Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (el Greco), από το Χάνδακα στη Βενετία. Ανέκδοτα έγγραφα ( ) (πίν )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (el Greco), από το Χάνδακα στη Βενετία. Ανέκδοτα έγγραφα (1566-1568) (πίν. 40-42)"

Transcript

1 Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (el Greco), από το Χάνδακα στη Βενετία. Ανέκδοτα έγγραφα ( ) (πίν ) Μαρία ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ-ΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΟΥ Δελτίον XAE 8 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Βίκτωρα Λάζαρεφ ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1976

2 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ (EL GRECO) ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΝΔΑΚΑ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ( ) * (Π IN ) Οί ειδήσεις πού έχουμε για τήν πρώτη περίοδο τής ζωής τοϋ μεγάλου "Ελληνα ζωγράφου Δομήνικου Θεοτοκόπουλου ( ), τον καιρό πού ζοϋσε στο Χάνδακα, τήν πρωτεύουσα τής βενετοκρατούμενης πατρίδας του Κρήτης, στα μέσα τοϋ 16ου αιώνα, είναι πολύ πενιχρές. Πραγματικά, εως τώρα είχε βρεθή μια μόνο αρχειακή μαρτυρία τής έκεΐ παρουσίας του, σε έγγραφο πού ανακάλυψε και ανακοίνωσε το 1961 ό Κωνστ. Δ. Μέρτζιος *. Το έγγραφο αυτό (πωλητήριο συμβόλαιο σπιτιών) δέν μας προσφέρει τίποτε άλλο για το πρόσωπο τοϋ ζωγράφου έκτος άπό τήν υπογραφή του ως μάρτυρα, αντιγραμμένη από το συμβολαιογράφο στα κατάστιχα του. Ήταν πάντως πολύτιμη ή μαρτυρία αυτή, γιατί επισήμανε τήν παρουσία τοο Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, ώς αναγνωρισμένου ήδη ζωγράφου (μαΐστρου) 2, στο Χάνδακα, σέ ημερομηνία προχω- * Ή εργασία αύτη δημοσιεύτηκε γιά πρώτη φορά, σέ γαλλική γλώσσα, στο περιοδικό «Θησαυρίσματα», τόμ. 12 (1975), σ Περίληψη της στα ελληνικά ανακοινώθηκε στην 'Ακαδημία 'Αθηνών, στη συνεδρία τής 15ης 'Ιανουαρίου 1976, άπό τόν κ. Άν. Κ. 'Ορλάνδο. 'Αναδημοσιεύεται έδώ στα Ελληνικά μέ πολύ λίγες προσθήκες. 1. Κωνστ. Δ. Μ έ ρ τ ζ ι ο υ, Σταχυολογήματα άπό τα κατάστιχα τοϋ νοταρίου Κρήτης Μιχαήλ Μαρά ( ), Κρητικά Χρονικά, τόμ. ΙΕ'-ΙΣΤ, 1963, τεϋχος II, σ. 302 (ανακοίνωση στο Α' Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Ηράκλειο Σεπτεμβρίου 1961). Βλ. επίσης τοδ ίδιου, Domenicos Théotocopoulos : nouveaux éléments biographiques, Arte Veneta, τόμ. XV, , σ , περίληψη τής ανακοίνωσης περιλήψεις στά ελληνικά άπό τον Ιδιο : Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, στο περιοδικό Κρίκος (Λονδίνο), τεύχος 142, 'Οκτώβριος 1962, σ Τά νεανικά χρόνια τοο Θεοτοκοπούλου, στο περιοδικό Ζυγός (Αθήνα), τεοχος , 'Οκτώβριος 1964, σ "Αλλη μνεία τοο έγγραφου πού αναφέρει το Θεοτοκόπουλο βρίσκεται στοδ Ά θ α ν. Δ. Παλιό ύ ρ α. Ή ζωγραφική εις τόν Χάνδακα άπό , Θησαυρίσματα, τόμ. 10, 1973, σ. 118, άρ Ό ζωγράφος μας υπογράφει στην κρητική διάλεκτο : «μαΐστρο Μένεγος Θεοτοκόπουλος, σγουράφος», (A.S.V. Notai di Candia, b. 159, Michel Mara, 1566, φ. σπβ ν ).

3 56 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ ρημένη (6 Ιουνίου 1566), τότε πού ιστορικοί και κριτικοί της τέχνης τον θεωρούσαν εγκατεστημένο, άπό πέντε ή εξη χρόνια, στή Βενετία. Ή παρουσία τοϋ ζωγράφου στή Βενετία πριν άπό τις 16 Νοεμβρίου τοο 1570 συνάγεται μόνο άπό έμμεσες πληροφορίες 3, θεωρείται πάντως 3. Οί έμμεσες μαρτυρίες πού έχουμε για τη διαμονή τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στή Βενετία συνδέονται μέ τή μαθητεία του κοντά στο σπουδαίο ζωγράφο Tiziano Vecellio και είναι ο ακόλουθες : α) Ή γνωστή επιστολή, γραμμένη στή Ρώμη στις 16 Νοεμβρίου 1570, τοϋ Κροάτη μικρογράιρου Giulio Clovio προς τον προστάτη του και φίλο των γραμμάτων και τεχνών καρδινάλιο Alessandro Farnese, πού βρισκόταν τότε στο Viterbo, όπου αναφέρεται : E capitato in Roma un giovane candiotto, discepolo di Titiano, che a mio giuditio parmi raro nella pittura... Βλ. Amadio Ronchini, Giulio Clovio, Atti e memorie delle RR. Deputazioni di storia patria per le Provincie modenesi e parmensi, τόμ. 3, Modena 1865, σ. 270 και σ Βλ. επίσης Manuel Β. C ο s s ί ο, ΕΙ Greco, Madrid 1908, τόμος μέ το κείμενο, σ. 8-9, σημ. 1. Παντελή Πρεβελάκη, Θεοτοκόπουλος. Τά βιογραφικά, 'Αθήνα 1942, σ. 46 (μετάφραση της επιστολής στα ελληνικά) και σημ. 1. José Camón Aznar, Dominico Greco, τόμ. I, Madrid 1950, σ. 94 (ίσπαν. μετάφρ.) και 95 (φωτ. τής επιστολής). Harold Ε. We they, El Greco and his school, vol. I, text and plates, Princeton 1962, σ. 81, σημ. 32 και σ. 7 (αγγλ. μετάφρ.). Πρβλ. José Gudiol, Domenikos Theotokopoulos El Greco. Translated from the Spanish by Kenneth Lyons, London 1973, σ. 13. β) Ή απογραφή (Ρώμη, 1600) πραγμάτων πού άνηκαν στο Fulvio Orsini, βιβλιοθηκάριο τοϋ καρδιναλίου Farnese, δπου καταγράφονται, μεταξύ άλλων, τέσσερεις πίνακες di mano d'un grego scolare di Titiano καί di mano del soprad(ett)o Greco. Βλ. Pierre de Ν ο 1 h a e, Une galerie de peinture au XVIe siècle : les collections de Fulvio Orsini, Gazette des beaux-arts, τόμ. 29, 1884, σ Βλ. επίσης August L. Mayer, Fulvio Orsini, ein Gönner des jungen Greco, Zeitschrift für bildende Kunst, τόμ. 32, 1921, σ Πρεβελάκη ς, ο.π. σ. 24 και σ. 47. We they, ο.π. σ. 7-8 καίσ. 81, σημ. 35. γ) Μια σημείωση (γύρω στο 1620) τοϋ γιατροϋ τοϋ πάπα Ούρβανοΰ Η' καί φιλότεχνου Giulio Cesare Mancini, πού γράφει πώς il Greco... havendo studiato in Venetia et imparticolare le cose di Titiano era venuto a gran segno nella professione e quel modo di operare. Δημοσιεύτηκε άπό το Roberto Longhi, Il soggiorno romano del Greco, L'Arte, τόμ. XVII, 1914, σ. 301 καί αργότερα άπό τους Adriana Marucchi-Luigi Salerno, Giulio Mancini, Considerazioni sulla pittura ( ), voi. I, Roma 1956, σ Βλ. καί Πρεβελάκη, ο.π. σ 'Υπάρχει καί ενα γράμμα τοϋ Tiziano (2 Δεκεμβρίου 1567) πού απευθύνεται στα Φίλιππο Β' τής 'Ισπανίας καί όπου ό ζωγράφος σημειώνει : un molto ualente giouine, mio discepolo. Tò γράμμα δημοσιεύτηκε άπατους G. Β. Ca val ca se 11 e - J. A. Crowe, Tiziano. La sua vita e i suoi tempi, τόμ. II, Firenze 1878, σ. 370 (ανατύπωση : superbiblioteca Sansoni, Firenze 1974). Πρβλ. J. A. Crowe and G. B. Cavalcasene, The Life and Times of Titian, τόμ. II, London 1881, σ Ό C. Justi τό 1897 ταύτισε αυτό τον «ίκανώτατο νεαρό μαθητή» τοϋ Tiziano μέ τό Δομήνικο Θεοτοκόπουλο. Βλ. Carl Justi, Die Anfänge des Greco, Miscellaneen, τόμ. II, Berlin 1908, σ. 206, σημ. 2. 'Εκφράστηκαν όμως αμφιβολίες γι'αυτή τήν ταύτιση. Βλ. σχετικά Edoardo Arslan, El Greco, στην Enciclopedia Universale dell'arte, τόμ. VI, Venezia - Roma 1958, σ W e t h e y, ο.π. σ. 6 καί σ. 80, σημ. 25. Edoardo Arslan, Cronistoria del Greco «madonnero», Commentari, τόμ. XV, 1964, σ. 229.

4 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ 57 βέβαιη 4. Καμμιά όμως αρχειακή μαρτυρία δέν υπήρχε ως τώρα γι* αυτήν. Θα ήταν λοιπόν ιδιαίτερα ενδιαφέρον, αν μπορούσαμε να προσδιορίσουμε χρονολογικά μέ περισσότερη ακρίβεια το πέρασμα του Θεοτοκόπουλου άπό τήν Κρήτη στή Βενετία. Αυτό θα ήταν δυνατό νά γίνη, αν συναντούσαμε νέες μαρτυρίες από αρχειακές πηγές, άπό τή μια μεριά για τή διαμονή του ζωγράφου στο Χάνδακα και μετά τήν παραπάνω γνωστή ημερομηνία της 6 'Ιουνίου 1566 και άπό τήν άλλη για τήν παρουσία του στην πόλη των Δόγηδων πριν από τις 16 Νοεμβρίου Μ'αυτό τον τρόπο θά στένευε ή χρονική απόσταση ανάμεσα στις δυο αυτές χρονολογίες και θά μπορούσαμε νά προσδιορίσουμε θετικώτερα τήν οριστική εγκατάσταση τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στή Δύση, πού έμελλε νά παίξη τόσο αποφασιστικό ρόλο στή μελλοντική εξέλιξη της εκπληκτικής καλλιτεχνικής του προσωπικότητας. Τέτοιες νέες αρχειακές μαρτυρίες, πού έρχονται νά ρίξουν λίγο φως στα βιογραφικά της νεανικής εποχής τοϋ μεγάλου καλλιτέχνη, εϊχα τήν τύχη νά τις ανακαλύψω σέ δύο έγγραφα τοϋ 'Αρχείου τοϋ Δούκα της Κρήτης, πού τά εκδίδω και τα σχολιάζω στην εργασία αυτή (έγγραφα Α', Γ), παρεμβάλλοντας άλλο ενα (έγγραφο Β'), πού αναφέρεται στον αδελφό του Μανοΰσο Θεοτοκόπουλο και στην 'Αδελφότητα των Ζωγράφων τοϋ Χάνδακα και πού σχετίζεται ίσως έμμεσα και μέ τον ίδιο. Το πρώτο έγγραφο (Α'), μέ ημερομηνία 26 Δεκεμβρίου 1566, μας προσφέρει πολύ σπουδαίες πληροφορίες για τήν παρουσία και μάλιστα για τήν καλλιτεχνική δραστηριότητα τοϋ Θεοτοκόπουλου στο Χάνδακα. Μέ το έγγραφο αυτό ό Δομήνικος παίρνει άδεια άπό τις βενετικές αρχές τής Κρήτης νά βάλη σέ κλήρο ενα πίνακα του, μετά τήν εκτίμηση τής αξίας του. Έτσι μαθαίνουμε πρώτα ότι βρίσκεται ακόμη στο Χάνδακα ώς τις τελευταίες μέρες τοϋ 1566 τουλάχιστο, δηλαδή εξη ολόκληρους μήνες μετά τήν ημερομηνία πού μας ήταν μέχρι τώρα γνωστή. Πληροφορούμαστε έπειτα δτι είχε ζωγραφίσει μιαν εικόνα τοϋ Πάθους τοϋ Χρίστου, χρυσω- 4. 'Ισχυρή απόδειξη για το πέρασμα τοϋ Θεοτοκόπουλου από τή Βενετία είναι ή εξέλιξη τής τεχνοτροπίας του, κάτω άπό τήν επίδραση ζωγράφων τής βενετικής σχολής. Βλ. μεταξύ άλλων, Manuel Β. Cossi ο, ΕΙ Greco, Madrid 1908, τόμος μέ το κείμενο, σ. 53 κ.έ. J. - F. W i 11 u m s e n, La jeunesse du peintre El Greco. Essai sur la transformation du peintre byzantin en artiste européen, τόμ. I, Paris 1927, σ Ellis Κ. Waterhouse, El Greco's Italian Period, Art Studies (Cambridge), τόμ. VIII, 1930, σ August L.Mayer, El Greco, Berlin 1931, σ Camón Aznar, ο.π., σ Pài Κ e lernen, El Greco revisited. Candia- Venice - Toledo - New York 1961, σ. 64. W e t h e y, ο.π. σ

5 58 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ μένη. "Ετσι αποκτούμε τή μοναδική μέχρι σήμερα αρχειακή μνεία για ενα άγνωστο έργο του και έχουμε τήν επιβεβαίωση τής ώς τώρα υποτιθέμενης ή αμφισβητούμενης πρώιμης καλλιτεχνικής δραστηριότητας του στην Κρήτη. 'Ενδιαφέρουσα είναι εξ άλλου ή πληροφορία οτι ή εικόνα αυτή του νεαροϋ τότε (25χρονου μόλις) ζωγράφου, εκτιμάται, στις 27 Δεκεμβρίου 1566, υστέρα από αίτηση του και απόφαση τοβ Δούκα τής Κρήτης, από δύο άλλους ζωγράφους του Χάνδακα, από τους οποίους μάλιστα ό ένας είναι ô γνωστός και σημαντικός καλλιτέχνης Γεώργιος Κλόντζας, και πώς οί δυο ορίζουν πολύ υψηλές τιμές, μέ μικρή διαφορά ό ένας άπό τον άλλο (80 δουκάτα ό πρώτος και 70 ό δεύτερος). Άπό τα άλλο έγγραφο (Γ') πού φέρει τήν ημερομηνία 18 Αυγούστου 1568, μας δίνεται ή πρώτη αρχειακή μνεία τής παρουσίας τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στή Βενετία. Άπό τή Βενετία ό ζωγράφος είχε στείλει μέ τρίτο πρόσωπο σέ άλλο καλλιτέχνη του Χάνδακα, το γνωστό σχεδιαστή και χαρτογράφο Γεώργιο Σίδερο (Σιδέρη) επιλεγόμενο Καλαποδα, σχέδια (μάλλον σχετικά μέ τή χαρτογραφία), πράγμα πού δείχνει πώς είχε ήδη ένταχθή στην καλλιτεχνική ζωή τής Βενετίας, ενώ παράλληλα διατηρούσε ακόμη δεσμούς μέ τήν Κρήτη. Τό έγγραφο Β' (12 'Ιουλίου 1567) δέν αναφέρει τό Δομήνικο Θεοτοκόπουλο. 'Αναφέρει όμως τον αδελφό του Μανοϋσο Θεοτοκόπουλο, πού μαζί μέ τον Τζώρτζη Χορτάτζη και τον Μάρκο 'Αστρα (γνωστό ζωγράφο) έχει διαφορές μέ τόν Τζουάνε Σκλάβο, επίσης γνωστό ζωγράφο και πρόεδρο τής Σχολής και 'Αδελφότητας των Ζωγράφων τού Χάνδακα. Τό έγγραφο είναι σημαντικό, πρώτα γιατί αποδεικνύει για πρώτη φορά τήν ύπαρξη συντεχνίας των ζωγράφων στο Χάνδακα, πράγμα πού μέχρι τώρα απλώς τό υποθέταμε έπειτα, γιατί μας γεννά τήν υποψία, μήπως ό Μανοΰσος στή διένεξη αυτή είχε άναμειχθή (κατακρατώντας μάλιστα πράγματα πού άνηκαν στην 'Αδελφότητα) όχι για δικό του αποκλειστικά λογαριασμό, άλλα ίσως σαν αντιπρόσωπος, κατά κάποιο τρόπο, τοο ζωγράφου αδελφού του Δομήνικου. Στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαμε νά υποθέσουμε δτι ό τελευταίος είχε αναχωρήσει άπό τό Χάνδακα για τή Βενετία ακόμη ενωρίτερα άπό ο,τι μαρτυρεί τό έγγραφο Γ', δηλαδή πριν άπό τις 12 'Ιουλίου του Αυτό όμως δέν είναι φυσικά παρά απλή υπόθεση. 'Ακολουθεί έδώ ή έκδοση των έγγραφων μέ τα απαραίτητα λεπτομερειακά σχόλια. Σεβάστηκα παντού τήν ορθογραφία των πρωτοτύπων. Διόρθωσα μόνο τή στίξη και έγραψα μέ κεφαλαία τα αρχικά των κυρίων ονομάτων. Οί βραχυγραφίες αναλύθηκαν χωρίς νά δηλωθούν.

6 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ 59 Α.' ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΙΝΑΚΑ ΤΟΥ ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΠΟ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΕΣ ΖΩΓΡΑΦΟΥΣ, ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ 1566, Δεκεμβρίου 26/27 Α.S.V. Duca di Candia, b. 36 (Memoriali, serie II), filza 31 (1566), φ. 8 r. (Βλ. πίν. 40). Περίληψη. Ή βενετική διοίκηση τής Κρήτης, ύστερα από αίτηση τοϋ μαΐστρου Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, ζωγράφου, πού είναι παρών, αποφασίζει να τοϋ δοθή αδεία να βάλη σέ κλήρο ενα πίνακα τοϋ Πάθους τοϋ Χρίστου, χρυσωμένο, στην τιμή πού θα καθοριστή από τήν εκτίμηση εμπειρογνωμόνων. Τήν επόμενη μέρα οι ζωγράφοι παπά - Γιάννης Ντε Φροσσέγκο και μαΐστρος Γιώργης Κλόντζας δηλώνουν οτι εξέτασαν μέ επιμέλεια τον πίνακα και τον εκτιμούν σέ 80 δουκάτα ό πρώτος και σέ 70 ό δεύτερος. Ό Θεοτοκόπουλος δέχτηκε να όριστή ή τιμή τής εικόνας σέ 70 δουκάτα και έτσι να κληρωθή. Die 26 decembris 1566 Il clarissimo Regimento, cusi suplicando maistro Domenego Theotocopulo, depentor, et instante, esserli consessa facilita di poter poner al lotto un quadro della Passione del nostro Signor Giesu Christo, dorato, 5 per quanto sarà stimato da periti, ha terminato che, stimato che sii detto quadro, sii posto al lotto per esso maistro Domenego, giusta la sua instantia. Die 27 dicti Comparsseno in cancelleria papa Janni De Frossego et maistro 10 Giorgi Cloza, pitori, con giuramento han affirmato detto quadro, da loro con diligentia ceduto, vale ducati ottanta a giudizio del ditto papa et settanta a giudizio del ditto maistro Giorgi. Il qual maistro Domenego si contento volontariamente che sii apresiato per ducati 70 et a questo modo dover poner al lotto. Σχόλια Tò έγγραφο αυτό μας πληροφορεί πώς τουλάχιστο εως τις 27 Δεκεμβρίου 1566 (αν οχι και για αρκετούς μήνες αργότερα) ό Δομήνικος Θεοτοκόπουλος βρισκόταν στο Χάνδακα. Το έγγραφο πού εϊχε ανακαλύψει ό Μέρτζιος 6 μαρτυρούσε για τήν παρουσία τού ζωγράφου στην 5. Βλ. παραπάνω, σ. 55 καί σημ. 1.

7 60 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΌΥΔΑΚΗ πόλη αυτή στις 6 'Ιουνίου Μέ βάση αυτή τή μνεία ό Μέρτζιος είχε υποθέσει ότι ό Θεοτοκόπουλος θά έφυγε από τήν Κρήτη το φθινόπωρο τοδ 1566 και ότι θά βρισκόταν ήδη στή Βενετία το Νοέμβριο αύτοϋ του χρόνου 6. Αυτό όμως δέν αληθεύει, όπως αποδεικνύει το παραπάνω έγγραφο. στ poner al lotto. Ή κλήρωση ενός αντικειμένου δέν ήταν κάτι τό σπάνιο. Και σέ έγγραφο της 8 Αυγούστου 1583 αναφέρεται πώς μέ διαταγή τοο Δούκα υποχρεώνεται ό Τζουάννες Κουδουμνής να έπιστρέψη στο μαΐστρο Λιά Σοκαρδ, χρυσοχόο, τα δυο ασημένια ποτήρια βάρους 20 ούγγιών, πού πήρε για να τα βάλη στον κλήρο (meter al lotto), ή να του δώση το κέρδος άπό αυτά" διαφορετικά θά ύποχρεωθή να τοο πλήρωση 16 ύπέρπυρα για κάθε ουγγιά, σύμφωνα μέ τήν εκτίμηση πού έγινε 7. "Εχουμε και παραδείγματα για τήν πώληση ζωγραφικών έργων μέ κλήρο, όπως π.χ. τήν πώληση των πινάκων τοδ Βένετου ζωγράφου Lorenzo Lotto στην 'Αγκώνα το Πρβλ. και μεταγενέστερα βενετσιάνικα έγγραφα, στα όποια ό Nicolò Renieri, ζωγράφος και ιδιοκτήτης συλλογής πινάκων, ζήτησε άδεια άπό τό Συμβούλιο των Δέκα για νά βάλη σέ δημόσιο κλήρο (con Γ aperta d'un publico lotto) τα έργα της συλλογής του και όπου περιγράφεται ή διαδικασία τής κλήρωσης 9. Γι' αυτή τή διαδικασία τής πώλησης μέ κλήρο 6. Αυτή τήν υπόθεση τήν επανέλαβαν κατόπιν πολλοί. 7. Βλ. A.S.V. Duca di Candia, b. 41 (Memoriali, serie II), filza 55 (1583), φ. 46*. 'Αντιγράφω έδω το έγγραφο : Die soprascritta [8 augusti 1583] Referito Nicolo Malea, comandator, haver de ordene del clarissimo signor Duca et ad instantia de maistro Lia Socarà, orevese, intimato a ser Zuanne Cudumnin che per luto doman debba haverli restituito li duo gotti d'arzento, pesano onze 20, che li ha datto, acio che li debba meter al lotto, overamenle darli il irato di essi. Altramente passato detto termine sera astretto et pignorato a raggion de iperperi 16 l'onza, segondo che sonno stati valutati. [Στο περιθώριο αριστερά :] Die 10 augusti Il clarissimo signor Duca ha suspeso il contrascritto comandamento per giorni otto proximi, ad instantia del contrascritto Cudumnin, come referito Fanurio Calatha, comandator. 8. Βλ. Lorenzo Lotto, Il «Libro di spese diverse», a cura di Pietro Zampetti, Venezia-Roma 1969, σ. XLV, 128, Βλ. Simona Savini Branca, Il collezionismo veneziano nel '600, Padova 1965, σ ' επίσης A. Segarizzi, Una lotteria di quadri nel secolo XVII, Nuovo archivio veneto, τόμ. XXVIII-parte I, 1914, σ. 172 κ.έ. Για κλήρους στή Βενετία τό 16ο αιώνα βλ. Giovanni Dolcetti,Le bische e il giuoco d'azzardo a Venezia , Venezia 1903, σ. 13 και σημ. 33 και σ. 219 κ.έ. Pomp eo Molmenti, La storia di Venezia nella vita privata, parte seconda, Bergamo 1928', σ Βλ. ακόμη Giulio Rezasco, Dizionario del linguaggio italiano storico ed ammini-

8 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟ! 61 στην Κρήτη δέν διαθέτουμε ακριβείς πληροφορίες. Μπορούμε όμως να δεχτούμε οτι ή άδεια των αρχών, καθώς και ή εκτίμηση τών αντικειμένων για πώληση ήταν πολύ πιθανό αναγκαία, για ν' άποφεύγωνται καταχρήσεις κάθε είδους πού μπορούσαν να σημειωθούν. Στην περίπτωση τοΰ Θεοτοκόπουλου τα πράγματα ήταν καθαρά : ήθελε να πούληση στην κανονική τιμή ενα πίνακα του, χωρίς να εκμεταλλευτή κανένα, γι' αυτό και ζήτησε και πέτυχε τήν άδεια τών άρχων. στ. 4. un quadro della Passione del nostro Signor Giesu Christo, dorato. 'Από τήν ονομασία του στο έγγραφο («Το Πάθος τοΰ Χριστού») το θέμα τοΰ πίνακα δέν γίνεται απόλυτα σαφές. Σ' αυτό το γενικό τίτλο εντάσσεται ολόκληρη σειρά παραστάσεων, πού αρχίζει με τήν Είσοδο τοΰ Χρίστου στα Ιεροσόλυμα, τήν 'Εκδίωξη τών εμπόρων από τό Ναό, το Μυστικό Δείπνο, συνεχίζεται μέ τα γεγονότα της Μεγάλης Εβδομάδας, δηλαδή τήν Προδοσία τοΰ 'Ιούδα και τή Σύλληψη τοΰ Χρίστου, τή Δίκη, τό Μαρτύριο τοΰ Σταύρου και τελειώνει μέ τήν Άποκαθήλωση, τον 'Επιτάφιο Θρήνο και τήν Ταφή 10. Είναι πιθανό πάντως μέ τον περιληπτικό αυτό τίτλο να έννοήται τό μεγαλύτερο Πάθος τοΰ Χρίστου, ή κορύφωση τοΰ Πάθους του, ή Σταύρωση. Μπορούμε να συγκρίνουμε αυτή τήν ονομασία μέ τή διατύπωση σέ αρχειακή μαρτυρία τής 6 'Απριλίου 1647, όπου αναφέρεται : un'altra immagine picola di Christo passionato con la Madonna et san Zuanne - n" l u και όπου πιθανώτατα εννοείται ή Σταύρωση. Ή εκτέλεση μιας εικόνας σέ χρυσό βάθος (quadro... dorato) είναι στοιχείο παραδοσιακό τής βυζαντινής ζωγραφικής 12. ΟΙ κρητικές εικόνες ζωγραφίζονται συνήθως πάνω σέ χρυσό βάθος. strativo, Firenze 1881, σ. 579, λ. lotto. 'Επίσης : A.S.V. Compilazioni leggi, b. 239, λ. lotto και lotteria. 10. Βλ. Louis Réau, Iconographie de l'art chrétien, II. Iconographie de la Bible, II. Nouveau Testament, Paris 1957, σ. 393 κ.έ. W. Braunfels -M. Nitz, Leben Jesu, Lexikon der christlichen Ikonographie, τόμ. 3, Rom - Freiburg - Basel - Wien 1971, στ. 39 κ.έ. Gertrud Schiller, Iconography of Christian Art, translated by Janet Seligman, volume 2, The Passion of Jesus Christ, London 1972, σ. 14 κ.έ. Πρβλ. και Evelyn Sandberg-Vavalà, La croce dipinta italiana e l'iconografia della Passione, Verona 1929, σ A.S.V. Notai di Candia, b. 64 (Giacomo Cortesan), libro 27( ), φ. 450". Σημειώνεται από τή Μαρία Γ. Κωνσταντουδάκη, Μαρτυρίες ζωγραφικών έργων στο Χάνδακα σέ έγγραφα του 16ου και Που αιώνα, Θησαυρίσματα, τόμ. 12, 1975, σ Πρβλ. επίσης άλλες μαρτυρίες: Η Κιμησης της Παναγηας καΐ Επηταφηος, τρηα κβαδρα το Πάθος τοϋ Χρίστου, το ενα ακρηβο με σοαντζα χρήση (8 Μαρτίου 1647). Ena cognisma ο Stavromenos me ta pathi, ghia reali exi (21 'Ιουνίου 1652). Βλ. στο ίδιο, σ. 60 και Σχετικά μέ τά βυζαντινά στοιχεία στην τέχνη τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου δημιουργήθηκαν πολλές συζητήσεις. Ή γνώμη πώς ή σημασία τής βυζαντινής τέχνης

9 62 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ στ Μπορούμε να υποθέσουμε πώς οί δυο άλλοι ζωγράφοι πού επιφορτίστηκαν με τήν εκτίμηση της εικόνας τοϋ νεαροο συναδέλφου τους ήταν ωριμότεροι του και αναγνωρισμένου κύρους. Ό πρώτος, ό παπάς Γιάννης Ντε Φροσέγκο, γίνεται εδώ για πρώτη φορά γνωστός : για το πρόσωπο του δεν σώθηκε, άπ' όσο ξέρω, καμμιά άλλη μαρτυρία ούτε άπό αρχειακή μνεία ούτε από ενυπόγραφο έργο του, κι έτσι μπορούμε να προσθέσουμε ενα νέο όνομα στους ζωγράφους πού έδρασαν στο Χάνδακα στο δεύτερο ήμισυ τοϋ 16ου αιώνα 13. 'Αντίθετα, ό δεύτερος ζωγράφος- εκτιμητής της εικόνας τοβ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, ό Γεώργιος Κλόντζας (μαρτυρούμενος άπό ) μας είναι γνωστός άπό ενυπόγραφα έργα του (εικόνες και μικρογραφίες) 14 και τελευταία και άπό σειρά εγγράφων 15. Ή τιμή πού ορίζουν οί δυο ζωγράφοι (80 και 70 δουκάτα) πρέπει νά θεωρηθή πολύ υψηλή, αν τή συγκρίνουμε μέ εκτιμήσεις άλλων εικόνων τής ίδιας περίπου εποχής, πού μας παραδόθηκαν σέ έγγραφα 16. υπήρξε βασική γιά τή διαμόρφωση τής τεχνοτροπίας τοο Δομήνικου Θεοτοκόπουλου υποστηρίχτηκε άπό τον Byron στο Robert Byron-David Talbot Rice, The Birth of Western Painting, London 1930 (New York 19680, σ Μελέτη σχέσεων τοο μεγάλου ζωγράφου μέ τή μεταβυζαντινή ζωγραφική και κριτική τής βιβλιογραφίας τοο θέματος βλ. στοο Μανόλη Χατζηδάκη, Ό Δομήνικος Θεοτοκόπουλος και ή Κρητική ζωγραφική, Κρητικά Χρονικά, τόμ. Δ', 1950, σ Βλ. επίσης Camón Aznar, δ.π. σ Wet hey, ο.π. σ , και σημ , όπου κριτική τής προηγούμενης βιβλιογραφίας. Γιά μερικά προβλήματα σχετικά μέ τήν καλλιτεχνική διαμόρφωση τοο νεαροϋ ζωγράφου βλ. ακόμη : Rodolfo Pallucchini, Il polittico del Greco nella Reale Galleria Estense e la formazione dell' artista, Roma 1937 [R. Istituto d' archeologia e storia dell' arte. Opere d' arte. Fascicolo VII]. Μανόλη Χατζηδάκη, Τα νεανικά του Θεοτοκόπουλου, 'Εποχές, τεοχος 4, Αύγουστος 1963, σ Edoardo Asian, Cronistoria del Greco «madonnero», Commentari, τόμ. XV (1964), σ José G u d i ο 1, Domenikos Theotokopoulos El Greco. Translated from the Spanish by Kenneth Lyons, London 1973, σ. 15 κ.έ. 13. Γιά άλλους ζωγράφους τοο Χάνδακα αυτής τής περιόδου βλ. Κ. Δ. Μέρ- τ ζ ι ο υ, Σταχυολογήματα, ο.π. σ Ά θ α ν. Δ. Π α λ ι ο ύ ρ α, Ή ζωγραφική εις τόν Χάνδακα, δ.π. σ Βλ. επίσης Μαρίας Γ. Κωνσταντουδ ά κ η, Οί ζωγράφοι τοο Χάνδακος κατά τό πρώτον ήμισυ του 16ου αιώνος οί μαρτυρούμενοι έκ τών νοταριακών αρχείων, Θησαυρίσματα, τόμ. 10, 1973, σ Βλ. κυρίως 'Ανδρέου Ξυγγοπούλου, Σχεδίασμα ιστορίας τής θρησκευτικής ζωγραφικής μετά τήν "Αλωσιν, 'Αθήναι 1957, σ Manolis Chatzidakis, Icônes de Saint - Georges des Grecs et de la collection de Γ Institut Hellénique de Venise, Venise 1962, σ Μέρτζιου, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 257, άρ. 18 και σ Π α λί ούρα, δ.π. σ άρ. 23 (ό κ. Παλιούρας έχει ετοιμάσει διδακτορική διατριβή γι' αυτό το ζωγράφο). Κω νστα ντ ο υ δ άκη, Μαρτυρίες ζωγραφικών έργων, δ.π. σ , Δίνω μερικά παραδείγματα παρμένα άπό νοταρίους τοο Χάνδακα : Item gie-,

10 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟ! 63 Ή επιθυμία τοΰ ζωγράφου να πούληση τον πίνακα του μ' αυτή τή διαδικασία δείχνει πώς είχε άμεση ανάγκη χρημάτων. Για ποιο σκοπό, δεν μπορούμε να καθορίσουμε ακριβώς. "Αν παραδεχτούμε πώς είχε ήδη πάρει τήν απόφαση να εγκατάλειψη τή γενέτειρα του, για να ριχτή στή μεγάλη περιπέτεια πού τον έκανε διάσημο, και ήθελε χρήματα για τήν προετοιμασία του ταξιδιού του, πρέπει να υποθέσουμε πώς αυτό το ταξίδι δέν άργησε πολύ. Άλλ' αυτό δέν είναι παρά μια υπόθεση ανάμεσα σέ τόσες άλλες. Β.' ΔΙΑΤΑΓΗ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΖΟΥΑΝΕ ΣΚΛΑΒΟΥ, ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ, ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΝΟΧΛΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΤΖΩΡΤΖΗ ΧΟΡΤΑΤΖΗ, ΜΑΝΟΥΣΟΥ ΚΑΙ ΜΑΡΚΟΥ ΑΣΤΡΑ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΥ 1567, Ιουλίου 12 A.S.V. Duca di Candid, b. 36 (Memoriali, serie II), filza 32 (1567), φ. 161 v. (Βλ. πίν. 41). Π ε ρ ί λ η ψ η. Ό Μανέας Μπαλεστρδς, εντολοδόχος τοϋ Στρατηγού και αναπληρωτή τοβ Δούκα της Κρήτης, διέταξε τον Τζώρτζη Χορτάτζη, τό Μανοϋσο Θεοτοκόπουλο και τό μαΐστρο Μάρκο Άστρα να μήν τολμήσουν να ξαναενοχλήσουν τον Τζουάννε Σκλάβο, πρόεδρο τής Σχολής των Ζωγράφων, ή άλλα μέλη αυτής τής 'Αδελφότητας. Σέ διαφορετική περίπτωση θα τους έπιβληθή ποινή 25 ή 50 δουκάτων και καταδίκη 18 μηνών κωπηλασίας στις γαλέρες. Έπί πλέον υποχρεώνεται ό Μανούσος Θεοτοκόπουλος να παραδώση στο Σκλάβο τα πράγματα πού κατακρατεί και πού ανήκουν στή Σχολή τών Ζωγράφων, μέ απειλή ποινής 25 δουκάτων. siola una indorada cum la figura delà nostra Dona indorada, vai ducati 8: yperperi 67, soldi-(14 Μαΐοΐ) 1537). Item due figure della Imaccolata sancte Virgine Maria, yperperi 50 (3 Μαΐου 1586). Una incona con la figura di san Zorzi con il suo cadrò indoratto, stimano valer yperperi sessanta sette - val y. 67 (8 Φεβρουαρίου 1593). Duo inmagine in uno capitoleto vechio, di san Nicolo, perperi 2... Un quadro l'istoria di Moise, perperi 16 (28 Μαρτίου 1612). Una immagine di san Zorzi grande, indorata, con li suoi miracoli atorno via, per yperperi 422 (21 'Απριλίου 1634). Βλ. Μαρίας Γ. Κωνσταντουδάκη, Μαρτυρίες ζωγραφικών έργων, δ.π. σ. 64, 50, 64, 51, 51, αντίστοιχα. "Ας σημειωθή ότι ενα δουκάτο αύτη τήν εποχή ισοδυναμεί περίπου μέ 8 ύπέρπυρα και 12 σολδία.

11 64 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ Die 12 soprascritti fjulii 1567] Reff erito Manea Balestra, comandator, de ordene del clarissimo signor capitano et vice Duca haver intimato et fatto comandamento a miser Zorzi Chortaci, ser Manusso Thetocopulo et maistro Marco Astra che, sotto pena 5 de ducati 25 in parole et 50 in fatti et di esser posti sopra le galee di condannati a vogar il remo per mesi 18 cadauno, non ardischano a modo altro inferir molestia a miser Zuanne Sciavo, vardian della scuolla di pittori et altri de ditta fraternità, altramente gli sarà levata ditta pena, la guai s'intenda reciproca. Et de più haver intimato al soprascritto sermanusso 10 ckel debba consignar al vardian soprascritto tute le robbe che tien de rason della scolla soprascritta, sotto pena de ducati 25, altramente gli sera levata ditta pena. Verum et cetera. Σχόλια στ. 4. Manusso Thetocopoulo. Για το Μανοϋσο Θεοτοκόπουλο, μεγαλύτερο αδελφό τοϋ ζωγράφου Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, έχουν δημοσιευτή αρκετά έγγραφα. Ξέρουμε έτσι οτι ό Μανοϋσος ήταν για χρόνια ενοικιαστής φόρων του Δημοσίου στο Χάνδακα ( ), ατύχησε όμως και έμεινε μέ χρέος 6000 δουκάτων προς το Δημόσιο. 'Αναγκάστηκε να πούληση τήν περιουσία του, άλλα μόνο τά μισά κατόρθωσε να εξόφληση κι έτσι φυλακίστηκε. 'Αργότερα μέ αίτηση πού υπέβαλε στο Δόγη της Βενετίας του χορηγήθηκε προθεσμία 12 ετών για τήν εξόφληση τοο υπόλοιπου χρέους του. Πήγε στή Βενετία, όπου μαρτυρεΐται στα Άρχεΐα τής Ελληνικής Κοινότητας, ώς δραστήριο μέλος της, άπό τό 1588 εως το Έκτος άπό τις παραπάνω μαρτυρίες, συνάντησα πολλές άλλες για το Μανοϋσο Θεοτοκόπουλο, άπό τις όποιες αναφέρω έδω τις κυριώτερες. Σέ έγγραφο τής 29ης 'Ιουλίου 1568 ό Μανοϋσος Θεοτοκόπουλος αναφέρεται, μαζί μέ άλλους, ώς πιστωτής τοΰ Thomaso de Zorzi 18. Σέ άλλο, τής 17. Βλ. Κωνστ. Δ. Μέρτζιου, Θωμάς Φλαγγίνης και ό Μικρός Έλληνομνήμων, [Πραγματεΐαι τής 'Ακαδημίας'Αθηνών, τόμ. 9], 1939, σ Μερικά ακόμη Εγγραφα πού αφορούν τό Μανοοσο Θεοτοκόπουλο δημοσιεύτηκαν άπό τον ίδιο : Κ. Δ. Μέρτζιου, Νέαι ειδήσεις περί Κρητών έκ των 'Αρχείων τής Βενετίας. Β.' Μανοϋσος Θεοτοκόπουλος, Κρητικά Χρονικά, τόμ. Β', 1948, σ (ό ΜανοΟσος Θεοτοκόπουλος στή Βενετία τον 'Οκτώβρη τοΰ 1571 υποβάλλει αίτηση στο Δόγη, όπως και τρεις άλλοι άπό το Χάνδακα, να τοΰ παραχωρηθή ενα πειρατικό πλοίο, για να κάνη πειρατεία κατά τών Τούρκων και υπέρ τών Βενετών ή αίτηση γίνεται δεκτή) Μέρτζιου, Σταχυολογήματα, ο.π. σ A.S.V. Duca di Candia, b. 36 (Memoriali, serie II), filza 33 (1568), φ. 44 r-v. Μέ τό επόμενο έγγραφο, τής 30 'Ιουλίου 1568, οί πιστωτές υποχρεώνονται, μέ διαταγή τοΰ Δούκα τής Κρήτης, νά εκλέξουν έναν αντιπρόσωπο (φ. 44 ν ).

12 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ Σεπτεμβρίου 1568, αναφέρεται οτι πρέπει να έπιστρέψη αντικείμενα στο Zaneto, bombardier della nave Scuda. Στις 23 'Ιουνίου 1570 αναφέρεται ό Μανοΰσος Θεοτοκόπουλος, dacier, δηλαδή ενοικιαστής των φόρων τοϋ Δημοσίου 20. 'Από έγγραφο της 27 Νοεμβρίου 1570 πληροφορούμαστε πώς ό Μανοΰσος, ως πρόεδρος της 'Αδελφότητας των Ναυτικών, πέτυχε άπό το Δούκα της Κρήτης τήν επικύρωση υπέρ αύτοϋ της κατάσχεσης προϊόντων πού κατείχε ό Πέρος Στρατηγός και τήν ακύρωση παρόμοιας πράξης υπέρ του Michel Vertier 21. Στις 3 Μαΐου 1574 με εντολή του Δούκα υποχρεώνεται ό ΜανοΟσος, Θεοτοκόπουλος, πού πρόκειται να φύγη σύντομα μέ τις γαλέρες, ν' άφήση πληρεξούσιο του για τους λογαριασμούς πού έχει μέ τους Thomaso Marcopulo και Andrea Mavrogianni σχετικά μέ το δασμό του αλατιού των χρόνων 1571 και 1572, πού είχε σέ συνεταιρισμό μέ τους παραπάνω 22. Στις 18 'Απριλίου 1577, ότζουάννες Σφακιώτης, πρώην πρόεδρος, και ό Μανοΰσος Θεοτοκόπουλος, τότε πρόεδρος της 'Αδελφότητας των Ναυτικών, καλούνται να καταβάλουν τήν τιμή των δυο ήαιορόφων (mezadi) πού αγόρασε ή Σχολή άπό τους ευγενείς Κορνάρους, διαφορετικά ή αγορά θά άκυρωθή **. Μέ απόφαση της 17 Φεβρουαρίου 1579 (m. ν. 1578) ό Μανοϋσος Θεοτοκόπουλος υποχρεώνεται νά πλήρωση στο Μιχάλη Πρασινίκο 3 τζεκίνια πού τοϋ οφείλει άπό δασμούς 24. Στις 28 Φεβρουαρίου 1579 (m. ν. 1578) παρέχονται, μέ απόφαση του Δούκα της Κρήτης, στο Μανοϋσο Θεοτοκόπουλο, ενοικιαστή φόρων, ειδικές ευκολίες για νά είσπραξη φόρους τοϋ επομένου τους άπό τους καπετάνιους των πλοίων πού θά ταξιδέψουν και νά μπόρεση έτσι νά πλήρωση τά χρέη του στο Δημόσιο 25. Στις 28 'Ιουνίου 1579 οί κατασκευαστές βαρελιών (botteri) τοϋ Χάνδακα παρουσιάζουν στο γενικό Καπετάνιο μια αίτηση, μέ τήν οποία ζητοϋν τήν άδεια νά ιδρύσουν Σχολή και 'Αδελφότητα. Στον κατάλογο τών προσώπων πού έπιθυμοϋν νά είναι μέλη αυτής της 'Αδελφότητας βλέπουμε και το όνομα τοϋ Μανούσου Θεοτοκόπουλου 26. Μέ έγγραφο της 19 'Ιουνίου 1585 υποχρεώνεται ό Μανοϋσος νά έπιστρέψη στον Τζώρτζη Καλαματιανό Διάκονα το ελληνικό βιβλίο «Ή ογδόη Σύνοδος», πού ό τελευταίος τοϋ είχε δανείσει τό 1579, για νά τό δια- 19. A.S.V. Duca di Candid, b. 36 bis (Memoriali, serie II), filza 34(1568), φ. llr, 20. Στο ίδιο, filza 35 (1570), φ. 88 ". 21. Στο ίδιο, filza 36 (1570), φ. 152ν. 22. A.S.V. Duca di Candia, b. 37 (Memoriali, serie II), filza40 (1574), φ Στο ίδιο, b (Memoriali, serie II), filza 45 ( ), φ Στο ίδιο, b. 39 bis - 40 (Memoriali, serie II), filza 46 ( ), φ. 27v. 25. Στο ίδιο, φ. 43r. 26. A.S.V. Duca di Candia, b. 39 bis-40 (Memoriali, serie II), filza 47 (1579), φ. lllr. 5

13 66 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ βάση. Στις 21 του ίδιου μήνα ό Θεοτοκόπουλος δηλώνει πώς δέν το έχει αυτό το βιβλίο και οΰτε θυμάται σέ ποιόν το είχε δανείσει, είναι όμως διατεθειμένος νά αποζημίωση τον Καλαματιανό με τήν αξία του βιβλίου 27. στ. 4. Ό μαΐστρος Μάρκος Άστρδς, πού αναφέρεται στο σχολιαζόμενο έγγραφο, είναι ζωγράφος. Γι' αυτόν έχουμε αρχειακές πληροφορίες 28. Γνωστός επίσης ζωγράφος είναι και ό Τζουάννες Σκλάβος 29 (στ. 7). Το νέο στοιχείο πού μαθαίνουμε έδώ γι' αυτόν είναι δτι τον 'Ιούλιο τοΰ 1567 αναφέρεται ως πρόεδρος τής Σχολής και 'Αδελφότητας τών Ζωγράφων τοϋ Χάνδακα (στ. 7-8). Αυτή ή ενδιαφέρουσα πληροφορία είναι συγχρόνως ή πρώτη μαρτυρία πού αποκτούμε για τήν ύπαρξη στο Χάνδακα Συντεχνίας Ζωγράφων. Τήν ύπαρξη τέτοιας 'Αδελφότητας μπορούσαμε μέχρι τώρα νά τήν εικάσουμε άπό έμμεσες ενδείξεις, π.χ. άπό τό οτι πολλοί ζωγράφοι τοϋ Χάνδακα αναφέρονται ώς «μαΐστροι» ή άπό τό ότι άλλοι ζωγράφοι διατηρούν εργαστήρια 30 και δέχονται μαθητές 31 ή προσλαμβάνουν βοηθούς 32 καί ακόμη άπό τό ότι υπάρχουν σ'αυτή τήν πόλη, στην ίδια εποχή τής βενετοκρατίας, σωματεία άλλων επαγγελμάτων 33. Ή παρα- 27. Στο ίδιο, b. 41 (Memoriali, serie II), filza 57 (1585), φ. 60'. 28. Βλ. Μ έ ρ τ ζ ι ο υ, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 256, αρ. 2 καί σ Π α λιού ρ α, Ή ζωγραφική, ο.π. σ. 117, άρ Βλ. Μ έ ρ τ ζ ι ο ο, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 257, αρ. 35. Πάλι ούρα, Ή ζωγραφική, δ.π. σ. 121, άρ Βλ. έγγραφα δημοσιευμένα από τους :Mario Cattapan, Nuovi elenchi e documenti dei pittori in Creta dal 1300 al 1500, Θησαυρίσματα, τόμ , σ. 211, Εγγρ. 4 (1499) Κωνσταντουδάκη, Ol ζωγράφοι τοο Χάνδακος, ο.π. σ , εγγρ. ΙΑ' (1516) καί σ , εγγρ. IB' (1520)' Μ έ ρ τ ζ ι ο ς, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 267, εγγρ. XIV (1553) καί σ. 268, εγγρ. XV (1564). 31. Έγγραφα στους: Cattapan, ο.π. σ , εγγρ ( ) Κωνσταντουδάκη, Οι ζωγράφοι τοϋ Χάνδακος, ο.π. σ , εγγρ. Β' (1503), σ. 326, Εγγρ. τοο 1509 καί σ , εγγρ. Η' (1509). 32. Έγγραφα στους : Cattapan, ο.π. σ. 211, εγγρ. 4 (1499) Κωνσταντουδάκη, Οί ζωγράφοι τοϋ Χάνδακος, ο.π. σ. 360, εγγρ. Α' (1503) καί σ , εγγρ. IB' (1520) Μ έ ρ τ ζ ι ο υ, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 278, εγγρ. XXIV (1560). 33. Σέ μια αίτηση (supplicatione) τής 28'Ιουνίου 1579, μέ τήν οποία οί κατασκευαστές βαρελιών (bùtteri) τοϋ Χάνδακα ζητοϋν άπό τή βενετική διοίκηση νά τους έπιτρέψη τήν ίδρυση Σχολής καί 'Αδελφότητας, αναφέρεται οτι όλοι οί άλλοι επαγγελματίες τοΰ Χάνδακα είναι ήδη οργανωμένοι σέ Σχολές : noi botteri di questa città, vedendo che tutte Γarti fuori che la nostra hanno fatto et stabilito diverse scolle... possiamo, sicome hanno fatto le altri arti, far nova scuola.. Βλ. A.S.V. Duca di Candia, b. 39 bis- 40 (Memoriali, serie II), filza 47 (1579), φ. 111 ν - 112r. Λίγα στοιχεία για Σχολές στό Χάνδακα βλ. καί στοϋ Μ έ ρ τ ζ ι ο υ, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 242,244, Πρβλ. καί Παλιούρα, Ή ζωγραφική, ο.π. σ 'Ασφαλώς οί'αδελφότητες τοΰ Χάνδακα είχαν ίδρυθή καί λειτουργοϋσαν σύμφωνα μέ τά πρότυπα τών 'Αδελφοτήτων τής Βενε-

14 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ 67 πάνω ομως μαρτυρία είναι ή πρώτη ρητή για την οργάνωση των ζωγράφων της κρητικής πρωτεύουσας σέ Σχολή και 'Αδελφότητα. Ή ημερομηνία του εγγράφου δεν σημαίνει ασφαλώς οτι ή 'Αδελφότητα ιδρύθηκε το 16ο αιώνα είναι πολύ πιθανό να υπήρχε ήδη άπα καιρό. Ξέρουμε οτι κάθε Σχολή και 'Αδελφότητα ήταν αφιερωμένη σ' έναν άγιο, πού τον θεωρούσε προστάτη της. Ποιος άγιος ήταν ό προστάτης των ζωγράφων τοϋ Χάνδακα, μας το αποκαλύπτει έγγραφο τής 14 Δεκεμβρίου 1577 : Die dicta [ΧΙΠΙ decembris 1577] Il clarissimo signor Duca aiiditis partions, videlizet maistro Mathio Vizzamano, come guardian della scuola di San Luca dalvuna et ser Michiel Chiessari, commissario del quondam ser Giorgi Marmara, ha terminato che esso Chiessari debba dar et pagar al predetto guardian per conto della detta scuola li dui cechini che esso quondam Marmara è debitor, per conto d'esser in detta scuola come fratello, come appar netti libri di detta scuola. Presentibus 3i. Ό μαΐστρος Μαθιός Βιτζαμάνος, πού το Δεκέμβρη τοϋ 1577 ήταν πρόεδρος τής Σχολής και 'Αδελφότητας τοϋ Άγιου Λουκά, όπως μαρτυρεί αυτό το έγγραφο, είναι γνωστός ώς ζωγράφος άπό άλλες αρχειακές μαρτυρίες 35. Ή 'Αδελφότητα λοιπόν τοϋ 'Αγίου Λουκά, πού αναφέρεται στο έγγραφο αυτό χωρίς άλλο προσδιοριστικό, ήταν ή 'Αδελφότητα των Ζωγράφων τοϋ Χάνδακα. Επομένως ή συντεχνία των Ζωγράφων αυτής τής πόλης είχε διαλέξει για προστάτη της τον "Αγιο Λουκά, τον Ευαγγελιστή, πού είναι γνωστός άπό τήν παράδοση ώς ζωγράφος εικόνας τής Παναγίας. Το κύριο αντικείμενο τοϋ εγγράφου μας, δηλαδή οί ενοχλήσεις αυτών τών τριών προσώπων (Τζώρτζη Χορτάτζη, Μανούσου Θεοτοκόπουλου και τίας. Γι' αυτές τις τελευταίες βλ. Ρ ο m ρ e ο Μ ο 1 m e n t i, La storia di Venezia nella vita privata, parte prima, Bergamo , σ "Οσον άφορα τους ζωγράφους, ξέρουμε οτι το αρχαιότερο «Capitulare pictorum» τής Βενετίας ανήκε στο 13ο αιώνα. Βλ. Molmenti, ο.π. σ Giovanni Monticolo, Ι Capitolari delle arti veneziane, volume II - parte I, Roma 1905, σ Terisio Pignatti, La Fraglia dei pittori di Venezia, Bollettino dei Musei Civici Veneziani, X. 1965, fase. 3, σ. 16 κ.έ. Elena Favaro, L' arte dei pittori in Venezia e i suoi statuti, Firenze A.S.V. Duca di Candia, b , filza 45 bis (1577), φ. 229". Tò έγγραφο αυτό μας πληροφορεί επίσης γιά τις συνδρομές πού έπρεπε να πληρώνουν τά μέλη τής 'Αδελφότητας. Ό ποτέ Γιώργης Μαρμαράς, πού αναφέρεται έδώ ώς μέλος, ήταν πιθανώτατα ζωγράφος. 35. Βλ. Μ έ ρ τ ζ ι ο υ, Σταχυολογήματα, ο.π. σ. 256, αρ. 6. Παλιοϋρα, Ή ζωγραφική, ο.π. σ. 117, αρ. 8.

15 68 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ Μάρκου Άστρα) προς το Τζουάννε Σκλάβο, πρόεδρο της 'Αδελφότητας, πού ανάγκασαν τη βενετική διοίκηση να έπέμβη υπέρ του τελευταίου και να τους άπειλήση μέ ποινές, δέν είναι δυνατό νά καθοριστή ακριβέστερα, γιατί τα στοιχεία πού έχουμε στη διάθεση μας είναι αόριστα. Κάποια σύγκρουση θα υπήρχε, μέ αφορμή ϊσως την αντίθεση απόψεων ή συμφερόντων. Τίποτε δέν μας βοηθεϊ, για να καθορίσουμε την ιδιότητα μέ τήν οποία ό Μανοΰσος Θεοτοκόπουλος κατακρατούσε πράγματα πού άνηκαν στην 'Αδελφότητα τών Ζωγράφων. Τό ότι ό αδελφός του Δομήνικος, ήταν ζωγράφος, επομένως ήταν δυνατό νά αναμειγνύεται στις υποθέσεις της 'Αδελφότητας, θα μπορούσε νά μας κάνη νά υποθέσουμε ότι ό Μανοΰσος δέν ενεργούσε για δικό του λογαριασμό, άλλα για λογαριασμό τοΰ αδελφού του. Σ' αυτή τήν περίπτωση, ό Δομήνικος θα είχε ήδη φύγει άπό τον Χάνδακα ; Οί πηγές πού διαθέτουμε εως τώρα δέν μίας επιτρέπουν νά δώσουμε μια σίγουρη απάντηση σ' αυτό τό ερώτημα. στ Zorzi Chortaci. Για πρόσωπα μέ αυτό τό, οχι σπάνιο, όνομα στο Χάνδακα τήν ίδια περίπου εποχή βλ. στοΰ Σπύρου Α. Ε ύ α γ γ έ λατο υ, Γεώργιος 'Ιωάννη Χορτάτσης, Θησαυρίσματα, τόμ. 7, 1970, σ Γ'. ΔΙΑΤΑΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΟΝ ΤΖΩΡΤΖΗ ΣΙΔΕΡΟ ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΣΧΕΔΙΩΝ ΠΟΥ ΤΟΥ ΕΣΤΕΙΛΕ ΑΠΟ ΤΗ ΒΕΝΕΤΙΑ Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ 1568, Αυγούστου 18 Α. S.V. Duca di Candid, b. 36 (Memoriali, seriell), filza 33 (1568), φ. 102*. (Βλ. πίν. 42). Π ε ρ ί λ η ψ η. Ό Φανούριος Σκλέντζας, εντολοδόχος τοΰ Δούκα, διέταξε τό Μανόλη Ντατσύπρη, λεγόμενο Ματζαπέτα, νά παραδώση μέσα σέ τρεις μέρες, μέ απειλή ποινής 50 ύπερπύρων, στον Τζώρτζη Σίδερο, λεγόμενο Καλαποδδ, τα σχέδια πού παρέλαβε στή Βενετία άπό τό μαΐστρο Μενεγή Θεοτοκόπουλο για να τοΰ τα φέρη. Διαφορετικά θά τοΰ έπιβληθή ή παραπάνω ποινή και έπί πλέον θά είναι υποχρεωμένος νά αποζημίωση τον Τζώρτζη Σίδερο μέ τα χρήματα της αξίας τών σχεδίων, κατά τήν εκτίμηση τοΰ τελευταίου. Die 18 soprascritti [augusti 1568} Fanurio Scienza, comandator, refferito de ordene del clarissimo signor Duca ad instantia di ser Zorzi Sidero detto Calapoda, haver intimato et

16 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟ! 69 fatto comandamento a ser Manoli Dacypri detto Mazapeta, che, in pena 5 de yperperi cinquanta, il debba in termine de giorni tre prossimi futuri dar et consignarli li dissegni che gli fumo dati a Venetia, da maistro Menegin Tketocopulo, per consignarli al predetto ser Zorzi, altramente gli sera levata detta pena, oltra ckel sera astretto a sattisfarli con tanto ckel apresia detti dissegni. Verum et cetera. Σ χ ό λ ι α στ li dissegni... dati a Venetia, da maistro Menegin Tketocopulo. Ή σπουδαιότερη από τις πληροφορίες πού μας προσφέρει αυτό το έγγραφο είναι αύτη πού άφορα την εγκατάσταση τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στή Βενετία 36. Στη Βενετία δ κρητικός ζωγράφος είχε έμπιστευθή στο Μανόλη Ντατσύπρη, λεγόμενο Ματζαπέτα, σχέδια για να τα παραδώση πηγαίνοντας στο Χάνδακα στον Τζώρτζη Σίδερο, επονομαζόμενο Καλαποδά. Το τελευταίο αυτό πρόσωπο μας είναι γνωστό. Πρόκειται για το σχεδιαστή χαρτών γεωγραφικών και ναυτικών (και πορτολάνων) (μνείες ), πού υπογράφει «Georgio Sideri diclo Calapoda cretensis» σε ναυτικό χάρτη της Κρήτης με χρονολογία 1562, πού βρίσκεται στο Βρεταννικό Μουσείο 37. Σχεδίασε επίσης ενα άλλο γεωγραφικό και ναυτικό χάρτη τοδ νησιού μέ χρονολογία 1563, πού βρίσκεται στή Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας 38, όπου φυλάσσονται επίσης εννέα άλλοι χάρτες διαφόρων μερών τοϋ κόσμου, σχεδιασμένοι άπό τον ίδιο χαρτογράφο το 36. Βλ. παραπάνω, σ. 1 και σημ Βλ. 'Ανδρέου Στυλιανό ο, The Map of Crete and Cyprus in the «Theatrum Orbis Terrarum» of Abraham Ortelius, Antwerp 1570 (a review of the cartography of Crete up to his time), Πεπραγμένα τοϋ Γ' Κρητολογικοϋ Συνεδρίου, τόμ. Β', έν 'Αθήναις 1974, σ. 296 και πίν. 64α. "Ενας ναυτικός χάρτης τής Κρήτης, τοϋ ίδιου έτους (1562), σχεδιασμένος άπό τόν Καλαποδα, βρίσκεται στή βιβλιοθήκη τοδ Μουσείου Correr τής Βενετίας. Βλ. Lucia Casanova, Inventario dei portolani e delle carte nautiche del Museo Correr, Bollettino dei Musei Civici Veneziani, 1957, αριθ. 3-4, σ. 20. Γιά τρεις ναυτικούς χάρτες τοϋ ίδιου χαρτογράφου, μέ χρονολογίες 1550, 1560 και 1561 βλ. ο.π. σ , αριθ 'Απλή μνεία τοϋ Καλαποδα βλ. στον κατάλογο «Έκθεσις χαρτών Κρήτης», Β' Διεθνές Κρητολογικόν Συνέδριον, Χανιά 1966, σ. 4 καΐ R. V. Το ο ley, Maps and Map-makers, London , 1972 s, σ Ό χάρτης ανατυπώθηκε στοϋ Κ. Ν. Σ ά θ α, «Μνημεία 'Ελληνικής Ιστορίας». Documents inédits relatifs à Γ histoire de la Grèce au Moyen Age, tome II, Paris 1881, απέναντι άπό τον τίτλο. Βλ. και σ. XV τοϋ προλόγου. Γι' αυτό το χαρτογράφο βλ. ακόμη : Leo Bagrow, History of Cartography, revised and enlarged by R. A. Skelton, London 1964, σ. 118 και 236. "Αννας Ά β ρ αμέ α, Ή χαρτογράφηση τοϋ παράλιου χώρου, «'Ελληνική 'Εμπορική Ναυτιλία ( )», 'Εθνική Τράπεζα τής 'Ελλάδος, [Αθήναι] 1972, σ. 180 και σ. 490, σημ. 9.

17 70 ΜΑΙΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ Άπο το έγγραφο μας έχουμε τις πρώτες αρχειακές μαρτυρίες για το σημαντικό αυτό σχεδιαστή καί χαρτογράφο. Συνάντησα άλλο ενα έγγραφο πού αναφέρεται σ' αυτόν, της 24 Αυγούστου 1568, στο όποιο ό Nicolò Andrigo, εντολοδόχος του Δούκα, απειλεί τό Γιάννα Ράλλη, κατασκευαστή καλυμμάτων (coltrer), μέ ποινή 50 δουκάτων καί παραμονή 18 μηνών στις γαλέρες, αν ένοχλή ό ίδιος ή άλλοι μέ παρακίνηση του τον Τζώρτζη Σίδερο, λεγόμενο Καλαποδδ, πού είναι παρών, είτε μέ λόγια είτε μέ έργα 4<ι. (Πρβλ. καί το έγγραφο Β', ανάλογου περιεχομένου). Τά «σχέδια», γιά τα όποια γίνεται λόγος στο έγγραφο, δέν προσδιορίζονται καθόλου. Είχαν έκτελεσθή από τον ϊδιο τό Δομήνικο Θεοτοκόπουλο; Αυτή ή υπόθεση είναι πολύ ελκυστική μπορεί όμως νά επρόκειτο για σχέδια (ή ακόμη καί για χαλκογραφίες) πού είχε αγοράσει ό ζωγράφος. Ώς προς τό περιεχόμενο τους πρέπει νά σκεφτούμε πώς πιθανώτατα ήταν σχετικά μέ τή χαρτογραφία : ό παραλήπτης τους ήταν επαγγελματίας χαρτογράφος καί τό ενδιαφέρον του νά τά εχη όσο τό δυνατό γρηγορώτερα δείχνει πώς τά χρειαζόταν. Γι' αυτό καί θά τά παράγγειλε στο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, μέ τον όποιο, όπως μαθαίνουμε τώρα, είχε γνωριμία καί ίσως φιλία. Καί ό Δομήνικος, σπρωγμένος άπό τό ενδιαφέρον πού πρέπει νά είχε καί ό ίδιος γιά τά σχέδια 41, δέν παρέλειψε νά εκτέλεση τήν παραγγε- 39. Βλ. C. F r a t i- G. Segarizzi, Catalogo dei codici Marciarli italiani, volume secondo, Modena 1911, σ (περιγραφή). 40. A.S.V. Duca di Candia, b. 36 (Memoriali, seriell), filza 33(1568), φ. 134". 'Αντιγράφω έδώ ολόκληρο το έγγραφο : Die 24 augusti 1568 Refferi Nicolo Andrigo, comandator, de mandato del clarissimo signor Duca, ad instantia de ser Zorzi Sidhero dillo Calapoda, haver fatto comandamento a Janna Rali, coltrer, che ne per si, ne per altra interposta persona non debbi dar molestia ne de fatti ne de parole al ditto ser Zorzi, sotto pena de ducati 50 et de star 18 mesi in gallia, la qual pena contrafacendo gli sera levata, senza remission alcuna. 41. Πρβλ. τις παρατηρήσεις του Wethey για τήν εξαιρετική απόδοση τών αρχιτεκτονημάτων πού παριστάνονται σέ πίνακες τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Wethey, ο.π. σ. 21) πράγμα πού τον κάνει νά ύποθέση πώς ό Θεοτοκόπουλος πρέπει νά είχε σπουδάσει αρχιτεκτονική στή Βενετία. Γνωρίζουμε, έξ άλλου, ότι αργότερα, στις αρχές του Που αιώνα, ό Δομήνικος θά ζωγραφίση μιαν άποψη τοϋ Τολέδου καί θά προβάλη σέ πρώτο πλάνο ενα πολύ προσεγμένο τοπογραφικό σχέδιο αυτής τής πόλης, μέ τις συνοικίες καί τους δρόμους της. Βλ. Wethey, ο.π. πίν. 143 καί σ τόμ. II, σ G. Manzini-Τ. Frati, L'opera completa del Greco, Milano 1969, πίν. LX-LXl βλ. επίσης σ. 85. Ό JoséCamón Aznar (ο.π. τόμ. II, σ. 975) έχει τή γνώμη πώς τό τοπογραφικό σχέδιο οφείλεται στό γιο τοϋ Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, τόν Jorge Manuel. "Ας προστεθή, τέλος, ότι ό Θεοτοκόπουλος ήταν κάτοχος μιας αξιόλογης συλλογής αρχιτεκτονικών βιβλίων. Βλ. Francisco de Β. San Roman Fernandez,

18 Ο ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ 71 λία του συμπολίτη του. Τά σχέδια τα παρέδωσε στο Μανόλη Ντατσύπρη, επονομαζόμενο Ματζαπέτα. Πρόκειται για εμπορευόμενο, πού ταξίδευε εκτελώντας, καθώς φαίνεται, διάφορες παραγγελίες, αγοράζοντας και μεταπουλώντας εμπορεύματα. Γι' αυτόν συνάντησα και άλλα, μεταγενέστερα όμως, έγγραφα. Σ' ενα άπό αυτά, μέ ημερομηνία 23 'Οκτωβρίου 1606, οί αρχές αναλαμβάνουν να διευθετήσουν τή διαφορά πού έχει ανακύψει μεταξύ του Μανόλη Ντατσύπρη λεγόμενου Ματζαπέτα και τοο 'Αντώνη Κακαβά. Ό πρώτος διαμαρτύρεται εκθέτοντας δτι ό Κακαβάς αρνείται πώς ò Ντατσύπρης too παρέδωσε έξη χαλιά τοϋ Καΐρου, πού αγόρασε στή Συρία, πράγμα γνωστό και σε άλλα πρόσωπα πού τά είδαν 42. Ή υπόθεση αύτη φαίνεται πως κατέληξε αργότερα σε δίκη 43. Για ποιο λόγο ό Ντατσύπρης είχε κατακρατήσει τά σχέδια πού έπρεπε να παραδώση στό Σίδερο (άπό απλή αμέλεια, άπό συμφέρον ή άπό υστεροβουλία;), δεν είμαστε σέ θέση να τό ξέρουμε. ΜΑΙΡΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗ De la vida del Greco, Archivo Espanol de Arte y Arqueologia, τόμ. Vili - IX (1927), σ. 20 καΐ σ (έγγραφο XXXV) πρβλ. σημ. 2, σ A.S.V. Duca di Cariala, b. 42/V (Memoriali, serie II), filza 8 bis (1606), φ. 167'-v. "Ας σημειωθή δτι στο επόμενο ακριβώς έγγραφο, τής ίδιας ημερομηνίας (φ. 167? r ), αναφέρεται παρόμοια διαφορά, σχετική μέ ασημένια σκεύη αύτη τή φορά, μεταξύ τοϋ ίδιου Αντώνη Κακαβά και τοϋ Μικέλ (άπό αβλεψία λάθος αντί Μανόλη;) Ντατσύπρη, λεγόμενου Ματζαπέτα. Πρβλ. στο ίδιο, φ. 178* - 179^, 30 'Οκτωβρίου 1606 καΐ filza 9 ( ), φ. 180r, 18 Μαρτίου A.S.V. Duca di Candia, b. 42/V (Memoriali, serie II), filza9 ( ), φ. 2", 14 Νοεμβρίου 1606.

19 SUMMARY DOMENIKOS THEOTOKOPOULOS (EL GRECO) FROM CANDIA TO VENICE UNPUBLISHED DOCUMENTS ( ) (PL ) The documents published here broaden our hitherto limited knowledge of the early phase in the career of the great Greek artist Domenikos Theotokopoulos, by making available more details concerning the dates of his passing from Candia to Venice. The first document (doc. A', dated 26/27 December 1566) throws light on El Greco's artistic achievements in his native Candia. This activivy has until now been an object of debate for art historians and critics. With this document the painter applies to the Duke of Crete and is granted permission to draw a lottery on one of his works, an icon representing the Passion of Christ, painted on golden background. Two painters mentioned in the document, the hitherto unknown priest John De Frossego and the famous Cretan artist George Klontzas, estimate the painting value up to eighty and seventy ducats respectively. The evidence of the document suggests that the young Theotokopoulos had achieved considerable distinction before leaving Crete. Document Γ', dated 18 August 1568, is an order of the Duke of Candia to Manolis Dacypris, called Matzapetas, to deliver some designs sent by Dominikos Theotokopoulos from Venice, to Tzortzis Sideros (Sideris) called Calapodas, a well known cartographer of Candia. In addition document B', dated 12 July 1567, refers to the painter's brother Manoussos Theotokopoulos, who is involved in a quarrel with the president of the painters' guild in Candia over the retention of certain objects belonging to the guild. From this it might be concluded that Manoussos was acting on behalf of his brother who had already departed from Crete. The above documents enable us to be more precise in our conjectures concerning the dates of Domenikos Theotokopoulos' departure from Crete, by showing that he was still in Candia at least through the end of 1566 and that he had settled in Venice before August 18, MARY CONSTANTOUDAKI

20 ΜΑΙΡΗ Κ.ΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚ.Η CO <Ζ>'«3.< -ζ 0 '"''*' '""' ο <?,.' *,, arf/kt'ji' /j*t ^>-"V**-i Ο ',,,-<-' VW ******* >// jf><-* */^** «at ο #2 ^*. tt-jw *< *. >~,»utâ»'<*>-y< /rrir&m-t J^AiCl» seco **, "Εγγραφο A'. A.S.V. - D«c«c/i Candid, b. 36 (Memoriali, serie II), filza 31 (1566), φ. 8 r.

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 26, 1976 Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (el Greco), από το Χάνδακα στη Βενετία. Ανέκδοτα έγγραφα (1566-1568) (πίν. 40-42) ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΥΔΑΚΗΚΙΤΡΟΜΗΛΙΔΟΥ Μαρία 10.12681/dchae.848

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

IMPARA LE LINGUE CON I FILM AL CLA

IMPARA LE LINGUE CON I FILM AL CLA UNIVERSITÀ DEGLI STUDI DI PADOVA - CENTRO LINGUISTICO DI ATENEO IMPARA LE LINGUE CON I FILM AL CLA Vedere film in lingua straniera è un modo utile e divertente per imparare o perfezionare una lingua straniera.

Διαβάστε περισσότερα

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: τα χρόνια στην Κρήτη

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: τα χρόνια στην Κρήτη Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: τα χρόνια στην Κρήτη Διεθνές Επιστημονικό Συμπόσιο (Ηράκλειο, 21-23 Ιουνίου 2014) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ / PROGRAMME El Greco: Τhe Cretan Years International Conference (Heraklion, 21-23 June

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών Στη βενετική Κρήτη τον 17ο αιώνα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών Στη βενετική Κρήτη τον 17ο αιώνα αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών Στη βενετική Κρήτη τον 17ο αιώνα Άσκηση Λίγα λόγια για το κείμενο Το κείμενο που θα διαβάσετε είναι νοταριακό, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Τα τελευταία χρόνια της Βενετοκρατίας στην Κύπρο: Αρχειακά τεκµήρια για την παρουσία, τη δράση και το θάνατο του Ιάκωβου Διασορηνού

Τα τελευταία χρόνια της Βενετοκρατίας στην Κύπρο: Αρχειακά τεκµήρια για την παρουσία, τη δράση και το θάνατο του Ιάκωβου Διασορηνού Τα τελευταία χρόνια της Βενετοκρατίας στην Κύπρο: Αρχειακά τεκµήρια για την παρουσία, τη δράση και το θάνατο του Ιάκωβου Διασορηνού Χρήστος Αποστολόπουλος Η προσωπικότητα του Ιακώβου Διασορηνού παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟΔΗΜΑΤΟΠΟΙΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΕΡΚΥΡΑ

Η ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟΔΗΜΑΤΟΠΟΙΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΕΡΚΥΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΑΡΛΑΦΤΗ-ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ 7 (2007) Η ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ ΤΩΝ ΥΠΟΔΗΜΑΤΟΠΟΙΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΕΡΚΥΡΑ Η προσπάθεια οργάνωσης της κοινωνικοοικονομικής και πνευματικής ζωής, ήδη από πολύ νωρίς,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ, ΠΗΓΩΝΙΤΗΣ Ή ΣΥΡΠΑΓΑΝΟΣ, Ο ΚΑΛΟΜΙΣΙΔΗΣ Ἀναπάντεχες λεπτομέρειες γιὰ τὸν βίο καὶ τὴν πολιτεία τοῦ Ἰωάννη Λάσκαρη μᾶς εἶναι γνωστὲς ἀπὸ μιὰ σειρὰ ἐγγράφων (ποὺ ἀνακάλυψε στὰ κρατικὰ ἀρχεῖα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Πρόγραμμα i-stamboul (http://i-stamboul.irht.cnrs.fr/) Διεθνής Διημερίδα Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 26 &

Διαβάστε περισσότερα

Integrali doppi: esercizi svolti

Integrali doppi: esercizi svolti Integrali doppi: esercizi svolti Gli esercizi contrassegnati con il simbolo * presentano un grado di difficoltà maggiore. Esercizio. Calcolare i seguenti integrali doppi sugli insiemi specificati: a) +

Διαβάστε περισσότερα

Επισημαίνεται ότι ενδέχεται ορισμένα στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί κατά την διάρκεια του τελευταίου 12μήνου να μην είναι επίκαιρα.

Επισημαίνεται ότι ενδέχεται ορισμένα στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί κατά την διάρκεια του τελευταίου 12μήνου να μην είναι επίκαιρα. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Louis plc: Ετήσιο Δελτίο για την περίοδο 5.6.2007 15.5.2008 Λευκωσία, 20 Μαίου 2008 H Louis plc υποβάλλει το Ετήσιο Δελτίο της που καλύπτει την περίοδο από 5 ην Ιουνίου, 2007 μέχρι 15 ην Μαΐου,

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Α. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Μαρία Κωνσταντουδάκη- Κιτρομηλίδου Καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας Διευθύντρια του Μουσείου Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Αθηνών Διεύθυνση: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος βιβλίων και περιοδικών της ψηφιακής βιβλιοθήκης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών

Κατάλογος βιβλίων και περιοδικών της ψηφιακής βιβλιοθήκης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Κατάλογος βιβλίων και περιοδικών της ψηφιακής βιβλιοθήκης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Κατάλογος βιβλίων Κατάλογος περιοδικών Κατάλογος βιβλίων Τίτλος Πρόσβαση Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών: χρονικό 1836-1984/

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΟΝΑΔΑ Α1 Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Ταχ. Κώδικας : 10681 Αθήνα Πληροφορίες: Ε. Τζιώρτζης Τηλέφωνο : 2103307645

Διαβάστε περισσότερα

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών

αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών αρχεία Πηγεσ γνωσησ, Πηγεσ μνημησ Τα Αρχεία της 10 Γαληνοτάτης Αριστοκρατίας των Βενετών Η Βενετία, το κράτος και η οργάνωση των αρχείων ΗΒενετία, στον βόρειο μυχό της Αδριατικής θάλασσας, αποτέλεσε για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΤΗΣ ΑΣΙΖΗΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. Ἑρμηνευτικές κατευθύνσεις καί κριτικές ἐπισημάνσεις

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΤΗΣ ΑΣΙΖΗΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. Ἑρμηνευτικές κατευθύνσεις καί κριτικές ἐπισημάνσεις 1 Παναγιώτης Ἀρ. Ὑφαντῆς Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΤΗΣ ΑΣΙΖΗΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ἑρμηνευτικές κατευθύνσεις καί κριτικές ἐπισημάνσεις Σκοπός τῆς παρούσας μελέτης 1 εἶναι ὁ ἐντοπισμός καί ὁ κριτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΟΝΑΔΑ Α1 Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Ταχ. Κώδικας : 10681 Αθήνα Πληροφορίες: Ε. Τζιώρτζης Τηλέφωνο : 2103307645

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011 Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011 Η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων Η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων ξεκίνησε την λειτουργία της το 2003 και από την ίδρυση της μέχρι και σήμερα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 1 2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου» Ηλεκτρονική διεύθυνση:

Διαβάστε περισσότερα

Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική»

Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική» Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική» Δρ. Μιχάλης Χρηστάκης Γενικός Γραμματέας Δήμου Αμαρουσίου Πρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Γενικών Γραμματέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Κλεισθένης»

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

στις 29 Φεβρουαρίου 1660, ενώ η διαθήκη δηµοσιεύτηκε στις 30 Σεπτεµβρίου 1667).

στις 29 Φεβρουαρίου 1660, ενώ η διαθήκη δηµοσιεύτηκε στις 30 Σεπτεµβρίου 1667). Η οικογένεια Λοράντου και η διαδροµή της από τον Χάνδακα στη Βενετία: µια περίπτωση διαπολιτισµικής τεκµηρίωσης του οικογενειακού και υλικού τους βίου (17ος αιώνας) Ουρανία Καραγιάννη Η αναζήτηση της πολιτισµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΝΕς Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015

ΝΕΝΕς Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΝΕΝΕς Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 Τεύχος Πρώτο Χειμώνας 2015 Γιορτάσαμε Τα Χριστούγεννα... Στις 17 & 19 Δεκεμβρίου, γιορτάσαμε Τα Χριστούγεννα στο Ελληνικό Σχολείο. οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κρήτη, 13ος- 14ος αι.

Κρήτη, 13ος- 14ος αι. ΧΑΡΆΛΑΜΠΟΣ ΓΑΣΠΑΡΗΣ Ano ΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΉ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΤΟΎΡΜΑ Κρήτη, 13ος- 14ος αι. Ο θεσμός της τούρμας ( turma) ανάγεται στον 7ο αι. και είναι κυρίως γνωστός σε σχέση με το σύστημα των θεμάτων. Αρχικά επρόκειτο

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον οποίο μεγάλωσαν αρκετές γενιές.

Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον οποίο μεγάλωσαν αρκετές γενιές. Συνέντευξη - Ο ηθοποιός Λευτέρης Μελέτης από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας μίλησε στο περ Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΌΝΟΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΎΘΕΡΟΣ ΧΡΌΝΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΏΝ ΤΟΥ ΧΆΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ

ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΌΝΟΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΎΘΕΡΟΣ ΧΡΌΝΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΏΝ ΤΟΥ ΧΆΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΤΩΝ ΧΡΌΝΟΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΎΘΕΡΟΣ ΧΡΌΝΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΏΝ ΤΟΥ ΧΆΝΔΑΚΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟ Στη Βενετία μία από τις καμπάνες του Αγίου Μάρκου ονομαζόταν marangona, επειδή σήμαινε

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 2004R0917 EL 19.07.2007 004.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 917/2004 ΤΗΣΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 29ης Απριλίου 2004 για λεπτομέρειες

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της Ανάρρωσης Πολλών Χιλιάδων Ανδρών και Γυναικών από τον Αλκοολισµό ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΚ ΟΣΗ

Η Ιστορία της Ανάρρωσης Πολλών Χιλιάδων Ανδρών και Γυναικών από τον Αλκοολισµό ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΚ ΟΣΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΟΙ ΑΝΩΝΥΜΟΙ Η Ιστορία της Ανάρρωσης Πολλών Χιλιάδων Ανδρών και Γυναικών από τον Αλκοολισµό ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΚ ΟΣΗ ALCOHOLICS ANONYMOUS WORLD SERVICES, INC. NEW YORK CITY 2010 ALCOHOLICS ANONYMOUS 2004

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡ ΑΓΓΕΛΟΥ: ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ

ΧΕΙΡ ΑΓΓΕΛΟΥ: ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ ΧΕΙΡ ΑΓΓΕΛΟΥ: ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ Μουσείο Μπενάκη Κεντρικό Κτήριο Εγκαίνια: 16 Νοεμβρίου 2010 Διάρκεια: 17 Νοεμβρίου 2010 16 Ιανουαρίου 2011 Η έκθεση: παρουσιάζει έναν επώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικά στοιχεία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου

Βιογραφικά στοιχεία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου Βιογραφικά στοιχεία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος πιθανότατα γεννήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1541 στο Χάνδακα της Κρήτης και πιο συγκεκριμένα στο χωρίο Φοδέλε του Μαλεβιζίου. Η παραπάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου GREEKLISH: ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Α.Καράκος, Λ.Κωτούλας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου {INTERNEη από την μια άκρη του κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός:

Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός: Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός: «Βιώσιμη Ενέργεια και Ψηφιακό βίντεο» Yourvid Save Energy 2010-2011. Ανακοίνωση και Οργάνωση του Διαγωνισμού: Οι φορείς CECE -Spanish Confederation of Centers for Teaching- (SP),

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Ελένη Δ. Γράψα Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Αρχείων Ν. Λευκάδας e-mail: mail@gak. lef.sch. g Ιστορικά στοιχεία Τον Ιούλιο του 1684 ο Βενετός αρχιστράτηγος Φραγκίσκος

Διαβάστε περισσότερα

CONFIGURAZIONE DELLA CASELLA DI POSTA ELETTRONICA CERTIFICATA (P.E.C.)

CONFIGURAZIONE DELLA CASELLA DI POSTA ELETTRONICA CERTIFICATA (P.E.C.) CONFIGURAZIONE DELLA CASELLA DI POSTA ELETTRONICA CERTIFICATA (P.E.C.) Consigliamo di configurare ed utilizzare la casella di posta elettronica certificata tramite il webmail dedicato fornito dal gestore

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ι. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα στις 21 Αυγούστου 1950. Γονείς μου είναι ο Λύσανδρος Κ. Ζώρας και η Λήδα Ζώρα το γένος Ο. Λαμπροπούλου. ΙΙ. ΣΠΟΥΔΕΣ Α. Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚ ΗΛΩΣΕΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΩΝ 100 ΧΡΟΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 30 Οκτωβρίου 2013 στις 10:00-17:00

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚ ΗΛΩΣΕΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΩΝ 100 ΧΡΟΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 30 Οκτωβρίου 2013 στις 10:00-17:00 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚ ΗΛΩΣΕΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΩΝ 100 ΧΡΟΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 30 Οκτωβρίου 2013 στις 10:00-17:00 Έναρξη της έκθεσης ζωγραφικής που πλαισιώνει τις εκδηλώσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

της 22ης Συνόδου της Επιτροπής Προστασίας του Θαλασσίου Περιβάλλοντος

της 22ης Συνόδου της Επιτροπής Προστασίας του Θαλασσίου Περιβάλλοντος E.E. Παρ. I(III) 869 Ν. 11(ΙΙΙ)/2001 Αρ. 3489,12.4.2001 Ο περί της Διεθνούς Συμβάσεως περί Προλήψεως της Ρύπανσης της Θάλασσας από Πλοία του 1973 και του Πρωτοκόλλου αυτής του 1978, όπως τροποποιήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξετάσεων 2015-2016

Πρόγραμμα Εξετάσεων 2015-2016 Πρόγραμμα Εξετάσεων 2015-2016 Γραπτές Εξετάσεις IESOL Προφορικές Εξετάσεις ISESOL Οκτώβριος 31/10/2015 C2, C1 01/11/2015 B2, B1 Δεκέμβριος 12/12/2015 C2, C1, A1 13/12/2015 B2, B1, A2 Ιανουάριος 30/01/2016

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΟ ΕΛΤΙΟ 2006-2007 LOUIS PLC. 1. Louis plc Τριµηνιαία 2006 Αναδιάρθρωση επιτροπών ΚΕ - 30 Μαΐου 2006

ΕΤΗΣΙΟ ΕΛΤΙΟ 2006-2007 LOUIS PLC. 1. Louis plc Τριµηνιαία 2006 Αναδιάρθρωση επιτροπών ΚΕ - 30 Μαΐου 2006 1. Louis plc Τριµηνιαία 2006 Αναδιάρθρωση επιτροπών ΚΕ - 30 Μαΐου 2006 2. Louis plc Ετήσιο ελτίο για την περίοδο 1.1.05 29.5.06-5 Ιουνίου 2006 3. Louis plc Κληρώθηκαν οι δωρεάν κρουαζιέρες και διανυκτερεύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ/ LESSONS ABOUT RESPONSIBILITY Μάθημα 1: Νιώθω υπερήφανος όταν.../ I feel proud when.

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Μπενάκη 110ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ «ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΣΑΒΒΑΤΟ 13 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014, ΩΡΑ 18.00 ΣΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΡΙΔΗ (1996). ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ. Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια, 2, 110-134.

ΖΑΡΙΔΗ (1996). ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ. Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια, 2, 110-134. Ἑῶα καὶ Ἑσπέρια Τομ. 2, 1996 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΤΟΝ 16ο ΑΙΩΝΑ ΖΑΡΙΔΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ 10.12681/eoaesperia.32 Copyright 1996 To cite this article: ΖΑΡΙΔΗ (1996). ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Λεοντακιανάκου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου Ειρήνη Λεοντακιανάκου Λέκτορας στην Ιστορία της Τέχνης Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Κων/πόλεως 1, Ερμούπολη, Σύρος 84 100 Τηλ. +302281097126 ileon@aegean.gr ΣΠΟΥΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΠΕ ΙΟ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΟ 2012

ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΠΕ ΙΟ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΟ 2012 ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ ΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΠΕ ΙΟ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΟ 2012 Πρόκειται για τη δεύτερη έκδοση του «Βραβείου του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για έρευνα στο

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι για παιδιά-εφήβους και ενήλικες στο ΙΜΚ

Καλοκαίρι για παιδιά-εφήβους και ενήλικες στο ΙΜΚ Δελτίο Τύπου 26/5/15 Καλοκαίρι για παιδιά-εφήβους και ενήλικες στο ΙΜΚ Τέσσερεις κύκλοι εργαστηρίων-σεμιναρίων για όλες τις ηλικίες Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, με

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό»

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Αίθουσα Τέχνης Relics Λασσάνη 3 - Θεσσαλονίκη Γιώργος Πολ. Ιωαννίδης Νοέμβριος 1995 - Θεσσαλονίκη Στη ζωγραφική του αν και διαφαίνεται η επίδραση ενός δασκάλου σαν τον

Διαβάστε περισσότερα

Οι λόγοι που μεταξύ των άλλων μπορεί να επικαλεστεί ο δικηγόρος (για την αναστολή εκτέλεσης - ασφαλιστικά) είναι ότι :

Οι λόγοι που μεταξύ των άλλων μπορεί να επικαλεστεί ο δικηγόρος (για την αναστολή εκτέλεσης - ασφαλιστικά) είναι ότι : ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΙΣ ΚΑΤΑΣΧΕΣΕΙΣ ΕΙΣ ΧΕΙΡΑΣ ΤΡΙΤΩΝ Το τελευταίο διάστμα, δυσκολία κάποιων φαρμακείων να σταθούν στο ύψος τς έγκαιρς εξόφλσς των υποχρεώσεών τους προς τους προμθευτές τους, έχει σαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ Πρόεδρος Φαρκωνής Χρίστος Π. Αντιπρόεδρος Οικονόμου Λορέντζος Π. Γραμματέας Ανδρέου Μαρίνα Π. Βοηθός Γραμματέας Γιάγκου Χαρίκλεια Α

ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ Πρόεδρος Φαρκωνής Χρίστος Π. Αντιπρόεδρος Οικονόμου Λορέντζος Π. Γραμματέας Ανδρέου Μαρίνα Π. Βοηθός Γραμματέας Γιάγκου Χαρίκλεια Α Τοποθεσία: Γραφεία Νεολαίας Αρ. Εγγράφου: 2015/49β/14.02. ΠΑΡΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ Πρόεδρος Φαρκωνής Χρίστος Π Αντιπρόεδρος Οικονόμου Λορέντζος Π Γραμματέας Ανδρέου Μαρίνα Π Βοηθός Γραμματέας Γιάγκου Χαρίκλεια Α

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΤΟΜΟΙ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ (Μικρὴ βιβλιοθήκη)

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΤΟΜΟΙ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ (Μικρὴ βιβλιοθήκη) 1 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΤΟΜΟΙ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ (Μικρὴ βιβλιοθήκη) Τίτλος ἐφημερίδων Ἡμερομηνία πρώτου φύλλου Ἡμερομηνία τελευταίου φύλλου Παρατηρήσεις ΑΓΩΝ 4 Φεβρουαρίου 100 2 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Απόφαση του Συμβουλίου της 25ης Απριλίου 2002 για την έγκριση, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, του Πρωτοκόλλου του Κυότο στη Σύμβαση-Πλαίσιο

Απόφαση του Συμβουλίου της 25ης Απριλίου 2002 για την έγκριση, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, του Πρωτοκόλλου του Κυότο στη Σύμβαση-Πλαίσιο Απόφαση του Συμβουλίου της 25ης Απριλίου 2002 για την έγκριση, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, του Πρωτοκόλλου του Κυότο στη Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές και την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική)

1. Έκδοση Άδειας Γάμου. 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας. 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση. 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 1. Έκδοση Άδειας Γάμου 2. Πιστοποιητικό Ελευθερίας 3. Τέλεση Γάμου - Ενημέρωση 4. Έκδοση Άδειας Γάμου (Στην αγγλική) 5. Λύση Γάμου 6. Πιστοποιητικό Τελέσεως Γάμου 7. Επικοινωνία 1.Έκδοση Άδειας Γάμου Α.

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις*

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* 116 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* Στο άρθρο με τίτλο «Κρίσεις: Είναι δυνατόν να αποτελούν κατασκευασμένο προϊόν;» εξετάστηκε η προκληθείσα, από μια ομάδα μεγάλων τραπεζιτών

Διαβάστε περισσότερα

αντονυμ ίες ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΈΣ Α Ό Ρ Ι Σ Τ Ε Σ Κανίναζ Se* μ* αχαη&ω. Κανένας ε^ ρου

αντονυμ ίες ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΈΣ Α Ό Ρ Ι Σ Τ Ε Σ Κανίναζ Se* μ* αχαη&ω. Κανένας ε^ ρου αντονυμ ίες ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΈΣ Α Ό Ρ Ι Σ Τ Ε Σ Κανίναζ Se* μ* αχαη&ω. Κανένας ε^ ρου r $fr m - Ποιος είσαι; - Ποιοι είστε; - Ο Πέτρος. - Ο Αλέξανδρος και ο Τάσος. - Ποιον θέλεις; - Ποιους θέλετε; A - Τον Αλέξανδρο.

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομένων Ι Εξεταστική Περίοδος Φεβρουαρίου 2006

Βάσεις Δεδομένων Ι Εξεταστική Περίοδος Φεβρουαρίου 2006 Βάσεις Δεδομένων Ι Εξεταστική Περίοδος Φεβρουαρίου 2006 A Θέμα 1 ο (30%) 1. (10%) α) Ποια τα πλεονεκτήματα ενός B + -tree ευρετηρίου; β) Αναφέρετε τις διαφορές ανάμεσα στα αραιά και τα πυκνά ευρετήρια.

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)?

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? MEMO/11/406 Βρυξέλλες, 16 Ιουνίου 2011 Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? Στις διακοπές να περιµένετε το απροσδόκητο. Σχεδιάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Αριθμός Επίθετο Όνομα Όνομα πατέρα THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ (Αυτό το γραπτό αποτελείται από 21 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης της σελίδας αυτής).

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΧΟΡΗΓΙΕΣ ΕΚΘΕΣΗ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Έντυπο Συμμετοχής Για την καλύτερη συνεργασία μας και την αποφυγή λαθών είναι απαραίτητη η συμπλήρωση του εντύπου που θα βρείτε στο τέλος του προγράμματος χορηγιών.

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ 2015-2016 ΠΙΑΔΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ 2015-2016 ΠΙΑΔΑΓΩΓΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ 2015-2016 ΠΙΑΔΑΓΩΓΙΚΑ ΤΕΧΝΙΚΑ Οι Εκδόσεις Δίσιγμα ξεκίνησαν την πορεία τους στο χώρο των ελληνικών εκδόσεων τον Σεπτέμβριο του 2009 με κυρίαρχο οδηγό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΕΥΚΑΔΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Ε Κ Δ Ο Σ Ε Ω Ν 1971-2013 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΕΥΚΑΔΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Σταδίου 48, 5ος όροφος, γραφ. 17, 105 64 Αθήνα, τηλ. 210.32.15.100 Α.Φ.Μ.: 090045002, Δ.Ο.Υ.: Α Αθήνας Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ που επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη στην περιοχή την προσδιορίσουμε από τον ερχομό των προσφύγων. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ.Παραδόσεις, έθιμα λαϊκή και θρησκευτική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΜΠΑΛ ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ JEANETTE WINTER JEANETTE WINTER. Βραβείο. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr

ΙΚΜΠΑΛ ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ JEANETTE WINTER JEANETTE WINTER. Βραβείο. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr JEANETTE WINTER ΙΚΜΠΑΛ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ JEANETTE WINTER ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ Βραβείο ΜΑΛΑΛΑ ΓΙΟΥΣΑΦΖΑΪ ΝΟΜΠΕΛ ΕΙΡΗΝΗΣ ISBN 978-960-569-305-3 Κωδ. μηχ/σης 12.263 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα των Θυμάτων. Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων

Δικαιώματα των Θυμάτων. Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων Δικαιώματα των Θυμάτων Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων Η εμπορία ανθρώπων παραβιάζει τα δικαιώματα και επηρεάζει τις ζωές αμέτρητων ανθρώπων τόσο στην Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885)

ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) ΤΕΤΑΡΤΟ 4 ο δίωρο: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γιώτη Ιφιγένεια (Α.Μ. 6222) Λίβα Παρασκευή (Α.Μ. 5885) Ανάλυση σε επιμέρους στόχους: 1. Εκτιμούν τη μορφή γραφημάτων με βάση τα δεδομένα τους. 2. Κατανοούν ότι

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν

κόσμου τους θυσαυρούς που δεν μες στο μουσείο, μες στο μουσείο μια μερα μπήκα με φόρα κι εγω, μη με τραβάτε μη μου κολλάτε, απ το μουσείο δεν θέλω Στο Μουσείο να βγω. Τρέχω Οδηγίες προς τους εκπαιδευτικούς τρέχω μές στα δωμάτια, μ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

2007 Διδακτορική Διατριβή στην Τέχνη και το Design, University of Derby, Μεγάλη Βρετανία

2007 Διδακτορική Διατριβή στην Τέχνη και το Design, University of Derby, Μεγάλη Βρετανία Γιώργης Γερόλυµπος Γεννήθηκε στο Παρίσι, 1973 2008-2011 Διδάσκων Φωτογραφίας (Π.Δ.407/80) στο τµήµα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστηµίου της Θεσσαλίας. Φωτογράφος, αρχιτέκτωv-µηχανικός. Εκπαίδευση 2007 Διδακτορική

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α Αθήνα 31-7-2012 Αρ. πρωτ. 12 Προς την Επιτροπή Ανταλλαγών Νέων Αγαπητέ Πρόεδρε Τάσο Γρηγορίου, Με την Παρούσα επιστολή θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την εγκάρδια φιλοξενία των 4 παιδιών του Θέματός μας

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 16/1991

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 16/1991 ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 16/1991 "Διατάξεις εφαρμογής της σύμβασης για την συνθήκη συνεργασίας για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που κυρώθηκε με το νόμο 1883/1990" Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Έχοντας υπόψη:

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Μελέτη των υλικών των προετοιμασιών σε υφασμάτινο υπόστρωμα, φορητών έργων τέχνης (17ος-20ος αιώνας). Διερεύνηση της χρήσης της τεχνικής της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας

Διαβάστε περισσότερα

Page 1 of 5 ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΜΚΕ ΤΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ Α. ΩΝΑΣΗΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΚΛΑΔΟΙ/ΤΟΜΕΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Page 1 of 5 ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΜΚΕ ΤΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ Α. ΩΝΑΣΗΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΚΛΑΔΟΙ/ΤΟΜΕΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ . ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΜΚΕ Page 1 of 5 ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ( ΤΡΟΦΕΙΑ) ΠΡΟΣ ΑΛΛΟΔΑΠΟΥΣ( ΕΣΠΑ 2007-2013) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΑΙΤΗΣΕΩΝ: 31

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιµη κυρία ιευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, αγαπητή Πολυξένη, Αξιότιµες κυρίες, αξιότιµοι κύριοι,

Αξιότιµη κυρία ιευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, αγαπητή Πολυξένη, Αξιότιµες κυρίες, αξιότιµοι κύριοι, Tελετή επίδοσης του παρασήµου του Ιππότη του Τάγµατος Γραµµάτων και Τεχνών στην κα Πολυξένη Αδάµ-Βελένη Θεσσαλονίκη, 14 Μαρτίου 2013 Αξιότιµη κυρία ιευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, αγαπητή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα