβιήκαηα επηηείλνληαη εθφζνλ, ζηνπο παξάγνληεο δηαξζξσηηθήο θχζεο ζπλδξάκνπλ θαη ηζηνξηθνί ιφγνη. Γίλνληαο έκθαζε ζε δηαθνξεηηθνχ ηχπνπ θάζε θνξά κεηνλεθηήκαηα, ε ΔΔ αλαθέξεηαη επίζεο ζηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο κε ηνλ φξν πεπιθωπιακέρ, εμαηηίαο ησλ αδχλακσλ ζρέζεσλ πνπ έρνπλ κε άιιεο πεξηνρέο θαη ηνπ κεησκέλνπ ξφινπ πνπδηαδξακαηίδνπλ ζηηο νηθνλνκηθέο, ηερλνινγηθέο, πνιηηηζηηθέο θαη πνιηηηθέο εμειίμεηο θαη μειονεκηικέρ, ζέινληαο λα ηνλίζεη ηηο εγγελείο αδπλακίεο πνπ ηηο εκπνδίδεη λα αλαπηπρζνχλ. 5 Ο αξηζκφο ησλ θέληξσλ απηψλ αλέξρεηαη ζε 194. Βιέπε Δπξσπαηθή Δπηηξνπή, Αληαγσληζηηθφηεηα θαηζπλνρή: νη ηάζεηο ζηηο Πεξηθέξεηεο (πέκπηε πεξηνδηθή έθζεζε γηα ηελ Κνηλσληθή θαη νηθνλνκηθε θαηάζηαζε θαη ηελ αλάπηπμε ησλ Πεξηθεξεηψλ ηεο Κνηλφηεηαο), Λνπμεκβνχξγν, 1994, ζ Πεηνχλε Γ., «Πξνβιήκαηα θαη πξννπηηθέο αλάπηπμεο ησλ λεζηψλ ηεο Δπξσπατθήο Κνηλφηεηαο»,ν.π., ζει. 6,31. 7 Δπξσπαηθή Δπηηξνπή, Αληαγσληζηηθφηεηα θαη ζπλνρή: νη ηάζεηο ζηηο Πεξηθέξεηεο (πέκπηε πεξηνδηθή έθζεζε γηα ηελ Κνηλσληθή θαη νηθνλνκηθε θαηάζηαζε θαη ηελ αλάπηπμε ησλ Πεξηθεξεηψλ ηεο Κνηλφηεηαο), ν.π., ζ

12 1.3 ΟΙ ΤΠΔΡΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΔ ΠΔΡΙΟΥΔ ΣΗ ΔΔ Πξνηνχ πξνρσξήζνπκε ζηελ παξνπζίαζε θαη θξηηηθή ηεο δηαξζξσηηθήο πνιηηηθήο ζηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο ηεο ΔΔ, είλαη απαξαίηεην λα γίλεη αλαθνξά ζε κηα μερσξηζηή θαηεγνξία λεζηψλ θαη λεζησηηθψλ πεξηθεξεηψλ θξαηψλ. Σα λεζηά απηά απνηεινύλ ηε κόλε επίζεκα αλαγλσξηζκέλε μερσξηζηή θαηεγνξία λεζηώλ ζηελ ΔΔ,φπσο απηά νξίδνληαη απφ ην άξζξν ηεο πλζήθεο ηεο ΔΔ, ιφγσ ηεο απφζηαζεο πνπ ηα ρσξίδεη απφ ην κεγαιχηεξν επεηξσηηθφ ηκήκα ηεο αιιά θαη δηαθφξσλ άιισλ θνηλψλ ραξαθηεξηζηηθψληνπο πνπ αθνξνχλ ηε γεσγξαθηθή ηνπο ζέζε,ην αλάγιπθν, ηελ θνηλσληθννηθνλνκηθή ηνπο θαηάζηαζε θαη ηελ ηζηνξηθή ηνπο δηαδξνκή. Σα ραξαθηεξηζηηθά απηά θέξλνπλ ηηο πεξηνρέο απηέο ζε ππνδεέζηεξε απφ αλαπηπμηαθή άπνςε ζέζε ζε ζρέζε κε ηελ ππφινηπε Δλσζε. Γηα φινπο ηνπο παξαπάλσ ιφγνπο ηα λεζηά απηά έρεη θαζηεξσζεί λα απνθαινχληαη ππεξπεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο ηεο ΔΔ, ελψ πνιχ ζπρλά ζπλαληνχκε ηνλ φξν «εμόρωο απόθεληξεο πεξηθέξεηεο» θαη είλαη νη εμήο: Γνπαδεινχπε, Γνπτάλα 8, Μαξηηλίθα, Ρενπληφλ (ππεξπφληηα δηακεξίζκαηα ηεο Γαιιίαο) Καλάξηεο Νήζνη (Ηζπαλία) Αδφξεο θαη Μαδέτξα (Πνξηνγαιία). Σα λεζηά απηά έρνπλ θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ πνιχ θαηψηεξν απφ ηνλ θνηλνηηθφ κέζν φξν θαη αλήθνπλ ζηηο επηιέμηκεο πεξηθέξεηεο ηνπ ζηφρνπ 1 ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ. Οη αλαπηπμηαθέο δξάζεηο πνπ πξνσζνχληαη απφ ηελ θνηλνηηθή δηαξζξσηηθή πνιηηηθή γηα ηηο πεξηνρέο απηέο πξνζαλαηνιίδνληαη 9 : ζηελ ελίζρπζε θαη εθζπγρξνληζκφ ησλ εζσηεξηθψλ νδηθψλ θαη ζαιάζζησλ μεηαθοπών 8 Ζ Γαιιηθε Γνπηαλα είλαη επεηξσηηθε εθηαζε πνπ ζπλνξεπεη κε ην νπξηλακ θαη ηελ Βξαδηιηα, σζηνζν ερεη ζεσξεζεη φηη ζπλνιηθα θαη νη 7 Τπεξ πεξηθεξεηαθεο, ζπκπεξηιακβαλνκελεο θαη ηεο Γνπηαλαο είλαη λεζησηηθεο πεξηνρεο! 9 Δπξσπατθή Δπηηξνπή, Δπξψπε 2000+: πλεξγαζία γηα ηε ρσξνηαμία ζηελ Δπξψπε, ν.π., ζει

13 (αεξνδξφκηα, ιηκάληα) πεξηθέξεηεο ηεο ΔΔ. ζηελ ελίζρπζε ησλ ςποδομών μεηαθοπών επηβαηψλ θαη εκπνξεπκάησλ ζηε δηαθνξνπνίεζε ηεο παπαγωγικήρ ηοςρ βάζηρ ζηελ πξνψζεζε ηεο αλάπηπμεο ησλ ανθπώπινων πόπων ζηελ αμηνπνίεζε ηεο θςζικήρ και πολιηιζηικήρ ηοςρ κληπονομιάρ θαη ζηελ πξνψζεζε ηεο διαπεπιθεπειακήρ ζςνεπγαζίαρ κε ηηο άιιεο 1.4 ΝΗΙΧΣΙΚΟΣΗΣΑ ΚΑΙ ΤΠΔΡΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΟΣΗΣΑ Αθφκα θαη ζε νξηζκέλα έγγξαθα ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο αλαγλσξίδεηαη φηη νη έλλνηεο ηνπ θέληξνπ θαη ηεο πεξηθέξεηαο εμαθνινπζνχλ λα επηδέρνληαη δηθνξνχκελεο εξκελείεο αλάινγα κε ην πνην είλαη ην θξάηνο-κέινο πνπ εκπιέθεηαη. Οη έλλνηεο ηνπ θέληξνπ θαη ηεο πεξηθέξεηαο πνπ κεηξψληαη κε ηε ρξήζε ζχλζεησλ δεηθηψλ, δελ κπνξνχλ, σζηφζν, λα αγλννχλ απιέο θπζηθέο παξακέηξνπο, φπσο είλαη ε λεζησηηθφηεηα. Φαίλεηαη λα ππάξρεη ζαθήο νξηζκφο γηα ηελ έλλνηα ηεο λεζησηηθφηεηαο, ηδηαίηεξα ππφ ην θσο ηεο ζεσξεηηθήο εξγαζίαο πνπ πξαγκαηνπνίεζε ε EUROSTAT, ε νπνία νξίδεη σο λεζί έλα θνκκάηη γεο κε έθηαζε επηθαλείαο ηνπιάρηζηνλ 1 ρικ. 2 : -πνπ θαηνηθείηαη ζε κφληκε βάζε απφ έλαλ πιεζπζκφ ζεκαληηθφ απφ ζηαηηζηηθή άπνςε (πεξηζζφηεξνη απφ 50 θάηνηθνη) -δελ ζπλδέεηαη κε ηελ επεηξσηηθή ρψξα κε κφληκεο δνκέο. -μερσξίδεη απφ ηελ Δπξσπατθή Ήπεηξν απφ κηα ζαιάζζηα έθηαζε πιάηνπο ηνπιάρηζηνλ 1 ρικ., -δελ πεξηιακβάλεη πξσηεχνπζα ελφο θξάηνπο-κέινπο. Δθαξκφδνληαο απηφ ηνλ νξηζκφ, βξήθακε 125 λεζηά πνπ αλήθνπλ ζηηο 20 λεζησηηθέο αξρέο πνπ ζπκκεηέρνπλ ζηε κειέηε απηή. Δπίζεο ππάξρεη ζαθήο νξηζκόο γηα ηηο Τπεξ-Πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο, κε ηε ρξήζε δεδνκέλσλ πνπ δείρλνπλ μεθάζαξα ηελ αθξαία απφζηαζή ηνπο απφ ηελ Δπξσπατθή Ήπεηξν, θαζψο επίζεο θαη κε ηελ αλαγλψξηζε ηεο χπαξμήο ηνπο ζηε Γηαθήξπμε ησλ Τπεξ-πεξηθεξεηαθψλ πεξηνρψλ ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο ζηε πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη. Πνηα είλαη ε ζρέζε κεηαμύ λεζηωηηθόηεηαο θαη ππεξπεξηθεξεηαθόηεηαο; -πεξηθεξεηαθόηεηαο; Πέξα απφ ην γεγνλφο φηη νη 6 ζηηο 7 13

14 Τπεξ-Πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο είλαη λεζηά (κε εμαίξεζε ηε Γαιιηθή Γνπτάλα), ε αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ ηνλίδεη ηνπιάρηζηνλ πέληε άμνλεο πνπ δίλνπλ δηαθξηηφ πεξηερφκελν ζηελ ππεξ-πεξηθεξεηαθφηεηα : -ε ππεξ-πεξηθεξεηαθφηεηα δηαθξίλεηαη απφ ηελ αθξαία απφζηαζε ησλ εδαθψλ ηεο απφ ηελ επξσπατθή ήπεηξν -ε ππεξ-πεξηθεξεηαθφηεηα ραξαθηεξίδεηαη επίζεο απφ ηνπο πεξηνξηζκνχο πνπ ζέηεη ην θιίκα, θαη ε παξαγσγή απνθιεηζηηθά ηξνπηθψλ πξντφλησλ. -ε ππεξ-πεξηθεξεηαθφηεηα ζεκαδεχεηαη κε έλαλ επηπιένλ ξφιν ωο ζύλνξν ηεο Δπξωπαϊθήο Έλωζεο.. Ζ ππεξ-πεξηθεξεηαθφηεηα απνηειεί κία εμαηξεηηθή ζπζζψξεπζε εκπνδίσλ ζηα νπνία νθείιεηαη ε ηδηαηηεξφηεηα ηεο. Οη δηάθνξεο κεηαβιεηέο πνπ έρνπλ επηιεγεί απφ ηελ κειέηε θαη απφ ηελ πλζήθε δείρλνπλ θαζαξά κηα δηαθνξά έληαζεο ζηα κεηνλεθηήκαηα (αλεξγία, εηζφδεκα, εμάξηεζε, απνκάθξπλζε, ΑΔΠ.), Ζ ππεξ-πεξηθεξεηαθφηεηα επηπιένλ ζεκαηνδνηείηαη απφ κηα αληηθεηκεληθά δηαθνξεηηθή θαηάζηαζε ζην ζεζκηθφ θαη πνιηηηθφ επίπεδν, κε εηδηθφ εζσηεξηθφ θαη θνηλνηηθφ δίθαην. Ο E.F.Schumacher, ζην έξγν ηνπ Σν κηθξφ είλαη σξαίν, καο ζπκίδεη φηη ην ζχλνξν έρεη πνιηηηθή θαη δπλαζηηθή έλλνηα θαη φηη νη νηθνλνκoιφγνη πάληα κάρνληαη ελαληίνλ ησλ ζπλφξσλ πνπ ιεηηνπξγνχζαλ σο νηθνλνκηθά ζχλνξα- απ φπνπ θαη νη αξρέο ηεο ηδενινγίαο ηεο ειεχζεξεο αγνξάο. Απηή ε πάιε αθνξά ηνλ αγψλα θαηά παληφο είδνπο νηθνλνκηθψλ ζπλφξσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ηεισλεηαθψλ ζπλφξσλ πνπ ηζρχνπλ κεηαμχ ησλ θξαηψλ, ησλ γεσγξαθηθψλ δηνδίσλ ή ησλ αζηηθψλ θαη πεξηθεξεηαθψλ δαζκψλ πνπ ίζρπαλ παιαηφηεξα ζηε Γαιιία. ήκεξα, νξγαληζκνί φπσο ε GATT ή Οξγαληζκφο Παγθφζκηνπ Δκπνξίνπ (Ο.Π.Δ.) ζήκεξα, ε Δπξσπατθή Έλσζε θαη ε North America Free Trade Area επηδηψθνπλ ηνλ ίδην ζηφρν. Ο Michel Foucher αζρνιείηαη κφλν κε ηα ρεξζαία ζχλνξα, ζην έξγν ηνπ Fronts et Frontieres. Χο δηθαηνινγία πξνβάιιεη φηη ηα ζαιάζζηα ζχλνξα δηαθέξνπλ πάξα πνιχ αλάινγα κε ηνλ ξφιν πνπ παίδνπλ ζηνλ εδαθηθφ ζρεκαηηζκφ ησλ θξαηψλ, απφ πιεπξάο γεσ-ηζηνξίαο, αλζξσπνγεσγξαθίαο θαη ζηξαηεγηθήο. Απηφ πνπ ηζρχεη κηα θνξά γηα ηα ζαιάζζηα ζχλνξα ηζρχεη αθφκε πεξηζζφηεξν ζηελ πεξίπησζε ησλ απζηεξά λεζησηηθψλ ζπλφξσλ. Έλα λεζί πάληα απνηειεί, ηαπηφρξνλα, έλα γεσγξαθηθφ, έλα πνιηηηζκηθφ θαη αλεμάξηεηα απφ ην πνιηηηθφ ηνπ θαζεζηψο (θξάηνο, πεξηθέξεηα, λνκφο θιπ.) έλα νηθνλνκηθφ ζχλνξν. Κάζε λεζί έρεη ζαιάζζηα ζχλνξα κε φιεο ηηο αθηέο ηνπ θφζκνπ. 14

15 Υσξίο λα γηλφκαζηε ππεξβνιηθά ιπξηθνί, απηή ε πξαγκαηηθφηεηα έρεη άκεζεο ζπλέπεηεο. ηελ πεξίπησζε ησλ ππεξ-πεξηθεξεηαθψλ λεζηψλ, ε έλλνηα απηή ησλ ζπλφξσλ είλαη ηδηαίηεξα δσηηθή, δηφηη απνηεινχλ πξαγκαηηθά ζχλνξα πνπ ρσξίδνπλ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε θαη ηελ Ακεξηθή, ηελ Καξατβηθή, ηελ Αθξηθή θαη Αζία θαη βξίζθνληαη ζε άκεζν, θαη ζπρλά κε επλντθφ αληαγσληζκφ κε ηνπο γείηνλέο ηνπο. Ο ξφινο απηφο ησλ Δπξσπατθψλ ζπλφξσλ απνηειεί επίζεο έλα κέξνο ηεο πξαγκαηηθφηεηαο ησλ λεζηψλ ηνπ Αηγαίνπ, δεκηνπξγψληαο κηα θαηάζηαζε αδηεμφδνπ πνπ ζπλδέεηαη κε έλα απεηιεηηθφ θαη αλαζηαιηηθφ γεσπνιηηηθφ πεξηβάιινλ. ε ζρεζε κε ηελ πεξηπησζε ησλ λεζησηηθσλ πεξηνρσλ, νη Τπεξπεξηθεξεηαθεο πεξηνρεο κερξη ησξα ερνπλ πην ζπζηεκαηηθε αλαθνξα ζηα Κνηλνηηθα θεηκελα θαη ηηο πλζεθεο, ρσξηο φκσο ηα πξνβιεκαηα ηνπο λα ερνπλ ηεζεη ζε κηα πην ζπζηεκαηηθε βαζε γηα ηελ κεησζε ησλ αληζνηεησλ πνπ παξνπζηαδνπλ. Γηα ηηο πεξηπηψζεηο ησλ λεζησηηθψλ εδαθψλ θαηέζηε πξνθαλέο φηη εηδηθέο λνκνζεηηθέο ξπζκίζεηο ζα έπξεπε λα γίλνπλ κε πξψηε ηεο εκθάληζε ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 ηνπ Πξνγξάκκαηνο γηα Δηδηθέο Δπηινγέο ζηα Απνκνλσκέλα Νεζηά (Programme of Options Specific to the Remote and Insular Nature) 1.5 ΣΤΠΟΛΟΓΙΑ ΣΧΝ ΝΗΙΧΣΙΚΧΝ ΠΔΡΙΟΥΧΝ ΚΑΣΗΓΟΡΙΔ ΝΗΙΧΝ Ζ ηαμηλφκεζε ησλ λεζηψλ πξέπεη λα γίλεηαη κε κία δηαδηθαζία εθηίκεζεο ηνπ εηδηθνχ βάξνπο πνπ έρνπλ νξηζκέλεο θξίζηκεο κεηαβιεηέο ηνπο, ζηα πιαίζηα ησλ δεδνκέλσλ πνιηηηθψλ, πξνηεξαηνηήησλ αιιά θαη ησλ δηαζέζηκσλ πφξσλ γηα ηεζηήξημή ηνπο. Γηα ηνλ ιφγν απηφ ε δηαδηθαζία ηαμηλφκεζεο ησλ λεζηψλ πξνυπνζέηεη ζπζηεκαηηθή κειέηε θαη αλάιπζε ησλ δεδνκέλσλ ηνπο κε ζθνπφ ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ ηππηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπο. Δίλαη γεγνλφο φηη ζπρλά πνιιά λεζηά, θαηαηάζζνληαη ζε πεξηζζφηεξεο απφ κία θαηεγνξίεο. ε πεξηπηψζεηο φκσο θαηάξηηζεο θαη εθαξκνγήο ελφο αλαπηπμηαθνχ πξνγξάκκαηνο ζα πξέπεη λα επηιεγεί κία σο ε θαηά πξνηεξαηφηεηα αξκφδνπζα. ηε ζπλέρεηα παξνπζηάδνληαη νξηζκέλεο βαζηθέο θαηεγνξίεο λεζηψλ πνπ πξνέθπςαλ βάζεη ηεο αλάιπζεο ζπγθεθξηκέλσλ κεηαβιεηψλ φπσο ε γεσγξαθηθή 15

16 ζέζε, ην εηζφδεκα, νη θπζηθνί πφξνη, ε νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα, ν πιεζπζκφο, ην θπζηθφ πεξηβάιινλ θ.α. 10 α. Μεηνλεθηηθά λεζηά: Δίλαη λεζηά πνπ πάζρνπλ απφ αλεπαξθή πξνζθνξά θάπνηνπ ζηξαηεγηθήο γηα ηελ αλάπηπμή ηνπο πφξνπ, θαη γηα ηα νπνία ε εηζαγσγή ηνπ είλαη απαγνξεπηηθή κε ηα δεδνκέλα ηεο αγνξαίαο νηθνλνκίαο β. Γπλακηθά λεζηά: Νεζηά, πνπ αλεμάξηεηα απφ ην επίπεδν αλάπηπμεο ηνπο, δηαζέηνπλ ην απαξαίηεην δπλακηθφ πφξσλ θαη επθαηξηψλ πνπ εγγπάηαη επηηπρία γηα έλα αλαπηπμηαθφ ζρέδην. Σα λεζηά απηά είηε αλαπηχζζνληαη ζηαζεξά θαη απηνδχλακα ζε αληηζηνηρία πξνο ηνπο κέζνπο εζληθνχο (ή Κνηλνηηθνχο) ξπζκνχο, είηε ε ζεκεηνχκελε πζηέξεζή ηνπο δηαπηζηψλεηαη φηη νθείιεηαη ζε ζπγθπξηαθνχο, θπξίσο, ιφγνπο. γ. Νεζηά κλεκεία ηεο θύζεο: Νεζηά ησλ νπνίσλ ην θπζηθφ πεξηβάιινλ έρεη ηέηνηα ραξαθηεξηζηηθά, ψζηε λα δηθαηνινγείηαη ε θαηαβνιή ηνπ απαξαίηεηνπ θφζηνπο γηα ηε δηαηήξεζε θαη δηαηψληζή ηνπ πξνο ράξε ησλ ζεκεξηλψλ θαη κειινπζψλ γελεψλ. δ. Νεζηά κλεκεία πνιηηηζκώλ: Νεζηά πνπ θη.ινμελνχλ, παξάγνπλ, ή αλαπαξάγνπλ πνιηηηζηηθέο αμίεο επαξθψο ζεκαληηθέο γηα ηελ αλζξσπφηεηα, ηελ Κνηλφηεηα, ή ην ζπγθεθξηκέλν Δζλνο, ψζηε λα δηθαηνινγείηαη ην θφζηνο πξνζαξκνγήο ηνπ ζπλνιηθνχ κνληέινπ αλάπηπμήο ηνπ ζηηο αλάγθεο δηαηήξεζεο θαη δπλακηθήο αλάπηπμεο απηψλ ησλ πνιηηηζηηθψλ αμηψλ. ε. Νεζηά ζηξαηεγηθήο πνιηηηθήο ζεκαζίαο: Νεζηά πνπ γηα ζπγθεθξηκέλν ιφγν θξίλεηαη φηη ε αλάπηπμή ηνπο ζε επίπεδν πνπ ππεξβαίλεη ηηο δπλαηφηεηεο ηεο αγνξαίαο νηθνλνκίαο επηβάιιεηαη γηα ιφγνπο πνιηηηθνχο ηεο Κνηλφηεηαο, ή θάπνηνπ ζπγθεθξηκέλνπ Κξάηνπο κέινπο ηεο. Δθηφο φκσο απφ ηελ παξαπάλσ ηαμηλφκεζε ησλ λεζηψλ κε βάζε θχξηα ηνλ βαζκφ αλάπηπμήο ηνπο θαη ηηο αλαπηπμηαθέο δπλαηφηεηεο πνπ παξνπζηάδνπλ, νη λεζησηηθέο πεξηνρέο ηαμηλνκνχληαη αλάινγα κε ηελ έθηαζε, ηνλ πιεζπζκφ ή ην εηζφδεκα 11.Ζ ηαμηλφκεζε ησλ λεζηψλ κε βάζε ην κέγεζνο (έθηαζε) ζε πνιχ κεγάια (πάλσ απφ η.ρ..), κεγάια (απφ 500 έσο 5088 ηρ), κεζαία ( ηρ), κηθξά 10 νθνχιεο Κ., «Για ένα κοινοηικό Ππόγπαμμα ανάπηςξηρ ηων νηζιών», Παλεπηζηήκην Αηγαίνπ, χκθσλα κε ηελ UNESCO ηα λεζηά κε πεξηζζφηεξνπο απφ 500 ρηιηάδεο θαηνίθνπο θαη ηκ ζεσξνχληαη επεηξσηηθά λεζηά θαη επεξεάδνληαη ιηγφηεξν απφ ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο λεζησηηθφηεηαο. 16

17 ( ηρ.) θαη πνιχ κηθξά (κηθξφηεξα ησλ 25 ηρ.), παξνπζηάδεηαη ζηνλ παξαθάησ Πίλαθα Πίλαθαο 1: Σαμηλόκεζε ηωλ επξωπαϊθώλ θαη ηωλ ειιεληθώλ λεζηώλ αλάινγα κε ην κέγεζόο ηνπο Καηεγνξία Δθηαζε Αξηζκόο Νεζηά (1) (2) Πνιχ >5000η.κ. 4 1 Sicilia, Sardenga, Corse, Κξήηε κεγάια Μεγάια η.κ Mallorca, Reunion, Gotland, Teneriffe, Fuerteventura, Λέζβνο, Gran Canaria, Ρφδνο,Κέξθπξα Μεζαία η.κ άκνο, Εάθπλζνο, Sao Jorge,Yell, Faro, Κέα, Ακνξγφο, Αλδξνο, Κχζεξα Μηθξά η.κ Μχθνλνο, Θήξα, Santa Maria, Gozo, Salina, έξηθνο, Μχθνλνο, Άγ. Δπζηξάηηνο Πνιχ κηθξά <25η.κ Vulcano, Γνλνχζα, Λεηςνί, Strompoli, Μεγίζηε Πεγή: EURISLES, Statistical indicators of regional disparities generated by insularity and peripherality, (1)αξηζκφο επξσπατθψλ λεζηψλ θαη (2) αξηζκφο ειιεληθψλ λεζηψλ Δπίζεο απφ ηελ ηαμηλφκεζε ησλ λεζηψλ κε βάζε ην θξηηήξην ηνπ πιεζπζκνχ ηνπο (Πίνακαρ 2) δηαπηζηψλνληαη ζεκαληηθέο αλαθαηαηάμεηο, εμ αηηίαο ηνπ γεγνλφηνο φηη ππαξρνπλ ζεκαληηθέο δηαθνξνπνηήζεηο ζε φηη αθνξά ηελ ππθλφηεηα ηνπ πιεζπζκνχ, πνπ δελ εμαξηάηαη κφλν απφ ην κέγεζνο ηνπ λεζηνχ, αιιά θαη απφ ηζηνξηθά, γεσκνξθνινγηθά, πνιηηηζκηθά θαη νηθνλνκηθά (αλαπηπμηαθά) ραξαθηεξηζηηθά. Πίλαθαο 2: Σαμηλόκεζε ηωλ λεζηώλ αλάινγα κε ηνλ πιεζπζκό ηνπο Καηεγνξία Πιεζπζκόο Αξηζκόο Νεζηά (1) (2) Πνιχ κεγάια > 7 1 Sicilia,Sardegna,GranCanaria,Κξήηε, Mallorca Μεγάια Μartinique,Sao Miguel, Κέξθπξα, Corse, Λέζβνο, Ρφδνο Μεζαία άκνο, Νάμνο, Κάιπκλνο,Saint Martin, Main Land Μηθξά Αλδξνο, Θήξα, San Pietro, Formentera Πνιχ κηθξά < Ηνο, Κχζλνο, Whalsay, Unst, Faro, έξηθνο Πεγή: EURJSLES, Statistical indicators of regional disparities generated by insularity and peripherality, 1997.(1)αξηζκφο επξσπατθψλ λεζηψλ κε πεξηζζφηεξνπο απφ 50 θαηνίθνπο θαη (2) αξηζκφο ειιεληθψλ λεζηψλ 17

18 Σν 75% πεξίπνπ ησλ θαηνίθσλ ησλ λεζηψλ ηεο Κνηλφηεηνο δνπλ ζηα ιίγα κεγάια λεζηά, 15% πεξίπνπ ζε λεζηά κεζαίνπ κεγέζνπο (άλσ ησλ 1000 ηεηξ. ρικ.) ελψ ην ππφινηπν 18% πεξίπνπ ζε έλα κεγάιν αξηζκφ απφ πνιχ κηθξά λεζηά. Σν κεγαιχηεξν κέξνο ησλ λεζησηηθψλ πεξηνρψλ, φπσο γηα παξάδεηγκα εθείλα ηεο Μεζνγείνπ ή ηεο Βφξεηαο Θάιαζζαο θαη ηεο Βαιηηθήο, βξίζθεηαη ζηα εζσηεξηθά ή ζηα εμσηεξηθά ζχλνξα ηεο Δ.Δ. Ηδηαίηεξε πεξίπησζε απνηεινχλ νη ππεξπεξηθεξεηαθέο (ultra-peripheral) πεξηνρέο,ζηηο νπνίεο αλαθεξζήθακε αλσηέξσ, πνπ φρη κφλν δελ έρνπλ εζσηεξηθά ζχλνξα κε ηελ Δ.Δ., φπσο ζπκβαίλεη κε ηελ πιεηνςεθία ησλ Διιεληθψλ λεζηψλ, αιιά απέρνπλ αξθεηά απ απηή ΠΡΟΓΙΟΡΙΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΣΔ ΚΑΙ ΙΓΙΑΙΣΔΡΟΣΗΣΔ ΣΟΤ ΝΗΙΧΣΙΚΟΤ ΥΧΡΟΤ Οη λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο ραξαθηεξίδνληαη ζηα θείκελα ησλ δηαθφξσλ νξγάλσλ ηεο Δ.Δ. σο Πεξηθεξεηαθέο - εμ αηηίαο ηεο κεγάιεο απφζηαζεο ηνπο απφ ηα κεγάια νηθνλνκηθά θέληξα ηεο επεηξσηηθήο Δπξψπεο -, ωο πεξηζωξηαθέο 12 - εμ αηηίαο ηνπ δεπηεξεχνληνο ξφινπ πνπ δηαδξακαηίδνπλ ζήκεξα ζηηο νηθνλνκηθέο, πνιηηηθέο, πνιηηηζηηθέο θαη ηερλνινγηθέο εμειίμεηο - θαη αθφκε σο μειονεκηικέρ (ζηάζιμερ) ζεσξψληαο φηη νη ηδηαηηεξφηεηεο ηνπο απνηεινχλ θαζνξηζηηθφ θαη αλππέξβιεην εκπφδην ζε φηη αθνξά ηελ αλαπηπμηαθή ηνπο εμέιημε. Χζηφζν παξά ηηο δηαθνξέο πνπ παξνπζηάδνπλ κεηαμχ ηνπο -φζνλ αθνξά παξακέηξνπο φπσο ην κέγεζνο, o πιεζπζκφο, ε γεσγξαθηθή ζέζε, ν βαζκφο απνκφλσζεο, νη θπξίαξρεο νηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο, ν πνιηηηζκφο, ε δηνηθεηηθή εμάξηεζε θιπ- ηα λεζηά έρνπλ νξηζκέλα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά πνπ ζπλζέηνπλ ηελ ηαπηφηεηα ηνπο: ηε λεζηωηηθόηεηα (insularity) 13. Οη ηδηαηηεξφηεηεο απηέο φηαλ εμεηαζηνχλ ζπλδπαζκέλεο θαη φρη κεκνλσκέλεο- ηα δηαθξίλνπλ ζαθψο απφ ηηο άιιεο πεξηνρέο, πνπ επίζεο αλαθέξνληαη σο απνκνλσκέλεο είηε σο πξνβιεκαηηθέο, φπσο είλαη νη αγξνηηθέο, νη παξάθηηεο, νη νξεηλέο. 12 Μνχζεο Ν., Δλξσπατθή Έλσζε: Γίθαην Οηθνλνκία Πνιηηηθή, Κεθ. Πεξηθεξεηαθή Αλάπηπμε 13 πηιάλεο Γ., «Για μια εςπωπαϊκή πολιηική νηζιών»,

19 Σα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ησλ λεζηψλ πνπ ζπλζέηνπλ ηελ έλλνηα ηεο λεζησηηθφηεηαο, κπνξνχλ λα νκαδνπνηεζνχλ ζε ηξεηο θαηεγνξίεο: Α. ην κηθξό κέγεζνο, ηφζν ζρεηηθά κε ηελ έθηαζε, φζν θαη κε ην πιεζπζκφ κε απνηέιεζκα ηα λεζηά λα έρνπλ: η) πεξηνξηζκέλε πνηθηιία θαη πνζφηεηα πξψησλπιψλ κεηψλνληαο έηζη ηηο δπλαηφηεηεο γηα παξαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεοηδηαίηεξα κεγάιεο θιίκαθαο θαη ηη) πεξηνξηζκέλε θέξνπζα ηθαλφηεηα (carrying capacity) απφ θπζηθή, νηθνλνκηθε θαη θνηλσληθή πιεπξά, απνδεηψληαο δξαζηεξηφηεηεο κηθξήο θιίκαθαο κε κεγάιε δηαθνξνπνίεζε ζηε πξνζπάζεηα γηα ηε δηαηήξεζε ηεο ηζνξξνπίαο. Δπίζεο ε επαίζζεηε πεξηβαιινληηθή ηζνξξνπία πνπ ραξαθηεξίδεη ηα λεζησηηθά νηθνζπζηήκαηα, ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ έιιεηςε άθζνλσλ θπζηθψλ πφξσλ θαη ελδνρψξαο, θαζηζηά επηθίλδπλε γηαηελ νηθνινγηθή ηνπο ηζνξξνπία ηε κνλνκεξή αλάπηπμε πνπ ζα είρε σο απνηέιεζκα ηελ εληαηηθή ρξήζε νξηζκέλσλ θπζηθψλ πφξσλ (π.ρ. λεξφ, έδαθνο),θαη ζα απεηινχζε έλα απφ ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ζηνηρεία ηνπ λεζησηηθνχ θπζηθνχ νηθνζπζηήκαηνο πνπ είλαη ε πνηθηινκνξθία θαη ε κηθξή θιίκαθα. Ζ χπαξμε κηθξήο ηνπηθήο αγνξάο ζρεηηθά απνκνλσκέλεο απνηειεί αλαζηαιηηθφ παξάγνληα γηα ηελ αλάπηπμε δξαζηεξηνηήησλ κεγάιεο θιίκαθαο ζχκθσλα κεηα ζχγρξνλα αλαπηπμηαθά κνληέια. Σέινο ε κνλνθαιιηέξγεηα έρεη έληνλεοεπηπηψζεηο, ζπρλά αξλεηηθέο, θαη ζην θνηλσληθφ ηζηφ ηνπ λεζηνχ (επηπηψζεηο απφ π.ρ. ηνπξηζκφ, λαπηηιία). Β. ηελ πεξηθεξεηαθόηεηα θαη ηελ απνκόλωζε. ην ζηνηρείν ηεο πεξηθεξεηαθφηεηαο, πνπ ραξαθηεξίδεη ηε κεγάιε πιεηνςεθία ησλ λεζηψλ, πξνζηίζεηαη θαη εθείλν ηεο θπζηθήο ηνπο απνκφλσζεο εμ αηηίαο ηεο αζπλέρεηαο ηνπ ρψξνπ. ηε πεξίπησζε ησλ λεζησηηθψλ ζπκπιεγκάησλ παξαηεξείηαη ηνθαηλφκελν ηεο δηπιήο λεζησηηθφηεηαο ησλ κηθξφηεξσλ λεζηψλ πνπ θηλνχληαη σο δνξπθφξνη ησλ κεγαιχηεξσλ ζηε πιεζψξα ησλ επξσπατθψλ αξρηπειαγψλ(πρ. Azores, Canaria, Κπθιάδεο, Γσδεθάλεζα, Balears). Δηδηθά ζηε πεξίπησζε ηνπ Αηγαίνπ, φπνπ ην ζχζηεκα ησλ Θαιάζζησλ θαη αεξνπνξηθψλ κεηαθνξψλραξαθηεξίδεηαη σο αθηηληθφ κε θέληξν ηελ Αζήλα, παξνπζηάδεηαη ην θαηλνκελνεο έιιεηςεο ελδνπεξηθεξεηαθψλ ζπλδέζεσλ, γεγνλφο πνπ επεξεάδεη αξλεηηθάηηο εκπνξηθέο αληαιιαγέο κεηαμχ ησλ λεζηψλ γηα πξντφληα πνπ είλαηζπκπιεξσκαηηθά θαη ηελ πξφζβαζε ζην δηνηθεηηθφ θέληξν ηνπ λνκνχ ή ηεο πεξηθέξεηαο. Απηφ έρεη σο απνηέιεζκα ηελ αδπλακία δεκηνπξγίαο ηζρπξψλλεζησηηθψλ πεξηθεξεηαθψλ δηνηθεηηθψλ θαη παξαγσγηθψλ 19

20 θέληξσλ αληίζηνηρσλκε εθείλα ηεο επεηξσηηθήο ρψξαο, κε ζπλέπεηα ηε ζπλερή δηαξξνή νηθνλνκηθψλθαη αλζξψπηλσλ πφξσλ. εθθξάδεηαη σο: Ο ζπλδπαζκφο ησλ παξαπάλσ ζπλεπάγεηαη απμεκέλν θφζηνο πνπ - Κόζηνο ρξεκαηηθό φζνλ αθνξά ηε ιεηηνπξγία ησλ επηρεηξήζεσλ θαη ηε δηαβίσζε ησλ θαηνίθσλ εμαηηίαο ηνπ απμεκέλνπ κεηαθνξηθνχ θφζηνπο πνπ ζπλεπάγεηαη ε κεηαθφξησζε θαη ε ρξήζε πνιιαπιψλ κεηαθνξηθψλ κέζσλ, θαζψο θαη ε αζπλερήο ξνή ησλ κεηαθνξηθψλ κέζσλ ιφγσ ηεο παξεκβνιήο ηεοζάιαζζαο πνπ επηβάιιεη απμεκέλα απνζέκαηα. Σέινο, ε αδπλακία δεκηνπξγίαο νηθνλνκηψλ θιίκαθαο θαη ζπγθεληξσζεο, ιφγσ ηνπ θαηαθεξκαηηζκνχ ηνπ ρψξνπ, έρεη σο απνηέιεζκα απμεκέλεο ηηκέο ζηα παξαγφκελα θαη πξνζθεξφκελα αγαζά θαη ππεξεζίεο. - θνζηνο απόθηεζεο έξγσλ θαη ππεξεζηώλ ππνδνκήο εμ αηηίαο ησλ αξλεηηθψλ νηθνλνκηψλ θιίκαθαο πνπ δεκηνπξγνχληαη. Ζ θπζηθή δηάζπαζε ηνπ ρψξνπ δεκηνπξγεί ηελ αλάγθε γηα χπαξμε ζε θάζε λεζί, φισλ ησλ βαζηθψλ ηνπιάρηζηνλ ππνδνκψλ θαη ππεξεζηψλ πνπ είλαη αλαγθαίεο γηα ηελ επηβίσζε ησλ θαηνίθσλ ζε επίπεδν αλάινγν κε εθείλν ησλ άιισλ πεξηνρψλ (π.ρ. παξαγσγή ελέξγεηαο, βαζηθέο ππεξεζίεο κεηαθνξψλ θαη επηθνηλσληψλ, εθπαίδεπζε, πγεία) αιιά θαη εθείλσλ πνπ είλαη απαξαίηεηεο γηα ηελ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή ηνπο αλάπηπμε (π.ρ. επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε, ηξαπεδηθέο ππεξεζίεο, ζχγρξνλεο ηειεπηθνηλσλίεο, πνιηηηζηηθέο ππνδνκέο θαηππεξεζίεο θιπ) ζε θάζε λεζί αθφκε θαη αλ ν αξηζκφο ησλ θαηνίθσλ δελ ην δηθαηνινγεί, δεδνκέλεο ηεο αδπλακίαο νπζηαζηηθήο εμππεξέηεζεο απφ ηηοππνδνκέο πνπ ππάξρνπλ ζε γεηηνληθά λεζηά ή ζηελ επεηξσηηθή ρψξα. - θόζηνο επθηηξηώλ γηαηί κπνξεί θαλείο λα επσθειεζεί ιηγφηεξν απφ ηηοεπθαηξίεο πνπ πξνζαξκφδνληαη ζηνλ νηθνλνκηθφ αιιά θαη ζηνπο άιινποηνκεηο. - θνζηνο ελεκεξσζεο, γηαηί ε ελεκέξσζε θηάλεη κε θαζπζηέξεζε ζηηο απνκαθξπζκέλεο πεξηνρέο θαη επηπιένλ ρξεηάδεηαη κεγαιχηεξν θφζηνο ηδηαίηεξα γηα ηελ απφθηεζε εμεηδηθεπκέλεο πιεξνθφξεζεο. Γ. ηα ηδηαίηεξα πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη ε βησκαηηθή ηαπηφηεηα πνπ έρνπλ επεξεαζηεί απφ ηελ ηδηαηηεξφηεηα ηνπ λεζηνχ - ε λεζησηηθφηεηα - πνπδεκηνπξγεί έλα θιίκα κέζα ζην νπνίν δηαπιάζεηαη ν λεζηψηεο 20

21 θαη πνπ επεξεάδεη πνιχ ηνλ ηξφπν ζθέςεο θαη δξάζεο ηνπ, θαζψο θαη ηδηφκνξθν, πινχζην αιιά θαη εχζξαπζην πεξηβάιινλ πνπ έρεη αλάγθε ηδηαίηεξεο δηαρείξηζεο κέζα ζηε ινγηθή ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο. Χζηφζν νη ηδηαηηεξφηεηεο πνπ αλαθέξζεθαλ παξαπάλσ δελ απνηεινχλ θαη αλάγθε κεηνλεμίεο κφληκεο θαη κε αλαηξέςηκεο θαη αλαζηαιηηθνχο παξάγνληεο ηεο αλαπηπμηαθήο δηαδηθαζίαο. Ζ ηζηνξία έρεη πνιιά παξαδείγκαηα λεζηψλ πνπ ελψ ζήκεξα ραξαθηεξίδνληαη σο ππαλάπηπθηα ππήξμαλ ζεκαληηθά θέληξα αλάπηπμεο θαηιίθλα πνιηηηζκνχ. Ζ λεζησηηθφηεηα δελ κπνξεί θαηά ζπλέπεηα λα ζεσξεζεί apriori ζπλψλπκν εο ππαλάπηπμεο, νχηε ηα πνιηηηζκηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ λεζησηηθψλ πνιηηηζκψλ, πνπ έρνπλ αθήζεη απηά ζηνηρεία δεκηνπξγηθφηεηαο, πξσηνβνπιίαο θαη θαληαζίαο, σο αίηηα ηεο θαζπζηέξεζεο ή ηεο καηαίσζεο ηεο αλαπηπμηαθήοδηαδηθαζίαο. κσο νη ηδηαηηεξφηεηεο απηέο έξρνληαη ζε αληίζεζε κε ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θπξίαξρνπ κνληέινπ αλάπηπμεο πνπ ραξαθηεξίδεηαη απφ νηθνλνκίεο θιίκαθαο (νκνηφκνξθε παξαγσγή κεγάιεο θιίκαθαο θαη ρακεινχ θφζηνπο), νηθνλνκίεο ζπγθέληξσζεο (αζηηθνπνίεζε) θαη νηθνλνκηθή απνηειεζκαηηθφηεηα (Sophoulis -Spilanis 1993). Ζ έιιεηςε πφξσλ ζε κεγάιε πνζφηεηα πνπ ζα κπνξνχζε λα είλαηαληηθείκελν καδηθήο παξαγσγήο ηθαλήο λα αληαγσληζηεί παξφκνηα πξντφληα πνπ παξάγνληαη ζηελ επεηξσηηθή ρψξα ηνπο δεκηνπξγεί έλα ζνβαξφ κεηνλέθηεκα. Απνηέιεζκα ηεο θαηάζηαζεο απηήο - ζε ζπλδπαζκφ κε ηηο ζεκαληηθέο αιιαγέο πνπ ζεκεησζεθαλ ζηηο κεηαθνξέο (κείσζε ηνπ ξφινπ ησλ ζαιάζζησλ κεηαθνξψλ θαη δηαθνξνπνίεζε ησλ ζαιάζζησλ δξφκσλ) - είλαη ε πεξηζσξηνπνίεζε ησλ λεζηψλ. Ζ αλαηξεςηκφηεηα ή κε ησλ κεηνλεμηψλ εμαξηάηαη απφ ηελ νπηηθή γσληά πνπ εμεηάδεηαη ην αλαπηπμηαθφ δήηεκα. Ζ πεξηζσξηνπνίεζε ησλ λεζηψλ πνπ είλαη νηθνλνκηθή, δεκνγξαθηθή, ηερλνινγηθή, πνιηηηζηηθή θαη πνιηηηθή είρε σο απνηέιεζκαηε ζπξξίθλσζε ηεο παξαγσγηθήο βάζεο ησλ λεζηψλ, ηελ έιιεηςε επελδχζεσλ εμαηηίαο ηεο ρακειήο παξαγσγηθφηεηαο, ηελ εγθαηάιεηςε ησλ λεζηψλ απφ ην πιένλ παξαγσγηθφ αλζξψπηλν δπλακηθφ. Σν γεγνλφο απηφ είρε αξλεηηθέο επηπηψζεηο ζε φινπο ηνπο ηνκείο, νδεγψληαο ηα λεζηά ζην θαζεζηψο ππαλάπηπμεο πνπ γλσξίδνπλζήκεξα. Οη επηπηψζεηο απηέο - εμ αηηίαο ηεο έληαζεο θαη ηεο γελίθεπζεο ηνπο ζε φινπο ηνπο λεζησηηθνχο ρψξνπο έιαβαλ ε κνξθή εγγελψλ θαη αλαιινίσησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ λεζηψλ (πνπ ζπρλά απνδίδνληαη σο θπζηθέο κε αλαηξέςηκεο κεηνλεμίεο), ελψ απνηεινχλ ηηο δεπηεξνγελείο επηπηψζεηο απφ ηελ 21

22 εθαξκνγή ηνπζπγθεθξηκέλνπ κνληέινπ αλάπηπμεο. Ζ θαηάζηαζε απηή είλαη αλαηξέςηκε, εθφζνλ κεηαβιεζεί ην πιαίζην πνπ ηε δεκηνχξγεζε. Σν γεγνλφο φηη, νη ηδηαηηεξφηεηεο ησλ λεζηψλ δελ ζεσξνχληαη σο κεηνλεμίεο θαη αθπξσηηθνί παξάγνληεο θάζε αλαπηπμηαθήο δηαδηθαζίαο, δελ ζεκαίλεη φηη δελ ππάξρνπλ ηα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ησλ λεζηψλ. Τπάξρνπλ, φπσο θαη εθείλα ησλ αζηηθψλ, ησλ νξεηλψλ, ησλ αγξνηηθψλ, ησλ παξάθηησλ πεξηνρψλ θαη σο ηέηνηα πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε ζηηο εθαξκνδφκελεο πνιηηηθέο, έηζη ψζηε νη ηειεπηαίεο λα ζπκβάιινπλ απνηειεζκαηηθά ζην θνηλφ ζηφρν πνπ είλαη ε νινθιεξσκέλε θαη βηψζηκε αλάπηπμε. Άιισζηε νη εηδηθέο παξεκβάζεηο ηεο Δ.Δ. κε πξνγξάκκαηα γηα ηηο αζηηθέο, ηηο αγξνηηθέο θαη ηηο ππεξ-πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο ππνδειψλεη φηη έρεη γίλεη θαηαλνεηή ε αλάγθε γηα δηαθνξνπνηεκέλε πξνζέγγηζε ρψξσλ κε δηαθνξεηηθά ραξαθηεξηζηηθά. ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΑ ΝΗΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΗΙΧΣΙΚΔ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΔ ΣΗΝ ΔΤΡΧΠΗ ΚΑΙ ΣΗΝ ΔΛΛΑΓΑ Απαζρόιεζε 2.1. ΔΤΡΧΠΑΨΚΟ ΝΗΙΧΣΙΚΟ ΥΧΡΟ Γεωγξαθία- Πεξηβάιινλ -Πιεζπζκηαθή Γνκή -Οηθνλνκία- ε Δπξσπατθή θιίκαθα, ηα λεζηά έρνπλ ζρεηηθά κηθξφηεξε ζεκαζία γηα ηελ Δπξσπαηθή Δλσζε απ φ,ηη γηα ηελ Διιάδα. Ζ ΔΔ ζην ζχλνιν ηεο έρεη, ζχκθσλα κε ηνλ νξηζκφ ηεο EUROSTAT, πεξίπνπ 440 λεζηά πνπ θαιχπηνπλ ην 5% ηνπ εδάθνπο ηεο θαη ζηα νπνία θαηνηθεί κφληκα ην 3,5% ηνπ πιεζπζκνχ ηεο, δειαδή πεξίπνπ 13,5 εθαηνκκχξηα επξσπαίνη πνιίηεο. Μφλν ζηελ Διιάδα θαη ζηελ Ηηαιία ν πιεζπζκφο ηνπο αλέξρεηαη πεξίπνπ ζην 12% ηνπ εζληθνχ πιεζπζκνχ. ηελ Ηζπαλία (6%), ηελ Πνξηνγαιία (5%) θαη ηε Γαιιία (θάησ απφ 3%) ηα λεζηά είλαη ιηγφηεξν ζεκαληηθά. Οξηαθά είλαη ηα πνζνζηά (ιηγφηεξν απφ 1% ηνπ πιεζπζκνχ) ζηε Γαλία, ηε Φηλιαλδία, ηε νπεδία, ηε Γεξκαλία, ηελ Ηξιαλδία, ηηο Κάησ Υψξεο θαη ηελ Αγγιία. 22

23 Πίλαθαο 3: Η Βαξύηεηα ηωλ λεζηώλ ζηελ Δ Δ Αξηζκό Έθηαζε Έθηαζε % Πιεζπζκ Πιεζπζκόο % ο λεζηώλ ρώξαο όο λεζηώλ ρώξαο Βέιγην λεζηώλ ,1 0,0% ,00% Γαιιία , ,61% ,83% Γεξκαλία , ,11% ,05% Γαλία , ,74% ,27% Διιάδα , ,80% ,53% Ηξιαλδία , ,24% ,10% Ηηαιία , ,78% ,35% Ηζπαλία , ,43% ,77% Λνπμεκβνχξ ,00% ,00% γν Μ. Βξεηαλία ,65% ,51% Κάησ 5 385, ,94% ,15% Υψξεο Πνξηνγαιία , ,41% ,96% E , ,1 5,02% ,85% Πεγή: EUROSTAT, The Portrait of the Islands, 1994 ηα Δπξσπατθά λεζηά πεξηιακβάλνληαη γεσγξαθηθέο ελφηεηεο κε έθηαζε πνπ θπκαίλεηαη απφ η.ρικ. (ηθειία) κέρξη θαη ιηγφηεξν απφ 1 ηεηξαγσληθφ ρηιηφκεηξν, κε πιεζπζκφ πνιιψλ δεθάδσλ ρηιηάδσλ αιιά θαη κεξηθψλ δεθάδσλ θαηνίθσλ θαη νη νπνίεο απέρνπλ ιηγφηεξν απφ έλα ρηιηφκεηξν απφ ηελ επεηξσηηθή Δπξψπε, αιιά θαη κεξηθέο ρηιηάδεο ρηιηφκεηξα, αθνχ βξίζθνληαη ζηνλ Ηλδηθφ Χθεαλφ (Reunion), ηελ Καξατβηθή (Martinique, Guadeloupe) ή Αηιαληηθφ Χθεαλφ ( Açores, Madeira, Canarias). Ζ κεγάιε πιεηνςεθία ησλ πεξηνρψλ απηψλ είλαη Aξρηπειάγε, γεγνλφο πνπ επηηείλεη ηε δηάζπαζε ηνπ ρψξνπ θαη απμάλεη ηελ πνηθηινκνξθία ηνπ. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ππάξρεη έλα πνιχ κεγάιν λεζί, πνπ δεζπφδεη ζηελ πεξηνρή (φπσο ζηελ πεξίπησζε ηεο ηθειίαο ή ηεο Κξήηεο), αιιά ζπλήζσο παξαηεξείηαη κηα ζεκαληηθή δηαζπνξά ζε πνιιά άιια λεζηά, κεγάινο αξηζκφο απφ ηα νπνία έρνπλ κηθξφ κέγεζνο. ζνλ αθνξά ζηελ γεσγξαθηθή θαηαλνκή ησλ λεζηψλ δηαθξίλνληαη νξηζκέλεο ραξαθηεξηζηηθέο νκαδνπνηήζεηο πνπ ζπρλά ζρεηίδνληαη θαη κε άιια θπζηθά θαη θνηλσληθννηθνλνκηθά ραξαθηεξηζηηθά. Δλαο κεγάινο αξηζκφο λεζηψλ είλαη ζπγθεληξσκέλνο ζην Αηγαίν (218 θαηνηθεκέλα, ζχκθσλα κε ηελ απνγξαθή ηνπ 1981) θαη ζηελ Βφξεηα Θάιαζζα (θπξίσο γχξσ απφ ηα Βξεηαληθά λεζηά) ελψ ππάξρνπλ θαη νξηζκέλεο ραξαθηεξηζηηθέο νκάδεο ζηνλ Αηιαληηθφ (Αδφξεο, Μαδέξα 23

24 θαη Καλάξηνη), ζηελ Βαιηηθή θαη ζηελ Μεζφγεην (Βαιεαξίδεο) θαζψο θαη κηθξφηεξα δηάζπαξηα (π.ρ. Ηηαιία). Λφγσ ηεο δηαθνξεηηθήο γεσγξαθηθήο ζέζεο νη θιηκαηνινγηθέο ζπλζήθεο δηαθέξνπλ ζεκαληηθά κεηαμχ ησλ νκάδσλ λεζηψλ αληηπξνζσπεχνληαο πξαθηηθά φιν ην θάζκα ηχπσλ θιίκαηνο απφ ηνλ Αηιαληηθφ, ηελ Βφξεηα Θάιαζζα θαη ηελ Βαιηηθή έσο ηελ Μεζφγεην, (δψλεο βξνρήο θαη δψλεο αλέκσλ). Ζ λεζησηηθή βιάζηεζε θαη παλίδα δηαθξίλεηαη απφ ηνλ πινχην θαη ηελ κεγάιε πνηθηιία ελψ ηα λεζησηηθά νηθνζπζηήκαηα, ηδηαίηεξα επαίζζεηα, παξνπζηάδνπλ νξηζκέλα ραξαθηεξηζηηθά, πνπ ηα δηαθνξνπνηνχλ ζεκαληηθά απφ ηα επεηξσηηθά νηθνζπζηήκαηα (αληαγσληζκφο εηδψλ, επαηζζεζία ζε εμσηεξηθέο επηδξάζεηο, αξρατθέο κνξθέο θαη γελεηηθή πνηθηιία). εκαληηθφ ραξαθηεξηζηηθφ δηάθξηζεο ησλ λεζηψλ είλαη ην λεξφ ην νπνίν ζπρλά απνηειεί θαη ηνλ θχξην πεξηνξηζηηθφ παξάγνληα, φπσο ραξαθηεξηζηηθά ζπκβαίλεη ζηναηγαίν. Ζ βξνρφπησζε είλαη βέβαηα έλαο ζεκαληηθφο παξάγνληαο πνπ επεξεάδεη ηελ δηαζεζηκφηεηα λεξνχ, φπσο θαη ε γεσινγία, γεσκνξθνινγία θαη ε βιάζηεζε. Ζ γεσινγία ησλ λεζηψλ πνηθίιιεη απφ εθαηζηεηνγελή, φπσο ε αληνξίλε θαη νη Αδφξεο, ζε πξνζρσζηγελή, φπσο ηα λεζηά ηεο Οιιαλδίαο θαη Γεξκαλίαο. Αληίζηνηρα κεγάιε πνηθηιία παξαηεξείηαη θαη σο πξνο ηα γεσκνξθνινγηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ λεζηψλ πνπ ζπκπεξηιακβάλνπλ βξαρψδε θαη απφηνκα κηθξά λεζηά, (π.ρ. πνιιά Βξεηαληθάθαη Διιεληθά λεζηά), κεγαιχηεξα κε πςειά φξε (π.ρ. Καλάξηνη, Κξήηε) θαη άιια κηθξφηεξα ζρεδφλ επίπεδα (π.ρ. βνξεηνδπηηθά ηεο Οιιαλδίαο θαη ηα λεζηά ηεο Γαλίαοθαη Γεξκαλίαο). Αλαιχνληαο ηνπο δείθηεο πνπ αθνξνχλ ζην θαηά θεθαιή αθαζάξηζην πξνηφλ θαη ζηε δηάξζξσζή ηνπ αλά ηνκέα, ζην βαζκφ κνλνθαιιηέξγεηαο, ζηε δεκνγξαθία, ζην επίπεδν εθπαίδεπζεο ησλ θαηνίθσλ, ζηελ απαζρφιεζε, ζηελ παξαγσγηθφηεηα, ζην επελδεδπκέλν θεθάιαην, ζηελ πξαγκαηνπνηνχκελε έξεπλα, ζηνλ αξηζκφ λέσλ πξντφλησλ θαη θαηλνηνκηψλ θ.ιπ., δηαπηζηψλεη θαλείο φηη ηα λεζηά πξνπζηάδνπλ ζεκαληηθέο απνθιίζεηο απφ ηηο επεηξσηηθέο πεξηθέξεηεο θαη, γεληθφηεξα, απφ ηνλ κέζν θνηλνηηθφ φξν. 24

25 Νεζηωηηθέο Πεξηθέξεηεο Πίλαθαο 4: Βαζηθά ζηνηρεία ηωλ λεζηωηηθώλ πεξηνρώλ ηεο Δ.Δ. Πιεζπζκόο 1996 (ρηι. θαη.) Έθηαζε (ζε ηεηξ. ρικ.) Καηά θεθαιή ΑΔΠ 1994/96 (ΜΑΓ) Καηά θεθαιή ΑΔΠ 1994/96 (ΔΔ15=100) Iόληα Nεζηά (ΔΛ) Βόξεην Aηγαίν (ΔΛ) Nόηην Aηγαίν (ΔΛ) Kξήηε (ΔΛ) Baleares (ES) Canarias (ES) Corse (FR) Gouadeloupe (FR) Martinique (FR) Reunion (FR) Sicilia (ΗT) Sardegna (ΗT) Açores (PT) Madeira (PT) Åland (FN) Isle of Wight (GB)* Gotland (SV)* Bornholm (DK)* Orkney (GB)* Western Isles (GB)* Shetland (GB)* Πεγή: EUROSTAT, Per capita GDP in the European Union s Regions, 1999 CRPM, Islands Commission, Πξφθεηηαη γηα εθηίκεζε πνπ έγηλε κε βάζε ην ΑΔΠ ηεο Πεξηθέξεηαο Highlands and Islands ζηε νπνία αλήθνπλ νη ηξεηο απηέο λεζησηηθέο πεξηνρέο * Σα ζηνηρεία γηα ηηο δψλεο NUTS III αλαθέξνληαη ζην

26 Πίλαθαο 5: ΑΔΠ, Γείθηεο Αλεξγίαο 1999 Νεζηωηηθέο Πεξηθέξεηεο Καηά θεθαιή ΑΔΠ 1999 (ΔΔ15=100 ) Πνζνζηό αλεξγίαο 1999 Iόληα Nεζηά (ΔΛ) 60 5,5 Βόξεην Aηγαίν (ΔΛ) 64 11,3 Nόηην Aηγαίν (ΔΛ) 80 7,3 Kξήηε (ΔΛ) 68 7,3 Baleares (ES) Canarias (ES) 81 14,4 Corse (FR) 81 14,3 Gouadeloupe (FR) 56 30,7 Martinique (FR) 64 29,2 Reunion (FR) 51 33,1 Sicilia (ΗT) 66 24,8 Sardegna (ΗT) 79 21,9 Açores (PT) 53 3,7 Madeira (PT) 72 3,4 Åland (FN) 138 2,1 Isle of Wight (GB)* 73 4,8 Gotland (SV)* 90 5 Bornholm (DK)* 97 9,7 Orkney (GB)* 82 4,5 Western Isles (GB)* 75 9,9 Shetland (GB)* 114 2,6 EU ,4 Πεγή: EUROSTAT, Eurisles, αξκφδηεο ζηαηηζηηθέο ππεξεζίεο * Έηνο

27 Κατά κευαλή ΑΕΠ Iόνια Nησιά (ΕΛ) Βόρειο Aιγαίο (ΕΛ) Nότιο Aιγαίο (ΕΛ) Kρήτη (ΕΛ) Baleares (ES) Canarias (ES) Corse (FR) Gouadeloupe (FR) Martinique (FR) Reunion (FR) Sicilia (ΙT) Sardegna (ΙT) Aηores (PT) Madeira (PT) Εland (FN) Isle of Wight (GB)* Gotland (SV)* Bornholm (DK)* Orkney (GB)* Western Isles (GB)* Shetland (GB)* Απφ ηνπο αλσηέξσ πίλαθεο θαη ην άλσ ξαβδφγξακκα, παξαηεξνχκε φηη ζηα πεξηζζφηεξα λεζηά ην θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ππνιείπεηαη ηνπ αληίζηνηρνπ θνηλνηηθνχ κέζνπ φξνπ πνπ έρεη ηηκή 100. πγθεθξηκέλα κε βάζε ηνλ πίλαθα 5, ην 93% ησλ λεζησηώλ ηεο ΔΔ δεη κε θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ θαηώηεξν ηνπ κέζνπ θνηλνηηθνύ.παξά ηε ιεηηνπξγία δηάθνξσλ αληηζηαζκηζηηθψλ ζπζηεκάησλ, ε δσή είλαη αθξηβφηεξε ζηηο εγθισβηζκέλεο λεζησηηθέο αγνξέο, θαη νη κηζζνί είλαη ζπρλά ρακειφηεξνη. Απηή ε νηθνλνκηθή θαηάζηαζε, πνπ δηαξθεί αξθεηέο δεθαεηίεο ηψξα, απνηειεί ηαπηφρξνλα αηηία θαη απνηέιεζκα κηαο ζεηξάο θαηλνκέλσλ, φπσο: ε δεκνγξαθηθή θαη θνηλσληθή απνζηαζεξνπνίεζε (πνπ ιακβάλεη είηε ηε κνξθή ηεο δεκνγξαθηθήο απνςίισζεο, είηε ηε κνξθή ηεο πιεζπζκηαθήο έθξεμεο θαη ηεο πςειήο αλεξγίαο), παξαγσγηθήο βάζεο, ε απνδηάξζξσζε ηνπ ηνπηθνχ παξαγσγηθνχ ηζηνχ θαη ε ζπξξίθλσζε ηεο ε επθαηξηαθή θαη επνρηαθή νηθνλνκία, ζηεξηγκέλε ζρεδφλ απνθιεηζηηθά ζηνλ ηνπξηζκφ θαη, κάιηζηα, ζε έλα βηνκεραλνπνηεκέλν κνληέιν καδηθνχ ηνπξηζκνχ πνπ έρεη εμαληιήζεη ηε δπλακηθή ηνπ, ε ππεξεθκεηάιιεπζε ησλ πεξηνξηζκέλσλ θπζηθψλ πφξσλ, ν πνιηηηζηηθφο καξαζκφο, ε ηερλνινγηθή θαη νηθνλνκηθή εμάξηεζε, 27

28 Υώξεο / Πεξηθέξεηεο Οι πολιηικέρ ηηρ Δςπωπαϊκήρ Ένωζηρ για ηιρ νηζιωηικέρ πεπιοσέρ.ζ πεπίπηωζη ηος Βόπειος και Νόηιος θαη εθπαίδεπζεο, νη κεγάιεο αδπλακίεο ζηελ παξνρή πςεινχ επηπέδνπ ππεξεζηψλ πγείαο ε δηνηθεηηθή αλεπάξθεηα, ε ζπρλά δηαθνπηφκελε ζπγθνηλσλία ιφγσ θαηξηθψλ ζπλζεθψλ, θ.ιπ. Πίλαθαο 6: Πεξηθεξεηώλ Δμέιημε πιεζπζκνύ 1 Πιεζπζκόο <25 εηώλ Γεκνγξαθηθά δεδνκέλα ηωλ Eπξωπαϊθώλ Nεζηωηηθώλ Πιεζπζκόο >65 εηώλ % Γελλεηηθόηεηαο Δλεξγόο Πιεζπζκόο Γείθηεο εμάξηεζεο Διιάδα 1,0 0,5 33,1 14,6 1,0 49,2 1,4 9,1 Β. Αιγαίο * -0,3 30,0 21,8 0,9 39,1 2,0 4,9 Ν. Αιγαίο * 1,0 35,0 13,8 1,2 51,2 1,5 4,8 Κπήηη * 0,7 35,6 15,7 1,1 54,6 1,3 4,1 Ηόνια νηζιά * 0,6 30,7 18,9 1,0 52,2 1,2 5,3 Γαιιία 0,5 0,5 39,8 9,9 1,2 50,8 1,3 11,2 Corse 0,9 0,4 30,0 16,9 1,1 40,6 1,9 13,8 Martinique * * * * * * * 25,0 Guadeloupe * * * * * * * 26,1 Reunion * * * * * * * 31,7 Ιζπαλία 0,9 0,2 34,6 14,2 1,0 48,2 1,5 22,7 Baleares 1,7 0,9 37,2 15,6 1,1 51,6 1,4 13,8 Canarias 1,5 0,8 39,8 9,9 1,2 50,8 1,4 23,7 Πνξηνγαιία 1,0-0,1 35,5 14,0 1,2 58,1 1,1 7,1 Madeira -0,1 41,9 11,8 1,4 54,3 1,3 4,6 Açores -0,4 42,8 12,4 1,6 51,7 1,5 7,8 Ιηαιία 0,4 0,1 30,7 15,7 1,0 47,4 1,5 12 Sicilia 0,5 0,1 36,4 14,0 1,3 42,0 2,0 23,3 Sardegna 0,7 0,3 35,0 12,8 0,9 44,7 1,7 20,8 Hλ.Βαζίιεην 0,0 0,3 32,9 15,8 1,3 61,5 1,0 8,8 Isle of Wight 0,6 32,5 15,9 1,3 * * 6,5 ΔΔ 0,4 0,3 32,1 15,0 1,1 54,8 1,2 10,8 Πεγή: Eurostat - Regio 1996 & EURISLES 1 Ζ πξψηε ζηήιε αθνξά ηελ εμέιημε ηε πεξίνδν θαη ε δεχηεξε ηε πεξίνδν * κε δηαζέζηκα ζηνηρεία Ζ δνκή ηνπ πιεζπζκνχ ζηα λεζηά παξνπζηάδεη ίζσο ην κεγαιχηεξν ελδηαθέξνλ, ηδίσο ζε ζπλάξηεζε κε ηα πξνβιήκαηα θαη πξννπηηθέο αλάπηπμεο ηνπο. Η δεκνγξαθηθή γήξαλζε είλαη ηδηαίηεξα αηζζεηή ζηα κηθξόηεξα λεζηά ηεο Κνηλόηεηνο. Ζ έμνδνο ηνπ πιένλ παξαγσγηθνχ κέξνπο ηνπ πιεζπζκνχ επεξέαζε ζεκαληηθά θαη ηηο γελλήζεηο, παξά ηνπο πςειφηεξνπο ξπζκνχο ζε ζρέζε κε άιιεο πεξηνρεο, κε ζεκαληηθέο επηπηψζεηο ζην εξγαηηθφ δπλακηθφ ησλ λεζηψλ (π.ρ. ζε πνιιά ειιεληθά λεζηά). Ζ αλαζηξνθή ησλ ηάζεσλ θαηά ηελ ηειεπηαία δεθαεηία παξνπζηάδεη πξνο ην παξφλ κηθηά απνηειέζκαηα Ζ εχζξαζηε νηθνλνκία ησλ λεζηψλ ηεο Δπξψπεο απνηππψλεηαη επίζεο ζην κεγάιν πνζνζηφ εμάξηεζήο ηεο απφ ζπγθεθξηκέλεο νηθνλνκηθέο δξαζηεξηφηεηεο Αλεξγία 28

29 θαη ηνκείο. ηα 15 απφ ηα 17 λεζηά, ε ζεκαζία ηεο γεσξγίαο θαη ηεο αιηείαο απνηππώλεηαη ζην πνζνζηό ηνπ πξσηνγελνύο ηνκέα απηώλ ησλ λεζηώλ, ην νπνίν είλαη κεγαιύηεξν από ην αληίζηνηρν πνζνζηό ηνπ θνηλνηηθνύ κέζνπ όξνπ, ζε θάπνηεο πεξηπηψζεηο 6 ή 7 θνξέο πεξηζζφηεξν,φπσο θαίλεηαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα. Πίλαθαο 7 :Βαζηθά πνζνζηά πξωηνγελνύο/δεπηεξνγελνύο/ηξηηνγελνύο ηνκέα Νεζηωηηθέο % %Γεπηεξνγελνύο %Σξηηνγελνύο πεξηθέξεηεο Πξωηνγελνύο ηνκέα ζηελ ηνκέα ζηελ ηνκέα ζηελ απαζρόιεζε απαζρόιεζε απαζρόιεζε Orkney (UK)* Isle of Wight(UK) Sicilia (I) ,4 68,8 Sardegna(I) Madeira (P) Açores(P) Baleares(S) 2, ,5 Canarias(S) Corse(F) 5,7 15,6 78,7 Martinique(F) 6,6 15,1 78,3 Guadeloupe(F) 6,5 16,7 76,8 Reunion(F) 5 14,6 80,4 Β. Αιγαίο(GR) Ν. Αιγαίο(GR) Κπήηη(GR) Ηόνια νηζιά(gr) Aland (FIN) 8,8 21,3 69,9 Μέζνο θνηλνηηθόο όξνο 4,3 28,9 66,5 Ο ραξαθηήξαο ηεο νηθνλνκίαο ζηα λεζηά είλαη έληνλα αγξνηηθφο κε θχξηεο παξαδνζηαθέο δξαζηεξηφηεηεο ηελ αιηεία, γεσξγία θαη θηελνηξνθία. Ζ αιηεία απνηέιεζε θαη εμαθνινπζεί λα απνηειεί, ζεκαληηθή νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα γηα ηνπο θαηνίθνπο ησλ λεζηψλ (π.ρ. Καλάξηνη θαη Βξεηαληθά λεζηά). Ο ξφινο ηεο φκσο ζηελ λεζησηηθή νηθνλνκία κεηψλεηαη θαζψο παξνπζηάδνληαη απμαλφκελεο επθαηξίεο απαζρφιεζεο ζε πην απνδνηηθέο δξαζηεξηφηεηεο (π.ρ. ηνπξηζηηθέο). Ζ εθκεηάιιεπζε νξπθηψλ πφξσλ είλαη γεληθά πεξηνξηζκέλε θαη απνηέιεζε ζε ζπάληεο πεξηπηψζεηο ηνλ βαζηθφ παξάγνληα πξνψζεζεο εο νηθνλνκίαο ζηα λεζηά (π.ρ. αληνξίλε, Μήινο, 29

30 ΝίζπξνοΓπαιί ζηελ Διιάδα θαη πεηξέιαην πξφζθαηα ζηα λεζηά ηεο Βφξεηαο Θάιαζζαο-έηιαλη). Ζ γεσξγία απνηέιεζε βαζηθφ ηνκέα νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο ζην παξειζφλ φζνλ αθνξά παξαδνζηαθέο θαιιηέξγεηεο ηνπηθήο θιίκαθαο θαη κεγάιεο εμεηδηθεχζεηο πξντφλησλ κε εμαγσγηθφ πξνζαλαηνιηζκφ. Χζηφζν παξάγνληεο φπσο ην πεξηνξηζκέλν γεσγξαθηθφ κέγεζνο θαη κηθξή αγνξά, ε δχζθνιε γεσκνξθνινγία θαη ε απνκφλσζε ησλ λεζηψλ ζπλεηέιεζαλ ζηελ αλάπηπμε κηθξήο θιίκαθαο γεσξγηθήο δξαζηεξηφηεηαο. Σα εκπφδηα απηά μεπεξάζηεθαλ κφλν ζε πεξηπηψζεηο φπνπ ην θιίκα ή άιινη θπζηθνί παξάγνληεο επλφεζαλ ηελ θαιιηέξγεηα νξηζκέλσλ εηδψλ θαη ην εμαγσγηθφ εκπφξην ηνπο (π.ρ. αλαλάο θαη άιια ηξνπηθά θξνχηα ζηηο Αδφξεο θαη Μαδέξα, κπαλάλεο ζηηο Καλάξηνπο, ειηέο θαη ειαηφιαδν ζηα Μεζνγεηαθά λεζηά). Ζ θηελνηξνθία θπξίσο νηθφζηηε, έρεη πεξηνξηζκέλε ζπλεηζθνξά ζηελ ηνπηθή νηθνλνκία. Δμαίξεζε ίζσο απνηεινχλ νξηζκέλα απφ ηα βφξεηα Βξεηαληθά λεζηά, ηα λεζηά ηεο Βαιηηθήο θαη ηα κεγαιχηεξα λεζηά ζηελ Μεζφγεην. Ο δεπηεξνγελήο ηνκέαο είλαη απφ ηνπο ιηγφηεξν αλαπηπγκέλνπο ζηα λεζηά θαη φπνπ έρεη αλαπηπρζεί είλαη ζπλήζσο κηθξήο θιίκαθαο θαη βαζίδεηαη ζηελεθκεηάιιεπζε ηεο πξσηνγελνχο παξαγσγήο ρσξίο λα κπνξνχλ ηα πξντφληα λα είλαη δηεζλψο αληαγσληζηηθα. Ο ηξηηνγελήο ηομέαρ θαη ηδηαίηεξα ν ηνπξηζκφο απνηεινχλ ηε ζεκαληηθφηεξε νηθνλνκηθε δξαζηεξηνηεηα γηα ηα πεξηζζφηεξα λεζηά. Ζ ζεκαληηθή αχμεζε ηνπ ηνπξηζκνχ ηηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο επεξέαζε νπζηαζηηθά φια ζρεδφλ ηα λεζηά ηεο Κνηλφηεηαο θαη ηδηαίηεξα ηα λεζηά ηεο Μεζνγείνπ (π.ρ. Βαιεαξίδεο, αξδελία θαηαηγαίν) θαη ηελ Μαθξνλεζία Καλάξηνη, Αδφξεο θαη Μαδέξα. Ζ ζπκβνιή ηνπ ηνκέα είλαη κάιηζηα ζπρλά θαζνξηζηηθή γηα ηελ ηνπηθή νηθνλνκία κε φια ηα πηζαλά πιενλεθηήκαηα (εμεηδίθεπζε, πνιιαπιαζηαζηηθά απνηειεζκαηα, θιπ) ή θαη κεηνλεθηήκαηα (εμάξηεζε, θίλδπλνη κνλνθαιιηέξγεηαο, θιπ) πνπ απηφ κπνξεί λα ζπλεπάγεηαη. Γηα παξάδεηγκα, εθηηκάηαη φηη ζηηο Καλαξίνπο ν ηνπξηζκφο ζπκβάιιεη ζε έλα πνιχ κεγάιν πνζνζηφ (74.6%) ζην Α.Δ.Π. (1985). Αληίζηνηρν ξφιν ζα έρεη ν ηνπξηζκφο θαη ζε πνιιά άιια λεζηά φπσο π.ρ. Μχθνλνο, Ρφδνο, Μαγηφξθα. 30

31 ΣΟΤ ΠΑ 2.2. Ο ΔΛΛΗΝΙΚΟ ΝΗΙΧΣΙΚΟ ΥΧΡΟ ΣΟ ΠΛΑΙΙΟ Σν ρέδην Πεξηθεξεηαθήο Αλάπηπμεο (ΠΑ) είλαη ν θπζηθφο ρψξνο εληφο ηνπ νπνίνπ αλαπηχζζνληαη νη πνιηηηθέο θαη παξεκβάζεηο δηαξζξσηηθήο θχζεσο ππέξ ηνπ λεζησηηθνχ ρψξνπ. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, νη πξνηάζεηο ζην πιαίζην ησλ νξηδφληησλ πνιηηηθψλ θεηικών διακπίζεων ππέξ ησλ λεζηψλ ππεξβαίλνπλ ηα ζπκβαηηθά φξηα ελφο ΠΑ, απνηειψληαο πιέγκα πξνηάζεσλ πνιηηηθήο νη νπνίεο ζα πξνσζεζνχλ, παξάιιεια, ζηα θαηάιιεια ζεζκηθά φξγαλα ηεο Δπξσπαηθήο Έλσζεο, ζχκθσλα κε ην γξάκκα θαη ην πλεχκα ηεο λέαο πλζήθεο γηα ηελ Δπξσπαηθή Έλσζε (πλζήθε ηνπ Ακζηεξληακ). Ζ ζηξαηεγηθή γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ ειιεληθνχ λεζησηηθνχ ρψξνπ ρξεηάδεηαη λα απαληήζεη ζηηο πξναλαθεξζείζεο δηαξζξσηηθέο θαη άιιεο θχζεσο αδπλακίεο, λα αλαζηξέςεη ηηο ππάξρνπζεο ηάζεηο θαη ηελ πξνβαιιφκελε εηθφλα θαη λα κεηαβάιεη ηα κεηνλεθηήκαηα ζε πιενλεθηήκαηα. Σν φξακα απηφ, γηα λα γίλεη πξάμε, ζα απαηηήζεη κηα λέα ζηξαηεγηθή νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο αλάπηπμεο γηα ην ζχλνιν ηνπ λεζησηηθνχ ρψξνπ. Ζ ζηξαηεγηθή απηή ζα πξέπεη λα ζηνρεχεη ζηελ αμηνπνίεζε ηνπ θπζηθνχ θαη αλζξσπνγελνχο πεξηβάιινληνο θαη λα αλνίγεη κηα θαηλνχξγηα επνρή γηα ηα ειιεληθά λεζηά ζηελ Κνηλσλία ηεο Πιεξνθνξίαο. Ο ειιεληθφο λεζησηηθφο ρψξνο απνηειεί ζπάληα πεξίπησζε θπζηθήο, πεξηβαιινληηθήο, κηθξν θιηκαηνινγηθήο, νηθηζηηθήο, ηζηνξηθήο, πνιηηηζηηθήο θαη νηθνλνκηθήο πνηθηινκνξθίαο, ε νπνία κπνξεί θαη πξέπεη λα ιεηηνπξγήζεη σο πιενλέθηεκα γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ ρψξνπ θαη ηελ εζσηεξηθή ηνπ ζπλνρή ΑΝΑΛΤΗ ΣΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ ΣΟΤ ΔΛΛΗΝΙΚΟΤ ΝΗΙΧΣΙΚΟΤ ΥΧΡΟΤ Μέζα απφ ηε καθξαίσλε ηζηνξία ηεο, ε Διιάδα έρεη επεξεαζηεί ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ επαθή ηεο κε ηε ζάιαζζα. Πνιινί παξάγνληεο έρνπλ ζπκβάιεη ζην λα ζεσξείηαη έλα ζαιάζζην θξάηνο: -ε ζέζε ηεο ζηε λνηηναλαηνιηθή γσλία ηεο Δπξψπεο, ζηε δηαζηαχξσζε ησλ ζαιάζζησλ δξφκσλ κεηαμχ Αλαηνιήο θαη Γχζεο, -νη αθηέο ηεο πνπ θαηαηέκλνληαη απφ ηε ζάιαζζα, δίλνληάο ηεο πςειή αλαινγία κήθνπο αθηψλ πξφο επηθάλεηα, αιιά θαη πνιιά αζθαιή εκπνξηθά ιηκάληα 31

32 θφκβνπο επηθνηλσλίαο ηεο ρψξαο κε φιε ηε Μεζφγεην θαη ηνλ ππφινηπν γλσζηφ θφζκν θαη, ηέινο, -ηα αλαξίζκεηα λεζηά, λεζίδεο θαη βξαρνλεζίδεο πνπ ηελ πεξηβάιινπλ, απμάλνληαο ηελ απνθιεηζηηθή νηθνλνκηθή δψλε ηεο ρψξαο ζε ζρέζε κε ηελ έθηαζε ηεο. Απφ ηα λεζηά απηά, θαηνηθνχληαη ζήκεξα ηα 112, ελψ αιιά 107 έρνληαο θαηνηθεζεί παιαηφηεξα δηαηεξνχλ ην ραξαθηήξα νηθηζκνχ. Tα 81 απφ ηα λεζηά έρνπλ δηνηθεηηθή απηνηέιεηα θαη απνηεινχλ έδξα ελφο ηνπιάρηζηνλ ΟΣΑ. Πεξίπνπ ην 15% ηνπ πιεζπζκνχ ηεο ρψξαο ( άηνκα απνγξαθή 1991) θαηνηθεί ζηα λεζηά, πνπ θαιχπηνπλ ην 19% ηνπ εδάθνπο ηεο (δει., ,4 η.ρικ.) ην Αηγαίν Αξρηπέιαγνο, ππάξρνπλ λεζηά φισλ ησλ θαηεγνξηψλ. Νφην, ε Κξήηε, πνπ ζπγθαηαιέγεηαη ζηα πνιχ κεγάια λεζηά καδί κε ηε αξδελία, ηε ηθειία θαη ηελ Κνξζηθή, απνηειεί ηκήκα ησλ λνηίσλ ζπλφξσλ ηεο Δπξσπαηθήο Έλσζεο (ΔΔ) κε ηελ Αθξηθή. ην Γπηηθφ Αηγαίν, ζε ζρεηηθά κηθξή απφζηαζε απφ ηελ επεηξσηηθή Διιάδα, ππάξρνπλ πνιπάξηζκα λεζηά πνπ αλήθνπλ δηνηθεηηθά ζε λνκνχο ηεο επεηξσηηθήο ρψξαο (Νεζηά Αξγνζαξσληθνχ, Βφξεηεο πνξάδεο, Δχβνηα). Σν Αηγαίν Αξρηπέιαγνο, αλάκεζα ζηελ Διιάδα θαη ηελ Σνπξθία, είλαη θαηάζπαξην απφ Διιεληθά λεζηά κηθξνχ θαη κεζαίνπ κεγέζνπο, πνπ δηνηθεηηθά αλήθνπλ ζε πέληε (5) λνκνχο θαη δχν (2) πεξηθέξεηεο, απνθιεηζηηθά λεζησηηθέο, αλ εμαηξέζεη θαλείο ηελ Θάζν θαη ηε ακνζξάθε πνπ αλήθνπλ ζε λνκνχο ηεο Πεξηθέξεηαο Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο Θξάθεο. Σα λεζηά απηά απνηεινχλ ηα αλαηνιηθά εμσηεξηθά ζχλνξα ηεο ΔΔ. ην Ηφλην Πέιαγνο, ζε κηθξή ζρεηηθά απφζηαζε απφ ηηο δπηηθέο αθηέο ηεο Διιάδαο, ππάξρνπλ 5 λεζηά κεζαίνπ θαη κεγάινπ κεγέζνπο θαη αξθεηά κηθξφηεξα πνπ αλήθνπλ ζηελ Πεξηθέξεηα ησλ Ηφλησλ Νεζηψλ. Ζ ππόηαζη πος πεπιλαμβάνεηαι ζηο Σσέδιο Πεπιθεπειακήρ Ανάπηςξηρ για ηην ενιαία ανηιμεηώπιζη ηων πποβλημάηων διαπθπωηικών και άλλων ηος ελληνικού νηζιωηικού σώπος, αναθέπεηαι κςπίωρ ζηα μεζαία και μικπά νηζιά ηηρ σώπαρ, δηλαδή εξαιπώνηαρ ηόζο ηην Δύβοια, πος ζςνδέεηαι με γέθςπα με ηην ηπειπωηική Δλλάδα, όζο και ηην Κπήηη, πος θεωπείηαι μεγάλο νηζί και επιδέσεηαι αςηοηελείρ παπεμβάζειρ. Αλαθεξφκαζηε, ινηπφλ, ζε 108 (απφ ηα 112) θαηνηθεκέλα κηθξά θαη κεζαία λεζηά, πνπ απνηεινχλ πεξίπνπ ην 50% ηεο ζπλνιηθήο λεζησηηθήο έθηαζεο θαη ηνπ αληίζηνηρνπ λεζησηηθνχ πιεζπζκνχ ηεο ρψξαο. Απφ δηνηθεηηθήο πιεπξάο, ηα 75 ην 32

33 λεζηά αλήθνπλ ζε ηξεηο ακηγψο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο, ελψ ηα ππφινηπα 33 αλήθνπλ ζε επεηξσηηθνχο λνκνχο. Σα ηειεπηαία έρνπλ νκαδνπνηεζεί ζηελ θαηεγνξία παξάθηηα λεζηά (coastal islands) ζχκθσλα κε ηε δηεζλή πξαθηηθή αιιά θαη ηελ γεσγξαθηθή πξαγκαηηθφηεηα. Ζ πξφηαζε εληνπίδεηαη θπξίσο ζε λεζηά (78) γηα ηα νπνία ππάξρνπλ ζηνηρεία, επεηδή απνηεινχλ έδξα ελφο ηνπιάρηζηνλ Οξγαληζκνχ Σνπηθήο Απηνδηνίθεζεο. Σα 61 απφ ηα λεζηά απηά αλήθνπλ ζηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο θαη ηα 17 ζε επεηξσηηθέο. Ζ εμέηαζε ησλ νηθνλνκηθψλ κεγεζψλ θαη δεηθηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ αληαγσληζηηθφηεηα θαη ηε δπλακηθφηεηα ησλ νηθνλνκηψλ, απνθαιχπηεη φηη, κε πνιχ ιίγεο εμαηξέζεηο, ηα λεζηά παξνπζηάδνπλ, απφ δεθαεηίεο, ζεκαληηθέο δηαθνξέο κε ηηο επξσπατθέο επεηξσηηθέο πεξηθέξεηεο, εκθαλίδνληαο έληνλα ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο ππαλάπηπμεο. ε έλα ζεκαληηθφ αξηζκφ λεζηψλ ηεο εχθξαηεο δψλεο, ε αλάπηπμε ηνπ ηνπξηζκνχ είρε σο απνηέιεζκα λα αλαθνπεί ή θαη λα αλαζηξαθεί ε θαζνδηθή πνξεία, ρσξίο φκσο λα δξνκνινγεζεί θάπνηα αλαπηπμηαθή δηαδηθαζία. Απηή ε νηθνλνκηθή θαηάζηαζε πνπ δηαξθεί αξθεηέο δεθαεηίεο ηψξα απνηειεί ηαπηφρξνλα αηηία θαη απνηέιεζκα κηαο ζεηξάο θαηλνκέλσλ, φπσο ε απνδηάξζξσζε ηνπ ηνπηθνχ παξαγσγηθνχ ηζηνχ, ε δεκνγξαθηθή θαη θνηλσληθή απνζηαζεξνπνίεζε (πνπ ιακβάλεη είηε ηε κνξθή ηεο δεκνγξθηθήο απνςίισζεο είηε ηε κνξθή ηεο πιεζπζκηαθήο έθξεμεο θαη ηεο πςειήο αλεξγίαο αλάινγα κε ηελ πεξίπησζε), ν πνιηηηζηηθφο καξαζκφο, ε ηερλνινγηθή θαη νηθνλνκηθή εμάξηεζε θιπ, δεκηνπξγψληαο έλα θαχιν θχθιν ππαλάπηπμεο ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΧΝ ΔΛΛΗΝΙΚΧΝ ΝΗΙΧΝ πλνπηηθά, ε θαηάζηαζε ησλ ειιεληθψλ λεζηψλ εκθαλίδεηαη σο εμήο: ΒΟΡΔΙΟ ΑΙΓΑΙΟ Σν Βόξεην Αηγαίν εμαθνινπζεί λα βξίζθεηαη ζε θζίλνπζα πνξεία, παξνπζηάδνληαο αξλεηηθνύο όινπο ηνπο νηθνλνκηθνύο θαη δεκνγξαθηθνύο δείθηεο, είηε απηνί ζπγθξίλνληαη ζε εζληθό είηε ζε επξσπαηθό επίπεδν. ε φηη αθνξά ηνπο νηθνλνκηθνχο δείθηεο θαηαηάζζεηαη, καδί κε ηελ Ζπεηξν, ζηηο δχν ηειεπηαίεο ζέζεηο 33

34 κεηαμχ ησλ 13 ειιεληθψλ πεξηθεξεηψλ θαη ζηελ ηειεπηαία πεληάδα κεηαμχ ησλ 208 επξσπατθψλ. Ζ κφλε ζεηηθή εμαίξεζε αθνξά ζηνλ ζπλνιηθφ πιεζπζκφ, πνπ απμήζεθε ειάρηζηα ζηε δεθαεηία ηνπ 1980, ιφγσ παιηλλφζηεζεο. Ζ ηάζε απηή, φκσο, θηλδπλεχεη λα αλαηξαπεί θαη πάιη εμ αηηίαο ηεο ζπλερηδφκελεο, έληνλα αξλεηηθήο θπζηθήο θίλεζεο ηνπ πιεζπζκνχ. Δλα άιιν ζηνηρείν πνπ ζα κπνξνχζε λα θαηαγξαθεί ψο ζεηηθφ είλαη ην ρακειφ επίπεδν αλεξγίαο ζε ζρέζε κε ηηο πεξηζζφηεξεο πεξηθέξεηεο ηεο ρψξαο (7,5% ην 1997). Οθείιεηαη ζε δχν γεγνλφηα: (α) ζηε ζπλερηδφκελε κεηαλάζηεπζε ηδηαίηεξα ησλ λέσλ θαη, (β) ζην ρακειφ πνζνζηφ απαζρφιεζεο ησλ γπλαηθψλ εμ αηηίαο ηεο κε δεκηνπξγίαο λέσλ ζέζεσλ απαζρφιεζεο. Δπνκέλσο είλαη δχζθνιν λα ζεσξεζεί σο κία πξαγκαηηθή ζεηηθή θαηάζηαζε. ΝΟΣΙΟ ΑΙΓΑΙΟ Σν Νόηην Αηγαίν θαίλεηαη λα παξνπζηάδεη κηα δπλακηθή εμέιημε κεηά ηελ δεθαεηία ηνπ 1970, αλαζηξέθνληαο ηε θζίλνπζα ηάζε ζε ό,ηη αθνξά ζηα νηθνλνκηθά θαη ηα δεκνγξαθηθά κεγέζε, πνπ είρε θαηαγξαθεί κέρξη ηόηε. Σν Αθαζάξηζην Πεξηθεξεηαθφ Πξνηφλ (ΑΠΠ) ηεο Πεξηθέξεηαο απμάλεηαη κε ηαρχηεξνπο ξπζκνχο απ φ,ηη ν εζληθφο κέζνο φξνο (ηδηαίηεξα θαηά ηε δεθαεηία ηνπ 80) κε απνηέιεζκα λα κεγελζχλεηαη ηφζν ην κεξίδηφ ηεο ζην Αθαζάξηζην Δζληθφ Πξνηφλ (ΑΔΠ), φζν θαη ην θαηά θεθαιή ΑΠΠ ην νπνίν απφ ηελ αξρή ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90 έρεη μεπεξάζεη ηνλ εζληθφ κέζν φξν (111 ην 1994). Ζ ίδηα ηάζε επηβεβαηψλεηαη θαη απφ ηα δεκνγξαθηθά ζηνηρεία: Ο απαζρνινχκελνο πιεζπζκφο απμάλεηαη κεηά ην 1970, φπσο θαη ν ζπλνιηθφο πιεζπζκφο, πνπ έρεη μεπεπξάζεη ζήκεξα απηφλ ηνπ Σα πνζνζηά αλεξγίαο θηλνχληαη ζε πνιχ ρακειά επίπεδα ζε ζρέζε κε ηνλ εζληθφ κέζν φξν (4,9% έλαληη 10,3% ην 1997). Σέινο, αθφκε θαη ε θπζηθή θίλεζε ηνπ πιεζπζκνχ παξνπζηάδεηαη έληνλα ζεηηθή, αληίζεηα κε φ,ηη ζπκβαίλεη ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηθέξεηεο ηεο ρψξαο, πνπ δελ δηαζέηνπλ κεγάιν αζηηθφ θέληξν θαη έρνπλ πςειφ πνζνζηφ αγξνηηθνχ πιεζπζκνχ φπσο ζπκβαίλεη ζην Νφηην Αηγαίν. 34

35 ΙΟΝΙΑ ΝΗΙΑ ηα Ιόληα Νεζηά, ε θαηάζηαζε είλαη ιηγόηεξν ζεηηθή, αλ θαη νη πεξηζζφηεξνη δείθηεο παξνπζίαζαλ βειηίσζε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δεθαεηίαο ηνπ Σν ΑΔΠ απμάλεη απφ ηφηε κε ξπζκνχο γξεγνξφηεξνπο ηνπ εζληθνχ κέζνπ φξνπ, αλ θαη ην θαηά θεθαιή ΑΔΠ παξακέλεη ρακειφηεξν απφ ηνλ εζληθφ κέζν (90 γηα ην 1994). Ο ζπλνιηθφο πιεζπζκφο έρεη μεπεξάζεη απηφλ ηνπ 1971, αιιά φρη απηφλ ηνπ 1951 θαη παξνπζηάδεη ηάζε αχμεζεο, ελψ ε θπζηθή θίλεζε παξακέλεη αξλεηηθή. Ζ αλεξγία παξακέλεη ζε ζρεηηθά ρακειά επίπεδα, φπσο άιισζηε θαη ζηηο ππφινηπεο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο (6,4% ην 1996). ΠΑΡΑΚΣΙΑ ΝΗΙΑ Σα παξάθηηα λεζηά ηα νπνία αλήθνπλ ζε επεηξσηηθνχο λνκνχο, κπνξνχλ λα νκαδνπνηεζνχλ γεσγξαθηθά ζε ηξείο ελφηεηεο: Σα λεζηά ηνπ Αξγνζαξσληθνχ (αιακίλα, Αίγηλα, Πφξνο, Τδξα, πέηζεο) πνπ, καδί κε ηα Κχζεξα θαη ηα Αληηθχζεξα, αλήθνπλ ζηελ Πεξηθέξεηα Αηηηθήο. Σηο Βφξεηεο πνξάδεο (θηάζνο θφπεινο, Αιφλεζνο, θχξνο) πνπ αλήθνπλ ζηνπο λνκνχο Μαγλεζίαο θαη Δχβνηαο. Σα λεζηά ηνπ Βνξείνπ Αηγαίνπ (Θάζνο, ακνζξάθε, Ακνπιηαλή) πνπ αλήθνπλ ζηελ Πεξηθέξεηα Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο (ηα δχν πξψηα) θαη ζηελ Πεξηθέξεηα Κεληξηθήο Μαθεδνλίαο (ην ηξίην). Ζ εμέιημε ηνπ πιεζπζκνχ ζην ζχλνιν ησλ παξάθηησλ λεζηψλ παξνπζηάδεηαη ζεηηθή γηα ηελ πεξίνδν (+14%), θπξίσο εμ αηηίαο ηνπ πιεζπζκηαθνχ βάξνπο ηεο αιακίλαο θαη ηεο Αίγηλαο, πνπ νπζηαζηηθά ιεηηνπξγνχλ ψο πξνάζηηα ηεο πξσηεχνπζαο. Σν ίδην γεγνλφο έρεη επεξεάζεη θαη ηε ζχλζεζε ηεο απαζρφιεζεο (24,8% ζηε κεηαπνίεζε), αιιά θαη ηελ αλεξγία ε νπνία κε 8,7% πιεζηάδεη ηνλ εζληθφ κέζν φξν. Ζ αλάιπζε ζε κεγαιχηεξε θιίκαθα (επίπεδν λνκνχ θαη λεζηνχ φπνπ απηφ είλαη εθηθηφ) θαη ζε κεγαιχηεξν βάζνο κε παξάζεζε θαη άιισλ πνζνηηθψλ θαη πνηνηηθψλ δεδνκέλσλ, απνθαιχπηεη κηα θαηάζηαζε πνιχπινθε αλαθνξηθά κε ηηο αληζφηεηεο κεηαμχ λεζηψλ, ηηο θαζπζηεξήζεηο πνπ ζεκεηψλνληαη ζε νξηζκέλνπο ηνκείο θαη, ελ ηέιεη, ηηο δπλαηφηεηεο αλάπηπμή ηνπο φπσο απηέο δηαθαίλνληαη κε βάζε ην ΑΔΠ, ηνλ πιεζπζκφ, ην δείθηε κεηαλάζηεπζεο θαη γήξαλζεο. 35

36 Πίλαθαο 8: Α Δ Π Νεζηώλ ζε ζρέζε κε ηνλ κέζν όξν ηεο ρώξαο Πεξηθ. Β. Αηγαίνπ 73 Ν. Λέζβνπ Ν. άκνπ Ν. Υίνπ Πεξηθ. Ν. Αηγαίνπ 111 Ν. Κπθιάδσλ Ν. Γσδεθαλήζνπ Πεξηθ. Ινλίσλ Νήζσλ 90 Ν. Κεθαινληάο Ν. Κεξθχξαο Ν. Εαθχλζνπ Ν. Λεπθάδαο ΤΝΟΛΟ ΥΩΡΑ Πεγή: ΔΤΔ Δζληθνί Λνγαξηαζκνί Πίλαθαο 9: Ππθλόηεηα πιεζπζκνύ Ππθλφηεηα Αξηζκφο Νεζηά λεζηψλ > αιακίλα, χξνο, Κέξθπξα, πέηζεο, Πφξνο, Λέξνο, Κάιπκλνο, Αίγηλα 78 > Π > Κξήηε, Ρφδνο, Λέζβνο, άκνο, Μχθνλνο 50 > Π > Λήκλνο, Νάμνο, Πάξνο, Σήλνο, Άλδξνο, Όδξα, Φνχξλνη, Οηλνχζζεο 20 > Π 55 ακνζξάθε, Κέα, Κάξπαζνο, Κχζεξα, Κχζλνο, έξηθνο, Φαξά, Άγ. Δπζηξάηηνο, Αληηθχζεξα Πεγή: ΔΤΔ, απνγξαθή πιεζπζκνχ 1991, επεμεξγαζία ζηνηρείσλ Καηά ηελ 30εηία , φια ζρεδφλ λεζηά ηεο Διιάδαο παξνπζηάδνπλ πιεζπζκηαθή ζπξξίθλσζε κε εμαίξεζε ηα Γσδεθάλεζα, ηε Κξήηε θαη ηελ Κέξθπξα. Σηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ε ηάζε απηή θαίλεηαη λα αλαζηξέθεηαη, φπνπ κία ζρεηηθή αχμεζε πνπ παξαηεξήζεθε ηελ δεθαεηία δελ θαίλεηαη λα ζπλερίδεηαη ηελ πεξίνδν (ζχκθσλα κε εθηίκεζε ηεο ΔΤΔ) 36

37 Πίλαθαο 10: Φπζηθή Κίλεζε Πιεζπζκνύ, Μεηαλάζηεπζε ΝΟΜΟ Πιεζπζκ όο 1981 Πιεζπζκ όο 1991 ύλνιν γελλήζε ωλ ύλνιν ζαλάηωλ Φπζηθή θίλεζε ΔΤΒΟΗΑ ΕΑΚΤΝΘΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΚΔΦΑΛΛΖΝΗΑ ΛΔΤΚΑΓΟ ΓΧΓΔΚΑΝΖΟ Τ ΚΤΚΛΑΓΧΝ ΛΔΒΟΤ ΑΜΟΤ ΥΊΟΤ ΖΡΑΚΛΔΗΟΤ ΛΑΗΘΗΟΤ ΡΔΘΤΜΝΖ ΥΑΝΗΧΝ Πεγή: ΔΤΔ, επεμεξγαζία ζηνηρείσλ Δθηίκεζε ειάρηζηεο κεηαλάζηεπζεο Σα πνζνζηά γελλεηηθόηεηαο είλαη εμαηξεηηθά ρακειά θαη ν θίλδπλνο δεκνγξαθηθήο θαηάξξεπζεο ππαξθηόο. 37

38 Πίλαθαο 11: Γείθηεο Γήξαλζεο Ννκόο Πιεζπζκόο Πιεζπζκόο Πιεζπζκόο Γείθηεο > 64 γήξαλζεο Ν. Κπθιάδσλ ,87 Ν. Γσδεθαλήζνπ ,50 Ν. Υίνπ ,97 Ν. άκνπ ,25 Ν. Λέζβνπ ,20 Ν. Λεπθάδαο ,21 Ν. Κεθαινληάο ,18 Ν. Κεξθχξαο ,91 Ν. Εαθχλζνπ ,87 ΔΛΛΑΓΑ ,71 Πεγή: ΔΤΔ, απνγξαθή 1991 Ο δείθηεο γήξαλζεο ζε 77 ειιεληθά λεζηά παξνπζηάδεη ηελ ίδηα δπζκελή εηθφλα: 14 λεζηά, φια απφ ην Νφηην Αηγαίν (κηθξά θαη κεγάια), έρνπλ δείθηε ίζν ε θαιχηεξν απφ ηνλ εζληθφ κέζν φξν, πνπ ήηαλ 0,71:1 (άηνκα άλσ ησλ 65 πξνο άηνκα θάησ απφ 15 εηψλ). Απφ ηελ αληίζεηε πιεπξά πνιχ πςειφ δείθηε γήξαλζεο (δηπιάζην απφ ηνλ κέζν φξν) παξνπζηάδνπλ κηθξά λεζηά φπσο ε Ακνξγφο, ε έξηθνο, ε Κχζλνο, ε Ηζάθε, ηα Κχζεξα, ε Αλάθε, ε Σήινο θαη ε Θάζνο. 38

39 2.4 ΑΓΤΝΑΜΙΔ ΚΑΙ ΙΥΤΡΑ ΗΜΔΙΑ, ΠΡΟΚΛΗΔΙ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΣΙΚΔ ΣΟΤ ΝΗΙΧΣΙΚΟΤ ΥΧΡΟΤ Ζ αξλεηηθή εμέιημε ησλ νηθνλνκηθψλ θαη δεκνγξαθηθψλ κεγεζψλ,πνπ ζπλερίδεηαη ζηε κεγάιε πιεηνςεθία ησλ λεζηψλ, ππνγξακκίδεη ηνλ ρακειφ βαζκφ ειθπζηηθφηεηάο ηνπο. Καηά ηελ 30εηία , φια ζρεδφλ λεζηά ηεο Διιάδαο παξνπζηάδνπλ πιεζπζκηαθή ζπξξίθλσζε κε εμαίξεζε ηα Γσδεθάλεζα, ηε Κξήηε θαη ηελ Κέξθπξα. Σηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο ε ηάζε απηή θαίλεηαη λα αλαζηξέθεηαη, φπνπ κία ζρεηηθή αχμεζε πνπ παξαηεξήζεθε ηελ δεθαεηία δελ θαίλεηαη λα ζπλερίδεηαη ηελ πεξίνδν (ζχκθσλα κε εθηίκεζε ηεο ΔΤΔ). πγθξηηηθά ρακειά εκθαλίδνληαη ηα πνζνζηά απαζρόιεζεο θαη ΑΔΠ ζηνλ πξσηνγελή ηνκέα γηα όιεο ηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο. Δμαίξεζε απνηειεί ε Κξήηε, φπνπ ν αγξνηηθφο ηνκέαο εμαθνινπζεί λα είλαη ηζρπξφο. Σα πνζνζηά απηά ηείλνπλ λα κεησζνχλ πεξηζζφηεξν, εμ αηηίαο ηεο εγθαηάιεηςεο ησλ αγξνηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαη πξνζαλαηνιηζκνχ ηνπ πιεζπζκνχ θπξίσο ζε ηνπξηζηηθέο δξαζηεξηφηεηεο, κε απνηέιεζκα ηελ ελίζρπζε ηνπ ηξηηνγελνχο ηνκέα. Ο δεπηεξνγελήο ηνκέαο παξακέλεη ζε ρακειά επίπεδα αλάπηπμεο γηα φιεο ηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο. ζνλ αθνξά ην θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ, νη Πεξηθέξεηεο ησλ Ηνλίσλ Νήζσλ θαη ηνπ Βνξείνπ Αηγαίνπ βξίζθνληαη ζε ρακειφηεξν επίπεδν απφ ην κέζν θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηεο ρψξαο. Αληηζέησο ην Νφηην Αηγαίν- κία θαη εμνρήλ ηνπξηζηηθή Πεξηθέξεηα- φπσο θαη ε Κξήηε, έρνπλ πςειφηεξν θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ απφ ην κέζν φξν ηεο ρψξαο. ζνλ αθνξά ηελ αλεξγία, απηή ζε φιεο ηηο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο βξίζθεηαη ζε ρακειφηεξν επίπεδν απφ εθείλν ηεο ρψξαο: Ηφληα Νεζηά 6,4%, Β. Αηγαίν 7,5%, Ν. Αηγαίν 4,9% θαη Κξήηε 4,6% (1997), ηε ζηηγκή πνπ ην αληίζηνηρν εζληθφ πνζνζηφ είλαη 10,3%. Μία κε ειθπζηηθή πεξηνρή φρη κφλν δελ πξνζειθχεη λέεο, θαηλνηφκεο δξαζηεξηφηεηεο θαη επελδχζεηο, αιιά έρεη ηελ ηάζε λα ράλεη θαη απηέο πνπ πξνυπήξραλ. Σν ίδην ηζρχεη θαη γηα ηνπο αλζξψπνπο, νη νπνίνη επεξεάδνληαη ηφζν απφ ηελ χπαξμε ζέζεσλ απαζρφιεζεο φζν θαη απφ ηηο παξερφκελεο ζε κηα πεξηνρή ππεξεζίεο. Ζ κείσζε ηεο ζηξαηεγηθήο ζεκαζίαο ησλ λεζηψλ ζην εζληθφ θαη παγθφζκην παξαγσγηθφ ζχζηεκα θαηά ηελ δηάξθεηα ηνπ 20νπ αηψλα, ζπληειέζηεθε θπξίσο εμαηηίαο δχν θξίζηκσλ κεηαβνιψλ : 39

40 ην κνληέιν παξαγσγήο, κε ηελ επηθξάηεζε ηεο παξαγσγήο νκνεηδψλ πξνηφλησλ ζε κεγάιε θιίκαθα θαη, ην ζχζηεκα ησλ κεηαθνξψλ κε ηελ αλάπηπμε ησλ ρεξζαίσλ θαη αεξνπνξηθψλ κεηαθνξψλ ζε ζπλδπαζκφ κε ηηο αιιαγέο ζην κέγεζνο ησλ πινίσλ θαη ζηνπο ζαιάζζηνπο δξφκνπο. Σα λεζηά, εμ αηηίαο ησλ ηδηαηηεξνηήησλ ηνπο (κηθξφ κέγεζνο, απνκφλσζε, πεξηθεξεηαθφηεηα, κηθξήο θιίκαθαο, πινχζην αιιά θαη εχζξαπζην πεξηβάιινλ), δελ κπνξνχζαλ λα είλαη αληαγσληζηηθά ζ απηφ ην νηθνλνκηθφ πεξηβάιινλ. Αληίζεηα, ην πεξηβάιινλ απηφ ζπλεπάγεηαη επηπιένλ θφζηνο, άκεζν θαη έκκεζν, ην νπνίν επηβαξχλεη ηε ιεηηνπξγία φισλ ησλ θνξέσλ πνπ δξνχλ ζην λεζησηηθφ ρψξν επηρεηξήζεηο, λνηθνθπξηά, δεκφζηνο ηνκέαο. Ζ θαηάζηαζε απηή, πνπ ζπλέβαιε θαζνξηζηηθά ζηελ νηθνλνκηθή, δεκνγξαθηθή πνιηηηζηηθή θαη πνιηηηθή πεξηζσξηνπνίεζε ησλ λεζηψλ, καο νδεγεί ζην ζπκπέξαζκα φηη ε αληαγσληζηηθφηεηα ησλ πξντφλησλ θαη ησλ ππεξεζηψλ πνπ παξάγνληαη ζηα λεζηά δελ ζα πξέπεη λα αλαδεηείηαη θχξηα απφ ην ρακειφ θφζηνο παξαγσγήο, αιιά κε βάζε άιια ραξαθηεξηζηηθά, φπσο ε πνηφηεηα, ε ηδηαηηεξφηεηα, ε κνλνπσιηαθή ζέζε ζε ζπγθεθξηκέλε αγνξά θιπ. 40

41 Πίλαθαο 12: Γείθηεο Δπεκεξίαο Πεξηθέξεηεο Μαζεηέο αλά 1000 θαηνίθνπο (1) Ννζνθνκεηαθέ ο θιίλεο αλά 1000 θαηνίθνπο (1) Οδηθό δίθηπν αλά ηεηξ.ρικ (1) Καηαλάιωζ ε νηθηαθνύ ξεύκαηνο αλά θάηνηθν (1994) Αξηζκόο ηειεθώλωλ αλά θάηνηθν (1995) Αλ. Μαθεδνλία 84,1 60,59 65,39 76,11 70,79 Θξάθε Κεληξηθή 101,52 109,2 76,08 106,87 90,01 Μαθεδνλία Γπηηθή Μαθεδνλία 104,52 74,22 80,08 89,56 72,09 Θεζζαιία 100,74 64,6 88,05 78,46 77,24 Ήπεηξνο 99,92 73,91 105,3 68,12 76,91 Ηφληα λεζηά 77,97 100,15 206,32 95,12 117,76 Γπηηθή Διιάδα 90,68 54,69 117,21 72,67 73,89 ηεξεά Διιάδα 85,91 40,44 97,94 81,64 80,19 Πεινπφλλεζνο 82,59 57,98 112,52 78,08 83,94 Αηηηθή 113,28 140,15 121,77 124,58 124,59 Βφξεην Αηγαίν 78,08 61,47 114,27 87,57 98,90 Νφηην Αηγαίν 82,65 131,07 108,72 99,36 150,00 Κξήηε 92,63 97,51 156,27 82,47 103,44 ύλνιν Πεγέο: (1) ΠΑ ΚΔΠΔ Γηάθνξεο κειέηεο Μέρξη ζήκεξα, ε Δ Δ δελ έρεη δηακνξθψζεη θαη πξνσζήζεη κηά ζπγθεθξηκέλε θαη εμεηδηθεπκέλε λεζησηηθή πνιηηηθή. Καηά θαηξνχο πξνβάιινληαη δηάθνξνη ιφγνη γηα ην παξαηεξνχκελν έιιεηκκα Κνηλνηηθήο λεζησηηθήο πνιηηηθήο, νη νπνίνη ζπλίζηαληαη, θπξίσο, ζε κία γεληθήο θχζεσο δήισζε φηη, ηα λεζηά ηεο ΔΔ είλαη ηφζν δηαθνξεηηθά κεηαμχ ηνπο, ψζηε δελ δχλαληαη λα θαιπθζνχλ απφ εληαία Κνηλνηηθή λεζησηηθή πνιηηηθή. Δίλαη, φκσο, πξνθαλέο φηη, παξά ηηο κεγάιεο κεηαμχ ηνπο δηαθνξέο, ηα λεζηά δηαζέηνπλ ζεκαληηθφηαηα θνηλά ραξαθηεξηζηηθά, ηα νπνία ζα δηθαηνινγνχζαλ (αλ δελ επέβαιαλ) ηελ εληαία αληηκεηψπηζή ηνπο πέξα απφ ην πιαίζην πνιηηηθψλ ηεο Οηθνλνκηθήο θαη Κνηλσληθήο πλνρήο. Απφ ηε δηθή καο πιεπξά, νη εζληθέο καο πνιηηηθέο δηακνξθψζεθαλ αλάινγα κε ηηο πεξηζηάζεηο ή ηηο θαηά πεξίπσζε θιαδηθέο πνιηηηθέο. Σα λεζηά ή ηκήκα ηνπο αληηκεησπίζηεθαλ είηε σο πξνβιεκαηηθή είηε σο παξακεζφξηα πεξηνρή, ζηελ νπνία εθαξκφζηεθαλ δξάζεηο κε θχξην ζηφρν ηελ κείσζε ηνπ θφζηνπο επέλδπζεο, παξαγσγήο θαη δηαβίσζεο ησλ θαηνίθσλ. Οη παξεκβάζεηο απηέο ζηάζεθαλ αδχλαηνλ λα αληηζηαζκίζνπλ ηηο αξλεηηθέο ζπλέπεηεο ησλ θιαδηθψλ 41

42 πνιηηηθψλ πνπ είραλ σο ζηφρν ηελ νηθνλνκηθή απνηειεζκαηηθφηεηα, κέζα απφ ηελ ζπλερή αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο θαη ηεο κείσζεο ηνπ θφζηνπο. Ζ αλάδεημε ηνπ ηνπξηζκνχ ζε κία απφ ηηο ηαρχηεξα αλαπηπζζφκελεο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ ηέινπο ηνπ 20νχ αηψλα έρεη αλακθηζβήηεηα ζεκαληηθέο επηπηψζεηο ζηα ειιεληθά λεζηά. ε πνιιέο πεξηπηψζεηο, ν ηνπξηζκφο θαη νη ζπλδεφκελεο κε απηφλ δξαζηεξηφηεηεο (θαηαζθεπέο, κεηαθνξέο, εκπφξην) απέθηεζαλ ηδηαίηεξα απμεκέλε βαξχηεηα. Οη ειιεληθέο λεζησηηθέο πεξηνρέο έδεημαλ φηη, ιφγσ θπξίσο ησλ θπζηθψλ αιιά θαη ησλ πνιηηηζηηθψλ ηνπο πφξσλ, δηαζέηνπλ ζηνλ ηνκέα απηφ απφιπην πιενλέθηεκα ζε ζρέζε κε ηηο ππφινηπεο ειιεληθέο πεξηνρέο, ζπγθεληξψλνληαο ην κεγαιχηεξν κέξνο ησλ θαηαιπκκάησλ θαη ησλ δηαλπθηεξεχζεσλ. Σα ειιεληθά λεζηά θαηάθεξαλ αθφκε λα είλαη αληαγσληζηηθά θαη ζε δηεζλέο επίπεδν, θεξδίδνληαο έλα κεξίδην απφ ηελ αλνηρηή παγθφζκηα αγνξά νξγαλσκέλνπ ειηνηξνπηθνχ ηνπξηζκνχ παξαιίαο. Ζ αγνξά, φκσο, απηή ιφγσ ηεο ζπλερψο απμαλφκελεο πξνζθνξάο απφ ρψξεο ηνπ ηξίηνπ θφζκνπ βξίζθεηαη ππφ πίεζε, ε νπνία έρεη σο απνηέιεζκα ηελ κείσζε ησλ εηζπξάμεσλ θαη πεξηζσξίσλ θέξδνπο ησλ επηρεηξήζεσλ, ηδηαίηεξα ησλ μελνδνρεηαθψλ. Θα κπνξνχζε λα ηζρπξηζηεί θαλείο φηη απηφ ην ζπγθεθξηκέλν ηνπξηζηηθφ πξντφλ. αθνινπζψληαο ηνλ θιαζηθφ θχθιν δσήο ελφο πξντφληνο, βξίζθεηαη πιένλ ζηελ θάζε ηεο σξίκαλζεο ή θαη ηεο θάκςεο. Δπνκέλσο, ε επηκνλή ζηελ παξαγσγή απηνχ ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο, κε ηελ ζπλερψο θζίλνπζα πξνζηηζέκελε αμία, θηλδπλεχεη λα νδεγήζεη θαη πάιη ζε αδηέμνδν ην παξαγσγηθφ ζχζηεκα ησλ λεζηψλ, φηαλ ε εμσηεξίθεπζε ηνπ θφζηνπο δελ ζα είλαη πιένλ δπλαηή, είηε ιφγσ πεξηβαιινληηθψλ πεξηνξηζκψλ, είηε ιφγσ ηεο κε δπλαηφηεηαο πξφζζεηεο ππνβάζκηζεο ηνπ ηνπξηζηηθνχ πξντφληνο, αλ δελ ππάξμνπλ αιιαγέο. Σν αδηέμνδν ζα είλαη πεξηζζφηεξν εκθαλέο ζηηο έληνλα ηνπξηζηηθέο πεξηνρέο, φπνπ επηθξαηεί νπζηαζηηθά θαζεζηψο κνλνθαιιηέξγεηαο εκθαλίδνληάο ηηο σο ηηο πιένλ πξνλνκηνχρεο. Παξά ηελ εθηεηακέλε πξνζπάζεηα πνπ θαηεβιήζε κέζσ ησλ έσο ζήκεξα πξνγξακκάησλ, παξακέλνπλ ζε νμπκέλε κνξθή γηα ηε πιεηνςεθία ησλ λεζηψλ νξηζκέλα θνηλά πξνβιήκαηα πνπ εκπνδίδνπλ ηελ αλάπηπμή ηνπο θαη ππνβαζκίδνπλ ηε πνηφηεηα δσήο ησλ θαηνίθσλ ηνπο : Ζ ζχγθξνπζε ησλ ρξήζεσλ γεο, ε ππεξεθκεηάιιεπζε ησλ πεξηνξηζκέλσλ θπζηθψλ πφξσλ, ε αιινίσζε ή ξχπαλζε ελφο ηδηαίηεξα επαίζζεηνπ πεξηβάιινληνο 42

43 φρη κφλν δπζρεξαίλνπλ ηελ πεξαηηέξσ αλάπηπμε αιιά δεκηνπξγνχλ θαη πξνυπνζέζεηο νπηζζνδξφκεζεο. Ζ αδπλακία παξνρήο θαζνιηθψλ θαη δηαζθαιηζκέλσλ ππεξεζηψλ πγείαο θαη παηδείαο εμαθνινπζεί λα απνηειεί κείδνλ αίηην πιεζπζκηαθήο απνςίισζεο ζηα κηθξφηεξα λεζηά. Οη αξαηέο θαη ζπρλά δηαθνπηφκελεο, ιφγσ θαηξηθψλ ζπλζεθψλ, ζαιάζζηεο θαη ελαέξηεο κεηαθνξέο απμάλνπλ ην αίζζεκα απνκφλσζεο θαη αλαζθάιεηαο ησλ κνλίκσλ θαηνίθσλ θαη εκπνδίδνπλ ηελ νκαιή παξαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα. Ζ θπξηνιεθηηθά απφιπηε εμάξηεζε ηεο λεζησηηθήο νηθνλνκίαο απφ ηνλ ηνπξηζκφ ηελ εθζέηεη ζε θπθιηθέο δηαθπκάλζεηο δήηεζεο, ζε έληνλε επνρηθφηεηα ιεηηνπξγίαο, ζε αδπλακία αμηνπνίεζεο ελαιιαθηηθψλ ζπγθξηηηθψλ πιενλεθηεκάησλ θαη δεκηνπξγεί ζνβαξά πξνβιήκαηα θνηλσληθήο θαη πνιηηηζκηθήο ζπλνρήο. Ζ ζηειερηαθή θαη νξγαλσηηθή αλεπάξθεηα ηεο θξαηηθήο δηνίθεζεο νδεγεί ζε αδπλακία δηεθπεξαίσζεο βαζηθψλ ιεηηνπξγηψλ αδεηνδφηεζεο, πηζηνπνίεζεο θαη ειέγρνπ, αδπλακία πνπ επηβαξχλεηαη απφ ηηο ειιηπείο κεηαθνξηθέο δηαζπλδέζεηο. ηελ πεξίπησζε ησλ λεζηψλ, ε γεσγξαθηθή ζπγθέληξσζε ησλ πφξσλ δελ πξνζθέξεη απνηειεζκαηηθέο ιχζεηο, αθνχ ε θαηάηκεζε ηνπ θπζηθνχ ρψξνπ απνηειεί ην θπξίαξρν ζηνηρείν ηεο λεζησηηθφηεηαο. Δίλαη, ελ ηνχηνηο, θαηεπείγνλ λα αληηκεησπηζζνχλ ηα πξναλαθεξζέληα πξνβιήκαηα ζηε δηάξθεηα ηεο πξνζερνχο πξνγξακκαηηθήο πεξηφδνπ κέζα ζηα δεδνκέλα φξηα ησλ δηαζέζηκσλ πφξσλ θαη ζην πιαίζην εμεηδηθεπκέλσλ πνιηηηθψλ θαη παξεκβάζεσλ, ηφζν ζην Κνηλνηηθφ φζν θαη ζην εζληθφ επίπεδν. πξνθιήζεηο: ηελ αιιαγή ηνπ αηψλα ηα λεζηά αληηκεηωπίδνπλ δύν κεγάιεο Σελ αμηνπνίεζε ηνπ κεηαβαιιόκελνπ δηεζλνύο πεξηβάιινληνο (ηηο ηερλνινγηθέο αιιαγέο ηδηαίηεξα ζηνπο ηνκείο ησλ ηειεπηθνηλσληψλ θαη ηεο πιεξνθφξεζεο, ηελ βαξχηεηα ησλ ππεξεζηψλ ζην ζρεκαηηζκφ ηνπ εζληθνχ πινχηνπ, ηε ζηξνθή ησλ επηδηψμεσλ ησλ αλζξψπσλ ππέξ πνηνηηθψλ ζηφρσλ θιπ.), ψζηε λα κεηαηξαπνχλ νη λεζησηηθέο ηδηαηηεξφηεηεο απφ κεηνλεθηήκαηα ζε πιενλεθηήκαηα. Σελ εθαξκνγή ηεο έλλνηαο ηεο αεηθνξίαο, δειαδή ηεο ζηαζεξήο αλαπηπμηαθήο πνξείαο πνπ λα επηηξέπεη ηελ δηαηήξεζε ηεο θπζηνγλσκίαο ηνπο θαη ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ζε βάζνο ρξφλνπ, πξνζειθχνληαο έλα ζηαζεξφ πιεζπζκφ. 43

44 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΛΙΣΙΚΔ ΣΗ ΔΔ ΓΙΑ ΣΟ ΝHΙΧΣΙΚΟ ΥΧΡΟ 3.1. ΔΙΑΓΧΓΗ Σν κνληέιν ζηξαηεγηθήο αλάπηπμεο ησλ πεξηνρψλ ηνπ λεζησηηθνχ ρψξνπ θαη ε ρσξνζέηεζε αλζξψπσλ θαη δξαζηεξηνηήησλ επεξεάζηεθαλ απν ηε: -ζπξξίθλσζε ηνπ πξσηνγελή ηνκέα ζε παγθφζκην επίπεδν θαηαξρήλ ππέξ ηεο βηνκεραλίαο θαη ζήκεξα ππέξ ησλ ππεξεζηψλ. -καδηθνπνίεζε παξαγσγήο, αλάπηπμε κεηαθνξψλ, θαη νη ηερλνινγηθέο αιιαγέο σο παξάκεηξνη ρσξνζέηεζεο ησλ δξαζηεξηνηήησλ. - κεηαθνξά ζηηο κε- αλαπηπγκέλεο δψλεο δξαζηεξηνηήησλ κε ρακειή πξνζηηζέκελε αμία. -παγθνζκηνπνίεζε ηεο νηθνλνκίαο θαη πεξηθεξεηνπνίεζε ησλ παξεκβάζεσλ Ζ πνιηηηθή ηεο ΔΔ ιακβάλνληαο ππφςε ηηο εμειίμεηο απηέο έιαβε κέηξα, είηε γηα ηελ ελίζρπζε ησλ παξαγσγψλ απφ δηαξζξσηηθέο παξεκβάζεηο, γηα ηελ ελίζρπζε ηεο αληαγσληζηηθφηεηαο ηεο επξχηεξεο νηθνλνκίαο, είηε γηα ηε ζηήξημε πξνβιεκαηηθψλ πεξηνρψλ. ηα πιαίζηα ησλ ηειεπηαίσλ ε Κνηλφηεηα ελέηαμε ηνλ λεζηωηηθό ρώξν αλαγλωξίδνληαο ηελ ηδηαηηεξόηεηα ηνπ, θαη πξνέβιεςε ηελ ιήςε εηδηθψλ κέηξσλ θαηά πεξίπησζε θαη ζε απφθιηζε απφ ηηο θαλνληζηηθέο ηεο ξπζκίζεηο. πλεπώο δελ ππήξμε εμεηδηθεπκέλε λεζησηηθή πνιηηηθή πξνζαξκνζκέλε ζηηο ηδηαηηεξόηεηεο θαη ζηηο αλαπηπμηαθέο δπλαηόηεηεο ηνπ Νεζησηηθνύ Υώξνπ θαη ε Κνηλόηεηα αξθέζηεθε ζε κηα δήισζε γεληθήο θύζεο όηη ηα λεζηά είλαη δηαθνξεηηθά κεηαμύ ηνπο θαη δελ δύλαληαη λα θαιπθζνύλ από εληαία Κνηλνηηθή Νεζησηηθή Πνιηηηθή. ε γεληθέο γξακκέο ε Κνηλφηεηα πξνζπαζεί λα δηακνξθψζεη πνιηηηθέο πνπ δηεπθνιχλνπλ ηε ζπλνρή κεηαμχ ηνκεαθσλ πνιηηηθψλ ηεο θαη αθεηέξνπ πξνσζνχλ ηε δηαπεξηθεξεηαθή ζπλεξγαζία. Κχξην ζπζηαηηθφ ησλ πνιηηηθψλ ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90 είλαη ε αλάδεημε δπλάκεσλ ζπλέξγηαο αλάκεζα ζε παξάγνληεο πνπ πξνσζνχλ ηελ αλαπηπμηαθή ζπλεξγαζία,ε νξγάλσζε δηθηχσλ ζεζκηθήο, ρσξηθήο θαη θιαδηθήο κνξθήο θαη ε ζπγθξφηεζε νινθιεξσκέλσλ παθέησλ ζηξαηεγηθψλ ζρεδίσλ πνπ εμππεξεηνχλ καθξνπξφζεζκα θαη κεζνπξφζεζκα αλαπηπμηαθά ζελάξηα. ε απηφ 44

45 ην πιαίζην ην άξζξν 130 Β ηεο πλζήθεο ηεο ΔΟΚ επηβάιιεη ζε φιεο ηηο Κνηλνηηθέο πνιηηηθέο λα ιακβάλνπλ ππφςε ηνπο ηε Πεξηθεξεηαθή δηάζηαζε ΣΟ ΚΑΘΔΣΧ ΣΧΝ ΝΗΙΧΝ ΣΟ ΚΟΙΝΟΣΙΚΟ ΓΙΚΑΙΟ Γηα έλα κεγάιν δηάζηεκα απφ ηα επίζεκα θείκελα ηεο ΔΔ έιεηπε θάζε αλαθνξά ζηα λεζηά κε κηα κφλε λχμε ζην Άξζξν ηεο πλζήθεο ηεο Ρψκεο γηα ηηο Γαιιηθά ππεξπφληηα εδάθε. Πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη «ην θνηλφ ζηνηρείν» απηψλ ησλ πεξηνρψλ είλαη ην «εμφρσο απφθεληξν» θαη φρη ν λεζησηηθφο ραξαθηήξαο. ηαδηαθά ε θαηάζηαζε άξρηζε λα αιιάδεη θαζψο εηζέξρνληαλ λέα θξάηεκέιε κε λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο θαη ηδξχζεθαλ ηα Γηαξζξσηηθά Σακεία ηα νπνία ζπλέβαιαλ ζηελ αλάδπζε ησλ πεξηθεξεηαθψλ δπλάκεσλ ζην εζσηεξηθφ ηεο Έλσζεο. Απφ ηηο 21 λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο πνπ ππάξρνπλ ζηα θξάηε-κέιε ηεο ΔΔ, νη πεξηζζφηεξεο έρνπλ θάπνην εηδηθφ λνκηθφ θαζεζηψο. 7 λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο απνιακβάλνπλ εηδηθφ θαζεζηψο απηνλνκίαο κε εηδηθέο λνκνζεηηθέο θαη θνξνινγηθέο αξκνδηφηεηεο 6 λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο, ρσξίο λα έρνπλ απηνλνκία έρνπλ θάπνην δηαθξηηφ θαζεζηψο δηαρείξηζεο. Γηα πνιιέο απφ ηηο ππφινηπεο 8 πεξηνρέο λεζησηηθνχ ραξαθηήξα έρνπλ πηνζεηεζεί δηνηθεηηθέο δνκέο φπσο ην Τπνπξγείν Αηγαίνπ γηα ηελ πεξίπησζε ηεο Διιάδαο. Σέινο γηα ηηο λέεο δέθα ρψξεο θξάηε-κέιε ηεο ΔΔ, ε Κχπξνο δελ είλαη «λεζί» ζχκθσλα κε ηνλ νξηζκφ ηεο EUROSTAT θαη γηα ηελ Μάιηα πνπ είλαη πιέγκα λεζηψλ, ην λεζί Gozo έρεη δηθφ ηνπ ππνπξγείν. Έηζη βξίζθνπκε δηαηάμεηο γηα λεζησηηθέο πεξηνρέο ζηε πλζήθε Πξνζρψξεζεο ηεο Γαλίαο, ηεο Ηξιαλδίαο θαη ηνπ Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ ζηηο 22 Ηαλνπαξίνπ 1972.Οη δηαηάμεηο απηέο πξνβιέπνπλ κία ζεηξά απφ παξεθθιίζεηο ζηελ εθαξκνγή ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ γηα ηα λεζηά Φεξφε, ηελ Γξνηιαλδία, ηα Αγγιν- Ννξκαλδηθά λεζηά θαη ην λεζί Μαλ. ε αληίζεζε ε πλζήθε πξνζρψξεζεο ηεο Διιάδαο ζηηο 28 Ματνπ 1979 δελ πεξηιακβάλεη θακία δηάηαμε γηα ηα ειιεληθά λεζηά. Ζ πλζήθε Πξνζρψξεζεο ηεο Ηζπαλίαο θαη ηεο Πνξηνγαιίαο ζηηο 12 Ηνπλίνπ ηνπ 1985 ζπκπεξηιακβάλεη κία ζεηξά δηαηάμεσλ γηα ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο 45

46 ησλ ελιφγσ ρσξψλ. Οη δηαηάμεηο απηέο παξνπζηάδνπλ έλα ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ, γηαηί επαλαθαζνξίδνπλ ηηο αξρέο ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ αλαθνξηθά κε ην «θαζεζηψο ησλ λεζησηηθψλ πεξηνρψλ». Θεζπίδνληαη κία ζεηξά παξεθθιίζεσλ ζηνλ θνξνινγηθφ θαη ηεισλεηαθφ ηνκέα θαζψο θαη ζηελ ειεχζεξε θπθινθνξία ησλ πξντφλησλ. Οη ζπλζήθεο Πξνζρσξεζεο ζπλνδεχνληαη απφ «Κνηλή Γήισζε» ζηελ νπνία ππνγξακκίδεηαη φηη έλαο απφ ηνπο βαζηθνχο ζηφρνπο ηεο Δπξσπατθήο Κνηλφηεηαο είλαη ε ηζφξξνπε νηθνλνκηθή αλάπηπμε κεηψλνληαο ηηο δηαθνξέο κε ηηο κεηνλεθηηθέο πεξηνρέο. Γηα θάπνηνπο λνκηθνχο ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαίνπ, ε Γήισζε απηή ζεσξείηαη ε κεηέξα ηεο αξρήο ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο ηνπ άξζξνπ 23 ηεο Δληαίαο Δπξσπατθεο Πξάμεο. Ζ πλζήθε Πξνζρψξεζεο ηεο Απζηξίαο, ηεο Φηιαλδίαο θαη ηεο νπεδίαο ζηηο 24 Ηνπλίνπ 1994 πεξηιακβάλεη αλαθνξά ζηα λεζηά Aland, θαζψο θαη κία «Κνηλή Γήισζε» γηα ην ηδηαίηεξν θαζεζηψο απηψλ ησλ λεζηψλ. Απηή ε αλαθνξά ζπκπεξηιακβάλεηαη ζην άξζξν 227 ηεο πλζήθεο. Ζ πλζήθε ηνπ Μααζηξηρη πεξηιακβάλεη ζε παξάξηεκα «Γήισζε γηα ηα ππεξπφληηα δηακεξίζκαηα ηεο ΔΔ». ηε ζπλέρεηα ε Γηαθπβεξλεηηθή επηβεβαηψλεη φηη ην θνηλνηηθφ δίθαην εθαξκφδεηαη ζ απηέο ηηο πεξηνρέο θαη πξνζζέηεη εάλ ζπληξέρεη ιφγνο είλαη δπλαηφ λα ζεζπηζηνχλ εηδηθά κέηξα ππέξ απηψλ ησλ πεξηνρψλ. πλζήθε ηνπ Μάαζηξηρη (1992) Άξζξν 154 ε ζρέζε κε ηα Γηεπξσπατθά Γίθηπα αλαθέξεηαη «ε αλάγθε ζχλδεζεο ησλ λεζηψλ θαη ησλ απνκνλσκέλσλ πεξηθεξεηψλ κε ηηο θεληξηθφηεξεο πεξηθέξεηεο ηεο Έλσζεο» ησλ λεζηψλ. πλζήθε ηνπ Άκζηεξληακ (1997) ηελ πλζήθε απηή γίλεηαη νπζηαζηηθά ε πξψηε αλαθνξά ζην δήηεκα ηνλ ηίηιν ΥVII Οηθνλνκηθή θαη Κνηλωληθή πλνρή» ζπκπεξηιακβάλεηαη ην Άξζξν 158 (πξώελ 130Α) ζχκθσλα κε ην νπνίν «Ζ Κνηλφηεηα απνζθνπεί ηδηαίηεξα ζηε κείσζε ησλ δηαθνξψλ κεηαμχ ησλ επηπέδσλ αλαπηπμεο ησλ δηαθφξσλ πεξηνρψλ θαη ζηε κείσζε ηεο θαζπζηέξεζεο ησλ πιένλ κεηνλεθηηθψλ πεξηνρψλ ή λήζσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ αγξνηηθψλ πεξηνρψλ». (Απφδνζε ζηελ ειιεληθή γιψζζα). Ζ δηαηχπσζε ηνπ Άξζξνπ σζηφζν είλαη αξθεηά αληηθαηηθή φηαλ πξέπεη λα γίλεη κεηάθξαζε απφ γιψζζα ζε γιψζζα. Ζ γαιιηθή απφδνζε κηιά γηα «des regions ou iles les moins favorisees, y compris les zones rurales». Ζ αγγιηθή απφδνζε 46

47 ζπκθσλεί κε ηελ ειιεληθή θαη κηιά γηα «the least favoured regions or islands, including rural areas». Ζ ηηαιηθή απφδνζε κηιά γηα «regioni meno favorite o insulari, coprese le zone rurali». Δίλαη θαλεξφ φηη αλάινγα κε ηελ απφδνζε κπνξεί λα εξκελεπηεί φηη ην ελδηαθέξνλ εζηηάδεηαη είηε ζηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο, είηε ζηα κεηνλεθηηθά λεζηά. Σφζν ην Δπξσπατθφ Κνηλνβνχιην, φζν θαη ε Οηθνλνκηθή θαη Κνηλσληθή Δπηηξνπή θάιεζαλ γηα επξεία εξκελεία ηνπ Άξζξνπ. Έηζη πηνζεηήζεθε ε Δξκελεπηηθή Γήιωζε 30 φπνπ «αλαγλσξίδεηαη φηη νη λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο έρνπλ δνκηθά κεηνλεθηήκαηα ιφγσ ηνπ ηδηαίηεξνπ λεζησηηθνχ ραξαθηήξα ηνπο, ηα νπνία επεηδή είλαη κφληκα δπζρεξαίλνπλ ηελ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή ηνπο αλάπηπμε. Σν Κνηλνηηθφ Γίθαην πξέπεη λα ιάβεη ππφςε ηνπ απηά ηα κεηνλεθηήκαηα θαη ηδηαίηεξα κέηξα γηα ηελ θαιχηεξε ελζσκάησζε απηψλ ησλ πεξηνρψλ ζηελ εζσηεξηθή αγνξά κε δίθαηεο ζπλζήθεο». Απφ ηε Γήισζε απηή δελ απνξξέεη θακία λνκηθή δέζκεπζε. Με ηελ αλαγλψξηζε φκσο ηεο ηδηαηηεξφηεηαο ηεο λεζησηηθφηεηαο σο κνλίκνπ εκπνδίνπ γηα ηελ αλάπηπμε ζηε πλζήθε ηνπ Ακζηεξληακ δεκηνπξγήζεθε ε απαξαίηεηε γηα θάζε θνηλνηηθή πνιηηηθή λνκηθή βάζε Δπίζεο ζηελ ίδηα πλζήθε ην Άξζξν αλαθέξεηαη απνθιεηζηηθά ζηα ηδηαίηεξα πξνβιήκαηα ησλ εμφρσο απφθεληξσλ πεξηθεξεηψλ ηεο ΔΔ. Έηζη αλαθέξεηαη φηη «Ζ πλζήθε πξέπεη λα εθαξκνζηεί γηα ηηο Γαιιηθέο πεξηνρέο, ηηο Αδφξεο, ηελ Μαδέξα θαη ηα Καλάξηα Νεζηά. Χζηφζν ηα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά απηψλ ησλ λεζηψλ φπσο ε απφζηαζε, ε κηθξή ηνπο έθηαζε, ην θιίκα, ε κνξθνινγία ηνπο, ε νηθνλνκηθή ηνπο εμάξηεζε απφ ιίγα πξντφληα δελ θαζηζηνχλ εχθνιε ηελ αλάπηπμε ηνπο θαη ζπλεπψο ην πκβνχιην κε εληζρπκέλε πιεηνςεθία θαη θαηφπηλ γλψκεο ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ, δχλαηαη λα πηνζεηήζεη εηδηθά κέηξα γηα ηελ πξνζαξκνγή θαη εθαξκνγή ηεο πλζήθεο. Σα κέηξα απηά κπνξεί λα αθνξνχλ ηεισλεηαθή πνιηηηθή, γεσξγηθή θαη αιηεπηηθεπνιηηηθή, δεκνζηνλνκηθή πνιηηηθή, θξαηηθέο εληζρχζεηο θαη πξνυπφζεζεο ζπκκεηνρήο ζηα δηνξζσηηθά ηακεία» 47

48 3.3 ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΗ ΠOΛΙΣΙΚΗ Ζ δξάζε ηεο ΔΔ γηα ηε ζηήξημε ησλ λεζηψλ εθδειψλεηαη κέζα απφ ηελ πεξηθεξεηαθή πνιηηηθή θαη πην πξφζθαηα κέζα απφ ζπγθεθξηκέλεο εμειίμεηο ηνπ θνηλνηηθνχ ζεζκηθνχ πιαηζίνπ ηηο νπνίεο ζα αλαιχζνπκε ζηα επφκελα ππνθεθάιαηα 3.4,3.5, 3.6. Ζ Δ.Δ. γηα λα αληηκεησπίζεη ηα πξνβιήκαηα πνπ νθείινληαη ζηελ ππαλάπηπμε ησλ Νεζηψλ θαη εθείλα πνπ αλαθχπηνπλ απφ ηελ ελνπνίεζε ηεο Αγνξάο ρξεζηκνπνηεί: α) Δηδηθά Πξνγξάκκαηα θαη Πξσηνβνπιίεο γηα ηηο ππεξ-πεξηθεξεηαθεο πεξηνρέο πνπ ζηελ πιεηνςεθία ηνπο είλαη λεζηά θαη ζηνρεχνπλ ζηελ αληηκεηψπηζε ησλ ηδηαηηεξνηήησλ απηψλ. Έρνπλ νξηδφληην ραξαθηήξα θαη δξνπλ εληφο ηεο ινγηθήο ηεο ηνπηθήο αλάπηπμεο θαη ηεο πηνζέηεζεο πξνζαξκνγψλ ζηελ Κνηλνηηθή Ννκνζεζία. δξνπλ ζπκπιεξσκαηηθά κε ηηο δηαξζξσηηθέο ελέξγεηεο. β) Γηαξζξσηηθή Πνιηηηθή πνπ δελ απεπζχλεηαη απνθιεηζηηθά ζηηο λεζησηηθέο Πεξηθέξεηεο, αιιά θαιχπηεη ηηο ζεσξνχκελεο ππαλάπηπθηεο θαη αζθείηαη κέζσ: 1.Σσλ Κ.Π. θαη Δ. Π. 2.Σσλ Κνηλνηηθψλ Πξσηνβνπιηψλ: ιεο ζρεδφλ πνπ πινπνηήζεθαλ θαη εθαξκνγή ηεο κεηαξξχζκηζεο ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ είραλ ρσξνηαμηθφ Πξνζαλαηνιηζκφ, είηε παξεκβαίλνληαο ζε ζπγθεθξηκέλεο θαηεγνξίεο Πεξηθεξεηψλ (πρ ΙΝΣΔRRΔG, ENVIREG, LEADER, RECHAR, REGIS θ.ι.π.) είηε εληζρχνληαο ηελ εζσηεξηθή δηαζχλδεζε ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ κέζσ αληαιιαγψλ θαη αλάπηπμεο δηθηχσλ ( STAR, TELEMATlQUE, STRIDE, EUROFORM, θιπ) Βέβαηα, θακία απφ απηέο δελ εμεηδηθεχεηαη απνθιεηζηηθά ζην λεζησηηθφ ρψξν. 3.Σσλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ. Σα Γηαξζξσηηθά Σακεία είλαη ηα ρξεκαηνδνηηθά κέζα ηεο EE γηα ηελ άζθεζε ηεο Πεξηθεξεηαθήο Πνιηηηθήο, πνπ παξεκβαίλνπλ δηα ηεο ρξεκαηνδφηεζεο ησλ ζηφρσλ. Tα Γηαξζξσηηθά Tακεία είλαη ην Eπξσπατθφ Tακείν Πεξηθεξεηαθήο Aλάπηπμεο (ETΠA), ην Eπξσπατθφ Kνηλσληθφ Tακείν (EKT), ην Eπξσπατθφ Γεσξγηθφ Tακείν Πξνζαλαηνιηζκνχ θαη Δγγπήζεσλ (EΓTΠE) θαη ην λέν Xξεκαηνδνηηθφ Mέζν Πξνζαλαηνιηζκνχ ηεο Aιηείαο. Tν Tακείν πλνρήο πνπ ηδξχζεθε ην 1993 εμππεξεηεί θαη απηφ ηνπο ζηφρνπο ηεο δηαξζξσηηθήο πνιηηηθήο ηεο Έλσζεο. 48

49 Ζ 1 ε πεγή γηα ηνλ εληνπηζκφ ησλ Δπξσπατθψλ πνιηηηθψλ 14 είλαη ε πλζήθε ηεο Ρψκεο, πνπ κεηαμχ άιισλ (ΚΑΠ, πνιηηηθή κεηαθνξψλ, αληαγσληζκνχ, νηθνλνκηθεο θαη θνηλσληθήο πνιηηηθήο) πξνέβιεπε ηελ ίδξπζε ηεο Δπξσπατθήο Σξάπεδαο Δπελδχζεσλ (άξζξα ), πνπ απνηέιεζε ην 1 ν βήκα ζηελ θαηεχζπλζε ηεο Πεξηθεξεηαθήο Πνιηηηθήο. Ζ ηειεπηαία εγθαηληάδεηαη κε ηελ ίδξπζε ηνπ Δπξσπατθνχ Σακείνπ Πεξηθεξεηαθήο Αλάπηπμεο ην 1975 εμαηηίαο ηεο αχμεζεο ησλ αληζνηήησλ ζην εζσηεξηθφ ηεο Κνηλφηεηαο απν ηελ έληαμε ηνπ Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ, ηεο Ηξιαλδίαο θαη ηεο Γαλίαο. Χο ην 1988 ε Πεξηθεξεηαθή πνιηηηθή ζηεξίδεηαη απνθιεηζηηθά ζην ΔΣΠΑ, ην νπνίν ιεηηνπξγεί ζπκπιεξσκαηηθά ζηηο εζληθέο πεξηθεξεηαθέο πνιηηηθέο ησλ θξαηψλ-κειψλ κέζσ ηεο ζπγρξεκαηνδφηεζεο ζρεδίσλ ππνδνκψλ θαη ηεο δηελέξγεηαο παξαγσγηθψλ επελδχζεσλ. Απφ ην 1985 θαη κεηά εληζρχεηαη ε θνηλνηηθή δηάζηαζε κε ηε ζπκκεηνρή (εθηφο ηνπ ΔΣΠΑ) ζηνλ Πξνγξακκαηηζκφ ηνπ Δ.Κ.Σ. θαη ηνπ ΔΓΣΠΔ (Σκήκα Πξνζαλαηνιηζκνχ ηνπ Δπξσπατθνχ Γεσξγηθνχ Σακείνπ Πξνζαλαηνιηζκνχ θαη Δγγπήζεσλ). Ζ πηινηηθή εθαξκνγή απηήο πινπνηείηαη κε ηα ΜΟΠ ( ), πνπ ζπγρξεκαηνδνηνχληαη απφ ηα ηξία ηακεία θαη αθνινπζνχλ νινθιεξσκέλε αλαπηπμηαθή πξνζέγγηζε. Ζ Δληαία Δπξσπατθή Πξάμε (1986) ζεζκνζεηεί ηελ Πεξηθεξεηαθή Πνιηηηθή σο Κνηλνηηθή ζηα πιαίζηα ηεο Οηθνλνκηθήο θαη Κνηλσληθήο πλνρήο (130Α-Η 30Δ), (πξνσζψληαο ηελ νινθιήξσζε ηεο Δληαίαο Δζσηεξηθήο Αγνξάο), ε νπνία «απνζθνπεί ζηελ κείωζε ηνπ ράζκαηνο κεηαμύ ηωλ δηαθόξωλ πεξηνρώλ θαη ηεο θαζπζηέξεζεο ηωλ κεηνλεθηηθώλ πεξηνρώλ». ηελ πνιηηηθή γηα ην πεξηβάιινλ (130 R-130 Σ) πεξηιακβάλνληαη θαη κέηξα πνπ αθνξνχλ ζηε ρσξνηαμία, ρξήζεηο γεο θαη ηε δηαρείξηζε πδάηηλσλ πφξσλ. Αθνινπζεί ε κεηαξξχζκηζε ηεο ιεηηνπξγίαο ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ κέζσ ηεο έθδνζεο λέσλ θαλνληζκψλ ην 1988 θαη ε ζπγθέληξσζε ησλ θνηλνηηθψλ ρξεκαηνδνηήζεσλ ζε νκάδεο πεξηνρψλ / ζηφρσλ πνπ πξνζδηνξίδνληαλ απεπζείαο ζε θνηλνηηθφ επίπεδν βάζεη επξσπατθψλ πξνηεξαηνηήησλ ( πεξηνρέο ζε αλαπηπμηαθή 14 ΤΠΔΥΧΓΔ, Υσξηθέο Δπηπηψζεηο ησλ Δπξσπατθψλ Πνιηηηθσλ,ΚαπθαιαοΑλδξηθνπνπινπ Θεζζαινληθε

50 θαζπζηέξεζε, ζηφρνο 1, βηνκεραληθέο πεξηνρέο ζε παξαθκή, ζηφρνο 2 θαη αγξνηηθέο πεξηνρέο, ζηφρνο 5β). ηνλ θαλνληζκφ 4454/1988 γηα ην ΔΣΠΑ πεξηιήθζεθε έλα λέν άξζξν, ην άξζξν 10 πνπ ρξεκαηνδνηεί Καηλνηφκεο Γξάζεηο θαη έδσζε ζηελ Δπηηξνπή ην δηθαίσκα λα ζπγθεληξψζεη ηα αλαγθαία ζηνηρεία γηα ηελ θαηάξηηζε ελφο Πξννπηηθνύ ρεδίνπ Οξγάλωζεο ηνπ Κνηλνηηθνύ Υώξνπ, θαζψο θαη ηε δπλαηφηεηα λα ρξεκαηνδνηεί δξάζεηο πνπ απνβιέπνπλ ζηελ ελίζρπζε ησλ δηακεζνξηαθψλ πεξηνρψλ, ζηε δηαπεξηθεξεηαθή θαη δηαζπλνξηαθή ζπλεξγαζία, ζηελ αληαιιαγή εκπεηξηψλ θαη ζηελ πξνψζεζε Πξνηχπσλ ζρεδίσλ θαη δξάζεσλ. Ζ ζπλζήθε ηεο Δπξσπαηθήο Έλσζεο (Μάαζηξηρ 1992) θαηνρπξψλεη ζηνπο γεληθνχο ζηφρνπο ηεο ΔΔ (άξζξν B) θαη ηεο Δπξσπατθήο Κνηλφηεηαο (άξζξν 2) ηελ Οηθνλνκηθή θαη Κνηλσληθή ζπλνρή. Γεκηνπξγνχληαη λέα θνηλνηηθά φξγαλα φπσο ε Δπηηξνπή Πεξηθεξεηψλ θαη ην Σακείν πλνρήο θαη λέεο πνιηηηθέο (δηεπξσπα η θά δίθηπα,παηδεία θαη επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε θαη λενιαία, πνιηηηζκφο, δεκφζηα πγεία, πξνζηαζία θαηαλαισηψλ, βηνκεραλία) κε έληνλεο ρσξηθέο θαη πεξηθεξεηαθέο δηαζηάζεηο. πλνδεχηεθε απφ λέεο ηξνπνπνηήζεηοησλ θαλνληζκψλ ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ θαη ρώξηζε ηηο πεξηνρέο πνπ ρξήδνπλ ελίζρπζεο από απηά ζε 5 πεξηνρέο ζηόρνπο. Ζ ζπλζήθε ηνπ Amsterdam (1997) ελίζρπζε ηελ Οηθνλνκηθή θαη Κνηλσληθήζπλνρή θαη αλαγλώξηζε επίζεκα ηελ ηδηαηηεξόηεηα ηνπ Νεζηωηηθνύ Υώξνπ ζπκπεξηιακβάλνληαο ζρεηηθή δηάηαμε ζην άξζξν 130 Α (2 ε παξάγξ) πηνζεηψληαο εηδηθή δήισζε ζηε πλζήθε κεηά απφ πξφηαζε ηεο ΔιιεληθήοΚπβέξλεζεο θαιψληαο γηα ιήςε εηδηθψλ κέηξσλ πνπ ζα ζπκβάιινπλ ζηελ θαιχηεξε ελζσκάησζε ησλ Νεζηψλ ζηελ Δληαία Δζσηεξηθή Αγνξά θάησ απφ δίθαηεο πξνυπνζέζεηο. ην πκβνχιην Κνξπθήο ηεο Κνηλφηεηαο ην 1998 ζηε Ρφδν κεηά απφ πηέζεηο ηεο Διιάδαο, αλαγλσξίδνληαη ηα ηδηαίηεξα θνηλωληθά πξνβιήκαηα πνπ αληηκεηωπίδνπλ νξηζκέλεο λεζηωηηθέο πεξηνρέο ηεο Κνηλόηεηαο), θαιψληαο ηελ Δπηηξνπή λα ηα εμεηάζεη θαη λα ππνβάιεη Πξνηάζεηο αληηκεηψπηζήο ηνπο. Σν Μάξηην ηνπ 1999 ζην πκβνχιην ηνπ Βεξνιίλνπ θαζνξίδνληαη νη πφξνη ηεο Πξνγξακκαηηθήο Πεξηφδνπ θαη ηνλ Ηνχλην ςεθίδνληαη νη λένη θαλνληζκνί ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ (1260/1999). 50

51 ΜΔΣΡΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΤΝΟΥΗ - ΓΙΔΤΡΧΠΑΙΚΑ ΓΙΚΣΤΑ- ΥΧΡΟΣΑΞΙΚΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ Ζ ζπλέρεηα ηεο βνήζεηαο πνπ παξέρεηαη απφ ηα δηαξζξσηηθά ηακεία κεηά απφ ην 2006 ζα είλαη χςηζηεο ζεκαζίαο γηα ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο, ηδηαίηεξα ζηα πιαίζηα ησλ δεκνζηνλνκηθψλ πεξηνξηζκψλ πνπ επηβάιινληαη απφ ηε δηεχξπλζε. Οη ζχκβνπινη ζεσξνχλ φηη ε αμηνιφγεζε ηεο επηιεμηκφηεηαο πνιιψλ λεζησηηθψλ πεξηνρψλ απιψο βάζεη ηνπ ΑΔΠ δεκηνπξγεί κεγάια θελά θαη φηη πξέπεη απηή ε αμηνιφγεζε λα απνηειείηαη απφ άιινπο πνζνηηθνχο ή πνηνηηθνχο ζηαηηζηηθνχο δείθηεο. Ζ ζπιινγή ησλ ζηαηηζηηθψλ φζνλ αθνξά ηα λεζηά αληηκεησπίδεη ζεκαληηθά πξνβιήκαηα θαη ζα ήηαλ επηζπκεηφ λα θαζηεξσζεί έλα ίδξπκα γηα απηέο ηηο πεξηνρέο λεζηψλ (ή ηηο πεξηνρέο πνπ πάζρνπλ απφ θπζηθέο «κεηνλεμίεο») γηα λα βειηηψζεη ηε δηαδηθαζία ζπιινγήο θαη λα ελζαξξχλεη ηε δηάδνζε ηεο νξζήο πξαθηηθήο ζηα λεζηά. Οη ζπδεηήζεηο ζρεηηθά κε ηηο ζηαηηζηηθέο πξέπεη λα νξγαλσζνχλ κε ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο γηα λα θαζνξίζνπλ ηελ θαηάζηαζε ηεο νηθνλνκηθήο πγείαο ηνπο θαη πψο απηέο νη ζηαηηζηηθέο πξέπεη λα ζπιιερζνχλ. Γεγνλφο είλαη φηη ζα πξέπεη λα δηαθνξνπνηεζεί ε ζέζε ησλ λεζηψλ ζηελ θνηλνηηθή ζηαηηζηηθή νλνκαηνινγία. Σν Σακείν πλνρήο έρεη ζπκβάιεη ζηηο βειηηψζεηο ζηα δίθηπα κεηαθνξψλ θαη ελέξγεηαο ζε εθείλα ηα λεζηά πνπ είλαη επηιέμηκα γηα απηήλ ηελ ρξεκαηνδφηεζε αιιά πνιιά άιια λεζηά δελ είλαη ζε ζέζε λα σθειεζνχλ θαη αληηκεησπίδνπλ αθφκα ηεξάζηηεο δπζθνιίεο ζηε ζχλδεζε ηνπο κε ηα δηεπξσπατθά δίθηπα (TENs). Πηφ ειπηδνθφξνο είλαη ε δπλαηφηεηα γηα ηελ αλαλεψζηκε ελέξγεηα πνπ πνιιά λεζηά θαηέρνπλ, έηζη ψζηε λα ηνπνζεηεζνχλ ζηελ πξψηε γξακκή αλάπηπμεο ησλ δηεπξσπατθψλ ελεξγεηαθψλ δηθηχσλ βαζηζκέλσλ ζηνπο αλαλεψζηκνπο πφξνπο. Με ηελ πξνζζήθε ησλ άξζξσλ 129 Β 129 Γ ζηελ Ηδξπηηθή πλζήθε ηεο ΔΟΚ ην 1992 θαζνξίδεηαη ε πνιηηηθή γηα ηα Γπηηθνεπξσπατθά Γίθηπα πνπ αθνξνχλ έξγα ππνδνκήο ζηνπο ηνκείο κεηαθνξψλ, ηειεπηθνηλσληψλ θαη ελέξγεηαο. ηφρνο ε νινθιήξσζε ηεο εζσηεξηθήο αγνξάο θαη ε επίηεπμε νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο κέζσ ηεο Πξνψζεζεο ηεο δηαζχλδεζεο θαη δηαιεηηνπξγηθφηεηαο ησλ εζληθψλ δηθηχσλ, θαζψο θαη ηεο πξφζβαζεο ζηα δίθηπα απηά, ελψ ιακβάλεηαη εηδηθφηεξα ππφςε ε αλάγθε λα ζπλδεζνύλ νη λεζηωηηθέο, νη κεζόγεηεο θαη νη πεξηθεξεηαθέο πεξηνρέο κε ηηο θεληξηθέο πεξηνρέο ηεο 51

52 Κνηλόηεηαο 15. Σα δίθηπα απηά ζα επηηξέςνπλ ηελ θαιχηεξε, αζθαιέζηεξε θαη θζελφηεξε θπθινθνξία, ηελ ηζφξξνπε ρσξνηαμηθή νξγάλσζε ηνπ Δπξσπατθνχ ρψξνπ θαη ηε γεθχξσζε κε ηελ Αλαηνιηθή Δπξψπε, κε απψηεξν ζηφρν ηελ νινθιήξωζε ηεο εληαίαο αγνξάο θαη ηελ αλάπηπμε ηωλ δεζκώλ κεηά ηελ θαηάξγεζε ηωλ ζπλόξωλ κε ηηο απνκαθξπζκέλεο πεξηνρέο 16. Σν αίηεκα ηεο ρξεκαηνδφηεζεο ησλ δηθηχσλ απηψλ απφ ηελ Διιάδα, Ηζπαλία, Πνξηνγαιία, Ηξιαλδία, νδήγεζε ζηε ζχζηαζε ηνπ Σακείνπ πλνρήο. ΔΤΡΧΠΗ 2000: ΠΡΟΟΠΣΙΚΔ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΣΟΤ ΚΟΙΝΟΣΙΚΟΤ ΥΧΡΟΤ πξνζδηνξίζεη ηε Ζ έθζεζε παξνπζηάζηεθε ζηε Υάγε ην 1991 επηδηψθνληαο λα ρωξηθή θαη γεωγξαθηθή δηάζηαζε ηωλ πεξηθεξεηαθώλ πξνβιεκάηωλ απνηειψληαο έηζη ηελ πξψηε απφπεηξα δηακφξθσζεο ρσξνηαμηθήο πνιηηηθήο ζε Κνηλνηηθφ Δπίπεδν. Δπηζεκαίλεη ηελ χπαξμε ζνβαξψλ ρσξνηαμηθψλ αληηθάζεσλ (δεκνγξαθηθφ πξφβιεκα, ππνδνκέο κεηαθνξψλ, επηθνηλσληψλ θαη ελέξγεηαο, πεξηβάιινλ) πνπ εκπνδίδνπλ ηελ νξζνινγηθή θαηαλνκή ησλ πφξσλ πνπ αλ δελ παξαθακθζνχλ, ζα πεξηνξίζνπλ ηελ επέθηαζε ησλ σθειεηψλ απφ ηελ εληαία εζσηεξηθή αγνξά ζε φιεο ηηο πεξηνρέο ηεο Κνηλφηεηαο. Τπνζηεξίδεη φηη ηα πξνβιήκαηα απηά κπνξνχλ λα παξαθακθζνχλ κε ζπγθεθξηκέλεο κνξθέο δηαπεξηθεξεηαθήο ζπλεξγαζίαο, πνπ εληζρχνπλ ηε ζπλνρή ηνπ θνηλνηηθνχ ρψξνπ. ζνλ αθνξά ηηο Νφηηεο Πεξηνρέο επηζεκαίλεη φηη έλα απφ ηα ζπνπδαηφηεξα πξνβιήκαηα ησλ γεσγξαθηθά επαίζζεησλ παξαθηησλ πεξηνρψλ είλαη ε πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. ΔΤΡΧΠΗ (1994) ΔΤΡΧΠΗ 2000+: ΤΝΔΡΓΑΙΑ ΓΙΑ ΣΗ ΥΧΡΟΣΑΞΙΑ ΣΗΝ Βαζηθφο ζθνπφο ηνπ πξνγξάκκαηνο είλαη ε παξνρή ελφο πιαηζίνπ ζπλεξγαζίαο ζηνλ ηνκέα ηεο ρσξνηαμίαο κεηαμχ ησλ θξαηψλ-κειψλ. ηελ ινγηθή απηή δίλεη κεγάιε έκθαζε ζηελ πεξαηηέξσ πξνψζεζε ησλ δηεπξωπαϊθώλ δηθηύωλ πην ζπγθεθξηκέλα ε αλάπηπμε ησλ δηεπξωπαϊθώλ δηθηύωλ ππνδνκώλ κεηαθνξώλ 15 Αλδξηθνπνπινπ Δ.,Οη πεξηθέξεηεο ζηελ Δπξσπαηθή Δλσζε,ζει Αλδξηθνπνπινπ Δ.,Οη πεξηθέξεηεο ζηελ Δπξσπαηθή Δλσζε,ζει

53 αλακέλεηαη λα εληζρχζεη ηελ αληαγωληζηηθόηεηα ηωλ λεζηωηηθώλ πεξηνρώλ ράξε ζηε βειηίωζε ηεο πξνζπειαζηκόηεηάο ηνπο ζηηο πην θεληξηθεο πεξηνρέο πνπ ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο απνηεινχλ αγνξέο ή ηα θέληξα αιπζίδσλ δηαλνκήο. Σα δίθηπα ηειεπηθνηλωληώλ θαη πιεξνθνξηθήο αλακέλεηαη λα ζπλεηζθέξνπλ ζηελ νινθιήξωζε ηνπ Κνηλνηηθνύ ρώξνπ επηηξέπνληαο ηελ απνθέληξσζε θαη ηελ εγθαηάζηαζε επηρεηξήζεσλ ζε πεξηνρέο καθξηά απφ ηα θέληξα, ψζηε λα απνθεπρζνχλ νη ππεξζπγθεληξψζεηο πινχηνπ θαη πιεζπζκνχ θαη λα πξνσζεζεί ε ηζφξξνπε αλάπηπμε ηνπ ρψξνπ. Δπηπξφζζεηα, ε νινθιήξσζε ησλ δηθηχσλ κεηαθνξάο θπζηθνχ αεξίνπ θαη ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο θαη ε πινπνίεζε πεξηβαιινληηθψλ έξγσλ κεγάιεο θιίκαθαο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηα δηεπξσπατθά δίθηπα αλακέλεηαη λα ζπκβάιινπλ κε ηε ζεηξά ηνπο ζηελ νινθιήξσζε ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ. Ζ Δθζεζε επηζεκαίλεη φηη ζηα λεζηά ηεο Διιάδαο, καδί κε νξηζκέλα θνκκάηηα ηνπ εζσηεξηθνχ ηεο θαη ηκήκαηα ηεο λφηηαο Ηηαιίαο ππάξρεη έλαο κεγάινο αξηζκφο απνκνλσκέλσλ θαη απξνζπέιαζησλ δσλψλ. Οη πξνηεηλφκελεο απφ ηελ Δθζεζε ρσξηθέο δηαζπλδέζεηο, πξνσζψληαο ηε δηαζπλνξηαθή ζπλεξγαζία Θα απεγθισβίζνπλ ηηο πεξηκεηξηθέο πεξηνρέοηεο ΔΔ. Σν πξφγξακκα απηφ θάλεη επηπιένλ κλεία ζηελ πξνψζεζε ηεο εθ ηωλ θάηω ζπλεξγαζίαο κεηαμχ ησλ Πεξηθεξεηψλ πνπ αληηκεησπίδνπλ θνηλά Πξνβιήκαηα, κε απψηεξν ζηφρν ηελ εδαθηθή ζπλνρή ηνπ Κνηλνηηθνχ ρψξνπ. Άιια ζέκαηα πνπ ζίγεη ε Έθζεζε θαη ηα νπνηα αθνξνχλ ηδηαίηεξα ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο είλαη ε θαηάξγεζε ηωλ πνιηηηζηηθώλ ηδηνκνξθηώλ, ε πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο θαη εηδηθόηεξα ε πξνζηαζία από ηελ ππεξβνιηθή εθκεηάιιεπζε ηωλ νηθνινγηθά επαίζζεηωλ πεξηνρώλ (ζηηο πεξηνρέο απηέο πεξηιακβάλνληαη πνιιά ειιεληθά λεζηά) θαη ζηελ αληηκεηώπηζε ηωλ πξνβιεκάηωλ πξνθαινύληαη πεξηθεξεηαθόηεηα θαη ηνλ θνηλωληθό απνθιεηζκό. ΥΔΓΙΟ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΣΟΤ ΚΟΙΝΟΣΙΚΟΤ ΥΧΡΟΤ (1997) Σν Κείκελν απηφ απνηειεί πξσηνβνπιία ησλ Κξαηψλ Μειψλ θαη φρη ηεο Δπηηξνπήο φπσο ζπλέβε κε ηα πξνεγνχκελα θείκελα. Σν ΑΚΥ σο βαζηθνχο ζηφρνπο έρεη: ηελ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή ζπλνρή ηεο ΔΔ, ηελ αεηθφξν αλάπηπμε θαη ηελ ηζφξξνπε αληαγσληζηηθφηεηα. Δηδηθόηεξα γηα ηα λεζηά αλαθέξεη: ζην θεθάιαην ΗΗΓ.1 «Πξνο έλα Πξφγξακκα Γξάζεο Δπξσπατθήο Υσξνηαμηθήο Αλάπηπμεο ην θείκελν αλαθέξεηαη ζηελ αλάγθε εμαζθάιηζεο θαιύηεξεο πξνζπειαζηκόηεηαο ζηηο απνκαθξπζκέλεο πεξηθέξεηεο, κε εθαξκνγή 53

54 ζπζηεκάηωλ ζπλδπαζκέλωλ κεηαθνξώλ, θαζώο θαη ζηελ ελίζρπζε ηωλ ζπλνξηαθώλ πεξηνρώλ ηεο Δ.Δ. θαη ηωλ πόιεώλ ηνπο. ΚΟΙΝΟΣΙΚΔ ΠΡΧΣΟΒΟΤΛΙΔ Υσξνηαμηθνχ πεξηερνκέλνπ δξάζεηο πνπ πεξηιακβάλνπλ θαη ηνπο λεζηωηηθνύο ρώξνπο είλαη θαη ε θνηλνηηθή πξσηνβνπιία INTERREG III ζηα πιαίζηα ρξεκαηνδφηεζεο ηνπ ΔΣΠΑ Ζ πξσηνβνπιία απηή πξνσζεί ηηο δηαζπλνξηαθέο, δηαθξαηηθέο θαη δηαπεξηθεξεηαθέο ζπλεξγαζίεο, δειαδή ηε δηακφξθσζε εηαηξηθψλ ζρέζεσλ ππεξάλσ ησλ ζπλφξσλ, γηα ηελ πξνψζεζε ηεο ηζφξξνπεο ρσξνηαμίαο πνιππεξηθεξεηαθψλ ζπλφισλ ΚΟΙΝΗ ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΑΛΙΔΙΑ Ζ ΚΑΠ πηνζεηψληαο ηελ επηθξαηνχζα αληίιεςε γηα αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο ζηνλ γεσξγηθφ ηνκέα, ζηήξημε νηθνλνκηθά ηνπο παξαγσγνχο εγγπψκελε ηηκέο βάζεο. Αλ θαη πεξηζζφηεξν σθειεκέλνη ππήξμαλ νη κεγάινη παξαγσγνί ησλ ρσξψλ ηεο Β.Δπξψπεο -νη νπνίνη απνξξνθνπζαλ πξηλ ηελ ηειεπηαία αλαζεψξεζε πεξίπνπ ην 80% ηεο θνηλνηηθήο δαπάλεο- ε πιεηνλφηεηα ησλ γεσξγψλ είλαη ζαθψο θεξδηζκέλε ζε θαζαξά εηζνδεκαηηθνχο φξνπο. Απηφ νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη ε ηηκή ηνπ πξντφληνο ήηαλ εγγπεκέλε θαη πςειφηεξε απφ εθείλε ηεο δηεζλνχο αγνξάο, αλεμαξηήησο νγθνπ παξαγσγήο γηα κηα ζεηξά πξντφληα, ελψ παξάιιεια ππήξραλ θαη εηζνδεκαηηθέο εληζρχζεηο. Αλ ζεσξήζνπκε σο νξζή ηελ εθηίκεζε φηη πεξίπνπ ην 50% ηνπ ειιεληθνχ αγξνηηθνχ εηζνδήκαηνο πξνέξρεηαη απφ θάζε είδνπο επηδνηήζεηο, θαη κάιηζηα ζε πεξηφδνπο θαηά ηηο νπνίεο ην ειιεληθφ θξάηνο δελ ζα κπνξνχζε λααληηκεησπίζεη έλα αλάινγν δεκνζηνλνκηθφ βάξνο, ζα πξέπεη λα απνδερηνχκε ηνλ θαηαξρήλ ζεηηθφ ξφιν ηεο ΚΑΠ γηα ηα αγξνηηθά εηζνδήκαηα θαη ηελ βειηίσζε ηεοπνηνηεηαο δσήο ζηελ χπαηζξν (βειηίσζε ζπλζεθψλ εξγαζίαο, ππνδνκέο...).σηα νηζιά δελ ζα ήηαλ ππεξβνιή λα ηζρπξηζηνχκε φηη ε παξαγσγή ζην ηξίπηπρν: ειαηνπαξαγσγή, πξνβαηνηξνθία - αηγνηξνθία θαη ακπεινπξγία παξαηεξείηαη ηα ηειεπηαία ρξφληα είηε ζηαζεξνπνίεζε είηε αχμεζε ηεο παξαγσγήο, έζησ θαη αλ ε παξαγσγηθφηεηα δελ είλαη ηδηαίηεξα πςειή θαη ηα πξντφληα αληαγσληζηηθά γηα ιφγνπο πνπ ζρεηίδνληαη ηφζν κε ηελ ηδηνκνξθία ηνπ ρψξνπ, φζν θαη κε ηελ νξγάλσζε 54

55 ηεο παξαγσγήο. Απηφ απνδεηθλχεη έκκεζα φηη νη κεηαβηβαζηηθέο πιεξσκέο εμ αηηίαο ηεο ΚΑΠ ήηαλ ηθαλνπνηεηηθέο θαη ζπγθξάηεζαλ ηνπο παξαγσγνχο. Γελ είλαη ζίγνπξν φηη απηφ καθξνρξφληα ζα θαλεί ζεηηθν γηα ηελ ειιεληθή γεσξγία ζπλνιηθά θαη γηα ηα λεζηά εηδηθφηεξα, ηδηαίηεξα φηαλ νινθιεξσζνχλ νη κεηαξξπζκίζεηο θαη ζηα κεζνγεηαθά πξντφληα, πνπ έρνπλ σο ζηφρνπο: - ηε κείσζε ηνπ θφζηνπο ηεο ΚΑΠ γηα ηνλ επξσπατθφ πξνυπνινγηζκφ έηζη ψζηε λα επηηεπρζεί δεκνζηνλνκηθή πεηζαξρία, αιιά θαη -ηε κείσζε ησλ ηηκψλ κε ηελ απειεπζέξσζε ηνπ αληαγσληζκνχ φπσο απηφ έρεη ζπκθσλεζεί ζε παγθφζκην επίπεδν. Κη απηφ γηαηί ην θαζεζηψο ησλ εγγπεκέλσλ ηηκψλ απνπξνζαλαηφιηζε ζε κεγάιν βαζκφ ηνπο παξαγσγνχο ησλ νπνίσλ ην ελδηαθέξνλ ζηξάθεθε πεξηζζφηεξν ζηε κεγηζηνπνίεζε ησλ εηζπξάμεσλ ησλ επηδνηήζεσλ παξά ζηε κεγηζηνπνίεζε ησλ θεξδψλ απφ απηή θαζ απηή ηελ παξαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα. Υαξαθηεξηζηηθα εηλαη ηα παξαδείγκαηα ηεο αιφγηζηεο επέθηαζεο ησλ πεξηζζφηεξν επηδνηνχκελσλ θαη πξνζνδνθφξσλ θαιιηεξγεηψλ ζε βάξνο ηεο ακεηςηζπνξάο, φπσο ην βακβάθη ζηνλ ζεζζαιηθφ θάκπν ή ην ζθιεξφ ζηηάξη ζηνλ Δβξν θαη ηελ Κξήηε. Αλάινγα θαηλφκελαζπκβαίλνπλ ζηελ θηελνηξνθία κε ηελ ππεξβνιηθή κεγέζπλζε ησλ θνπαδηψλ ηεοαηγν-πξνβαηνηξνθίαο, ρσξίο αληίζηνηρα ε βνζθνηθαλφηεηα ησλ θνπαδηψλ λα ην επηηξέπεη, κε αξλεηηθέο ζπλέπεηεο ζην πεξηβάιινλ. Αληίζεηα ειάρηζηεο επελδχζεηο έγηλαλ γηα ηελ βειηίσζε ηεο αληαγσληζηηθφηεηαο ησλ εθκεηαιεχζεσλ. Ηδηαίηεξε θαζπζηέξεζε παξαηεξείηαη ζηηο δηαξζξσηηθέο κεηαβνιέο κε ηελ εηζαγσγή θαηλνηφκσλ δξάζεσλ (πρ. βηνινγηθέο θαιιηέξγεηεο, βειηίσζε βνζθφηνπσλ), ζηελ ζσζηή αμηνπνίεζε (ηππνπνίεζε θαη εκπνξία) ησλ γεσξγηθψλ πξντφλησλ (γάια, ιάδη, ζηηάξη), ζηελ εθπαίδεπζε ησλ αγξνηψλ, ηελ ηερληθή ζηήξημε ησλ λέσλ αγξνηψλ θιπ. Οη δηαξζξσηηθέο απηέο αδπλακίεο ζα αλαδεηθλχνληαη φιν θαη πεξηζζφηεξν φζν ζα πξνρσξά ε κείσζε ησλ επηδνηήζεσλ θαη ε αλαγθαηνηεηα γηα παξαγσγε αληαγσληζηηθψλ πξντφλησλ ζε κηα αλνηρηή αγνξά. Οη κεηαξξπζκίζεηο πνπ εθαξκφδνληαη απφ ην 1992 βαζίδνληαη ζε ηδέεο πνπ αλαπηχρζεθαλ ζηα ηέιε ηνπ 80 θαη πξνβιέπνπλ κείσζε ησλ απνζεκάησλ, κείσζε ησλ εμαγσγηθψλ επηδνηήζεσλ, κείσζε ησλ πνζνηήησλ ησλ πξντφλησλ γηα ηα νπνηα ππάξρεη εγγπεκέλε ηηκή, κείσζε ησλ επηδνηήζεσλ ζηελ παξαγσγε θαη γεληθά κείσζε ηνπ ξφινπ ηεο γεσξγηθήο παξαγσγήο ζηελ χπαηζξν. Ζ λέα πνιηηηθή νινθιεξσκέλεο αγξνηηθήο αλάπηπμεο πνπ εθαξκφδεηαη ζηαδηαθά ζα ζηεξίδεηαη φιν 55

56 θαη πεξηζζφηεξν ζηηο κηθξνκεζαίεο επηρεηξήζεηο επηρεηξήζεηο (ΜΜΔ), ζηνλ ηνπξηζκφ, ζηελ παξνρή ππεξεζηψλ, ζηελ πξνζηαζηα ηνπ πεξηβαιινληνο θιπ. Ζ δηαηήξεζε ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο ησλ αγξνηηθψλ ηνπίσλ -θαη ην λεζησηηθφ ηνπίν απνηειεί θάηη ην μερσξηζηφ-θαη ε ελίζρπζε ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο δξαζηεξηνηήησλ ζηνλ αγξνηηθφ γψξν απνηεινχλ έλα ζεκαληηθφ εξγαιείν ζηελ πξνζπαζεηα ηεο αλαπηπμεο. Οη δξαζηεξηνηεηεο απηεο εηλαη νηθνλνκηθέο (εθηνο απφ ηε γεσξγία θαη ηε δαζνπνλία, ε ρεηξνηερλiα, ν ηνπξηζκφο, ε βηνηερλία θαη νη ππεξεζίεο), είηε θνηλσληθέο (δεκηνπξγψληαο έλα ρψξν δσήο θαη αλαςπρήο πγηή θαη ειθπζηηθφ - απν νηθνλνκηθήο αιιά θαη θνηλσληθήο άπνςεο- δηαηεξψληαο ηηο παξαδφζεηο θαη ηελ πνιηηηζηηθή θιεξνλνκηά), είηε ππέξ ηνπ πεξηβάιινληνο ηελ πεξηπνίεζε ηνπ ηνπίνπ, ηε δηαηήξεζε ηεο βηνινγηθήο πνηθηιφηεηαο θαη ηεο πεξηβαιινλη ηθήο ηζνξξνπηαο. Απφ ηα παξαπάλσ θαίλεηαη ε λέα δηάζηαζε πνπ ιακβάλεη ν αγξνηηθφο ρψξνο ζηελ επξσπατθή πνιηηηθή κε ζηφρν λα εκπνδηζηεί ε πιήξεο θαηάξξεπζε ηνπ θνηλσληθννηθνλνκηθνχ ηζηνχ. Δηζη φζν πεξηνξίδεηαη ν ξφινο ηνπ αγξνηηθνχ ρψξνπ σο πξν κεζεπηή πξντφλησλ, εληζρχεηαη ν ξφινο ηνπ σο ρψξνπ παξνρήο εηδηθψλ ππεξεζηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ πνηφηεηα δσήο θαη ηνλ θπζηθφ θαη πνιηηηζηηθφ πινχην ησλ πεξηνρψλ απηψλ. Γηα λα κπνξέζεη λα επνδνζεί κία ηέηνηα πνιηηηθή είλαη απαξαίηεηε δηαηήξεζε ελφο δσληαλνχ αγξνηηθνχ ρσξνπφπσο ηηηινθνξείηαη ε δηαθήξπμε ηνπ Cork πνπ ζεκαηνδνηεί ηελ λέα πνιηηηθή (ΔΔ, 1996). Ζ λέα απηή πνιηηηθή απαηηεί ζρεδηαζκφ κε νινθιεξσκέλε ρσξηθή πξνζέγγηζε, φπνπ ε αλάπηπμε ηνπ πξσηνγελή ηνκέα δηαπιέθεηαη ηφζν κε εθείλε ησλ άιισλ ηνκέσλ, φζν θαη κε ηελ θνηλσληθή θαη ηελ πνιηηηζηηθή αλάπηπμε θαζψο θαη ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. Ζ Κνηλή Αγξνηηθή Πνιηηηθή θαη ε Κνηλή Πνιηηηθή Αιηείαο έρνπλ ιάβεη ππφςε ηε ζπγθεθξηκέλε θαηάζηαζε ησλ ππεξπεξηθεξεηαθψλ νξηζκέλσλ λεζηψλ πεξηνρψλ θαη ζηηο δηάθνξεο πεξηπηψζεηο. Έηζη φπσο ζα αλαιχζνπκε θαη θαησηέξσ ζην θεθάιαην 4 γηα ηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ θαη ζηελ αληίζηνηρε παξάγξαθν γηα ηελ γεσξγία, ν Καλνληζκφο 2019/93 εηζάγεη εηδηθά κέηξα γηα ηα κηθξά λεζηά ηνπ Αηγαίνπ ζε ζρέζε κε ζπγθεθξηκέλα πξντφληα.ηνλ άλσ Καλνληζκφ δίλεηαη ν νξηζκφο «κηθξφ λεζί» σο έλα λεζί φπνπ νη κφληκνη θάηνηθνη ηνπ δελ μεπεξλνχλ ηνπο Ζ Κνηλή Πνιηηηθή Αιηείαο αιιά θαη ε Κνηλή Αγξνηηθή Πνιηηηθή (ΚΑΠ) θαζνξίδνπλ νξηζκέλνπο ηχπνπο ηηκψλ, είλαη φκσο πηζαλφ νη ηηκέο απηέο λα είλαη θαηαζηξεπηηθέο ζηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο φπνπ νη δαπάλεο παξαγσγήο είλαη ζπρλά πςειέο. ε θάζε πεξίπησζε ηα λεζηά αληηκεησπίδνπλ εκπφδηα, φπσο ε απφζηαζε 56

57 απφ ηηο κεγάιεο αγνξέο πνπ ζπρλά απμάλεη ηηο δαπάλεο θαη, ζηελ πεξίπησζε ηεο ΚΑΠ, ην έδαθνο πνπ είλαη δχζθνιν λα θαιιηεξγεζεί, ην πςειφ χςνο θαη ε κηθξήο θιίκαθαο εξγαζία. πλεπψο, αθφκα θη αλ νη ηηκέο αγνξάο κπνξνχλ ζεσξεηηθά λα ππεξβνχλ ηηο ειεγρφκελεο ηηκέο πνπ επηβάιιεη ε ΔΔ, ν αληαγσληζκφο επηβάιιεη ηηο βαξηέο πηέζεηο ζηα πξαγκαηηθά πεξηζψξηα πνπ κπνξνχλ λα επηηεπρζνχλ θαη σο εθ ηνχηνπ ζηε γεληθή απνδνηηθφηεηα ησλ θηεκάησλ. Θα πξέπεη λα ηνληζηεί φηη ηα πξνγξάκκαηα ηεο ΚΑΠ δελ θάλνπλ νπνηαδήπνηε δηάθξηζε κεηαμχ ησλ δηάθνξσλ ηχπσλ αγξνηηθψλ πεξηνρψλ. Σν ζεκείν απηφ ζα κπνξνχζε λα ζπδεηεζεί θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ελδηάκεζεο αλαζεψξεζεο ηεο ΚΑΠ αθφκα θη αλ κηα ηέηνηα κεηαηφπηζε ζα εμαξηψηαλ ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηηο πξνηεξαηφηεηεο πνπ επηιέγνληαη απφ ηα θξάηε κέιε παξά απφ ηηο πξνηεξαηφηεηεο ηεο Δπηηξνπήο ΠΟΛΙΣΙΚΔ ΥΔΣΙΚΑ ΜΔ ΣΟΝ ΑΝΣΑΓΧΝΙΜΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΔΧΣΔΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ Ζ επηζπκία λα δεκηνπξγεζνχλ πεδία δξαζηεξηφηεηαο ίζσλ επθαηξηψλ ζε φιε ηελ Έλσζε είλαη κηα απφ ηηο ιχδηεο ιίζνπο ηεο αλάπηπμήο ηεο θαη απνηειεί έλα αλαπφζπαζην ηκήκα ηεο θηινζνθίαο ηεο. Ζ εμάιεηςε ησλ εκπνδίσλ ζην εκπφξην θαη ε ζέζπηζε πνιηηηθψλ γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ αληαγσληζκνχ, ηεο εληαίαο αγνξάο θαη ησλ θξαηηθψλ εληζρχζεσλ απνηεινχλ πξνηεξαηφηεηα ζηελ ηζηνξία ίδξπζεο ηεο ΔΔ. Πεξίπνπ 95% ησλ λεζηώλ σθεινύληαη από ηνπο πηό εύθακπηνπο θαλόλεο γηα ηνλ αληαγσληζκό θαη ηηο δεκόζηεο επηρνξεγήζεηο ζπλεπεία ηεο ζέζεο ηνπο ζην πιαίζην ησλ δηαξζξσηηθώλ ηακείσλ. Δληνχηνηο, απηή ε πνιηηηθή ζα πξέπεη λα επαλεμεηαζηεί ιακβάλνληαο ππφςε ηνπο πηζαλνχο πεξηνξηζκνχο ζηελ επηιεμηκφηεηα γηα απηά ηα Σακεία θαη νη νπνίνη πεξηνξηζκνί ζα έρνπλ επηπηψζεηο ζηα παξφληα 15 κέιε ηεο Έλσζεο κεηά απφ ην Πηζαλφηαηα, κεξηθά λεζηά ζα παςνπλ λα είλαη επηιέμηκα ζηφ πιαίζην ησλ δηαξζξσηηθψλ ηακείσλ, ππφ ηνλ φξν φκσο φηη ζα παξακείλνπλ ζπκπεξηιακβαλφκελα ζην ράξηε πνπ εγθξίλεη ηηο ζεκαληηθφηεξεο θξαηηθέο εληζρχζεηο. ε απηφ ην ζεκείν είλαη ζεκαληηθφ λα επηκείλεη ζην ζηφρν απηήο ηεο πνιηηηθήο. Μεγαιχηεξε επειημία ζηηο θξαηηθέο εληζρχζεηο δελ ζεκαίλεη λα παξαρσξεί θαλείο ζηα λεζηά αληαγσληζηηθά πιενλεθηήκαηα αιιά λα παξέρεη ηέηνηεο δηεπθνιχλζεηο ψζηε λα ιεηηνπξγνχλ ζχκθσλα κε ηνπο ίδηνπο θαλφλεο κε ηελ επεηξσηηθή ρψξα. 57

58 Γηάθνξα ζπγθεθξηκέλα πξνβιήκαηα έρνπλ πξνθχςεη, θπξίσο φζνλ αθνξά ηελ παξάθηηα λαπηηιία. Δίλαη νπζηαζηηθφ γηα ηηο δηαδηθαζίεο αληαγσληζκνχ θαη πξνζθνξάο λα ππάξρνπλ ππεξεζίεο πνξζκείσλ πξνο φθεινο ησλ λεζηψλ. Ζ θνηλνηηθή λνκνζεζία ζρεηηθά κε ηελ απειεπζέξσζε ησλ ζαιάζζησλ θαη ελαέξησλ κεηαθνξψλ θαηά πξψηνλ αλαγλσξίδεη ξεηά ηελ θαηάζηαζε ησλ λεζηψλ. Έηζη, ν Καλνληζκφο (ΔΚ) αξηζ. 3577/92 πξνβιέπεη γηα ηα θξάηε-κέιε ηε δπλαηφηεηα λα ζπλάπηνπλ ζπκβάζεηο παξνρήο ππεξεζίαο δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο κε λαπηηιηαθέο εηαηξείεο πνπ εμππεξεηνχλ ηα λεζηά ή λα ηνπο επηβάιιεη ππνρξεψζεηο παξνρήο ππεξεζίαο δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο σο φξν γηα ηελ παξνρή ππεξεζηψλ ελδνκεηαθνξάο.οη ληηξεθηίβεο ηεο Δπηηξνπήο νξίδνπλ ζε ζρέζε κε ηηο δηαδηθαζίεο φηη ε εηαηξεία κε ηε ρακειφηεξε πξνζθνξά ζα θεξδίδεη θαη ηε ζχλαςε ηεο ζχκβαζεο κεηαθνξάο θαζψο θαη φηη ν ρξφλνο ηζρχνο ηεο ζχκβαζεο δελ κπνξεί λα είλαη κεγαιχηεξνο ησλ 5 εηψλ, γεγνλφο ην νπνίν είλαη απνηξεπηηθφ γηα ηδησηηθή λαπηηιηαθή εηαηξεία, θαζψο είλαη αδχλαην ζε απηφ ην δηάζηεκα λα έρεη απνζβέζεη ηελ επέλδπζε ηεο. Άιια ζέκαηα πνπ πξέπεη λα ηεζνχλ, είλαη γηα παξάδεηγκα ε αλάιπζε ησλ πξνβιεκάησλ ζρεηηθά κε ηα ζθαγεία θαη ε αλάπηπμε ππεξεζηψλ κε ζπγθεθξηκέλν ζηφρν λα βνεζήζνπλ ηνπο πιεζπζκνχο ησλ λεζηψλ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΑ ΣΗ ΔΔ ΠΟΤ ΑΦΟΡΟΤΝ ΣΑ ΝΗΙΑ - Δλέξγεηα - πξνώζεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο αλαλεώζηκεο ελέξγεηαο π.ρ. πξόγξακκα ALTENER - Έξεπλα - πξνγξάκκαηα γηα ηελ Κνηλωλία ηεο Πιεξνθνξίαο - Γεκόζηα πγεία - πξνγξάκκαηα ηειεϊαηξηθήο - Πεξηβάιινλ-Πξόγξακκα LIFE - Απαζρόιεζε - ηζρπξόηεξε ηνπηθή δηάζηαζε Μεξηθά λεζηά έρνπλ σθειεζεί απφ κεξηθά απφ απηά ηα πξνγξάκκαηα. Eηδηθφηεξα, ζε ζρέζε κε ηα πξνγξάκκαηα πνπ αθνξνχλ ηελ εμνηθνλφκεζε ελέξγεηαο ζα πξέπεη λα ηνλίζνπκε φηη ε έληαμε ησλ λεζηψλ ζε απηά είλαη πνιχ ζεκαληηθή δεδνκέλνπ φηη ε κείσζε ηνπ ελεξγεηαθνχ θφζηνπο θαη ε αχμεζε ηεο ελεξγεηαθήο απηνλνκίαο ησλ λεζηψλ έρεη πξσηεχνπζα ζεκαζία γηα ηελ νηθνλνκηθή ηνπο αλάπηπμε. Σα πξνγξάκκαηα πνπ αθνξνχλ ηελ αμηνπνίεζε ησλ αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο είλαη : 58

59 -THERMIE ε γεληθέο γξακκέο ην πξφγξακκα απηφ απνζθνπεί ζηελ πξνψζεζε λέσλ θαζαξψλ θαη νηθνλνκηθψλ ελεξγεηαθψλ ηερλνινγηψλ θπξίσο ζηνλ ηνκέα ησλ κεηαθνξψλ θαη πξνσζεί ηελ νξζνινγηθή ρξήζε ησλ αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο, ησλ ζηεξεψλ θαπζίκσλ θαη ησλ πδξνγνλαλζξάθσλ. -ΑLTENER To πξφγξακκα απηφ ζηνρεχεη ζηελ πεξαηηέξσ έξεπλα θαη πξνψζεζε ησλ αλαλεψζηκσλ κνξθψλ ελέξγεηαο. 3.8 ΓΙΚΣΤΑ ΤΝΔΡΓΑΙΑ ΚΑΙ ΔΝΧΜΑΣΧΗ ΣΧΝ ΝΗΙΧΝ ΣΟΝ ΔΤΡΧΠΑΨΚΟ ΚΑΙ ΓΙΔΘΝΗ ΥΧΡΟ Η νινθιήξσζε ησλ λεζηώλ ζε επξύηεξα θνηλσληθά, πνιηηηθά θαη νηθνλνκηθά ζπζηήκαηα απνηειεί κηα ζηξαηεγηθή πνπ ζα επηηξέςεη ζηα λεζηά ηεο ΔΔ λα θαζνξίζνπλ ηνλ μερσξηζηφ ηνπο ξφιν ζε έλα επξχηεξν ζχζηεκα ελψ παξάιιεια ζα δηαηεξνχλ ηελ ηαπηφηεηά Σνπο. Ζ δηαπίζησζε απηή έγηλε ζην πκβνχιην Κνξπθήο ηεο ΔΚ ζηε Ρφδν ην 1988 φπνπ αλαγλσξίζηεθαλ επίζεκα νη ηδηαηηεξφηεηεο ησλ λεζηψλ θαη ζπδεηήζεθε ε αλάιεςε πξσηνβνπιηψλ. Απφ ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1970 νη ζπλεξγαζίεο θαη ε ελζσκάησζε πινπνηνχληαη θαη κε ηε ζπκκεηνρή ζε πολιηικά δίκηςα πνπ εθπξνζσπνχλ ζπκθέξνληα ησλ λεζησηηθψλ πεξηθεξεηψλ. Σέηνηα παξαδείγκαηα απνηεινχλ ε Γηάζθεςε ησλ Νεζησηηθψλ πεξηνρψλ ζηα πιαίζηα ηνπ ζπκβνπιίνπ ηεο Δπξψπεο θαη ε ζχζηαζε ην 1980 ηεο Δπηηξνπήο Νεζηψλ, ζηα πιαίζηα ηεο Γηάζθεςεο γηα ηηο Παξάθηηεο Πεξηθεξεηαθέο Πεξηνρέο ηεο ΔΔ (Conference of Peripheral Maritime Regions of the EEC, CPMR), Πνπ απνηειεί έλα πνιηηηθφ δίθηπν δηαπεξηθεξεηαθήο ζπλεξγαζίαο θαη επίζεκν ζχκβνπιν ηεο ΔΔ. Ζ Δπηηξνπή, αθνχ δηαηχπσζε πξνβιεκαηηζκνχο πάλσ ζηα ηδηάδνληα ραξαθηεξηζηηθά θαη ζηελ εχξεζε ελφο θαηάιιεινπ κνληέινπ αλάπηπμεο γηα ηα λεζηά, θαηάιεμε ζηε δεκηνπξγία ελφο δηθηχνπ πνπ ζα δηαρεηξίδνληαη νη ίδηεο πεξηθέξεηεο - κέιε ηεο Γηάζθεςεο θαη ζα ζπγρξεκαηνδνηεζεί απφ ηελ ΔΔ γηα ηα ηξία πξψηα ρξφληα ιεηηνπξγίαο Σνπ. Σν δίθηπν απηφ νλνκάδεηαη European Islands System of Links and Exchanges (EURISLES) θαη άξρηζε ην 1992, ζηα πιαίζηα ηνπ πξνγξάκκαηνο RECITE. απηφ ζπκκεηέρνπλ κεηαμχ άιισλ, ε πεξηθέξεηα Βνξείνπ Αηγαίνπ, ε Κνξζηθή, ην Isle of Wight, νη Αδφξεο, ε Μαξηηλίθα, ε 59

60 Ρενπληφλ, ην Καλάξηα Νεζηά θαη ε Μαδέτξα. Βαζηθφο ηνπ ζηφρνο είλαη ε πξνψζεζε ηεο πνιηηηθήο ηεο δηαπεξηθεξεηαθήο ζπλεξγαζίαο θαη ε παξνρή πιεξνθνξηψλ ζε θάζε ελδηαθεξφκελν (ΔΔ, ηνπηθέο αξρέο, ηδησηηθφο ηνκέαο, εξεπλεηέο, θ.ι.π.) γην νηηδήπνηε αθνξά ηα λεζηά ηεο Κνηλφηεηαο. Πην ζπγθεθξηκέλν, ε πινπνίεζε ηνπ δηθηχνπ πηζηεχεηαη φηη ζα βνεζήζεη 17 : * ζηην επεξεπγαζία νέων Τεσνολογιών για ηη μείωζη ηων επιπηώζεων από ηην απομόνωζη, πνπ αθνξά ηελ ππέξβαζε ησλ κεηνλεθηεκάησλ πνπ πθηζηαληαη ηα λεζηά ζηνπο ηνκείο ηεο πξφζβαζεο ζηελ πιεξνθφξεζε θαη ζηηο επηθνηλσλίεο * ζηην ύπαπξη πληποθοπιών πποζαπμοζμένων ζηιρ ανάγκερ ηων νηζιών * ζηην ύπαπξη επγαλείων Πος θα επιηπέποςν μόνιμη εκηίμηζη ηος βαθμού ανάπηςξηρ ηωνηζιών, ηων πποβλημάηων ηοςρ και ηος δςναμικού ηοςρ, δεδνκέλνπ ηνπ αλεπαξθή ραξαθηήξα ησλ λεζησηηθψλ ζηαηηζηηθψλ * ζηην επεξεπγαζία μιαρ νηζιωηικήρ πολιηικήρ από ηην πλεςπά ηηρ Κοινόηηηαρ ψζηε λα ιεθζεί ππφςηλ ε λεζησηηθή δηάζηαζε ζηε ρσξνζέηεζε ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ θαη ζηε θνηλνηηθή λνκνζεζία θαη ηέινο * ζηην ππαγμαηοποίηζη οικονομιών, ιφγσ π.ρ. ηεο δηάδνζεο ηερληθψλ θαηαζθεπήο ππνδνκψλ, εκπεηξίαο, θ.ι.π. Άιιν παξάδεηγκα απνηειεί ε Καζηεξσκέλε Γηάζθεςε γηα ηηο Σνπηθέο θαη Πεξηθεξεηαθέο Αξρέο ηεο Δπξψπεο (Standing Conference of the Local and Regional Authorities of Europe, CLRAE) θαη ε νπνία έρεη επηηξνπέο πνπ αζρνινχληαη ηδηαίηεξα κε ηα λεζηά. Παξφκνηα δίθηπα ππάξρνπλ θαη κεηαμχ κηθξφηεξσλ λεζηψλ, φπσο ζηα γαιιηθά λεζηά ηνπ Αηιαληηθνχ, ζηα λεζηά ηεο Ηξιαλδίαο, θαη αιινχ. Σέινο, ζε ηερληθφ επίπεδν, γίλνληαη πξνζπάζεηεο γηα ηελ νξγάλσζε ελφο δηθηχνπ πνπ ζα ελψζεη ηα Παλεπηζηήκηα θαη ηα θέληξα εξεπλψλ ησλ λεζηψλ, θαη ε ίδξπζε ελφο Δπξσπατθνχ Ηδξχκαηνο γηα ηα Νεζηά (Δπrνξeαn Islands Foundation), κε ζθνπφ ηελ ζπιινγή θαη παξνρή ζηνπο ελδηαθεξφκελνπο φισλ ησλ δηαζέζηκσλ πιεξνθνξηψλ γηα ηα λεζηά ηεο ΔΔ. ε δηεζλέο επίπεδν ηδξχζεθε πξφζθαηα ζηε Βφξεηα Αδξηαηηθή ην Γηεζλέο Κέληξν Δξεπλαο γηα ηελ Αλάπηπμε Νεζηψλ (International Island Development Research Center) πνπ αζρνιείηαη κε ηελ έξεπλα ησλ κηθξψλ λεζηψλ ηεο Μεζνγείνπ, κε εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη κε παξνρή ζηνηρείσλ θαη ην 17 πηιάλεο Γ., Νεζησηηθή αλάπηπμε θαη δίθηπα ζπλεξγαζίαο ησλ λεζηψλ ηεο ΔΚ, φ.π., ζ

61 Γηεζλέο Δπηζηεκνληθφ πκβνχιην γηα ηελ Αλάπηπμε ησλ Νεζηψλ (International Scientific Council for Island Development, INSULA). Σα δίθηπα απηά θαλεξψλνπλ ηελ αλαδήηεζε ελφο εξγαιείνπ δηαξζξσηηθψλ παξεκβάζεσλ ζε έλα ελδνγελέο κνληέιν αλάπηπμεο ησλ λεζηψλ, ζηελ θαηαζθεπή ηνπ νπνίνπ ιακβάλνπλ κέξνο φινη νη θνξείο ιήςεο απνθάζεσλ ζε ηνπηθφ θαη ππεξηνπηθφ επίπεδν. ΣΑΜΔΙΧΝ 3.9 ΟΙ ΜΔΥΡΙ ΣΧΡΑ ΔΠΙΠΣΧΔΙ ΣΧΝ ΓΙΑΡΘΡΧΣΙΚΧΝ ηα αηηήκαηα γηα εηδηθή κεηαρείξηζε ιφγσ λεζησηηθφηεηαο, ηα θνηλνηηθά φξγαλα ζπρλά πξνέβαιιαλ ην γεγνλφο ηεο δξάζεο ησλ δηαξζξσηηθψλ ηακείσλ. Πνηα φκσο είλαη ε θαηάζηαζε ζηηο 21 λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο ηεο Δπξψπεο κεηά απφ ρξφληα ζπκκεηνρήο ζηα πξνγξάκκαηα ησλ Σακείσλ απηψλ ; -12 πεξηθέξεηεο λεζηψλ (αξδελία, Καλάξηα, ηθειία, Μαδέξα, Μαξηηλίθα, Ρενπληνλ Γνπαδεινχπε θαζψο θαη φιεο νη λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο ηεο Διιάδαο, Κξήηε, Βφξεην Αηγαίν, Νφηην Αηγαίν θαη Ηφληα Νεζηά) αλήθνπλ ζηνλ ηφρν 1-4 λεζηά απφ ην 1999 βξίζθνληαη ζηελ θάζε ηνπ phasing out Κνξζηθή, ηα Νεζηά ηεο θνηίαο Highlands, νη Γπηηθέο Οξθάδεο θαη ηα Νεζηά έηιαλη -4 είλαη πιήξσο ή κεξηθψο επηιέμηκα γηα ηνλ ηφρν 2, Μπνξλρνικ, Γθνηιαλη, Διαλη θαη ηα λεζηά ησλ Βαιεαξίδσλ -Σέινο ε λήζνο Οπάηη δελ αλήθεη ζε θάπνηα θαηεγφξηα ηφρσλ Δπνκέλσο ην 99% ηνπ λεζησηηθνύ πιεζπζκνύ ηεο ΔΔ επηιέγεηαη γηα ηνπο ηόρνπο 1 θαη 2 κε ην 89% λα αλήθεη ζηνλ ηόρν 1 ελψ ηα λεζηά ρσξψλ πνπ αλήθνπλ ζηηο ρψξεο πλνρήο (Διιάδα, Ηηαιία, Ηζπαλία, Πνξηνγαιία) επσθεινχληαη θαη απφ ηα ζρεηηθά ηακεία. Ζ επηινγή ησλ λεζηψλ γηα ηα πιαίζηα θάπνηνπ ζηφρνπ γίλεηαη απνθιεηζηηθά εάλ ην θαηά θεθαιήλ εηζφδεκα είλαη ρακειφηεξν ηνπ 75% ηνπ θνηλνηηθνχ κέζνπ φξνπ θαη ν θαλφλαο απηφο εθαξκφδεηαη γηα ηα λεζηά φπσο θαη γηα θάζε άιιε πεξηνρή ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο. Σν αίηεκα γηα μερσξηζηή κλεία ηεο λεζησηηθνηεηαο δελ ιακβάλεηαη ππφςε αλ θαη ππάξρεη έλα πξνεγνχκελν παξάδεηγκα 61

62 ρσξνηαμηθνχ θξηηεξίνπ. Αθνξά ηελ πεξίπησζε αξαηνθαηνηθεκέλσλ πεξηνρψλ ζηελ πνιηθή δψλε ηεο νπεδίαο θαη ηεο Φηιαλδίαο πνπ άλεθαλ ζηνλ ηφρν 6 θαη επηιέγεθαλ γηα ηνλ ηφρν 1 αλ θαη ην θαηά θεθαιήλ εηζφδεκα ησλ θαηνίθσλ εθεί πιεζίαδε ηνλ θνηλνηηθφ κέζν φξν. ηνλ παξαθαησ πηλαθα 13 παξνπζηαδεηαη ε εμειημε ηνπ θαηα θεθαιελ ΑΔΠ θαη ηνπ δεηθηε αλεξγηαο. ΝΗΙΧΣΙΚΔ ΠΔΡΙΟΥΔ ΑΝΔΡΓΙΑ 1994 (%) ΚΑΣΑ ΚΑΣΑ ΚΔΦΑΛΗΝ ΑΔΠ ΚΑΣΟΙΚΧΝ Eur15=100 (1988) ΚΔΦΑΛΗΝ ΑΔΠ ΚΑΣΟΙΚΧΝ Eur15=100 (1992) GOZO (MA) 5,3 na 41 na MALTA 4,0 na 59 na GUADELOUPE (FR) 26,1 na REUNION (FR) 31,7 na ACORES (PT) 6,6 na VORIO AIGAIO (GR) 7, GUYANE (FR) 24,1 na MADEIRA (PT) 4,6 na MARTINIQUE (FR) 25,0 na IONIA NISIA (GR) 3, HELLAS 8, ISLE OF WIGHT (UK) 12 na Portugal 6, KRITI (GR) 3, NOTIO AIGAIO (GR) 3, CANARIAS (ES) 28, EspaÑA 24, CORSE (FR) 14, SARDEGNA (IT) WESTERN ISLES (UK) 10,8 83* 89* 81* SHETLAND (UK) 4,6 83* 89* 81* ORKNEY (UK) 5,4 83* 89* 81* GOTLAND (S) 7,6 na BALEARES (ES) SVERIGE 9, U.K. 9, EUR12 11, EUR15 11, ITALIA 11, France 12, na = non available ΚΑΣΑ ΚΔΦΑΛΗΝ ΑΔΠ ΚΑΣΟΙΚΧΝ Eur15=100 (1994) 62

63 Δρνληαο ππνςε θαη ηελ εηθνλα πνπ παξνπζηαδεη ν παξαπαλσ πηλαθαο ηα ζπκπεξάζκαηα απφ ηελ ρξεκαηνδφηεζε ησλ λεζησηηθψλ πεξηνρψλ απφ ηα Γηαξζξσηηθά Σακεία θαηαιήγνπλ φηη: Σα ρξήκαηα ησλ ηακείσλ απηψλ ιεηηνπξγνχλ ζπκπιεξσκαηηθά κε ηελ ρξεκαηνδφηεζε απφ εζληθνχο πφξνπο πνπ πξεπεη λα ιεηηνπξγνπλ νκσο ζε θαπνηα ινγηθε καθξνρξνληαο αλαπηπμεο ηνπ λεζησηηθνπ ρσξνπ Λφγσ αθξηβψο ηεο λεζησηηθφηεηαο ε δνκηθή πξνζαξκνγή ησλ πεξηνρψλ απηψλ θαη ε νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή ηνπο ζχγθιηζε δελ κπνξεί λα είλαη αλάινγε κε απηή κηαο επεηξσηηθήο πεξηνρήο πνπ θαη απηή αλήθεη ζηνλ ηφρν 1. Σέινο, γεγνλφο παξακέλεη φηη κε ηελ ρξεκαηνδφηεζε ηεο ΔΔ δηάθνξα έξγα ππνδνκψλ έρνπλ πξαγκαηνπνηεζεί ζε λεζηά. Χζηφζν ε ζπκβνιή ησλ Γηαξζξσηηθψλ Σακείσλ ζην δήηεκα ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο θαίλεηαη πεξηνξηζκέλε ΝΗΙΑ ΚΑΙ ΓΙΔΤΡΤΝΗ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε ησλ 15 θξαηψλ κειψλ, ν λεζησηηθφο πιεζπζκφο αληηζηνηρεί ζην 3,5 ηνπ ζπλνιηθνχ πιεζπζκνχ ηεο Έλσζεο ελψ κε ηελ ζπκκεηνρή ησλ λέσλ δέθα ρσξψλ κειψλ ην πνζνζηφ απηφ πέθηεη αξθεηά θάησ απφ ην 3% κε δεδνκέλν ηνλ επεηξσηηθφ ραξαθηήξα απηψλ ησλ λέσλ ρσξψλ. Σφζν γεσγξαθηθά φζν θαη δεκνγξαθηθά ε Δπξσπατθή Έλσζε απνθηά έληνλν επεηξσηηθφ ραξαθηήξα. Οη λέεο αγνξέο θαζψο θαη ζεκαληηθά παξαγσγηθά θέληξα φπσο ε Πνισλία, Σζερία, ινβαθία, Οπγγαξία ηνπνζεηνχληαη αθφκα πην καθξηά απφ ηηο ήδε απνκαθξπζκέλεο λεζησηηθέο πεξηνρέο, κε κφλε δηαθνξνπνίεζε ηεο αλνηρηή πξφζβαζε ζηελ Βαιηηθή απφ άθξε ζε άθξε κέζσ ζαιαζζίσλ κεηαθνξψλ. Πξηλ ηελ δηεχξπλζε κφιηο 3 ρψξεο δελ δηέζεηαλ λεζηά ελψ ζηελ λέα δηεπξπκέλε Έλσζε νη ρψξεο απηέο ζα γίλνπλ 10 (Πνισλία, Σζερία, Οπγγαξία, ινβαθία, ινβελία, Ληζνπαλία, Λεηνλία καδί κε ηηο Απζηξία, Βέιγην, Λνπμεκβνχξγν) ελψ νη 4 απφ απηέο δελ έρνπλ θαλ έμνδν ζηελ ζάιαζζα. ε επίπεδν πνιηηηθψλ ηζνξξνπηψλ ζρεδφλ ηα κηζά απφ ηα θξάηε κέιε δελ ηα αθνξά θαλ ην δήηεκα ησλ λεζηψλ, ηα θξάηε ζα αληηπξνζσπεχνπλ ην 25% ηνπ πιεζπζκνχ ηεο Έλσζεο θαη ην 35% ησλ ςήθσλ ζην πκβνχιην. Με δεδνκέλεο ηηο κέρξη ηψξα ζπδεηήζεηο γηα ηνλ ηξφπν ιήςεο ησλ απνθάζεσλ ζηελ δηεπξπκέλε Έλσζε, ην 63

64 πνιηηηθφ ζπκπέξαζκα πνπ πξνθχπηεη είλαη φηη θάζε πξνζπάζεηα γηα λνκνζεζία ζρεηηθά κε ηα λεζηά ζα πξέπεη λα ππνζηεξηρζεί θαη απφ ρψξεο πνπ δελ ζα έρνπλ θαλέλα ή έζησ πνιχ πεξηνξηζκέλν ζπκθέξνλ ιφγσ γεσγξαθίαο θαη νπνηαδήπνηε ηέηνηα ππνζηήξημε ζα νθείιεηαη ζε θάπνηα ζπλδηαιιαγή ζε ζρέζε κε έλα άιιν δήηεκα πνπ ζα απαζρνιεί πξαγκαηηθά ηα λέα θξάηε κέιε. Δπίζεο κηα άιιε ζπλέπεηα ησλ ζηαηηζηηθψλ αιιαγψλ ζηελ Δπξψπε ησλ 450 εθαηνκκπξίσλ θαηνίθσλ είλαη θαη νη ζπδεηήζεηο πνπ έρνπλ μεθηλήζεη γηα ηελ αιιαγή ησλ πεξηθεξεηαθψλ ζηαηηζηηθψλ φξσλ ηεο Έλσζεο, Έηζη ζε ζρέζε κε ηα NUTS 18 ε Δπηηξνπή ζρεδηάδεη ηελ αχμεζε ηνπ «θαησθιηνχ» γηα ηηο πεξηνρέο NUTS 2 ζηνπο θάηνηθνπο. Απηφ ζα είρε σο απνηέιεζκα νη πεξηζζφηεξεο λεζησηηθέο πεξηνρέο λα πξέπεη λα ελζσκαησζνχλ ζε πην ππθλνθαηνηθεκέλεο επεηξσηηθέο πεξηνρέο ελψ κφλν 4 πεξηνρέο λεζηψλ ζα εμαηξνχληαη, ε ηθειία, ηα Καλάξηα λεζηά, νη Βαιεαξίδεο θαη ε αξδελία. Ζ επηινγή ηεο ελζσκάησζεο ησλ λεζηψλ ζε NUTS 2 ζα έρεη ζπλέπεηεο ζεκαληηθέο γηα ηα λεζηά πνπ επηδηψθνπλ ρξεκαηνδφηεζε απφ ηα Γηαξζξσηηθά Σακεία θαζψο νη δείθηεο NUTS 2 ππνινγίδνληαη γηα ηελ επηινγή ησλ πεξηνρψλ ηφρσλ. Γεγνλφο είλαη φηη κε ηελ δηεχξπλζε ν δείθηεο ηνπ θαηά θεθαιήλ εηζνδήκαηνο ζηελ Δπξσπατθή Έλσζε ησλ 25 ζα πέζεη, ελψ ν ππξήλαο ησλ 15 θξαηψλ κειψλ ζα εκθαλίδεη αληίζηνηρα απμεκέλν ην δείθηε απηφ. Γηα ηα λεζηά απηφ κεηαθξάδεηαη ζε κηα ηερλεηή αχμεζε ησλ δεηθηψλ εηζνδήκαηνο, ρσξίο θπζηθά κείσζε ησλ δνκηθψλ πξνβιεκάησλ ηεο λεζησηηθνηεηαο. Με ην πέξαζκα ηνπ Καησθιηνχ ηνπ 75% ηα λεζηά δελ ζα κπνξνχλ λα εμαηξεζνχλ απφ φξνπο ζρεηηθά κε θξαηηθέο εληζρχζεηο ζχκθσλα κε ην άξζξν 87 ηεο πλζήθεο ηνπ Άκζηεξληακ. 18 NUTS (Nomenclature of Territorial Units for Statistics Ολνκαηνινγία Δδαθηθψλ ηαηηζηηθψλ Δλνηήησλ) Σα ΝUTS ζηνρεχνπλ ζηελ θαηάηαμε φισλ ησλ πεξηθεξεηψλ ζπγθξίζηκνπ κεγέζνπο ζην ίδην επίπεδν γηα ηελ δηεπθφιπλζε ηεο εθαξκνγήο, παξαθνινχζεζεο θαη αμηνιφγεζεο ηεο Κνηλήο Πεξηθεξεηαθήο Πνιηηηθήο. 64

65 3.11 Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΣΗΣΑ ΔΙΓΙΚΗ ΜΔΣΑΥΔΙΡΙΗ ΣΧΝ ΔΤΡΧΠΑΨΚΧΝ ΝΗΙΧΝ Σν άξζξν 158 εδάθην β ηεο πλζήθεο ηνπ Ακζηεξληακ πξέπεη λα απνδνζεί κε θνηλφ ηξφπν γηα ηηο ρψξεο- κέιε ηεο ΔΔ. Παξφια απηά δελ πξέπεη λα παξαγλσξηζζεί φηη ην άξζξν 158 παξακέλεη έλα απιφ δεισηηθφ άξζξν. Ζ χπαξμε ηεο «Γειψζεσο γηα ηηο Νεζησηηθέο Πεξηνρέο» είλαη ηδηαηηέξσο ζεηηθή πξάμε. Σν άξζξν 158 θαη ε Γήισζε είλαη ηθαλά γηα λα δεκηνπξγεζεί έλα γεληθεπκέλν θαζεζηψο παξέθθιηζεο, ζηελ εθαξκνγή θαη πινπνίεζε ησλ θνηλνηηθψλ πνιηηηθψλ, αιιά δελ είλαη ηθαλά λα νδεγήζνπλ ζηελ εθαξκνγή ελφο εηδηθνχ θαζεζηψηνο πνπ ζα ιακβάλεη ππφςε ηα ηδηάδνληα πξνβιήκαηα ησλ λεζησηηθψλ πεξηνρψλ εμ αηηίαο ηνπ λεζησηηθνχ ηνπο ραξαθηήξα. Πξνηείλεηαη ινηπφλ λα ζπκπεξηιεθζεί ζηε πλζήθε, άξζξν ζην νπνίν ζα ιακβάλεηαη ππφςε ε δηαξζξσηηθή θαη θνηλσληθή θαηάζηαζε ησλ λεζησηηθψλ πεξηνρψλ ηεο ΔΔ θαη ζα δίλεηαη ε δπλαηφηεηα ζέζπηζεο εηδηθψλ κέηξσλ κε ζηφρν ηελ κείσζε ησλ πεξηθεξεηαθψλ αληζνηήησλ θαη ηελ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή ζπλνρή. Σν άξζξν απηφ πξέπεη λα αλαθέξεηαη ζε φιεο ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο ηεο ΔΔ (πιελ ησλ εμφρσο απφθεληξσλ γηα ηηο νπνίεο έρεη ήδε πξνβιεθζεί άξζξν ζηε πλζήθε). ην ζεκείν απηφ αμίδεη λα αλαθεξζεί φηη ε δεχηεξε Έθζεζε ηεο Δπξσπατθήο Δπηηξνπήο γηα ηελ Οηθνλνκηθή θαη Κνηλσληθή πλνρή αλαθεξφκελε ζηα λεζηά ζηέθεηαη αξλεηηθά απέλαληη ζε δξάζεηο «απνκνλσκέλεο». Αληίζεηα πξνηξέπεη ηελ εθπφλεζε πξνγξακκάησλ ζπλεξγαζίαο κεηαμχ πεξηνρψλ κε θνηλά ραξαθηεξηζηηθά θαη ηε ζέζπηζε εηδηθψλ κέηξσλ πξνζαξκνζκέλσλ ζηα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά απηψλ ησλ πεξηνρψλ. Ζ παξέκβαζε ηεο Δ.Δ. ππέξ ησλ λεζηψλ ζα κπνξνχζε λα έρεη ην εμήο πεξηερνκελν: η) εηδηθέο ξπζκίζεηο ή εμαηξέζεηο απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην έηζη ψζηε ε δεκηνπξγία ηεο εληαίαο αγνξάο λα κελ δεκηνπξγεί ζηα λεζηά πξφζζεηα εκπφδηα αλάπηπμεο. Ζ εθαξκνγή εληαίαο πνιηηηθήο ζε φινπο ηνπο ηνκείο πνπ πξνβιέπεη ε ζπλζήθε γηα ηελ Δπξσπατθή Δλσζεο ζ έλα ρψξν θαη εμνρή πνηθηιφκνξθν, δελ κπνξεί παξά λα εκθαλίδεη παξελέξγεηεο ηδηαίηεξα ζ εθείλεο ηηο πεξηνρέο πνπ παξνπζηάδνπλ ηηο πεξηζζφηεξεο ηδηνκνξθίεο, φπσο είλαη ηα λεζηα. Ζ επίθιεζε ηνπ επηρεηξήκαηνο φηη ε χπαξμε εμαηξέζεσλ απφ ηε θνηλνηηθή λνκνζεζία ζηξεβιψλεη ηνλ αληαγσληζκφ δελ κπνξεί λα ηζρχζεη γηα ηα λεζηα ησλ 65

66 νπνίσλ ην νηθνλνκηθφ βάξνο είλαη πνιχ κηθξφ. Αιισζηε νη εμαηξέζεηο απηέο ζα αληηζηαζκίζνπλ κέξνο κνλν ηνπ ππεξβαιινληνο θφζηνπο πνπ πξνέξρεηαη απφ ηε κεγάιε απφζηαζε, ηελ έιιεηςε εμσηεξηθψλ νηθνλνκηψλ θαη ηεο αδπλακίαο δεκηνπξγίαο νηθνλνκηψλ θιίκαθαο, θαη ηείλνπλ πξνο ηελ θαηεχζπλζε λα ππάξμεη κηα πξαγκαηηθά εληαία αγνξά. Αληίζεηα ππάξρνπλ πνιηηηθά θαη λνκηθά επηρεηξήκαηα πνπ επηβάιινπλ κηα εηδηθή κεηαρείξηζε ησλ λεζηψλ κέ δηαξθή ή πεξηνδηθφ ραξαθηήξα. Δθηφο απφ ηε ηειηθή δηαθήξπμε ηνπ Δπξσπατθνχ πκβνπιίνπ ηήο Ρφδνπ θαη ηελ αξρή ηεο νηθνλνκηθήο θαη θνηλσληθήο ζπλνρήο πνπ πηνζέηεζε ε πλζήθε ηνπ Maastricht, ππάξρεη ην άξζξν 8C ηεο Δληαίαο Πξάμεο πνπ πξνβιέπεη ηε δπλαηφηεηα παξεθθιίζεσλ απφ ην θνηλνηηθφ δίθαην ή θαηαιιήισλ ξπζκίζεσλ πνπ ζα επηθέξνπλ ηελ ειάρηζηε δπλαηή αλαζηάησζε ζηε ιεηηνπξγία ηεο Κνηλήο Αγνξάο. Δμάιινπ ζην άξζξν 99 ηεο πλζήθεο ηνπ Maastricht αλαθεξεηαη νηη ε Δπηηξνπή εθδίδεη δηαηάμεηο γηα ηελ ελαξκφληζε ησλ λνκνζεζηψλ πεξί ησλ θφξσλ θχθινπ εξγαζηψλ, ησλ εηδηθψλ θφξσλ θχθινπ εξγαζηψλ, ησλ εηδηθψλ θφξσλ θαηαλαιψζεσο θαη ησλ ινηπψλ εκκέζσλ θφξσλ, ζην βαζκφ πνπ ε ελαξκφληζε απηή εiλαη αλαγθαία γηα λα εμαζθαιηζηεί ε εγθαζίδξπζε θαη ε ιεηηνπξγηά ηεο εζσηεξηθήο αγνξάο.... Σέινο ε πηνζέηεζε σο ζηφρνπ 6 ησλ δηαξζξσηηθψλ πνιηηηθψλ ηεο ελίζρπζεο ησλ πνιηθψλ δσλψλ ησλ λέσλ κειψλ ηεο ΔΔ κε ηε δηθαηνινγία φηη βξίζθνληαη ζε δηαξθή κεηνλεθηηθή θαηάζηαζε, εμ αηηίαο ηεο ηδηαίηεξα ρακειήο πιεζπζκηαθήο ππθλφηεηαο (ιηγφηεξνη απφ 8 θάηνηθνη αλά ηεηξαγσληθφ ρηιηφκεηξν αλνίγεη ην δξφκν γηα αλάινγε κεηαρείξηζε ησλ λεζηψλ. Σν πιέγκα ησλ εηδηθψλ ξπζκίζεσλ ππέξ ησλ λεζηψλ δελ ζα πξέπεη λα αθνξά κφλν ηελ ήδε ηζρχνπζα λνκνζεζία αιιά λα πάξεη δπλακηθφ ραξαθηήξα πξνβιέπνληαο γηα θάζε θαηλνχξην λνκνζέηεκα λα εμεηάδεηαη θαηά πφζν ε εθαξκνγή ηνπ ζα έρεη αξλεηηθέο επηπηψζεηο ζηα λεζηά. Απηή ε ζπζηεκαηηθή εμέηαζε ζα έρεη ζαλ απνηέιεζκα ην θαιχηεξν ζπληνληζκφ ησλ θιαδηθψλ πνιηηηθψλ κε ηηο νξηδφληηεο (ρσξηθέο) θαηηελ απνθπγή αιιειναλαηξνχκελσλ κέηξσλ φπσο ζπκβαίλεη κέρξη ζεκεξα. ηη) θαηαζθεπή ζχγρξνλσλ ηειεπηθνηλσληαθψλ δηθηχσλ γηα ηα λεζηά ζηα πιαίζηα ησλ δπηηθνεπξσπατθψλ δηθηχσλ πνπ ζρεδηάδνληαη κέζα ζηε ινγηθή ηεο βέιηηζηεο ρξήζεο ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ. Ο πεξηθεξεηαθφο ζρεδηαζκφο θάησ απφ επξσπατθή νπηηθή γσλία πνπ επηρεηξεί ε Δπξσπατθή Δπηηξνπή κέ ηηο κειέηεο «Δπξψπε 2000», «Δπξψπε 2000+» θαη ηηο επηκέξνπο θιαδηθέο ή ρσξηθέο 66

67 κειέηεο δελ κπνξεί πξνηεξαηφηεηα λα ζηακαηά ζηα φξηα ηεο επεηξσηηθήο Δπξψπεο δίλνληαο ζηα δίθηπα κεηαθνξψλ θαη κάιηζηα ησλ ρεξζαίσλ. Υσξίο λα ακθηζβεηείηαη ε ζεκαζία ησλ κεηαθνξψλ γηα ηα λεζηά, είλαη πξνθαλέο νη φπνηεο βειηηψζεηο ζηηο ππνδνκέο ιηκαληψλ θαη αεξνδξνκίσλ δελ κπνξνχλ λα βνεζήζνπλ ζηε πξαγκαηνπνίεζε ηνπ πνηνηηθνχ άικαηνο πνπ έρνπλ αλάγθε νη λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο γηα λα μαλαζπκκεηάζρνπλ ζηηο αλαπηπμηαθέο δηαδηθαζίεο. Σα επξσπατθά λεζηά, ζθνξπηζκέλα ζηε πιεηνςεθία ηνπο ζηα εμσηεξηθά ηεο ζχλνξα ή θαη αθφκε καθξχηεξα ζε άιιεο επείξνπο, κπνξνχλ θαη πξέπεη λα δηαδξακαηίζνπλ έλα άιιν ξφιν πέξα απφ εθείλν ηεο καδηθήο ππνδνρήο ηνπξηζηψλ. Γη απηφ είλαη απαξαίηεην λα ελσζνχλ κέ ηελ Γεξαηά Ήπεηξν κέ ζχγρξνλεο ππνδνκέο ηειεπηθνηλσληψλ πνπ ζα ηνπο επηηξέςνπλ λα ππεξβνχλ ζε κεγάιν βαζκφ ηα κεηνλεθηήκαηα ηεο απνκφλσζεο θαη ηεο πεξηθεξεηαθνηεηαο θαη λα ζπκκεηάζρνπλ κε θαιχηεξεο πξνυπνζέζεηο ζην αλαπηπμηαθφ παηρλίδη. Θα πξέπεη λα ππνγξακκίζνπκε εδψ νηη δελ ελλννχκε απιά ηε ζηαδηαθή βειηίσζε ηνπο, αιιά ηε απφθηεζε ππνδνκψλ θαη εθαξκνγψλ ηειεπηθνηλσληψλ αλάινγσλ κε απηέο πνπ ππάξρνπλ ζηα αλαπηπγκέλα επξσπατθά θέληξα. Μηα ηέηνηα ίζε κεηαρείξηζε θέληξνπ θαη πεξηθέξεηαο, πνπ ζα απνηειέζεη παγθφζκηα θαηλνηνκία, φρη κφλν ζα επηηξέςεη λα γiλεη έλα κεγάιν άικα ζηελ απμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο ζηα λεζηά, αιιά ζα ηνπο δψζεη ηε δπλαηφηεηα αλάπηπμεο πιήζνπο λέσλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ έρνπλ ζαλ απαξαίηεηε πξνυπφζεζε πςειφ επίπεδν ππεξεζηψλ ηειεπηθνηλσλίαο. ηηη) ελίζρπζε ηεο αλάπηπμεο θαη κεηαθνξάο ηερλνινγίαο θαη ηερλνγλσζίαο πνπ είλαη απαξαίηεηεο γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ εηδηθψλ πξνβιεκάησλ πνπ αληηκεησπίδνπλ ηα λεζηά ζε φηη αθνξά ηνπο πδάηηλνπο πφξνπο, ηελ ελέξγεηα, ηε δηαρείξηζε ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ηνπ ρψξνπ γεληθφηεξα, ηε θαηαζθεπή ππνδνκψλ, ην ζρεδηαζκφ λέσλ πξντφλησλ θαη ηε παξαγσγή ζε κηθξή θιίκαθα θιπ θαη εηζαγσγή θαηλνηνκηψλ ζηε δηνίθεζε θαη ζηε παξαγσγή πνπ ζα επηηξέςνπλ ην ζρεδηαζκφ λεσλ αγαζψλ θαη ππεξεζηψλ παξάιιεια κε ηελ αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο. Ζ αληαιιαγήο εκπεηξηψλ ρξεκαηνδφηεζε ηεο δηαπεξηθεξεηαθήο ζπλεξγαζίαο θαη ηεο κεηαμχ ησλ θνξέσλ ησλ λεζηψλ απνηειεί ζεκαληηθφ παξάγνληα δεκηνπξγίαο νηθνλνκηψλ θιίκαθαο ζ έλα ηνκέα, φπσο ε έξεπλα, φπνπ ππάξρεη έιιεηςε ηνπ θαηάιιεινπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ, εκπεηξίαο θαη θαηάιιεισλ ζεζκψλ απνηειεί απαξαηηεην ζπκπιήξσκα ηεο φπνηαο πνιηηηθήο ελίζρπζεο ηεο έξεπλαο. Πξάγκαηη έρεη παξαηεξεζεί φηη πξνβιήκαηα πνπ εμαθνινπζνχλ λα απαζρνινχλ νξηζκέλεο πεξηνρέο έρνπλ ήδε αληηκεησπηζηεί κέ επηηπρία ζε άιιεο. 67

68 iv) κεηαθνξά πξφζζεησλ πφξσλ πξνο ηα λεζηά γηα λα εληζρχζνπλ ηηο παξαγσγηθέο ηνπο δνκέο, πέξα απφ φζνπο δίλνληαη απφ ην εζληθφ θνηλνηηθφ πιαίζην ζηεξημεο. Οη πξφζζεηνη πφξνη ζα πξέπεη λα ρξεκαηνδνηήζνπλ θαηά πξνηεξαηφηεηα θαηλνηφκεο δξάζεηο πνπ έρνπλ ζαλ ζηφρν ηε δηεχξπλζε ηνπ παξαγσγηθνχ ηζηνχ ησλ λεζηψλ θιάδνπο θαη ησλ ηξηψλ ηνκέσλ ηεο νηθνλνκίαο(ζε βαζκφ πνπ ζα πνηθίιεη απφ λεζί ζε λεζί) ζηνρεχνληαο ζηε παξαγσγή αγαζψλ θαη ππεξεζηψλ πςειήο πνηφηεηαο, πςειήο πξνζηηζέκελεο αμίαο θαη ρακειήο ειαζηηθφηεηαο δήηεζεο. ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4 Η ΠΟΛΙΣΙΚΗ ΣΗ ΔΔ Δ ΥΔΗ ΜΔ ΣΑ ΝΗΙΑ ΣΟΤ ΑΙΓΑΙΟΤ ΠΔΛΑΓΟΤ ΑΠΟΛΟΓΙΜΟ 4.1. EΙΑΓΧΓΗ πσο πξναλαθέξζεθε ην Δπξσπατθφ πκβνχιην ηεο Ρφδνπ (Γεθέκβξηνο 1998) αλεγλψξηζε ηα εηδηθά θνηλσληθά θαη νηθνλνκηθά πξνβιήκαηα πνπ αληηνκεησπίδνπλ νξηζκέλεο λεζησηηθέο πεξηθέξεηεο ηεο Κνηλφηεηαο. Σνλ Γεθέκβξην ηνπ 1989 επ επθαηξία ηεο πηνζέηεζεο ηνπ πξνγξάκκαηνο POSEIDOM ( εηδηθφ πξφγξακκα ζεζκηθψλ θαη ινηπψλ κέηξσλ γηα ηα ππεξπφληηα γαιιηθά δηακεξίζκαηα) ζπκπεξηιακβάλεηαη ζηα πξαθηηθά ηνπ πκβνπιίνπ Γεληθψλ Τπνζέζεσλ Διιεληθή Γήισζε βάζεη ηεο νπνίαο θαιείηαη ε Δπηηξνπή λα ππνβάιιεη πξφηαζε γηα ηα ειιεληθά λεζηά ιφγσ ησλ ηδηαδφλησλ πξνβιεκάησλ πνπ αληηκεησπίδνπλ. Σν άηππν πκβνχιην Τπνπξγψλ Πεξηθεξεηαθήο Πνιηηηθήο θαη Υσξνηαμίαο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζην Σνξίλν ηνλ Ννέκβξην ηνπ 1990 ζπκπεξηέιαβε ζην έγγξαθν «Δπξψπε 2000» εηδηθφ θεθάιαην γηα ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο ηνπ θνηλνηηθνχ ρψξνπ. Παξά ηε δήισζε ζεηηθνχ πεξηερνκέλνπ ηεο ΔΔ, δήισζε πνπ ππνζηήξηδε ην αίηεκα ηεο Διιεληθήο πιεπξάο γηα ηελ εθαξκνγή δξάζεσλ ππέξ ησλ λεζηψλ ηνπ Αηγαίνπ, ζηελ πξάμε δελ θαηέζηε δπλαηφλ λα εγθξηζεί πξφγξακκα ηχπνπ POSEI ( 68

69 νινθιεξσκέλα πξνγξάκκαηα ηα νπνία απνηεινχλ ηνλ αγσγφ ηεο πνιηηηθήο ζηήξημεο ησλ εμφρσο απφθεληξσλ πεξηθεξεηψλ 19 ). Απφ ην 1992 θαη κεηά έρνπλ αλαιεθζεί νη εμήο δξάζεηο: 1.Φήθηζε Καλνληζκνχ (ΔΟΚ) 2019/93 ηεο 18 εο Ηνπιίνπ 1993 γηα ηε ζέζπηζε εηδηθψλ κέηξσλ φζνλ αθνξά νξηζκέλα γεσξγηθά πξντφληα πξνο φθεινο ησλ κηθξψλ λεζηψλ ηνπ Αηγαίνπ Πειάγνπο Έγθξηζε «Δηδηθνχ πξνγξάκκαηνο γηα ηα λεζηά ηνπ Αηγαίνπ Πειάγνπο , χςνπο 14 εθαη. Ecu. 3. Αχμεζε ηεο ρξεκαηνδφηεζεο ησλ δηαξζξσηηθψλ ηακείσλ 4. Θέζπηζε ηδηαίηεξνπ θνξνινγηθνχ θαζεζηψηνο γηα ηα λεζηά ηνπ Aηγαίνπ, φπσο απηφ θαζηεξψζεθε θαηά ην ζπλνιηθφ ζπκβηβαζκφ γηα ηελ θαηάξγεζε ησλ θνξνινγηθψλ ζπλφξσλ ηνλ Οθηψβξην ηνπ Οη παξαπάλσ δξάζεηο θξίλνληαη ζεηηθέο πιελ φκσο δελ ζηεξίδνληαη ζε λνκηθή βάζε ζηελ πλζήθε, γεγνλφο ην νπνίν ζα κπνξνχζε λα νδεγήζεη ζε ζέζπηζε θαη πινπνίεζε δξάζεσλ κφληκνπ ραξαθηήξα. Ζ κνλαδηθή αλαθνξά ε νπνία γίλεηαη ζηα λεζηά είλαη εθείλε ηνπ άξζξνπ 158 ( πξψελ άξζξν 130Α) ηεο πλζήθεο ηνπ Άκζηεξληακ, ζηελ νπνία αλαθεξζήθακε αλσηέξσ (βι.θεθ. 3.2.) ζχκθσλα κε ην νπνίν η Κοινόηηηα αποζκοπεί, ιδιαίηεπα, ζηη μείωζη ηων διαθοπών μεηαξύ ηων επιπέδων ανάπηςξηρ ηων διαθόπων πεπιοσών και ζηη μείωζη ηηρ καθςζηέπηζηρ ηων πλέον μειονεκηικών πεπιοσών ή νήζων, ζςμπεπιλαμβανομένων ηων αγποηικών πεπιοσών.ην ζεκείν απηφ ζα πξέπεη λα αλαθεξζεί θαη ε Γήισζε πνπ ζπλνδεχεη ηελ πλζήθε γηα ηηο λεζησηηθέο πεξηνρέο, ε νπνία φκσο δελ ζπληζηά λνκηθή βάζε. Με δεδνκέλν φηη ν λεζησηηθφο θαη απφθεληξνο ραξαθηήξαο ησλ λεζηψλ ηνπ Αηγαίνπ δελ «αιιάδεη» ζα πξέπεη λα βξεζεί ν θαιχηεξνο δπλαηφο ηξφπνο γηα ηελ εδξαίσζε ηνπ θνηλνηηθνχ θεθηεκέλνπ. Σα δηαξζξσηηθά πξνβιήκαηα ηνπο ( απνκαθξπζκέλεο πεξηνρέο, πξνβιήκαηα κεηαθνξψλ, εθνδηαζκνχ, δηαθίλεζεο πξντφλησλ, έιιεηςε νηθνλνκηθήο κεγάιεο θιίκαθαο, επαίζζεην νηθνζχζηεκα, ηεξάζηηεο πεξηβαιινληηθέο πηέζεηο απφ αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηεο) έρνπλ κφληκν 19 Ζ εθπφλεζε θαη εθαξκνγή ησλ ελ ιφγσ πξνγξακκάησλ ζηεξίδεηαη ζηελ άπνςε φηη νη ηδηαηηεξφηεηεο θαη εηδηθέο δπζθνιίεο ησλ πεξηνρψλ είλαη δηαξζξσηηθέο θαη έρνπλ κφληκν ραξαθηήξα θαη θαηά ζπλέπεηα ρξεηάδνληαη νξηδφληηα πξνζέγγηζε. 20 ην πιαίζην ηνπ Καλνληζκνχ (ΔΟΚ) 2019/93 ηελ πεξίνδν δηαηέζεθαλ πεξίπνπ 135 εθαη. ecu 69

70 ραξαθηήξα. Ζ αληηκεηψπηζε ησλ πξνβιεκάησλ απηψλ πξέπεη λα είλαη κφληκε θαη ζπλερήο. Γηα λα γίλεη απηφ ρξεηάδεηαη ε ζέζπηζε λνκηθήο βάζεο ζηε πλζήθε, ε νπνία ζα επηηξέπεη ηηο ηδηαίηεξεο ελέξγεηεο εηο φθεινο ησλ λεζηψλ ηνπ Αηγαίνπ ΒΑΙΚΑ ΑΝΑΠΣΤΞΙΑΚΑ ΥΑΡΑΚΣΗΡΙΣΙΚΑ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑ ΒΟΡΔΙΟΤ ΚΑΙ ΝΟΣΙΟΤ ΑΙΓΑΙΟΤ ΒΟΡΔΙΟ ΑΙΓΑΙΟ Ζ Πεξηθέξεηα Βνξείνπ Αηγαίνπ απνηειείηαη απφ ηνπο λνκνχο Λέζβνπ (κε θπξηφηεξα λεζηά ηε Λέζβν, ηε Λήκλν, θαη ηνλ Άγην Δπζηξάηην), Υίνπ (κε θπξηφηεξα λεζηά ηε Υίν, ηηο Οηλνχζζεο θαη ηα Φαξά) θαη άκνπ (κε θπξηφηεξα λεζηά ηε άκν, ηελ Ηθαξία θαη ηνπο Φνχξλνπο). Ζ ζπλνιηθή έθηαζε ηεο Πεξηθέξεηαο είλαη η.ρικ. θαη θαιχπηεη ην 2,9% ηεο ζπλνιηθήο έθηαζεο ηεο ρψξαο, ελψ πξσηεχνπζά ηεο είλαη ε Μπηηιήλε. Οη νξεηλέο εθηάζεηο θαιχπηνπλ ην 33,2% ηεο ζπλνιηθήο έθηαζεο ηεο Πεξηθέξεηαο, νη εκηνξεηλέο ην 35,3%, θαη νη πεδηλέο ην ππφινηπν 31,5%. To Βφξ. Αηγαίν παξνπζηάδεη κηα πνιπκνξθία, φζν θαη κηα ηεξάζηηα ελαιιαγή κνξθνινγηθψλ ζηνηρείσλ ηνπ αλζξσπνγελνχο, ηζηνξηθνχ, πνιηηηζηηθνχ θαη θπζηθνχ πεξηβάιινληνο. Έρεη λα επηδείμεη πινχζηα επξήκαηα ηεο πνιηηηζηηθήο θαη ηζηνξηθήο θιεξνλνκηάο φισλ ησλ επνρψλ, φπσο αξραηφηεηεο, παιαηνρξηζηηαληθά θαη κεζαησληθά θάζηξα θαζψο θαη πιήζνο βπδαληηλψλ κνλαζηεξηψλ θαη εθθιεζηψλ. Ο πιεζπζκφο ηεο Πεξηθέξεηαο αλέξρεηαη ζε θαηνίθνπο [αιινδαπνί , πνζνζηφ 5,11% (Απνγξαθή 2001,ΔΤΔ)] θαη παξνπζηάδεη κηθξή αχμεζε ηεο ηάμεο ηνπ 3,4% ιφγσ ηεο παξνπζίαο ησλ αιινδαπψλ ζην έδαθφο ηεο. Ζ θαηαλνκή ηνπ πιεζπζκνχ αλά λνκφ θαη πξσηεχνπζα παξνπζηάδεηαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα 14: Πίλαθαο ΛΔΒΟ ΥΗΟ ΑΜΟ ΠΛΖΘΤΜΟ ΠΡΧΣΔΤΟΤΑ Μπηηιήλε Υίνο άκνο ΠΛΖΘΤΜΟ Πεγή: ΔΤΔ Ζ εμέιημε ησλ κεηαβνιψλ ηνπ πιεζπζκνχ ζηελ Πεξηθέξεηα, ηελ ηειεπηαία ηεζζαξαθνληαεηία παξνπζηάδεηαη ζηνλ παξαθάησ πίλαθα : 21 Νηθφιανο Κφλζνιαο, χγρξνλε πεξηθεξεηαθή νηθνλνκηθή πνιηηηθή, ζ. 241, εθδ. Παπαδήζε, 1997 θαη Δ..Τ.Δ. Απνγξαθή 2001, Λέζβνο - Υίνο - άκνο. 70

71 Πίλαθαο Πεγή: ΔΤΔ 1981, Δλψ νη δεκνγξαθηθέο ζπλζήθεο ζηα λεζηά ηνπ Βνξείνπ Αηγαίνπ είλαη ηδηαίηεξα δπζκελείο εμαηηίαο ηεο ππνγελλεηηθφηεηαο ( 9,7 γελλήζεηο αλά 1000 θαηνίθνπο), ηεο εζσηεξηθήο κεηαλάζηεπζεο ησλ παξαγσγηθψλ ειηθηψλ ηνπ εξγαηηθνχ δπλακηθνχ θαη ηνπ πςεινχ πνζνζηνχ γήξαλζεο ηνπ πιεζπζκνχ (ε Πεξηθέξεηα παξνπζηάδεη πςειφηαην δείθηε γήξαλζεο: 1,14 έλαληη 0,71 ζε εζληθφ επίπεδν). Ζ ππθλφηεηα δε ηνπ πιεζπζκνχ ηεο Πεξηθέξεηαο είλαη ζεκαληηθά κηθξφηεξε απφ ηελ αληίζηνηρε εζληθή (49 θαηνίθνπο έλαληη 78 ηεο ρψξαο, αλά ηεηξαγσληθφ ρηιηφκεηξν). Ο αγξνηηθφο πιεζπζκφο απνηειεί ην 55 % ηνπ ζπλνιηθνχ πιεζπζκνχ, ν αζηηθφο πιεζπζκφο αλέξρεηαη ζην 30% θαη ν εκηαζηηθφο πιεζπζκφο απνηειεί ην 15,5%. Ζ Πεξηθέξεηα θαηαιακβάλεη κφιηο ην 1,4% ηνπ ζπλνιηθνχ ΑΔΠ ηεο ρψξαο ελψ ην θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ παξνπζηάδεη ζεκαληηθή αχμεζε 22 θαη αλέξρεηαη ζην 92% ηνπ αληίζηνηρνπ κ.ν ηεο ρψξαο (απφ 66,8 % ην 1989 θαη 72,9 % ην 1994). Ο λνκφο Λέζβνπ παξάγεη ην 55% ηνπ ΑΔΠ ηεο Πεξηθέξεηαο, ν λνκφο άκνπ ην 23% θαη ν λνκφο Υίνπ ην 22% (ΔΤΔ 1994). Αλ θαη ε νηθνλνκία ηνπ λνκνχ Λέζβνπ ππεξηεξεί ζε ζρέζε κε ηνπο άιινπο δχν λνκνχο νη ελδνπεξηθεξεηαθέο αληζφηεηεο δελ είλαη κεγάιεο. Σν 1994, ε θαηαλνκή ηνπ θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηνπ λνκνχ Λέζβνπ ήηαλ 76,3 % ηνπ θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηεο ρψξαο, ηνπ λνκνχ άκνπ 80,2 % θαη ηνπ λνκνχ Υίνπ 60,4%. Ζ ζπκκεηνρή ηνπ αγξνηηθνχ ηνκέα ζην ΑΔΠ ηεο Πεξηθέξεηαο αλέξρεηαη ζην 19%, κε κεηνχκελεο φκσο ηάζεηο (έλαληη 16,26 % ηεο ρψξαο), ηνπ δεπηεξνγελή ηνκέα ζην 17,5% θαη ηνπ ηξηηνγελή ηνκέα ζην 63,5 % [( ηα αληίζηνηρα πνζνζηά ζε επίπεδν ρψξαο είλαη 23,8% θαη 62%) 23, ΔΤΔ 1995]. Σν θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηεο Πεξηθέξεηαο αλέξρεηαη ζην 51,7% ηνπ κέζνπ θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηεο Δπξ.Έλσζεο, ην 1996, θαηαηάζζνληάο ηελ σο ηελ 6 ε θησρφηεξε πεξηθέξεηα ηεο Έλσζεο Γηάλλεο Αζεκαθφπνπινο, Δθ ησλ πξνηέξσλ αμηνιφγεζε ηνπ ζπκπιεξψκαηνο πξνγξακκαηηζκνχ ΠΔΠ Βνξείνπ Αηγαίνπ , ζ. 1, Μπηηιήλε Πεξηθέξεηα Βνξ. Αηγαίνπ, ΠΔΠ , πκπιήξσκα Πξνγξακκαηηζκνχ , ζ. 123, έθδ Διέλε Αλδξηθνπνχινπ, Ζ πνιηηηθή ζπλνρήο θαη νη πξννπηηθέο ηεο ζην λέν Δπξσπατθφ ρψξν, (παξάξηεκα) ζ. 379, ζηνλ ηφκν επηκ. Δι. Αλδξηθνπνχινπ - Γξ. Καπθαιά, Ο λένο Δπξσπατθφο ρψξνο εθδ. Θεκέιην

72 Ζ Πεξηθέξεηα είλαη θαηά θχξην ιφγν αγξνηηθή πεξηνρή 25 δηφηη ν αγξνηηθφο ηνκέαο έρεη ζεκαληηθή ζέζε ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία, αλ θαη έρεη ππνζηεί ζπξξίθλσζε ηα ηειεπηαία ρξφληα. Υαξαθηεξίδεηαη απφ ηελ χπαξμε δπλακηθψλ θιάδσλ, νξηζκέλνη δε απ' απηνχο απνηεινχλ κνλνθαιιηέξγεηεο, φπσο ε ειαηνθαιιηέξγεηα (6% ηεο παξαγσγήο ηεο ρψξαο ζε ιάδη), ε καζηηρνθαιιηέξγεηα (100% ηεο παξαγσγήο ηεο ρψξαο), ηα ηρζπξά θαη ην θξαζί ( 14% θαη 4% αληίζηνηρα ηεο παξαγσγήο ηεο ρψξαο). Χζηφζν ε θαιιηέξγεηα γίλεηαη κε παξαδνζηαθά ζπζηήκαηα. Αλ θαη παξάγνληαη παξαδνζηαθά-βηνινγηθά επψλπκα πξντφληα θαη ππάξρεη ε δπλαηφηεηα πεξαηηέξσ βειηίσζεο, παξνπζηάδνληαη ζνβαξά πξνβιήκαηα ζηελ αγξνηηθή αλάπηπμε φπσο π.ρ. ν κηθξφο θιήξνο, ε έιιεηςε επαξθνχο θαηάξηηζεο ησλ αγξνηψλ, ε κεγάιε εμάξηεζε απφ θνηλνηηθέο θαη εζληθέο εληζρχζεηο, αδπλακίεο ζην δίθηπν εκπνξίαο θαη πξνψζεζεο πξντφλησλ θ.α. Ο Γεπηεξνγελήο ηνκέαο παξνπζηάδεη ζηαζηκφηεηα θαη ζπξξίθλσζε ζηελ βηνηερλία θαη ηε βηνκεραλία, ζε φια ηα λεζηά ηεο Πεξηθέξεηαο, ελψ βξίζθεηαη ζε ρακειφ επίπεδν αλάπηπμεο, κε πεξαηηέξσ θζίλνπζα πνξεία, ηδηαίηεξα ζε κεηαπνηεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο παξαδνζηαθνχ ραξαθηήξα. Απηφ νθείιεηαη ζηελ έιιεηςε πξψησλ θαη βνεζεηηθψλ πξψησλ πιψλ, ζην πςειφ θφζηνο κεηαθνξάο απφ θαη πξνο ηελ επεηξσηηθή Διιάδα, ζηελ έιιεηςε ηερλνγλσζίαο ζηνλ ηνκέα ηεο πξνψζεζεο ησλ πξντφλησλ, θαη ζηελ έιιεηςε βηνηερληθψλ δσλψλ, ΒΗΠΔ θαη ΒΔΠΔ γηα ηελ εγθαηάζηαζε κεηαπνηεηηθψλ επηρεηξήζεσλ, κε απνηέιεζκα νη ηηκέο ηεο γεο λα είλαη πςειέο θαη απαγνξεπηηθέο γηα λέεο επελδχζεηο. ηνλ Σξηηνγελή Σνκέα νη εκπνξηθέο επηρεηξήζεηο θαη νη ππεξεζίεο παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ αλάπηπμε ηεο Πεξηθέξεηαο θαη ζπγθεληξψλνληαη θπξίσο ζηα αζηηθά θέληξα (γηα ην ρνλδξηθφ θαη ιηαληθφ εκπφξην), ελψ νη κεγαιχηεξεο απ' απηέο δηαζέηνπλ δίθηπα δηαλνκήο θαη ηξνθνδνζίαο (ηα κεγάια super market). O ηνπξηζκφο απνηειεί ηνλ θεληξηθφ θιάδν θαη ην ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα ηνπ Βνξ. Αηγαίνπ πνπ ζπκβάιιεη ζεηηθά ζηελ απαζρφιεζε, ζηελ αχμεζε ηνπ ΑΔΠ ηεο Πεξηθέξεηαο θαη ζηε βειηίσζε ηνπ εηζνδήκαηνο ησλ θαηνίθσλ. Χζηφζν κέρξη ζήκεξα ε αλάπηπμή ηνπ ήηαλ ζε κεγάιν βαζκφ απξνγξακκάηηζηε κε απνηέιεζκα λα ππάξρεη ππεξζπγθέληξσζε ππνδνρήο ηνπξηζηψλ ζε νξηζκέλεο πεξηνρέο, ελψ παξνπζηάζηεθε ππνβάζκηζε ηνπ κέζνπ φξνπ ηεο πνηφηεηαο ησλ παξερφκελσλ ππεξεζηψλ. ε φηη αθνξά ηηο ηνπξηζηηθέο ππνδνκέο, απηέο είλαη αλεπαξθείο θαη κέηξηαο πνηφηεηαο, αθελφο δηφηη νη κε μελνδνρεηαθέο θιίλεο απνηεινχλ ην 49% ηνπ ζπλφινπ ησλ θιηλψλ νη 25 Υάξεο Κνθθψζεο, Σα ειιεληθά λεζηά ζην λέν Δπξσπατθφ Υψξν, ζ. 427, ζην ζπιινγηθφ ηφκν επηκ. Δι. Αλδηθνπνχινπ - Γξ. Καπθαιά Ο λένο Δπξσπατθφο ρψξνο, εθδ. Θεκέιην

73 θαη αθεηέξνπ δηφηη είλαη ρακειφ ην πνζνζηφ ησλ θιηλψλ Α' θαηεγνξίαο θαη πνιπηειείαο (19% έλαληη 31% ηεο ρψξαο). Σέινο πξφβιεκα δεκηνπξγεί ε κηθξή ηνπξηζηηθή πεξίνδνο (ην 70% ησλ αθίμεσλ ηνπο κήλεο Ηνχιην-Αχγνπζην) θαη ε εμάξηεζε απφ ην καδηθφ ηνπξηζκφ. Ο νηθνλνκηθά ελεξγφο πιεζπζκφο ηεο Πεξηθέξεηαο αλέξρεηαη ζε άηνκα ελψ νη απαζρνινχκελνη είλαη (ΔΤΔ, 1997). Απφ ην ζχλνιν ησλ απαζρνινχκελσλ ην 24,3 % εξγάδεηαη ζηνλ πξσηνγελή ηνκέα [εζληθφ πνζνζηφ (Δ.Π) 19,8% )], ην 19,6% ζηνλ δεπηεξνγελή ηνκέα (Δ.Π. 22,5%) θαη ην 56,1% ζηνλ ηξηηνγελή ηνκέα [(Δ.Π 57,7%), ΔΤΔ 1997]. Σελ πεληαεηία παξαηεξήζεθε ζεκαληηθή κείσζε ηεο ζπλνιηθήο απαζρφιεζεο, κείσζε ηνπ πνζνζηνχ απαζρφιεζεο ζηνλ πξσηνγελή ηνκέα θαη αχμεζε ηνπ ηξηηνγελή ηνκέα ηδίσο ζηνπο επηζηήκνλεο-ειεχζεξνπο επαγγεικαηίεο, εκπφξνπο- πσιεηέο. H εμέιημε ηεο αλεξγίαο δείρλεη ζεκαληηθέο ηάζεηο αχμεζεο ηα ηειεπηαία ρξφληα. Δηδηθφηεξα ηελ ηειεπηαία πεληαεηία ην πνζνζηφ ηεο αλεξγίαο δηπιαζηάζηεθε: απφ 5,5 % ην 1995 ζε 11,5 % ην 1999 (ζηνηρεία ΔΤΔ), γηα λα αλαθάκςεη ε απαζρφιεζε ην 3 ν ηξίκελν ηνπ 2000 θαη ε αλεξγία λα θπκαλζεί ζην 6,8%. Απφ ηα ζηαηηζηηθά ζηνηρεία ηεο πεξηφδνπ απηήο θαίλεηαη φηη παξά ηα πςειά πνζνζηά αλεξγίαο ππάξρεη κηα αλαπηπμηαθή δπλακηθή πνπ έρεη άκεζν αληίθηππν ζην θαηά θεθαιήλ εηζφδεκα, κε απνηέιεζκα ε Πεξηθέξεηα απφ ην 1998 λα κελ είλαη ηειεπηαία ζηελ εζληθή θαηάηαμε ησλ πεξηθεξεηψλ αιιά θαη λα κε δεκηνπξγεί ζέζεηο απαζρφιεζεο. Γεκηνπξγείηαη επνκέλσο κηα "ειιεηκκαηηθή αλάπηπμε" δηφηη έλαο επηρεηξεκαηηθφο ππξήλαο ιεηηνπξγεί κε ζρεηηθή επηηπρία, ρσξίο φκσο λα απνηειεί κνριφ αλάπηπμεο, κε απνηέιεζκα ε αχμεζε ηνπ εηζνδήκαηνο λα ζπκβαδίδεη, ηνπηθά, κε ηελ αχμεζε ηεο αλεξγίαο. Δπηπιένλ ε επνρηαθή απαζρφιεζε θαη ε παξάιιειε νηθνλνκία πνπ αλαπηχζζεηαη γχξσ απφ ηελ νηθνλνκηθή κεηαλάζηεπζε, ζπληείλνπλ ζην λα κελ απνηππψλεηαη ην πξφβιεκα ηεο (ππφ)απαζρφιεζεο ζηα, ακθίβνιεο εξκελεπηηθήο αμίαο, πνζνζηά αλεξγίαο ηνπ Βνξείνπ Αηγαίνπ. Σν εζληθφ νδηθφ δίθηπν ζηα λεζηά ηνπ Βνξείνπ Αηγαίνπ έρεη ζπλνιηθφ κήθνο 124,3 Km (Λέζβνο 48,3, Υίνο 38, άκνο 33 Km). To επαξρηαθφ νδηθφ δίθηπν έρεη ζπλνιηθά κήθνο 1.126,3 Km (Λέζβνο 447, Xίνο 406, άκνο 273,3 Km) ελψ ην δεκνηηθφ θαη θνηλνηηθφ δίθηπν είλαη εθηεηακέλν αιιά κε ζνβαξά πξνβιήκαηα εμαηηίαο ηεο κε αζθαιηφζηξσζήο ηνπ ζε πνιιά ζεκεία. ηελ Πεξηθέξεηα ππάξρνπλ πέληε αεξνδξφκηα (πνπ παξνπζηάδνπλ κεησκέλε ρσξεηηθφηεηα ηδίσο ηνπο ζεξηλνχο κήλεο) κε ζεκαληηθφηεξα απηά ηεο Μπηηιήλεο, ηεο Υίνπ θαη ηεο άκνπ θαη πέληε ειηθνδξφκηα. ε φηη αθνξά ηα ιηκάληα, ιεηηνπξγνχλ ελλέα κεηθηά ιηκάληα (εκπνξηθά 73

74 - επηβαηεγά) κε ζεκαληηθφηεξα απηά ηεο Μπηηιήλεο, ηεο Υίνπ θαη ηνπ Βαζέσο ηεο άκνπ. ηνλ ηνκέα ηεο ελέξγεηαο, ζηε Λέζβν ην εξγνζηάζην ζεξκηθήο ελέξγεηαο έρεη εγθαηεζηεκέλε ηζρχ Kw, ζηε Υίν Kw θαη ζηε άκν Κw. Έρνπλ επίζεο δεκηνπξγεζεί Αηνιηθά Πάξθα ζην ίγξη Λέζβνπ, ζηε Λήκλν θαη ζηε άκν. Σέινο ε Πεξηθέξεηα δηαζέηεη γεσζεξκηθφ δπλακηθφ ην νπνίν παξακέλεη αλεθκεηάιιεπην ιφγσ έιιεηςεο έξγσλ ππνδνκήο. Σφζν ζηελ πξσηνβάζκηα φζν θαη ζηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε έρεη απμεζεί ν αξηζκφο ησλ ζρνιείσλ παξά ηε ζπλερή κείσζε ησλ καζεηψλ πνπ ζπζζσξεχνληαη πιένλ ζηα αζηηθά θέληξα ησλ λεζηψλ κε απνηέιεζκα λα δεκηνπξγνχληαη ειιείςεηο θηηξίσλ, εμνπιηζκνχ θ.α. Αληηζέησο ππάξρεη ζεκαληηθφο αξηζκφο κε ρξεζηκνπνηνχκελσλ ζρνιηθψλ θηηξίσλ ζηηο αγξνηηθέο πεξηνρέο. ηελ πξσηνβάζκηα θαη ηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε ε αλαινγία ησλ καζεηψλ αλά αίζνπζα είλαη 14,3% θαη 19,55% αληίζηνηρα (κ.ν. ρψξαο 17,3 θαη 24,9% αληίζηνηρα) ε δε ιεηηνπξγία ησλ ζρνιείσλ γίλεηαη ζρεδφλ απνθιεηζηηθά (άλσ ηνπ 96% ηνπ ζπλφινπ ηνπο) ηηο πξσηλέο ψξεο. Ζ ηξηηνβάζκηα εθπαίδεπζε εθπξνζσπείηαη ζην Βφξεην Αηγαίν κε ην Παλεπηζηήκην Αηγαίνπ πνπ ιεηηνπξγεί απνθεληξσκέλα, ιφγσ ηεο δηαζπνξάο ησλ ηκεκάησλ ηνπ θαη ζηνπο ηξεηο λνκνχο ηεο Πεξηθέξεηαο. Σν Παλ/κην Αηγαίνπ πεξηιακβάλεη ηξεηο ρνιέο (Κνηλσληθψλ Δπηζηεκψλ, Γηνίθεζεο θαη Θεηηθψλ Δπηζηεκψλ) κε δεθαέμη (16) ηκήκαηα: έμη ζηε Μπηηιήλε, ηξία ζηε Υίν θαη ηξία ζηε άκν (ηα ππφινηπα ηέζζεξα είλαη ζηε Ρφδν θαη ζηε χξν). ην Παλ/κην θνηηνχλ πεξίπνπ πξνπηπρηαθνί θνηηεηέο θαη ε ιεηηνπξγία ηνπ έρεη ζπλεηζθέξεη ζεκαληηθά ζηελ αλαβάζκηζε ελ γέλεη ηεο εθπαίδεπζεο ζηε Πεξηθέξεηα. ηελ Πεξηθέξεηα ιεηηνπξγνχλ 5 Ννκαξρηαθά λνζνθνκεία κε 550 θιίλεο θαη 418 γηαηξνχο (ζηνηρεία 1994). Ο ηνκέαο ηεο πγείαο αληηκεησπίδεη ζηελ Πεξηθέξεηα κεγάιν πξφβιεκα, πνπ κπνξεί λα ραξαθηεξηζζεί σο "απνκφλσζε ζηελ πγεία". Ζ απνκφλσζε απηή δελ νθείιεηαη κφλν ζην λεζησηηθφ ηεο ραξαθηήξα, αιιά θαη ζηελ ειιηπή δηάγλσζε, ην κεγάιν πνζνζηφ ησλ αλεηδίθεπησλ γηαηξψλ, ηελ "ηαηξηθή κεηαλάζηεπζε" ζηα αζηηθά θέληξα, ηνλ ειιηπή εμνπιηζκφ ησλ ζεξαπεπηηθψλ κνλάδσλ, ηνλ αλεπαξθή αξηζκφ κνλάδσλ εληαηηθήο ζεξαπείαο, θαη ηε ρακειή πνηφηεηα ηαηξηθψλ θαη λνζνθνκεηαθψλ ππεξεζηψλ πνπ παξέρνληαη ζ' απηά. Γεκηνπξγείηαη έηζη έλα αίζζεκα έληνλεο αλαζθάιεηαο ηφζν ησλ θαηνίθσλ φζν θαη απηψλ πνπ επηζθέπηνληαη ηα λεζηά. Σν Βφξεην Αηγαίν εκθαλίδεη κηα ζεκαληηθή πζηέξεζε φζνλ αθνξά ηηο επηρεηξεκαηηθέο θαη θπξίσο ηηο ηερλνινγηθέο ππνδνκέο, θάηη πνπ νθείιεηαη ζηελ απνπζία εμεηδηθεπκέλνπ αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ θαη 74

75 επηρεηξήζεσλ πνπ ζα κπνξνχζαλ λα πξνζθέξνπλ πςειή ηερλνινγία θαη εμεηδηθεπκέλεο ππεξεζίεο ζηελ ηνπηθή νηθνλνκία 26. Με βάζε ηα αλσηέξσ ζηνηρεία, ην Βόξεην Αηγαίν εμαθνινπζεί λα βξίζθεηαη ζε θζίλνπζα πνξεία, παξνπζηάδνληαο αξλεηηθνύο όινπο ηνπο νηθνλνκηθνύο θαη δεκνγξαθηθνύο δείθηεο, είηε απηνί ζπγθξίλνληαη ζε εζληθό είηε ζε επξσπαηθό επίπεδν. ε όηη αθνξά ηνπο νηθνλνκηθνύο δείθηεο θαηαηάζζεηαη, καδί κε ηελ Ηπεηξν, ζηηο δύν ηειεπηαίεο ζέζεηο κεηαμύ ησλ 13 ειιεληθώλ πεξηθεξεηώλ θαη ζηελ ηειεπηαία πεληάδα κεηαμύ ησλ 208 επξσπατθώλ. ΝΟΣΙΟ ΑΙΓΑΙΟ Σν Νφηην Αηγαίν θαίλεηαη λα παξνπζηάδεη κηα δπλακηθή εμέιημε κεηά ηελ δεθαεηία ηνπ 1970, αλαζηξέθνληαο ηε θζίλνπζα ηάζε ζε φ,ηη αθνξά ζηα νηθνλνκηθά θαη ηα δεκνγξαθηθά κεγέζε, πνπ είρεη θαηαγξαθεί κέρξη ηφηε. Σν Αθαζάξηζην Πεξηθεξεηαθφ Πξνηφλ (ΑΠΠ) ηεο Πεξηθέξεηαο απμάλεηαη κε ηαρχηεξνπο ξπζκνχο απ φ,ηη ν εζληθφο κέζνο φξνο (ηδηαίηεξα θαηά ηε δεθαεηία ηνπ 80) κε απνηέιεζκα λα κεγελζχλεηαη ηφζν ην κεξίδηφ ηεο ζην Αθαζάξηζην Δζληθφ Πξνηφλ (ΑΔΠ), φζν θαη ην θαηά θεθαιή ΑΠΠ ην νπνίν απφ ηελ αξρή ηεο δεθαεηίαο ηνπ 90 έρεη μεπεξάζεη ηνλ εζληθφ κέζν φξν (111 ην 1994). Ζ ίδηα ηάζε επηβεβαηψλεηαη θαη απφ ηα δεκνγξαθηθά ζηνηρεία: Ο απαζρνινχκελνο πιεζπζκφο απμάλεηαη κεηά ην 1970, φπσο θαη ν ζπλνιηθφο πιεζπζκφο, πνπ έρεη μεπεπξάζεη ζήκεξα απηφλ ηνπ Σα πνζνζηά αλεξγίαο θηλνχληαη ζε πνιχ ρακειά επίπεδα ζε ζρέζε κε ηνλ εζληθφ κέζν φξν (4,9% έλαληη 10,3% ην 1997). Σέινο, αθφκε θαη ε θπζηθή θίλεζε ηνπ πιεζπζκνχ παξνπζηάδεηαη έληνλα ζεηηθή, αληίζεηα κε φ,ηη ζπκβαίλεη ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηθέξεηεο ηεο ρψξαο, πνπ δελ δηαζέηνπλ κεγάιν αζηηθφ θέληξν θαη έρνπλ πςειφ πνζνζηφ αγξνηηθνχ πιεζπζκνχ φπσο ζπκβαίλεη ζην Νφηην Αηγαίν. Ζ Πεξηθέξεηα Ννηίνπ Αηγαίνπ, ζηε δηνηθεηηθή δηαίξεζε ηεο νπνίαο πεξηιακβάλνληαη ηα λεζησηηθά ζπκπιέγκαηα ησλ λνκψλ Κπθιάδσλ θαη Γσδεθαλήζνπ, βξίζθεηαη ζην λνηηναλαηνιηθφ άθξν ηεο Διιάδαο θαη ηεο Δπξσπατθήο 26 Πεξηθέξεηα Βνξείνπ Αηγαίνπ, ΠΔΠ Β.Αηγαίνπ , φπ.π., Ζ παξνχζα θαηάζηαζε, ζ. 15,

76 Έλσζεο, κε έδξα ηελ Δξκνχπνιε ηεο λήζνπ χξνπ. Ζ Πεξηθέξεηα θαιχπηεη ζπλνιηθή έθηαζε 5,286 ηεηξαγσληθψλ ρηιηνκέηξσλ θαη θαιχπηεη ην 4% ηεο ζπλνιηθήο έθηαζεο ηεο ρψξαο. Ζ πνιπδηάζπαζε ηεο Πεξηθέξεηαο Ννηίνπ Αηγαίνπ, ε νπνία απνηειείηαη απφ 79 ζπλνιηθά λεζηά θαη πιήζνο βξαρνλεζίδσλ (48 θαηνηθεκέλα θαη 31 αθαηνίθεηα) πνπ βξίζθνληαη ζε ζρεηηθά κεγάιε απφζηαζε απφ ην θέληξν, απφ ηελ έδξα ηεο Πεξηθέξεηαο θαη κεηαμχ ηνπο, θαζψο θαη νη έληνλεο ελδνπεξηθεξεηαθέο αληζφηεηεο ζην ρψξν, δεκηνπξγνχλ έλα ηδηφκνξθν ραξαθηήξα ζηελ Πεξηθέξεηα. Ζ ηδηνκνξθία απηή απνηέιεζε ζην παξειζφλ αιιά θαη ζην παξφλ παξάγνληα θαζνξηζηηθφ ηεο κνξθήο θαη ηνπ ξπζκνχ αλάπηπμήο ηεο θαη αλακέλεηαη λα είλαη θαζνξηζηηθή θαη γηα ην κέιινλ. Σελ πιεηνλφηεηα ησλ λεζηψλ ραξαθηεξίδεη ην νξεηλφ θαη άγνλν ηνπ εδάθνπο 27, κε ππέδαθνο θησρφ ζε νξπθηφ πινχην, πιελ ειαρίζησλ εμαηξέζεσλ φπσο ε Σήλνο (κάξκαξν) θαη ε Μήινο (γεσζεξκηθέο πεγέο), ελψ είλαη έληνλε ε ζηελφηεηα ζε πδάηηλνπο θαη ελεξγεηαθνχο πφξνπο. Αληηζέησο, ζπγθξηηηθφ πιενλέθηεκα ηεο Πεξηθέξεηαο απνηεινχλ νη πινχζηνη θπζηθνί θαη πνιηηηζηηθνί πφξνη. Η Πεξηθέξεηα Ννηίνπ Αηγαίνπ θαηαηάζζεηαη ζηηο ιηγόηεξν πξνβιεκαηηθέο πεξηνρέο ηεο ρώξαο σο πξνο ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ αλζξώπηλνπ δπλακηθνύ, παξνπζηάδνληαο πιεζπζκηαθή επξσζηία 28 πνζνζηά αλεξγίαο. κε ρακειά Ο ξπζκφο αχμεζεο ηνπ πιεζπζκνχ ηεο Πεξηθέξεηαο ζηηο πεξηφδνπο , θαη παξνπζηάδεηαη πςειφηεξνο ηνπ ξπζκνχ αχμεζεο ηνπ πιεζπζκνχ ηεο ρψξαο, απεηθνληδφκελνο ζηνλ πην θάησ πίλαθα θαη ην ξαβδφγξακκα πνπ ηνλ αθνινπζεί. 27 χκθσλα κε ηηο θαηεγνξίεο ηεο ΔΤΔ, ην 72.5% ηνπ εδάθνπο, είλαη νξεηλφ θαη εκηνξεηλφ (ην αληίζηνηρν πνζνζηφ ζην ζχλνιν ηεο ρψξαο είλαη 61.3%). Απφ ην ζχλνιν ηεο εδαθηθήο επηθάλεηαο ηεο Πεξηθέξεηαο θαιιηεξγείηαη ην 16.7% (ε πνζνζηηαία αλαινγία ζην ζχλνιν ηεο ρψξαο είλαη 29.9%). Χο θηελνηξνθηθή γε ρξεζηκνπνηείηαη ην 51.6% ηεο ζπλνιηθήο επηθάλεηαο, ελψ νη δαζηθέο εθηάζεηο θαιχπηνπλ ην 13.2% νθεηιφκελν θπξίσο ζην Ννκφ Γσδεθαλήζνπ (ν Ννκφο Κπθιάδσλ παξνπζηάδεη κφλν 1.7% δαζνθάιπςε). 28 Ο πιεζπζκφο ηεο Πεξηθέξεηαο αλέξρεηαη ζε 270,115 θαηνίθνπο, ζχκθσλα κε ηελ εθηίκεζε ηεο ΔΤΔ γηα ην 1998 θαη θαιχπηεη ην 2.6% ηνπ ζπλνιηθνχ πιεζπζκνχ ηεο ρψξαο. Ζ πιεζπζκηαθή εμέιημε παξνπζηάδεη κία αχμεζε ηεο ηάμεσο ηνπ 24.17%, γεγνλφο ην νπνίν θαηαηάζζεη ηελ Πεξηθέξεηα Ννηίνπ Αηγαίνπ ζηελ πξψηε ζέζε ησλ Πεξηθεξεηψλ ηεο ρψξαο βάζεη ηεο πιεζπζκηαθήο κεηαβνιήο ηνπο. 76

77 Πίλαθαο 16 Πεξηθέξεηα Διιάδα Πξαγκαηηθ Πνζνζηό Πξαγκαηηθ Έηε Πνζνζηό όο κεηαβνιή όο κεηαβνιήο πιεζπζκόο ο πιεζπζκόο ,354 8,768, , % 9,740, % , % 10,259, % , % 10,506, % (Πεγή: Π.Δ.Π. Ννηίνπ Αηγαίνπ) Ο αζηηθφο πιεζπζκφο αλέξρεηαη ζην 35% ηνπ ζπλνιηθνχ πιεζπζκνχ (ζηνηρεία απνγξαθήο 1991) θαη παξνπζηάδεη ηάζεηο κείσζεο ζε ζρέζε κε ηα ζηνηρεία απνγξαθήο Ο αγξνηηθφο πιεζπζκφο αλέξρεηαη ζην 40% ηνπ ζπλνιηθνχ πιεζπζκνχ θαη παξνπζηάδεη πηψζε, ελψ ν εκηαζηηθφο πιεζπζκφο ζηαδηαθά απμάλεηαη θαη αλέξρεηαη ζην 25% ηνπ ζπλφινπ. Ζ πιεζπζκηαθή ππθλφηεηα ηεο Πεξηθέξεηαο αλέξρεηαη ζε 51.1 θαηνίθνπο αλά ηεηξαγσληθφ ρηιηφκεηξν, έλαληη 79.7 θαηνίθσλ αλά ηεηξαγσληθφ ρηιηφκεηξν πιεζπζκηαθήο ππθλφηεηαο ηεο ρψξαο.δλ ηνχηνηο, ε ζπλνιηθή απηή εηθφλα ηεο Πεξηθέξεηαο, αλαθνξηθά κε ηελ πιεζπζκηαθή ηεο επξσζηία, δελ αληηθαηνπηξίδεη ηηο ζνβαξέο ελδνπεξηθεξεηαθέο αληζφηεηεο θαη ηηο θαζπζηεξήζεηο ζηελ αλάπηπμε πνπ ζπλεπάγνληαη νη πην πάλσ αληζφηεηεο. Βειηησκέλε εκθαλίδεηαη επίζεο ε εηθφλα ηεο Πεξηθέξεηαο Ννηίνπ Αηγαίνπ σο πξνο ην Αθαζάξηζην Δγρψξην Πεξηθεξεηαθφ Πξντφλ (ΑΔΠΠ), ην νπνίν ππεξηξηπιαζηάζηεθε ηελ ηειεπηαία εηθνζηπεληαεηία (ζε ζηαζεξέο ηηκέο 1970) βειηηψλνληαο παξάιιεια ηε ζρεηηθή ζπκκεηνρή ηεο Πεξηθέξεηαο ζην ζχλνιν ηεο ρψξαο. Σν θαηά θεθαιήλ Αθαζάξηζην Δγρψξην Πεξηθεξεηαθφ Πξντφλ (ΑΔΠ) ηεο Πεξηθέξεηαο βξίζθεηαη ζε πςειφηεξε ζέζε απφ ην αληίζηνηρν κέζν θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηεο ρψξαο πγθεθξηκέλα αλέξρεηαη ζην 122% ηνπ κέζνπ θαηά θεθαιήλ ΑΔΠ ηεο ρψξαο (ζηνηρεία 1998) θαη αληηζηνηρεί ζην 74% ηνπ κέζνπ θαηά θεθαιή ΑΔΠ ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο (πεγή Final Report Synthetic analysis of selected indicator for the spatial differentiation of the E.U. territory BBR April 2000). 77

78 % Οι πολιηικέρ ηηρ Δςπωπαϊκήρ Ένωζηρ για ηιρ νηζιωηικέρ πεπιοσέρ.ζ πεπίπηωζη ηος Βόπειος και Νόηιος Οη κέζνη εηήζηνη ξπζκνί κεηαβνιήο ηνπ Πεξηθεξεηαθνχ Πξντφληνο θαη ε ζχγθξηζή ηνπο κε ηα αλάινγα κεγέζε ηεο ρψξαο εκθαλίδνληαη ζην δηάγξακκα πνπ αθνινπζεί. Μέσοι ετήσιοι ρυθμοί μεταβολής % ΑΕΠΠ ,3 5,7 4,7 5 3,7 4, Ρυθμός μεταβολής % συνολικού ΑΕΠΠ Ρυθμός μεταβολής % κατά κεφαλήν ΑΕΠΠ (Πεγή: Π.Δ.Π. Ννηίνπ Αηγαίνπ) Ζ Πεξηθέξεηα παξάγεη ην 2.8% ηνπ ζπλνιηθνχ ΑΔΠ ηεο ρψξαο, ε δε ζπκκεηνρή ησλ ηξηψλ παξαγσγηθψλ ηνκέσλ ζην ΑΔΠ εκθαλίδεηαη ζηηο δηαγξακκαηηθέο πίηηεο πνπ αθνινπζνχλ. Γηαρξνληθά, παξαηεξείηαη φηη εληείλεηαη ν πξνζαλαηνιηζκφο ηεο πεξηθεξεηαθήο νηθνλνκίαο πξνο ηνλ ηξηηνγελή ηνκέα, ηνπ νπνίνπ απμάλεηαη ε ζπκκεηνρή ζην ΑΔΠ κε παξάιιειε κείσζε ηεο ζπκκεηνρήο ηνπ πξσηνγελή θαη δεπηεξνγελή ηνκέα. 78

79 πκκεηνρή ησλ ηξηψλ ηνκέσλ ζην ΑΔΠ (ζηνηρεία 1981) πκκεηνρή ησλ ηξηψλ ηνκέσλ ζην ΑΔΠ (ζηνηρεία 1991) Αλαθνξηθά κε ηελ παξαγσγηθφηεηα, ε Πεξηθέξεηα βξίζθεηαη ζε πςειφηεξν επίπεδν απφ ηελ ρψξα, αιιά ζε ρακειφηεξν απφ ηνλ κέζν φξν ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο. Πιένλ ζπγθεθξηκέλα, ην 1996 ε παξαγσγηθφηεηα ηεο Πεξηθέξεηαο αλήιζε ζην 81% ηεο κέζεο παξαγσγηθφηεηαο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, βειηηψλνληαο ηε ζέζε ηεο ζε ζρέζε κε ην 1993 πνπ ήηαλ 75%. Παξά ηε βειηησκέλε εηθφλα ηεο Πεξηθέξεηαο Ννηίνπ Αηγαίνπ κε θξηηήξην ην κέγεζνο ηνπ ΑΔΠ, ε γεσγξαθηθή αζπλέρεηα ηεο Πεξηθέξεηαο δελ επηηξέπεη ηε δηάρπζε ηνπ εηζνδήκαηνο, ηεο ηερλνγλσζίαο, ησλ δεμηνηήησλ θιπ, ζην ζχλνιν ηνπ γεσγξαθηθνχ ρψξνπ, δεκηνπξγψληαο δηαθνξεηηθά επίπεδα αλάπηπμεο θαη ζνβαξέο ελδνπεξηθεξεηαθέο αληζφηεηεο. Ζ ζεακαηηθή αχμεζε ηνπ Αθαζαξίζηνπ Δγρσξίνπ Πεξηθεξεηαθνχ Πξντφληνο, νθείιεηαη θπξίσο ζηελ νκάδα λεζηψλ ηνπξηζηηθήο αηρκήο (Ρφδνο, Κσο, αληνξίλε, Μχθνλνο, χξνο) ε εμαίξεζε ησλ νπνίσλ ζα νδεγνχζε ηελ Πεξηθέξεηα, ζηελ ηειεπηαία ζέζε ησλ Πεξηθεξεηψλ ηεο ρψξαο. 79

80 Σν εξγαηηθφ δπλακηθφ ηνπ Ννηίνπ Αηγαίνπ αλέξρεηαη ζε ρηιηάδεο άηνκα, ελψ νη απαζρνινχκελνη ζε 97.5 ρηιηάδεο άηνκα 30. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο πεξηφδνπ ε ηνκεαθή ζχλζεζε δελ αιιάδεη ζεκαληηθά, πιελ φκσο παξαηεξείηαη κία ζαθήο ηάζε ελίζρπζεο ηνπ ηξηηνγελή ηνκέα θαη κείσζεο ηνπ πξσηνγελή 31 θαη δεπηεξνγελή ηνκέα. Γηάξζξωζε ηεο απαζρόιεζεο (ζηνηρεία 1991) Γηάξζξωζε ηεο απαζρόιεζεο (ζηνηρεία 1996) (Πεγή: Π.Δ.Π. Ννηίνπ Αηγαίνπ) 30 χκθσλα κε ηα ζηνηρεία ηεο Δ..Τ.Δ. ε δηαρξνληθή εμέιημε ηνπ ελεξγνχ πιεζπζκνχ θαη ηεο απαζρφιεζεο ηα ηειεπηαία ρξφληα ( ) παξνπζηάδεηαη θζίλνπζα, ζε αληίζεζε κε ηνλ πιεζπζκφ ηεο Πεξηθέξεηαο ν νπνίνο απμάλεηαη. 31 Ζ ζπλερήο κείσζε ηνπ απαζρνινχκελνπ ζηνλ πξσηνγελή ηνκέα αλζξψπηλνπ δπλακηθνχ, ε νπνία δελ ζπλνδεχεηαη απφ αλάινγε αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο, δεκηνπξγεί πξνβιήκαηα αληζφηεηαο ζηελ ζπκκεηνρή ηνπ θιάδνπ ζην ΑΔΠΠ θαη ζην θαηά θεθαιήλ εηζφδεκα. 80

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Οι ζηαηιζηικέρ για ηη Γιά Βίος Μάθηζη (ΓΒΜ): η θέζη ηηρ Δλλάδαρ ανάμεζα ζε σώπερ ηος. εςπωπαϊκού Νόηος και Βοππά

Οι ζηαηιζηικέρ για ηη Γιά Βίος Μάθηζη (ΓΒΜ): η θέζη ηηρ Δλλάδαρ ανάμεζα ζε σώπερ ηος. εςπωπαϊκού Νόηος και Βοππά ΣΑΣΙΣΙΚΗ ΔΝΗΜΔΡΩΗ ΓΔΛΣΙΟ 2/2014 Υπό την Εποπτεία του Υπουργείου Εργαςίασ, Κοινωνικήσ Αςφάλιςησ & Πρόνοιασ Πατδνχζε Χ. Ινχιηνο 2014 Οι ζηαηιζηικέρ για ηη Γιά Βίος Μάθηζη (ΓΒΜ): η θέζη ηηρ Δλλάδαρ ανάμεζα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων

Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Θέματα πτςσιακών επγασιών για το Υειμ. Εξαμ. 2015-2016 τος τμήματορ Διοίκησηρ Επισειπήσεων Α/Α ΣΙΣΛΟ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΑΡΙΜΟ ΦΟΙΣΗΣΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΘΕΗ ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ 1 Σα κνληέια πξνψζεζεο Above-the-Line

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ ΗΡΩΝ ΘΕΡΜΟΗΛΕΚΣΡΙΚΗ Α.Ε. ΜΕ ΙΧΤ ΣΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΗ ΗΛΕΚΣΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2011 ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ Ρο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Θήβα ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΠΩΛΗΕΩΝ 1/1/2011 TA ΔΚΞΝΟΗΘΑ ΡΗΚΝΙΝΓΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Δράζεις Πρόνοιας ζηη Νέα Προγραμμαηική Περίοδο

Δράζεις Πρόνοιας ζηη Νέα Προγραμμαηική Περίοδο Δράζεις Πρόνοιας ζηη Νέα Προγραμμαηική Περίοδο Έφη Μπέκοσ Γενική Γραμματέας Πρόνοιας ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΦΑΛΙΗ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΣΕΙΑ ΠΡΟΝΟΙΑ ΔΙΑΓΩΓΗ - Πξνώζεζε ηεο θνηλσληθήο έληαμεο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΑΘΗΜΑ 2T2 41 ΓΟΜΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΟΝΑΓΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΚΑΣΗΓΟΡΙΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΠΑΡΑΜΔΣΡΟΙ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΔΡΗΓΑ ΜΔ ΘΔΜΑ: «ΟΗΚΟΛΟΓΗΚΖ ΜΔΣΑΚΗΝΖΖ ΣΖ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ» Θεζζαινλίθε, Γεπηέξα 16 Μαίνπ 2011

ΔΠΔΡΗΓΑ ΜΔ ΘΔΜΑ: «ΟΗΚΟΛΟΓΗΚΖ ΜΔΣΑΚΗΝΖΖ ΣΖ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ» Θεζζαινλίθε, Γεπηέξα 16 Μαίνπ 2011 Σνκέαο Βνξείνπ Διιάδνο ΔΠΔΡΗΓΑ ΜΔ ΘΔΜΑ: «ΟΗΚΟΛΟΓΗΚΖ ΜΔΣΑΚΗΝΖΖ ΣΖ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ» Θεζζαινλίθε, Γεπηέξα 16 Μαίνπ 2011 «Ζ ΑΠΑΡΑΓΔΚΣΖ ΚΑΣΑΣΑΖ ΣΑΘΜΔΤΖ. ΓΤΝΑΣΟΣΖΣΔ ΒΔΛΣΗΩΖ ΜΔ ΤΓΥΡΖΜΑΣΟΓΟΣΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΑΠΟΓΟΖ»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑ 4: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΝΟΥΗ Δ.Π. Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο 2014 2020

ΑΞΟΝΑ 4: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΝΟΥΗ Δ.Π. Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο 2014 2020 ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑ ΑΝΑΣΟΛΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ ΔΙΓΙΚΗ ΤΠΗΡΔΙΑ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΑΞΟΝΑ 4: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΝΟΥΗ Δ.Π. Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο 2014 2020 Κομοηηνή 3 Απριλίοσ 2015 Παρουσίαση:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΟΠΗΚΖ ΑΤΣΟΓΗΟΗΚΖΖ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΓΗΑΥΔΗΡΗΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΟΠΗΚΖ ΑΤΣΟΓΗΟΗΚΖΖ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΓΗΑΥΔΗΡΗΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΟΠΗΚΖ ΑΤΣΟΓΗΟΗΚΖΖ ΣΜΖΜΑ ΟΗΚΟΝΟΜΗΚΖ ΓΗΑΥΔΗΡΗΖ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑΚΖ ΑΝΑΠΣΤΞΖ-ΠΟΛΗΣΗΚΔ ΠΡΟΧΘΖΖ ΚΑΗ ΠΡΟΒΟΛΖ ΣΟΤ ΓΟΜΖΜΔΝΟΤ ΠΟΛΗΣΗΣΗΚΟΤ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝΣΟ ΜΔΛΔΣΖ ΠΔΡΗΠΣΧΖ-Ζ ΠΔΡΗΦΔΡΔΗΑ ΑΝΑΣΟΛΗΚΖ

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑ ΤΣΖΜΑΣΑ ΜΔΣΑΦΟΡΑ Δ ΜΗΚΡΑ ΝΖΗΑ. Ζ ΠΔΡΗΠΣΧΖ ΣΖ ΚΑΛΤΜΝΟΤ

ΣΑ ΤΣΖΜΑΣΑ ΜΔΣΑΦΟΡΑ Δ ΜΗΚΡΑ ΝΖΗΑ. Ζ ΠΔΡΗΠΣΧΖ ΣΖ ΚΑΛΤΜΝΟΤ ΑΡΗΣΟΣΔΛΔΗΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΠΟΛΤΣΔΥΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΜΖΜΑ ΠΟΛΗΣΗΚΧΝ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ & ΑΓΡΟΝΟΜΧΝ ΣΟΠΟΓΡΑΦΧΝ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ ΓΗΑΣΜΖΜΑΣΗΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΥΔΓΗΑΜΟ, ΟΡΓΑΝΧΖ ΚΑΗ ΓΗΑΥΔΗΡΗΖ ΤΣΖΜΑΣΧΝ ΜΔΣΑΦΟΡΧΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία

Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία Η «έμππλε» ρξεκαηνδόηεζε ηεο λεαληθήο επηρεηξεκαηηθόηεηαο Υξεκαηνδνηψληαο εθπαίδεπζε, θίλεηξα θαη εξγαιεία λεαληθήο επηρεηξεκαηηθφηεηαο Η αξρηηεθηνληθή ηεο πξώηεο επηρείξεζεο Δπηρεηξεκαηηθή ΙΓΔΑ Ο ΔΠΙΥΔΙΡΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

Δπώλπκν Όλνκα Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Σόπνο γελλήζεωο Ζκεξνκελία γελλήζεωο Ζκεξνκελία ζαλάηνπ Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Πξνζωπνγξαθίεο Μόληκε

Δπώλπκν  Όλνκα  Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Σόπνο γελλήζεωο  Ζκεξνκελία γελλήζεωο Ζκεξνκελία ζαλάηνπ Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Πξνζωπνγξαθίεο Μόληκε A.K. 0279 Δπώλπκν Υαξίδεκνο Όλνκα Γηώξγνο Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Υαξίηνο Σόπνο γελλήζεωο Κεθηζηά Ζκεξνκελία γελλήζεωο 1924 Ζκεξνκελία ζαλάηνπ 11 Απξηιίνπ 1996 Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Ήηαλ ν πξωηόηνθνο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΣΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΣΗΝ ΠΡΑΞΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΝΔΑ ΔΡΓΑ 173.9 εκ ΧΘΖΖ ΣΖΝ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΔΠΙΠΛΔΟΝ ΘΔΔΙ ΔΡΓΑΙΑ ΓΖΜΙΟΤΡΓΙΑ ΒΔΛΣΙΧΖ ΣΖ ΠΟΙΟΣΖΣΑ ΕΧΖ ΣΧΝ ΠΟΛΙΣΧΝ Αλάπιαζε εκπνξηθνύ ηξηγώλνπ Μαθαξίνπ Δπαγόξνπ θαη ηαζηθξάηνπο μέπορ ηος ζσεδίος κινηηικόηηηαρ

Διαβάστε περισσότερα

Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ

Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ Από ηε κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ ζηε ςεθηαθή πόιε. Μηα λέα καηηά ζην ηξόπν ζρεδηαζκνύ παξνρήο ππεξεζηώλ Μνρηαλάθεο Κσλ/λνο Πξντζηάκελνο Πιεξνθνξηθήο Γήκνπ Ηξαθιείνπ Η κεραλνξγάλσζε ησλ ππεξεζηώλ 1990-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Β) Αλαιχζηε ηηο έλλνηεο αλεξγία ηξηβήο, δηαξζξσηηθή αλεξγία θαη θπζηθφ πνζνζηφ αλεξγίαο. Πνηα είλαη ε ρξεζηκφηεηα ηνπ λφκνπ ηνπ Okun; (30%)

Β) Αλαιχζηε ηηο έλλνηεο αλεξγία ηξηβήο, δηαξζξσηηθή αλεξγία θαη θπζηθφ πνζνζηφ αλεξγίαο. Πνηα είλαη ε ρξεζηκφηεηα ηνπ λφκνπ ηνπ Okun; (30%) 1 Αλαιχζηε δχν (2) απφ ηα παξαθάησ ζέκαηα: 1. Α) Έζησ κία νηθνλνκία πνπ θαηά ηα ηειεπηαία δέθα ρξφληα έρεη απμήζεη ην ζπλνιηθφ ηεο πξντφλ απφ 1000 ζε 1300 κνλάδεο. Καηά ηελ ίδηg. πεξίνδν ην απφζεκα θεθαιαίνπ

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ. Νέες προθεσμίες απογραυής των επιτειρήσεων στο Γ.Ε.ΜΗ. Γηα ηηο ΑΕ, ηηο ΕΠΕ, ηηο ΟΕ θαη ηηο ΕΕ, ε πξνζεζκία ππνβνιήο νξίδεηαη ωο εμήο:

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ. Νέες προθεσμίες απογραυής των επιτειρήσεων στο Γ.Ε.ΜΗ. Γηα ηηο ΑΕ, ηηο ΕΠΕ, ηηο ΟΕ θαη ηηο ΕΕ, ε πξνζεζκία ππνβνιήο νξίδεηαη ωο εμήο: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ -1980- ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ Αθήνα, 4 Οκτωβρίοσ 2012 Νέες προθεσμίες απογραυής των επιτειρήσεων στο Γ.Ε.ΜΗ. Τελ παξάηαζε ηωλ πξνζεζκηώλ γηα ηελ απνγξαθή ηωλ επηρεηξήζεωλ ζην Γ.Ε.ΜΗ., απνθάζηζε

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ Ο πινχηνο ηεο Διιάδαο ζε θνηηάζκαηα καξκάξνπ εθιεθηήο

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Ζ Σπλέιεπζε (Σ) ηνπ Τκήκαηνο Βηνκεραληθήο Γηνίθεζεο θαη Τερλνινγίαο ηεο 18/5/2015 ελέθξηλε ηελ αλακόξθσζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Πξνπηπρηαθώλ Σπνπδώλ. Παξαθαινύληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Η. ΣΟΗΥΔΗΑ ΠΟΤ ΓΗΑΣΖΡΟΤΝΣΑΗ

Η. ΣΟΗΥΔΗΑ ΠΟΤ ΓΗΑΣΖΡΟΤΝΣΑΗ Αγαπεηέ αξρεγέ, Τν λέν ζύζηεκα ησλ playoff πνπ πηινηηθά ζα εθαξκνζηεί ζηε θεηηλή πεξίνδν 2013 14 απνηειεί κηα βειηίσζε ηνπ πθηζηάκελνπ ζπζηήκαηνο πνπ κε επηηπρία εθαξκόζηεθε ζηηο πξώηεο έμη δηνξγαλώζεηο

Διαβάστε περισσότερα

1 Είζοδορ ζηο Σύζηημα ΣΔΕΔ ή BPMS

1 Είζοδορ ζηο Σύζηημα ΣΔΕΔ ή BPMS ΟΤΑ Επισειπηζιακή Νοημοζύνη: Οδεγίεο πξνο ηνπο εθπαηδεπόκελνπο γηα ηε ζύλδεζε κε ην ύζηεκα Γηαρείξηζεο Δπηρεηξεζηαθώλ Γηαδηθαζηώλ γηα ηελ εθηέιεζε ηωλ Πξαθηηθώλ Αζθήζεωλ ηωλ ππν(δλνηήηωλ) Bc1.1.4, Bc1.1.5,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΧΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟΤ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΣΟΤΡΗΣΗΚΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ

ΑΝΧΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟΤ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΣΟΤΡΗΣΗΚΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΑΝΧΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟΤ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΣΟΤΡΗΣΗΚΧΝ ΔΠΗΥΔΗΡΖΔΧΝ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΘΔΜΑ: ΒΗΧΗΜΖ ΣΟΤΡΗΣΗΚΖ ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΣΖΝ ΝΖΟ ΊΟ ΚΑΣΑΓΡΑΦΖ ΤΦΗΣΑΜΔΝΖ ΚΑΣΑΣΑΖ, ΔΞΔΛΗΞΖ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΤΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑ. 24 25 26 Απριλίου 2015 κλειςτό γυμναςτήριο «Δημήτρησ Τόφαλοσ»

ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΤΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑ. 24 25 26 Απριλίου 2015 κλειςτό γυμναςτήριο «Δημήτρησ Τόφαλοσ» ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΠΑΣΡΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΤΣΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΗΡΙΟ ΑΧΑΪΑ 24 25 26 Απριλίου 2015 κλειςτό γυμναςτήριο «Δημήτρησ Τόφαλοσ» Τν Παλεπηζηήκην Παηξώλ, ην Δπηκειεηήξην Αραΐαο θαη ε Πεξηθέξεηα Γπηηθήο Διιάδαο

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Δεςηέπα 18/05/2015. Απόνηερ : 1) Γεκόπνπινο Υξήζηνο 2) Καπώλεο πήιηνο 3) Κπξηαθόπνπινο Κπξηάθνο 4) Παλαγόπνπινο Βαζίιεο

Δεςηέπα 18/05/2015. Απόνηερ : 1) Γεκόπνπινο Υξήζηνο 2) Καπώλεο πήιηνο 3) Κπξηαθόπνπινο Κπξηάθνο 4) Παλαγόπνπινο Βαζίιεο 1 ΕΝΩΗ ΠΟΔΟΦΑΙΡΙΚΩΝ ΩΜΑΣΕΙΩΝ ΗΛΕΙΑ ΕΣΟ ΙΔΡΤΕΩ 1969 ΕΔΡΑ: ΠΤΡΓΟ Οδόο: Γξαγαηζαλίνπ 34 & Παπαθιέζζα Σει: 26210 33311 e-mail:epsilia@otenet.gr Φαμ: 26210 34004 Ππακηικό 35 ηρ ζςνεδπίαζηρ ηος Δ ηηρ ΕΠ Ηλείαρ

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ

ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ ΦΤΛΛΟ ΔΡΓΑΙΑ 1 Βαζηθέο Έλλνηεο & Καηεγνξίεο Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ Γξαζηεξηόηεηα 1ε αο δίλεηαη ν ελλνηνινγηθφο ράξηεο "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ - Βαζηθέο Έλλνηεο" πνπ αθνξά ζηελ θεληξηθή έλλνηα "Γίθηπα Τπνινγηζηψλ".

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

10 Ημέρες / 07 Διανσκηερεύζεις Ανατωρήζεις 12/11, 26/11, 10/12, 07/01, 21/01, 11/02, 25/02, 10/03, 24/03

10 Ημέρες / 07 Διανσκηερεύζεις Ανατωρήζεις 12/11, 26/11, 10/12, 07/01, 21/01, 11/02, 25/02, 10/03, 24/03 10 Ημέρες / 07 Διανσκηερεύζεις Ανατωρήζεις 12/11, 26/11, 10/12, 07/01, 21/01, 11/02, 25/02, 10/03, 24/03 1 η ημέρα: ΑΘΗΝΑ ΜΠΑΝΓΚΟΚ πγθέληξσζε ζην αεξνδξόκην Διεπζέξηνο Βεληδέινο, θαη αλαρώξεζε γηα Μπαλγθόθ.Γηαλπθηέξεπζε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΗΕ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΔΗΡΑ

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΗΕ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΔΗΡΑ ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ ΗΕ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΔΗΡΑ ΣΜΖΜΑ ΚΟΗΝΩΝΗΚΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΟΡΓΑΝΗΜΩΝ ΚΟΗΝΩΝΗΚΖ ΠΟΛΗΣΗΚΖ ΣΔΛΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ Θέκα: «Γεκνγξαθηθέο εμειίμεηο θαη νη επηπηώζεηο ζηελ απαζρόιεζε θαη ζηελ αγνξά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Δ Ι Γ Ω Ν Κ Α Θ Α Ρ Ι Ο Σ Η Σ Α

Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Δ Ι Γ Ω Ν Κ Α Θ Α Ρ Ι Ο Σ Η Σ Α Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Δ Ι Γ Ω Ν Κ Α Θ Α Ρ Ι Ο Σ Η Σ Α ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε- Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 2. Έληππν πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα εηδψλ θαζαξηφηεηαο Φξεκαηνδφηεζε : Ιδίνη Πφξνη Σ Δ Υ Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Θξήηε & Δμαγωγέο Κ Α Λ Α Μ Π Ο Κ Η Α Λ Κ Ι Β Ι Α Γ Η Π Ρ Ο Δ Γ Ρ Ο Γ..

Θξήηε & Δμαγωγέο Κ Α Λ Α Μ Π Ο Κ Η Α Λ Κ Ι Β Ι Α Γ Η Π Ρ Ο Δ Γ Ρ Ο Γ.. Θξήηε & Δμαγωγέο Κ Α Λ Α Μ Π Ο Κ Η Α Λ Κ Ι Β Ι Α Γ Η Π Ρ Ο Δ Γ Ρ Ο Γ.. Ο ύλδεζκνο Δμαγωγέωλ Θξήηεο Από ηελ ίδξπζή ηνπ ην 1995 πξνβαίλεη ζε ελέξγεηεο πνπ πξωηαξρηθό ζθνπό έρνπλ ηελ πξνώζεζε ηωλ εμαγωγώλ

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΝΚΑΓΑ Α ΔΡΩΣΖΔΗ ΩΣΟΤ- ΙΑΘΟΤ 1. Γηα έλα αγαζό όηαλ ε ζηαζεξά γ είλαη ίζε κε ην κεδέλ ηόηε ε θακπύιε πξνζθνξάο δηέξρεηαη από ηελ αξρή ηωλ αμόλωλ.

Διαβάστε περισσότερα

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΦΗ ΑΝΑΦΤΥΗ. Σα νθέιε ησλ ζθαθώλ αλαςπρήο γηα ηνλ ηνπξηζκό θαη ηελ νηθνλνκία

ΚΑΦΗ ΑΝΑΦΤΥΗ. Σα νθέιε ησλ ζθαθώλ αλαςπρήο γηα ηνλ ηνπξηζκό θαη ηελ νηθνλνκία ΚΑΦΗ ΑΝΑΦΤΥΗ Σα νθέιε ησλ ζθαθώλ αλαςπρήο γηα ηνλ ηνπξηζκό θαη ηελ νηθνλνκία Παξνπζίαζε ηεο κειέηεο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Πεηξαηώο «ΔΡΔΤΝΑ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΝΑΓΔΙΞΗ ΣΗ ΗΜΑΙΑ ΣΧΝ ΚΑΦΧΝ ΑΝΑΦΤΥΗ ΣΟΝ ΘΑΛΑΙΟ ΣΟΤΡΙΜΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΜΔΓΔΘΟ ΣΗ ΠΑΡΑΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΗΝ ΔΛΛΑΓΑ ΑΠΟ ΣΟ 1960 ΔΩ ΗΜΔΡΑ

ΣΟ ΜΔΓΔΘΟ ΣΗ ΠΑΡΑΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΗΝ ΔΛΛΑΓΑ ΑΠΟ ΣΟ 1960 ΔΩ ΗΜΔΡΑ ΑΣΔΙ ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΙΚΗ ΣΟ ΜΔΓΔΘΟ ΣΗ ΠΑΡΑΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΗΝ ΔΛΛΑΓΑ ΑΠΟ ΣΟ 1960 ΔΩ ΗΜΔΡΑ Τπεύθςνη Καθηγήηπια Γπιηζάκη Υ. Δπιμέλεια: Μπάορ Γημήηπιορ Νικολαΐδηρ Αλέξιορ Καβάλα 2007

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα