ΜΗΝΙΑΙΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΗΝΙΑΙΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2008 - ΙΟΥΝΙΟΣ"

Transcript

1 ΜΗΝΙΑΙΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Αμφιθέατρο Μικροβιολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

2 ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΤΙΑ Πρόεδρος: Ε. Μαλάμου-Λαδά Αντιπρόεδρος: Γ. Κατσάνης Γενικός Γραμματέας: Α. Πάγκαλη Ειδικός Γραμματέας: Ε. Κουσκούνη Ταμίας: Κ. Τζανέτου Σύμβουλοι: Ε. Τρίκκα - Γραφάκου Γ. Βρυώνη ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑSCENT, Βασ. Σοφίας 77, Αθήνα Τηλ.: , Fax: Περιλαμβάνεται στο ΙΑΤΡΟΤΕΚ και SCOPUS ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΔΟΣΗΣ Δ. Αδρακτά Σ. Αλεξίου Ε. Αναστασίου Α. Αρσένη Γ. Αρσένης Α. Αυλάμη Ν. Βαβάτση Ν. Βακάλης Μ. Βάρλα Α. Βατόπουλος Ε. Βογιατζάκης Γ. Βρυώνη Π. Γολεμάτη Β. Δαλαΐνα Β. Δανιηλίδης Γ. Δημητρακόπουλος Ζ. Ζουλλιέν Ε. Καδά Β. Καλαποθάκη Α. Κανσουζίδου Σ. Καρτάλη Μ. Κατελανή Γ. Κατσάνης Β. Κοκκίνου Υ. Κουμαντάκη Γ. Κουππάρη Ε. Κουσκούνη Χ. Κούτσια Τ. Κρεμαστινού Α. Κωστούλα A. Κωτσοβίλη Σ. Λεβειδιώτου Ν.Ι. Λεγάκης Ε. Μαλάμου Α. Μανιάτης Γ. Μαργαρίτη Α. Μεντής Α. Μητρούσια Κ. Μοίρας Α. Μπεθυμούτη Ε. Μποσινάκου Α. Πάγκαλη Ο. Πανιάρα Ε. Παπαφράγκας Χ. Παπαστεριάδη Ε. Παππά Ε. Παρασκάκη Β. Πετροχείλου Α. Ρουμελιώτου Α. Σταυροπούλου Σ. Τζανετής Κ. Τζανέτου Ε. Τρίκκα Χ. Τσάνταλη Ι. Τσελέντης Α. Τσακρής Μ. Φουστούκου Ι. Φραγκάκη Ε. Φραγκούλη Ε. Χωρέμη ΔΙΕΥΘΥΝΤΕΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Κ. ΤΖΑΝΕΤΟΥ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ: ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑSCENT, Βασ. Σοφίας 77, Αθήνα, Τηλ.: , Fax: ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ: 30,00 Ευρώ. Οι συνδρομές αποστέλλονται με ταχυδρομική επιταγή στη διεύθυνση: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ASCENT Κ. ΤΖΑΝΕΤΟΥ, ΒΑΣ. ΣΟΦΙΑΣ 77, ΑΘΗΝΑ ΕKΔΟΤΕΣ: Κ. ΤΖΑΝΕΤΟΥ, Γ. ΒΡΥΩΝΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ: Δ. ΓεωργακακοΥ, Τυρινθου 30, ανω Γλυφαδα, Τηλ.: , Fax: ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ: Εταιρειών (90,00 Ευρώ), Εξωτερικού (150 US$) και Κύπρου (50 Ευρώ) αποστέλλονται με ταχυδρομική επιταγή στη διεύθυνση: Δ. ΓεωργακακοΥ, Τυρίνθου 12, Α. Γλυφάδα ΕΚΤΥΠΩΣΗ: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑ - ΤΗΛ.: , FAX: , ISSN Ι Δ Ι Ο Κ Τ Η Τ Η Σ Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Ο Υ: Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Μ Ι Κ Ρ Ο Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε ΤΑ Ι Ρ Ε Ι Α

3 ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA BIMONTHLY JOURNAL OF THE GREEK SOCIETY OF MICROBIOLOGY BOARD OF THE GREEK SOCIETY OF MICROBIOLOGY FOR THE YEARS President: E. Malamou-Lada Vice President: G. Katsanis Secretary General: A. Pagali Secretary: Ε. Κouskouni Treasurer: K. Tzanetou Members: E. Trikka-Grafakou G. Vrioni SOCIETY SECRETARIAT ΑSCENT, 77 Vas. Sofias Ave, GR Athens, Greece Tel.: , Fax: Cited in ΙΑΤRΟΤΕΚ and SCOPUS D. Αdracta S. Αlexiou Ε. Αnastassiou Α. Antoniadis A. Arseni G. Arsenis Α. Avlami Α. Bethimouti Ε. Bossinakou E. Choremi V. Dalaina V. Danielides G. Dimitrakopoulos Μ. Foustoukou E. Fragouli J. Frangaki P. Golemati G. Joullien Ε. Κada V. Kalapothaki Α. Κansouzidou S. Κartali Μ. Κatelani G. Κatsanis V. Kokkinou Α. Κostoula A. Kotsovili Υ. Koumantaki G. Kouppari Ε. Κouskouni SCIENTIFIC BOARD C. Κoutsia Τ. Κremastinou Ν. Legakis S. Levidiotou Ε. Malamou Α. Maniatis G. Μargariti Α. Μentis C. Miras Α. Μitroussia Α. Pagali Ο. Paniara Ε. Papafrangas C. Papasteriadi E. Pappa V. Petrochilou Α. Roumeliotou Α. Stavropoulou E. Trikka A. Tsakris C. Τsantali J. Τselentis S. Tzanetis K. Tzanetou Ν. Vakalis Μ. Varla Α. Vatopoulos Ν. Vavatsi E. Vogiatzakis G. Vrioni EDITORS K. TZANETOu, G. Vrioni MAILING ADDRESS OF JOURNAL: ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA K. TZANETOU, G. Vrioni ASCENT, 77 VAS. SOFIAS AVE, GR ATHENS, GREECE, TEL.: , Fax: Annual SUBSCRIPTIONS: ABRoAD 150 USd, Cyprus 30 CYP D. GEORGAKAKOU, 12 TyRINTHOU Str., GR α. GLυfαdα, GREECE. Τel.: , Fax: ISSN INTERNET: O F F I C I A L P U B L I C A T I O N O F T H E G R E E K S O C I E T Y O F M I C R O B I O L O G Y

4 ACTA MICROBIOLOGICA HELLENICA BIMONTHLY JOURNAL OF THE GREEK SOCIETY OF MICROBIOLOGY Contents REVIEWS Α. STYLIANAKIS, G. MERTZANOS: Aspirin resistance: A short review of the literature K. Kontokostas, I. Kontopidis, G. Vrioni: Prions and spongiform encephalopathies: Current data ORIGINAL PAPERS P. Sidira, S. Mitka, D. Karabaxoglou, K. Politi, A. PaPpa, A. Kansouzidou: Human herpes virus-6 infection in children in Northern Greece J. Ikonomopoulos, E. Liandris, M. Gazouli: The design and evaluation of gold nanoparticle-oligonucleotide conjugate probes for the detection of Μycobacteria INSTRUCTIONS TO AUTHORS VOLUME 53 NUMBER 6 NOVEMBER DECEMBER 2008

5 ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Περιεχόμενα ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ Α. Στυλιανακης, Γ. Μερτζανος: Αντίσταση στην ασπιρίνη Ερμηνεία και κλινικοεργαστηριακή προσέγγιση του φαινομένου Κ. Κοντοκωστας, Ι. Κοντοπιδης, Γ. Βρυωνη: Prions και σπογγοειδείς εγκεφαλοπάθειες Νεότερα δεδομένα ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Π. Σιδηρα, Σ. Μητκα, Δ. Καραμπαξογλου, Κ. Πολιτη, Α. ΠαπΠα, Α. Κανσουζιδου: Λοίμωξη από τον ανθρώπινο ερπητοϊό 6 σε παιδιά στη Βόρεια Ελλάδα Ι. Οικονομοπουλος, Ε. Λιανδρης, Μ. Γαζουλη: Σχεδιασμός και αξιολόγηση ολιγονουκλεοτιδίων ανιχνευτών συζεύξιμων με νανοσωματίδια χρυσού, για την ανίχνευση μυκοβακτηρίων ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΜΟΣ 53 ΤΕΥΧΟΣ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008

6 322 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Αντίσταση στην ασπιρίνη Ερμηνεία και κλινικοεργαστηριακή προσέγγιση του φαινομένου Α. Στυλιανάκης, 1 Γ. Μερτζάνος 2 Ως αντίσταση στην ασπιρίνη αναφέρεται η θεραπευτική αποτυχία της σε άτομα που δεν ανταποκρίνονται σε θεραπευτικές δόσεις της ασπιρίνης και ότι, παρ όλη τη λήψη της, δεν προστατεύονται από νέα ισχαιμικά επεισόδια ή η αδυναμία της να μειώσει την παραγωγή θρομβοξάνης Α 2 από τα αιμοπετάλια και επακόλουθα να μειωθεί η ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων. Η αντίσταση στην ασπιρίνη μπορεί να διακριθεί ως κλινική και ως εργαστηριακή αντίσταση και να ταξινομηθεί στον τύπο Ι (φαρμακοκινητικό), στον τύπο ΙΙ (φαρμακοδυναμικό) και στον τύπο ΙΙΙ (περιλαμβάνει μηχανισμούς μη ευαίσθητους στην ασπιρίνη που ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια). Ο επιπολασμός της αντίστασης στην ασπιρίνη κυμαίνεται από 5 57%. Η εκτίμηση του φαινομένου αυτού γίνεται εργαστηριακά (α) με εξετάσεις δειγμάτων ολικού αίματος για τον έλεγχο της λειτουργικότητας xxxxxxxxx xxxxxxxxx των αιμοπεταλίων οπτική εκτίμηση της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων, με χρήση διαφόρων αναλυτών συσσώρευσης όπως PFA-100, VerifyNow, ChronoLog κ.λπ. με την ex vivo δράση διαφόρων παραγόντων ενεργοποίησης και (β) με την ποσοτική εκτίμηση των επιπέδων της 11dhΤΧΒ 2 του ορού ή των ούρων. Καθεμιά από τις ανωτέρω μεθόδους παρουσιάζει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, γι αυτό και δεν υπάρχει ακόμη ομοφωνία στην αποδοχή εργαστηριακής μεθόδου ταυτοποίησης ατόμων που εμφανίζουν αντίσταση στην ασπιρίνη καθώς και για την αιτιολογική θεραπευτική αντιμετώπιση του φαινόμενου αυτού. Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ 2008, 53 (6): Λέξεις κλειδιά: Αντίσταση στην ασπιρίνη Εισαγωγή Μηχανισμός της αντιαιμοπεταλιακής δράσης της ασπιρίνης 1 Μικροβιολογικό και 2 Καρδιολογικό Τμήμα, Νοσοκομείο «ΚΑΤ», Κηφισιά Το ακετυλοσαλικυλικό οξύ κυκλοφόρησε εμπορικά το έτος 1897 από τον Felix Hoffman και κατοχυρώθηκε με το όνομα ασπιρίνη. 1 Η ασπιρίνη, η οποία αποτελεί το θεμέλιο της αντιαιμοπεταλιακής θεραπείας στην Ιατρική, συνταγογραφείται ευρέως και υπολογίζεται ότι > καρδιακές προσβολές προλαμβάνονται κάθε χρόνο με την κατάλληλη χρήση της. 2 Επίσης, η χορήγηση ασπιρίνης σε υψηλού

7 Αντίσταση στην ασπιρίνη 323 κινδύνου αγγειακούς ασθενείς μειώνει τον κίνδυνο μη θανατηφόρου οξέος εμφράγματος του μυοκαρδίου κατά 34%, του μη θανατηφόρου εγκεφαλικού ισχαιμικού αγγειακού επεισοδίου κατά 25% και κατά 18% όλων των αιτιών θνησιμότητας. 3 Η ασπιρίνη αναστέλλει τη λειτουργικότητα των αιμοπεταλίων μέσω του αραχιδονικού οξέος της μεμβράνης των αιμοπεταλίων. Το αραχιδονικό οξύ μετατρέπεται σε προσταγλανδίνη Η 2 (PGH 2 ), που είναι ένα ασταθές κυκλικό ενδοϋπεροξείδιο, διαμέσου του βιοχημικού δρόμου των ισοενζύμων, κυκλοοξυγενάση-1 (COX-1) και κυκλοοξυγενάση-2 (COX-2). Η παραγόμενη θρομβοξάνη Α 2 (ΤXΑ 2 ) οδηγεί σε αγγειοσύσπαση και ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων. Τα ώριμα αιμοπετάλια δημιουργούν PGH 2, κυρίως μέσω του δρόμου της COX-1, ενώ ο άλλος βιοχημικός δρόμος σύνθεσης της PGH 2 που καταλύεται από την COX-2, χρησιμοποιείται από εμπύρηνα κύτταρα (μονοκύτταρα ή ενδοθηλιακά κύτταρα). Η κύρια θεραπευτική δράση της ασπιρίνης είναι η μη αναστρέψιμη αναστολή της COX-1, ακετυλιώνοντας τη σερίνη 529 της COX-1 και αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη παραγωγή ΤXΑ 2 με συνακόλουθο αποτέλεσμα τη μείωση της ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων. 4 Η ΤXΑ 2 γρήγορα υδρολύεται μη ενζυματικά στο ήπαρ και σχηματίζει τη θρομβοξάνη Β 2 (ΤXΒ 2 ) (Εικ. 1). Η ΤXΒ 2 στο πλάσμα μετατρέπεται ενζυματικά σε σημαντικό αριθμό μεταβολιτών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η 11-δεϋδροθρομβοξάνη Β 2 (11dhΤXΒ 2 ) και η 11-δεϋδρο2,3-δινορθρομβοξάνη Β 2 (11dh2,3DΤXΒ 2 ). 5 Οι δύο μεταβολίτες σχηματίζονται ισόποσα, αν και η 11dhΤXΒ 2 έχει μεγαλύτερη ημιπερίοδο ημίσειας ζωής στην κυκλοφορία του αίματος (t 1/2 =45 min) απ ό,τι η 11dh2,3DΤXΒ 2. 6,7 Απομακρύνονται από την κυκλοφορία, μέσω της νεφρικής λειτουργίας και απεκκρίνονται στα ούρα. Η 11dhΤXΒ 2 αποτελεί έναν άφθονο και σταθερό μεταβολίτη της ΤXΒ 2 στα ούρα. Η μέτρηση της 11dhΤXΒ 2 των ούρων παρέχει μια αξιόπιστη ένδειξη της παραγωγής της ΤXΑ 2. Έτσι, υψηλά επίπεδα 11dhΤXΒ 2 στα ούρα είναι ενδεικτικά ανεπαρκούς αναστολής της παραγωγής ΤXΑ 2 και επομένως πτωχής ανταπόκρισης στην ασπιρίνη (Εικ. 1). Αντίσταση στην ασπιρίνη Μηχανισμοί και τύποι της αντίστασης στην ασπιρίνη Σχετικά πρόσφατα παρατηρήθηκε ότι ένας σημαντικός αριθμός ατόμων, παρ όλο που ελάμβανε ασπιρίνη σε δόσεις που θεωρούνταν θεραπευτικές, προσβάλλονταν από αγγειακά θρομβωτικά επεισόδια, όπως οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου (Ο.Ε.Μ.), ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια ή άλλα περιφερικά αγγειακά θρομβωτικά επεισόδια. Έτσι, η παρατήρηση ότι όλα τα άτομα δεν ανταποκρίνονται ταυτόσημα σε θεραπευτικές δόσεις της ασπιρίνης και ότι, παρ όλη τη λήψη της δεν προστατεύονται από νέα ισχαιμικά επεισόδια (νέα καρδιακή προσβολή, ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο κ.ά.), έδωσε τον πρώτο κλινικό ορισμό της «αντίστασης στην ασπιρίνη», ένας σχετικά νέος αλλά καλά τεκμηριωμένος όρος στην ιατρική βιβλιογραφία. 8,9 Επιπρόσθετα, κλινικοί ερευνητές, χρησιμοποιώντας ποικιλία εργαστηριακών εξετάσεων, ανακάλυψαν ότι κάποιοι ασθενείς είχαν ελάχιστη ή καμιά ανταπόκριση στη χορήγηση ασπιρίνης 9 («εργαστηριακή αντίσταση στην ασπιρίνη»). Μηχανισμοί που ενοχοποιήθηκαν ως υπεύθυνοι για την αντίσταση στην ασπιρίνη είναι οι ακόλου- ΤXΑ 2 = θρομβοξάνη Α 2, 11dhΤXΒ 2 =11-δεϋδροθρομβοξάνη Β 2, COX-1 και COX-2= κυκλοοξυγενάση-1 και -2, PGH 2 =προσταγλανδίνη H 2 Εικόνα 1. Διάγραμμα (α) της ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων διαμέσου του βιοχημικού δρόμου των ισοενζύμων της κυκλοοξυγενάσης, (β) της αντιαιμοπεταλιακής δράσης της ασπιρίνης και (γ) της παραγωγής 11dhΤXΒ 2 ούρων.

8 324 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 θοι: Η μειωμένη προσιτότητα της ασπιρίνης στην περιοχή ακετυλίωσης του υποδοχέα της σερίνης 529 από την ταυτόχρονη λήψη άλλων μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (NSAIDs). 10 Τα NSAIDs ανταγωνίζονται τη δράση της ασπιρίνης, αναστέλλοντας αναστρέψιμα, όμως, την COX-1. Έτσι, η αντιθρομβωτική τους δράση διαρκεί για μικρό χρονικό διάστημα. Η ταυτόχρονη χορήγηση NSAIDs και ασπιρίνης έχει ως αποτέλεσμα τον ανταγωνισμό των δύο φαρμάκων για τους ίδιους ελεύθερους υποδοχείς σύνδεσής τους, αναστέλλοντας αναστρέψιμα ή μόνιμα την COX-1, αντίστοιχα. Αυτός ο ανταγωνισμός μειώνει την αντιθρομβωτική δράση της ασπιρίνης. Το πρόβλημα αυτό δεν προκαλείται από την ταυτόχρονη χορήγηση ασπιρίνης και ειδικών αναστολέων της COX-2 (Εικ. 1). Γενετικοί πολυμορφισμοί των ενζύμων COX-1, COX-2 και της συνθετάσης της ΤXΑ 2, 11,12 που τα κάνει λιγότερο ευαίσθητα στην ασπιρίνη μπορεί να είναι μια άλλη πιθανή αιτία αντίστασης. Αντίσταση στην ασπιρίνη έχει συσχετιστεί, επίσης, και με τον πολυμορφισμό του PLA2 γονιδίου, το οποίο κωδικοποιεί τη γλυκοπρωτεΐνη ΙΙΙa, ένα συστατικό στοιχείο της γλυκοπρωτεΐνης ΙΙb/ΙΙΙa των αιμοπεταλίων. 13 Ασθενείς με τέτοιου είδους μηχανισμό αντίστασης στην ασπιρίνη, πιθανόν να επωφελούνται από υψηλότερες δόσεις ασπιρίνης ή από τη λήψη διαφορετικών αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων, όπως η κλοπιδογρέλη. 14 Αυξημένη αντιδραστικότητα των αιμοπεταλίων έναντι άλλων παραγόντων συσσώρευσης των αιμοπεταλίων. Τα αιμοπετάλια μπορούν να ενεργοποιηθούν και από διαφορετικούς δρόμους από αυτόν της θρομβοξάνης, τον οποίο αναστέλλει η δράση της ασπιρίνης. Η υπερλειτουργία τέτοιων εναλλακτικών δρόμων ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων, όπως η εξ ερυθρών ενεργοποίησή τους, η αυξημένη ευαισθησία στο κολλαγόνο και στη διφωσφορική αδενοσίνη (ADP), τα αυξημένα επίπεδα του παράγοντα von Willebrant, της νοραδρεναλίνης, μπορεί να είναι υπεύθυνη για την αποτυχία της θεραπευτικής δράσης της ασπιρίνης. Η ταυτόχρονη χορήγηση άλλων αντιαιμοπεταλιακών φαρμάκων και η τροποποίηση του τρόπου ζωής μπορεί να αποδειχθούν επωφελή για τέτοιου είδους ασθενείς. 15 Αυξημένος ρυθμός εισόδου νέων αιμοπεταλίων στην κυκλοφορία. Κλινικές καταστάσεις όπως έμφραγμα του μυοκαρδίου, επεμβάσεις αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (bypass surgery) ή άλλες χειρουργικές επεμβάσεις, 16 σχετίζονται με αυξημένο ρυθμό εισόδου νεοσχηματισθέντων και μη «ασπιρινισμένων» αιμοπεταλίων στην κυκλοφορία. Το ποσοστό των νέων αιμοπεταλίων που έχουν ενεργό το ένζυμο κυκλοοξυγενάση (COX) μπορεί να ευθύνεται για την αντίσταση στην ασπιρίνη. Η χορήγηση υψηλότερων δόσεων ασπιρίνης σε τέτοιους ασθενείς ίσως να φανεί περισσότερο αποτελεσματική. 16 Εναλλακτικοί δρόμοι για τη σύνθεση της θρομβοξάνης. Η δράση του ισοενζύμου κυκλοοξυγενάση- 2 (COX-2) συνήθως δεν εκφράζεται στα αιμοπετάλια εκτός εάν ενεργοποιηθούν από αυξητικούς παράγοντες ή φλεγμονώδεις διαμεσολαβητές, ιδιαίτερα στις αθηρωματώδεις πλάκες. Όπως προαναφέρθηκε, χαμηλή δόση της ασπιρίνης αναστέλλει το ισοένζυμο κυκλοοξυγενάση-1 (COX-1) των αιμοπεταλίων, η αναστολή όμως της COX-2 απαιτεί υψηλότερες δόσεις (>500 mg/ημέρα). Ο σχηματισμός της ΤXΑ 2 στα αιμοπετάλια από την COX-2 ενδεχομένως να αποτελεί μια άλλη πιθανή αιτία της αντίστασης στην ασπιρίνη. Επίσης, ότι τα αιμοπετάλια μπορούν και λαμβάνουν πρόδρομες ουσίες της ΤXΑ 2, όπως η προσταγλανδίνη Η 2, από τα μονοκύτταρα ή τα ενδοθηλιακά κύτταρα και συνθέτουν ΤXΑ 2 αποτελεί μια άλλη πιθανή αιτία της αντίστασης στην ασπιρίνη. 17 Επίσης, έχουν δημοσιευτεί πολλές ερευνητικές μελέτες και για παράγοντες που προκαλούν αντίσταση στην αντιθρομβωτική δράση της ασπιρίνης. Ως τέτοιοι, αναφέρονται το κάπνισμα, η ασταθής στηθάγχη, 21 η υπερλιπιδαιμία 22 κ.ά. Τέλος, δεν πρέπει να υποτιμάται και η πιθανότητα κακής συμμόρφωσης στη λήψη της ασπιρίνης. 23 Τρεις διακριτοί τύποι αντίστασης στην ασπιρίνη έχουν ταξινομηθεί: 24 Ο τύπος Ι ή φαρμακοκινητικός τύπος, στον οποίο περιλαμβάνονται η προστασία της COX-1 από την ακετυλίωση από την ταυτόχρονη λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (NSAIDs), η ανεπαρκής δόση και η ανεπαρκής βιοδιαθεσιμότητα της ασπιρίνης. Χρησιμοποιώντας εργαστηριακές εξετάσεις συσσώρευση αιμοπεταλίων που προκαλείται από κολλαγόνο και σχηματισμός θρομβοξάνης σε πλούσιο σε

9 Αντίσταση στην ασπιρίνη 325 αιμοπετάλια πλάσμα οι Weber et al παρατήρησαν για τον τύπο Ι αντίσταση, αναποτελεσματικότητα της από του στόματος χορηγηθείσας ασπιρίνης (100 mg/ημέρα για 5 ημέρες) αλλά in vitro πλήρη αναστολή της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων με τη χρήση κολλαγόνου ως αγωνιστή μετά από προσθήκη 100 μμ ασπιρίνης. 24 Ο τύπος ΙΙ ή φαρμακοδυναμικός τύπος («αληθής αντίσταση»), στον οποίο περιλαμβάνονται γενετικές αλλαγές που μειώνουν την ευαισθησία της COX-1 στην ασπιρίνη αδυναμία ακετυλίωσης, αλλαγές στην πρωτεϊνική δομή του ενζύμου ή επίκτητη παροδική υπερέκφραση λιγότερο ευαίσθητων στην ασπιρίνη, ισομορφών της COX. Στον τύπο αυτόν παρατηρήθηκε από τους προηγούμενους ερευνητές αναποτελεσματικότητα της από του στόματος χορηγηθείσας ασπιρίνης και in vitro ελλιπής αναστολή της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων. Ο τύπος ΙΙΙ («ψευδής αντίσταση»), στον οποίο περιλαμβάνονται μηχανισμοί που δεν είναι ευαίσθητοι στην ασπιρίνη και ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια. Στον τύπο ΙΙΙ παρατηρήθηκε από τους ίδιους ερευνητές συσσώρευση των αιμοπεταλίων παρ όλη την πλήρη αναστολή σχηματισμού θρομβοξάνης εξαιτίας της λήψης ασπιρίνης. Εργαστηριακές μέθοδοι ανίχνευσης της αντίστασης στην ασπιρίνη Το φαινόμενο της αποτυχίας της θεραπευτικής αγωγής με ασπιρίνη έχει συσχετιστεί με τη λεγόμενη «αντίσταση στην αντιαιμοπεταλιακή δράση της ασπιρίνης», η οποία είναι φαινόμενο που εκτιμάται με εργαστηριακές μεθόδους («εργαστηριακή ή βιοχημική αντίσταση στην ασπιρίνη»). Δυστυχώς, δεν υπάρχει ακόμη, ομόφωνα αποδεκτή εργαστηριακή μέθοδος ταυτοποίησης της αντίστασης στην ασπιρίνη. 25 Πολλές εξετάσεις ex vivo και in vivo έχουν χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση του αποτελέσματος της δράσης της ασπιρίνης στα αιμοπετάλια, όπως: Α. H οπτική (θολοσιμετρική) εκτίμηση της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων (optical aggregometry) μετά από εξωτερική ενεργοποίηση του δείγματος πλάσματος πλούσιου σε αιμοπετάλια, (platelet-rich plasma, PRP) με 1,6 mmol/l αραχιδονικού οξέος ή με 10 μmol/l διφωσφορικής αδενοσίνης (ADP), σε απουσία ερυθροκυττάρων και ροής αίματος. 26 Η συσσώρευση των αιμοπεταλίων εκτιμάται ως η μέγιστη εκατοστιαία αλλαγή της μετάδοσης του φωτός του δείγματος συγκρινόμενο (α) με τη μετάδοση του φωτός σε δείγμα πλάσματος πτωχού σε αιμοπετάλια (platelet-poor plasma, PPP), η οποία ορίζεται ως το 100% της μετάδοσης αναφοράς και (β) της μετάδοσης του φωτός σε δείγμα πλάσματος που περιέχει πολλά αιμοπετάλια (από 18Χ10 9 /L έως 30Χ10 9 /L) και ορίζεται ως το 0% της μετάδοσης αναφοράς. Ως αντίσταση στην ασπιρίνη ορίζονται επίπεδα συσσώρευσης αιμοπεταλίων > 70% με ADP και > 20% με αραχιδονικό οξύ. 27 Έχει εφαρμοστεί ευρέως και θεωρείται ως η «μέθοδος αναφοράς» για την αξιολόγηση του αποτελέσματος της δράσης όχι μόνον της ασπιρίνης, αλλά και άλλων αντιαιμοπεταλιακών παραγόντων (π.χ. κλοπιδογρέλης). Για τη μελέτη των αποτελεσμάτων της δράσης της ασπιρίνης στα αιμοπετάλια με την ανωτέρω μέθοδο, η χρήση του αραχιδονικού οξέος, ως αγωνιστή των αιμοπεταλίων, είναι καταλληλότερη συγκριτικά με τη χρήση άλλων αγωνιστών (ADP και κολλαγόνο), οι οποίοι προάγουν τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων διαμέσου βιοχημικών μονοπατιών που είναι λιγότερο εξαρτώμενα της παραγωγής θρομβοξάνης. Τα μειονεκτήματα της ανωτέρω εξέτασης αφορούν στο γεγονός ότι είναι χρονοβόρος (ολοκληρώνεται σε 4 ώρες), απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό, μεγάλη ποσότητα και προσεκτικό χειρισμό του δείγματος, δεν έχει τυποποιηθεί ακόμη η συγκέντρωση του αγωνιστή και δεν αντικατοπτρίζει την in vivo δραστικότητα των αιμοπεταλίων. Τα ανωτέρω μειονεκτήματα και ειδικότερα της ταχύτητας, της μικρότερης απαιτούμενης ποσότητας δείγματος, το ότι μπορούν να εκτελεστούν παρά την κλίνη του ασθενούς και της προσομοίωσης στην in vivo αιμόσταση, τείνουν να εξαλείψουν νεότερες μέθοδοι που εισήχθησαν στην εργαστηριακή διαγνωστική, πολλές από τις οποίες εκτελούνται με χρήση αναλυτών συσσώρευσης, όπως: Β. Η εκτίμηση της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων με την αλλαγή της ηλεκτρικής αντίστασης (impedance aggregometry), που άρχισε να χρησιμοποιείται πρόσφατα. Είναι παρόμοια αλλά απλούστερη από την οπτική εκτίμηση της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων. Υπολογίζει την ενεργοποίηση των αιμοπεταλίων, μετρώντας την αλλαγή της ηλεκτρικής αντίστασης μεταξύ μεταλλικών ηλεκτροδίων όταν τα αιμοπετάλια συσσωρεύονται-προσκολλώνται στα ηλεκτρόδια με τη δράση ενός αγωνιστή (συνήθως 0,5

10 326 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 mm αραχιδονικού οξέος). Διαφέρει στο ότι εκτελείται με δείγμα ολικού αίματος και έτσι παρακάμπτεται η ανάγκη παρασκευής εναιωρημάτων αιμοπεταλίων. Μπορεί να εφαρμοστεί και για τον έλεγχο θρομβοπενικών ασθενών. Εκτελείται με τη χρήση διαφόρων αναλυτών, όπως του Multiplate Platelet Function Analyzer, του Chrono-log Aggregation Systems κ.ά. Μέτρηση αντίστασης >6 Ω θεωρείται ως αντίσταση στην ασπιρίνη. Για την ανωτέρω μέθοδο απαιτείται να αποκτηθεί περισσότερη εμπειρία. Γ. Η ανίχνευση δυσλειτουργίας των αιμοπεταλίων σε ανθρώπινο κιτρικό ολικό αίμα με τη χρήση του Platelet Function Analyzer-100 (Dade Behring, Marburg, Germany). Η αρχή της μεθόδου PFA- 100 είναι βασισμένη στις εργασίες των Kratzer και Born 28,29 και στηρίζεται στον υπολογισμό του χρόνου σύγκλισης από τη συγκόλληση των αιμοπεταλίων, ενός κεντρικού ανοίγματος μιας βιοχημικά δραστικής μεμβράνης, η οποία είναι εμποτισμένη με κολλαγόνο, με την αγωνιστική δράση επινεφρίνης ή διφωσφορικής αδενοσίνης. Το δείγμα ολικού αίματος πρέπει να εξετάζεται σε σύντομο χρονικό διάστημα από τη λήψη του (μέσα σε 20 min). Ανεύρεση χρόνου σύγκλισης <203 sec θεωρείται ότι εκφράζει αντίσταση στην ασπιρίνη. Η αξιοπιστία της μεθόδου επηρεάζεται από επίπεδα αιματοκρίτη < 35% και αριθμό αιμοπεταλίων < /μL, ενώ δεν έχουν αξιολογηθεί επίπεδα αιματοκρίτη > 50% και αριθμός αιμοπεταλίων > /μL. Τα αποτελέσματα της μεθόδου PFA-100 επηρεάζονται από τα επίπεδα vwf και από άλλες φαρμακευτικές ουσίες που επιδρούν άμεσα στη λειτουργικότητα των αιμοπεταλίων. Χρησιμοποιείται, επίσης, και για την αξιολόγηση της αντιαιμοπεταλιακής δράσης της κλοπιδογρέλης. Δ. Το σύστημα VerifyNow (Accumetrics, Inc., San Diego, CA, USA), σε δείγμα ολικού αίματος, ποσοτικοποιεί την αναστολή της λειτουργικότητας των αιμοπεταλίων που οφείλεται στην ασπιρίνη, χρησιμοποιώντας ως αγωνιστή, αραχιδονικό οξύ. Ο χρόνος που απαιτείται για την εκτέλεση της εξέτασης είναι 5 min. Τα αποτελέσματα εκφράζονται σε μονάδες αντίδρασης της ασπιρίνης (aspirin reaction units, ARU). Αποτελέσματα 550 ARU θεωρούνται ότι εκφράζουν αντίσταση στην ασπιρίνη. Επίσης, χρησιμοποιείται και για την αξιολόγηση του αποτελέσματος της δράσης και άλλων αντιαιμοπεταλιακών παραγόντων (κλοπιδογρέλης και αναστολέων της λειτουργίας της μεμβρανικής γλυκοπρωτεΐνης GP IIb/IIIa των αιμοπεταλίων, όπως ReoPro και Integrillin). Οι προαναφερθείσες μέθοδοι απαιτούν την πρόσφατη λήψη αίματος και υπολογίζουν τη λειτουργικότητα των αιμοπεταλίων, ως αποτέλεσμα της ex vivo δράσης διαφόρων παραγόντων ενεργοποίησης. Τέτοιου είδους εξετάσεις, που απαιτούν πρόσφατο δείγμα ολικού αίματος, υπόκεινται σε προαναλυτικές μεταβλητές, όπως η συλλογή, η διατήρηση, η μεταφορά και διάφορα χαρακτηριστικά του δείγματος (π.χ. αιματοκρίτης, αριθμός αιμοπεταλίων κ.ά.), οι οποίες δυνητικά επηρεάζουν το αποτέλεσμα της εξέτασης του ασθενούς. Γι αυτό, και δεν είναι απόλυτα ικανοποιητική η επαναληψιμότητα των μεθόδων. Επίσης, παραμένει αβέβαιη η ειδικότητα και η ευαισθησία της κάθε μεθόδου και είναι δύσκολο να επιτευχθεί η διεργαστηριακή τους τυποποίηση. 30 Ε. Η εκτίμηση της παραγωγής της ΤXΑ 2 που επιτυγχάνεται με τη μέτρηση των επιπέδων του σταθερού μεταβολίτη της, της 11-δεϋδροθρομβοξάνη Β 2 (11dhΤXΒ 2 ) του ορού, του πλάσματος ή των ούρων με τη χρήση ανταγωνιστικής ELISA (11-dehydro thromboxane B 2 EIA kit, Cayman Chemical Company, Ann Arbor, MI, USA). Επειδή τα επίπεδα της 11dhΤXΒ 2 του ορού είναι πολύ μικρά (1 2 pg/ml) και εκτός των ορίων ευαισθησίας του kit (20 pg/ml), τα δείγματα πλάσματος πρέπει να κατεργαστούν κατάλληλα και να συμπυκνωθούν πριν από την εξέταση. Η 11dhΤXΒ 2 αποτελεί ένα δείκτη εκτίμησης της μέγιστης ικανότητας των αιμοπεταλίων παραγωγής ΤXΑ 2 και γι αυτό είναι εξαιρετικά αξιόπιστη για την εκτίμηση της βιοχημικής δράσης της ασπιρίνης. Ποσοτική εκτίμηση των επιπέδων της 11dhTΧB 2 στα ούρα (AspirinWorks Test kit, Corgenix Inc., Westminster, CO, USA): Η 11-δεϋδροθρομβοξάνη Β 2 των ούρων ως σταθερός, τελικός μεταβολίτης της θρομβοξάνης Α 2 (ΤXΑ 2 ) αποτελεί αξιόπιστο δείκτη της in vivo ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων. Επίσης, δεν υπόκειται στις προαναλυτικές μεταβλητές που παρατηρούνται σε αιματολογικές εξετάσεις, οι οποίες, έμμεσα, υπολογίζουν τη δραστικότητα των αιμοπεταλίων. Σύμφωνα με τις οδηγίες της κατασκευάστριας εταιρίας για την ανωτέρω μέθοδο, δείγματα ούρων στα οποία ανευρίσκονται επίπεδα > 1500 pg 11dhTΧB 2 /mg κρεατινίνης ούρων, θεωρείται ότι εμφανίζουν αντίσταση στη δράση της ασπιρίνης, ενώ σε δείγματα στα οποία ανευρίσκονται επίπεδα < 1500 pg 11dhTΧB 2 /mg κρεατινίνης ούρων, θεωρείται ότι η ασπιρίνη είναι αποτελεσματική.

11 Αντίσταση στην ασπιρίνη 327 Παρά το γεγονός ότι και η συγκεκριμένη μέθοδος παρουσιάζει και αυτή προβλήματα ως προς την επαναληψιμότητα, την ευαισθησία και την ειδικότητα 30 (μέτρηση και της εξωαιμοπεταλιακής παραγωγής ΤXΑ 2 31 ), η ανωτέρω μέθοδος θεωρείται ότι αντικατοπτρίζει καλύτερα από τις προηγούμενες την «κλινική αντίσταση στην ασπιρίνη», μιας και είναι η μόνη μέθοδος που έχει καλή συσχέτιση με τους άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου 32 και αποτελεί την πλέον σχετική προσέγγιση για την ανεύρεση ασυμπτωματικών ατόμων στα οποία θα αποτύχει η αντιαιμοπεταλιακή δράση της ασπιρίνης. 16 Έχουν δημοσιευτεί αρκετές μελέτες εκτίμησης των επιπέδων της αντίστασης στη δράση της ασπιρίνης, χρησιμοποιώντας διαφορετικές μεθόδους και οι οποίες την υπολογίζουν από 5,5 56,8% του πληθυσμού που λαμβάνει ασπιρίνη Η κλινική σημασία του ελέγχου της ανταπόκρισης στην ασπιρίνη είναι πολύ σημαντική. Το 2002 σε δημοσιευμένη κλινική μελέτη, που αξιολογεί τον κίνδυνο σε ασθενείς για καρδιαγγειακά επεισόδια και χρησιμοποίησε ως δείκτη της in vivo ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων, τον έλεγχο της 11-δεϋδροθρομβοξάνης Β 2, αναφέρεται ότι οι ασθενείς με μη ανταπόκριση στην ασπιρίνη διέτρεχαν 3,5 φορές υψηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας από καρδιαγγειακό επεισόδιο σε σύγκριση με ασθενείς που είχαν καλή ανταπόκριση στην ασπιρίνη. 16 Επίσης, και σε άλλη κλινική μελέτη, που αξιολογεί την αντίσταση στην ασπιρίνη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο, εκτιμώντας τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων, καταδεικνύει ότι οι πιθανότητες κινδύνου θανάτου είναι τριπλάσιες σε εκείνους τους ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στην ασπιρίνη. 33 Η δυνατότητα του ελέγχου της ανταπόκρισης στη χορήγηση της ασπιρίνης επιτρέπει στους θεράποντες ιατρούς να παρέχουν αποτελεσματικά την ασπιρίνη στους ασθενείς τους και στους ασθενείς παρέχει την ασφάλεια ότι η ασπιρίνη «δουλεύει» σε αυτούς αποτελεσματικά, αναστέλλοντας τη λειτουργία των αιμοπεταλίων. Η εξατομικευμένη χορήγηση της ασπιρίνης στην ιδανική της δόση είναι σημαντική γιατί, σε αντίθετη περίπτωση, της αναποτελεσματικής θεραπείας, πολλαπλασιάζει ο κίνδυνος ανεπιθύμητων συμβάντων περιλαμβανομένου και του υψηλότερου κινδύνου θανάτου. 16,33 Σε παρόμοιες περιπτώσεις, θα πρέπει να εφαρμόζονται άλλες επιλογές αντιαιμοπεταλιακής θεραπείας. Επίλογος Συνοψίζοντας, μπορεί να λεχθεί ότι ως αντίσταση στην αντιαιμοπεταλιακή δράση της ασπιρίνης ορίζεται η αδυναμία της να μειώσει την παραγωγή θρομβοξάνης Α 2 από τα αιμοπετάλια και επακόλουθα να μειωθεί η ενεργοποίηση και η συσσώρευση των αιμοπεταλίων. Ο επιπολασμός της αντίστασης στην ασπιρίνη κυμαίνεται από 5,5 56,8%. 37 Η αντίσταση στην ασπιρίνη μπορεί να διακριθεί σε κλινική και σε εργαστηριακή αντίσταση και ανάλογα με τους μηχανισμούς που την προκαλούν να ταξινομηθεί στον τύπο Ι (φαρμακοκινητικό), στον τύπο ΙΙ (φαρμακοδυναμικό) και στον τύπο ΙΙΙ (μηχανισμοί, μη ευαίσθητοι στην ασπιρίνη που ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια). Ήδη βρίσκονται σε εφαρμογή, διεθνώς, εντατικές προσπάθειες από πολλά εργαστηριακά και ερευνητικά κέντρα με στόχο την ακριβέστερη ανίχνευση των ασθενών με αντίσταση στην αντιθρομβωτική δράση της ασπιρίνης, ενώ διεξάγονται κλινικές μελέτες για να βελτιωθούν τα κλινικά αποτελέσματα που είναι βασισμένα σε δοκιμασίες της λειτουργικότητας και της εκτίμησης της ενεργοποίησης των αιμοπεταλίων. Επίσης, απαιτούνται περισσότερες έρευνες για την καλύτερη κατανόηση του μηχανισμού, της επίπτωσης, της κλινικής σημασίας και της αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης του φαινομένου αυτού. SUMMARY Aspirin resistance: A short review of the literature Α. STYLIANAKIS, 1 G. MERTZANOS 2 1 Microbiology-Immunology Laboratory, 2 Department of Cardiology, KAT Hospital of Athens, Kifissia, Greece Aspirin resistance is defined as therapeutic failure (i.e., individuals not responding to treatment when administered a therapeutic dose of the drug; clinical resistance) or as the inability of

12 328 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 the drug to reduce the production of thromboxane A 2 by the platelets (laboratory or biochemical resistance). Thromboxane A 2 is a vasoconstrictor and a platelet-activator agent. Aspirin resistance is categorized as type I (pharmacokinetic), type II (pharmacodynamic) and type III (including non sensitivity to aspirin of mechanisms which activate platelets). The prevalence of this phenomenon in the population administered the drug ranges between 5% and 57%. The detection of aspirin resistance is performed by platelet function tests (optical or impedance aggregometry, bedside tests using PFA-100, VerifyNow or ChronoLog analyzers etc.), by using ex-vivo platelet activators or by estimation of the 11-dehydrothromboxane B 2 levels in serum or urine samples. All these diagnostic methods have advantages and disadvantages related to their sensitivity, specificity and reproducibility and to interlaboratory standardization. The estimation of the 11-dehydrothromboxane B 2 levels in serum or urine is considered to be method better reflecting clinical resistance and its results show good correlation with other risk factors for atherothrombotic disease. The optimum test identifying individuals possessing aspirin resistance and the clinical utilization of its results remain to be elucidated. Acta Microbiologica Hellenica 2008, 53 (6): Key words: Aspirin resistance, thrombaxane A 2 Βιβλιογραφία 1. Jack DB. One hundred years of aspirin. Lancet 1997, 350: Eidelman RS, Hebert PR, Weisman S, Hennekens CH. An update on aspirin in the primary prevention of cardiovascular disease. Arch Intern Med 2003, 163: Antithrombotic Trialists Collaboration. Collaborative meta-analysis of randomized trials of antiplatelet therapy for prevention of death, myocardial infarction, and stroke in high risk patients. Br Med J 2002, 324: Catella-Lawson F, Reilly M, Kapoor S, Cucchiara A, DeMarco S, Turner B et al. Cyclooxygenase inhibitors and the antiplatelet effects of aspirin. N Engl J Med 2001, 345: Roberts LJ, Sweetman BJ, Oates JA. Metabolism of thromboxane B 2 in man. J Biol Chem 1981, 256: Lawson JA, Patrono C, Ciabattoni G, Fitzgerald GA. Long-lived enzymatic metabolites of thromboxane B 2 in the human circulation. Anal Biochem 1986, 155: Ciabattoni G, Pugliese F, Davi G, Pierucci A, Simonetti BM, Patrono C. Fractional conversion of thromboxane B 2 to urinary 11-dehydrothromboxane B 2 in man. Biochim Biophys Acta 1989, 992: Patrono C, Coller B, Fitzgerald GA, Hirsh J, Roth G. Platelet-active drugs: The relationships among dose, effectiveness, and side effects. Chest 2004, 126:234S 264S 9. Patrono C. Aspirin resistance: Definition, mechanisms and clinical read-outs. J Thromb Haemost 2003, 1: Fitzgerald GA. Parsing an enigma: The pharmacodynamics of aspirin resistance. Lancet 2003, 361: Halushka M, Walker L, Halushka P. Genetic variation in cyclooxygenase 1: Effects on response to aspirin. Clin Pharmacol Ther 2003, 73: Cambria-Kiely JA, Gandhi PJ. Aspirin resistance and genetic polymorphisms. J Thromb Thrombolysis 2002, 14: Schafer AI. Genetic and acquired determinants of individual variability of response to antiplatelet drugs. Circulation 2003, 108: Schror K, Weber AA, Hohlfeld T. Aspirin resistance. Blood Cells Mol Dis 2006, 7: Cattaneo M. Aspirin and clopidogrel resistance: Clinical issues. Arterio Thromb Vasc Boil 2004, 24: Eikelboom JW, Hirsh J, Weitz JL, Johnston M, Yi Q, Yusuf S. Aspirin-resistant thromboxane biosynthesis and the risk of myocardial infraction, stroke, or cardiovascular death in patients at high risk for cardiovascular events. Circulation 2002, 105: Hankey GJ, Eikelboom JW. Aspirin resistance. Lancet 2006, 367:

13 Αντίσταση στην ασπιρίνη Hung J, Lam JY, Lacoste L, Letchakovski G. Cigarette smoking accurately increases platelet thrombus formation in patients with coronary artery disease taking aspirin. Circulation 1995, 92: Weber AA, Liesener S, Schanz A, Hohlfeld T, Schror K. Habitual smoking causes an abnormality in platelet thromboxane A2 metabolism and results in an altered susceptibility to aspirin effects. Platelets 2000, 11: Reilly M, Delanty N, Lawson JA, Fitzgerald GA. Modulation of oxidant stress in vivo in chronic cigarette smokers. Circulation 1996, 94: Cipollone F, Ciabattoni G, Patrignani P, Pasquale M, Di Gregorio D, Bucciarelli T et al. Oxidant stress and aspirin-insensitive thromboxane biosynthesis in severe unstable angina. Circulation 2000, 102: Friend M, Vucenik I, Miller M. Research pointers: Platelet responsiveness to aspirin in patients with hyperlipidemia. Br Med J 2003, 326: Cotter G, Shemesh E, Zehavi M, Dinur I, Rudnick A, Milo O et al. Lack of aspirin effect: Aspirin resistance or resistance to taking aspirin? Am Heart J 2004, 147: Weber AA, Przytulski B, Schanz A, Hohlfeld T, Schror K. Towards a definition of aspirin resistance: A typological approach. Platelets 2002, 13: Patel D, Moonis M. Clinical implications of aspirin resistance. Expert Rev Cardiovasc Ther 2007, 5: De Gaetano G, Cerletti C. Aspirin resistance: A revival of platelet aggregation tests? [Letter] Thromb Haemost 2003, 1: Gum PA, Kottke-Marchant K, Welsh PA, White J, Topol EJ. A prospective, blinded determination of the natural history of aspirin resistance among stable patents with cardiovascular disease. J Am Col Card 2003, 41: Kratzer MAA, Bellucci S, Caen JP. Detection of abnormal platelet function with an in vitro model of primary haemostasis. Haemostasis 1985, 15: Born GVR. Aggregation of bloοd platelets by adenosine diphosphate and its reversal. Nature 1962, 2: Hankey GJ, Eikelboom JW. Aspirin resistance [Editorial]. Br Med J 2004, 328: Catella F, Fitzgerald GA. Paired analysis of urinary thromboxane B 2 metabolites in humans. Thromb Res 1987, 47: Faraday N, Becker DM, Yanek LR, Herrera-Galeano JE, Segal JB, Moy TF et al. Relation between atherosclerosis risk factors and aspirin resistance in a primary prevention population. Am J Cardiol 2006, 15: Gum P, Kottke-Marchant K, Poggio E, Gurm H, Welsh PA, Brooks L et al. Profile and prevalence of aspirin resistance in patients with cardiovascular disease. Am J Cardiol 2001, 88: Helgason CM, Bolim KM, Hoff JA, Winkler SR, Mangat A, Tortorice KL et al. Development of aspirin resistance in persons with previous ischemic stroke. Stroke 1994, 25: Pappas JM, Westengard JC, Bull BS. Population variability in the effect of aspirin on platelet function. Implications for clinical trials and therapy. Arch Pathol Lab Med 1994, 118: Grotemeyer KH, Scharafinski HW, Husstedt IW. Two-year follow-up of aspirin responder and aspirin non-responder. A pilot study including 180 post-stroke patients. Thromb Res 1993, 71: Paniccia R, Antonucci E, Gori AM, Marcucci R, Poli S, Romano E et al. Comparison of different methods to evaluate the effect of aspirin on platelet function in high-risk patients with ischemic heart disease receiving dual antiplatelet treatment. Am J Clin Pathology 2007, 128: Υπεύθυνος αλληλογραφίας: Αντώνιος Στυλιανάκης Μικροβιολογικό Τμήμα Νοσοκομείου «ΚΑΤ» Νίκης Κηφισιά Τηλ.: xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

14 330 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Prions και σπογγοειδείς εγκεφαλοπάθειες Νεότερα δεδομένα Κ. Κοντόκωστας, Ι. Κοντοπίδης, Γ. Βρυώνη Τα prions συνιστούν λοιμογόνους παράγοντες πολύ μικρού μεγέθους, οι οποίοι συντίθενται αποκλειστικά από μια σιαλογλυκοπρωτεΐνη της κυτταρικής μεμβράνης ορισμένων φυσιολογικών κυττάρων, την ονομαζόμενη PrP 27 30, πολλαπλασιάζονται δε μέσω μιας διαδικασίας αλληλομετατροπής που αφορά στην τριτοταγή δομή των μορίων τους. Τα prions ενέχονται για τη μετάδοση των λοιμογόνων σπογγοειδών εγκεφαλοπαθειών, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε άλλα θηλαστικά, νευροεκφυλιστικών δηλαδή νόσων, όπως είναι η Creutzfeldt-Jacob και η νόσος scrapie των προβάτων, που προκαλούν χαρακτηριστικές αμυλοειδικές βλάβες στο εγκεφαλικό παρέγχυμα, αλλά και στο περιφερικό νευρικό σύστημα. Τα επιδημιολογικά δεδομένα, τα οποία έχουν καταγραφεί παγκόσμια μέχρι και τα τέλη του 2008 υποδηλώνουν την ανάγκη βελτίωσης των διαγνωστικών τεχνικών και εύρεσης αντίστοιχων θεραπευτικών μέσων. Στο διάστημα των τελευταίων δύο ετών σημειώθηκαν 36 κρούσματα BSE σε βοοειδή, διεσπαρμένα σε 12 διαφορετικές χώρες, ενώ όσον αφορά στον ανθρώπινο πληθυσμό τα επιβεβαιωμένα περιστατικά vcjd ανά την υφήλιο αγγίζουν τα 227 μέχρι το Δεκέμβριο του Επιπρόσθετα, η απομόνωση μιας ιδιότυπης αλληλουχίας βαλινών στο γονιδίωμα μίας 39χρονης ασθενούς πριν από ένα εξάμηνο, εντατικοποίησε την έρευνα στον τομέα της οικογενούς μορφής της νόσου με τις μεταλλάξεις του γονιδίου PRNP στα κωδικόνια 200 και 178 να ενοχοποιούνται περισσότερο. Στο διαγνωστικό τομέα, οι μελέτες των Bastian και Frank Owen του Πανεπιστημίου της Νέας Ορλεάνης που άρχισαν το 2005 και ολοκληρώθηκαν πρόσφατα, βελτίωσαν τη χρήση των μονοκλωνικών αντισωμάτων στη μελέτη ιστικών δειγμάτων με την επεξεργασία των τελευταίων σε διαλύματα γουανιδίνης-θειοκινάσης, τα οποία ελαττώνουν τη μολυσματικότητα των δειγμάτων και διαφυλάσσουν τις ευαίσθητες ισομορφές των πρωτεϊνών. Τα παραπάνω σε συνδυασμό με τη βελτίωση της τεχνικής CDI οδήγησαν στη δημιουργία ενός test ούρων, το οποίο βασίζεται στη χρήση Σ αλβουμίνης, ανοσοσφαιρίνης IgG και αντισωμάτων PrPmAb 3F4 και 6H4 και προσφέρει διάγνωση στο 1/3 του χρόνου επώασης στα πειραματόζωα. Τελικά, στο θεραπευτικό τομέα οι έρευνες του Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα

15 Νεότερα δεδομένα για τα prions 331 Πανεπιστημίου της Ζυρίχης οδήγησαν το 2007 στη δημιουργία ενός εμβολίου (μέχρι και σήμερα βρίσκεται υπό πειραματικό στάδιο δοκιμών), η αρχή του οποίου βασίζεται στην εντόπιση μιας τριάδας νουκλεοτιδίων στην εξωτερική επιφάνεια της prion πρωτεΐνης, xxxxxxxxx που προβάλλει μόνο κατά τη διαδικασία της αλληλομετατροπής και επομένως μπορεί xxxxxxxxx να συνδεθεί με στοχευμένα αντισώματα. Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ 2008, 53 (6): Λέξεις κλειδιά: Διάγνωση, εμβόλιο, επιδημιολογία, prions, σπογγοειδείς εγκεφαλοπάθειες Εισαγωγή Με την απομόνωση των prions κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ερευνητικά θέματα που απασχολούν τη σύγχρονη ιατρική επιστήμη και τη Βιολογία. Τα prions συνιστούν λοιμογόνους παράγοντες πολύ μικρού μεγέθους, οι οποίοι συντίθενται αποκλειστικά από μια σιαλογλυκοπρωτεΐνη της κυτταρικής μεμβράνης 1 ορισμένων φυσιολογικών νευρικών και αιμοποιητικών κυττάρων, 2,3 την ονομαζόμενη PrP Αντίθετα με το κεντρικό δόγμα της Βιολογίας, τα prions φαίνεται να μη φέρουν κάποιο είδος νουκλεϊνικού οξέος 4 αποτελώντας τους πρώτους λοιμογόνους παράγοντες που πολλαπλασιάζονται μέσω μιας μοναδικής διαδικασίας αλληλομετατροπής. Η επιτελούμενη αυτή αλλαγή της στερεοδιαμόρφωσής τους από σύνολο τριών α ελίκων σε δομή β επιπέδου 5 ενοχοποιείται για την παθογένεση των λοιμογόνων σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε άλλα θηλαστικά, νευροεκφυλιστικών δηλαδή νόσων, όπως είναι η Creutzfeldt-Jacob 6 και η νόσος scrapie των προβάτων, 7 που προκαλούν χαρακτηριστικές αμυλοειδικές βλάβες στο εγκεφαλικό παρέγχυμα, αλλά και στο περιφερικό νευρικό σύστημα. Η βαρύτητα των επιδημιών που έχουν ξεσπάσει κατά περιόδους και η ταχύτατη μοιραία κατάληξη των προαναφερθεισών νόσων και των παραλλαγών τους έχει εγείρει μια πληθώρα μελετών και πειραματικών ερευνών, οι οποίες στοχεύουν στη διαλεύκανση της παθοφυσιολογίας του μορίου αυτού, στην ανάπτυξη ευαίσθητων διαγνωστικών τεχνικών για τον εντοπισμό του, καθώς και στην εύρεση θεραπευτικών σχημάτων για την αντιμετώπισή του. Αν και σε κάποιο βαθμό, έως σήμερα, έχει διαλευκανθεί ο παθοφυσιολογικός μηχανισμός που συντηρεί τις λοιμογόνες ιδιότητες των τροποποιημένων PrPSc πρωτεϊνών, 8,9 η μελέτη της επιδημιολογίας των νευροεκφυλιστικών συνδρομών που προκαλούν και η παρακολούθηση των διαγνωστικών εξελίξεων προς μια κατεύθυνση που στοχεύει στην επίσπευση της κρίσιμης διαγνωστικής περιόδου, συνιστούν τομείς που βρίσκονται υπό συνεχή εξέλιξη και αποτελούν και τους στόχους της παρούσας ανασκόπησης. Συνοπτική επιδημιολογία νοσημάτων προκαλούμενων από prions Η αιτιολογική συσχέτιση του τρόπου μετάδοσης των λοιμωδών εγκεφαλοπαθειών με το ιδιαίτερα ασυνήθιστο μοριακό υπόστρωμα των λοιμογόνων παραγόντων που τις προκαλούν, ερμηνεύει την ανάγκη της γρήγορης διάγνωσης. Είναι αποδεδειγμένο ότι σε πολλές περιπτώσεις των παρόμοιων με τη scrapie πρώτη εξακριβωμένη μορφή σπογγοειδούς εγκεφαλοπάθειας νόσων του ανθρώπου, δεν υπήρξε μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, αλλά σε μερικές οικογένειες η νόσος εμφανιζόταν ως κληρονομική. 10 Υπολογίζεται ότι το 10% των ανθρώπινων νόσων από prions είναι οικογενείς, με επίπτωση στα μισά μέλη της οικογένειας, γεγονός που υποδηλώνει τόσο την υψηλή μολυσματική ισχύ των λοιμογόνων PrPSc, όσο και τη μεγάλη διεισδυτικότητα των γονιδίων που ενοχοποιούνται για την κληρονομούμενη ευπάθεια, η οποία παρατηρείται κλιμακούμενη στις πληθυσμιακές ομάδες. 11 Στη μετάδοση της νόσου από είδος σε είδος ως μοναδικός προστατευτικός παράγοντας αντιπαρατίθεται το «βιολογικό φράγμα», 12,13 το οποίο υπαγορεύεται από τη βιολογική απόσταση που υπάρχει στη δομή των prions διαφόρων ειδών, όπως για παράδειγμα τα prions των βοοειδών και του ανθρώπου διαφέρουν

16 332 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 κατά πολύ (30 αμινοξέα). Παρά το γεγονός αυτό, όμως, μέχρι το 1998, είχαν πεθάνει > 30 άτομα από την vcjd, η οποία πιθανολογείται ότι οφείλεται στον αιτιολογικό παράγοντα της σπογγοειδούς εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών. Άρα, είναι εύκολα αντιληπτό ότι αδυνατούμε να ασκήσουμε έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο η νόσος τροποποιείται και μεταδίδεται από είδος σε είδος. Σπογγοειδής εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (BSE) Η BSE αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά στη Μεγάλη Βρετανία το και μέχρι το 2001 είχαν ανακοινωθεί κρούσματα μόνο στη Μεγάλη Βρετανία, αποτελώντας το 98% των κρουσμάτων εντός Ευρώπης. 15 Κατά την περίοδο καταγράφηκε εξάπλωση των κρουσμάτων και σε χώρες εκτός Ευρώπης, όπως στον Καναδά, την Ιαπωνία και το Ισραήλ. 16 Από την 1η Σεπτεμβρίου 2007 έως και σήμερα έχουν καταγραφεί 36 κρούσματα σε 12 χώρες, μεταξύ των οποίων και ορισμένες που δεν είχαν παλαιότερα κρούσματα της νόσου, όπως είναι η Σουηδία ή ελάχιστα περιστατικά, όπως ο Καναδάς. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκαν στο Βέλγιο (1) κρούσμα, στον Καναδά (1), στη Δανία (1), στη Γαλλία (14), στη Γερμανία (2), στην Ιταλία (3), στην Ιαπωνία (1), στην Ολλανδία (3), στην Πολωνία (7), στη Σουηδία (1), στη Μεγάλη Βρετανία (1) και στις ΗΠΑ (2) κρούσματα. 17 Στην Αμερική, μερικά περιστατικά «δίκην» BSE λοιμώξεων στα βοοειδή πιστεύεται ότι έχουν προκαλέσει την έκρηξη επιζωοτίας στα αμερικανικά ελάφια (CWD), 18 γεγονός όμως που αποτελεί μια μη επιβεβαιωμένη επιστημονικά υπόθεση. 19 Η νόσος BSE εμφανίζεται σε ποσοστό, περίπου 75% των ζώων από τα προσβεβλημένα κοπάδια, γεγονός που υποδεικνύει ίσως μια βασική διαφορά στην επιδεκτικότητα και την ευαισθησία των διαφόρων ζώων. Ο κίνδυνος εμφάνισης της νόσου είναι μεγαλύτερος στα νεαρά ζώα (30:1), με τη νόσο να εμφανίζεται πολύ σπάνια σε βοοειδή ηλικίας < 36 μηνών. Η περίοδος επώασης είναι 2,5 8 έτη. 17 Τα επιδημιολογικά δεδομένα των BSE και scrapie δείχνουν ότι μπορεί η μία να έχει σχέση με την άλλη. Σχετικά σημειώνεται ότι η εμφάνιση της BSE συνδέεται με τη διατροφή των βοοειδών με ζωικές τροφές που προέρχονται από ελλειπώς επεξεργασμένα προϊόντα προβάτων που έπασχαν από scrapie 20. Η κατεργασία των ζωοτροφών αυτών σε χαμηλότερες θερμοκρασίες της θερμοκρασίας καταστροφής των prions πιθανολογείται ότι ήταν η αιτία εμφάνισης της BSE. Εντούτοις, νεότερα ερευνητικά δεδομένα φαίνεται να καταργούν την υπόθεση αυτή θεωρώντας τις δύο ως εντελώς ανεξάρτητες νοσολογικές οντότητες. Νόσος Creutzfeldt-Jacob (CJD) Σποραδική μορφή (scjd): Η CJD περιγράφηκε για πρώτη φορά από τους H.G. Creutzfeldt και A.M. Jacob το 1920 και 1921, αντίστοιχα. Τυπικά, ο θάνατος λαμβάνει χώρα < 1 χρόνο μετά από την έναρξη των συμπτωμάτων. Η scjd είναι η πιο συχνά εμφανιζόμενη μορφή CJD, αποτελώντας το 85% περίπου όλων των περιπτώσεων, με αναφορές σε 50 χώρες. Προσβάλλει άνδρες και γυναίκες με την ίδια σχεδόν συχνότητα και εμφανίζεται γύρω στα 65 χρόνια της ηλικίας, αν και μπορεί να εμφανιστεί και σε πολύ νεότερους ανθρώπους (π.χ 20 ετών). 21 Η επίπτωση της νόσου έχει βρεθεί ότι κυμαίνεται από 0,5 1 περιπτώσεις ανά κατοίκους, ανά έτος, ποικίλλουσα από 0,5/ στην Ιαπωνία μέχρι 0,75/ σε Αγγλία, Γαλλία και Γερμανία. Όμως, εξαιτίας της συσχέτισής της με την ηλικία, οι περιπτώσεις είναι >3/ /έτος σε άτομα ηλικίας ετών και <0,2/ σε άτομα <40 ετών. Μετά από την εμφάνιση της BSE, παρατηρήθηκε μια αύξηση στην επιτήρηση της CJD γύρω στο 1990 στη Βρετανία. 22 Κάτι παρόμοιο παρατηρήθηκε και σε άλλες χώρες, με αποτέλεσμα τη φαινομενική αύξηση των κρουσμάτων της scjd, όχι λόγω αληθούς αύξησης της επίπτωσης, αλλά λόγω αυξημένης επιτήρησης. Επίσης, η scjd δεν φαίνεται να είναι συχνότερη σε χώρες με έξαρση της νόσου scrapie, ή σε χώρες όπου οι άνθρωποι καταναλώνουν μάτια ή μυαλό προβάτων. 22 Η scjd είναι επίσης παρούσα σε χώρες που δεν έχει εμφανιστεί scrapie. Η scjd δεν μεταδίδεται μέσω της συνηθισμένης κοινωνικής και σεξουαλικής επαφής. Πρόσφατες έρευνες, που δεν έχουν επιβεβαιωθεί, αναφέρουν ότι η scjd είναι συχνότερη σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε πολλές χειρουργικές επεμβάσεις, σε άτομα που εργάζονται σε φάρμες και σε συγγενείς ασθενών που πέθαναν από άνοια, διαφορετικής όμως αιτιολογίας από την CJD. 23 Οικογενής μορφή (fcjd): Περίπου το 10% όλων των ευρωπαϊκών περιπτώσεων CJD οφείλονται σε μια κληρονομούμενη αυτοσωμικώς επικρατούσα

17 Νεότερα δεδομένα για τα prions 333 μετάλλαξη του γονιδίου PRNP της πρωτεΐνης prion. Συγκεκριμένα, αρκούν μόνο ένας από τους εξής τρεις συνδυασμούς: Αντικατάσταση στο 200 ο κωδικόνιο του γλουταμινικού οξέος από λυσίνη ή αντικατάσταση στο 178 ο κωδικόνιο του ασπαρτικού οξέος από ασπαραγίνη με ταυτόχρονο πολυμορφισμό για τη βαλίνη στη θέση 129 όταν ο πολυμορφισμός είναι της μορφής Met/Met τότε η συγκεκριμένη μετάλλαξη προκαλεί οικογενή θανατηφόρο αϋπνία και όχι CJD ή, τέλος, αντικατάσταση στο 210 ο κωδικόνιο της βαλίνης από ισολευκίνη Η κλινική πορεία της fcjd διαφέρει ανάλογα με το συγκεκριμένο είδος της μετάλλαξης και συχνά εμφανίζεται γρηγορότερη εγκατάσταση και μακρύτερη πορεία της νόσου σε σχέση με τη scjd. Η διείσδυση της αιτιολογικής μετάλλαξης κυμαίνεται από 0,5 1. Ιατρογενής μορφή (icjd): Μέχρι σήμερα, όλες οι περιπτώσεις icjd οφείλονται σε έκθεση σε μολυσμένο εγκεφαλικό παρέγχυμα, υπόφυση, συγκεκριμένα, ή οφθαλμικό ιστό, και πιο συγκεκριμένα, σε μεταμόσχευση κερατοειδούς ή και σκληρής μήνιγγας, μετά από εφαρμογή μη αποστειρωμένων ηλεκτροδίων στον εγκέφαλο νέων ή εφήβων, καθώς και μετά από χρήση μη αποστειρωμένων νευροχειρουργικών εργαλείων. 28 Οι περισσότερες περιπτώσεις icjd έχουν αναφερθεί σε ασθενείς που θεραπεύονταν με μολυσμένη ανθρώπινη αυξητική ορμόνη (HGH). Η πρώτη περίπτωση icjd λόγω μολυσμένης αυξητικής ορμόνης αναφέρθηκε το 1985, και από τότε οι περιπτώσεις έχουν φθάσει τις 139 μέχρι το Επιπρόσθετα, έχουν αναφερθεί και 4 περιπτώσεις icjd στην Αυστραλία, μετά από θεραπεία με μολυσμένη πτωματική ανθρώπινη υποφυσιακή γοναδοτροπίνη. Μέχρι τώρα, περιπτώσεις icjd έχουν αναφερθεί σε 7 χώρες [Γαλλία (74 περιπτώσεις), Ηνωμένο Βασίλειο (35 περιπτώσεις), ΗΠΑ (22 περιπτώσεις), Νέα Ζηλανδία (5 περιπτώσεις), Αυστραλία, Ολλανδία και Βραζιλία από 1 περίπτωση]. Η επίπτωση για icjd σε ασθενείς θεραπευόμενους με πτωματική HGH υπολογίζεται από 0,3 10,9%. Ο μέσος χρόνος επώασης αυτών των περιπτώσεων υπολογίζεται σε 12 χρόνια. 29 Οι περιπτώσεις icjd οφειλόμενες σε μεταμόσχευση σκληράς μήνιγγας ανέρχονται σε 114 και έχουν αναφερθεί από 16 χώρες. Περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις έχουν αναφερθεί από την Ιαπωνία και οφείλονται σε εμφυτεύματα σκληράς μήνιγγας, τα οποία είχαν παραχθεί από μια γερμανική εταιρεία το Η επίπτωση για icjd σε νευροχειρουργημένους Ιάπωνες ασθενείς κατά την περίοδο , υπολογίζεται ανάμεσα σε 0,025 0,053%. Ο μέσος χρόνος επώασης γι αυτές τις περιπτώσεις ανέρχεται στα 6 χρόνια. 29 Περίπτωση icjd μετά από μετάγγιση αίματος ή χρήση πλάσματος δεν έχει αναφερθεί. Τροποποιημένη μορφή (vcjd): Το 1996 περιγράφηκε στη Βρετανία μια νέα ποικιλία της CJD, μετά από τη διάγνωση 10 περιπτώσεων άτυπης CJD σε ασθενείς <40 ετών. 30,31 Κανένας από τους ασθενείς αυτούς δεν είχε ιατρικό ιστορικό που να υποδεικνύει ιατρογενή ή οικογενή προέλευση της νόσου. Επίσης, υπήρχαν και μερικά κλινικά σημεία διαφορετικά από εκείνα της scjd. Από τότε, έχουν αναπτυχθεί διάφορες διαγνωστικές μέθοδοι για την ανίχνευση και τη διαφοροδιάγνωση της vcjd από τις άλλες μορφές της νόσου. Μέχρι τον Ιούλιο του 2008, είχαν αναφερθεί 167 επιβεβαιωμένες περιπτώσεις vcjd στο Ηνωμένο Βασίλειο, μαζί με άλλες 19 πιθανές περιπτώσεις vcjd, 32 ενώ η περίπτωση μίας 39χρονης ασθενούς που απεβίωσε στις 2 Ιανουαρίου του 2008 και έφερε στο γονιδίωμά της μια ιδιότυπη αλληλουχία από βαλίνες, θέτει το ερώτημα αν υπάρχει ακόμη μία μη αναγνωρισμένη μορφή vcjd. Εκτός από αυτές τις 186 περιπτώσεις, άλλες 23 έχουν διαγνωστεί στη Γαλλία, 4 στην Ιρλανδία, 3 στις ΗΠΑ, 3 στην Ισπανία, 2 στην Ολλανδία, 2 στην Πορτογαλία, από 1 σε Καναδά, Ιταλία και Ιαπωνία και, τέλος, 1 στη Σαουδική Αραβία. Μέχρι τα τέλη του 2008, ο νεότερος ασθενής από vcjd ήταν 12 ετών ενώ ο γηραιότερος ήταν 74 ετών και το σύνολο των κρουσμάτων 262 ασθενείς. 33 Για την vcjd, ο μέσος χρόνος εμφάνισης συμπτωμάτων είναι τα 26 έτη ενώ ο μέσος χρόνος θανάτου είναι τα 28 έτη. Η νόσος προσβάλλει κατά 45% τις γυναίκες και κατά 55% τους άνδρες και δεν είναι ακόμη γνωστός ο λόγος που προσβάλλει τόσο νέους ανθρώπους. Ο αναμενόμενος αριθμός περιπτώσεων vcjd είναι πολύ ασταθής και μπορεί να κυμαίνεται από μερικές εκατοντάδες μέχρι πάρα πολλές χιλιάδες. Διάφορα στοιχεία από εργαστηριακές μελέτες στηρίζουν την υπόθεση ότι η vcjd προκαλείται από το ίδιο αίτιο που προκαλεί και την BSE. Παρόλο που ο ακριβής μηχανισμός μετάδοσης του αιτίου της BSE στον άνθρωπο δεν έχει εξακριβωθεί, είναι πολύ πιθανό ότι η vcjd προκαλείται από την κατανάλωση ιστών μοσχαριών μολυσμένων από BSE prions. Ένας συνολικός αριθμός μισού εκατομμυρίου περίπου

18 334 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 μολυσμένων από BSE βοοειδών είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την παραγωγή τροφίμων στη Μεγάλη Βρετανία, πριν ακόμη αναφερθεί ο κίνδυνος πρόκλησης vcjd. Εκατομμύρια ανθρώπων έχουν εκτεθεί στο prion της BSE μέσω αυτών των τροφίμων, ιδίως κατά την περίοδο Ο πίνακας 1 παρουσιάζει ορισμένα συγκεντρωτικά δεδομένα κρουσμάτων των διαφόρων παραλλαγών της CJD (Πηγή: National Prion Disease Pathology Surveillance Center). Το test ούρων και το εμβόλιο: Αναλυτική παρουσίαση της διαγνωστικής και θεραπευτικής επανάστασης Η διάγνωση των νοσημάτων που προκαλούνται από prions μέχρι πρότινος βασιζόταν στην παθολογοανατομική μελέτη δειγμάτων εγκεφαλικού ιστού από πάσχοντες, καθώς και στην προσεκτική κλινική παρατήρηση σημείων και συμπτωμάτων που διαφοροδιαγιγνώσκουν τις μεταδιδόμενες σπογγοειδείς εγκεφαλοπάθειες από άλλες νευροεκφυλιστικές νόσους. 35 Η βιοχημική εξέταση του ΕΝΥ εύρεση αυξημένης συγκέντρωσης νεοπτερίνης και ενολάσης καθώς και οι σύγχρονες απεικονιστικές μέθοδοι εγκεφάλου αυξημένης έντασης σήμα στο φακοειδή πυρήνα λόγω καθίζησης ινιδίων SAFs και η ανάπτυξη της μεθόδου βιοψίας δείγματος από λεμφικό ιστό αμυγδαλών 36,37 συνιστούν τις πλέον σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους ευρείας εφαρμογής. Η συνεχής μείωση του αριθμού των κρουσμάτων παγκοσμίως, αποτέλεσμα της συστηματικής επιτήρησης, καταδεικνύει τη σπουδαιότητα της ταχύτητας και της ειδικότητας των διαγνωστικών μέσων και συνεπώς, η έρευνα για τη βελτίωση των δύο αυτών τομέων οφείλει να συνεχιστεί. Ακολούθως, αναλύονται ορισμένες προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή. Μοριακές και βιοχημικές μελέτες. Ένα βασικό σημείο, το οποίο έχρηζε διαλεύκανσης ώστε να αναπτυχθούν περισσότερο ευαίσθητες τεχνικές ταυτοποίησης του νοσογόνου παράγοντα καθώς και να διανοιχθούν νέοι ορίζοντες για μια ενδεχόμενη θεραπεία, ήταν ο τρόπος πολλαπλασιασμού των prions. Στις 4 Απριλίου του 2003, το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης ανακοίνωσε τα αποτελέσματα των εργαστηριακών μελετών του καθηγητή Νευρολογίας Adriano Aguzzi βάσει των οποίων ερμηνεύτηκε κάτι, το οποίο παρέμεινε αναπάντητο για περίπου 20 χρόνια. Ο Prusiner υποστήριζε ότι η ανωμάλου δομής πρωτεΐνη PrPSc προσδένεται και μεταβάλλει τη δομή της φυσιολογικής πρωτεΐνης, ισχυρισμός απόλυτα λογικός με βάση την έλλειψη νουκλεϊκών οξέων. Εντούτοις, σε κανένα ζώντα οργανισμό δεν είχε παρατηρηθεί η συγκεκριμένη διαδικασία έως και σήμερα. Η ερευνητική ομάδα του καθηγητή Aguzzi προσπάθησε να ερμηνεύσει τον παραπάνω μηχανισμό ακολουθώντας διαφορετική οδό: Κατασκεύασαν μια τεχνητή, τροποποιημένη prion πρωτεΐνη στην οποία ενσωμάτωσαν ένα τμήμα ανθρώπινου αντισώματος χρησιμοποιήθηκε ως «σημαία» για να προσδιοριστεί η διαδικασία μετατροπής και την έφεραν σε επαφή με μολυσμένο δείγμα. 36 Διαπιστώθηκε τότε ότι η διαδικασία μετατροπής της φυσιολογικής πρωτεΐνης σε παθολογική είναι ιδιαίτερα επιλεκτική και προαπαιτεί Πίνακας 1. Συγκεντρωτικά δεδομένα κρουσμάτων των διαφόρων παραλλαγών της νόσου Creutzfeldt-Jacob (CJD)

19 Νεότερα δεδομένα για τα prions 335 μια εξειδικευμένη επιφανειακή αλληλεπίδραση 37,38 των δύο πρωτεϊνών, παρατήρηση που συγκλίνει της υπόθεσης του Prusiner. Παράλληλα, με έκπληξη διαπιστώθηκε ότι η τροποποιημένη πρωτεΐνη μπορούσε να αλλάξει τη στερεοδιαμόρφωση της φυσιολογικής, η ίδια όμως δεν μεταβαλλόταν από την επαφή της με την παθογόνο PrPSc, γεγονός το οποίο στο μέλλον ενδέχεται να έχει θεραπευτικές εφαρμογές καθώς σημειώθηκε σαφέστατη αναστολή του πολλαπλασιασμού των παθολογικών πρωτεϊνικών παραγόντων του δείγματος. Έχοντας ως βάση τα παραπάνω, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στη μοριακή μελέτη της πρωτεΐνης PrPSc, με στόχο να εντοπίσουν αντιγόνα επιφανείας τα οποία ο οργανισμός ίσως να αδυνατεί να αναγνωρίσει. Στις 2 Ιουνίου του 2003, στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο άρχισαν έρευνες, οι οποίες πρόσφατα οδήγησαν στην αποκάλυψη των αρχών μιας νέας διαγνωστικής και, ταυτόχρονα, ανοσοθεραπευτικής προσέγγισης Ο επικεφαλής των ερευνών, καθηγητής Neil Cashman και υπεύθυνος του Κέντρου Ερευνών Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων υποστήριζε πάντοτε την ανάγκη εύρεσης ενός εμβολίου, το οποίο θα προερχόταν από ορό ζώων ή θα παραγόταν μέσω της γενετικής μηχανικής και θα εξασφάλιζε ανοσολογική μνήμη σε βοοειδή και ανθρώπους, ώστε να περιοριστεί τουλάχιστον ο βαθμός εξάπλωσης της νόσου. Ο παράγοντας, ο οποίος καθιστούσε αδύνατη τη δημιουργία εμβολίου ήταν η ίδια η φύση της παθογόνου πρωτεΐνης: Η PrPSc έχει ακριβώς την ίδια πεπτιδική σύνθεση με τη φυσιολογική PrPC με τις διαφορές τους να επικεντρώνονται μόνο στη στερεοδιάταξη. 43 Το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει τα αντιγόνα επιφανείας της PrPSc ως αυτοαντιγόνα και επομένως δεν επάγει ανοσολογική απάντηση εναντίον της. Η ομάδα του Neil Cashman επικέντρωσε τις μελέτες της σε καθεμιά από τις τρεις πολυπεπτιδικές αλυσίδες του μορίου της πρωτεΐνης σε υπομοριακό επίπεδο, ώστε να διαπιστωθεί κατά πόσο η παθογενής αλλαγή στερεοδιαμόρφωσης επηρεάζει τις αμινοξικές αλληλουχίες που εκτίθενται κάθε φορά στο εξωτερικό του συνολικού μορίου. 44 Με βάση την παρατήρησή τους ότι κατά την αλλαγή της στερεοδιαμόρφωσης οι πλευρικές πολυπεπτιδικές αλυσίδες του μορίου αποσυντίθενται σε κάποιο σημείο ώστε να προκύψει η δομή β-επιπέδου, εξήχθη το συμπέρασμα ότι μια συγκεκριμένη αλληλουχία τριών αμινοξέων (τυροσίνης-τυροσίνης-αργινίνης) αποκαλύπτεται από το εσωτερικό της πρωτεΐνης στην εξωτερική επιφάνεια αυτής. Συνεπώς, εάν εγείρουμε την παραγωγή αντισωμάτων εναντίον της προαναφερθείσας αμινοξικής τριάδας ο οργανισμός θα είναι ικανός να αναγνωρίζει την παθογόνο πρωτεΐνη και να κινητοποιεί ανοσοποιητική απάντηση εναντίον της. Επιπρόσθετα, οι συνεργάτες του Cashman έκαναν μία ακόμη σημαντική παρατήρηση: Παρά το γεγονός ότι τα διάφορα είδη έχουν διαφορετικές αμινοξικές αλληλουχίες στις prion πρωτεΐνες τους, η τριάδα tyr tyr arg είναι κοινή σε όλα τα είδη. Ωθούμενοι από αυτό, έχουν αναπτύξει αυτή τη στιγμή ένα εμβόλιο σε ποντίκια το οποίο σύντομα θα εφαρμοστεί σε πειραματικό στάδιο και στον άνθρωπο. 44 Όσον αφορά στον τομέα της διάγνωσης, η αρχή της ανοσοϊστοχημικής μελέτης έγινε με τη χρήση των αντιγόνων της φυσιολογικής prion πρωτεΐνης και την εφαρμογή της εξής διαδικασίας: Κατά τη μελέτη του δείγματος, το ιστικό παρασκεύασμα εκτίθεται στην πρωτεϊνάση Κ, ώστε να αποσυντεθούν οι φυσιολογικές πρωτεΐνες, και στη συνέχεια εκτίθεται στα αυτοαντισώματα PrPmAb 3F4 ή στο 6H4 για να εντοπιστούν οι PrPSc στο δείγμα, αφού προηγουμένως είχε γίνει ανάλυση με την τεχνική Western blot. Η τεχνική αυτή αναπτύχθηκε από το εργαστήριο του George Stark και αφορά στον προσδιορισμό μιας συγκεκριμένης πρωτεΐνης εντός ομογενοποιημένου δείγματος. 45 Αρχικά, γίνεται ηλεκτροφόρηση για να διαχωριστούν οι πρωτεΐνες ανάλογα τόσο του μεγέθους των πολυπεπτιδίων τους όσο και της τριτοταγούς δομής τους και στη συνέχεια μεταφέρονται σε μεμβράνη, όπου εκτίθενται σε ειδικά για κάθε πρωτεΐνη αντισώματα. 46 Η μέθοδος όμως αυτή είχε αρκετά μειονεκτήματα: Μεγάλος αριθμός παθογόνων πρωτεϊνών παρουσιάζει κλιμακούμενη ευπάθεια στην πρωτεϊνάση Κ, με αποτέλεσμα ο αριθμός των PrPSc του τελικού δείγματος να είναι αμφίβολης αξιοπιστίας, ενώ με τον τρόπο αυτόν ίσως να αποκλείονται και τελικά να μην απομονώνονται ορισμένα ισομερή της παθογόνου πρωτεΐνης, παράλληλα καμιά από τις γνωστές προετοιμασίες του δείγματος δεν αποκλείει τη λοιμογονικότητά του, η μονιμοποίησή του με τη χρήση φορμαλδεΰδης μειώνει την ευαισθησία της Western blot, οδηγώντας τους ερευνητές σε εσφαλμένα αποτελέσματα. Οι παραπάνω δυσκολίες υποσκελίζονται με τη μέθοδο που ανέπτυξαν κατά τα τέλη του 2005 ο ερευνητής Bastian Frank Owen του Πανεπιστημίου της Νέας Ορλεάνης. Σύμφωνα με τη νέα αυτή εργαστηριακή μέθοδο, το ιστικό δείγμα τοποθετείται σε διάλυμα γουανιδίνης-θειοκινάτης και

20 336 Δελτιον Ελληνικησ Μικροβιολογικησ Εταιρειασ Τόμος 53, Τεύχος 6, 2008 στη συνέχεια γίνεται έκπλυση με φορμαλδεΰδη και χλωροφόρμιο. Στη συνέχεια, το δείγμα διαλύεται σε SDS και προστίθεται σε γέλη πολυακρυλαμιδίου για ηλεκτροφόρηση και μετέπειτα δοκιμασία Western blot, με χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων (PrPmAb 3F4 ή 6H4). 47 Τα πλεονεκτήματα της συγκεκριμένης μεθόδου είναι πολλά: Το παρασκεύασμα δεν είναι μολυσματικό λόγω της δράσης της γουανιδίνης, η οποία εξουδετερώνει τη λοιμογόνο δράση των δειγμάτων σταθεροποιώντας πλήρως τη δομή των πρωτεϊνών, επιτρέποντας επομένως την επεξεργασία του από οποιοδήποτε διαγνωστικό ή ερευνητικό εργαστήριο, η ευαισθησία της μεθόδου είναι πολύ υψηλή διατηρώντας αναλλοίωτες όλες τις ισομορφές των prions πρωτεϊνών δεν γίνεται χρήση πρωτεϊνάσης Κ ενώ η αποτελεσματικότητά της αγγίζει το 100%. Ένα εξίσου σημαντικό πλεονέκτημα είναι η ταχύτητα στα αποτελέσματα, μιας και η όλη διαδικασία ολοκληρώνεται μέσα σε 4 5 ώρες από τη στιγμή παραλαβής του δείγματος στο εργαστήριο. 47 Στον αντίποδα της παραπάνω ιδιαίτερα πρωτοποριακής μεθόδου βρίσκεται η ευρύτατα χρησιμοποιούμενη μέθοδος CDI των Safar και Prusiner, 48 η οποία, σύμφωνα με δημοσιεύσεις από το Μάρτιο του 2005, έχει αυξήσει σε σημαντικό βαθμό την αποτελεσματικότητά της. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, λαμβάνονται λεπτές ιστικές τομές από 24 διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου, συνολικού βάρους mg, ομογενοποιούνται με ταχύτητα 75 κύκλων/sec και αφού προστεθεί PBS και Sarkosyl 4% w/vol, ώστε να σταθεροποιηθεί το ph στο 7,4 προστίθεται η πρωτεϊνάση Κ (2,5 10 μg/ml) για 60 min στους 37 o C. Στη συνέχεια, στο δείγμα προστίθεται NaPTA και MgCl 2 και μετά από επώαση μίας ώρας πραγματοποιείται φυγοκέντρηση. Ακολουθεί η ανίχνευση και ο εγκλωβισμός των πρωτεϊνών με αντισώματα mab 3F4 και mab MAR1. Η ευαισθησία της μεθόδου υπερτερεί των παλαιοτέρων τεχνικών, ταυτόχρονα, όμως, υπολείπεται σε σχέση με τη μέθοδο των Bastian και Frank Owen. 48 Μετά από την επιδημία της σπογγοειδούς εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στη Μεγάλη Βρετανία το 1996 και την εκδήλωση της vcjd στους ανθρώπους, παρουσιάστηκε επιτακτική η ανάγκη εύρεσης μιας in vivo αξιόπιστης διαγνωστικής δοκιμασίας. Οι μελέτες αφορούσαν σε μολυσμένα hamsters, βοοειδή αλλά και ανθρώπους. 49 Η διαδικασία έχει ως εξής: Λαμβάνονται δείγματα ούρων πρώτα πρωινά για τους ανθρώπους ή συλλογή οκταώρου εάν υπάρχει ουροκαθετήρας στον ασθενή σε ποσότητες των 2 ml για hamsters, 10 ml για ανθρώπους και 15 ml για βοοειδή Φυγοκεντρούνται για 15 min στις στροφές/min, ώστε να διαχωριστούν τα κυτταρικά υπολείμματα Στη συνέχεια, φιλτράρονται μέσω μεμβράνης σωληνοειδών πόρων (διάμετρος κάθε πόρου Dalton) και ακολουθεί έκπλυση με 5 l αλατούχου διαλύματος στους 4 o C Ακολουθεί φυγοκέντρηση σε υψηλή ταχύτητα και έκθεση των δειγμάτων σε παρουσία και απουσία πρωτεϊνάσης Κ συγκέντρωσης 40 μg/ml για 30 min στους 37 ο C Μετά την πέψη από την πρωτεϊνάση, τα δείγματα βράζονται παρουσία SDS και ακολούθως διηθούνται μέσω μεμβράνης νιτροκυτταρίνης Οι μεμβράνες στη συνέχεια εμβαπτίζονται σε ανθρώπινο ορό εμπλουτισμένο σε Σ-αλβουμίνη και έπειτα εκτίθενται σε ανοσοσφαιρίνη IgG Ακολουθεί έκπλυση με διάλυμα TBST για 15 min και έκθεση στα αντισώματα PrPmAb 3F4 και 6H4. Τα αποτελέσματα της μεθόδου όσον αφορά κυρίως στα hamsters ήταν εντυπωσιακά καθώς ανίχνευαν την παθογόνο πρωτεΐνη 80 μόλις ημέρες μετά από τη μόλυνση, τη στιγμή που ο χρόνος επώασης είναι 270 ημέρες. 49 Ως προς τα στατιστικά δεδομένα της έρευνας προέκυψαν τα εξής: Χρησιμοποιήθηκαν 8 άνθρωποι πάσχοντες από CJD, από τους οποίους οι 6 έφεραν τη μετάλλαξη 200 Ε-Κ ένας μάλιστα ήταν ομοζυγώτης ως προς αυτή 4 εμφάνιζαν πολυμορφισμό του τύπου 129 Met/Met και ένας παρουσίαζε αντικατάσταση Met/Val εξίσου στη θέση 129 ταυτόχρονα, υπήρχαν 15 άτομα αναφοράς, από τα οποία 3 έπασχαν από Alzheimer, 2 από πολλαπλή σκλήρυνση, 3 από αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια ενώ όλοι οι υπόλοιποι ήταν υγιείς. Η δοκιμασία ούρων έδωσε τα εξής αποτελέσματα: Ήταν αρνητική για όλα τα άτομα αναφοράς (συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων, hamsters και βοοειδών), θετική και για τους 8 πάσχοντες ανθρώπους από CJD (βρίσκονταν όμως σε τελικά στάδια), θετική για τα 20 από τα 25 hamsters και για τα 10 από τα 12 βοοειδή, στα οποία όμως το δοθέν σήμα ήταν εξαιρετικά ασθενές. 49 Η δοκιμασία βρίσκεται ακόμη υπό εξέλιξη ώστε να βελτιωθεί διαγνωστικά η ευαισθησία της.

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΧΕΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Αντιθροµβωτική θεραπεία ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ CJ. Απώλεια νευρώνων, αύξηση του αριθµού των ινωδών αστροκυττάρων (αντιδραστική γλοίωση)

ΝΟΣΟΣ CJ. Απώλεια νευρώνων, αύξηση του αριθµού των ινωδών αστροκυττάρων (αντιδραστική γλοίωση) ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION Nόσοι από prion Χαρακτηριστικές, αλλά όχι πάντοτε παρούσες, είναι οι αµυλοειδείς πλάκες, υποστρόγγυλοι σχηµατισµοί µε τις χρωστικές ιδιότητες του αµυλοειδούς και ανοσοϊστοχηµική θετικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη;

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; Α.Μπουγας, Β.Τερπος, Δ.Γκολιδακης, Χ.Παπαδοπουλος, Χ.Κυρπιζιδης, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris

Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris Παπαγεωργίου Χρυσούλα Αναισθησιολόγος Εντατικολόγος Praticien Hospitalier, Centre Hospitalier Universitaire Tenon, Paris Κολπική μαρμαρυγή και κίνδυνος θρομβωτικού επεισοδίου Εάν INR

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα σχετιζόμενα με την τυποποίηση αντιγόνων Ι

Προβλήματα σχετιζόμενα με την τυποποίηση αντιγόνων Ι Β Προβλήματα Φαινότυπος Β(Α): ασθενής αντίδραση με αντι-α, έντονη αντίδραση με αντι-β, και ο ορός αντιδρά με ερυθρά Α₁. Ο αντιορός Α περιέχει τον κλώνο ΜΗΟ4? Επίκτητος Β φαινότυπος: έντονη αντίδραση με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 4 ο Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ε λ λ η ν ι κ ή ς Ε τ α ι ρ ε ί α ς Α θ η ρ ο σ κ λ ή ρ ωσ η ς Αθηροθρόμβωση: Από τ ην Πα θοφυσ ιολογία σ τη Θ ε ραπ ε ία 30 Ιουνίου 2 Ιουλίου 2011, Ξενοδοχείο Crowne Plaza,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά µε τις ΜΣΕ στα αιγοειδή

Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά µε τις ΜΣΕ στα αιγοειδή MEMO/05/29 Βρυξέλλες, 28 Ιανουάριος 2005 Ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά µε τις ΜΣΕ στα αιγοειδή Τι είναι οι µεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ) Οι ΜΣΕ είναι µια οικογένεια νόσων που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με την ΠΟΥ το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μολυσμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ METEKΠAIΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2012 2013 ΑΙΘΟΥΣΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ I.ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (3ος όροφος) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακά δεδομένα και

Εργαστηριακά δεδομένα και Εργαστηριακά δεδομένα και βιολογικοί ίδί δείκτες Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δομή μαθήματος Ορισμοί Παραδείγματα Μεγέθη και αριθμοί Σημασία Τιμές μςαναφοράς Προβλήματα Υποκαταστάτες δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΔΕΙΚΤΕΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δείκτες βλάβης ηπατοκυττάρων Δείκτες χολόστασης Δείκτες ηπατικής δυσλειτουργίας ΔΕΙΚΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com

Δελτίο Τύπου. Για περισσότερες πληροφορίες: www.boehringer-ingelheim.com Η εμπαγλιφλοζίνη είναι το μόνο φάρμακο για το σακχαρώδη διαβήτη που έχει δείξει στατιστικά σημαντική μείωση τόσο του καρδιαγγειακού κινδύνου όσο και του καρδιαγγειακού θανάτου, σε μελέτη ειδικά σχεδιασμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας ΕΚΕ, Φεβρουάριος 2010 Ομάδα Εργασίας Επιδημιολογίας, Πρόληψης και Μεταβολικού Συνδρόμου Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ΛΙΠΙΔΙΑ Τι είναι; - Λειτουργίες. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Κλινική Χημεια Λιπίδια-Λιποπρωτεϊνες - May 12, 2015 ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ΛΙΠΙΔΙΑ Τι είναι; - Λειτουργίες. Η. ΜΥΛΩΝΗΣ Κλινική Χημεια Λιπίδια-Λιποπρωτεϊνες - May 12, 2015 ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΛΙΠΙΔΙΑ - ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Είδη ιπιδίων Ιδιότητες Λιποπρωτείνες Ταξινόμηση Σύσταση σε ιπίδια και αποπρωτείνες Μεταβοισμός Επιθυμητές τιμές οριακές τιμές Δυσιπιδαιμίες - Υπεριποπρωτεϊναιμίες

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Ασκληπιός Διάγνωσις Παρασκευή, 14 Μάιος 2010 08:02 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 14 Μάιος 2010 08:23

Συντάχθηκε απο τον/την Ασκληπιός Διάγνωσις Παρασκευή, 14 Μάιος 2010 08:02 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 14 Μάιος 2010 08:23 Αορτοστεφανιαία παράκαμψη (εγχείρηση bypass) με πάλλουσα καρδιά συγκριτικά με την κλασική αορτοστεφανιαία παράκαμψη: καλύτερα άμεσα οφέλη μεγαλύτερους μακροπρόθεσμους κινδύνους και ανάγκη νέας επαναιμάτωσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION ΣΠΟΓΓΩ ΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION ΣΠΟΓΓΩ ΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΕΣ ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION ΣΠΟΓΓΩ ΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΕΣ Εργαστήριο Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιευθυντής: Καθηγητής Ε.Σ.ΠΑΤΣΟΥΡΗΣ Τα νοσήµατα prion (σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες) απαρτίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 1. Επιπολασμός HIV λοίμωξης ανά έτος σε άτομα ηλικίας > 15 ετών.

Σχήμα 1. Επιπολασμός HIV λοίμωξης ανά έτος σε άτομα ηλικίας > 15 ετών. Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ESTIMATION AND PROJECTION PACKAGE (EPP) ΚΑΙ SPECTRUM ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΗΣ ΤΗΣ HIV ΛΟΙΜΩΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Στην Ελλάδα, η επιτήρηση της HIV/AIDS λοίμωξης

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ. Αζναουρίδης, Π. Πιέτρη, Ν. Ιωακειμίδης, Π. Ξαπλαντέρης, Χ. Στεφανάδης

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ. Αζναουρίδης, Π. Πιέτρη, Ν. Ιωακειμίδης, Π. Ξαπλαντέρης, Χ. Στεφανάδης Σχέση ανάμεσα στον εμβολιασμό έναντι του πνευμονιόκοκκου και την εμφάνιση καρδιαγγειακών συμβάντων: μετα-ανάλυση και συστηματική ανασκόπηση προοπτικών μελετών Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα.

Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Ένα πρότυπο εξωνοσοκομειακής αντιμετώπισης της επιδημίας του ιού Η1Ν1 από τους SOS Ιατρούς στην Ελλάδα. Σπυρίδων Μπάρμπας, Θεόδωρος Σπυρόπουλος, Γεώργιος Πέππας, Γεώργιος Θεοχάρης Πανδημική γρίπη τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Καθηγητής ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥΣΟΥΛΗΣ Ο ρόλος του ινωδογόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Κοντογεώργη Ευαγγελία, Θωμοπουλος Θωμάς, Πετρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ.

Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Μ. Δρακοπούλου*, Κ. Τούτουζας*, Γ. Μπενέτος*, Α. Συνετός*, Φ. Mητροπούλου*, Α. Μιχελόγγονα*, Α. Παπανικολάου*, Κ. Πρέκας, Η. Σιώρης, Δ. Τούσουλης* *A Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος

Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός Δούμας Μιχάλης Παθολόγος Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός Σύνδρομο: υπέρταση αλδοστερόνη ρενίνη Ερωτήματα Γιατί πρέπει να ψάξουμε; Είναι συχνός; Αξίζει τον κόπο και τα χρήματα; Ποιούς

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ.

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΠΩΣ ΜΕΤΡΑΤΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΔΩΡΟΘΕΑ «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ» ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ (ABI) Σφυροβραχιόνιος δείκτης=ankle-brachial Index (ABI) Ο λόγος της συστολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν»

ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ. Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ανδρέας Μ. Λάζαρης ΠΓΝ «Αττικόν» Αντιπηκτική θεραπεία Βαλβιδοπάθειες προσθετικές βαλβίδες Κολπική μαρμαρυγή Φλεβική θρόμβωση πνευμονική εμβολή Γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο

Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αντιμετώπιση ασθενούς με στεφανιαία και περιφερική αγγειακή νόσο Αθανάσιος Καπετανόπουλος Καπετανόπουλος, FACC, FESC, FSCAI Επεμβατικός Καρδιολόγος, EUROMEDICA, Γενική Κλινική Θεσσαλονίκης Συχνότητα συνδυασμένης

Διαβάστε περισσότερα

Λαμβάνετε Plavix ή Sintrom; cardiotest. Πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσημάτων. Ένα δείγμα σιέλου μπορεί να σώσει ζωές

Λαμβάνετε Plavix ή Sintrom; cardiotest. Πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσημάτων. Ένα δείγμα σιέλου μπορεί να σώσει ζωές Πρόληψη Καρδιαγγειακών Νοσημάτων Λαμβάνετε Plavix ή Sintrom; Το FDA προειδοποιεί: ελέγξτε άμεσα τη φαρμακογενετική σας ταυτότητα Ένα δείγμα σιέλου μπορεί να σώσει ζωές cardiotest Αθηρωμάτωση-Θρομβοεμβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Μπέλλου Μαρία, Βανταράκης Γεώργιος, Κόκκινος Πέτρος, Βανταράκης Απόστολος 1 Μονάδα Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας, Εργαστήριο Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΝΑΣΤΟΛΕΩΝ ΤΗΣ ΠΗΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ» Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ Βιοχημικό Εργαστήριο, Αιματολογικό Τμήμα Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Θυσιάδου Κ, Ραπτάκη

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

Αιμορραγικός πυρετός Ebola

Αιμορραγικός πυρετός Ebola Αιμορραγικός πυρετός Ebola Επιστημονική Συνάντηση SOS Ιατρών 29/11/2014 Φώτιος Π. Πετρόπουλος MD, MHA Ειδικός Παθολόγος Δεν υπάρχει καμία οικονομική ή άλλη εξάρτηση του ομιλούντος που να μπορεί να επηρεάσει

Διαβάστε περισσότερα

Κολονοσκόπηση σε ασθενή που λαμβάνει αντιπηκτικά-αντιαιμοπεταλιακά.

Κολονοσκόπηση σε ασθενή που λαμβάνει αντιπηκτικά-αντιαιμοπεταλιακά. Κολονοσκόπηση σε ασθενή που λαμβάνει αντιπηκτικά-αντιαιμοπεταλιακά. Δηλώνω ότι δεν έχω σύγκρουση συμφερόντων Χρήση αντιαιμοπεταλιακών : REACH Registry Ασπιρίνη Αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα Θιενοπυριδίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα