ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ"

Transcript

1 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ 1.1 Απαρίθμηση και καταγραφή 1.2 Η αρχή του αθροίσματος 1.3 Η πολλαπλασιαστική αρχή 1.4 Άλλοι κανόνες απαρίθμησης 1.5 Πιθανότητες σε πεπερασμένους δειγματικούς χώρους 1.6 Γενικές ασκήσεις

2

3 Στην καθημερινή ζωή αρκετά συχνά εμφανίζεται η ανάγκη να βρούμε τα στοιχεία ενός συγκεκριμένου (πεπερασμένου) συνόλου ατόμων, πραγμάτων, ενεργειών κ.λπ.. Υπάρχουν όμως αρκετές περιπτώσεις όπου δε μας ενδιαφέρει η καταγραφή όλων των στοιχείων του συνόλου αλλά μόνο η εύρεση του πλήθους των στοιχείων αυτών. Οι τεχνικές υπολογισμού του πλήθους των στοιχείων πεπερασμένων συνόλων ή υποσυνόλων τους, τα οποία έχουν συγκεκριμένες ιδιότητες, αναφέρονται συνήθως ως μέθοδοι απαρίθμησης και αποτελούν το κύριο αντικείμενο της Συνδυαστικής. Η συστηματική ανάπτυξη τέτοιων τεχνικών οι οποίες δεν απαιτούν την πλήρη καταγραφή των στοιχείων των υπό μελέτη συνόλων, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα σύνολα αυτά έχουν μεγάλο πλήθος στοιχείων. 1.1 Απαρίθμηση και Καταγραφή Όταν το πλήθος των στοιχείων ενός συνόλου το οποίο θέλουμε να απαριθμήσουμε είναι σχετικά μικρό, μπορούμε να προχωρήσουμε στη συστηματική καταγραφή των στοιχείων του και στη συνέχεια να μετρήσουμε το πλήθος τους. Θα εξετάσουμε στη συνέχεια μερικά τέτοια παραδείγματα. Παράδειγμα Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούμε να τοποθετήσουμε ν = 3 άτομα σε μια σειρά; Απάντηση Ας συμβολίσουμε τα τρία άτομα με α 1, α 2, α 3 και τις τρεις θέσεις που θα καταλάβουν ως Το πρώτο άτομο μπορεί να καταλάβει είτε την πρώτη θέση, οπότε θα έχουμε α 1 είτε τη δεύτερη, οπότε θα είναι α 1 15

4 1 KΕΦΑΛΑΙΟ είτε την τρίτη, οπότε προκύπτει Στην πρώτη περίπτωση οι δυνατές τοποθετήσεις των υπόλοιπων δύο ατόμων είναι οι εξής: α 1 α 1 α 2 α 3, α 1 α 3 α 2 Όμοια, στη δεύτερη περίπτωση θα έχουμε α 2 α 1 α 3, α 3 α 1 α 2 ενώ τέλος για την τρίτη α 2 α 3 α 1, α 3 α 2 α 1 Επομένως, οι δυνατές τοποθετήσεις των τριών ατόμων στις τρεις θέσεις είναι 6, και πιο συγκεκριμένα οι: α 1 α 2 α 3 α 1 α 3 α 2 α 2 α 1 α 3 α 3 α 1 α 2 α 2 α 3 α 1 α 3 α 2 α 1 Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συγκεκριμένο παράδειγμα το σύνολο που απαριθμήσαμε αποτελείται από διατεταγμένες τριάδες, δηλαδή χρησιμοποιώντας συμβολισμούς της θεωρίας συνόλων, θα μπορούσαμε να το γράψουμε στη μορφή Α = {(α 1,α 2,α 3 ), (α 1,α 3,α 2 ), (α 2,α 1,α 3 ), (α 3,α 1,α 2 ), (α 2,α 3,α 1 ), (α 3,α 2,α 1 )}. Παρότι στο προηγούμενο παράδειγμα μπορέσαμε να υπολογίσουμε σχετικά εύκολα το ζητούμενο πλήθος στοιχείων μέσω πλήρους (και συστηματικής) καταγραφής του, δε θα πρέπει να σκεφτούμε ότι εξίσου εύκολα μπορεί να γενικευτεί η προσέγγιση αυτή για οποιοδήποτε ν. Όταν το ν μεγαλώσει, το αντίστοιχο πλήθος παίρνει υπερβολικά μεγάλες τιμές, οπότε είναι πρακτικά αδύνατη η πλήρης καταγραφή. Για παράδειγμα, όταν έχουμε ν = 6 άτομα, ο αριθμός των διαφορετικών τοποθετήσεων γίνεται 720, ενώ για ν = 10 γίνεται Είναι προφανές ότι, στις περπτώσεις αυτές, πολύ 16

5 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 δύσκολα θα μπορούσε να προχωρήσει κανείς σε πλήρη καταγραφή όλων των στοιχείων που θέλει να απαριθμήσει. Παράδειγμα Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούμε να τοποθετήσουμε σε μια σειρά δύο αγόρια και δύο κορίτσια, έτσι ώστε τα δύο κορίτσια να μην κάθονται σε διαδοχικές θέσεις; Απάντηση Ας συμβολίσουμε με α 1, α 2 τα δύο αγόρια και με κ 1, κ 2 τα δύο κορίτσια. Εφόσον τα δύο κορίτσια δεν μπορούν να καθίσουν σε διαδοχικές θέσεις, οι μόνες δυνατές επιλογές γι αυτά είναι κ 1 κ 2 κ 2 κ 1 κ 1 κ 2 κ 2 κ 1 κ 1 κ 2 κ 2 κ 1 Στις δύο θέσεις που μένουν κενές μπορούν να τοποθετηθούν τα δύο αγόρια, είτε με τη σειρά α 1 α 2 είτε με τη σειρά α 2 α 1. Τελικά, θα έχουμε τις επόμενες 12 περιπτώσεις: κ 1 α 1 κ 2 α 2 κ 1 α 2 κ 2 α 1 κ 2 α 1 κ 1 α 2 κ 2 α 2 κ 1 α 1 κ 1 α 1 α 2 κ 2 κ 1 α 2 α 1 κ 2 κ 2 α 1 α 2 κ 1 κ 2 α 2 α 1 κ 1 α 1 κ 1 α 2 κ 2 α 2 κ 1 α 1 κ 2 α 1 κ 2 α 2 κ 1 α 2 κ 2 α 1 κ 1 Σε ορισμένες περιπτώσεις, παρότι το πλήθος των στοιχείων του απαριθμούμενου συνόλου είναι σχετικά μικρό, η συστηματική καταγραφή μπορεί να είναι δύσκολη και να απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να συμπεριληφθούν όλα τα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν. Σε αρκετές από αυτές τις περιπτώ- 17

6 1 KΕΦΑΛΑΙΟ σεις μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική η χρησιμοποίηση ενός δενδροδιαγράμματος, όπως δείχνεται στο επόμενο παράδειγμα. Παράδειγμα Ένας φοιτητής μπορεί να διαλέξει, σε ένα συγκεκριμένο εξάμηνο, μέχρι 3 μαθήματα επιλογής. Τα διαθέσιμα μαθήματα κατατάσσονται σε τρία διαφορετικά πεδία: Στατιστική (πεδίο Ι), Αναλογιστική Επιστήμη (πεδίο ΙΙ) και Οικονομικά (πεδίο ΙΙΙ). Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί ο φοιτητής να επιλέξει τον αριθμό μαθημάτων σε κάθε πεδίο; Απάντηση Αν ο φοιτητής δε θέλει να διαλέξει κανένα μάθημα, τότε προφανώς διαλέγει 0 μαθήματα από κάθε πεδίο. Αν αποφασίσει να διαλέξει ένα μάθημα, τότε οι επιλογές ανά πεδίο θα είναι 1, 0, 0 ή 0, 1, 0 ή 0, 0, 1. Στην περίπτωση επιλογής δύο μαθημάτων υπάρχουν φυσικά πολλές διαφορετικές δυνατότητες (π.χ. 1, 1, 0 ή 0, 1, 1 ή 2, 0, 0 κλπ.), και πολύ περισσότερες, όταν θελήσει να διαλέξει τρία μαθήματα (π.χ. 1, 1, 1 ή 2, 1, 0 ή 0, 3, 0 κτλ.). Αν προσπαθήσουμε να καταγράψουμε όλες τις δυνατές περιπτώσεις με την παραπάνω διαδικασία, είναι πολύ πιθανό κάποια αποτελέσματα να παραλειφθούν. Το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί πολύ πιο αποτελεσματικά, αν δημιουργήσουμε το δενδροδιάγραμμα του Σχήματος Σύμφωνα με αυτό ο φοιτητής μπορεί να διαλέξει 0, 1, 2 ή 3 μαθήματα από το πεδίο Ι, πράγμα το οποίο παριστάνεται με τα 4 «κλαδιά» που ξεκινούν από τη «ρίζα» (αρχή) του δένδρου. Για το πεδίο ΙΙ υπάρχουν 4 κλαδιά που ξεκινούν από το κλαδί της κορυφής (στο οποίο αντιστοιχούν 0 επιλογές μαθημάτων του πεδίου ΙΙ), 3 κλαδιά που ξεκινούν από το δεύτερο (1 επιλογή μαθήματος του πεδίου Ι), 2 από το τρίτο (2 επιλογές μαθημάτων του πεδίου ΙΙ) και 1 από το τέταρτο (3 επιλογές μαθημάτων του πεδίου ΙΙ). Με παρόμοιο τρόπο συμπληρώνονται τα κλαδιά που αντιστοιχούν στις επιλογές μαθημάτων από το πεδίο ΙΙΙ. Έτσι, δημιουργούνται 20 διαφορετικές «διαδρομές» που η καθεμιά αντιστοιχεί σε διαφορετικό τρόπο επιλογής μαθημάτων από τα τρία διαθέσιμα πεδία (οι συγκεκριμένες επιλογές έχουν καταγραφεί στη στήλη «ΑΠΟΤΕ- ΛΕΣΜΑ» του Σχήματος 1.1.1) 18

7 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 Σχήμα Στις επόμενες παραγράφους θα γνωρίσουμε τις δύο βασικές αρχές της συνδυαστικής με τις οποίες θα μπορούμε να υπολογίζουμε το πλήθος των σχηματισμών που μας ενδιαφέρουν, χωρίς να χρειάζεται να καταφύγουμε στην πλήρη καταγραφή των επί μέρους στοιχείων. Ασκήσεις 1. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούμε να τοποθετήσουμε σε μια σειρά τρία αγόρια και δύο κορίτσια, έτσι ώστε κανένα από τα τρία αγόρια να μην κάθεται δίπλα σε άλλο αγόρι; 2. Μια λέξη μήκους 3 του κώδικα Morse αποτελείται από μια σειρά τριών χαρακτήρων, καθένας από τους οποίους μπορεί να είναι τελεία ( ) ή 19

8 1 KΕΦΑΛΑΙΟ παύλα ( ), π.χ. ή ή κ.λπ.. Πόσες διαφορετικές λέξεις μπορούν να σχηματιστούν; 3. Να υπολογιστεί, αφού πρώτα γίνει πλήρης καταγραφή, το πλήθος των ακέραιων λύσεων της εξίσωσης α. x 2 + y 2 = 4 β. x 2 + y 2 = 3 (Υπόδειξη: Για την περίπτωση (α) παρατηρήστε ότι θα πρέπει x 2 = 0, 1, 2, 3 ή 4 και βρείτε τις αντίστοιχες επιτρεπτές τιμές για το y. Εργαστείτε όμοια για την περίπτωση (β)). 4. Χρησιμοποιώντας δενδρογράμματα, να βρεθεί το πλήθος των στοιχείων του συνόλου α. Α = {(α, β, γ) : α, β, γ {1, 2, 3}, α β και α γ} β. Β = {(α, β, γ) : α, β, γ {0, 2, 3} και α + β + γ 5} 5. Σε μια ιατρική έρευνα οι ασθενείς έχουν ταξινομηθεί ανάλογα με την ομάδα αίματος (Α, Β, ΑΒ ή 0), καθώς επίσης και ανάλογα με το επίπεδο της πίεσής τους (χαμηλή, κανονική, υψηλή). Να βρεθεί, με χρήση δενδροδιαγράμματος, το πλήθος των διαφορετικών αποτελεσμάτων της ταξινόμησης των ασθενών. 6. Ένας φοιτητής διαβάζει κάθε ημέρα 0, 1 ή 2 ώρες ένα συγκεκριμένο μάθημα. α. Να κατασκευαστεί δενδροδιάγραμμα στο οποίο να καταγράφονται οι διαφορετικοί τρόποι ενασχόλησης του φοιτητή με το μάθημα σε τρεις διαδοχικές ημέρες. β. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να αφιερώσει ο φοιτητής για το μάθημα συνολικά 5 ώρες ακριβώς στις τρεις διαδοχικές ημέρες; γ. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να αφιερώσει ο φοιτητής συνολικά τουλάχιστον 5 ώρες για το μάθημα στις τρεις διαδοχικές ημέρες; 7. Η θέση του προέδρου του.σ. ενός συλλόγου διεκδικείται από τρία άτομα Α 1, Γ 1, Γ 2, ενώ για τη θέση του αντιπροέδρου υπάρχουν επίσης τρεις υποψήφιοι Α 2, Γ 3, Γ 4. α. Να κατασκευαστεί δενδροδιάγραμμα στο οποίο να φαίνονται οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους μπορεί να εκλεγεί ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος του.σ. β. Αν οι υποψήφιοι Α 1, Α 2 είναι άντρες, ενώ οι Γ 1, Γ 2, Γ 3, Γ 4 γυναίκες, με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούν να εκλεγούν ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος, έτσι ώστε να μην είναι του ίδιου φύλου; 20

9 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης Η Αρχή του Αθροίσματος Αρκετές φορές η επιλογή των στοιχείων του συνόλου που μας ενδιαφέρει μπορεί να διαμεριστεί (χωριστεί) σε ομάδες στοιχείων των οποίων η απαρίθμηση είναι πιο εύκολη. Στην περίπτωση αυτή η εύρεση του πλήθους των στοιχείων του συνόλου γίνεται με χρήση της επόμενης βασικής αρχής της συνδυαστικής. Πρόταση (Αρχή του αθροίσματος) Αν το στοιχείο (αντικείμενο) α 1 μπορεί να επιλεγεί με ν 1 διαφορετικούς τρόπους, το α 2 με ν 2 διαφορετικούς τρόπους,..., το α k με ν k διαφορετικούς τρόπους και η επιλογή του στοιχείου α i αποκλείει την επιλογή του στοιχείου α j με j i, τότε η επιλογή του α 1 ή του α 2 ή... ή του α k μπορεί να γίνει με ν 1 + ν ν k διαφορετικούς τρόπους. Η αρχή του αθροίσματος μπορεί να διατυπωθεί ανάλογα, αν αντικαταστήσουμε τη λέξη «στοιχείο» ή «αντικείμενο» με τις λέξεις «ενέργεια», «γεγονός» κλπ.. Παράδειγμα Από μία πόλη Α εκτελούνται καθημερινά 2 αεροπορικά, 3 οδικά και 2 ακτοπλοϊκά δρομολόγια προς την πόλη Β. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να ταξιδέψει κάποιος από την πόλη Α προς την πόλη Β μια συγκεκριμένη ημέρα; Απάντηση Το ταξίδι από την πόλη Α προς την πόλη Β μπορεί να γίνει αεροπορικά (α 1 ), οδικά (α 2 ) ή ακτοπλοϊκά (α 3 ). Η επιλογή του α 1 μπορεί να γίνει με ν 1 = 2 διαφορετικούς τρόπους, του α 2 με ν 2 = 3, ενώ του α 3 με ν 3 = 3 διαφορετικούς τρόπους. Επίσης, η επιλογή του α i αποκλείει την επιλογή οποιουδήποτε α j με j i. Επομένως, σύμφωνα με την αρχή του αθροίσματος θα υπάρχουν = 7 τρόποι για να ταξιδέψει κανείς από την πόλη Α προς την πόλη Β. 21

10 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Σχήμα Κατά την εφαρμογή της αρχής του αθροίσματος θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή κατά πόσον ισχύει η συνθήκη «η επιλογή του στοιχείου α i αποκλείει την επιλογή του στοιχείου α j με j i». Αν αυτή δεν έχει εξασφαλιστεί, η εφαρμογή της αρχής του αθροίσματος μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα αποτελέσματα, όπως φαίνεται και στο επόμενο παράδειγμα. Παράδειγμα Υπάρχουν 4 άρτιοι θετικοί ακέραιοι μικρότεροι του 10 και 5 πρώτοι θετικοί ακέραιοι μικρότεροι του 10. Πόσοι θετικοί ακέραιοι μικρότεροι του 10 υπάρχουν οι οποίοι είναι άρτιοι ή πρώτοι; Απάντηση Ας χρησιμοποιήσουμε το α 1, για να δηλώσουμε επιλογή άρτιου θετικού ακέραιου μικρότερου του 10, και το α 2, για να δηλώσουμε επιλογή πρώτου θετικού ακέραιου μικρότερου του 10. Σύμφωνα με την εκφώνηση το α 1 μπορεί να επιλεγεί με 4 τρόπους, ενώ το α 2 με 5. Όμως η επιλογή θετικού ή πρώτου ακεραίου μικρότερου του 10 μπορεί να γίνει με 8 διαφορετικούς τρόπους (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8) και όχι με 9 = 4 + 5, όπως θα προέκυπτε με 22

11 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 εφαρμογή της αρχής του αθροίσματος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η επιλογή του α 1 δεν αποκλείει την επιλογή του α 2, αφού ο αριθμός 2 είναι και πρώτος και άρτιος συγχρόνως. Μια ισοδύναμη διατύπωση της αρχής του αθροίσματος με χρήση ορολογίας της θεωρίας συνόλων είναι η παρακάτω. Πρόταση (Αρχή του αθροίσματος) Έστω Α 1, Α 2,..., Α k οποιαδήποτε k 2 πεπερασμένα σύνολα τα οποία είναι ανά δύο ξένα μεταξύ τους, δηλαδή ισχύει για i, j = 1, 2,..., k με i j. Τότε ή ακόμη, με χρήση του συμβόλου της άθροισης Σημειώνουμε η ότι συνθήκη «η επιλογή του στοιχείου α i αποκλείει την επιλογή του στοιχείου α j με j i» που υπήρχε στην αρχική διατύπωση, έχει αντικατασταθεί στη νέα διατύπωση με τη συνθήκη για i j (ξένα μεταξύ τους υποσύνολα). Παράδειγμα Να βρεθεί το πλήθος των ακέραιων λύσεων της εξίσωσης x 2 + y 2 4. Απάντηση Το σύνολο που μας ενδιαφέρει είναι το και μπορεί να διαμεριστεί σε 5 υποσύνολα Α 0, Α 1, Α 2, Α 3, Α 4 τα οποία ορίζονται ως εξής: 23

12 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι ενώ για κάθε i j ισχύει του αθροίσματος θα έχουμε:. Επομένως, σύμφωνα με την αρχή Ασκήσεις 1. Από μια πόλη μπορούμε να κατευθυνθούμε προς τα βόρεια μέσω τριών διαφορετικών δρόμων, νότια μέσων τεσσάρων, ανατολικά μέσω δύο και δυτικά μέσω δύο. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούμε να φύγουμε από την πόλη; 2. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές χρησιμοποιούν, για την αναπαράσταση των πληροφοριών, «λέξεις» οι οποίες αποτελούνται από σειρές (strings) ψηφίων 0 ή 1, π.χ , κ.λπ.. Μια λέξη μεγέθους ν αποτελείται από ν ψηφία. α. Χρησιμοποιώντας δενδροδιάγραμμα, να υπολογιστεί ο αριθμός των διαφορετικών λέξεων μεγέθους ακριβώς i = 1, 2, 3, 4 που μπορούν να σχηματιστούν. β. Να υπολογιστεί ο αριθμός των διαφορετικών λέξεων μεγέθους το πολύ 4 που μπορούν να σχηματιστούν. 3. ίνονται τα σύνολα α. Να υπολογιστεί το πλήθος των στοιχείων καθενός από τα σύνολα S i, αφού πρώτα γίνει πλήρης καταγραφή των στοιχείων τους. 24

13 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 β. Να βρεθεί το πλήθος των ακέραιων λύσεων της εξίσωσης x 2 + y 2 5 με χρήση της αρχής του αθροίσματος και των αποτελεσμάτων του ερωτήματος (α). 4. ίνονται τα σύνολα όπου k ένας συγκεκριμένος ακέραιος μεγαλύτερος της μονάδας. α. Να υπολογιστεί το πλήθος των στοιχείων του συνόλου Α με χρήση δενδροδιαγράμματος. β. Για κάθε i = 2, 3,..., k να υπολογιστεί ο πληθικός αριθμός του συνόλου A i. Αν i j, είναι τα σύνολα A i, A j ξένα μεταξύ τους; γ. Να υπολογιστεί το πλήθος των στοιχείων του συνόλου Β με εφαρμογή της αρχής του αθροίσματος. (Υπόδειξη: χρησιμοποιήστε το αποτέλεσμα της Άσκησης 5β του Παραρτήματος 1). 5. ίνονται τα σύνολα α. Να υπολογιστεί ο πληθικός αριθμός του συνόλου Α με χρήση δενδροδιαγράμματος. β. Για κάθε i = 2, 3,..., 6 να υπολογιστεί ο πληθικός αριθμός του συνόλου A i. Αν i j, είναι τα σύνολα A i, A j ξένα μεταξύ τους; γ. Με εφαρμογή της αρχής του αθροίσματος να υπολογιστεί ο πληθικός αριθμός του συνόλου Β. Εφαρμογή: Τρία άτομα ρίχνουν από ένα ζάρι το καθένα και εκείνο το οποίο θα φέρει τη μεγαλύτερη ένδειξη κερδίζει ένα ποσό (σε περίπτωση που δύο από τα τρία άτομα φέρουν ίδιο αποτέλεσμα και το τρίτο φέρει μικρότερο, δεν κερδίζει κανένα). Πόσα διαφορετικά αποτελέσματα μπορούν να προκύψουν σε μια επανάληψη του παιχνιδιού; Σε πόσα από αυτά τα αποτελέσματα κερδισμένος θα είναι ο πρώτος παίκτης; 25

14 1 KΕΦΑΛΑΙΟ 1.3 Η Πολλαπλασιαστική Αρχή Ας υποθέσουμε ότι κατά την απαρίθμηση των στοιχείων ενός συνόλου ισχύουν οι εξής προϋποθέσεις: α. η διαδικασία της απαρίθμησης μπορεί να χωριστεί σε ν διαφορετικές φάσεις (βήματα) οι οποίες εκτελούνται διαδοχικά η μία μετά την άλλη. β. το πλήθος των δυνατών επιλογών της κάθε φάσης είναι εντελώς καθορισμένο, όταν είναι γνωστά τα αποτελέσματα όλων των προηγούμενων φάσεων. Τότε η απαρίθμηση των στοιχείων του συνόλου μπορεί να γίνει με χρήση της δεύτερης βασικής αρχής της συνδυαστικής που είναι γνωστή με το όνομα πολλαπλασιαστική αρχή ή αρχή του γινομένου (multiplication principle) και διατυπώνεται ως εξής: Πρόταση (Πολλαπλασιαστική αρχή) Αν το στοιχείο (αντικείμενο) α 1 μπορεί να επιλεγεί με ν 1 διαφορετικούς τρόπους και για κάθε επιλογή του α 1, το στοιχείο α 2 μπορεί να επιλεγεί με ν 2 διαφορετικούς τρόπους,..., και για κάθε επιλογή των α 1, α 2,..., α k 1, το στοιχείο α k μπορεί να επιλεγεί με ν k διαφορετικούς τρόπους, τότε όλα τα στοιχεία α 1, α 2,..., α ν μπορούν να επιλεγούν διαδοχικά και με αυτή τη συγκεκριμένη σειρά κατά ν 1 ν 2... ν k τρόπους Ανάλογη διατύπωση μπορεί να δοθεί για την πολλαπλασιαστική αρχή, αν αντικαταστήσουμε τη λέξη «στοιχείο» ή «αντικείμενο» με τις λέξεις «ενέργεια», «γεγονός» κ.λπ.. Παράδειγμα Μια πόλη Α συνδέεται με την πόλη Β μέσω τριών διαφορετικών δρόμων, ενώ η πόλη Β συνδέεται με την πόλη Γ μέσω τεσσάρων δρόμων. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να ταξιδέψει κανείς από την πόλη Α στην πόλη Γ; 26

15 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 Απάντηση Ας συμβολίσουμε δ 1, δ 2, δ 3 τους τρεις δρόμους που συνδέουν τις πόλεις Α, Β και με 1, 2, 3, 4 τους τέσσερις δρόμους που συνδέουν τις πόλεις Β και Γ (βλέπε Σχήμα 1.3.1). Σχήμα Σχήμα

16 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Η επιλογή του δρόμου που θα χρησιμοποιηθεί για τη μετάβαση από την πόλη Α στην πόλη Β (στοιχείο α 1 ) μπορεί να γίνει με ν 1 = 3 τρόπους. Επίσης για κάθε επιλογή του α 1 υπάρχουν ν 2 = 4 τρόποι επιλογής του δρόμου που θα χρησιμοποιηθεί για τη μετάβαση από την πόλη Β στην πόλη Γ (στοιχείο α 2 ). Επομένως, και τα δύο στοιχεία μαζί (και με τη σειρά α 1, α 2 ) μπορούν να επιλεγούν κατά ν 1 ν 2 = 3 4 = 12 διαφορετικούς τρόπους. Η διαδικασία που περιγράφηκε παραπάνω φαίνεται σχηματικά στο δενδροδιάγραμμα του Σχήματος Παράδειγμα Οι αριθμοί κυκλοφορίας των αυτοκινήτων αποτελούνται από τρία γράμματα και έναν τετραψήφιο αριθμό. Για το πρώτο τμήμα του αριθμού χρησιμοποιούνται μόνο τα 14 ελληνικά γράμματα τα οποία συμπίπτουν με αντίστοιχους λατινικούς χαρακτήρες (Α, Β, Ε, Ζ, Η, Ι, Κ, Μ, Ν, Ο, Ρ, Τ, Υ, Χ), ενώ στην πρώτη θέση του δεύτερου τμήματος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο αριθμός 0 (ώστε να έχουμε τετραψήφιο αριθμό). α. Πόσοι διαφορετικοί αριθμοί κυκλοφορίας μπορούν να σχηματιστούν; β. Πόσοι από τους αριθμούς αυτούς έχουν και τα τρία γράμματα του πρώτου τμήματος διαφορετικά μεταξύ τους; Απάντηση Ας συμβολίσουμε με α 1 α 2 α 3 α 4 α 5 α 6 α 7 τα επτά σύμβολα που σχηματίζουν τον αριθμό κυκλοφορίας των αυτοκινήτων. α. Σύμφωνα με τη διατύπωση του προβλήματος, το στοιχείο α 1 μπορεί να επιλεγεί με ν 1 = 14 διαφορετικούς τρόπους (ένας από τους 14 επιτρεπτούς χαρακτήρες). Για κάθε επιλογή του α 1, το α 2 μπορεί να επιλεγεί με ν 2 =14 διαφορετικούς τρόπους, επίσης. Όμοια για το α 3 θα έχουμε ν 3 = 14. Για κάθε επιλογή των α 1, α 2, α 3 (οπότε έχουν καθοριστεί τα τρία γράμματος του αριθμού κυκλοφορίας), το α 4 μπορεί να επιλεγεί κατά ν 4 =9 διαφορετικούς τρόπους, πιο συγκεκριμένα α 4 {1, 2,..., 9}, αφού στη θέση αυτή δεν επιτρέπεται η επιλογή του 0. Συνεχίζοντας τη διαδικασία, διαπιστώνουμε ότι η επιλογή των α 5, α 6 και α 7 μπορεί να γίνει με ν 5 = 10, ν 6 = 10 και ν 7 = 10 διαφορετικούς τρόπους, αντίστοιχα. Άρα, τελικά το 28

17 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 πλήθος των διαφορετικών επιλογών για το σχηματισμό του αριθμού κυκλοφορίας είναι: = β. Μετά την επιλογή του α 1 (η οποία μπορεί να γίνει με ν 1 = 14 τρόπους) απομένουν μόνο ν 2 = 13 δυνατοί τρόποι επιλογής του α 2, αφού, σύμφωνα με την περιγραφή, το γράμμα που διαλέχτηκε για το α 1 δεν μπορεί να ξαναδιαλεχτεί. Έχοντας ολοκληρώσει την επιλογή των α 1 και α 2, απομένουν μόνο ν 3 = 12 επιλογές για το α 3, αφού και πάλι τα δύο γράμματα που διαλέχτηκαν για το α 1 και το α 2 δεν μπορούν να ξαναδιαλεχτούν. Από το σημείο αυτό η διαδικασία επιλογής συνεχίζεται ακριβώς όπως και στο ερώτημα (α), δηλαδή έχουμε: Επομένως, τελικά υπάρχουν ν 4 = 9, ν 5 = ν 6 = ν 7 = = αριθμοί κυκλοφορίας στους οποίους τα τρία γράμματα είναι διαφορετικά μεταξύ τους. Μια ειδική περίπτωση εφαρμογής της πολλαπλασιαστικής αρχής έχουμε κατά τον υπολογισμό του πλήθους των στοιχείων (πληθικού αριθμού) του καρτεσιανού γινομένου k συνόλων Πιο συγκεκριμένα ισχύει η επόμενη πρόταση. Πρόταση (Πολλαπλασιαστική αρχή) Έστω Α 1, Α 2,..., Α k οποιαδήποτε k 2 πεπερασμένα σύνολα και Α 1 Α 2... Α k το καρτεσιανό τους γινόμενο. Τότε 29

18 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Ασκήσεις 1. Για το ιοικητικό Συμβούλιο (.Σ.) ενός συλλόγου έχουν θέσει υποψηφιότητα 5 άτομα για το αξίωμα του προέδρου, 3 άτομα για το αξίωμα του αντιπροέδρου και 7 άτομα για το αξίωμα του γενικού γραμματέα. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να σχηματιστεί το.σ.; 2. Μια ασφαλιστική εταιρεία έχει ταξινομήσει τους πελάτες της σε 5 ηλικιακές ομάδες. Για κάθε ομάδα υπάρχουν διαθέσιμα 10 διαφορετικά προγράμματα ασφάλειας ζωής, ενώ για τη σύναψη συμφωνίας με τους πελάτες απασχολούνται 4 υπάλληλοι. Αν με την ολοκλήρωση της διαδικασίας ασφάλισης καταχωρίζονται και τα τρία στοιχεία που αναφέρθηκαν παραπάνω (ηλικιακή ομάδα, πρόγραμμα, υπάλληλος) πόσοι διαφορετικοί τύποι ασφαλίσεων θα υπάρχουν; 3. Μια εταιρεία αυτοκινήτων προσφέρει τρεις διαφορετικές εκδόσεις ενός μοντέλου της: κανονική (Ν), πολυτελείας (L) και υπερπολυτελείας (XL). Κάθε έκδοση μπορεί να εφοδιαστεί με έναν από τους εξής τέσσερις κινητήρες: 1.3 lt, 1.5 lt, 1.8 lt και 2.0lt. Τέλος, ο υποψήφιος αγοραστής μπορεί να διαλέξει ανάμεσα σε 8 διαφορετικά χρώματα. Πόσες διαφορετικές επιλογές υπάρχουν για το μοντέλο αυτό; 4. Σε ένα διαγώνισμα δίνονται ν ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Για την πρώτη ερώτηση υπάρχουν k 1 διαφορετικές απαντήσεις, για τη δεύτερη k 2,..., για τη ν-στή ερώτηση k ν. Αν ο διαγωνιζόμενος διαλέγει μια μόνο απάντηση σε κάθε ερώτηση, με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να απαντηθεί το διαγώνισμα; Πόσοι θα ήταν οι διαφορετικοί τρόποι απάντησης, αν ο διαγωνιζόμενος επιτρεπόταν να αφήνει και αναπάντητες ερωτήσεις; 5. Μια πόλη Α συνδέεται με την πόλη Β μέσω τριών δρόμων, η πόλη Β συνδέεται με την πόλη Γ μέσω πέντε δρόμων, ενώ τέλος η πόλη Γ συνδέεται με την πόλη μέσω οκτώ διαφορετικών δρόμων. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να ταξιδέψει κανείς α. από την πόλη Α προς την πόλη Γ. β. από την πόλη Β προς την πόλη. γ. από την πόλη Α προς την πόλη. δ. από την πόλη Α προς την πόλη και στη συνέχεια να επιστρέψει πίσω στην πόλη Β. 6. Οι αριθμοί κυκλοφορίας των αυτοκινήτων αποτελούνται από τρία γράμματα και ένα τετραψήφιο αριθμό. Για το πρώτο τμήμα του αριθμού χρησιμοποιούνται μόνο τα 14 ελληνικά γράμματα τα οποία συμπίπτουν με αντίστοιχους λατινικούς χαρακτήρες (Α, Β, Ε, Ζ, Η, Ι, Κ, Μ, 30

19 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 Ν, O, Ρ, Τ, Υ, Χ ), ενώ στην πρώτη θέση του δεύτερου τμήματος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο αριθμός 0 (ώστε να έχουμε τετραψήφιο αριθμό). Όπως είδαμε στο Παράδειγμα υπάρχουν τέτοιοι αριθμοί. Πόσοι από τους αριθμούς αυτούς α. έχουν ως πρώτο γράμμα φωνήεν; β. έχουν μόνο φωνήεντα στην πρώτη και στην τρίτη θέση; γ. δεν περιέχουν στο δεύτερο τμήμα τους ίδια ψηφία; δ. περιέχουν στο δεύτερο τμήμα τους ακριβώς τρία ίδια ψηφία; 7. Κατά μήκος μιας σιδηροδρομικής γραμμής υπάρχουν ν σταθμοί. Πόσα διαφορετικά είδη εισιτηρίων θα πρέπει να τυπωθούν, ώστε να καλύπτονται όλες οι δυνατές διαδρομές μεταξύ των ν σταθμών; 8. Ένας ψυχολόγος θέλει να ετοιμάσει λέξεις αποτελούμενες από τρία γράμματα, ώστε να τις χρησιμοποιήσει σε ένα τεστ μνήμης (οι λέξεις που θα σχηματιστούν δεν είναι απαραίτητο να έχουν κάποιο νόημα). Ο ψυχολόγος διαλέγει το πρώτο γράμμα της λέξης ανάμεσα από τα σύμφωνα Β, Ν,, Σ, το τρίτο από τα σύμφωνα Ν, Σ, Θ, Κ, Λ, Μ, ενώ το μεσαίο γράμμα από τα φωνήεντα Α, Ο και Η. α. Πόσες διαφορετικές λέξεις μπορεί να σχηματίσει; β. Πόσες από τις λέξεις αυτές i. αρχίζουν με το γράμμα ; ii. τελειώνουν με το γράμμα Ν ή το γράμμα Σ; iii. αρχίζουν και τελειώνουν με το ίδιο γράμμα; iv. δεν περιέχουν καθόλου το γράμμα Ν; 9. Να βρεθεί το πλήθος των άρτιων τετραψήφιων αριθμών που μπορούν να σχηματιστούν χρησιμοποιώντας μόνο τα ψηφία 1, 2, 5, 6, 8, 9. Πόσοι από τους αριθμούς αυτούς έχουν όλα τα ψηφία τους διαφορετικά; 10.Ένα δελτίο προγνωστικών ποδοσφαίρου (ΠΡΟΠΟ) περιλαμβάνει 13 αγώνες δίπλα στους οποίους σημειώνεται 1, Χ ή 2 για να δηλωθεί η νίκη της γηπεδούχου ομάδας, ισοπαλία ή νίκη της φιλοξενούμενης ομάδας, αντίστοιχα. Μια στήλη προγνώσεων αποτελείται από 13 συνολικά σύμβολα, ένα για κάθε αγώνα, τοποθετημένα δίπλα στα αντίστοιχα ζευγάρια των ομάδων που αγωνίζονται. α. Ποιος είναι ο αριθμός των διαφορετικών στηλών που μπορούν να σχηματιστούν; β. Αν θέλουμε να παίξουμε ένα σύστημα στο οποίο να χρησιμοποιήσουμε 2 σύμβολα (διπλή παραλλαγή) για i συγκεκριμένους αγώνες και 3 σύμβολα (τριπλή παραλλαγή) για j άλλους συγκεκριμένους αγώνες, πόσες διαφορετικές στήλες θα προκύψουν; (0 i 13, 0 j 13, i + j 13). 31

20 1 KΕΦΑΛΑΙΟ 1.4 Άλλοι Κανόνες Απαρίθμησης Σε πολλές περιπτώσεις τα σύνολα που θέλουμε να απαριθμήσουμε εκφράζονται μέσω άλλων συνόλων με χρήση των βασικών πράξεων της ένωσης, της τομής και του συμπληρώματος. Τότε η επόμενη πρόταση μπορεί αποδειχτεί ιδιαίτερα χρήσιμη. Πρόταση Αν Α, Β είναι (πεπερασμένα) υποσύνολα ενός πεπερασμένου βασικού συνόλου Ω, τότε: Απόδειξη Υπενθυμίζουμε αρχικά ότι, σύμφωνα με την αρχή του αθροίσματος, όπως αυτή διατυπώθηκε με χρήση συμβολισμών από τη θεωρία συνόλων (βλέπε Παράγραφο 1.2), αν A 1, A 2 είναι δυο ξένα μεταξύ τους σύνολα, θα ισχύει α. Εφαρμόζοντας την παραπάνω ισότητα για A 1 = A και Α 2 = Α (οπότε θα ισχύει Α 1 Α 2 = ), βρίσκουμε Α Α = Α + Α. Όμως Α Α = Ω, οπότε τελικά θα έχουμε ή ισοδύναμα Ω = Α + Α Α = Ω Α β. Αν Α 1 = Α Β, Α 2 = Α Β, θα έχουμε 32

21 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 Α 1 Α 2 = (Α Β) (Α Β ) = Α (Β Β ) = Α =, οπότε και πάλι θα ισχύει (Α Β) (Α Β ) = Α Β + Α Β. Η απόδειξη συμπληρώνεται, αν παρατηρήσουμε ότι (βλέπε και Σχήμα 1.4.1). (Α Β) (Α Β ) = Α. Σχήμα γ. Η ένωση Α Β των συνόλων Α, Β μπορεί να γραφεί ως ένωση δύο ξένων συνόλων Α 1, Α 2 ως εξής (βλέπε Σχήμα 1.4.2): Α Β = (Α Β ) Β = Α 1 Α 2. Σχήμα

22 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Επομένως, Α Β = Α 1 Α 2 = Α 1 + Α 2 = Α Β + Β και κάνοντας χρήση του (β) μπορούμε να γράψουμε Είναι φανερό ότι, αν Β Α, η ισότητα 1.4.1β παίρνει τη μορφή Α Β = Α Β, αφού τότε θα ισχύει Α Β =Β (βλέπε Σχήμα 1.4.3). Σχήμα Επίσης, στην περίπτωση που τα Α, Β είναι ξένα μεταξύ τους, δηλαδή Α Β=, θα έχουμε Α Β =0 και η ισότητα 1.4.1γ δίνει ξανά την ισότητα που αναφέρθηκε στην αρχή της απόδειξης της Πρότασης Παράδειγμα Στο Παράδειγμα που αναφέρεται στους αριθμούς κυκλοφορίας των αυτοκινήτων, πόσοι διαφορετικοί αριθμοί κυκλοφορίας υπάρχουν οι οποίοι έχουν τουλάχιστον δύο ίδια γράμματα στο πρώτο τους τμήμα (π.χ. ΑΒΒ 1357, ΕΖΕ 4152 κ.λπ.); Απάντηση Αν συμβολίσουμε με Ω το σύνολο όλων των δυνατών αριθμών (βασικό σύνολο) και με Α Ω το σύνολο των αριθμών στους οποίους και τα τρία 34

23 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 γράμματα είναι διαφορετικά μεταξύ τους, το πλήθος που ζητάμε είναι ο πληθικός αριθμός του συνόλου Α. Επομένως, σύμφωνα με την Πρόταση 1.4.1α και τα αποτελέσματα που βρέθηκαν στο Παράδειγμα θα έχουμε Α = Ω Α = = Παράδειγμα Από τους 200 φοιτητές που συμμετείχαν στις εξετάσεις των μαθημάτων μιας εξεταστικής περιόδου, 120 πέρασαν το μάθημα της Συνδυαστικής, 110 πέρασαν το μάθημα της Περιγραφικής Στατιστικής, ενώ 50 φοιτητές πέρασαν και στα δυο μαθήματα. Πόσοι φοιτητές α. πέρασαν το μάθημα της Συνδυαστικής, χωρίς να περάσουν συγχρόνως και το μάθημα της Περιγραφικής Στατιστικής; β. πέρασαν το μάθημα της Περιγραφικής Στατιστικής, χωρίς να περάσουν συγχρόνως και το μάθημα της Συνδυαστικής; γ. πέρασαν τουλάχιστον σε ένα από τα δύο μαθήματα; δ. δεν πέρασαν σε κανένα από τα δύο μαθήματα; Απάντηση Ας συμβολίσουμε με Ω το σύνολο των φοιτητών που προσήλθαν στις εξετάσεις, με Α το σύνολο των φοιτητών που πέρασαν το μάθημα της Συνδυαστικής και με Β το σύνολο των φοιτητών που πέρασαν το μάθημα της Περιγραφικής Στατιστικής. Τότε θα έχουμε Ω =200, Α =120, Β =110, Α Β = 50 και χρησιμοποιώντας την Πρόταση παίρνουμε: α. Α Β = Α Α Β = = 70 β. Α Β = Β Α Β = = 60 γ. Α Β = Α + Β Α Β = = 180 δ. (Α Β) = Ω Α Β = =

24 1 KΕΦΑΛΑΙΟ Ασκήσεις 1. Αν Α, Β είναι υποσύνολα ενός πεπερασμένου βασικού συνόλου Ω, να δειχτεί ότι (Υπόδειξη: Χρησιμοποιήστε τους τύπους De Morgan (βλέπε Παράρτημα 2)). 2. Αν Α, Β, Γ είναι υποσύνολα ενός πεπερασμένου βασικού συνόλου Ω, να δειχτεί ότι Α Β Γ = S 1 S 2 + S 3 όπου S 1 = Α + Β + Γ S 2 = Α Β + Β Γ + Γ Α S 3 = Α Β Γ. (Υπόδειξη: Γράψτε την ένωση Α Β Γ στη μορφή (Α Β) Γ και εφαρμόστε την Πρόταση δυο φορές). 3. Αν Α, Β είναι υποσύνολα ενός πεπερασμένου βασικού συνόλου Ω, να δειχτεί ότι οι παραστάσεις α. Α Β Ω Α Β β. Α Β Ω Α Β γ. Α Β Ω Α Β δ. Α Β Ω Α Β είναι ίσες μεταξύ τους. 4. Ένας παίκτης του παιχνιδιού Scramble χωρίζει τα 24 γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου σε τρεις ομάδες. Η πρώτη περιλαμβάνει τα 10 πρώτα γράμματα του αλφαβήτου (Α, Β,..., Κ), η δεύτερη τα 8 επόμενα (Λ,..., Σ), ενώ η τρίτη τα 6 τελευταία (Τ,..., Ω). α. Πόσες λέξεις τριών γραμμάτων μπορούν να σχηματιστούν χρησιμοποιώντας στην πρώτη θέση ένα γράμμα από την πρώτη ομάδα, στη δεύτερη ένα από τη δεύτερη και στην τρίτη ένα από την τρίτη; β. Πόσες από τις λέξεις αυτές περιέχουν τουλάχιστον ένα φωνήεν; γ. Πόσες από τις λέξεις αυτές περιέχουν τουλάχιστον ένα σύμφωνο; 36

25 Βασικές Αρχές Απαρίθμησης 1 5. Σε μια δειγματοληπτική έρευνα μεταξύ των φοιτητών για την εξέταση των συνηθειών τους ως προς το ποτό και το κάπνισμα συγκεντρώθηκαν τα εξής στοιχεία: 500 φοιτητές δήλωσαν ότι πίνουν ποτά αλλά δεν καπνίζουν, 400 δήλωσαν ότι καπνίζουν αλλά δεν πίνουν, ενώ οι 100 δήλωσαν ότι καπνίζουν και πίνουν. Πόσοι από τους φοιτητές που ρωτήθηκαν, είχαν τουλάχιστον τη μία από τις δυο «κακές» συνήθειες (να καπνίζουν ή να πίνουν); 1.5 Πιθανότητες σε Πεπερασμένους ειγματικούς Χώρους Ο όρος πιθανότητα είναι άμεσα συνυφασμένος με τη μελέτη φαινομένων όπου υπάρχει τυχαιότητα ή αβεβαιότητα. Κάθε φαινόμενο όπου μπορούν να εμφανισθούν πολλά διαφορετικά αποτελέσματα, χωρίς να υπάρχει τρόπος να καθορισθεί ποιο αποτέλεσμα θα εμφανισθεί κάθε φορά, αποτελεί αντικείμενο μελέτης της θεωρίας πιθανοτήτων. Η απαρχή της μαθηματικής ανάπτυξης της θεωρίας πιθανοτήτων θα πρέπει να αναζητηθεί τουλάχιστον 350 χρόνια πριν. Παρότι στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής της συνδέθηκε με τη μελέτη τυχερών παιχνιδιών, η σημερινή της μορφή και στόχοι είναι πολύ ευρύτεροι και μόνο για διδακτικούς λόγους χρησιμοποιείται η «ορολογία» των τυχερών παιχνιδιών στη διατύπωση διάφορων προβλημάτων πιθανοτήτων. Ένα από τα παλιότερα προβλήματα των πιθανοτήτων του οποίου η λύση έχει ακόμη εξαιρετικό διδακτικό ενδιαφέρον είναι εκείνο που ο Γάλλος κόμης Chevalier de Mere, επαγγελματίας παίκτης τυχερών παιχνιδιών του 16 ου αιώνα, έθεσε υπόψη διάσημου Μαθηματικού και Φιλοσόφου της εποχής: είναι προτιμότερο να στοιχηματίσει κανείς ότι ρίχνοντας ένα ζάρι 4 φορές θα φέρει ένα τουλάχιστον 6 ή ότι ρίχνοντας δυο ζάρια 24 φορές θα φέρει τουλάχιστον μια φορά εξάρες; Υπάρχουν πολλά βιβλία τα οποία ασχολούνται αποκλειστικά με τον τομέα της θεωρίας Πιθανοτήτων. Στην παρούσα παράγραφο θα γίνει μια σύντομη εισαγωγή στις βασικές έννοιες της θεωρίας πιθανοτήτων με κύριο στόχο να γίνει φανερή η σχέση και η αλληλεπίδραση της Συνδυαστικής με την περιοχή αυτή. Στη θεωρία πιθανοτήτων ο όρος πείραμα χρησιμοποιείται για να δηλώσει μια διαδικασία που παράγει παρατηρήσεις. Για παράδειγμα 37

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Το κύριο αντικείμενο της Συνδυαστικής Οι τεχνικές υπολογισμού του πλήθους των στοιχείων πεπερασμένων συνόλων ή υποσυνό-

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 2ο Κανόνες Απαρίθμησης (συνέχεια) 2 ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΜΕ ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ, ΒΙΒΛΙΟ & ΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑΤΩΝ www.unipi.gr/faculty/mkoutras/index.htm

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Σηµειώσεις για το µάθηµα ΣΥΝ ΥΑΣΤΙΚΗ Θεοδόσης ηµητράκος e-mail: dimitheo@aegean.gr

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Εισαγωγή. Οι σχηματισμοί που προκύπτουν με την επιλογή ενός συγκεκριμένου αριθμού στοιχείων από το ίδιο σύνολο καλούνται διατάξεις αν μας ενδιαφέρει η σειρά καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

3.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Έστω ότι επιθυμούμε να μελετήσουμε ένα τυχαίο πείραμα με δειγματικό χώρο Ω και έστω η πιθανότητα να συμβεί ένα ενδεχόμενο Α Ω Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ενώ δεν γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 3ο Διατάξεις και μεταθέσεις 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ-ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ- ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ 2.1 Διατάξεις και μεταθέσεις 2.2 Κυκλικές διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

ε. Το μέλος δεν έχει επιλέξει κανένα από τα δύο προγράμματα. Το μέλος έχει επιλέξει αυστηρά ένα μόνο από τα δύο προγράμματα.

ε. Το μέλος δεν έχει επιλέξει κανένα από τα δύο προγράμματα. Το μέλος έχει επιλέξει αυστηρά ένα μόνο από τα δύο προγράμματα. 1. Τα μέλη ενός Γυμναστηρίου έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν προγράμματα αεροβικής ή γυμναστικής με βάρη. Θεωρούμε τα ενδεχόμενα: Α = Ένα μέλος έχει επιλέξει πρόγραμμα αεροβικής. Β = Ένα μέλος έχει επιλέξει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 5ο Σχηματισμοί όπου επιτρέπεται η επανάληψη στοιχείων 2 Παράδειγμα 2.4.1 Πόσα διαφορετικά αποτελέσματα μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Πείραμα τύχης. 2. Δειγματικός Χώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ

1. Πείραμα τύχης. 2. Δειγματικός Χώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 1 ΣΤΟΙΧΕΙ ΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙ ΠΙΘΝΟΤΗΤΩΝ 1. Πείραμα τύχης Πείραμα τύχης (π.τ.) ονομάζουμε κάθε πείραμα που μπορεί να επαναληφθεί όσες φορές επιθυμούμε υπό τις ίδιες συνθήκες και του οποίου το αποτέλεσμα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Η/Υ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 5o ΜΑΘΗΜΑ Ι ΑΣΚΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Email: gvasil@math.auth.gr Ιστοσελίδα Μαθήματος: users.auth.gr/gvasil

Διαβάστε περισσότερα

Στέλιος Μιταήλογλοσ Δημήτρης Πατσιμάς.

Στέλιος Μιταήλογλοσ Δημήτρης Πατσιμάς. Πιθανότητες Α Λσκείοσ Στέλιος Μιταήλογλοσ Δημήτρης Πατσιμάς www.askisopolis.gr Πιθανότητες Εφαρμογές στον ορισμό πιθανότητας. Ρίχνουμε ένα νόμισμα τρεις φορές. Ποια είναι η πιθανότητα να φέρουμε και τις

Διαβάστε περισσότερα

5. 3 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ

5. 3 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕΡΟΣ Α. ΕΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΟΤΗΤΑΣ 77. ΕΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΟΤΗΤΑΣ Κλασικός ορισμός πιθανότητας Αν ένα στοιχείο του συνόλου του δειγματικού χώρου επιλέγεται στην τύχη και δεν έχει κανένα πλεονέκτημα έναντι των άλλων,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Συνοπτική Θεωρία Όλες οι αποδείξεις Ερωτήσεις αντικειμενικού τύπου Ασκήσεις από την Τράπεζα Θεμάτων του Υπουργείου και προτεινόμενες Διαγωνίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα)

Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων πειράματος (με συνδυαστικά επιχειρήματα) Πείραμα: διαδικασία που παράγει πεπερασμένο σύνολο αποτελεσμάτων Πληθικός αριθμός συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 5: Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 5: Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 5: Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΣΤΟΡΙΟΥ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΣΤΟΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΣΤΟΡΙΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΓΕΡΓΙΟΣ Ε. ΚΑΡΑΦΕΡΗΣ ΠΕ03 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ [] ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΘΕΡΙΑ: Πείραμα Τύχης Κάθε πείραμα κατά στο οποίο η γνώση των συνθηκών κάτω από τις οποίες εκτελείται καθορίζει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ο δειγματικός χώρος του πειράματος θα είναι το σύνολο: Ω = ω, ω,..., ω }.

3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ο δειγματικός χώρος του πειράματος θα είναι το σύνολο: Ω = ω, ω,..., ω }. 3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 3.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΟΣ - ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Πείραμα Τύχης Ένα πείραμα του οποίου δεν μπορούμε εκ των προτέρων να προβλέψουμε το αποτέλεσμα, μολονότι επαναλαμβάνεται φαινομενικά τουλάχιστον κάτω από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. β) το ενδεχόμενο Α: ο αριθμός που προκύπτει να είναι άρτιος

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. β) το ενδεχόμενο Α: ο αριθμός που προκύπτει να είναι άρτιος ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ.Ένα κουτί περιέχει τέσσερις λαχνούς αριθμημένους από το εώς το 4. Εκλέγουμε έναν λαχνό στην τύχη,σημειώνουμε το αποτέλεσμα και δεν ξανατοποθετούμε τον λαχνό στο κουτί. Επαναλαμβάνουμε το πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Δειγματικός Χώρος. Ενδεχόμενα {,,..., }.

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Δειγματικός Χώρος. Ενδεχόμενα {,,..., }. ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Δειγματικός Χώρος Το σύνολο των δυνατών αποτελεσμάτων λέγεται δειγματικός χώρος (sample space) και συμβολίζεται συνήθως με το γράμμα Αν δηλαδή ω,,, ω2 ωκ είναι τα δυνατά αποτελέσματα ενός πειράματος

Διαβάστε περισσότερα

1 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή

1 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή 1 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή Υπάρχει σε πολλούς η εντύπωση ότι το κύριο κίνητρο για την ανάπτυξη της Θεωρίας των Πιθανοτήτων προήλθε από το ενδιαφέρον του ανθρώπου για τα τυχερά παιχνίδια. Σημαντική μάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ

5.3 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ 1 5.3 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 1. Ισοπίθανα απλά ενδεχόµενα Είναι τα απλά ενδεχόµενα για τα οποία κάποιο εξ αυτών δεν έχει πλεονέκτηµα έναντι των άλλων όσον αφορά την επιλογή του. Με άλλα λόγια

Διαβάστε περισσότερα

Διακριτά Μαθηματικά. Απαρίθμηση: Εισαγωγικά στοιχεία Αρχή του Περιστεριώνα

Διακριτά Μαθηματικά. Απαρίθμηση: Εισαγωγικά στοιχεία Αρχή του Περιστεριώνα Διακριτά Μαθηματικά Απαρίθμηση: Εισαγωγικά στοιχεία Αρχή του Περιστεριώνα Συνδυαστική ανάλυση μελέτη της διάταξης αντικειμένων 17 ος αιώνας: συνδυαστικά ερωτήματα για τη μελέτη τυχερών παιχνιδιών Απαρίθμηση:

Διαβάστε περισσότερα

και η εκλογή του ενός αποκλείει την ταυτόχρονη εκλογή του άλλου, ΤΟΤΕ

και η εκλογή του ενός αποκλείει την ταυτόχρονη εκλογή του άλλου, ΤΟΤΕ 7/10/010 ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΘΡΟΙΣΜΑΤΟΣ ΑΝ ένα αντιείμενο A1 μπορεί να επιλεγεί με k1 αι ένα αντιείμενο A μπορεί να επιλεγεί με k αι η ελογή του ενός απολείει την ταυτόχρονη ελογή του άλλου, ΤΟΤΕ ένα οποιοδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΛΓΕΒΡΑ - Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Επιμέλεια: Παπαδόπουλος Παναγιώτης Πείραμα τύχης 1 η δραστηριότητα Ρίξτε ένα κέρμα 5 φορές και καταγράψτε την πάνω όψη του: 1 η ρίψη:, 2 η ρίψη:, 3 η ρίψη:

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Θ Α Ν Ο Τ Η Τ Ε Σ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Π Ι Θ Α Ν Ο Τ Η Τ Ε Σ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Π Ι Θ Α Ν Ο Τ Η Τ Ε Σ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Ο Γυμναστής ενός λυκείου προκειμένου να στελεχώσει την ομάδα μπάσκετ του λυκείου ψάχνει στην τύχη μεταξύ των μαθητών να βρει τρεις κοντούς (Κ) και τρεις ψηλούς (Ψ). Να

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Πιθανοτήτων και Στατιστική

Θεωρία Πιθανοτήτων και Στατιστική Θεωρία Πιθανοτήτων και Στατιστική 2 ο Εξάμηνο Ασκήσεις Πράξης 1 Θεωρία Συνόλων - Δειγματικός Χώρος Άσκηση 1: Να βρεθούν και να γραφούν με συμβολισμούς της Θεωρίας Συνόλων οι δειγματοχώροι των τυχαίων πειραμάτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. 1. Συνδυαστική ανάλυση. 1.1. Μεταθέσεις

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. 1. Συνδυαστική ανάλυση. 1.1. Μεταθέσεις 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΛΓΕΒΡΑΣ 1 Συνδυαστική ανάλυση Η συνδυαστική ανάλυση είναι οι διάφοροι μέθοδοι και τύποι που χρησιμοποιούνται στη λύση προβλημάτων εκτίμησης του πλήθους των στοιχείων ενός πεπερασμένου συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Διακριτά Μαθηματικά. Απαρίθμηση: μεταθέσεις και συνδυασμοί

Διακριτά Μαθηματικά. Απαρίθμηση: μεταθέσεις και συνδυασμοί Διακριτά Μαθηματικά Απαρίθμηση: μεταθέσεις και συνδυασμοί Μεταθέσεις (permutations) Μετάθεση διακεκριμένων στοιχείων ενός συνόλου = Ανακάτεμα κάποιων ή όλων των στοιχείων του συνόλου S={1,2,3} Μεταθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

5. 2 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ- ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

5. 2 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ- ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α 5. ΔΕΙΜΑΤΙΟΣ ΧΩΡΟΣ-ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ 69 5. ΔΕΙΜΑΤΙΟΣ ΧΩΡΟΣ- ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Πείραμα τύχης- Δειγματικός χώρος Ένα πείραμα το οποίο όσες φορές και αν το επαναλάβουμε, δεν μπορούμε να προβλέψουμε το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή

3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή 3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Εισαγωγή Υπάρχει σε πολλούς η εντύπωση ότι το κύριο κίνητρο για την ανάπτυξη της Θεωρίας των Πιθανοτήτων προήλθε από το ενδιαφέρον του ανθρώπου για τα τυχερά παιχνίδια Σημαντική μάλιστα ώθηση

Διαβάστε περισσότερα

2010-2011. 4 o Γενικό Λύκειο Χανίων Γ τάξη. Γενικής Παιδείας. Ασκήσεις για λύση

2010-2011. 4 o Γενικό Λύκειο Χανίων Γ τάξη. Γενικής Παιδείας. Ασκήσεις για λύση 00-0 o Γενικό Λύκειο Χανίων Γ τάξη Μαθηματικά Γενικής Παιδείας γ Ασκήσεις για λύση Επιμέλεια: Μ Ι Παπαγρηγοράκης http://usersschgr/mipapagr Γ Λυκείου Μαθηματικά Γενικής Παιδείας ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ-

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ Πολλαπλασιαστική αρχή (multiplicatio rule). Έστω ότι ένα πείραμα Ε 1 έχει 1 δυνατά αποτελέσματα. Έστω επίσης ότι για κάθε ένα από αυτά τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 3. Δίνεται ο πίνακας: 3 3 3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΘΕΜΑ ο. Ένα κουτί περιέχει άσπρες, μαύρες, κόκκινες και πράσινες μπάλες. Οι άσπρες είναι 5, οι μαύρες είναι 9, ενώ οι κόκκινες και οι πράσινες μαζί είναι 6. Επιλέγουμε

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Κεφάλαιο : Πιθανότητες. 1. Δειγματικοί χώροι 2. Διαγράμματα Venn. Φυσική γλώσσα και ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. 3. Κλασικός ορισμός. 4.

1 ο Κεφάλαιο : Πιθανότητες. 1. Δειγματικοί χώροι 2. Διαγράμματα Venn. Φυσική γλώσσα και ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. 3. Κλασικός ορισμός. 4. ο Κεφάλαιο : Πιθανότητες. Δειγματικοί χώροι. Διαγράμματα Venn Φυσική γλώσσα και ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Κλασικός ορισμός πιθανότητας 4. Κανόνες λογισμού πιθανοτήτων η Κατηγορία : Δειγματικοί χώροι ) Ρίχνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΠΙΘΑΝΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ-ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ

ΙΣΟΠΙΘΑΝΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ-ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ΙΣΟΠΙΘΑΝΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ-ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ Συχνότητα Σχετική συχνότητα Αν σε ν εκτελέσεις ενός πειράματος ένα ενδεχόμενο Α πραγματοποιείται va φορές,τότε va ο αριθμός va λέγεται συχνότητα του ενδεχομένου

Διαβάστε περισσότερα

P(n, r) = n r. (n r)! n r. n+r 1

P(n, r) = n r. (n r)! n r. n+r 1 Διακριτά Μαθηματικά Φροντιστήριο Στοιχειώδης Συνδυαστική ΙΙ 1 / 15 Επανάληψη Κανόνας Αθροίσματος Κανόνας Γινομένου Χωρίς επαναλήψεις στοιχείων P(n, r) = n! (n r)! C(n, r) = ( ) n r Με επαναλήψεις στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Η/Υ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 6o ΜΑΘΗΜΑ Ι ΑΣΚΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Email: gvasil@math.auth.gr Ιστοσελίδα Μαθήματος: users.auth.gr/gvasil

Διαβάστε περισσότερα

Πιθανότητες. Κώστας Γλυκός ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ. Γενικής κεφάλαιο 3 94 ασκήσεις. Kglykos.gr. εκδόσεις. Καλό πήξιμο. Ι δ ι α ί τ ε ρ α μ α θ ή μ α τ α

Πιθανότητες. Κώστας Γλυκός ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ. Γενικής κεφάλαιο 3 94 ασκήσεις. Kglykos.gr. εκδόσεις. Καλό πήξιμο. Ι δ ι α ί τ ε ρ α μ α θ ή μ α τ α Πιθανότητες Κώστας Γλυκός Ι δ ι α ί τ ε ρ α μ α θ ή μ α τ α 6 9 7. 3 0 0. 8 8. 8 8 Kglykos.gr 7 / 0 / 0 6 Γενικής κεφάλαιο 3 94 ασκήσεις και τεχνικές σε 8 σελίδες εκδόσεις Καλό πήξιμο ΓΛΥΚΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ τηλ.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ.

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ. Παραδείγματα Απαρίθμησης Γνωστό: P (M 2 M τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M Τεχνικές Απαρίθμησης Πχ M {A, B, C} P (M 2 3 8 #(Υποσυνόλων με 2 στοιχεία ( 3 2 3 #(Διατεταγμένων υποσυνόλων με 2 στοιχεία 3 2

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

n ίδια n διαφορετικά n n 0 n n n 1 n n n n 0 4

n ίδια n διαφορετικά n n 0 n n n 1 n n n n 0 4 Διακριτά Μαθηματικά Ι Επαναληπτικό Μάθημα 1 Συνδυαστική 2 Μεταξύ 2n αντικειμένων, τα n είναι ίδια. Βρείτε τον αριθμό των επιλογών n αντικειμένων από αυτά τα 2n αντικείμενα. Μεταξύ 3n + 1 αντικειμένων τα

Διαβάστε περισσότερα

Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Θέμα 2 ο (150)

Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Θέμα 2 ο (150) Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα ο (150) -- Τράπεζα θεμάτων Άλγεβρας Α Λυκείου Φεργαδιώτης Αθανάσιος -3- Τράπεζα θεμάτων Άλγεβρας Α Λυκείου Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα 3ης Διάλεξης 1 Σύνοψη Προηγούμενου Μαθήματος 2 Δεσμευμένη Πιθανότητα 3 Bayes Theorem 4 Στοχαστική Ανεξαρτησία 5 Αμοιβαία (ή πλήρης) Ανεξαρ

Περιεχόμενα 3ης Διάλεξης 1 Σύνοψη Προηγούμενου Μαθήματος 2 Δεσμευμένη Πιθανότητα 3 Bayes Theorem 4 Στοχαστική Ανεξαρτησία 5 Αμοιβαία (ή πλήρης) Ανεξαρ 3ο Μάθημα Πιθανότητες Σωτήρης Νικολετσέας, αναπληρωτής καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής, Πανεπιστήμιο Πατρών Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Σωτήρης Νικολετσέας, αναπληρωτής καθηγητής 3ο Μάθημα Πιθανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Διακριτά Μαθηματικά Συνδυαστική

Διακριτά Μαθηματικά Συνδυαστική Διακριτά Μαθηματικά Γεώργιος Χρ. Μακρής http://users.sch.gr/gmakris 7 Αυγούστου 2012 Η είναι ένα κομμάτι των Μαθηματικών που επικεντρώνεται στη "μέτρηση" του πλήθους των αντικειμένων ενός συνόλου. Η ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 3: Σύνολα Συνδυαστική Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ιδιαιτεραμαθηματα.gr ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ιδιαιτεραμαθηματα.gr ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ [Δεν είναι σκόπιμο να αποκαλύψεις στο παιδί σου ότι οι μεγάλοι άντρες δεν είχαν ιδέα από άλγεβρα] ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Μ. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 6: Πιθανότητες Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Ρίχνουµε ένα νόµισµα τρείς φορές (i) Να βρείτε τον δειγµατικό χώρο του πειράµατος τύχης. (ii) Να βρείτε την πιθανότητα των ενδεχοµένων: Α: Οι τρεις ενδείξεις είναι ίδιες. Β:

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Ιονίων Νήσων Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και την Οικονομία. Υπεύθυνος: Δρ. Κολιός Σταύρος

Τ Ε Ι Ιονίων Νήσων Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και την Οικονομία. Υπεύθυνος: Δρ. Κολιός Σταύρος Τ Ε Ι Ιονίων Νήσων Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και την Οικονομία Υπεύθυνος: Δρ. Κολιός Σταύρος Θεωρία Συνόλων Σύνολο: Το σύνολο εκφράζει μία συλλογή διακριτών μονάδων οποιασδήποτε φύσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος

Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ. Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος. eclass.di.uoa.gr. Περιγραφή μαθήματος Περιγραφή μαθήματος Θεωρία Υπολογισμού Άρτιοι ΑΜ Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη Θεωρία Υπολογισμού και στη Θεωρία Υπολογιστικής Πολυπλοκότητας (Θεωρία Αλγορίθμων). Διδάσκων: Σταύρος Κολλιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 4ο Συνδυασμοί 2 2.3 ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Έστω Χ= {x 1, x 2,..., x ν } ένα πεπερασμένο σύνολο με ν στοιχεία x 1, x 2,...,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Εξετάσεις στο μάθημα ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Εξετάσεις στο μάθημα ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Εξετάσεις στο μάθημα ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Ι Ονοματεπώνυμο: Όνομα Πατρός:... ΑΜ:. Ημερομηνία: Σ Παρακαλώ μη γράφετε στα παρακάτω τετράγωνα Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό - Λάθος»

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Ερωτήσεις του τύπου «Σωστό - Λάθος» ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕ Ερωτήσεις του τύπου «ωστό - άθος» 1. * Αν είναι δειγματικός χώρος ενός πειράματος τύχης, τότε Ρ () = 1. 2. * Αν Α είναι ενδεχόμενο ενός πειράματος τύχης τότε, 0 Ρ (Α) 1. 3. * Για το αδύνατο

Διαβάστε περισσότερα

http://lisari.blogspot.com .1 Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη διατύπωση

Διαβάστε περισσότερα

1. Βασικές Έννοιες - Προτάσεις Θεωρίας Πιθανοτήτων

1. Βασικές Έννοιες - Προτάσεις Θεωρίας Πιθανοτήτων . Βασικές Έννοιες - Προτάσεις Θεωρίας Πιθανοτήτων Tα διάφορα επιστημονικά μοντέλα ή πειράματα ή γενικότερα τα φυσικά φαινόμενα μπορεί να θεωρηθεί ότι εντάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τα προσδιοριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ...

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ. Σύμφωνα με τα παραπάνω, για μια αριθμητική πρόοδο που έχει πρώτο όρο τον ... ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ Ορισμός : Μία ακολουθία ονομάζεται αριθμητική πρόοδος, όταν ο κάθε όρος της, δημιουργείται από τον προηγούμενο με πρόσθεση του ίδιου πάντοτε αριθμού. Ο σταθερός αριθμός που προστίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ρ πε α εμ των α ματ ών 2014 Ο Η ΡΗ Ο Ο Γ Ρ Θ μα 2ο

ρ πε α εμ των α ματ ών 2014 Ο Η ΡΗ Ο Ο Γ Ρ Θ μα 2ο ρ πε α εμ των α ματ ών 2014 Γ Ο Η ΡΗ Ο Ο Γ Ρ Θ μα 2ο Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυαστική Απαρίθμηση

Συνδυαστική Απαρίθμηση Συνδυαστική Απαρίθμηση ιδάσκοντες: Φ. Αφράτη,. Φωτάκης Επιμέλεια διαφανειών:. Φωτάκης Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» - 6/2/2014 Διάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες και 50 λεπτά Ομάδα Α

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» - 6/2/2014 Διάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες και 50 λεπτά Ομάδα Α ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» - 6/2/2014 Διάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες και 50 λεπτά Ομάδα Α 1. (2.5 μονάδες) Ο κ. Ζούπας παρέλαβε μία μυστηριώδη τσάντα από το ταχυδρομείο. Όταν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ Ι

ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ Ι ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ Ι Ιανουάριος 2014 Επώνυμο... Όνομα... A.E.M.... Εξάμηνο... Σειρά Θέμα Ι (ΟΛΑ) Θέμα ΙΙ (2 από τα 3) Βαθμός /1 /1 /1 /1 /1 /2,5 /2,5 /2,5 /10 ΘΕΜΑ Ι: Ασχοληθείτε και με τα πέντε ερωτήματα.

Διαβάστε περισσότερα

4.2 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ

4.2 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ 14 4 ΕΥΚΛΕΙΔΕΙΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ Ας υποθέσουμε ότι θέλουμε να βρούμε το πηλίκο και το υπόλοιπο της διαίρεσης του με τον Σύμφωνα με το γνωστό αλγόριθμο της διαίρεσης, το πηλίκο θα είναι ένας ακέραιος κ, τέτοιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ (Συνέχεια)

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ (Συνέχεια) ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ (Συνέχεια) Χαράλαµπος Α. Χαραλαµπίδης 15 Οκτωβρίου 2009 ΚΛΑΣΙΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ De Moivre Ο κλασικός ορισµός της πιθανότητας αφορά πεπερασµένους δειγµατικούς χώρους και

Διαβάστε περισσότερα

Α. Έστω Α,Β δυο ενδεχόμενα του δειγματικού χώρου Ω. Να δείξετε ότι αν A B τότε P A P B. (7 Μονάδες )

Α. Έστω Α,Β δυο ενδεχόμενα του δειγματικού χώρου Ω. Να δείξετε ότι αν A B τότε P A P B. (7 Μονάδες ) Τάξη Μάθημα : Γ Λυκείου : ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Εξεταστέα Ύλη : ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 - ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Καθηγητής : Καμπάς Νικόλαος Ημερομηνία : 3/02/2013 ΘΕΜΑ 1: Α. Έστω Α,Β δυο ενδεχόμενα του δειγματικού χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη:

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: Εισαγωγή Ενότητα 4.1: Πιθανότητα Δεσμευμένη Πιθανότητα- Όρια (Ι). Θεόδωρος Χατζηπαντελής Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗ (Δείγμα θεμάτων)

ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗ (Δείγμα θεμάτων) ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΗ (Δείγμα θεμάτων) Μέρος Ι (μέγιστος αριθμός μονάδων=40) Δώστε την κατάλληλη απάντηση (ΣΩΣΤΗ ή ΛΑΘΟΣ ) στις παρακάτω προτάσεις. Κάθε σωστή επιλογή παίρνει 5 μονάδες. Για κάθε λανθασμένη επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη:

Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθηματικά στην Πολιτική Επιστήμη: Εισαγωγή Ενότητα 3.2 : Απαρίθμηση Συνδυαστική (ΙΙ). Θεόδωρος Χατζηπαντελής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ I Παντελής Δημήτριος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ I Παντελής Δημήτριος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ I Παντελής Δημήτριος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΝΝΟΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ Μαθηματική περιγραφή συστημάτων με αβεβαιότητα Παραδείγματα από την οργάνωση παραγωγής Διάρκεια παραγωγής προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

, ο αριθμός στον οποίο αντιστοιχεί ο 2 καλείται δεύτερος όρος της ακολουθίας και τον συμβολίζουμε συνήθως με

, ο αριθμός στον οποίο αντιστοιχεί ο 2 καλείται δεύτερος όρος της ακολουθίας και τον συμβολίζουμε συνήθως με 5. ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ Γενικά ακολουθία πραγματικών αριθμών είναι μια αντιστοίχιση των φυσικών αριθμών,,,...,ν,... στους πραγματικούς αριθμούς. Ο αριθμός στον οποίο αντιστοιχεί ο καλείται πρώτος όρος της ακολουθίας

Διαβάστε περισσότερα

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», «

Ας θεωρήσουμε δύο πραγματικούς αριθμούς. Είναι γνωστό ότι:,. Αυτό σημαίνει ότι: «=», « .1 Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη διατύπωση μαθηματικών εννοιών, προτάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διακριτά Μαθηματικά. Απαρίθμηση. Βασικές τεχνικές απαρίθμησης Αρχή Περιστεριώνα

Διακριτά Μαθηματικά. Απαρίθμηση. Βασικές τεχνικές απαρίθμησης Αρχή Περιστεριώνα Διακριτά Μαθηματικά Απαρίθμηση Βασικές τεχνικές απαρίθμησης Αρχή Περιστεριώνα Συνδυαστική ανάλυση - μελέτη της διάταξης αντικειμένων 17 ος αιώνας: συνδυαστικά ερωτήματα για τη μελέτη τυχερών παιχνιδιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 (version ) είναι: ( ) f =

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 (version ) είναι: ( ) f = ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 16 (version 9-6-16) 1. A Να δώσετε τον ορισμό της παραγώγου μιας συνάρτησης σε ένα σημείο x του πεδίο ορισμού της. Απάντηση: Παράγωγος μιας συνάρτησης σε ένα σημείο x του πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΑΡΙΘΜΩΝ EΞΙΣΩΣΕΙΣ...47 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΑΡΙΘΜΩΝ EΞΙΣΩΣΕΙΣ...47 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 1 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ...11 1.1 Βασικές θεωρητικές γνώσεις... 11 1.. Λυμένα προβλήματα... 19 1. Προβλήματα προς λύση... 4 1.4 Απαντήσεις προβλημάτων Πραγματικοί αριθμοί... 0 ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βιομαθηματικά BIO-156. Θεωρία Πιθανοτήτων. Ντίνα Λύκα. Εαρινό Εξάμηνο, 2016

Βιομαθηματικά BIO-156. Θεωρία Πιθανοτήτων. Ντίνα Λύκα. Εαρινό Εξάμηνο, 2016 Βιομαθηματικά IO-56 Θεωρία Πιθανοτήτων Ντίνα Λύκα Εαρινό Εξάμηνο, 06 lika@biology.uo.gr Ορισμοί Τυχαίο Πείραμα: κάθε πείραμα που είναι δυνατόν να επαναληφθεί με το ίδιο σύνολο υποθέσεων και του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

1.2 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ

1.2 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ . ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 7 9 Α ΟΜΑΔΑΣ. Από μία τράπουλα με 5 φύλλα παίρνουμε ένα στην τύχη. Να βρείτε τις πιθανότητες των ενδεχομένων : i) Το φύλλο είναι 5 ii) Το φύλλο δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ - ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ - ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ - ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Οµάδα η. Αν Ω={ω,ω,,ω 6 } είναι ο δ.χ ενός πειράµατος τύχης να βρείτε τις πιθανότητες Ρ(ω ),,Ρ(ω 6 ) αν είναι γνωστό ότι αυτές αποτελούν διαδοχικούς όρους αριθµητικής προόδου µε

Διαβάστε περισσότερα

β) 3 n < n!, n > 6 i i! = (n + 1)! 1, n 1 i=1

β) 3 n < n!, n > 6 i i! = (n + 1)! 1, n 1 i=1 Κεφάλαιο 2: Στοιχεία Λογικής - Μέθοδοι Απόδειξης 1. Να αποδειχθεί ότι οι λογικοί τύποι: (p ( (( p) q))) (p q) και p είναι λογικά ισοδύναμοι. Θέλουμε να αποδείξουμε ότι: (p ( (( p) q))) (p q) p, ή με άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Τ.Θ.Δ.Δ. ΘΕΜΑ Β

Θέματα Τ.Θ.Δ.Δ. ΘΕΜΑ Β ΘΕΜΑ Β 1. Δίνονται δύο ενδεχόμενα A, B ενός δειγματικού χώρου και οι πιθανότητες: 3 5 1 P( A), P( A B) και P( B) 4 8 4 α) Να υπολογίσετε την P( A B) β) i) Να παραστήσετε με διάγραμμα Venn και να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η Ημερομηνία Αποστολής στο Φοιτητή: 23 Απριλίου 2012

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η Ημερομηνία Αποστολής στο Φοιτητή: 23 Απριλίου 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η Ημερομηνία Αποστολής στο Φοιτητή: Απριλίου 0 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: 8 Μαΐου 0 Πριν από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 2 Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 2 Α ΛΥΚΕΙΟΥ Page1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 2 Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.1 Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα i. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: 1. Προσδιορίζουν το δειγματικό χώρο ενός πειράματος τύχης και ενδεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυαστική Απαρίθμηση

Συνδυαστική Απαρίθμηση Συνδυαστική Απαρίθμηση Υπολογισμός αριθμού διαφορετικών αποτελεσμάτων «πειράματος» ή «γεγονότος» (με συνδυαστικά επιχειρήματα). «Πείραμα» ή «γεγονός»: διαδικασία με συγκεκριμένο (πεπερασμένο) σύνολο παρατηρήσιμων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 Θ ΕΩΡΙA 10

ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 Θ ΕΩΡΙA 10 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 04 Θ ΕΩΡΙA 0 ΘΕΜΑ A Α Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στην κόλλα σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ Εισαγωγή Οι αριθμοί που εκφράζουν το πλήθος των στοιχείων ανά αποτελούν ίσως τους πιο σημαντικούς αριθμούς της Συνδυαστικής και καλούνται διωνυμικοί συντελεστές διότι εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Εξέταση στις ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ I

Εξέταση στις ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ I Εξέταση στις ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ I ΟΔΗΓΙΕΣ Να μην αντιγράψετε τα θέματα στην κόλα σας. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας και τον αριθμό μητρώου σας (ΑΜ) στα θέματα και σε κάθε κόλα που θα χρησιμοποιήσετε. Τα θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ

Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Α Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ (Α ΜΕΡΟΣ: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ) Επιμέλεια: Καραγιάννης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 7. Τυχαίες Μεταβλητές και Διακριτές Κατανομές Πιθανοτήτων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 7. Τυχαίες Μεταβλητές και Διακριτές Κατανομές Πιθανοτήτων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ημιτελές Version )

ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ημιτελές Version ) ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ημιτελές Version 24-3-2016) 2001 2001 επαναληπτικές 2002 2002 επαναληπτικές 2003 2003 επαναληπτικές 2006 2006 επαναληπτικές 2005 2005 επαναληπτικές 2006 2006 επαναληπτικές 2007 2007

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ε.1 I. 1. α 2 = 9 α = 3 ψ p: α 2 = 9, q: α = 3 Σύνολο αλήθειας της p: Α = {-3,3}, Σύνολο αλήθειας της q: B = {3} A B 2. α 2 = α α = 1 ψ p: α 2 = α, q: α = 1 Σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Πιθανότητες και βακτηριουρία πυελονεφρίτιδα Πιθανότητες και ο καρκίνος της μήτρας Ιατρική διάγνωση με υπολογιστές

Πιθανότητες και βακτηριουρία πυελονεφρίτιδα Πιθανότητες και ο καρκίνος της μήτρας Ιατρική διάγνωση με υπολογιστές ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Πιθανότητες και Στατιστική ειγματικός χώρος Ενδεχόμενα Ορισμοί και νόμοι των πιθανοτήτων εσμευμένη πιθανότητα Ολική πιθανότητα Κανόνας του Bayes Υποκειμενική πιθανότητα Πιθανότητες και βακτηριουρία

Διαβάστε περισσότερα

Gutenberg

Gutenberg Διακριτά Μαθηματικά * Διδάσκων: Χ. Μπούρας (bouras@cti.gr) Φροντιστήριο: Α. Κόλλια (akollia@ceid.upatras.gr) * Οι διαφάνειες (πλην αυτών για τις σχέσεις αναδρομής) έχουν παραχθεί από τη Δρ. Ε. Παπαϊωάννου,

Διαβάστε περισσότερα

[ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ] ΤΟ 2 ο ΘΕΜΑ

[ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ] ΤΟ 2 ο ΘΕΜΑ [ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ] ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΤΟ ο ΘΕΜΑ Άσκηση 1 Από τους μαθητές ενός Λυκείου, το 5% συμμετέχει στη ομάδα, το 30% συμμετέχει στη θεατρική ομάδα ποδοσφαίρου και το 15%

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 1.Σύνολα Σύνολο είναι μια ολότητα από σαφώς καθορισμένα και διακεκριμένα αντικείμενα. Τα φωνήεντα

Διαβάστε περισσότερα

2. Να γράψετε έναν αριθμό που είναι μεγαλύτερος από το 3,456 και μικρότερος από το 3,457.

2. Να γράψετε έναν αριθμό που είναι μεγαλύτερος από το 3,456 και μικρότερος από το 3,457. 1. Ένα κεφάλαιο ενός βιβλίου ξεκινάει από τη σελίδα 32 και τελειώνει στη σελίδα 75. Από πόσες σελίδες αποτελείται το κεφάλαιο; Αν το κεφάλαιο ξεκινάει από τη σελίδα κ και τελειώνει στη σελίδα λ, από πόσες

Διαβάστε περισσότερα