KLAUS SCHONBERGER (επιμ.)' Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. Ιστορία - θεωρία - Πρακτική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "KLAUS SCHONBERGER (επιμ.)' Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. Ιστορία - θεωρία - Πρακτική"

Transcript

1 KLAUS SCHONBERGER (επιμ.)' Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ Ιστορία - θεωρία - Πρακτική Ελευθεριακή Κουλτούρα

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 5 Η Ληστεία Τράπεζας: Οι Απαρχές 8 Η θεωρία της Ληστείας Τράπεζας 29 Οι Πρωταγωνιστές 52 «Κοινές» και Πολιτικές Συμμορίες στην Ιταλία τη Δεκαετία του '70 95 Η Πολιτική Οικονομία της Ληστείας Τράπεζας 120 High tech - Low tech 161 Και στην Ελλάδα τι Γίνεται; 199 Ποιος Έγραψε Τι 211 Επίμετρο 215

3 Το βιβλίο Η Ληστεία Τράπεζας: Ιστορία - Θεωρία - Πρακτική κυκλοφόρησε στη Γερμανία από τις εκδόσεις Assoziation Α. το 2001 και στην Ιταλία από τις εκδόσεις Derive Approdi το Για την ελληνική έκδοση, τη μετάφραση της οποίας έκανε ο Παναγιώτης Καλαμαράς, ακολουθήσαμε την ιταλική εκδοχή. Θερμές ευχαριστίες στον Λεωνίδα Μαρσιανό και την Ευαγγελία Ρήγου για την πολύτιμη συνεισφορά τους. Το κόμικς του εξωφύλ λου είναι του Peter Kuper. Κυκλοφόρησε στην πόλη της Αθήνας τον Απρίλη του 2004 και η χρήση είναι ελεύθερη αποκλειστικά για τους σκοπούς των κοινωνικών κινημάτων του ανταγωνισμού, με τη θερμή παράκληση ν' αναφέρονται οι πηγές.

4 Εισαγωγή Klaus Schonberger ΑΝΕΚΑΘΕΝ ΤΑ ΘΗΣΑΥΡΟΦΥΛΑΚΙΑ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕ ΖΩΝ, στα οποία φυλάσσονται τεράστιες ποσότητες αυτού που λείπει από τους περισσότερους ανθρώπους, εξάπτουν τη φαντασία. Όποιος έχει κουραστεί να δουλεύει ή έχει οικονομικές δυ σκολίες, ονειρεύεται να κερδίσει το λόττο ή φαντασιώνεται μια ληστεία τράπεζας που θα του αλλάξει τη ζωή. Κανένα άλλο έγ κλημα δεν κερδίζει, μετά από ένα πετυχημένο χτύπημα, τόση συμπάθεια, όσο η ληστεία τράπεζας. Το θέμα αυτού του βιβλίου είναι τα εγκλήματα που διαπράτ τονται εναντίον ενός συγκεκριμένου ιδρύματος: της τράπεζας. Χρησιμοποιούμε μια πολύ ευρεία έννοια της ληστείας τράπεζας, καθώς στην πραγματικότητα ασχολούμαστε με ληστείες πιστωτι κών ιδρυμάτων, επιθέσεις σε χρηματαποστολές, ταχυδρομικά τρένα, υποκαταστήματα των ταχυδρομείων όπου γίνονται κρατι κές και ιδιωτικές πληρωμές (με ότι δηλαδή ανταποκρίνεται στον δικαιικό ορισμό της ληστείας και της ένοπλης ληστείας, με ή χω ρίς απαγωγή προσώπου), όπως επίσης με παραβιάσεις χρηματο κιβωτίων. Δεν μιλάμε για τα οικονομικά εγκλήματα (με την έν νοια της περίφημης φράσης του Μπρεχτ: «Τι είναι πιο εγκλημα τικό, να ιδρύσεις μια τράπεζα ή να τη ληστέψεις;») που έχουν να κάνουν με τις εσωτερικές διαδικασίες του τραπεζικού θεσμού. Αυτό το βιβλίο αποτελείται από φολκλορικές, αντεγκληματολογικές, ιστορικοκριτικές, φιλολογικές, κοινωνιολογικές και αυ τοβιογραφικές αφηγήσεις σχετικά με τον γοητευτικό κόσμο των ληστειών τράπεζας. Παρουσιάζονται επιπλέον πορτρέτα ληστών, λίγο-πολύ γνωστών. Η επιλογή δεν αποτελεί προϊόν μιας συστη ματικής ταξινόμησης, αλλά έγινε τυχαία, βάσει κάποιων γνώ σεων, προσωπικών προτιμήσεων και δυνατοτήτων πρόσβασης σε υλικό. Σύντομες ιστορίες, περίεργα ανέκδοτα που οδηγούν σε διάφορες σκέψεις, δικονομικά στοιχεία κλπ, σκιαγραφούν την ι στορία, τη θεωρία και την πρακτική της ληστείας τράπεζας. Τα κείμενα που αποτελούν αυτό το βιβλίο αφορούν ένα πολύ 5

5 6 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 διαφορετικό κοινό: από τον καταληψία φρικιό που υποστηρίζει φανατικά τον ληστή όσο αυτός καταφέρνει να διαφεύγει και τον αστυνομικό που ανακαλύπτει πώς μπορεί να σχετικοποιείται ι στορικά η επέμβαση του για την αποκατάσταση της τάξης και της δικαιοσύνης, μέχρι τον εντιμότατο υπάλληλο τραπέζης, που όταν κατά τη διάρκεια μιας ληστείας ελπίζει σε μια όχι και τόσο έγκαιρη επέμβαση της αστυνομίας, βρίσκει εδώ αποδείξεις της σωφροσύνης του. Τα ερωτήματα που μένουν αναπάντητα είναι πολλά: γιατί επι λέξαμε να μιλήσουμε γι' αυτόν τον ληστή και όχι για κάποιον άλλο; Γιατί δεν αναφέρονται κάποιες ιστορικές ληστείες; Γιατί δεν μιλάμε για τον φόβο του υπαλλήλου; Πρώτα απ' όλα, η προ σέγγιση αυτού του θέματος είναι στην αρχή της, δεν διεκδικούμε την πληρότητα. Επιπλέον, δηλώνουμε ότι η πρόθεση μας ήταν ν' ασχοληθούμε κυρίως με τους ληστές και ν' αναλύσουμε τις πρά ξεις τους πέρα από την αντεγκληματική προσέγγιση. Τα άτομα που έχουν ληστέψει μια τράπεζα ή παραβιάσει το χρηματοκιβώ τιο κάποιου πιστωτικού ιδρύματος και μέχρι τώρα συνιστούσαν αντικείμενο μόνο των πολλών κυκλοφορούντων κοινωνιολογικών μελετών, εδώ γίνονται ιστορικά «υποκείμενα». Οι συγγραφείς δεν έχουν μια μονοσήμαντη θέση απέναντι στη ληστεία τράπεζας. Ο επιμελητής δεν ήθελε ούτε να την εξυμνή σει, ούτε να την καταδικάσει. Ο τόμος φτιάχτηκε έχοντας επί γνωση, από τη μια πλευρά της προβληματικότητας των υποκει μένων και των πράξεων για τις οποίες μιλά και, από την «λλη, των έμφυτων αντιφάσεων κάθε κοινωνικής τάξης. Κάποιες συμ βολές σ' αυτό το βιβλίο κινήθηκαν από μια ψυχρή και διασκεδα στική απάθεια, άλλες διαθέτουν μια επιστημονική ουδετερότητα χωρίς την οποία θα ήταν αδύνατη μια αμερόληπτη παρατήρηση γεγονότων τόσο έξω από τα συνηθισμένα. Στις προθέσεις των συγγραφέων αυτού του βιβλίου δεν είναι ούτε η προτροπή στη ληστεία τράπεζας, ούτε η αποτροπή της. Όποιος πιστεύει ότι μπορεί να μιμηθεί τους «καλλιτέχνες» που περιγράφονται εδώ, παρακαλείται να προσέξει τη σημασία του [γερμανικού, σ.τ.μ.] τίτλου του βιβλίου Vabanque, δηλαδή επικίνδυνο παιχνίδι με α βέβαιο αποτέλεσμα. Αλλά στη φάση της «πρωταρχικής συσσώρευσης», που ακόμη και σήμερα καθορίζει την κοινωνική κατανομή του πλούτου, η πλειοψηφία των καπιταλιστών μήπως δεν αποτελείτο από desperados και εγκληματίες; Το τι είναι υπέρ ή εναντίον του νόμου εξαρτάται από την οπτική γωνία του ιστορικού. Το αδίκημα της ληστείας τράπεζας αντικατοπτρίζει από τη μια πλευρά την κυ ρίαρχη αστική τάξη, αφού αντανακλά τη βίαιη φύση των κοινω νικών σχέσεων, αλλά ταυτοχρόνως αμφισβητεί την κατανομή του κοινωνικού πλούτου, φαινομενικά δεδομένη εκ φύσεως. Έτσι η ληστεία τράπεζας μας θυμίζει ότι οι κοινωνικές σχέσεις είναι ι στορικές και συνεπώς υπόκεινται σε αλλαγές. Μέχρις ότου θα υ πάρχει ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής και η ευτυχία θα κρίνεται βάσει του χρήματος, θα υπάρχουν ληστείες τραπεζών και ληστές. Δεν θα θέλαμε και δεν εναπόκειται σε μας να ξεμπερ δέψουμε στα γρήγορα με μια τέτοια επιθυμία, θεωρώντας τη σαν «ψευδή συνείδηση» και κατηγορώντας τη σαν απόδειξη της «α ποξένωσης» ή του φετιχισμού του χρήματος. Ως θεατές μπορούμε μόνο να ευχηθούμε να συνεχίσουν να γίνονται ληστείες τραπεζών με στυλ. Σε σχέση μ' αυτό, το βιβλίο θα ήθελε ν' ανυψώσει το επίπεδο της θεωρίας και της πράξης.

6 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 9 Η Ληστεία Τράπεζας: Οι Απαρχές Η επινόηση της ληστείας τράπεζας Από τη δύσκολη αρχή στη διάδοση της Marcel Boldorf Ένα βράδυ του 1787, στην ορεινή γερμανική περιοχή του Σπέσαρτ, δέκα μέλη της συμμορίας Lautner έστησαν ενέδρα σε μια ταχυδρομική άμαξα. Οι ληστές ακινητοποίησαν τους ταξιδιώτες, απέσπασαν από τον αμαξά το κλειδί του χρηματοκιβωτίου που μετέφερε και απέσυραν από το εσωτερικό του περισσότερα από 5000 φιορίνια. Από το 1780 η συμμορία έστηνε ενέδρες στο Γκαίτινγκεν, το Μάρμπουργκ, το Μύλχαουζεν, το Σμαλκάλντεν και το Καϊζερλάουτερν. Τον 18ο αιώνα η ληστεία των ταχυδρομικών αμαξών αντιστοιχούσε με τις σημερινές επιθέσεις σε χρηματαποστολές, με τη μόνη διαφορά ότι τότε συνέβαιναν σε αραιοκατοικημένες περιοχές. Οι ληστές συναντιόντουσαν πριν την ενέδρα σ' ένα κοντινό χωριό και από εκεί ξεκινούσαν. Έπειτα, γενικά, τόσκαγαν χωριστά, ο ρίζοντας το μέρος όπου θα ξαναμαζεύονταν, για να διαφύγουν από εκεί σε κάποιο άλλο γερμανικό κρατίδιο. Η έκταση της εξο χής επέτρεπε στους ληστές να δρουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία κινήσεων. Δεν ήταν εύκολο να πραγματοποιηθούν α νάλογες ληστείες στις πόλεις, εφόσον αυτές περιβάλλονταν από τείχη και ήταν μεγαλύτερος ο κοινωνικός έλεγχος και η επιτήρη ση. Οι τράπεζες και τα άλλα πιστωτικά ιδρύματα παρέμεναν, συ νεπώς, έξω από το βεληνεκές των ληστών της εποχής. Το ίδρυμα «τράπεζα» υπήρχε ήδη στις πόλεις της μεσαιωνικής Ευρώπης και ήταν η έδρα των χρηματιστικών επενδύσεων και της έκδοσης συναλλαγματικών και πιστωτικών γραμματίων, ερ γασίες που η ανάπτυξη του εμπορίου είχε εντείνει. Η πρώτη μορ φή προσωπικής υποχρέωσης ήταν η συναλλαγματική: χορηγούν ταν πίστωση σ' έναν συνεταιρισμό επιχειρηματιών, που έπρεπε να εξοφλήσει το χρέος σ' έναν καθορισμένο χρόνο. Συνημμένες σε χαρτιά που εξασφάλιζαν τη μεταβιβασιμότητά τους, οι συναλ- 8 λαγματικές άρχισαν να κυκλοφορούν και να αντιπροσωπεύουν την πρώτη μορφή χαρτονομίσματος, αν και ακόμη δεν λειτουρ γούσαν σαν ένα εργαλείο πληρωμής των καθημερινών εξόδων. Μέχρι τον XIX αιώνα το χρήμα στην Ευρώπη κυκλοφορούσε με τη μορφή ευγενών μετάλλων: νομίσματα από χρυσό και ασήμι, των οποίων η αξία ήταν αντίστοιχη με το βάρος του μετάλλου. Για μια μακρά περίοδο, λοιπόν, το αντικείμενο των κλοπών ήταν αποκλειστικά το χρήμα με τη μορφή νομίσματος. Οι τόποι έκδο σης των συναλλαγματικών εμφανίστηκαν εκεί όπου το εμπόριο ανθούσε περισσότερο και εκεί όπου η ύπαρξη τους ήταν αναγ καία, αφού κυκλοφορούσαν εκατοντάδες διαφορετικά νομίσμα τα. Το κράτος εγγυούνταν την προστασία αυτών των τόπων όπως και των άλλων χρηματιστικών ιδρυμάτων, κι έτσι δεν ήταν εύκο λος στόχος για τους ληστές. Εφόσον οι ληστές δρούσαν πάντοτε στο ύπαιθρο, οι αρχές δυ σκολεύονταν να συντονιστούν για τη σύλληψη τους και συχνά διέπραταν λάθη στην αναζήτηση των φυγάδων. Στη Γερμανία τα πρώτα αποτελεσματικά βήματα στην κατεύθυνση του αγώνα ε ναντίον του εγκλήματος ανάγονται στο μισό του XVIII αιώνα, όταν ενεργοποιήθηκαν στρατιωτικές μονάδες όπως οι Ουσάροι και εντατικοποιήθηκαν οι έρευνες μέσω των ενταλμάτων σύλλη ψης. Εφόσον έλειπαν οι αποτελεσματικές μέθοδοι ποινικής δίωξης, οι αρχές άρχισαν να ενδιαφέρονται γι' αυτό που πίστευαν ότι ή ταν οι προσωπικοί λόγοι και οι ιδεολογικές βάσεις της ληστείας, κι έτσι στράφηκαν στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, που α ποτελούνταν απ' όσους είχαν μεταναστεύσει από την ύπαιθρο, τους κοινούς εγκληματίες και τους Εβραίους. Αυτά τα υποκείμε να, που βρίσκονταν στο περιθώριο της κοινωνίας, ήταν εν δυνά μει ύποπτοι, εφόσον είχαν λίγες δυνατότητες επιβίωσης με νόμι μο τρόπο. Επιπλέον πρακτικές που επέβαλλε η ανάγκη, όπως η ελεημοσύνη, ποινικοποιήθηκαν. Αφότου καθιερώθηκε το δι καίωμα στην κατοικία, οι φτωχοί μπορούσαν να έχουν μια μορφή βοήθειας μόνο στον τόπο της γέννησης τους αλλά, εφόσον η πλειοψηφία δεν διέθετε μόνιμη κατοικία, βρίσκονταν παντού ε κτεθειμένοι στην κρατική καταστολή. Μεγάλο μέρος των εγκλημάτων της προβιομηχανικής εποχής οφείλονταν στην αντίληψη ότι υπάρχει μια αδικία στην κατεστη μένη τάξη, εξού η εικόνα του συμμορίτη ως κοινωνικού εξεγερ-

7 10 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 11 μένου, του οποίου οι πράξεις τύγχαναν της λαϊκής επιδοκιμα σίας. Η ληστεία στη σύγχρονη εποχή συνδέεται, αντιθέτως, με μια διαφορετική τάξη επιθυμιών, όπως αυτή του εύκολου χρήμα τος και της ταχείας κοινωνικής ανόδου, όνειρα σε απόσταση α ναπνοής, ακόμη και λόγω της ευκολίας με την οποία σήμερα εί ναι δυνατή η κυκλοφορία μεγάλων χρηματικών ποσών. Τέτοιες επιδιώξεις δεν θα μπορούσαν να γεννηθούν στους κόλπους μιας κοινωνίας αυστηρά διαιρεμένης σε τάξεις, χαρακτηριζόμενης από μορφές ζωής αυστηρά ρυθμισμένες, όπου η κυκλοφορία του κλεμμένου χρήματος ήταν ένα εγχείρημα περίπου απαγορευμένο. Οι μηχανισμοί ελέγχου ήταν άκρως αποτελεσματικοί, οι δυνατό τητες βελτίωσης της κοινωνικής κατάστασης του καθενός ήταν ε λάχιστες και το χρήμα δεν αντιπροσώπευε ακόμη τον αποφασι στικό παράγοντα για την άνοδο στην κοινωνική κλίμακα. ΗΠΑ: Η αφετηρία Οφείλουμε ν' αναγνωρίσουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες έναν πρωτοποριακό ρόλο σε σχέση με πολλά επίπεδα της νεωτερικότητας. Οι μορφές της ληστείας που γνωρίσαμε στην Ευρώπη, πέ ρα από τον ωκεανό τελειοποιήθηκαν σε αξιοσημείωτο βαθμό. Μερικές στρατηγικές της ενέδρας της παλιάς ηπείρου, βρήκαν στο Φαρ Γουέστ τις ιδανικές συνθήκες για να εξελιχθούν και να τελειοποιηθούν, χάρις στη διαδεδομένη οπλοκατοχή και την έ κταση του εδάφους. Πιο συγκεκριμένα, η επίθεση στην ταχυδρο μική άμαξα θα μετατραπεί σε έφοδο στο τρένο και θα γνωρίσει, από το 1870 και μετά, ευρύτατη διάδοση, συνεχίζοντας να εφαρ μόζεται μέχρι τα τέλη του αιώνα. Στις 6 Οκτώβρη του 1866, η συμμορία Reno πραγματοποίησε στην Ινδιάνα την πρώτη επίθεση σε τρένο για την οποία υπάρ χουν γραπτά στοιχεία. Επρόκειτο για το Οχάιο και Μισισίπι Εξ πρές, από το οποίο εκτιμάται ότι οι ληστές πήραν κάτι μεταξύ και δολάρια. Ο αρχηγός της συμμορίας, John Reno, συνελήφθη λίγο μετά από τους ντετέκτιβ της Pinkerton, ένα σώ μα ιδιωτικής αστυνομίας που ιδρύθηκε το 1825 και δρούσε σε ο μοσπονδιακό επίπεδο. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα απελευ θέρωσης του John Reno, την αρχηγία της συμμορίας θα αναλάβει ο αδελφός του Frank, διαπράττοντας μερικές ακόμη ληστείες και μια επίθεση σε τρένο στην Αϊόβα. Κατόπιν οι ληστές διέφυγαν στην καναδική πόλη Γουίντσορ, ένα μέρος που πολλοί εγκληματίες και καταζητούμενο επέλεγαν ως καταφύγιο τους για να γλυ τώσουν από την αμερικανική δικαιοσύνη. Οι Ηνωμένες Πολι τείες κατάφεραν, ωστόσο, να πετύχουν την έκδοση των μελών της συμμορίας που, τον Δεκέμβρη του 1868, κλείστηκαν σε μια φυλα κή της πολιτείας της Νέας Υόρκης. Εκεί, δολοφονήθηκαν κτηνωδώς μια νύχτα, κατά τη διάρκεια ενός είδους εξέγερσης των πο λιτών. Ο Jesse James και η συμμορία του είναι σίγουρα οι πιο διά σημοι ληστές τραπεζών και τρένων και σε σχέση μ' αυτούς κυ κλοφορούν διάφοροι μύθοι (βλ. παρακάτω). Πρόκειται για την πιο επιδέξια συμμορία της εποχής, στην οποία αποδίδονται 20 ληστείες τραπεζών και η θεαματική επίθεση σε τρένο της 21ης Ιούλη 1873, που μετά απ' αυτή η Pinkerton έχασε τα ίχνη της. Το 1874 οι αδελφοί James διέφυγαν στο Τέξας, όπου σκέφτονταν να εγκατασταθούν μονίμως και να αφιερωθούν στην εκτροφή ξώων' όμως μια τέτοια προοπτική θα αποδειχθεί βραχυπρόθεση. Στις 7 Σεπτέμβρη 1876 θα οργανώσουν μια ληστεία στη Φερστ Νάσιοναλ Μπανκ στο Νόρθφιλντ της Μινεζότα' σ' εκείνη την πε ρίπτωση ήταν οι ίδιοι οι κάτοικοι της πόλης που έστησαν ενέδρα στους συμμορίτες, πιάστηκαν σχεδόν όλοι και καταδικάστηκαν σε ισόβια. Ο Jesse James δολοφονήθηκε από δύο συγγενείς του που εισέπραξαν την αμοιβή για το κεφάλι του. Ο γερμανικός τύπος εξέλαβε τις πιο θεαματικές περιπτώσεις ληστείας σαν τυπικά αμερικανικό φαινόμενο. Σ' ένα βιβλίο που μελετά τις πιο ενδιαφέρουσες εγκληματικές ιστορίες διαφόρων χωρών, διαβάζουμε σχετικά: «Στις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, εδάφη στα όρια του πολιτισμού και πιο συγκεκριμένα σ' εκείνους τους τόπους όπου από τα ορυχεία εξορύσσονταν πολύτιμα μέταλ λα, εδώ και χρόνια βρίσκονταν εκατοντάδες παράνομοι, άτομα που είχαν συγκρουστεί με τη δικαιοσύνη, τυχοδιώκτες, κυνηγοί θησαυρών, χαρτοπαίκτες. Πρόκειται για προσωπικότητες που δεν θεωρούσαν ιερή ούτε την ιδιοκτησία, ούτε τη ζωή των άλλων και δρούσαν σε μέρη όπου ο νόμος ήταν δύσκολο να γίνει σεβα στός... Μετά το τέλος του πολέμου, όλοι οι χαμένοι και οι χασομέρηδες οργανώθηκαν σε ομάδες εγκληματιών και κοινών δολο φόνων. Οδηγούμενοι από αυτοανακηρυγμένους αρχηγούς, περ νούσαν τις πόλεις δια πυρός και σιδήρου, επιτίθονταν σε τράπε ζες και τρένα και σκορπούσαν τον τρόμο, δημιουργώντας πολύ χειρότερες συνθήκες απ' ότι πριν τον Εμφύλιο πόλεμο».

8 12 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 13 Αυτές οι απόψεις δείχνουν και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι συλληφθέντες εκείνη την εποχή. Ακόμη κι αν η Pinkerton είχε κάποια θετικά αποτελέσματα, η μέθοδος της ατομικής αμοιβής θα αποδειχτεί πολύ πιο αποτελεσματική και θα τύχει της σταθερής υποστήριξης εκείνων που αποτελούσαν τους εν δυνάμει στόχους των ληστών, όπως οι σιδηροδρομικές εταιρείες, οι οποίες υπόσχονταν μεγάλα ποσά σ' όποιον έβρισκε «νεκρούς ή ζωντανούς» τους κακοποιούς. Η πραγματοποίηση των ληστειών παρέμεινε αναλλοίωτη μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο' το 1915 διαπράττονταν ακόμη ληστείες με άλογα, όπως εκείνη στο Στράουντ της Οκλαχόμα, στην οποία οι ίδιοι οι κά τοικοι της πόλης άρχισαν το τουφεκίδι με τους ληστές. Πέρα από την απεραντοσύνη των εκτάσεων και κατά συνέπεια την ελλειπή αποτελεσματικότητα των ερευνών μεταξύ των πολι τειών, οι ληστές απολάμβαναν στις ΗΠΑ κι ένα άλλο πλεονέκτη μα. Ενώ πολλά ευρωπαϊκά κράτη στα τέλη του XIX αιώνα εξέδιδαν ακόμη χαρτονομίσματα μεγάλης αξίας, δύσχρηστα στο κα θημερινό εμπόριο, στις ΗΠΑ κυκλοφορούσαν ήδη χαρτονομί σματα μικρής αξίας και συνεπώς ήταν ευκολότερη η ανάληψη και μεταφορά τεράστιων ποσών. Αυτό συνέβαλλε στη διάδοση της ληστείας και, στις μεγαλύτερες πόλεις, μέσω μιας από τις παραλ λαγές της: την κλοπή με διάρρηξη. Η έκρηξη αυτού του νέου εγ κλήματος, του οποίου ο Adam Worth αποτελεί ένα λαμπρό πα ράδειγμα (βλ. το παράρτημα αυτού του κεφαλαίου), θα συμβεί μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου και είχε ως επίκεντρο της την πόλη της Νέας Υόρκης. Σε αντίθεση με τις επιθέσεις των έ νοπλων ηρώων του Φαρ Γουέστ, η διάρρηξη απαιτούσε μεγάλες ικανότητες και εξειδίκευση. Για να πραγματοποιηθεί το χτύπημα έπρεπε να υπάρχει επιμελητειακή υποστήριξη και αφού συμβεί, μετά χρειαζόταν να ανακυκλωθεί το χρήμα. Στο περιβάλλον του νεοϋρκέζικου εγκλήματος οι διαρρήκτες απολάμβαναν μεγάλο σεβασμό και θεωρούνταν «εγκληματίες υψηλής κλάσης» ακόμη και από τους αντιπάλους τους. Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, που ο Allan Pinkerton έφτασε να δηλώσει: «Σήμερα δεν έχουμε πια να κάνουμε με κακοποιούς άξεστους, άπειρους, δόλιους στην όψη, όπως στο παρελθόν, αλλά με ευφυείς επαγγελματίες, συστηματι κούς και υπολογιστές, με ευπρεπή εμφάνιση». Η εκβιομηχάνιση ευνόησε τη ληστεία; Οι οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις στην Ευρώπη του XIX αιώνα θα διαμορφωθούν σ' έναν χώρο πιο περιορισμένο σε σχέση μ' εκείνον των ΗΠΑ. Ο βιομηχανικός κλάδος επεκτάθηκε ταχέως και επέβαλλε μια νέα μορφή οργάνωσης του εργοστασίου. Η βελ τίωση των συνθηκών ζωής θα επιφέρει και μια γρήγορη αύξηση του πληθυσμού. Τα νέα βιομηχανικά σχέδια και πιο συγκεκριμέ να τα τρένα, απαιτούσαν συνεχώς πόρους, η αύξηση του όγκου των εργασιών προκάλεσε την εμφάνιση πιστωτικών ιδρυμάτων, ενώ για τις απαιτήσεις των μικροαποταμιευτών φτιάχτηκαν τα ταμιευτήρια. Στη Γερμανία, στην αρχική φάση της εκβιομηχάνισης, ο αριθ μός των αδικημάτων θα αυξηθεί, αυτό, ωστόσο, μπορεί να θεω ρηθεί σαν αποτέλεσμα μιας πιο αποτελεσματικής στατιστικής κα ταγραφής. Στο αποκορύφωμα της εκβιομηχάνισης ( ), πάντως, ο αριθμός των αδικημάτων δεν είχε ακόμη αυξηθεί υ περβολικά. Οι αναλύσεις της εποχής απέδιδαν την αύξηση της εγκληματικότητας στον μετασχηματισμό των σχέσεων εργασίας και στη συνεπαγόμενη κινητικότητα της εκβιομηχάνισης. Αυτή η θεωρία βασιζόταν στη διαδεδομένη προκατάληψη ότι η αστικο ποίηση και η αύξηση του πληθυσμού ήταν υπεύθυνες για την α ποσταθεροποίηση των κοινωνικών σχέσεων. Αλλά οι τόποι της υπαίθρου συνέχισαν να είναι τόποι διάχυτης παραβατικότητας και οι κλοπές αυξάνονταν μαζί με την αύξηση της τιμής του στα ριού. Στην εμφάνιση των ταμιευτηρίων στις γερμανικές πόλεις αντι στοιχούσε, στα τέλη του XIX αιώνα, η έκρηξη της επαγγελματι κής αστυνομίας, τόσο που τις παραμονές του Πρώτου Παγκο σμίου Πολέμου υπολογιζόταν ότι ο αριθμός των εκπροσώπων των δυνάμεων της τάξης ανά πολίτη είχε τριπλασιαστεί σε σχέση με τα χρόνια που βασίλευε ο Γουλιέλμος. Επιβλήθηκε έτσι ένα καθεστώς ελέγχου της καθημερινότητας που στο εξωτερικό χλευαζόταν σαν «μια ηλίθια αίσθηση της τάξης». Το σίγουρο εί ναι ότι ο έλεγχος και η επιτήρηση του ατόμου στη Γερμανία ήταν το ακριβώς αντίθετο της αμερικανικής κοινωνικής τάξης όπου, παραδείγματος χάριν, η κατοχή όπλων θεωρούνταν έκφραση της προσωπικής ελευθερίας και όποιος διέπραττε μια ληστεία τράπε ζας, βασιζόταν σαφώς σ' ένα συγκεκριμένο επίπεδο ελευθερίας κυκλοφορίας και κίνησης. Το χαμηλό ποσοστό εγκληματικότητας

9 14 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 15 στη Γερμανία, όπου σχεδόν δεν γίνονταν ληστείες τραπεζών, ή ταν σίγουρα αποτέλεσμα του υπάρχοντος αυταρχικού συστήμα τος στο βασίλειο του Γουλιέλμου και της εσωτερίκευσης μιας υ ποκριτικής υπερδομής. Οι πρώτες καταγεγραμμένες ληστείες στη Γερμανία, που ανά γονται στην πρώτη δεκαετία του XX αιώνα, κατέληξαν σε φιά σκο, είτε επειδή η διαφυγή μέσα στην πόλη ήταν δύσκολη, είτε επειδή τα κλεφτρόνια είχαν τη λαθεμένη πεποίθηση ότι «η λη στεία δεν ήταν τόσο περίπλοκη όσο η διάρρηξη». Η κατάσταση στην υπόλοιπη Ευρώπη ήταν μάλλον διαφορετι κή: στο Παρίσι, μετά την ήττα από την Πρωσία και την εμπειρία της Κομμούνας, η κατάσταση έμοιαζε μ' αυτή της Νέας Υόρκης μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο και πρόσφερε καλές ευκαιρίες στους ληστές τραπεζών. Το χάος που βασίλευε στη γαλλική πρωτεύου σα, η οποία σε μεγάλο βαθμό είχε καταστραφεί, έλκυε τους Αμε ρικανούς ληστές, μια και ο Pinkerton τους είχε κάνει δύσκολη τη ζωή στην πατρίδα. Ο Adam Worth και άλλοι μετακόμισαν στην Ευρώπη και το Αμερικάνικο μπαρ στο Παρίσι έγινε ένα από τα στέκια τους. Εκεί επίσης σχεδιάζονταν οι ληστείες τραπεζών. Για τη διάδοση αυτού του αδικήματος στην Ευρώπη η αμερικανική συμβολή υπήρξε συνεπώς αποφασιστική. Η ληστεία τράπεζας ήταν ένα διαδεδομένο αδίκημα και στο βικτωριανό Λονδίνο, όπου το εγκληματικό περιβάλλον ήταν πο λύ δραστήριο. Στόχοι ήταν επίσης τα χρηματοκιβώτια που μετα φέρονταν με τα τρένα, τα σπίτια των πλουσίων, τα ταχυδρομεία και τα πολυκαταστήματα. Σπανίως οι επικεφαλείς των εγκλημα τικών οργανώσεων συμμετείχαν αυτοπροσώπως στα χτυπήματα. Στη μεγάλη μητρόπολη βασίλευε το σύστημα του νόμου της σιω πής και η κυκλοφορία του χρήματος βασιζόταν στην αδιαφορία για τον κάτοχο του, κάτι που εξασφάλιζε στους εγκληματίες την απαραίτητη ανωνυμία. Το αδίκημα διαδίδεται Στις αρχές του XX αιώνα η οργάνωση της οικονομίας θα υπο στεί σοβαρούς μετασχηματισμούς, αποτέλεσμα των οποίων ήταν και η τροποποίηση των στρατηγικών δράσης των ληστών. Ο όγ κος των συναλλαγών στο ιδιωτικό περιβάλλον αυξήθηκε ταχέως. Η μεταφορά του χρήματος μεταξύ των πιστωτικών ιδρυμάτων γι νόταν μέσω των χρηματαποστολών, ενώ εισήχθησαν και τα συστήματα πληρωμής χωρίς ρευστό. Στο επίκεντρο του ενδιαφέρον τος των ληστών βρέθηκαν τώρα πια οι τράπεζες. Η ύφεση του προκάλεσε απώλεια της αξίας του νομίσματος και το έν τυπο χρήμα θα αποκτήσει μεγαλύτερη αξία ως τρόπος πληρωμής. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για χτυπήματα εκατομμυρίων, εφόσον τα τραπεζογραμμάτια ήταν πιο εύκολο να μεταφερθούν. Το 1929 στο Βερολίνο οι αδελφοί Sass (βλέπε το παράρτημα αυτού του κεφαλαίου) θα πραγματοποιήσουν ένα χτύπημα σύμ φωνα με το αμερικανικό μοντέλο της διάρρηξης: άδειασαν το χρηματοκιβώτιο της Ντισκόντο-Γκεζέλσαφτ χωρίς τη χρήση βίας, με μεγάλη ταχύτητα και μαεστρία. Κατά τη διάρκεια της Δημο κρατίας της Βαϊμάρης έπειτα, τη στιγμή της πιο έντονης πολιτι κής σύγκρουσης, οι Rotfrontkampferbund (Μαχόμενες Μονάδες του Επαναστατικού Μετώπου) που ήταν κοντά στο κομμουνιστι κό κόμμα, θα πραγματοποιήσουν, κυρίως στο Αμβούργο, μια σειρά απαλλοτριώσεις, παρόμοιες μ' εκείνες της προεπαναστατι κής Ρωσίας. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο οι τράπεζες άρχισαν να αποκτούν ένα πυκνό δίκτυο υποκαταστημάτων, προκαλώντας μια ταχεία άνοδο του φαινομένου των ληστειών, που στη δεκαε τία του '60 κυριολεκτικά θ' ανθήσει πανεθνικά. Στην Ομοσπον διακή Δημοκρατία της Γερμανίας οι περιπτώσεις ληστειών δι πλασιάστηκαν σε λιγότερο από μια δεκαετία: το 1962 οι καταγγελόμενες περιπτώσεις ήταν 57, ενώ το 1978 θα φτάσουν στις 565 οι ληστείες τραπεζών και σε 152 οι επιθέσεις σε χρηματαποστο λές. Αλλά οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να κατέχουν τα πρωτεία: μετα ξύ του 1967 και του 1973 θα καταγραφούν 2600 ληστείες τραπε ζών. Η αύξηση έφερε και πτώση της ποιότητας. Σε αντίθεση με τους διαρρήκτες άλλων εποχών, οι μεταπολεμικοί ληστές ήταν συχνά ερασιτέχνες που χρησιμοποιούσαν πρωτόγονες τεχνικές: εισβάλλεις, παίρνεις τα χρήματα και το σκας. Στη Γερμανία ένας ληστής που δρούσε μόνος του, έβγαζε κατά μέσο όρο μάρκα' όχι λίγα, αλλά ούτε και αρκετά για να λύσει οριστικά τα οι κονομικά του προβλήματα με μία και μόνο ληστεία. Στη διάδοση του αδικήματος στη Γερμανία συνέβαλλαν σίγουρα τηλεοπτικά προγράμματα όπως το Aktenzeichen ΧΥ... ungelost («Πρωτόκολλο ΧΥ... ανεξιχνίαστο») του 1967, το οποίο ασχολείτο με ανεξι χνίαστα εγκλήματα και έδινε, άθελα του, χρήσιμες πληροφορίες

10 16 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 17 στους επίδοξους ληστές, πιστεύοντας ότι κάνουν ακριβώς το αντίθετο. Στην ύπαιθρο οι ληστές δρούσαν με σχετική ησυχία, βασιζόμενοι στην αραιοκατοίκηση, στο μικρό μέγεθος των τραπεζών και στη δυνατότητα διαφυγής, την οποία διευκόλυναν ολοένα και περισσότερο τα μηχανοκίνητα μέσα. Επιπλέον, η αυξανόμενη ανωνυμία των μοντέρνων μητροπολιτικών πλαισίων τους έδινε ένα επιπλέον πλεονέκτημα. Οι εγκληματολόγοι άρχισαν λοιπόν να στύβουν το κεφάλι τους για τη μορφή των εγκληματιών, όπως και για τα κίνητρα τους. Μέχρι το 1960 ορίζονταν σαν άτομα «άπληστα για το χρή μα, που διαπράττουν ληστείες είτε λόγω ευχαρίστησης ή διασκέ δασης», είτε λόγω της «απέχθειας για τη δουλειά»: έννοιες που ανάγονται στην παραδοσιακή γερμανική σκέψη και δεν αντέχουν σε οποιαδήποτε λογική ερμηνεία. Τις δεκαετίες του '60 και του '70 οι κοινωνικοί ψυχολόγοι αντέτειναν ότι το να μιλάς για «α πληστία» δεν έχει νόημα και συνεπώς οι εγκληματολόγοι έψα χναν στο σκοτάδι. Κάτι που αξίζει τον κόπο να σκεφτούμε, είναι η σχέση μεταξύ της πολιτικής οικονομίας και της ληστείας τράπεζας. Η ζημιά που προκαλεί η ληστεία στο πιστωτικό ίδρυμα είναι συχνά ασή μαντη, οι ασφάλειες καλύπτουν στην πραγματικότητα σχεδόν ο λόκληρη τη ζημιά, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη ότι συχνά τα πο σά που κλέβονται, δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των λη στών. Γι' αυτούς τους λόγους η ληστεία τράπεζας δεν μπορεί να θεωρηθεί ένα βλαβερό φαινόμενο για την οικονομία. Μένει να δούμε αν η διάδοση των ηλεκτρονικών μηχανημάτων πληρωμής μείωσε σε τέτοιο βαθμό την ύπαρξη μετρητών στις τράπεζες, σε σημείο που η ληστεία να χάνει το νόημα της και να μπορεί να αντικατασταθεί από την απάτη. Αυτό μπορούμε να το δούμε και ως εξής: τα χρήματα που α φαιρούνται από μια τράπεζα μέσω της ληστείας, ξαναμπαίνουν στο οικονομικό κύκλωμα, συνεπώς η οικονομία δεν υφίσταται α πώλειες. Όποιος ληστεύει μια τράπεζα επιταχύνει την κυκλοφο ρία του χρήματος, εφόσον υποτίθεται ότι θα σπαταλήσει το κλαπέν χρήμα πιο γρήγορα από άλλους καταναλωτές. Μ' αυτή την έννοια όχι μόνο δεν προξενεί κάποια οικονομική βλάβη στην κοι νότητα αλλά, παραδόξως, μπορεί και να την οφελεί. Όποιος επιβιώνει νικά Η ληστεία στο Φαρ Γουέστ Andrea Hoffmann Τέσσερις ή πέντε καβαλάρηδες στον κεντρικό δρόμο μιας κω μόπολης, σκόνη που σηκώνεται και σκεπάζει τις προσόψεις των σπιτιών και τις ξύλινες επιγραφές «Blacksmith» ή «Johnson Supplies*. Οι άνδρες έχουν μαλλιά που τους πέφτουν στα μάτια και μαντήλια που σκεπάζουν το πρόσωπο. Σταματούν μπροστά σε μια τράπεζα, δύο απ' αυτούς κατεβαίνουν απ' τα άλογα και εισβάλλουν στο κτίριο, ενώ οι άλλοι ελέγχουν το δρόμο. Τη σκη νή είναι προτιμότερο να τη φανταστούμε μαυροάσπρη, όπως σε μια ταινία γουέστερν. Στο «άγριο Γουέστ» δεν ήταν περίεργο τέ τοιες μικρές ομάδες ένοπλων ανδρών να μπαίνουν στο κυνήγι του χρήματος. Η μέθοδος που προτιμούσαν ήταν η επίθεση στις τα χυδρομικές άμαξες ή στα τρένα, αφού μετέφεραν τεράστια ποσά και κατά τη διαδρομή τους η επιτήρηση τους δεν ήταν τόσο απο τελεσματική όσο στις τράπεζες. Εφόσον το χρήμα, είτε προερχόταν είτε πήγαινε στα πιστωτι κά ιδρύματα, μεταφερόταν μέσω του εδάφους, τέτοιες επιθέσεις ήταν πιο εύκολες σε σχέση με τη ληστεία των χρηματαποστολών. Κανείς ληστής δεν είχε εξειδικευθεί αποκλειστικά σ' αυτό το εί δος της ληστείας, ήταν μόνο ένας από τους πολλούς τρόπους πλουτισμού. Οι Dalton, ή η οικογενειακή επιχείρηση σαν μοντέλο για τα κόμικς Όπως στις ταινίες, οι «καλοί» ήρωες του Φαρ Γουέστ ήταν συνήθως μοναχικά άτομα, ενώ οι «κακοί» ανήκαν σε συμμορίες. Ανάμεσα στις πιο διάσημες ήταν η συμμορία των αδελφών Yo unger και του Jesse James και αυτή των αδελφών Dalton' αυτοί οι τελευταίοι είναι γνωστοί στους αναγνώστες από το κόμικς του Λούκι Λουκ, σαν μια συμμορία εντελώς ηλιθίων. Σ' αυτή την η λιθιότητα οφείλεται η κατάληξη, θανατηφόρα για σχεδόν όλα τα μέλη της συμμορίας, της ενέδρας στο Κόφιβιλ, σε «μια από τις πιο ηλίθιες επιχειρήσεις στην ιστορία των παρανόμων» (βλ. Ja mes Horan, The Authentic Wild West, Νέα Υόρκη 1977). Οι πιο διάσημες συμμορίες παράνομων του Φαρ Γουέστ αποτελούνταν από μέλη της ίδιας οικογένειας, κάτι που λειτουργούσε σαν εχέγ γυο για τη ζωή των συμμετεχόντων: ο οικογενειακός δεσμός

11 18 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ προστάτευε από τον κίνδυνο της προδοσίας. Οι αδελφοί Grat, Bill, Bob και Emmet Dalton, που έγιναν παράνομοι την τελευ ταία δεκαετία του XIX αιώνα, ανήκαν στην ίδια οικογένεια και το ίδιο συνέβαινε με τους Earps, τους James και τους Younger. Επρόκειτο για «πρωτόγονες» κλαν, βασισμένες στους δεσμούς αίματος και στην αρχή της ειλικρίνειας, κάτι που σίγουρα συνέ βαλλε στη μυθοποίηση των συμμοριών των παρανόμων του Φαρ Γουέστ. Από τα 15 παιδιά που γέννησε η Adeline και ο σύζυγος της James Lewis Dalton, κατά 21 χρόνια μεγαλύτερος της, δύο γεν νήθηκαν νεκρά. Τέσσερα απ' αυτά, ο Grattan «Grat», ο William Marion «BilI», ο Emmet και ο αρχηγός τους, Robert Renick «Bob» αποτέλεσαν τον ιδρυτικό πυρήνα της συμμορίας των Dalton. Τα άλλα πέντε αγόρια και τα τρία κορίτσια δεν ήρθαν ποτέ σε σύγκρουση με τον νόμο, ενώ ένα απ' αυτά, ο Franklin, θα φτάσει να δουλέψει ως δικαστικός υπάλληλος κοντά στον κακόφημο δικαστή Isaac J. Parker, πιο γνωστό σαν «Hanging Judge» («ο δικαστής-κρεμάλα»). Τα τέσσερα μέλη της συμμορίας Dalton δούλεψαν καταρχήν ως αγρότες και για μια περίοδο ανήκαν στην Ινδιάνικη Αστυνομία, που κυνηγούσε τους λαθρέμπορους του ουίσκυ. Γρήγορα τα τέσσερα αδέλφια άρχισαν να αφιερώνονται στις επιθέσεις στα τρένα, ακολουθώντας το παράδειγμα της συμ μορίας του Jesse James και των Younger, με τη διαφορά ότι οι Dalton επαινούνταν επειδή δεν λήστευαν ποτέ τους επιβάτες, αλ λά μόνο τα χρηματοκιβώτια των τρένων. Αυτό που τους έκανε διάσημους ήταν η ενέδρα του Κόφιβιλ, στις 5 Οκτώβρη του 1892, όπου αποτόλμησαν κάτι που δεν έχει κανείς αποπειραθεί στο πα ρελθόν: την ταυτόχρονη ληστεία δύο τραπεζών. Μ' εκείνο το χτύπημα ήθελαν να ξεπεράσουν αυτόν που θεωρούσαν δάσκαλο τους, τον Jesse James: «He never tried this!» («Ποτέ δεν θα τολ μούσε κάτι τέτοιο!»), θα πει ένα από τα μέλη της συμμορίας του. Οι Dalton δεν ήταν γνωστοί μόνο στα χωριά, τα εντάλματα με τα πρόσωπα τους και το «wanted» («καταζητείται») υπήρχαν παντού. Ο Bob και ο Emmet Dalton αναγνωρίστηκαν κατά τη διάρκεια. μιας ληστείας στη Φερστ Νάσιοναλ Μπανκ, κατά τη διάρκεια της οποίας οι πολίτες μετά από το χτύπημα του συνα γερμού κινητοποιήθηκαν και επακολούθησε μια βίαιη ανταλλαγή πυροβολισμών με τους ληστές, οι οποίοι τελικά δεν κατάφεραν να γλυτώσουν. Οι φωτογραφίες με τα πτώματα τους με χειροπέδες ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 19 έκαναν τον γύρο της χώρας. Επιβίωσε μόνο ο Emmet Dalton που καταδικάστηκε σε ισόβια. Αφέθηκε ελεύθερος μετά από 14 χρό νια και θα περάσει την υπόλοιπη ζωή του στην Καλιφόρνια, ως σύμβουλος σε ταινίες γουέστερν. Θα πεθάνει στο Λος Άντζελες το Τ' αδέλφια James-Younger και οι μισητοί γιάνκηδες Ο πιο διάσημος ληστής του Φαρ Γουέστ είναι σίγουρα ο Jesse James. Ο Jesse Woodson James, γιός ενός ιεροκήρυκα, γεννήθηκε στις 5 Σεπτέμβρη του 1847 στο Κήρνυ του Μισούρι, τέσσερα χρόνια μετά τον Frank James, αδελφό και συνεργό του. Όταν θα ξεσπάσει ο πυρετός του χρυσού, το 1849, ο πατέρας του θα εγκαταλείψει αφενός μεν τη δραστηριότητα του ως ιεροκήρυκας, αφετέρου την οικογένεια του και θα μετακομίσει στην Καλιφόρ νια. Οι αδελφοί James θα μπουν στις συμμορίες που προσπα θούσαν να ανιχνεύσουν το νέο έδαφος του Κάνσας, το οποίο στον εμφύλιο πόλεμο ήταν στην πλευρά των δουλοκτητικών πολι τειών του Νότου. Ο Frank James θα μπει στην περιβόητη συμμο ρία του William Clark Quantrill, ενώ ο Jesse, που ο Quantrill δεν δέχθηκε στη συμμορία λόγω του νεαρού της ηλικίας του, θα πάει με τον William Anderson, γνωστό με το όνομα «Blood Bill» («αι μοβόρος Μπιλ»). Η ιστορία σύμφωνα με την οποία ο Jesse έγινε ληστής εξαιτίας του τραυματισμού που υπέστη κατά τη διάρκεια μιας επιδρομής που πραγματοποίησαν στρατιώτες εις βάρος της οικογένειας του είναι σκέτος μύθος, όπως και αυτή που τον πα ρουσιάζει σαν ένα είδος Ρομπέν των Δασών: ο James δεν έκλεβε μόνο τους πλούσιους και σίγουρα ποτέ δεν χάρισε κάτι στους φτωχούς. Ωστόσο, στο συγκρουσιακό Μισούρι, οι κινήσεις του απέκτησαν έναν έντονο πολιτικό συμβολισμό. Με τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου, στον οποίο ο James θα πολεμήσει στο πλευρό των ηττημένων πολιτειών του Νότου, θα μπει στη συμμορία των αδελφών Cole, James, Bob και John Yo unger, που ήταν γείτονες και προηγουμένως είχαν «εργαστεί» ε πίσης με τον Quantrill. Τα άλλα δέκα παιδιά της Busheba και του Charles Younger, δεν ακολούθησαν το κουαρτέτο των παρά νομων της οικογένειας. Υπό την καθοδήγηση του James συγκρο τούν τον σκληρό πυρήνα της συμμορίας, στην οποία συνεχίζουν να μπαίνουν και νέα μέλη. Όταν, στις 13 Φλεβάρη του 1866, οι James-Younger θα λη-

12 20 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 21 στέψουν την τράπεζα Λίμπερτυ στο Μισούρι (πολιτεία που ήταν στην πλευρά των ηττημένων του Εμφυλίου Πολέμου), θα εκλη φθούν στο λαϊκό φαντασιακό σαν αντάρτες που αγωνίζονταν υ πέρ της Συνομοσπονδίας εναντίον των μισητών γιάνκηδων. Έτσι ο James θα μετατραπεί σ' ένα ρομαντικό σύμβολο του Νότου. Ε κεί βρίσκεται επίσης το κλειδί για την ανάγνωση του μύθου του Jesse James σαν κάποιου που δεν ληστεύει λόγω απληστίας: για τους ηττημένους διοικητές του Εμφυλίου Πολέμου, desperados όπως ο James ήταν ήρωες «εν εφεδρεία», για τους οποίους άρχι σαν να κυκλοφορούν μύθοι και θρύλοι. Η συμμορία του Jesse James, που άλλαζε συχνά τη σύνθεση της, θα αποτελέσει στη λαϊκή κουλτούρα το αρχέτυπο της συμμορίας του Φαρ Γουέστ: τα μέλη της τύλιγε μια αύρα υπερβολής και εκτίμησης, ενώ οι διφορούμενες και ηθικά μη αποδεκτές συμπεριφορές της, όπως ο κυνισμός, η βία και η αλαζονεία, είχαν στην κλίμακα αρχών των αμερικανών πιονιέρων -και όχι μόνο σ' αυτή- μια θετική αξία: όποιος επιβίωνε είχε νικήσει. Κατά τη διάρκεια της εγκληματικής τους καριέρας, που κρά τησε 16 χρόνια, η συμμορία James-Younger θα λεηλατήσει 11 τράπεζες, 7 τρένα και 3 ταχυδρομικές άμαξες, σκοτώνοντας όταν υπήρξε ανάγκη και κάποιους ταμίες και οδηγούς. Ο Jesse James θα προσπαθήσει να αποχωρήσει από τον κόσμο του εγκλήματος, εγκαθιστάμενος στη μικρή κωμόπολη του Σαιν Τζοζέφ στο Μισούρι με το ψεύτικο όνομα Thomas Howard, αλλά τελικά δεν θα τα καταφέρει. Το 1882 ο ξάδελφος του Robert «Bob» Ford θα τον πυροβολήσει πισώπλατα. Ο μύθος του Jesse James διατηρήθηκε. Ανά περιόδους υπήρ ξαν φήμες ότι δεν είχε πεθάνει και ότι θα επέστρεφε για να πάρει την εκδίκηση του. Ήδη αμέσως μετά τον θάνατο του κυκλοφό ρησαν οι πρώτοι μύθοι: τα προσωπικά του αντικείμενα βγήκαν σε πλειστηριασμό και πουλήθηκαν σε πολύ υψηλές τιμές. Η φήμη του αλόγου του έφτασε μέχρι τους κυνηγούς των λειψάνων του, που ήθελαν να αφαιρέσουν μια τούφα από τη χαίτη ή την ουρά του ζώου. Τη φήμη του Jesse James εκμεταλλεύτηκε επιδέξια και η βιομηχανία του τουρισμού, όπως δείχνουν τα τόσα «σπίτια που έζησε ο Jesse James» και η άφθονη παρουσία του ονόματος του στο Ίντερνετ. Henry Starr: Από to άλογο στο αυτοκίνητο Ανάμεσα στους τόσους ληστές του Φαρ Γουέστ παρουσιάζου με εδώ αυτόν που έγινε διάσημος επειδή το 1921 διέπραξε την πρώτη μηχανοκίνητη ληστεία στις ΗΠΑ (αν και η Ευρώπη σ' αυ τό είχε προλάβει την Αμερική: η συμμορία Bonnot θα διαπράξει πράγματι μια ληστεία τράπεζας με αυτοκίνητο το 1912, βλ. το παράρτημα στο έκτο κεφάλαιο), ενώ υπήρξε και κινηματογραφι κός αστέρας. Ο Henry «The Cherokee Badman» Starr γεννήθηκε το 1873στο Φορτ Γκίμπσον από μια οικογένεια ινδιάνικης καταγωγής. Υπε ρηφανευόταν ότι είχε ληστέψει, στα 32 του χρόνια, περισσότερες τράπεζες από τις συμμορίες James-Younger και Dalton μαζί. Στις επιδρομές του ποτέ δεν συμπεριφέρθηκε διαφορετικά από τους άλλους ληστές: την πρώτη ληστεία, που συνέβη στις 28 Μάρτη του 1893 στο Κάνυ του Κάνσας, θα ακολουθήσουν άλλες 20, η τελευταία από τις οποίες έγινε το 1921, με αυτοκίνητο. Ανάμεσα στους πιο στενούς συγγενείς του συγκαταλέγεται ο διαβόητος Sam Starr, σύζυγος της Bell Star, της διάσημης «βασίλισσας του εγκλήματος». Ο Starr, γνωστός και σαν «Buck» ή «the Bearcat», αντιπροσωπεύει το πέρασμα από τον συμμορίτη του Φαρ Γουέστ στον μηχανοκίνητο εγκληματία του XX αιώνα. Η καριέρα του ήταν ανάλογη μ' εκείνη πολλών άλλων μορφών του Φαρ Γουέστ: θ' αφήσει νωρίς το σπίτι των γονιών του για να δουλέψει στα εργοστάσια ως ανειδίκευτος εργάτης και ως γε λαδάρης, ενώ θα συλληφθεί πολλές φορές για λαθρεμπόριο αλ κοόλ και για μικροκλοπές. Αφού θα ληστέψει μερικά τρένα και μαγαζιά, ο Starr θα βάλει την αστυνομία στο κατόπι του, για να ξεκινήσει ο κλασικός κύκλος διαφυγής, σύλληψης και εκ νέου α πόδρασης. Η καταδίωξη δεν τον εμπόδιζε στη δράση του, αλλά έπρεπε να παίρνει τα χρήματα εύκολα, γρήγορα και σε μεγάλες ποσότητες, ευκαιρία που του έδινε μόνο η τράπεζα, θα κάνει τις 21 ληστείες του ακολουθώντας το μοντέλο πολλών άλλων από τους σύγχρονους του. Τον Νοέμβρη του 1909 ο Starr καταδικάστηκε σε πολύχρονη φυλάκιση, κατά τη διάρκεια της οποίας θα αφιερωθεί στη συγ γραφή της αυτοβιογραφίας του με τίτλο Thrilling Events, Life of Henry Starr. Αφέθηκε ελεύθερος πριν ολοκληρώσει την έκτιση της ποινής του το 1914 και γύρισε αμέσως στη δουλειά: από τον Σεπτέμβρη του 1914, μήνα της απόλυσης του, μέχρι το τέλος της

13 22 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 23 χρονιάς, θα του καταλογίσουν 14 ληστείες τράπεζας. Τον σταμάτησαν οι πυροβολισμοί των κατοίκων κατά τη διάρκεια μιας διπλής ληστείας στο Στροντ της Οκλαχόμα, όπου και συνελήφθη. Από τα 25 χρόνια φυλακή που καταδικάστηκε, κατάφερε να ε κτίσει μόνο τα 4 και στις 18 Φλεβάρη του 1921 θα πραγματοποιήσει την τελευταία του ληστεία τράπεζας μ' κατά τη ένα αυτοκίνητο, διάρκεια της οποίας θα πληγωθεί και θα πεθάνει μετά από μερικές μέρες. Ο Starr ήταν ο πρώτος παράνομος που θα καταφέρει να βγάλει κέρδος από το status του ως κακοποιός ε νόσω ζούσε: πέρα από την αυτοβιογραφία του, όταν το 1919 βγήκε από τη φυλακή, θα παίξει σε μια βουβή ταινία με τίτλο Α Debtor to the Law. Θα ερμηνεύσει κι άλλους ρόλους, αλλά θα χρειαστεί να αρνηθεί μια πρόταση από το Χόλυγουντ: είχε ξεκι νήσει μια δίκη εναντίον του. Adam Worth, ο Ναπολέων του εγκλήματος Katharina Kinder Αυτός είναι ο Ναπολέων του εγκλήματος Ουώτσον. Βρίσκεται πίσω από τα μισά κακά πράγματα που συμβαίνουν σ' αυτή την πόλη και σχεδόν απ' όλα τα ανεξιχνίαστα εγκλήματα. Ο Sherlock Holmes σχετικά με τον καθηγητή Moriarty στο βιβλίο του Sir Arthur Conan Doyle The Final Problem. To 1869, μετά από μια ληστεία στην Μπόιλστον Μπανκ της Βοστώνης, ο Adam Worth και ο συνεργός του «Piano» Charley κατάφε ραν να διαφύγουν στην Ευρώπη με λάφυρα σχεδόν ένα εκατομμύριο δολάρια και χρεώγραφα μεγάλης αξίας. Από το μαγαζί που διατη ρούσαν κοντά στην τράπεζα και εμπορεύονταν ένα φαρμακευτικό τονωτικό, το Gray's Oriental Tonic, μπήκαν μέσα από υπόγεια λα γούμια στην αίθουσα του χρηματοκιβωτίου. Οι στοίβες από τις μπο τίλιες του τονωτικού που είχαν τοποθετηθεί στη βιτρίνα του κατα στήματος, τους επέτρεψαν να δουλέψουν προφυλαγμένοι από τα βλέμματα των περίεργων. Με τα λάφυρα της ληστείας, ο Worth θα εγκατασταθεί στο Λον δίνο, όπου έζησε μέσα στα πλούτη, συχνάζοντας στους αριστοκρατι κούς κύκλους και κάνοντας συνεχώς μεγάλα πάρτυ. Κανείς δεν υπο πτευόταν τη διπλή ζωή του, ούτε ότι είχε αναλάβει την καθοδήγηση της κεντρικής διεθνούς του εγκλήματος. Οι ντετέκτιβ της εταιρείας Pinkerton ήταν οι μόνοι που τον παρακολουθούσαν, γιατί τον θεωρούσαν τον «πιο σημαντικό, ικανό και επικίνδυνο επαγγελματία εγκληματία που γνώρισε η σύγχρονη επο χή» και ανέφεραν το σπίτι του «αφενός σαν το κέντρο των πιο γνω στών εγκληματιών ολόκληρου του κόσμου, κυρίως των Αμερικανών, και αφετέρου σαν βάση διαλογής των κλοπιμαίων από τις μεγάλες ληστείες που διαπράττονταν στην Ευρώπη». Η Σκώτλαντ Γυάρντ, αντιθέτως, έμοιαζε τόσο ανίκανη, ώστε ο Worth θεωρούσε τον επι θεωρητή Shore «απολύτως ηλίθιο, περίγελο ολόκληρης της Αγγλίας». Στο σπίτι του στο Πικαντίλυ σχεδιάζονταν χτυπήματα που δίνονταν σ' ολόκληρο τον κόσμο, από την Πόλη του Ακρωτηρίου έως την Τζαμάικα, αλλά η ειδικότητα του κύκλου του Worth ήταν οι απάτες και οι ληστείες εις βάρος τραπεζών, θωρακισμένων ταχυδρομικών οχη μάτων μεταφοράς και χρηματοκιβωτίων τρένων. Γύρω στα 1880 ο Worth σχεδίασε αμέτρητα χτυπήματα στα οποία θα συμμετάσχει και ο ίδιος, όπως η κλοπή δύο σάκων με διαμάντια που βρίσκονταν στο ταχυδρομικό γραφείο του Χάτον Γκάρντεν στο Λονδίνο, όταν οι συνεργοί του έκλεισαν τις παροχές γκαζιού στο υ πόγειο του κτιρίου και το βύθισαν στο σκοτάδι. Ο Worth, καταγόμενος από μια φτωχή οικογένεια Γερμανοεβραίων μεταναστών στη Μασαχουσέτη, ακολουθούσε σχεδόν ενστι κτωδώς τον χρυσό. Αλλά ζούσε μια δαπανηρή ζωή και, λόγω της φημισμένης γενναιοδωρίας του (λεγόταν ότι χρηματοδοτούσε απο κλειστικά τον κύκλο των φίλων του για ολόκληρες περιόδους), χρειαζόταν ολοένα και μεγαλύτερα ποσά. Η οργάνωση του είχε μια πυραμιδοειδή δομή. Ο Worth, στην κο ρυφή, έπαιζε το ρόλο του πάτερ φαμίλια και επέβαλλε σιδηρά πει θαρχία. Απαγορεύονταν είτε η κατάχρηση του αλκοόλ, είτε η κατά χρηση της βίας: «Ένας λογικός άνθρωπος δεν έχει δικαίωμα να κου βαλά ένα πυροβόλο όπλο». Παραμένει μυστήριο ο λόγος για τον ο ποίο, το 1892, ο Worth στάθηκε τόσο λίγο συνετός ώστε να συμμετά σχει σε μια επίθεση σε χρηματαποστολή στο Βέλγιο, χωρίς να υπάρ χει ένα λεπτομερές σχέδιο και με συνεργούς ανάξιους εμπιστοσύνης. Συνελήφθη στο Λέτιχ και καταδικάστηκε σε 7 χρόνια εγκλεισμού στην απομόνωση. Δεν συνήλθε ποτέ από την τρομερή εμπειρία της φυλακής: όταν αποφυλακίστηκε έπασχε από φυματίωση και ψυχολο γικά ήταν κατεστραμμένος. Η γυναίκα του, που αγνοούσε παντελώς τη διπλή ζωή του άντρα της, μετά τη σύλληψη του, τρελλάθηκε. Ο Adam Worth θα πεθάνει το 1902 σε ηλικία 58 ετών, σχετικά φτωχός. Αλλά θα μείνει αθάνατος χάρις στον Sir Arthur Conan Doyle που

14 24 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 25 θα τον επιλέξει σαν υπόδειγμα για τη μορφή του καθηγητή Moriarty, του μοναδικού αντάξιου αντιπάλου του ήρωα του Sherlock Holmes. John Η. Ditlinger: Ο πρώτος υττ' αριθμόν ένα δημόσιος κίνδυνος Rudi Maier Η 6 Μάρτη του 1934 υπήρξε για το Σιού Φωλς στην πολιτεία της Νότιας Ντακότα, μια αξιομνημόνευτη μέρα. Χιλιάδες κόσμου προε τοιμάζονταν για να βοηθήσουν στα γυρίσματα μιας ταινίας που ανα παριστούσε μια ληστεία τράπεζας. Η τοπική αστυνομία ήταν άπασα παρούσα και έτοιμη για όλα. Όταν έφτασαν οι ληστές, βρήκαν έτοι μο ολόκληρο το σκηνικό, μόνο που δεν τους ενδιέφερε η συμμετοχή στην ταινία. Η συμμορία του John Η. Dillinger μπήκε στη Σεκιούριτυ Νάσιοναλ Μπανκ, άδειασε τα ταμεία και εξαφανίστηκε με λεία δολάρια. Όταν οι αστυνομικοί κατάλαβαν ότι κάτι δεν πή γαινε καλά, ακολούθησαν τα ίχνη των ληστών, αλλά η καταδίωξη σταμάτησε ξαφνικά λίγα μίλια έξω από την πόλη: κάποιος είχε σπεί ρει στο δρόμο καρφιά. Λίγες μέρες πριν ο Homer van Meter, μέλος της συμμορίας, παρουσιάστηκε στην τράπεζα και στους αστυνομι κούς της πόλης υποδυόμενος τον κινηματογραφικό παραγωγό του Χόλυγουντ και κάλεσε ολόκληρο τον πληθυσμό της πόλης στα γυρίσματα... βοηθήσει Αυτή είναι μόνο μία από τις πάμπολες ιστορίες σε σχέση με τον μυθικό John Η. Dillinger, που από νέος έκλεβε κοτόπουλα και κάρ βουνο από εμπορικά τρένα εν κινήσει και άνοιγε αυτοκίνητα. Στο τέλος της ζωής του, που κράτησε μόνο 31 χρόνια, έγινε μύθος, ένας λαϊκός ήρωας, ένα είδος Ρομπέν των Δασών των Αμερικανών ληστών την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης. Και αυτό παρότι δεν χάριζε στους φτωχούς μέρος της λείας του: κατά τη διάρκεια των ληστειών του περιοριζόταν να πετάει καμμιά συναλλαγματική. Ο Dillinger πα ράτησε το σχολείο, δούλευε περιστασιακά, λιποτάκτησε από τον στρατό και θαύμαζε πολύ τον Jesse James. Έφτανε αυτό και για μια ληστεία εις βάρος ενός ηλικιωμένου το 1924, θα καταδικαστεί σε 20 χρόνια κάθειρξη. Μεταφέρθηκε σε μια φυλακή του Μίσιγκαν, όπου γνώρισε τον Homer van Meter και τον Harry Pierpont, οι οποίοι τον εισήγαγαν στην ελίτ της φυλακής, αποτελούμενη από ληστές υψηλής κλάσης, οι οποίοι θα του αποκαλύψουν τα κόλπα της ληστείας τρά πεζας. Στις 22 Μάη του 1933 ο Dillinger αποφυλακίστηκε, αφού πρώτα υποσχέθηκε στους συντρόφους του ότι θα τους απελευθε ρώσει. Τον Ιούνη του 1933, μέσα σε μία μόνο μέρα, θα ληστέψει μαζί με τους συνεργούς του μια τράπεζα (το πρωί), ένα παντοπωλείο κι ένα σούπερμαρκετ (το απόγευμα). Σύντομα κατάφερε να μαζέψει το α ναγκαίο ποσό για την απόδραση των φίλων του, αλλά συνελήφθη λίγο πριν μπορέσει να την πραγματοποιήσει, στις 22 Σεπτέμβρη του Τα απαραίτητα όπλα για την απόδραση είχαν ωστόσο μπει στη φυλακή και στις 27 Σεπτέμβρη ο Homer van Meter, ο Harry Pierpont και μερικοί άλλοι, κατάφεραν να το σκάσουν από τη φυλακή του Μίσιγκαν. Στις 12 Οκτώβρη θα ξεχρεώσουν αυτοπροσώπως τον Dillinger: θα τον απελευθερώσουν και δύο μέρες μετά θα ξεκινήσουν έναν νέο κύκλο χτυπημάτων, μεταξύ των οποίων κάποιες επιθέσεις σε αστυνομικά τμήματα για να εξασφαλίσουν αυτόματα όπλα και α λεξίσφαιρα γιλέκα. Στις 23 Οκτώρη ξαλάφρωσαν τη Σέντραλ Νάσιο ναλ Μπανκ του Γκρηνκάστλ στην Ινδιάνα, από δολάρια. Ο κυβερνήτης της πολιτείας του Οχάιο ζήτησε τότε την επέμβαση της Εθνοφρουράς και η συμμορία θα διαφύγει στο Σικάγο όπου, στα μέσα του Γενάρη του 1934, θα χτυπήσει τη Νάσιοναλ Φερστ Μπανκ. Οι ληστείες διαπράττονταν σύμφωνα μ' ένα επαναλαμβανόμενο σχέδιο: ένα μέλος της συμμορίας μελετούσε το μέρος, στη συνέχεια αποφασιζόταν ποιος θα έμπαινε στην τράπεζα, ποιος θα φυλούσε τα νώτα των συνεργών και ποιος θα οδηγούσε το αυτοκίνητο διαφυ γής. Μέσα στην τράπεζα, ήταν γενικά ο Dillinger που ζητούσε να μιλήσει με τον διευθυντή, στον οποίο ανακοίνωνε μετά ευγενικά πως επρόκειτο για ληστεία και του ζητούσε να του δώσει όλα τα χρήματα που βρίσκονταν στο χρηματοκιβώτιο. Στην περίπτωση που ο διευ θυντής φαινόταν να διστάζει, ο Dillinger έβγαζε το πιστόλι. Στη λη στεία στη Νάσιοναλ Φερστ Μπανκ ένας τσιλιαδόρος της συμμορίας σκοτώθηκε -ο μοναδικός θάνατος για τον οποίο θεωρήθηκε υπεύθυ νος ο Dillinger. Στις 22 Γενάρη ο Dillinger συνελήφθη εκ νέου και μεταφέρθηκε στη φυλακή υψίστης ασφαλείας στο Κράουν Πόιντ. Εκεί, στις 3 Μάρτη, πήρε ομήρους δύο άτομα απειλώντας τα μ' ένα ξύλινο πι στόλι που είχε φτιάξει μόνος του, εξασφάλισε πραγματικά όπλα, κλείδωσε 26 σωφρονιστικούς υπαλλήλους, έκλεψε ένα αυτοκίνητο και εξαφανίστηκε. Ο Dillinger θα κερδίσει τα πρωτοσέλιδα των εφη μερίδων, προς μεγάλη ντροπή των αρχών. Θα γίνει ο «υπ' αριθμόν ένας δημόσιος κίνδυνος» κι έτσι στα ίχνη του μπήκε το FBI. Στις 22 Ιούλη του 1934, τρεις βδομάδες μετά την τελευταία του ληστεία που συνέβη στο Σάουθ Μπεντ, ο Dillinger χτυπήθηκε πισώ-

15 26 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ 27 πλατα από τις σφαίρες δύο αστυνομικών, που τον περίμεναν στην έξοδο ενός κινηματογράφου. Τον είχε προδώσει μια γυναίκα, που δελεάστηκε από την αμοιβή την οποία είχαν υποσχεθεί ως επικήρυξη για το κεφάλι του Dillinger. Φαίνεται ότι εκατοντάδες άτομα, βγαί νοντας από τον κινηματογράφο, βούτηξαν τα μαντήλια τους στη λί μνη αίματος που σχηματίστηκε γύρω από το πτώμα του ληστή, για να επιστρέφουν σπίτι έχοντας ένα αναμνηστικό απ' αυτόν. Στην κη δεία του συμμετείχαν άτομα και φαίνεται ότι, μυστικά, ετοι μάστηκε για τον Dillinger μια νεκρική μάσκα. Ο ληστής είχε κατα κτήσει τις καρδιές του κόσμου και ακόμη και σήμερα αναρωτιούνται μερικοί αν ήταν στ' αλήθεια ο Dillinger αυτός που σκοτώθηκε εκείνο το βράδυ. Την ιστορία του μπορεί κανείς να τη μάθει στο Νάσβιλ, στο μουσείο που έχει φτιαχτεί προς τιμήν του. Οι αδελφοί Sass: Τα πλεονεκτήματα της τεχνικής Johannes Mann Ποιος έβαλε τη φωτιά στο Ράιχσταγκ; Ποιος, τη νύχτα των πογ κρόμ το 1938, κατέστρεψε τις συναγωγές και τα μαγαζιά των Ε βραίων; Στο Βερολίνο απαντούσαν ψιθυριστά: «Οι αδελφοί SASS», υπονοώντας έτσι τα SA και τα SS. Φυσικά το λεκτικό παιχνίδι βασι ζόταν απλώς στον τρόπο γραφής του επωνύμου των αδελφών Franz και Erich Sass. Αλλά είναι ενδεικτικό του πόσο γνωστοί ήταν. Το αριστούργημα τους ήταν αναμφίβολα το χτύπημα στη Νισκόντο-Γκεζέλσαφτ του Βερολίνου το To Grobes VerbercherLexicon («Το μεγάλο λεξικό του εγκλήματος») τη θεωρεί ως την «πιο συναρπαστι κή ληστεία στην ιστορία του γερμανικού εγκλήματος». Τις εβδομάδες της προετοιμασίας, οι αδελφοί Sass έσκαψαν από ένα γειτονικό κτί ριο της τράπεζας ένα τούνελ που έφτανε μέχρι τους αεραγωγούς της θωρακισμένης αίθουσας, όπου μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στα χρηματοκιβώτια στα οποία βρίσκονταν θυρίδες ασφαλείας 181 πελα τών. Τις άνοιξαν όλα, εκτός από δύο. Είχαν όλο τον χρόνο να δου λέψουν με την ησυχία τους, αν κρίνουμε και από τις δύο μποτίλιες κρασί που βρέθηκαν εκεί. Λόγω του φόβου της εφορίας, πολλοί πε λάτες δεν ανακοίνωσαν το πραγματικό ύφος των απωλειών τους, ούτε ξεκαθαρίστηκε ποτέ σε τι ποσό ανέρχονταν τα κλοπιμαία, αν και κάποιοι μιλούν για ένα νούμερο γύρω στα δύο εκατομμύρια μάρ κα. Οι αδελφοί Sass είχαν επίσης την πολυτέλεια ν' αφήσουν στη θω ρακισμένη αίθουσα ένα σωρό δεσμίδες χαρτονομισμάτων, όπως και άλλα αντικείμενα: πήραν μαζί τους μόνο το φιλέτο. Στην αρχή κανείς δεν πήρε είδηση το χτύπημα. Όταν το προσω πικό της τράπεζας κατάλαβε ότι η πόρτα της θωρακισμένης αίθου σας δεν άνοιγε, υπέθεσαν ότι θα επρόκειτο για κάποιο τεχνικό πρό βλημα, δεδομένου ότι δεν υπήρχε κάποια ένδειξη διάρρηξης, και μόνο μετά από τρεις μέρες αποφασίστηκε η παραβίαση. Θα ξεσπάσει τότε ένα σκάνδαλο που θα διαδοθεί ταχύτατα σ' ολόκληρη τη Γερμα νία. Από την αρχή υποπτεύθηκαν τον Franz και τον Erich Sass σαν αυτουργούς του χτυπήματος, αλλά παρά τις πολύωρες βίαιες ανα κρίσεις τους, η αστυνομία δεν κατάφερε να συγκεντρώσει επαρκή στοιχεία: τα δύο αδέλφια ήταν πραγματικοί επαγγελματίες και αφέ θηκαν ελεύθεροι. Μαζί με τον δικηγόρο τους κάλεσαν αμέσως σε συ νέντευξη τύπου, στην οποία δήλωσαν την αθωότητα τους και κατη γόρησαν έντονα την αστυνομία. Ενώ τα δύο αδέλφια γίνονταν ολοέ να και περισσότερο δημοφιλή, η αστυνομία γινόταν στόχος κριτικής και χλευασμού. Τα δύο αδέλφια «κούρντιζαν» τα χρηματοκιβώτια ήδη από το 1926, δουλεύοντας πάντοτε χωρίς ν' αφήνουν αποτυπώματα και χρη σιμοποιώντας μια νέα τεχνική προκειμένου ν' ανοίγουν τις θωρακι σμένες πόρτες, τη φλόγα οξυγόνου, εργαλείο που δεν ήταν γνωστό εκείνη την εποχή και θ'α αποτελέσει σημείο καμπής για τους διαρ ρήκτες. Τα χτυπήματα των Sass ξεχώριζαν για την τελειότητα τους: λεπτο μερής γνώση του τόπου, λεπτολόγος σχεδιασμός, εκτέλεση με ακρί βεια. Έκαναν τις δουλειές τους με άκρα προσοχή, δεν άφηναν τίπο τα στην τύχη, δεν ξεχνούσαν ποτέ να έχουν κάποιο στήριγμα στις πιο δύσκολες στιγμές. Χρησιμοποιούσαν ξύλινες σανίδες για να κα λύπτουν τις ρωγμές που προκαλούσαν στους τοίχους και γενικά δούλευαν χωρίς να κάνουν οποιονδήποτε θόρυβο. Δεν έγινε ποτέ γνωστό τι έκαναν με τα κλοπιμαία ή πού τα έκρυβαν. Όταν ζούσαν στο Βερολίνο έμεναν στο μικρό διαμέρισμα των γονιών τους. Η μο ναδική πολυτέλεια που είχαν ήταν κομψότατα κοστούμια, ένα γρή γορο αυτοκίνητο και ένα ταξίδι στο εξωτερικό κάθε τόσο, παραδείγ ματος χάρη στην Κοπεγχάγη. Θα μετακομίσουν εκεί το 1933, όταν η ναζιστική Γερμανία θα γί νει πολύ επικίνδυνη γι' αυτούς. Έπρεπε να πλαστογραφήσουν τις άδειες παραμονής και το 1934 αυτό απέβη μοιραίο. Υποψιασμένη από τα πλαστά χαρτιά, η δανική αστυνομία ζήτησε από τους Γερμα νούς συναδέλφους της περισσότερες πληροφορίες για τα δύο άτομα

16 28 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ και ερεύνησε το δωμάτιο του ξενοδοχείου τους. Εκεί βρέθηκαν αντι κείμενα που είχαν κλαπεί πρόσφατα στη δανική πρωτεύουσα. Ήταν η πρώτη φορά που η αστυνομία είχε στα χέρια της αποδείξεις για μια κλοπή που είχαν διαπράξει τα δύο αδέλφια. Δεν είχαν πλέον τον χρόνο για να πραγματοποιήσουν εκείνο που, πιθανόν, θα ήταν το πιο έξυπνο χτύπημα τους: συμμετείχαν στις εργασίες ανοικοδόμη σης ενός ταμιευτηρίου, είχαν αντίγραφα των κλειδιών για όλες τις εισόδους και είχαν μαστορέψει την πόρτα της θωρακισμένης αίθου σας με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να μπουν την καθορισμένη στιγμή χωρίς πρόβλημα. Ο Franz και ο Erich Sass καταδικάστηκαν σε τετραετή φυλάκιση και μετά την έκτιση της ποινής τους απελάθηκαν από τη Δανία. Τον Μάρτη του 1938 παραδόθηκαν στις ναζιστικές αρχές και δύο χρόνια μετά προφυλακίστηκαν στη φυλακή Πλέτζενσε στο Βερολίνο. Στις 27 Γενάρη του 1940 ο Erich Sass καταδικάστηκε σε 11 χρόνια κάθειρ ξη και ο αδελφός του Franz σε 13. Δύο μήνες μετά παραδόθηκαν στην Γκεστάπο και στις 28 Μάρτη του 1940, ο Rudolf Ηόβ, μετέπειτα διοικητής στο Άουσβιτς, τους τουφέκισε στο στρατόπεδο Σασενχάουζεν. Ήταν 33 και 35 ετών. Στην αναφορά του ο Ηόβ τους θεω ρούσε «επαγγελματίες εγκληματίες, ανεπίδεκτους αναμόρφωσης», που «ακόμα και τη στιγμή της εκτέλεσης τους δημιουργούσαν προ βλήματα: δεν ήθελαν να σταθούν στον στύλο κι έτσι αναγκαστήκαμε να τους δέσουμε. Αντιστάθηκαν μ' όλες τους τις δυνάμεις. Αισθάν θηκα ανακούφιση όταν διέταξα πυρ». Ήδη το 1934, οι αδελφοί Sass πέρασαν στον μύθο με το μυθιστό ρημα Tresoreinbruch («Κλοπή κατόπιν διαρρήξεως») του Paul Gurks, ενώ απ' αυτούς θα εμπνευστεί επίσης ο Erich Kastner το βιβλίο του Ο Αιμίλιος και οι ντετέκτιβ. Ακόμη και σήμερα τα δύο αδέλφια ανα φέρονται από τους ξεναγούς στους επισκέπτες του Βερολίνου. Η Θεωρία της Ληστείας Τράπεζας Σ' όλους αρέσουν τα χρήματα: Να ληστέψεις μια τράπεζα ή να κερδίσει το λόττο; Klaus Schonberger «Το λαχείο, η πιο δυνατή μάγισσα της εποχής μας, δεν δίνει, ίσως, μαγικές ελπίδες;» αναριωτόνταν σ' ένα από τα διηγήματα του ο Γάλλος συγγραφέας Ονορέ ντε Μπαλζάκ, ορίζοντας το πάθος για τον τζόγο σαν το «όπιο των φτωχών». Ο παραλληλισμός μεταξύ θρησκείας και κεφαλαίου, όπως και όλα όσα λέει ο Μαρξ στην «αγιωτάτη συσσώρευση», συνοδεύουν τώρα πια απαραιτήτως οποιονδήποτε στοχασμό για τη σχέση του ατόμου με το χρήμα. Μια πρόσφατη επανεπεξεργασία αυτών των εννοιών μας έδωσε ο Deutschmann, λέγοντας: «Η ουτοπία η ο ποία συνδέεται με την απόκτηση του χρήματος, η ελπίδα πως μπορείς μόνο εσύ να κατέχεις ολόκληρο τον ανθρώπινο πλούτο, αντιστοιχεί με την έλευση της βασιλείας του θεού επί της γης, μόνο που στη θέση του θεού μπαίνει το άτομο» (βλ. C. Deutschmann, Η ελπίδα του απόλυτον πλούτου. Η θρησκευτική φύση τον καπιταλισμού, Φρανκφούρτη 1999). Και ο Γκράμσι στα Τετράδια του υπογράμμιζε την άμεση σχέση μεταξύ του λαχείου και των θρησκευτικών προβολών: αυτός που κερδίζει αισθάνεται ότι είναι ο εκλεκτός, ότι του αξίζει να απολαύσει τη θεία χάρη. Με τη διάδοση των τραπεζικών υποκαταστημάτων, στη σκηνή των συλλογικών φαντασιώσεων εμφανίστηκε μια νέα «μαγική ελπί δα». Ανέκαθεν τα θησαυροφυλάκια των τραπεζών κέντριζαν τη φαντασία των ατόμων: σ' αυτά φυλάσσονται τεράστιες ποσότητες απ' αυτό που λείπει από την πλειοψηφία των ανθρώπων και οι οποίοι αφιερώνουν πολύ χρόνο της ύπαρξης τους προκειμένου να το προμηθευτούν και να το διαθέτουν σαν «γενικό ισοδύνα μο» (Καρλ Μαρξ). Εφόσον η μισθωτή εργασία, δηλαδή η μορφή του προβλεπόμενου κέρδους (εφόσον υπάρχει) στην αστική κοι νωνία, δεν λύνει τα οικονομικά προβλήματα, η ένδεια των πολ λών μοιάζει να αυξάνεται συνεχώς και, μπροστά στη μικρή ζή τηση της εργατικής δύναμης, θα αφορά στο μέλλον έναν μεγάλο 29

17 30 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ Η ΘΕΩΡΙΑ 31 αριθμό ατόμων. Αυτό που εννοείται με τη λέξη «ένδεια», όπως και ποια μέσα είναι θεμιτά για να ξεπεραστεί, εξαρτάται από τις επιλογές και τις ευκαιρίες του κάθε ατόμου. Να παίζεις λόττο ή να ληστέψεις μια τράπεζα; Η ληστεία τράπεζας μοιάζει να αντιπροσωπεύει τη μυστική φαντασίωση πολλών, συνυπάρχοντας με την ελπίδα (από στατι στική άποψη) να κερδίσεις το λόττο. Ενώ η ελπίδα να κερδίσεις το λόττο συνεπάγεται την παραπομπή σε απροσδιόριστο χρόνο της επίτευξης της ευτυχίας, η φαντασίωση μιας επιτυχημένης λη στείας αντιπροσωπεύει μια ενεργητική ουτοπία («συγκεκριμέ νη»), έννοια που ο Ernst Bloch στο βιβλίο του Η αρχή της Ελπίδας αντιπαραθέτει στη χαζή ουτοπία («αφηρημένη»). Σε αντίθε ση με την προσμονή μιας τυχερής κλήρωσης, που καταδικάζει σε μια παθητική στάση, η ληστεία τράπεζας αντιπροσωπεύει μια ρι ψοκίνδυνη επιλογή που δεν συνοδεύεται πάντοτε από επιτυχία, αλλά εκλαμβάνεται, στον ορίζοντα των ατομικών ευκαιριών, σαν ο πιο άμεσος δρόμος εξόδου από τη φτώχεια, ή επίλυσης των οι κονομικών προβλημάτων. Ποιος, ακόμη κι αν δεν αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες, δεν ονειρεύτηκε μ' ανοιχτά τα μάτια να κερδίσει το λόττο και να βγει αμέσως στη σύνταξη, ή να ληστέψει μια τράπεζα και να την κάνει; Η ιδέα να καταφέρεις μ' ένα χτύπημα να λύσεις όλα σου τα προβλήματα που σχετίζονται με το χρήμα, δελεάζει σί γουρα πολλούς. «Να ληστέψεις μια τράπεζα» είναι τώρα πια μια ιδιωματική έκφραση που μπήκε στο λεξιλόγιο μας και ισοδυναμεί λίγο-πολύ με το να «κερδίσεις το λόττο». Πρόκειται για συλλογι κές κοινωνικές φαντασιώσεις, στη βάση των οποίων υπάρχει η επιθυμία να βελτιωθούν σε ατομικό επίπεδο οι ανισορροπίες μιας αστικής τάξης βασισμένης στην ιδιοκτησία, όπως και να αντιμετωπιστούν οι ανεπάρκειες του καπιταλιστικού τρόπου πα ραγωγής που βρίσκεται στη βάση μιας τέτοιας τάξης. Αν γι' αυτό τον λόγο το να κερδίσεις το λόττο αντιπροσωπεύει μια δυνατό τητα αποδεκτή από την αστική κοινωνική τάξη, η ιδέα της λη στείας τράπεζας συνδέεται, για το κυρίαρχο σύστημα, με μια «α νεπίκαιρη» φαντασίωση, που προσπαθεί ν' αλλάξει τα αποτελέ σματα της «πρωταρχικής συσσώρευσης» (Μαρξ) με εγκληματικές, αλλά ωστόσο κερδοφόρες, μεθόδους. Ο Bloch ορίζει πράγματι με την έννοια της Ungleichzeitgkeit (ανεπίκαιρης), μια στάση του σήμερα που χαρακτηρίζεται από την προσκόλληση σε τώρα πια ξεπερασμένα παραγωγικά και πολιτιστικά μοντέλα. Ωστόσο, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, όποιος «υποφέ ρει» απ' αυτές τις φαντασιώσεις, επιλέγει στο τέλος τον δρόμο που έχει τις λιγότερες πιθανότητες για ν' αλλάξει τη ζωή του και απευθύνεται στο πιο κοντινό πρακτορείο λόττο. Και αυτό δεν ε πιφέρει οποιαδήποτε αλλαγή. Το παίξιμο του λόττο δεν εγγυάται ποτέ την επιτυχία, αλλά το να κρατάς στα χέρια σου ένα δελτίο, σου δίνει το δικαίωμα να ελπίζεις πως κάποια μέρα η τύχη θα στραφεί στη σωστή πλευρά. Το να πας να ψάξεις χρυσάφι είναι κουραστικό και μια κληρονομιά δισεκατομμυρίων είναι προνόμιο ελαχίστων, έτσι το λόττο θεωρείται από τους περισσότερους σαν το μοναδικό μέσο για να βγουν από μια κατάσταση στην οποία κυριαρχούν οι ανταγωνιστικοί κοινωνικοί μηχανισμοί. Το 1996 η καθημερινή γερμανική εφημερίδα «Berliner Zeitung» δημοσίευ σε μια δημοσκόπηση με τίτλο Σκεφτήκατε ποτέ να ληστέψετε μια τράπεζα, από την οποία προέκυψε ότι η πλειοψηφία των ερωτη θέντων το είχε τουλάχιστον σκεφτεί, ακόμη κι αν όχι στα σοβα ρά. Η πιο κοινή απάντηση ήταν πράγματι: «Αν το χτύπημα ήταν 100% σίγουρο, θα το έκανα... Γιατί όχι;». Δεν είναι τυχαίο ότι η ληστεία τράπεζας και το να κερδίσεις το λόττο εμφανίστηκαν συγχρόνως ως φαντασιώσεις αναδιανο μής του πλούτου. Ενώ η κλοπή εις βάρος ενός ξεχωριστού προ σώπου αντιτίθεται στο ηθικό αίσθημα της κοινότητας, η ληστεία τράπεζας δεν γίνεται αντιληπτή σαν άμεση επίθεση σ' ένα άτομο. Σε αντίθεση με την κλοπή του χρήματος ενός ιδιώτη, η ληστεία τράπεζας στρέφεται εναντίον ενός αφηρημένου θεσμού και συ νήθως δεν αφορά ούτε καν τις καταθέσεις που φυλάσσει: το κλεμμένο χρήμα δεν αποσπάται από τους πελάτες μιας τράπεζας, η οποία αποζημιώνεται από τις ασφαλιστικές εταιρείες. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους μια τεχνι κά πετυχημένη ληστεία κερδίζει τη συμπάθεια του μεγάλου κοι νού. Ένας παράγοντας που δεν πρέπει να υποτιμηθεί προκειμέ νου να καταλάβουμε τις ρίζες μιας τέτοιας συμπεριφοράς, συνί σταται στο ανεξερεύνητο των μηχανισμών που ρυθμίζουν την κυ κλοφορία του χρήματος στο καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα, του οποίου τα κύρια εργαλεία είναι οι τόκοι και η κερδοσκοπία. Μ' αυτή την έννοια πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά είτε τη φράση του Brecht «τι είναι πιο εγκληματικό, να ανοίγεις μια τράπεζα,

18 32 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ Η ΘΕΩΡΙΑ 33 ή να τη ληστέψεις;», είτε εκείνη του Albert Spaggiari, θρυλικού εμπνευστή του «χτυπήματος στη Νίκαια» το 1976 (βλ. το παράρτημα του έκτου κεφαλαίου), που έγραψε: «Πιστεύω ότι κάθε πράξη εναντίον της κοινωνίας είναι μια πράξη πολιτική, με την κλοπή να κατέχει τα πρωτεία. Δεν μιλώ εδώ για την κοινή κλοπή, που, νομιμοποιημένη ή όχι, βλάπτει τους φτωχούς ανθρώπους. Μιλώ για την ιδιαίτερη μορφή της κλοπής, που κάποτε θεωρείτο υψηλή τέχνη... Μιλώ για την ύψιστη ελπίδα ενός ατόμου να πετύχει τους σκοπούς του με τα δικά του μέσα. Οι άλλες δυνατότητες που γνωρίζω είναι ο ιππόδρομος και το λόττο» (βλ. Albert Spaggiari, Les egouts du paradis, Παρίσι 1978). Εναντίον της εργασίας. Το όνειρο μιας καλύτερης ζωής Οι φαντασιώσεις της ληστείας τράπεζας αντιπροσωπεύουν σε κάποιες περιπτώσεις μια συγκεκριμένη ουτοπία, που στρέφεται εναντίον της αποξενωτικής φύσης της μισθωτής εργασίας: το πλέον επιθυμητό πράγμα είναι να δοθεί ένα τέλος στην κουραστι κή καθημερινότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι η απελευθέρωση από την τυραννία της εργασίας γίνεται αντιληπτή κατά πρώτο λόγο ως το αποτέλεσμα μιας παράνομης σύμβασης στους κόλπους της αστικής τάξης: «Να πλουτίσεις γρήγορα και να ζήσεις μια ζωή χωρίς προβλήματα», αυτοί είναι οι λόγοι που προέβαλλε για τα αδικήματα του ένας ληστής 24 χρονών στο δικαστήριο του Τύμπινγκεν («Schwabishes Tageblatt», 7/9/1999). Στην αστική κοινω νία η κατανάλωση είναι μια υποχρεωτική προβολή των επιθυ μιών του ατόμου. Μετά τη σύλληψη τους, δύο εικοσάρηδες Γερ μανοί δήλωσαν στην καθημερινή εφημερίδα «Berliner Morgenpost» (27/1/1999) ότι έκλεψαν προκειμένου «να αποκτήσουν επιτέ λους ένα πραγματικό αυτοκίνητο, αφού η αγορά ενός Χόντα σπορ κοστίζει πολύ». Ένα άλλο τρίο ληστών από την Κολωνία, που μέσα σε 7 χρόνια θα μαζέψει γύρω στα 4 δισεκατομμύρια, ζούσε μέχρι τη σύλληψη του μέσα σε απίστευτη πολυτέλεια και, το 1999, ο Giinter Β. θα δηλώσει ενώπιον του δικαστηρίου: «Στη ζωή δεν υπάρχει τίποτα πιο όμορφο από τα λεφτά» («Kolner Express», 6/10/1999). Μεγάλωσε σε μια φτωχή οικογένεια, μοιραζό ταν το κρεβάτι με τον αδελφό του και δούλευε σ' ένα εμπορικό κέντρο μαζί με τον Joachim W., το μυαλό της συμμορίας. Και οι δυο τους είχαν πειστεί ότι ο μισθός τους ήταν πολύ μικρός, έπρε πε να κάνουν κάτι. Άλλος λόγος που επαναλαμβάνεται συχνά, είναι τα χρέη. Συχνά οι ληστές έχουν ήδη σπαταλήσει υπέρογκα χρηματικά ποσά και είναι γεμάτοι χρέη, μια κατάσταση την ο ποία η κανονική μισθωτή δουλειά δεν μπορεί ρεαλιστικά να αντι μετωπίσει. Χρηματικές φαντασιώσεις Η ανθεκτικότητα αυτών των φαντασιώσεων φαίνεται από τη μεντιατική τους αφθονία, που εμπεδώνει στη συλλογική συνείδη ση συγκεκριμένες εικόνες. Όταν η καθημερινή εφημερίδα «Tageszeitung» ρώτησε το 1994 έναν πρώην ληστή «αισθάνεσαι δια φορετικός από τους άλλους ανθρώπους;», αυτός απάντησε: «Δεν νομίζω. Σ' όλους αρέσουν τα λεφτά». Τα ΜΜΕ δημιουργούν φαντασιώσεις ποικίλου είδους: οι δια φημίσεις της σκανδαλοθηρικής καθημερινής εφημερίδας «Bild» στις αρχές του 2000 χρησιμοποιούσαν το ακόλουθο σλόγκαν, στο οποίο απαριθμούνταν μερικές αποτελεσματικές μέθοδοι γρήγο ρου πλουτισμού: «Παντρεύεσαι για τα λεφτά; Πλαστογραφείς μια διαθήκη; Ληστεύεις μια τράπεζα; Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι για να πλουτίσεις. Η Bild σου λέει ποιοι». Ακόμη και η ρητορική καταδίκη ενεργοποιεί αυτή τη φαντασίωση. Στο Ανοικτό γράμμα στον εγγονό μον Hansi, στο Καμμία πρόοδος χωρίς τεμπελιά («Jungle Welt», 19/11/1999) ο συγγραφέας Terenz Abt απέτρεπε τον νεαρό παραλήπτη από το να σκεφτεί τη ληστεία τράπεζας ως μέθοδο πλουτισμού: «Στην αρχή κάθε περιουσίας βρίσκεται πάν τοτε ένα έγκλημα, έλεγε ένας σώφρων άνθρωπος. Ο καλύτερος τρόπος για να δεις τις ακραίες συνέπειες αυτής της διαπίστωσης, είναι να ληστέψεις μια τράπεζα». Και καταλήγει: «Η απόκτηση χρημάτων μέσω της χρήσης βίας είναι ένα επικίνδυνο εγχείρημα. Μπορείς να κηρύξεις τον πόλεμο στους ανθρώπους, αλλά όχι να ληστέψεις ένα ταμιευτήριο: αυτό είναι ανήθικο». Ο Abt λέει ότι, ακόμη κι αν την αρνηθείς ως φαντασίωση, η ληστεία τράπεζας είναι μια επιλογή που μένει χαραγμένη στη μνήμη. Σε μια δημο σκόπηση της «Tageszeitung» του 1997 με τίτλο Πώς μπορείς να πλουτίσεις γρήγορα; Παίζοντας στον ιππόδρομο, αγοράζοντας λαχεία ή ληστεύοντας μια τράπεζα;, ένας αξιωματικός της αστυ νομίας απάντησε (τι άλλο θα μπορούσαμε να περιμένουμε;): «Τα χρήματα βγαίνουν μέσα από τη σκληρή δουλειά. Δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον άλλο τρόπο». Διαφορετική, αντιθέτως, ήταν η θέση ενός σαραντάρη άνεργοι, που απάντησε: «Για να πλουτί-

19 34 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ Η ΘΕΩΡΙΑ 35 σω, στην πραγματικότητα πρέπει να ληστέψω μια τράπεζα». Σαδιστική ευχαρίστηση, περιπετειώδες πνεύμα και λαϊκοί ήρωες Όταν το κοινό δεν εκφράζει ανοιχτά τη συμπάθεια του για τους αυτουργούς, το στυλ και τον στόχο μιας ληστείας τράπεζας, η αντίδραση που παρατηρείται κυρίως, δεν είναι τίποτα περισσότερο από αδιαφορία. Αυτό εξηγείται όχι μόνο από την ύπαρξη συλλογικών φαντασιώσεων που έχουν να κάνουν με το χρήμα, αλλά και με το ότι, παρόλο που το αίσθημα του δικαίου μπορεί να απουσιάζει ακόμη και μπροστά στη μεγαλύτερη κοινωνική α δικία, υπάρχει κατά βάθος μια απόσταση που χωρίζει τους πολίτες από την κρατική εξουσία. Το περιπετειώδες πνεύμα που διακατέχει μεγάλο μέρος του κοινού είναι επίσης ένα γόνιμο έδα φος για τη γένεση των διαφόρων τύπων των λαϊκών ηρώων. Ο ληστής, δάσκαλος της διαφυγής, Willie Sutton «The Actor» [«ηθοποιός»], ενεργός μεταξύ του 1926 και του 1950 (ο οποίος οφείλει το παρατσούκλι του στις φοβερές μεταμφιέσεις του), α πάντησε ως εξής όταν κάποιος τον ρωτούσε γιατί λήστευε τράπε ζες: ««Because that's where the money was» [«Γιατί εκεί βρισκόταν το χρήμα»] (ακόμη κι αν ο Sutton στη συνέχεια διέψευσε πως είχε πει αυτή τη φράση, ισχυριζόμενος ότι του την είχε αποδώσει ένας δημοσιογράφος, αυτή επιλέχθηκε, το 1976, ως ο τίτλος ενός βιβλίου που υπέγραφε ο ίδιος). Σε μια ιστορική περίοδο όπως εκείνη της Μεγάλης Ύφεσης, οι τράπεζες -και όχι μόνο οι αμερικανικές δεν είχαν καλή φήμη στα μάτια του κόσμου. Οι τρά πεζες χρεωκοπούσαν και έκλειναν, εξαφανίζοντας περιουσίες ε κατομμυρίων αποταμιευτών, που είχαν δουλέψει γι' αυτές ολό κληρη τη ζωή τους. Κατά συνέπεια, συμμορίες όπως αυτή του John Dillinger (βλ. το παράρτημα του πρώτου κεφαλαίου) δεν θεωρήθηκαν ποτέ συμμορίες ανέντιμων εγκληματιών. Έτσι ο Harry Pierpont, μέλος εκείνης της συμμορίας, θα διατυπώσει μια άποψη πολύ διαδεδομένη στην εποχή του: «Εγώ ληστεύω τις τράπεζες γιατί αυτές κατακλέβουν τον κόσμο». Κατά τη διάρκεια των ληστειών τα μέλη της συμμορίας Dillinger έσκιζαν πάντοτε κάποιο γραμμάτιο ή κάποια υποθήκη και δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε την ταχύτητα με την οποία απέκτησαν τη φήμη ότι είναι μια συμμορία τύπου Ρομπέν των Δασών. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει μόνο σε στιγμές κρίσης, ούτε μονά χα στις ΗΠΑ. Το 1990 συνέβη μ' έναν Ισραηλινό ληστή, ο οποίος κατά τη διάρκεια των ληστειών του δεν έκανε ποτέ κακό σε κα νέναν, στοιχείο που τον κατέστησε λαϊκό ήρωα. Επιπλέον δρούσε σε μια εποχή κατά την οποία στο Ισραήλ βασίλευε ένα γενικό κλίμα δυσπιστίας απέναντι στις τράπεζες: ο κόσμος δεν είχε α κόμη αναρρώσει από την οικονομική κρίση του 1983, που προ κάλεσε απώλειες εκατομμυρίων στις αποταμιεύσεις των πολιτών. Μπορούμε να δώσουμε κι άλλα παραδείγματα της ίδιας συμπερι φοράς εκ μέρους της κοινής γνώμης: τα ιταλικά ταχυδρομεία α πέκτησαν με το πέρασμα του χρόνου χείριστη φήμη ως προς την αναποτελεσματικότητα και την έλλειψη εμπιστοσύνης, ενώ στην Ελβετία τα ταχυδρομεία μισούνται κυριολεκτικά από τους πολί τες λόγω του τρόπου διαχείρισης εκ μέρους τους των πόρων (και δεν μας ξαφνιάζει, που για τους μικροαποταμιευτές ο γενικός διευθυντής των ελβετικών ταχυδρομείων σκαρφίστηκε μια ιδέα πραγματικά μεγαλοφυή: οι πελάτες του ταχυδρομείου μπορεί να δουν να διαγράφεται ο λογαριασμός τους αν οι καταθέσεις τους είναι μικρότερες από 100 ελβετικά φράγκα). Οι ληστείες εις βά ρος τέτοιων ιδρυμάτων αντιμετωπίζονται, συνεπώς, με μια κά ποια σαδιστική ευχαρίστηση, είτε στην Ιταλία είτε στην Ελβετία. Το 1997 πέντε ένοπλοι με αυτόματα τουφέκια εισέβαλλαν στο ταχυδρομικό γραφείο μιας γειτονιάς στο Φραουμύνστερ της Ζυοίχηξ* «αποσύροντας» 53 εκατομμύρια φράγκα. Αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν 17 εκατομμύρια γιατί το φορτηγάκι τους ήταν πολύ μικρό. Τις επόμενες μέρες οι υπάλληλοι εκείνου του γρα φείου δεν πρέπει να ήταν πολύ ευτυχισμένοι, δεδομένου ότι κάθε τόσο εμφανιζόταν κάποιος που έκανε αστεία του τύπου: «Δώστε μου τα υπόλοιπα 17!». Το κοινό: Νοσταλγία της περιπέτειας Οι επιτυχημένες ληστείες ανταποκρίνονται στο όνειρο της φυ γής από την καθημερινότητα. Ο Woody Allen, που στην ταινία του Πάρε τα λεφτά και τρέχα (1968) έπαιζε τον ρόλο ενός γκάνγκστερ, πιστεύει ότι η ιδέα του να είσαι ληστής έχει «κάτι το ρομαντικό' ποτέ δεν ήθελα να κάνω κακό σε κανέναν, αλλά πάντο τε ήθελα να είμαι ένας ληστής». Και προσθέτει ότι ήδη από μι κρός ήξερε τα πάντα σε σχέση με τους πιο διάσημους εγκλημα τίες: «Όταν μεγάλωσα το σκέφτηκα: δεν είναι κακό σαν επάγ γελμα και πάντως πολύ καλύτερο από την πληκτική δουλειά του μεσίτη ακινήτων».

20 36 Η ΛΗΣΤΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ Η ΘΕΩΡΙΑ 37 Οι ατρόμητες ληστείες που γίνονται στο φως της μέρας και ακολουθούνται από μια θεαματική φυγή, γοητεύουν το κοινό, προπάντων αν οι ληστές συμπεριφέρονται ευγενικά. Γι' αυτόν τον λόγο τα μέλη της συμμορίας Dillinger (βλ. το παράρτημα του πρώτου κεφαλαίου) έγιναν διάσημοι και τις κινήσεις τους παρα κολουθούσε με έντονο ενδιαφέρον ένα αμερικανικό κοινό χτυπη μένο σκληρά από την οικονομική ύφεση: κάθε τους περιπέτεια αναμενόταν σαν το επόμενο επεισόδιο ενός σήριαλ. Αλλά όχι απ' όλους, και σίγουρα όχι από τον επικεφαλής του FBI, Edgar Ho over, που δήλωνε αγανακτισμένος από το ότι η Αμερική θαύμαζε τον ληστή Dillinger και τα επιτεύγματα του: γι' αυτόν, μια τέτοια στάση έθετε σε κίνδυνο τις αξίες και την ηθική της αστικής κοι νωνίας. Λαϊκοί ήρωες Σύμφωνα με τον συγγραφέα Peter Bamm (βλ. Ekkehard Schwerk, Οι μεγάλο Βερολινέζοι κλέφτες. Η «μυθική δεκαετία του '20» των αδελφών Sass, Βερολίνο 1984) το χαρακτηριστικό των πραγματικών κακοποιών είναι ότι «συμπεριφερόμενοι κατά τρό πο "ανάρμοστο", δίνουν ένα ηθικό μάθημα στη συλλογικότητα [...]. Γι' αυτό οι εγκληματίες απολαμβάνουν ανέκαθεν την επιδο κιμασία των "δικαίων" [...]. Οφείλουμε να θεωρήσουμε τυχερό τον λαό που κάθε τόσο βγάζει έναν πραγματικό εγκληματία». Η ληστεία του ταχυδρομείου της Ζυρίχης το 1997 θεωρήθηκε από τον σκανδαλοθηρικό τύπο σαν ένα «χτύπημα αδιάντροπο, μια από τις μεγαλύτερες ληστείες όλων των εποχών», μια «πράξη μεγάλης επιδεξιότητας» και «ιδιοφυούς απλότητας». Η καθημε ρινή αυστριακή εφημερίδα «Presse» περιέγραψε ως εξής την αντίδραση του ελβετικού κοινού: «Όχι λίγοι Ελβετοί πολίτες γοητεύτηκαν από την πανουργία των ληστών και τους αναγνώρι σαν υψηλή επαγγελματικότητα. Οι κλοπές στους σταθμούς ή στο δρόμο απειλούν το αίσθημα της ασφάλειας του μέσου πολίτη πο λύ περισσότερο απ' ότι οι ληστείες τραπεζών ή ταχυδρομείων». Μόλις μια μέρα μετά τη ληστεία, η σκανδαλοθηρική καθημερινή εφημερίδα «Blick» έγραψε ότι αυτή τη ληστεία θα τη θαύμαζαν οι μαθητές του Ronald Biggs, του ιστορικού ληστή των αγγλικών ταχυδρομείων (βλ. το τρίτο κεφάλαιο). Όταν ο ιδιοκτήτης του κλαπέντος φορτηγού για τη διάπραξη της ληστείας επέστρεψε από τις διακοπές κι έμαθε για την κλοπή που έγινε με το αυτοκινητό του, είπε απλά: «Δεν έχω πρόβλημα με τους ληστές». Ού τε ο Ueli Maurer, γραμματέας του Λαϊκού κόμματος της ελβετι κής δεξιάς, δεν θα μπορέσει να μην εκφράσει «μια κάποια συμ πάθεια» για τους ληστές. Η τολμηρή εκτέλεση, η οποία έγινε χω ρίς την παραμικρή χρήση βίας και το τεράστιο ποσό που ήταν το μεγαλύτερο που αφαιρέθηκε ποτέ σε μια ληστεία ταχυδρομεί ου, απένειμε στους κλέφτες τα εύσημα των λαϊκών ηρώων και των ευγενών εγκληματιών. Σίγουρα, καλύτερα να μη φαντα στούμε τι θα είχαν κάνει αυτοί οι ένοπλοι κύριοι αν κάποιος είχε προβάλλει αντίσταση, όμως κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Στη βάση της διάχυτης συμπάθειας που περιέβαλλε τους ληστές και την πράξη τους, βρίσκεται το αίσθημα της αμηχανίας απέναντι στην κίνηση του χρήματος στο εσωτερικό του καπιταλιστικού οικονομικού κυκλώματος: να γιατί, κατά βάθος, το 1997 κανείς στη Ζυρίχη δεν έχανε την ευκαιρία να φωνάξει «Μπράβο στον κλέφτη!». Και ο Albert Spaggiari (βλ. το παράρτημα του έκτου κεφα λαίου) πέρασε στην πλευρά των λαϊκών ηρώων, κάτι σαν σύγχρο νος Mandrin. Ο Louis Mandrin ήταν πασίγνωστος στη Γαλλία του 18ου αιώνα με το όνομα «ο στρατηγός των λαθρεμπόρων», επειδή είχε κηρύξει τον πόλεμο στους φοροεισπράκτορες και έκανε τις μπάζες του με μια συμμορία περίπου 300 ατόμων. Επειδή δεν άγ γιζε την ατομική περιουσία, έγινε ένας bandit bien aime, αλλά η δημοφιλία του δεν θα τον γλυτώσει από τη σύλληψη από τον στρατό και την καταδίκη του σε θάνατο στον τροχό. Το 1976 ο Spaggiari θα αποκτήσει παρόμοια φήμη για το ποσό που κατάφε ρε να ληστέψει, για το στυλ με το οποίο διέπραξε τη ληστεία και για τη θεαματική φυγή του μ' ένα σάλτο από το παράθυρο του δικαστηρίου της Νίκαιας, κατά της διάρκεια της ανάκρισης. Το κοινό γοητεύτηκε από το «χτύπημα της Νίκαιας» εις βάρος της Σοσιετέ Ζενεράλ, «από τη μια πλευρά γιατί επρόκειτο για μια ληστεία εις βάρος των πλουσίων, και από την άλλη γιατί το χτύ πημα ολοκληρώθηκε χωρίς την παραμικρή βία». Και όλοι διερωτούνταν ποιος ήταν ο εγκέφαλος αυτού του χτυπήματος, που έ γινε όπως στα αστυνομικά μυθιστορήματα (L'Humanite, 3/7/ 1999). Η απογοήτευση και το όνειρο μιας ζωής ελεύθερης από τα εμ πόδια που βάζει η κοινωνία, προκαλούνται από τον καθημερινό εξαναγκασμό της μισθωτής εργασίας και τη συνεχή αντιμετώπιση των μαιάνδρων της γραφειοκρατίας, των φόρων, των γραμμά-

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΑΣΚΗΣΗ, ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρό λο γος...6 1. Ά σκη ση και ψυ χική υ γεί α Ει σα γω γή...9 Η ψυ χο λο γί α της ά σκη σης...11

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών Τμήμα Έρευνας Κοινωνιοδημογραφικά Χαρακτηριστικά ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ 2 1,6 % 1 8,9 2 % 1 4,8 6 % 1 2,1 6 % 6,7 6 % 8,1 1 % 8,1 1 % 1,3 5 % 2,7 % 1,3 5 %

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

24η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ- ΕΓΚΛΗΜΑ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις

24η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ- ΕΓΚΛΗΜΑ. Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις 24η ιδακτική Ενότητα ΠΟΙΝΙΚΟ ΙΚΑΙΟ- ΕΓΚΛΗΜΑ Παρατηρήσεις - Σχόλια - Επεξηγήσεις ιακρίσεις των ποινών Οι ποινές διακρίνονται σε κύριες και παρεπόµενες. Κύριες ποινές είναι εκείνες που µπορούν να επιβληθούν

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία σημαντικού εισοδήματος.

Δημιουργία σημαντικού εισοδήματος. ΤΑΛΑΝΤΟ: Αρχαίο νόμισμα Ικανότητες, Δυνατότητες, Χαρίσματα Αυξήστε τα Τάλαντά σας!!! Ασφαλίζοντας το αυτοκίνητό σας ή δίνοντας 15 ως έναντι ασφαλίστρων και συστήνοντας 2 τουλάχιστον άτομα έχετε ΔΩΡΕΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com Οι συμμορίες τσοπεράδων, επέλεγαν παραδοσιακά τους αρχηγούς τους με έναν διαγωνισμό που ονομάζεται Πίσω στο Πεζοδρόμιο, στον οποίο οι υποψήφιοι προσπαθούσαν να αντέξουν περισσότερο, όσο τους τραβούσε μια

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους

Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους Σελίδα 1 από 72 Αυτό το κείμενο είναι όλη η συμφωνία. Η συμφωνία είναι νόμος της Ελλάδας από τις 11 Απριλίου 2012. Μπορείς να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Λ. Κ. Χ. Ψ. Ο Νεϊμάρ ντα Σύλβα Σάντος Τζούνιορ ή απλώς Νεϊμάρ (Neymar) είναι βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής και γεννήθηκε στο Σάο Πάολο στις 5 Φεβρουαρίου του 1992. Αγωνίζεται με την ομάδα της Σάντος και η

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11

Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 Πρα κτι κών µη χα νι κών Δ ηµοσίου, ΝΠΔ Δ & OΤΑ O36R11 ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ ΣYΛ ΛO ΓΙ ΚΩΩΝ ΡYΘ ΜΙ ΣΕ ΩΩΝ (ΣΣΕ & Δ Α) ΤΩΩΝ, Ν.Π.Δ.Δ. ΚΑΙ O.Τ.Α. Α. ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΩΩ Δ Ι ΚO ΠOΙ Η ΣΗ Ε ΛΗ ΦΘΗ ΣΑΝ Υ ΠO ΨΗ 1. H 15/1981

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω.

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Σκοπός σας είναι να είστε ο πρώτος παίκτης που θα ξεφωρτωθεί όλες του τις κάρτες. Το τοτέμ τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου;

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τι κάνεις στον ελεύθερο χρόνο σου; Ενότητα: Ελεύθερος χρόνος διασκέδαση (2 Φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή:

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΜΠΑΛ ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ JEANETTE WINTER JEANETTE WINTER. Βραβείο. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr

ΙΚΜΠΑΛ ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ JEANETTE WINTER JEANETTE WINTER. Βραβείο. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr JEANETTE WINTER ΙΚΜΠΑΛ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ JEANETTE WINTER ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ Βραβείο ΜΑΛΑΛΑ ΓΙΟΥΣΑΦΖΑΪ ΝΟΜΠΕΛ ΕΙΡΗΝΗΣ ISBN 978-960-569-305-3 Κωδ. μηχ/σης 12.263 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα Η Αργυρώ και ο Βασίλης μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς αποφάσισαν να επισκεφτούν το θείο Αριστείδη, που διαμένει τα τελευταία χρόνια στην Τήνο, το όμορφο νησί των Κυκλάδων. Βασίλης: «Πρέπει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα Θεοφανώ Παπαζήση Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΑΠΘ Από την απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 60 αρχές 70, µετά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα.

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. 1. Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. Καιρό είχες να ρθεις, Κλουζ, μου είπε ο κύριος Κολχάαζε, ανοιγοκλείνοντας το ψαλίδι του επικίνδυνα κοντά στο αριστερό μου αυτί. Εγώ τα αγαπώ τ αυτιά μου. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ PETER SANFEY REGIONAL ECONOMIST FOR SOUTHEASTE EUROPE AND GREECE, EBRD TO THE EVENT «RESURRECTING THE GREEK ECONOMY: GREAT EXPECTATIONS?» ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας.

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας. 1 Κος ΘΕΟΣ: (Μηχανικός. Την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων κατείχε θέση στον κρατικό μηχανισμό, η οποία είχε σχέση με τη χρηματοδότηση των Ολυμπιακών έργων και γενικότερα της αναπτυξιακής πολιτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα Εισαγωγή Το 1878, το Βασιλικό Μουσείο του Βερολίνου ξεκίνησε την ανάθεση των ανασκαφών στην Πέργαμο, μια περιοχή της νυν Τουρκίας. Η πόλη έφτασε στην κορυφή της ανάπτυξής της γύρω στο 200 π.χ. (στα Λατινικά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία 1 4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία «Αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει στα βουνά, θα περάσεις μια ζωή πιστεύοντας πως το ψάρι είναι ηλίθιο» έλεγε Αϊνστάιν και μ έκανε να σκεφτώ, πόσοι

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ Οργανισμών και Επιχειρήσεων Αθλητισμού και Αναψυχής

Αρχές Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ Οργανισμών και Επιχειρήσεων Αθλητισμού και Αναψυχής Κωνσταντίνος Αλεξανδρής, PhD Αρχές Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ Οργανισμών και Επιχειρήσεων Αθλητισμού και Αναψυχής β βελτιωμένη έκδοση ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 ΠΕΡΙEΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.0 Η Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014 Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΗΝ AΘΗΝΑ 2014 A VISIONARY FILM ΔΥΟ ΔΙΚΗΓΌΡΟΙ ΜΆΧΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΉ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΏΝ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΏΝΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΎΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΘΉΝΑ A visionary film Η ταινία PROMAKHOS παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Τα δεδομένα Παρατηρήθηκε Απαξιωτική στάση/συμπεριφορά για το σχολείο, τα μαθήματα και το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες

Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες Προοπτικές τουρισμού γκολφ στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες Ονοματεπώνυμο: Γεωργίου Παναγιώτης 113125 Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Γιωργής Κριτσωτάκης Δεκέμβριος 2014 Γκολφ - Τουρισμός Readman

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

εγχειρίδιο κανόνων & σεναρίων Πριν ξεκινήσετε το πρώτο σας παιχνίδι, πρέπει να αφαιρέσετε τα κομμάτια από τα χαρτονένια πλαίσια.

εγχειρίδιο κανόνων & σεναρίων Πριν ξεκινήσετε το πρώτο σας παιχνίδι, πρέπει να αφαιρέσετε τα κομμάτια από τα χαρτονένια πλαίσια. Τα άγνωστα νησιά του Κατάν απλώνονται μπροστά σας. Μερικά μακριά στον ορίζοντα, κάποια άλλα χαμένα στην πυκνή ομίχλη. Άλλα σχεδιασμένα στους χάρτες, κι άλλα γνωστά μόνο από μύθους και ιστορίες. Κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ δια χειρός Dr. Ε. Φραγκεδάκη ISBN: 978-960-93-3811-0 SAPPHO SOFT Dr. Ε. Φραγκεδάκη ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 109 5. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Monetary System... for dummies

Monetary System... for dummies Monetary System... for dummies Basics of a monetary system Diomides Skalistis Ποιο είναι το πρόβλημα σήμερα Τι είδους κρίση έχουμε Εθνική; Οικονομική; Πολιτιστική; Ανθρωπιστική; Περιβαλλοντολογική; Κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα