ΜΕΛΕΣΗ ΣΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΙΜΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΣΗ ΘΡΑΚΗ ΠΑΜΙΔΙ ΚΑΙ ΜΑΤΡΟΤΔΙ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΣΗ ΣΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΙΜΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΣΗ ΘΡΑΚΗ ΠΑΜΙΔΙ ΚΑΙ ΜΑΤΡΟΤΔΙ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΩΝ ΠΟΤΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΤΗ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΕΛΟΤΡΓΙΑ ΜΕΛΕΣΗ ΣΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΙΜΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΣΗ ΘΡΑΚΗ ΠΑΜΙΔΙ ΚΑΙ ΜΑΤΡΟΤΔΙ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΗ ΔΙΑΣΡΙΒΗ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ ΧΡΗΣΟ ΓΕΩΠΟΝΟ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΟΤΦΛΕΡΟ ΕΤΑΓΓΕΛΟ Καθηγητής ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2

3 ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΩΝ ΠΟΤΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΤΗ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΕΛΟΤΡΓΙΑ ΜΕΛΕΣΗ ΣΩΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΙΜΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΣΗ ΘΡΑΚΗ ΠΑΜΙΔΙ ΚΑΙ ΜΑΤΡΟΤΔΙ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΗ ΔΙΑΣΡΙΒΗ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ ΧΡΗΣΟ ΓΕΩΠΟΝΟ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΟΤΦΛΕΡΟ ΕΤΑΓΓΕΛΟ ΣΡΙΜΕΛΗ ΕΞΕΣΑΣΙΚΗ ΕΠΙΣΡΟΠΗ ΟΤΦΛΕΡΟ ΕΤΑΓΓΕΛΟ (ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ) - Καθηγητής ΝΙΚΟΛΑΟΤ ΝΙΚΟΛΑΟ - Καθηγητής ΚΑΣΑΝΙΔΗ ΕΤΓΕΝΙΟ Λέκτορας ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ 2010

4

5 ΕΤΥΑΡΙΣΙΕ Θα ήζεια λα εθθξάζσ ηηο επραξηζηίεο κνπ: ηνλ Καζεγεηή Δπάγγειν νπθιεξό, επηβιέπνληα θαζεγεηή ηεο παξνύζαο δηαηξηβήο γηα ηε ζπλερή βνήζεηά ηνπ ζηελ πξαγκαηνπνίεζε ηεο πξαθηηθήο άζθεζεο θαη ηεο κεηαπηπρηαθήο δηαηξηβήο. ην Δξγαζηήξην Μεραληθήο θαη Δπεμεξγαζίαο Σξνθίκσλ, ηνπ Σνκέα Δπηζηήκεο θαη Σερλνινγίαο Σξνθίκσλ, ηεο Γεσπνληθήο ρνιήο ηνπ Α.Π.Θ., όπνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ νη νηλνπνηήζεηο θαη νη αλαιύζεηο. ηνλ θύξην Παλαγηώηε Σζέηνπξα, Γεσπόλν, Γηεπζπληή ΔΛΓΑ ζηε Θξάθε, πνπ ήηαλ ν άκεζνο ζπλεξγάηεο θαη θαζνδεγεηήο ζηελ επξύηεξε πεξηνρή ηεο Θξάθεο. ηνπο ακπεινπαξαγσγνύο πνπ πξνζέθεξαλ ηα ζηαθύιηα ηνπο, θ. Παπαζσηεξίνπ, θ. Υσξηλόπνπιν θαη θ. Σζειέκπε. ηνπο αδεξθνύο Μπέιια γηα ηελ άξηζηε ζπλεξγαζία ηνπο, θαζώο θαη γηα ηελ θηινμελία ηνπο ζην νηλνπνηείν ηνπο, αιιά θαη ζηελ πόιε ηνπ νπθιίνπ. ηνλ θύξην Λάθε Μπαθαινύδε γηα ηελ άδεηά ηνπ ρξεζηκνπνίεζεο ηνπ πνιππνηθηιηαθνύ ακπειώλα ηνπ, γηα δεηγκαηνιεςίεο θαη θσηνγξαθίεο. ην δήκν νπθιίνπ θαη εηδηθόηεξα ηε Γήκαξρν θπξία Αζαλαζία Καθαιή γηα ηελ νηθνλνκηθή βνήζεηα πνπ πξνζέθεξε γηα ηε δηακνλή καο, θαζώο θαη ηνπο θαηνίθνπο ηνπ νπθιίνπ γηα ηελ άξηζηε θηινμελία πνπ καο πξόζθεξαλ. ηελ Αλαζηαζία Παπαδνπνύινπ, Γεσπόλν, κεηαπηπρηαθή θνηηήηξηα, γηα ηελ πνιύηηκε βνήζεηα πνπ πξνζέθεξε ζηηο νηλνπνηήζεηο, θαζώο θαη ζηηο νηλνινγηθέο αλαιύζεηο. Σέινο, ζην Τπνπξγείν Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο γηα ηελ νηθνλνκηθή βνήζεηα δηεμαγσγήο ηνπ πξνγξάκκαηνο «Μειέηε θαη αλαδηάξζξσζε ησλ ηνπηθώλ νηλνπνηήζηκσλ πνηθηιηώλ ηεο Θξάθεο γηα ηελ παξαγσγή νίλσλ πνηόηεηαο». i

6 ii

7 ΠΕΡΙΕΥΟΜΕΝΑ ΠΔΡΗΔΥΟΜΔΝΑ ΠΔΡΗΛΖΦΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ- Ζ ΑΜΠΔΛΟΚΑΛΛΗΔΡΓΔΗΑ ΚΑΗ Ζ ΠΑΡΑΓΧΓΖ ΟΗΝΟΤ ΣΖ ΘΡΑΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΟΗΝΟΠΟΗΖΖ 1.1. Δηζαγσγή 1.2. Ζ ακπεινθαιιηέξγεηα θαη ε παξαγσγή νίλνπ ζηε Θξάθε Ιζηνξηθή αλαδξνκή Η ακπεινθαιιηέξγεηα ζήκεξα Εδαθνθιηκαηηθέο ζπλζήθεο Η θαιιηέξγεηα ηωλ πνηθηιηώλ Μαπξνύδη θαη Πακίδη ζηε Θξάθε Παξαγωγή νίλνπ 1.3. Γηαδηθαζία νηλνπνίεζεο Κιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε πγθνκηδή ζηαθπιηώλ, Απνξξαγηζκόο θαη έθζιηςε ησλ ζηαθπιηώλ Θείσζε ηεο ζηαθπιόκαδαο Δκβνιηαζκόο κε δπκνκύθεηεο Αιθννιηθή δύκσζε παξνπζία ησλ ζηεκθύισλ Δθρύιηζε Γηαρσξηζκόο ηνπ εκηδπκσκέλνπ γιεύθνπο από ηα ζηέκθπια θαη πίεζε ησλ ζηεκθύισλ Οινθιήξσζε ηεο αιθννιηθήο δύκσζεο θαη έιεγρνο ησλ αλαγόλησλ ζαθράξσλ Έιεγρνο ηεο κεινγαιαθηηθήο δύκσζεο Πξνδπκωηηθή θξπνεθρύιηζε ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2: ΤΛΗΚΑ ΚΑΗ ΜΔΘΟΓΟΗ 2.1.Πνηθηιίεο Μαπξνύδη Θξάθεο Πακίηη (ή Πακίδη) 2.2. Γείγκαηα ζηαθπιηώλ 2.3. Μέζνδνη νηλνπνίεζεο Λεπθή νηλνπνίεζε κε πξνδπκωηηθή εθρύιηζε (skin contact) Κιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε Εξπζξή νηλνπνίεζε κε πξνδπκωηηθή θξπνεθρύιηζε Μεηαδπκωηηθέο επεμεξγαζίεο 2.4. Οηλνινγηθόο εμνπιηζκόο 2.5. Μεηξήζεηο Καηά ηελ παξαιαβή Υπνινγηζκόο παξακέηξωλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δύκωζεο Υπνινγηζκόο παξακέηξωλ κεηά ηελ νινθιήξωζε ηεο δύκωζεο iii ειίδα iii-iv v

8 Υπνινγηζκόο παξακέηξωλ κεηά από 21 κήλεο Μέζνδνη αλάιπζεο 2.6. ηαηηζηηθή επεμεξγαζία ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗ ΤΕΖΣΖΖ 3.1. Λεπθνί νίλνη από ζηαθύιηα ηεο πνηθηιίαο Πακίδη Ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο πνηθηιίαο Πακίδη Φεκηθή αλάιπζε ιεπθώλ νίλωλ 3.2. Δξπζξνί νίλνη από Μαπξνύδη Θξάθεο Ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά από Μαπξνύδη Θξάθεο Φεκηθή αλάιπζε εξπζξώλ νίλωλ Ελεξγόο θαη νιηθή νμύηεηα Αιθννιηθόο ηίηινο Φξωκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά Οιηθέο πνιπθαηλόιεο Ταλλίλεο Αλζνθπάλεο Δείθηεο ηνληζκνύ αλζνθπαλώλ Δείθηεο HCI Δείθηεο δειαηίλεο Δείθηεο αηζαλόιεο Οξγαλνιεπηηθή αμηνιόγεζε Πξώηε νξγαλνιεπηηθή αμηνιόγεζε Γεύηεξε νξγαλνιεπηηθή αμηνιόγεζε ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΤΜΠΔΡΑΜΑΣΑ ΠΡΟΣΑΔΗ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 5: ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΑ 5.1. Διιεληθή 5.2. Ξελόγισζζε 5.3. Γηθηπαθνί ηόπνη ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ A ΠΑΡΑΡΣΖΜΑ Β iv

9 ΠΕΡΙΛΗΦΗ ην πιαίζην ηεο παξνύζαο εξγαζίαο έγηλε κία πξώηε απόπεηξα αμηνιόγεζεο ηνπ νηλνινγηθνύ δπλακηθνύ γεγελώλ πνηθηιηώλ ακπέινπ ηεο Θξάθεο. πγθεθξηκέλα, κειεηήζεθαλ κηα εξπζξή θαη κηα εξπζξσπή πνηθηιία ζρεηηθά κε ηελ ηθαλόηεηα παξαγσγήο εξπζξνύ θαη ιεπθνύ νίλνπ αληίζηνηρα. Γηα ηελ επίηεπμε ηνπ παξαπάλσ ζηόρνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ πεηξακαηηθέο νηλνπνηήζεηο ζηηο πηινηηθέο εγθαηαζηάζεηο νηλνινγίαο ηνπ ηνκέα Δπηζηήκεο θαη Σερλνινγίαο Σξνθίκσλ ηεο Γεσπνληθήο ρνιήο ηνπ Αξηζηνηειείνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο, ρξεζηκνπνηώληαο ζηαθύιηα ησλ πνηθηιηώλ Μαπξνύδη θαη Πακίδη πνπ θαιιηεξγήζεθαλ ζε 4 δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο ηεο Θξάθεο, ηελ ακπεινπξγηθή πεξίνδν Σα εξπζξά ζηαθύιηα ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη νηλνπνηήζεθαλ κε θιαζζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε θαη κε πξνδπκσηηθή θξπνεθρύιηζε, ελώ γηα ηα ζηαθύιηα ηεο εξπζξσπήο πνηθηιίαο Πακίδη εθαξκόζηεθε ιεπθή νηλνπνίεζε κε πξνδπκσηηθή εθρύιηζε. ηνπο νίλνπο πνπ παξάρζεθαλ πξαγκαηνπνηήζεθαλ ρεκηθέο αλαιύζεηο, θαζώο θαη νξγαλνιεπηηθή αμηνιόγεζε από έκπεηξνπο δνθηκαζηέο. Από ηα απνηειέζκαηα ησλ αλαιύζεσλ πξνέθπςαλ όηη από ηελ πνηθηιία Πακίδη πξνέθπςαλ νίλνη πνιύ πςειόβαζκνη γηα ιεπθνύο νίλνπο θαη κε πνιύ ρακειή νμύηεηα. Οη εξπζξνί νίλνη πνπ πξνέθπςαλ από ζηαθύιηα ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη κε ηελ εθαξκνγή πξνδπκσηηθήο θξπνεθρύιηζεο είραλ πςειόηεξν ph, πςειόηεξεο ζπγθεληξώζεηο αλζνθπαλώλ αιιά δελ είραλ ηελ αλακελόκελε κεγαιύηεξε έληαζε ρξώκαηνο. Δπίζεο, ήηαλ αξθεηά ρακειόβαζκνη γηα εξπζξνύο νίλνπο πνηόηεηαο. Λέξεις κλειδιά: Μαπξνύδη, Πακίδη, Θξάθε, ζηαθύιηα, νηλνπνίεζε, νξγαλνιεπηηθή αλάιπζε v

10 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1: ΔΗΑΓΩΓΖ- Ζ ΑΜΠΔΛΟΚΑΛΛΗΔΡΓΔΗΑ ΚΑΗ Ζ ΠΑΡΑΓΩΓΖ ΟΗΝΟΤ ΣΖ ΘΡΑΚΖ ΓΗΑΓΗΚΑΗΑ ΟΗΝΟΠΟΗΖΖ 1.1. Διζαγωγή Ζ παξαγσγή νίλνπ ζηε Θξάθε έρεη καθξφρξνλε ηζηνξία. Πεξίθεκνο ππήξμε ζηελ αξραηφηεηα ν εξπζξφο Ηζκαξηθφο νίλνο απφ ηε Θξάθε. Ήδε απφ ηα ρξφληα ηνπ Οκήξνπ αλαθέξνληαη νη νίλνη ηεο Μαξψλεηαο, πνπ ηελ έθαλαλ δηάζεκε κέρξη θαη ηα Βπδαληηλά ρξφληα. Ο Ηζκάξηνο θαη Μαξψλεηνο, αξγφηεξα νίλνο, ήηαλ γλσζηφο θαη πεξηδήηεηνο, φπσο θαλεξψλεηαη θαη απφ αξραία θείκελα («Γεηπλνζνθηζηέο» ηνπ Αζήλαηνπ θαη ζηίρνη ηνπ Αξρίινρνπ ( π.Υ.) (http://alex.eled.duth.gr/maroneia/htm/tassos. HTM). Χζηφζν, νη επαγγεικαηηθνί ακπειψλεο ζήκεξα είλαη πεξηνξηζκέλνη θαη νη παξαγφκελεο πνζφηεηεο νίλνπ δελ είλαη κεγάιεο. Οη γεγελείο πνηθηιίεο ζηαθπιηψλ, πνπ απνηεινχλ ζρεηηθά αλαμηνπνίεην πνιχηηκν θπζηθφ θεθάιαην, θηλδπλεχνπλ λα ραζνχλ απφ ηε ρξήζε απνθιεηζηηθά εκπνξηθψλ πνηθηιηψλ, νη νπνίεο θπξηαξρνχλ ζηελ αγνξά θαη δελ αθήλνπλ πεξηζψξηα αλαπαξαγσγήο θαη αμηνπνίεζεο άιισλ πνηθηιηψλ. ην πιαίζην ηεο δηάζσζεο ηνπ γεγελνχο πνηθηιηαθνχ δπλακηθνχ ηεο Θξάθεο θαη ηεο αμηνπνίεζήο ηνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ε παξνχζα έξεπλα πνπ αθνξά ζηε δηεξεχλεζε ηνπ νηληθνχ δπλακηθνχ νξηζκέλσλ εξπζξψλ θαη ιεπθψλ πνηθηιηψλ πνπ θαιιηεξγνχληαη ζην ζπγθεθξηκέλν γεσγξαθηθφ δηακέξηζκα. Ζ κειέηε απηή εληάζζεηαη ζην πιαίζην εξεπλεηηθνχ πξνγξάκκαηνο πνπ ρξεκαηνδνηήζεθε απφ ην Τπνπξγείν Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο θαη Σξνθίκσλ θαη πεξηιακβάλεη ηε κειέηε δχν ιεπθψλ θαη ηξηψλ εξπζξψλ πνηθηιηψλ ακπέινπ πνπ θαιιηεξγνχληαη ζηε Θξάθε Ζ αμπελοςπγία και η παπαγωγή οίνος ζηη Θπάκη Ιζηνξηθή αλαδξνκή Ζ Θξάθε είλαη κία απφ ηηο παιαηφηεξεο ακπεινπξγηθέο πεξηνρέο ηεο Διιάδαο (Δηθφλα 1). Ο Πίλδαξνο ραξαθηεξίδεη ηε Θξάθε «Θξατθίαλ γαίαλ ακπειφεζζάλ ηε θαη εχθαξπνλ» 1

11 (Λνγνζέηεο, 1980). χκθσλα κε θάπνηνπο εξεπλεηέο ε πξψηε θαιιηέξγεηα ακπειηνχ ζηελ Διιάδα έγηλε ζηε Θξάθε θαη ρξνλνινγνχληαλ γχξσ ζην 1000 π.υ. (www.wikipedia.org). Θεσξείηαη φηη ην ακπέιη ήξζε απφ ηε Μηθξά Αζία (http://www.gooutdoor.gr/magazine/content/view/296/134/) θαη ζηε ζπλέρεηα δηαδφζεθε ζηελ ππφινηπε ρψξα. Απφ ηε Θξάθε κεηαθέξζεθε ζηελ ππφινηπε Διιάδα θαη ε ιαηξεία ηνπ Γηνλχζνπ (Λνγνζέηεο, 1980). Εηθόλα 1. Οίλνο θαη άλζξωπνο (Δζλνινγηθό Μνπζείν Θξάθεο - χκθσλα κε ηνλ Κιέαξρν ηνλ νιέα, ν πξψηνο πνπ αλαθάιπςε ηελ ηέρλε ηεο νηλνπνηίαο ήηαλ ν Μάξσλ, ν γηνο ηνπ Δπάλζε, πνπ ηνλ ηηκνχζαλ ζηε Μαξψλεηα ηεο Θξάθεο (http://www.imma.edu.gr/macher/subjects/wine/01.html). Ζ Μαξψλεηα, βξηζθφηαλ ζηηο λνηηνδπηηθέο πιαγηέο ηνπ Ηζκάξνπ. Ζ πεξηνρή ηνπ Ηζκάξνπ είλαη γλσζηή απφ ηελ επνρή ηνπ Οκήξνπ θαη έβγαδε νλνκαζηφ νίλν. Καηά ηελ πνιηνξθία ηεο Σξνίαο νίλνη κεηαθέξνληαλ απφ ηε Θξάθε θαη ηα Θξαθηθά λεζηά Λήκλν θαη Σέλεδν. ηελ Ηιηάδα αλαθέξεηαη λα ιέεη ν Νέζηνξαο ζηνλ Αγακέκλνλα «είλαη νη ζθελέο ζνπ απφ θξαζηά γεκάηεο, πνπ απ ηελ Θξάθε ζνπ θέξλνπλ θαζεκεξηλψο ησλ Αραηψλ ηα πινία» (Λνγνζέηεο, 1980). Σελ πφιε ηνπ Μάξσλα, Ηζκαξία, θπξίεςε θαη ιαθπξαγψγεζε ν Οδπζζέαο κε ηνπο ζπληξφθνπο ηνπ, ζην ηαμίδη ηεο επηζηξνθήο ηνπ ζηελ Ηζάθε. Ο Μάξσλ, γηα λα εμεπκελίζεη ηνλ Οδπζζέα θαη λα ζψζεη ηε δσή ηνπ θαη ηεο νηθνγέλεηαο ηνπ, ηνπ πξφζθεξε εθηφο απφ θαζαξφ ρξπζφ, βαξχ αζεκέλην θξαηήξα θαη δψδεθα κεγάινπο ακθνξείο εξπζξφ παιηφ νίλν (http://alex.eled.duth.gr/ Maroneia/htm/Tassos.HTM). Με απηφλ ηνλ νίλν ν Οδπζζέαο κέζπζε ηνλ θχθισπα Πνιχθεκν θαη θαηάθεξε λα ηνλ ηπθιψζεη θαη λα ζψζεη ηνπο ζπληξφθνπο ηνπ (http://www.gooutdoor.gr/magazine/content/view/296/134/). 2

12 Ο κεξνο ζηελ Οδχζζεηα (Ραςσδία Η) πεξηγξάθεη ηνλ νίλν ηεο Μαξψλεηαο σο γιπθφ άδνιν ζείν πηνηφ πνπ γηα λα ην πηνχλ ην αξαίσλαλ ζε είθνζη κέξε λεξνχ θαη ε γιπθηά κπξσδηά ηνπ ζηνλ θξαηήξα, επσδίαδε ζαπκαζηή (http://alex.eled.duth.gr/ Maroneia/htm/Tassos.HTM). Ζ θαιιηέξγεηα ηεο ακπέινπ ζηελ αξραία Διιάδα ήηαλ ηδηαίηεξα δηαδεδνκέλε. Ο νίλνο είρε ηφζν νηθνλνκηθή, φζν θαη ζξεζθεπηηθή αμία. Ννκίζκαηα πνπ θφπεθαλ θαηά ηνλ 5 ν π.υ. αηψλα είλαη δηαθνζκεκέλα κε ηελ άκπειν θαη ηνλ Γηφλπζν (http://alex.eled.duth.gr/maroneia/htm/tassos.htm). Αξραίνη πέηξηλνη ιελνί (παηεηήξηα) πνπ ζεσξνχληαη φηη αλήθνπλ ζηε Ρσκατθή επνρή ζψδνληαη έσο ζήκεξα ιαμεπκέλνη ζε κνλφιηζνπο ηνπ ηείρνπο ηνπ Ηζκάξνπ. ηηο εμσηεξηθέο γσλίεο ηνπ πχξγνπ ηνπ βπδαληηλνχ ηείρνπο ζψδνληαη θηηζηνί ιελνί γηα θνηλή ρξήζε (http://alex.eled.duth.gr/maroneia /htm/tassos.htm). ηα ηέιε ησλ αξραίσλ ρξφλσλ (ηνλ 2 ν αηψλα κ.υ.) ε παξαγσγή νίλνπ ζπλερίδεηαη (Λνγνζέηεο, 1980). Καηά ηα Βπδαληηλά ρξφληα εμαθνινπζεί λα είλαη γλσζηφο θαη λα ηξαγνπδηέηαη ν Μαξσλίηηθνο νίλνο : «Μαξσλίδνο νίλνπ νπψξεο θαη Μαξσλίδνο νδκήο λεθηαξίεο» φπσο αλαθέξεη ζηα «Γηνλπζηαθά» ν ζπγγξαθέαο Νφλλνο πνπ έδεζε ην 5ν κ.υ. αηψλα (http://alex.eled.duth.gr/maroneia/htm/tassos. HTM). Σνλ 12 ν αηψλα κ.υ. ν Αξρηεπίζθνπνο Θεζζαινλίθεο Δπζηάζηνο αλαθέξεηαη ζηνλ Ηζκαξηθφ νίλν. Ζ θαηάθηεζε ηεο Θξάθεο απφ ηνπο Οζσκαλνχο είρε σο απνηέιεζκα ηνλ πεξηνξηζκφ ηεο ακπεινθαιιηέξγεηαο ζε πνιιέο πεξηνρέο (Λνγνζέηεο, 1980). Ζ ακπεινθαιιηέξγεηα ζηηο πεξηνρέο ηεο Μαθεδνλίαο θαη ηεο Θξάθεο δέρζεθε ζνβαξφ πιήγκα ζηα ηέιε ηνπ 19νπ αηψλα, θαζψο ην 1898 ε θπιινμήξα πξνζέβαιε γηα πξψηε θνξά ηνπο ακπειψλεο ζηελ Ππιαία Θεζζαινλίθεο θαη κέζα ζηηο επφκελεο δεθαεηίεο επεθηάζεθε θαη ζηνπο ακπειψλεο ηεο ππφινηπεο Μαθεδνλίαο θαη ηεο Θξάθεο. Ζ επέθηαζή ηεο ήηαλ ηαρεία θαη θαηαζηξνθηθή, θαη νιφθιεξνη ακπειψλεο θαηαζηξάθεθαλ νινθιεξσηηθά. Ζ εγθαηάζηαζε ησλ πξνζθχγσλ απφ ηελ Αλαηνιηθή Ρσκπιία, ηελ αλαηνιηθή Θξάθε θαη ηνλ Πφλην έδσζε λέα πλνή ζηελ ακπεινθαιιηέξγεηα θαη ηελ νηλνπαξαγσγή ηεο πεξηνρήο. Οη πξφζθπγεο κεηέθεξαλ λέεο πνηθηιίεο ακπέινπ θαη δηέζεηαλ γλψζεηο θαη εκπεηξίεο πάλσ ζηελ ακπεινθαιιηέξγεηα. Χζηφζν, ε πησηηθή πνξεία ηεο ακπεινθαιιηέξγεηαο ζπλερίζηεθε κέρξη ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 (http://www.imma.edu.gr/ macher/subjects/wine/01.html). 3

13 Σν 1938 ε Θξάθε παξήγαγε ην 7,9% ηνπ νίλνπ ηεο Διιάδνο, ελψ ζηνηρεία ηνπ Γηεζλνχο Γξαθείνπ Ακπέινπ θαη Οίλνπ (O.I.V.) απφ ην 1993 γηα ηελ νηλνπαξαγσγή ζηελ Αλαηνιηθή Μαθεδνλία θαη Θξάθε δείρλνπλ φηη ζηηο πεξηνρέο απηέο θαιιηεξγνχληαη εθηάξηα νηλακπέισλ (πνζνζηφ 4,69% επί ηνπ ζπλφινπ ηεο ειιεληθήο επηθξάηεηαο) θαη παξάγνληαη εθαηφιηηξα νίλσλ (πνζνζηφ 3,76% επί ηνπ ζπλφινπ ηεο ειιεληθήο νηλνπαξαγσγήο), πνζνζηά ειαθξά απμεκέλα ζε ζχγθξηζε κε ηελ πεξίνδν (νπθιεξφο, 2000α) Η ακπεινθαιιηέξγεηα ζήκεξα Σν κεγαιχηεξν ηκήκα ησλ θαιιηεξγνχκελσλ εθηάζεσλ ηεο πεξηθέξεηαο Θξάθεο είλαη πεδηλφ αλαινγηθά, νη κεγαιχηεξεο πεδηλέο εθηάζεηο βξίζθνληαη ζηνπο λνκνχο Έβξνπ θαη Ξάλζεο θαη απνηεινχλ ην βαζηθφ κέζν δηαβίσζεο θαη απαζρφιεζεο ησλ θαηνίθσλ. ηνλ παξαηηζέκελν πίλαθα (Πίλαθαο 1.1.) παξνπζηάδεηαη ε θαηαλνκή ησλ ακπεινπξγηθψλ εθηάζεσλ Διιάδαο (http://www.minagric.gr/greek/enhm_fyladia_fytikhs/ampeli.pdf). Πεπιοσή Πίλαθαο 1.1. Καηαλνκή ακπεινπξγηθώλ εθηάζεωλ Διιάδαο (ΤΠΑΑΣ, 2007) (κέζνη όξνη ηξηεηίαο ) Έκηαζη (ζηπέμμαηα) Αλαη. Μαθεδνλία θαη Θξάθε Κεληξηθή Μαθεδνλία Γπηηθή Μαθεδνλία Ήπεηξνο Θεζζαιία Ηφληα λεζηά Γπηηθή Διιάδα Πεινπφλλεζνο ηεξεά Διιάδα Νεζηά Βνξείνπ Αηγαίνπ Νεζηά Ννηίνπ Αηγαίνπ Κξήηε ύνολο

14 ηελ πεξηνρή ηεο Α. Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο θαιιηεξγνχληαη ζήκεξα ζηξέκκαηα κε ακπέιηα. Οη θχξηεο πνηθηιίεο ζηαθπιηψλ πνπ θαιιηεξγνχληαη είλαη Αζχξηηθν, Αζήξη, Ρνδίηεο, Λεκληφ, Ξηλφκαπξν, Νεγθφζθα, Cabernet Sauvignon, Cabernet franc. ( HTM). ην γεσγξαθηθφ δηακέξηζκα ηεο Θξάθεο, πνπ βξίζθεηαη ζηελ ηειεπηαία ζέζε απφ ηηο 9 ακπεινπξγηθέο πεξηθέξεηεο ηεο ρψξαο σο πξνο ηελ έθηαζε ησλ ακπειψλσλ ηεο, ζπληζηψληαη πξνο θαιιηέξγεηα νη ιεπθέο πνηθηιίεο Αζήξη, Αζχξηηθν, Μαιαγνπδηά, Chardonnay, Sauvignon blanc, θαη νη έγρξσκεο πνηθηιίεο Λεκληφ, Λεκληψλαο, Μνζρφκαπξν, Ρνδίηεο, Cabernet Sauvignon, Carignan, Grenache rouge, Merlot, Syrah. Δπηηξέπεηαη αθφκε ε θαιιηέξγεηα ησλ ιεπθψλ πνηθηιηψλ Ενπκηάηηθν (Γακηάηεο), Μνζράην Αιεμαλδξείαο (κφλν ζηνπο λνκνχο Ξάλζεο θαη Ρνδφπεο), Μπαηίθη, ςηκν νπθιίνπ (κφλν ζην Ν. Έβξνπ), Ugni blanc, θαζψο θαη ησλ έγρξσκσλ Μαπξνχδη, Πακίδη, έθθα, Φσθηαλφ, Cinsaut, Mourverdre (Απφθαζε ηαμηλφκεζεο πνηθηιηψλ ακπέινπ αξηζ / ). Σελ ηειεπηαία δεθαπεληαεηία έγηλε πξνζπάζεηα αλαβίσζεο ηνπ ηζηνξηθνχ ακπειψλα ηεο Μαξψλεηαο, απφ ηνλ Δπάγγειν Σζάληαιε, κε ηε δεκηνπξγία ηεο εηαηξίαο «Μαξψλεηα Α.Δ.» Ακπεινπξγηθή-Οηλνπνηεηηθή, ε νπνία αξηζκεί πεξίπνπ 500 ζηξέκκαηα ηδηφθηεησλ ακπειψλσλ φπνπ θαιιηεξγνχληαη γεγελείο θαη δηεζλείο πνηθηιίεο ζηαθπιηψλ (Ρνδίηεο, Λεκληφ, Sauvignon blanc, Merlot, Μαπξνχδη θαη άιιεο) θαη παξάγεη πεξίπνπ 500 ηφλνπο νίλνπ εηεζίσο. ηνλ Ίαζκν Ρνδφπεο αζρνινχληαη κε ηελ ακπεινθαιιηέξγεηα θαη ηελ παξαγσγή νίλνπ θαη ηζίπνπξνπ πεξίπνπ 70 άηνκα, θαιιηεξγψληαο ζπλνιηθά 150 ζηξέκκαηα γεο (ζηνηρεία 2008) (http://www.thrakikiagora.gr/old/cgibin/news/ viewnewsc36e.html?newsid ,57887). ην νξεηλφ ρσξηφ Κίξθε Αιεμαλδξνχπνιεο ε επηρείξεζε Υσξηλφπνπινο Οηθνινγηθνί ακπειψλεο θαιιηεξγεί βηνινγηθά θαη νηλνπνηεί ηηο πνηθηιίεο Πακίηεο, Ενπκηάηηθν θαη Λεκληφ, παξάγνληαο θηάιεο νίλνπ εηεζίσο. ην νπθιί, ζηε ζέζε Αιάληα, απαληάηαη ην Οηλνπνηείν Απνζηαγκαηνπηείν ησλ Αθσλ Μπέιια πνπ δηαζέηεη 212 ζηξέκκαηα ηδηφθηεησλ ακπειψλσλ, φπνπ θαιιηεξγνχληαη νη πνηθηιίεο Μνζρνθίιεξν, Αζχξηηθν, Μνζράην Ακβνχξγνπ, Καξλαραιάο, Μπνπγηαιακάο, Αζήξη, Κεξαηζνχδα, Πακίδη, έθθα θαη νη γαιιηθέο Cinsaut, Merlot, Syrah, Cabernet Sauvignon θαη ε ηηαιηθή Trebiano, ελψ ζηα Μαξάζηα Σξηγψλνπ Έβξνπ απαληάηαη ην νηλνπνηείν ηεο επηρείξεζεο Δβξίηηθα Κειιάξηα. 5

15 Εδαθνθιηκαηηθέο ζπλζήθεο Ο Ίαζκνο είλαη θηηζκέλνο ζηηο ππψξεηεο ηεο Ρνδφπεο θαη ζην κπρφ ηεο ιίκλεο Βηζησλίδαο. Σν θιίκα ηνπ είλαη κεζνγεηαθφ, κε ζρεηηθά ζπρλέο βξνρνπηψζεηο θαη ρηφληα, ελψ νη ρεηκψλεο ραξαθηεξίδνληαη σο ςπρξνί (http://www.xanthi.ilsp.gr/ cultureportalweb/article.php?article_id=212&topic_id=19&level=&belongs=&area_id=56 &lang=gr). Σν θιίκα ηεο Αιεμαλδξνχπνιεο είλαη κεζνγεηαθφ, νη βξνρνπηψζεηο θαη νη ρηνλνπηψζεηο είλαη αξθεηά ζπρλέο, ελψ νη ρεηκψλεο ραξαθηεξίδνληαη σο ςπρξνί (http://www.xanthi.ilsp.gr/cultureportalweb/viewitems.php?topic_id=19&level= &belongs=&area_id=16&lang=gr). Ζ ακπεινπξγηθή πεξηνρή ηεο Κνκνηελήο, φπνπ απαληψληαη νηλνπνηήζηκεο θπξίσο, αιιά θαη επηηξαπέδηεο πνηθηιίεο ακπέινπ (Πακίδη, Ενπκηάηηθν, Ρνδίηεο, Ραδαθί θ.α.) παξνπζηάδεη ζχκθσλα κε ηνλ Καξαληψλε (1975) ηα βηνθιηκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ παξνπζηάδνληαη ζηνλ πίλαθα 1.2. Πίλαθαο 1.2. Βηνθιηκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά ηωλ ακπεινπξγηθώλ πεξηνρώλ ηεο Κνκνηελήο θαη Αιεμαλδξνππόιεωο (Καξαληώλεο, 1975) Βιοκλιμαηικά σαπακηηπιζηικά Αμπελοςπγική πεπιοσή Κομοηηνήρ Αμπελοςπγική πεπιοσή Αλεξανδποςπόλεωρ Μεδέλ Βιάζηεζεο ( o C) 11,0 o C 11,0 o C Δλεξγφ ζεξκηθφ άζξνηζκα 2050,4 o C 2100,8 o C Ζιηνθάλεηα 2100 ψξεο 2180,4 ψξεο Ζιηνζεξκηθφο δείθηεο 4,3 4,576 Γηάξθεηα επλντθήο πεξηφδνπ 248 εκέξεο 247 εκέξεο βιαζηήζεσο Βξνρφπησζε (κήλεο IV-IX) 204,6 mm 163,1 mm Γξφζνο (κήλεο IV-IX) 84,6 εκέξεο 6,8 εκέξεο Παγεηφο (κήλεο IV-IX) 0,4 εκέξεο 0,5 εκέξεο Πάρλε (κήλεο IV-IX) 0,1 εκέξεο - ρεηηθή πγξαζία 63 % 63 % (κέζνο φξνο κελψλ IV-IX) Τγξνζεξκηθφο δείθηεο 4933,8 3840,8 6

16 ηνλ ίδην πίλαθα παξαηίζεληαη θαη ηα βηνθιηκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ αθνξνχλ ζηελ πεξηνρή ηεο Αιεμαλδξνχπνιεο, φπνπ θαιιηεξγνχληαη νη πνηθηιίεο νηλνπνηίαο Ενπκηάηηθν, Πακίδη, έθθα, Cinsaut, θαζψο θαη νη επηηξαπέδηεο Ραδαθί θαη Μνζράην Ακβνχξγνπ (Καξαληψλεο, 1975). Οη πεξηνρέο ηεο Κνκνηελήο θαη ηεο Αιεμαλδξνχπνιεο παξνπζηάδνπλ ζχκθσλα κε ηηο κειέηεο ηνπ Καξαληψλε (1975) ηνπο ρακειφηεξνπο ειηνζεξκηθνχο δείθηεο, επνκέλσο αληελδείθλπληαη γηα ηελ θαιιηέξγεηα πνιχ φςηκσλ πνηθηιηψλ ζηαθπιηψλ, θαζψο θαη πνηθηιηψλ απαηηεηηθψλ ζε ειηνζεξκηθφ δπλακηθφ. ηηο πεξηνρέο απηέο ινηπφλ, ζα πξέπεη λα παξαηείλεηαη ν ρξφλνο σξίκαλζεο κέρξη λα ζπκπιεξσζνχλ νη ειηνζεξκηθέο αλάγθεο ηεο πνηθηιίαο γηα λα σξηκάζεη. Μεηεσξνινγηθά ζηνηρεία γηα ηηο πεξηνρέο ηεο Οξεζηηάδαο θαη ηεο Αιεμαλδξνππφιεσο γηα ηελ πεξίνδν απφ Αχγνπζην 2006-Οθηψβξην 2007 παξνπζηάδνληαη ζηνπο πίλαθεο 1 θαη 2 ηνπ Παξαξηήκαηνο Α, αληίζηνηρα Η θαιιηέξγεηα ηωλ πνηθηιηώλ Μαπξνύδη θαη Πακίδη ζηε Θξάθε Οη πνηθηιίεο Μαπξνχδη θαη Πακίδη είλαη επηηξεπφκελεο ζην ακπεινπξγηθφ δηακέξηζκα ηεο Θξάθεο (Απφθαζε ηαμηλφκεζεο πνηθηιηψλ ακπέινπ αξηζ / ). Με ην φλνκα Μαπξνχδη απαληψληαη αξθεηέο πνηθηιίεο ηνπ ειιεληθνχ ακπειψλα ζηελ Πεινπφλλεζν, ηελ Ήπεηξν, ηε Θξάθε, ηε ηεξεά Διιάδα θαη ηε Μαθεδνλία, νη νπνίεο έρνπλ σο θνηλφ γλψξηζκα ην καχξν θινηφ (πηλζεξνπνχινπ, 2000). Ζ εηαηξεία Δ. Σζάληαιεο Α.Δ. θαιιηεξγεί ηελ πνηθηιία ζηαθπιηνχ Μαπξνχδη ζηνπο ηδηφθηεηνπο ακπειψλεο ηνπ θηήκαηνο Σζάληαιε ζηηο παξπθέο ηνπ Ηζκάξνπ. Σν Πακίδη είλαη πνηθηιία ξφδηλνπ ρξσκαηηζκνχ πνπ πξνέξρεηαη απφ ηελ Αλαηνιηθή Θξάθε θαη θαιιηεξγείηαη ζε Μαθεδνλία θαη Θξάθε. Χο θπηφ είλαη δσεξφ, εχξσζην, γφληκν, παξαγσγηθφ, πνιχ επαίζζεην ζην βνηξχηε θαη ζηελ φμηλε ζήςε. Παξνπζηάδεη θαιή ζπγγέλεηα κε ηα πεξηζζφηεξα ππνθείκελα πνπ έρνπλ ρξεζηκνπνηεζεί ζηελ Διιάδα, ζην παξειζφλ θαη ζην παξφλ. Γέρεηαη θνληφ θιάδεκα ζηνπο 2 νθζαικνχο. Πξνηηκά εδάθε θαιήο ζηξάγγηζεο θαη πεξηνρέο επηθιηλείο, κεησκέλεο αηκνζθαηξηθήο πγξαζίαο γηα λα κελ ζαπίδεη. Ξεθηλά ηε βιάζηεζε ζηηο αξρέο ηνπ Απξίιε θαη σξηκάδεη αξρέο κε κέζα επηέκβξε (πηλζεξνπνχινπ, 2000). 7

17 Παξαγωγή νίλνπ Ζ Θξάθε κε 50 εηηθέηεο βξίζθεηαη ζηελ ηειεπηαία ζέζε ζε ζρέζε κε ηηο ππφινηπεο ακπεινπξγηθέο πεξηθέξεηεο ηεο ρψξαο σο πξνο ην πιήζνο ησλ νίλσλ. ηελ πεξηνρή ηεο Θξάθεο παξάγνληαη θαη έρνπλ λνκνζεηεζεί νη αθφινπζνη ηνπηθνί νίλνη, ζχκθσλα κε ηελ Δπίζεκε Δθεκεξίδα ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο C 67 ηεο 12 εο Μαξηίνπ Ο Ηζκαξηθφο Σνπηθφο Οίλνο (Regional wine of Ismaros Ismarikos), ν νπνίνο αλαγλσξίζηεθε κε ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 126/Β/ ), ε νπνία ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 1850/B/ ) θαη ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 391/B/ ). Ο Σνπηθφο Οίλνο Αβδήξσλ (Regional wine of Avdira), ν νπνίνο αλαγλσξίζηεθε κε ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 126/Β/ ), ε νπνία ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 1436/B/ ). Ο Θξαθηθφο Σνπηθφο Οίλνο (Regional wine of Thrace Thrakikos) ή Σνπηθφο Οίλνο Θξάθεο, ν νπνίνο αλαγλσξίζηεθε κε ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 140/Β/ ), ε νπνία ηξνπνπνηήζεθε κε ηελ απφθαζε / (ΦΔΚ 1012/Β/ ). Οη ηνπηθνί νίλνη είλαη επηηξαπέδηνη νίλνη πνπ παξάγνληαη απφ ζηαθχιηα ζπληζηψκελσλ πνηθηιηψλ, ηα νπνία θαιιηεξγνχληαη ζηηο αληίζηνηρεο πεξηνρέο (γηα παξάδεηγκα, ζην γεσγξαθηθφ δηακέξηζκα ηεο Θξάθεο γηα ηνπο νίλνπο πνπ ζα θέξνπλ ηελ νλνκαζία «Θξαθηθφο ηνπηθφο νίλνο»). Ζ λνκνζέηεζε ηνπηθψλ νίλσλ είλαη κία ζπλερήο δηαδηθαζία (νπθιεξφο, 2000α) Γιαδικαζία οινοποίηζηρ Οη δηαδηθαζίεο νηλνπνίεζεο πεξηιακβάλνπλ ηελ θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε θαη ηελ εξπζξή νηλνπνίεζε κε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε Κιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε Ζ θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε πεξηιακβάλεη ηα αθφινπζα ζηάδηα: - πγθνκηδή ζηαθπιηψλ. - Απνξξαγηζκφο θαη έθζιηςε ησλ ζηαθπιηψλ. 8

18 - Θείσζε ηεο ζηαθπιφκαδαο. - Δκβνιηαζκφο κε δπκνκχθεηεο. - Αιθννιηθή δχκσζε παξνπζία ησλ ζηεκθχισλ. - Δθρχιηζε. - Γηαρσξηζκφο ηνπ εκηδπκσκέλνπ γιεχθνπο απφ ηα ζηέκθπια θαη πίεζε ησλ ζηεκθχισλ. - Οινθιήξσζε ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο θαη έιεγρνο ησλ αλαγφλησλ ζαθράξσλ. - Έιεγρνο ηεο κεινγαιαθηηθήο δχκσζεο. Δηδηθφηεξα: πγθνκηδή ζηαθπιηψλ. Ζ ζπγθνκηδή ησλ ζηαθπιηψλ γίλεηαη ρεηξσλαθηηθά. Σα ζηαθχιηα ηνπνζεηνχληαη ζε κηθξά πιαζηηθά θηβψηηα, κε ηξφπν ψζηε λα κελ ηξαπκαηίδνληαη νη ξάγεο. Έηζη θζάλνπλ αθέξαηα ζην νηλνπνηείν θαη απνθεχγεηαη ην ζπάζηκν ηεο ξάγαο. Ζ έμνδνο ηνπ ρπκνχ απφ ηε ξάγα κπνξεί λα επηθέξεη μαθληθή θαη πξφσξε έλαξμε ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο θαη νμείδσζε ηνπ γιεχθνπο, ππφ ηελ επίδξαζε ηνπ νμπγφλνπ ηνπ αέξα (νπθιεξφο, 2000β) Απνξξαγηζκφο θαη έθζιηςε ησλ ζηαθπιηψλ. Σν πξψην ζηάδην ηεο εξπζξήο νηλνπνίεζεο είλαη ν απνξξαγηζκφο. Ζ παξακνλή ησλ βνζηξχρσλ ζην γιεχθνο ζα είρε σο επίπησζε λα εθρπιηζηνχλ απφ απηά πνιιέο ηαλίλεο θαζψο θαη λεξφ, νπφηε ν νίλνο ζα απνθηνχζε ζηπθή γεχζε θαη ρακειφηεξν αιθννιηθφ ηίηιν (Μαθξίδεο, 2008). Με ηελ ζχλζιηςε ησλ ξαγψλ, απειεπζεξψλεηαη ν ρπκφο ηνπο θαη φινο ν ζηαθπινπνιηφο πνπ δεκηνπξγείηαη κεηαθέξεηαη κε ηε βνήζεηα κηαο αληιίαο ζηηο αλνμείδσηεο δεμακελέο πξνθεηκέλνπ λα πξαγκαηνπνηεζεί ε αιθννιηθή δχκσζε Θείσζε ηεο ζηαθπιφκαδαο. Ζ πξνζζήθε δηνμεηδίνπ ηνπ ζείνπ ζηε ζηαθπιφκαδα πξαγκαηνπνηείηαη κε ζθνπφ ηελ πξνζηαζία ηεο ζηαθπιφκαδαο, θαη ηνπ νίλνπ ζηε ζπλέρεηα, απφ αλεπηζχκεηα βηνινγηθά θαη θπζηθνρεκηθά θαηλφκελα. Σν δηνμείδην ηνπ ζείνπ πξνζηαηεχεη ην γιεχθνο θαη ηνλ νίλν απφ ηελ νμείδσζε δεζκεχνληαο ην νμπγφλν θαη αδξαλνπνηψληαο ηηο νμεηδάζεο, ηα έλδπκα πνπ είλαη ππεχζπλα γηα ηελ νμείδσζε ησλ ζπζηαηηθψλ ηνπ νίλνπ. Δπηπξφζζεηα, παξεκπνδίδεη ηε δξάζε ησλ βαθηεξίσλ, ελψ επλνεί ηελ αλάπηπμε ησλ ειιεηςνεηδψλ 9

19 δπκψλ, έλαληη ησλ νμπθφξπθσλ. Σέινο, δηεπθνιχλεη ηελ εθρχιηζε ησλ ρξσζηηθψλ θαη ησλ άιισλ θαηλνιηθψλ ελψζεσλ (νπθιεξφο, 2000β) Δκβνιηαζκφο κε δπκνκχθεηεο. Ζ αιθννιηθή δχκσζε πξνθαιείηαη απφ ηνπο δπκνκχθεηεο, κνλνθχηηαξνπο νξγαληζκνχο πνπ βξίζθνληαη ζηνλ θινηφ ηνπ ζηαθπιηνχ θαη έρνπλ πιένλ πεξάζεη ζην ζηαθπινπνιηφ. Δλαιιαθηηθά ρξεζηκνπνηνχληαη επηιεγκέλεο δχκεο κε ηηο νπνίεο εκβνιηάδεηαη ην γιεχθνο, πξνθεηκέλνπ λα ππάξρεη θαιχηεξνο έιεγρνο ηεο δχκσζεο θαη ησλ επηζπκεηψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ νίλνπ πνπ ζα παξαρζεί. Αλ δελ γίλεη πξνζζήθε δπκψλ ε αιθννιηθή δχκσζε γίλεηαη κε ηηο θπζηθέο δχκεο, ελψ αιιηψο γίλεηαη κε πξνζζήθε επηιεγκέλσλ δπκψλ. Οη δπκνκχθεηεο ηνπ γέλνπο Saccharomyces πξνηηκψληαη γηα ηε δηεμαγσγή ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο γηαηί είλαη ηδηαίηεξα απνηειεζκαηηθνί ζηε κεηαηξνπή ησλ ζαθράξσλ ζε αιθνφιε θαη επίζεο είλαη ιηγφηεξν εππαζείο ζηελ αλαζηαιηηθή δξάζε ηεο αιθνφιεο Αιθννιηθή δχκσζε παξνπζία ησλ ζηεκθχισλ. ηαλ πεξάζεη ν ζηαθπινπνιηφο απφ ην εθξαγηζηήξην ζηηο δεμακελέο δχκσζεο αξρίδεη λα δπκψλεη ζε ειεγρφκελε ζεξκνθξαζία 25 ν έσο 30 ν C. Οη δχκεο επηηεινχλ ηε δχκσζε ησλ ζαθράξσλ, κεηαβνιίδνληαο ηα ζε αιθνφιε, CO 2 θαη άιια δεπηεξεχνληα πξντφληα (νπθιεξφο, 2000α). Καηά ηε δηάξθεηα ηεο δχκσζεο παξάγεηαη ελέξγεηα, κε απνηέιεζκα λα απμάλεηαη ε ζεξκνθξαζία ηνπ γιεχθνπο. θνπφο, θαηά ηελ εξπζξή νηλνπνίεζε, είλαη λα δηαηεξεζεί ε ζεξκνθξαζία ζην φξην ησλ 28 C πνπ είλαη ηδαληθή γηα ηελ παξαγσγή ησλ εξπζξψλ νίλσλ, θαζψο επηηξέπεη ηελ παξαιαβή ησλ ζπζηαηηθψλ πνπ δηαθνξνπνηνχλ ηε γεχζε ησλ εξπζξψλ νίλσλ δηαηεξψληαο ζπγρξφλσο ηε θξεζθάδα ησλ αξσκάησλ ηνπο. Γηα λα επηηεπρζεί ν έιεγρνο ηεο ζεξκνθξαζίαο νη δεμακελέο ςχρνληαη (Σζαθίξεο, 2008) Δθρχιηζε. Με ηελ έλαξμε ηεο δχκσζεο, ηα ζηέκθπια αλεβαίλνπλ ζην επάλσ κέξνο ηεο δεμακελήο ζπξσγκέλα απφ ην παξαγφκελν CO 2 θαη ζρεκαηίδνπλ ην ιεγφκελν «θαπέιν». Καηά ηε δηάξθεηα ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο, ην γιεχθνο αλαθπθιψλεηαη γηα ηελ θαιχηεξε εμαγσγή ηνπ ρξψκαηνο θαη ησλ ηαληλψλ (Σζαθίξεο, 2008). 10

20 Ζ δηαδηθαζία απηή πξαγκαηνπνηείηαη δηφηη νη εξπζξέο ρξσζηηθέο νπζίεο, ζηηο νπνίεο νθείιεηαη ην εξπζξφ ρξψκα ηνπ νίλνπ, βξίζθνληαη ζην θινηφ ησλ ξαγψλ ηνπ ζηαθπιηνχ θαη κφλν ε επαθή ηνπ ρπκνχ κε ηνπο θινηνχο, ζηε ζσζηή ζεξκνθξαζία θαη γηα ζπγθεθξηκέλν ρξφλν, δίλεη ην πνζεηφ απνηέιεζκα ηνπ ρξσκαηηζκνχ ηνπ. Ρπζκίδνληαο ινηπφλ ην ρξφλν απηήο ηεο δηαδηθαζίαο πνπ νλνκάδεηαη εθρχιηζε, έρνπκε ην επηζπκεηφ ρξψκα. ζν πεξηζζφηεξν δηαξθεί ε θάζε ηεο παξακνλήο ηνπ γιεχθνπο κε ηα ζηέκθπια, ηφζν ν νίλνο γίλεηαη πην πινχζηνο ζε ρξψκα αιιά θαη ζε ηαλίλεο. Οίλνη πξνο παιαίσζε ρξεηάδνληαη ηηο ηαλίλεο γηαηί ηνπο πξνζηαηεχνπλ απφ ηελ νμείδσζε, ηνπο πξνζδίδνπλ ζψκα θαη ηελ ραξαθηεξηζηηθή ηνπο γεχζε (Μαθξίδεο, 2008). Ζ εθρχιηζε γηα έλαλ εξπζξφ νίλν πνπ ζα θαηαλαισζεί λέν δηαξθεί 2-3 κέξεο πεξίπνπ, ελψ γηα έλαλ νίλν πνπ πξννξίδεηαη γηα παιαίσζε κπνξεί λα δηαξθέζεη 8-15 κέξεο πεξίπνπ Γηαρσξηζκφο ηνπ εκηδπκσκέλνπ γιεχθνπο απφ ηα ζηέκθπια θαη πίεζε ησλ ζηεκθχισλ. Μφιηο ην κηζνδπκσκέλν γιεχθνο απνθηήζεη ην επηζπκεηφ ρξψκα θαη γεπζηηθφ ραξαθηήξα, δηαρσξίδεηαη απφ ηνπο θινηνχο κε ηε βνήζεηα ηεο βαξχηεηαο γηα λα κεηαθεξζεί ζε κηα άιιε δεμακελή φπνπ ζα νινθιεξσζεί ε αιθννιηθή δχκσζε. Ο νίλνο απηφο νλνκάδεηαη «νίλνο εθξνήο». Σα ζηέκθπια, ζηε ζπλέρεηα, νδεγνχληαη ζην πηεζηήξην γηα λα δψζνπλ κηα άιιε πνζφηεηα νίλνπ πνπ νλνκάδεηαη «νίλνο πίεζεο»(σζαθίξεο, 2008) Οινθιήξσζε ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο θαη έιεγρνο ησλ αλαγφλησλ ζαθράξσλ. Ζ αιθννιηθή δχκσζε ζηακαηά φηαλ ην δηαζέζηκν πνζφ ησλ ζαθράξσλ πνπ κπνξεί λα δπκσζεί γίλεηαη πνιχ ρακειφ (πεξίπνπ 1g/L). Ζ δχκσζε ηνπ γιεχθνπο νινθιεξψλεηαη ζπλήζσο ζε δέθα έσο ηξηάληα εκέξεο. ηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο, ην ζεκαληηθφηεξν κέξνο ησλ θπηηάξσλ ηεο δχκεο ζα βξεζεί ζχληνκα ζην ίδεκα, ή ζηα θαηαθάζηα. Ο δηαρσξηζκφο ηνπ επηπιένληνο νίλνπ απφ ηα θαηαθάζηα θαιείηαη «ηξάβεγκα». Καλνληθά, ην πξψην «ηξάβεγκα» πξέπεη λα εθηειεζηεί κέζα ζε κηα έσο δχν εβδνκάδεο κεηά απφ ηελ νινθιήξσζε ηεο δχκσζεο, ηδηαίηεξα ζηηο ζεξκέο θιηκαηνινγηθά πεξηνρέο, φπνπ νη δχκεο ζηηο νηλνιάζπεο κπνξνχλ λα απηνιπζνχλ, δεκηνπξγψληαο αλεπηζχκεηεο νζκέο. 11

21 Έιεγρνο ηεο κεινγαιαθηηθήο δχκσζεο. Μεηά ηελ νινθιήξσζε ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο ελδέρεηαη λα εθδεισζεί κία δεχηεξε δχκσζε, ε κεινγαιαθηηθή. ηε κεινγαιαθηηθή δχκσζε ην κειηθφ νμχ κεηαηξέπεηαη ζε γαιαθηηθφ απφ ηα γαιαθηηθά βαθηήξηα, κηα αιιαγή πνπ καιαθψλεη ην θξαζί, κεηψλεη δειαδή ηνλ άγνπξν ραξαθηήξα ηνπ θαη βνεζά ζηελ σξίκαλζή ηνπ (Σζαθίξεο, 2008) Πξνδπκωηηθή θξπνεθρύιηζε θαη πξνδπκωηηθή εθρύιηζε Ζ πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε ηνπ γιεχθνπο (cold soak cold maceration) εθαξκφδεηαη ζε εξπζξά ζηαθχιηα, ελψ ε πξνδπκσηηθή εθρχιηζε ζε ιεπθά αληίζηνηρα. πλίζηαηαη ζηελ εθρχιηζε πδαηνδηαιπηψλ ελψζεσλ απφ ηνπο θινηνχο θαη ηα γίγαξηα ηνπ ζηαθπιηνχ ζην ρπκφ, ζε αληηδηαζηνιή κε ηελ εθρχιηζε ελψζεσλ δηαιπηψλ ζηελ αιθνφιε πνπ ζπκβαίλεη θαηά ηελ αιθννιηθή δχκσζε ηνπ γιεχθνπο. Οη νίλνη πνπ παξάγνληαη κε απηή ηελ ηερληθή είλαη πεξηζζφηεξν θξνπηψδεηο θαη πνιχπινθνη, κε απμεκέλε έληαζε ρξψκαηνο θαη αξψκαηνο (http://www.crushnet.com/enowiki/cold-soak-or-coldmaceration). Σα ιεπθά ζηαθχιηα, ηδηαίηεξα εθείλα πνπ πξνέξρνληαη απφ αξσκαηηθέο πνηθηιίεο, επλννχληαη απφ ηελ εθαξκνγή πεξηνξηζκέλεο εθρχιηζεο. Ζ εθρχιηζε επηηξέπεη αθελφο ηε δηάρπζε ησλ θξνπησδψλ αξσκάησλ, θαζψο θαη πξφδξνκσλ αξσκαηηθψλ ελψζεσλ απφ ηνπο θινηνχο, θαη αθεηέξνπ ηελ εθρχιηζε νξηζκέλσλ επηζπκεηψλ θαηλνιηθψλ νπζηψλ, νπφηε ζπλεηζθέξεη ζην ζψκα θαη ζην δπλακηθφ παιαίσζεο ηνπ νίλνπ. Χζηφζν, κπνξεί λα ζπκβάιιεη θαη ζηελ εθρχιηζε αλεπηζχκεησλ ρνξησδψλ αξσκάησλ θαη νπζηψλ πνπ δίλνπλ πηθξή θαη ζηπθή γεχζε ζηνλ νίλν. Μηα ηζνξξνπεκέλε εθρχιηζε κεηαμχ αξσκαηηθψλ θαη ρνξησδψλ, πηθξψλ, ζηπθψλ ζπζηαηηθψλ κπνξεί λα επηηεπρζεί κε ειεγρφκελν ρξφλν εθρχιηζεο θαη ειεγρφκελε ζεξκνθξαζία. ηα ιεπθά ζηαθχιηα ε πξνδπκσηηθή εθρχιηζε δηαξθεί απφ κεξηθέο ψξεο κέρξη 24 ψξεο, ελψ ε ζεξκνθξαζία δηαηεξείηαη ζηνπο o C. πληζηάηαη ε εθρχιηζε λα πξαγκαηνπνηείηαη ζε αλαεξφβην πεξηβάιινλ γηα λα απνθεπρζεί νμείδσζε ησλ ιεπθψλ νίλσλ (Rotter, 2006). Ζ θξπνεθρχιηζε ζηα εξπζξά ζηαθχιηα εθαξκφδεηαη ζπλήζσο γηα 2-7 εκέξεο, ζπάληα γηα εκέξεο, ζε ζεξκνθξαζίεο 4-15 o C (Rotter, 2006). Ζ δηάξθεηα θαη ε ζεξκνθξαζία ηεο εθρχιηζεο επεξεάδνπλ ην απνηέιεζκα ηεο ηερληθήο απηήο. ηαλ ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε εθαξκφδεηαη ζε εξπζξά ζηαθχιηα απμάλεηαη ε έληαζε ηνπ ρξψκαηνο (απφρξσζε) θαη παξάγνληαη νίλνη ιηγφηεξν ζηπθνί, ηδηαίηεξα ζε πνηθηιίεο κε ιίγα θαηλνιηθά ζπζηαηηθά θαη ρξσζηηθέο (Rotter, 2006). Οη νίλνη πνπ πξνθχπηνπλ έρνπλ 12

22 έληνλν θξνπηψδε ραξαθηήξα θαη πην ζθνχξν ρξψκα, γηα ην ιφγν απηφ ε ηερληθή δελ ζα πξέπεη λα εθαξκφδεηαη ζε πνηθηιίεο πνπ δίλνπλ ζθνπξφρξσκνπο νίλνπο θαη δελ ρξεηάδνληαη ηνληζκέλα θξνπηψδε αξψκαηα, φπσο γηα παξάδεηγκα ην Cabernet Sauvignon (http://www.crushnet.com/enowiki/cold-soak-or-cold-maceration). Χζηφζν, φηαλ ε εθρχιηζε πξαγκαηνπνηείηαη ζε ρακειφηεξεο ζεξκνθξαζίεο (γηα παξάδεηγκα 5 o C) ιακβάλνληαη νίλνη κε πην αδχλακν ρξψκα θαη ρακειφηεξν θαηλνιηθφ πεξηερφκελν (ρακειφηεξε πεξηεθηηθφηεηα ζε αλζνθπάλεο, ειαθξά κεησκέλνο Γείθηεο νιηθψλ πνιπθαηλνιψλ θαη κεησκέλε πεξηεθηηθφηεηα ζε ηαλλίλε) ζε ζρέζε κε ηελ εθαξκνγή εθρχιηζεο ζε πςειφηεξεο ζεξκνθξαζίεο (γηα παξάδεηγκα 10 ή 15 o C) (Salinas et al. 2005). Ζ ςχμε ηνπ γιεχθνπο κπνξεί λα επηηεπρζεί θπζηθά (ζε πεξηνρέο φπνπ επηθξαηνχλ ρακειέο ζεξκνθξαζίεο θαηά ηε δχκσζε), κε κεραληθφ ηξφπν ή κε ηε ρξήζε ςπθηηθψλ κέζσλ, φπσο ην πγξφ άδσην ή ην CO 2 (μεξφο πάγνο) (Theron, 2008). Ζ δηαηήξεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο ζε ρακειά επίπεδα γίλεηαη πξσηαξρηθά γηα λα ειαρηζηνπνηεζεί ν θίλδπλνο αλάπηπμεο αιινησγφλσλ κηθξννξγαληζκψλ, φπσο εηεξνδπκσηηθά γαιαθηηθά βαθηήξηα, νμηθά βαθηήξηα θαη δχκεο ησλ γελψλ Brettanomyces θαη Kloeckera. Δπηπιένλ, έρεη σο απνηέιεζκα ηελ αλαζηνιή ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο, εμαηηίαο ησλ ρακειψλ ζεξκνθξαζηψλ θαη ηελ θαζπζηέξεζε ηεο εθρχιηζεο ελψζεσλ ησλ θινηψλ πνπ είλαη δηαιπηέο ζηελ αιθνφιε (http://www.crushnet.com/enowiki/cold-soakor-cold-maceration). Θεσξείηαη, σζηφζν, φηη νη άγξηεο δχκεο θαη ηα βαθηήξηα φπσο είλαη ηα εηεξνδπκσηηθά γαιαθηηθά, ηα νμηθά βαθηήξηα, θαη νη δχκεο Brettanomyces θαη Kloeckera/Hansienaspora κέλνπλ ελεξγά ζηα γιεχθε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο θξπνεθρχιηζεο. Ζ δξάζε ηνπο είλαη κάιινλ ζεηηθή, δηφηη εθθξίλνπλ έλδπκα ηα νπνία αιιειεπηδξνχλ κε ηα ζπζηαηηθά ησλ πξφδξνκσλ αξσκάησλ θαη έρνπλ σο απνηέιεζκα ηελ παξαγσγή αξσκαηηθψλ ζπζηαηηθψλ ηα νπνία ηειηθά, ζπλεηζθέξνπλ ζηελ πνιππινθφηεηα ηνπ νίλνπ. Ζ ηερληθή ζπληζηάηαη λα εθαξκφδεηαη ζε ζηαθχιηα επαξθψο ψξηκα, νκνηφκνξθεο σξίκαλζεο θαη θαιήο πγηεηλήο θαηάζηαζεο. Σα απνηειέζκαηα απφ ηε κέρξη ηψξα κειέηε ηεο επεμεξγαζίαο έρνπλ δείμεη φηη ε ζεξκνθξαζία θαη ε δηάξθεηα ηεο πξνδπκσηηθήο εθρχιηζεο επεξεάδνληαη απφ παξάγνληεο φπσο ε πνηθηιία ηνπ ζηαθπιηνχ, ν βαζκφο σξηκφηεηαο απηνχ, θαζψο θαη ην κέζν ςχμεο πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζεί (π.ρ. ζηεξεφ CO 2 ή πγξφ άδσην) (Rotter, 2006). Έξεπλα πνπ δηεμήρζεθε ζε ζηαθχιηα ηεο ηηαιηθήο πνηθηιίαο Sangiovese - ρξεζηκνπνηψληαο δχν δηαθνξεηηθά κέζα ςχμεο (ζηεξεφ CO 2 θαη πγξφ άδσην), 13

23 επηηπγράλνληαο ςχμε ζε δηάθνξεο ζεξκνθξαζίεο απφ -5 o C έσο +5 o C - έδεημε φηη πςειφηεξε πνηφηεηα νίλνπ, κε πςειφηεξε εθρχιηζε πνιπθαηλνιηθψλ νπζηψλ επηηεχρζεθε ζηηο ρακειφηεξεο ζεξκνθξαζίεο θαη πην απνηειεζκαηηθφ κέζν ςχμεο ζηηο ζεξκνθξαζίεο απηέο ήηαλ ην πγξφ άδσην (Parenti et al. 2004). πλνπηηθά, ζχκθσλα κε ηνλ Rotter (2006), ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε ζεσξείηαη φηη έρεη ηα αθφινπζα απνηειέζκαηα: Απμάλεη ηα θξνπηψδε αξψκαηα θαη ηε θξνπηψδε γεχζε, ηδηαίηεξα ηηο ζπγθεληξψζεηο ηεξπελίσλ ζε ιεπθά γιεχθε. Απμάλεη ηελ αξσκαηηθή έληαζε θαη πνιππινθφηεηα. Απμάλεη ηελ πιεξφηεηα ζην ζηφκα, πηζαλφηαηα εμαηηίαο ησλ απμεκέλσλ ζπγθεληξψζεσλ θαηλνιψλ θαη πνιπζαθραξηηψλ. Γεληθά, παξάγεη νίλνπο κε πην απαιή ζηπθή γεχζε θαη απμεκέλε πηθξή γεχζε. H πηθξή γεχζε ζηνπο νίλνπο ζρεηίδεηαη θαηά θάπνηνπο ζπγγξαθείο (Noble, 1994) κε ηηο θιαβαλφιεο-3, ηδηαίηεξα ηελ επηθαηερίλε πνπ είλαη ζαθψο πην πηθξή απφ ηελ θαηερίλε. Άιινη εξεπλεηέο, φπσο νη Hufnagel and Hofmann (2008) απνδίδνπλ ηελ πηθξή γεχζε ζε κία ζεηξά αηζπιεζηέξσλ ηνπ πδξνμπβελδντθνχ νμένο θαη ηνπ πδξνμπθηλλακσκηθνχ νμένο. Μεηνλεθηήκαηα απφ ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο ζηα γιεχθε πνπ αλαθέξνληαη ζηε βηβιηνγξαθία είλαη ηα αθφινπζα: Δλδέρεηαη λα δψζεη ρνξηψδε ραξαθηήξα ζηνπο νίλνπο (Watson et al. 1994). Δπηπιένλ, κπνξεί λα έρεη σο απνηέιεζκα ηε κείσζε ηεο νγθνκεηξνχκελεο νμχηεηαο θαη αληίζηνηρα, ηελ αχμεζε ηεο ηηκήο ph, πηζαλφλ εμαηηίαο ηεο απειεπζέξσζεο ηφλησλ θαιίνπ απφ ηνπο θινηνχο ηεο ζηαθπιήο (Dubourdieu et al. 1986). Χζηφζν, είλαη νπζηαζηηθφ γηα θάζε πνηθηιία λα βξεζεί ε ηδαληθή ζεξκνθξαζία εθρχιηζεο θαη ε άξηζηε δηάξθεηα εθαξκνγήο ηεο θξπνεθρχιηζεο. 14

24 2.1. Ποικιλίερ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 2 ΤΛΗΚΑ ΚΑΗ ΜΔΘΟΓΟΗ Υξεζηκνπνηήζεθαλ νη έγρξσκεο πνηθηιίεο Μαπξνχδη θαη Πακίηη (ή Πακίδη), νη νπνίεο αλαιχνληαη ζηε ζπλέρεηα Μαπξνύδη Θξάθεο Δξπζξή πνηθηιία, θαιιηεξγείηαη ζηε Θξάθε, ζπγγεληθή πνηθηιία κε ην αληίζηνηρν Μαπξνχδη ηεο Πεινπνλλήζνπ (Δηθφλα 2.1.). Σν Μαπξνχδη Θξάθεο είλαη πνηθηιία παξαγσγηθή, αλζεθηηθή ζηελ μεξαζία. Δίλαη επαίζζεηε ζηηο αζζέλεηεο, εθηφο απφ ηνλ πεξνλφζπνξν. Γίλεη νίλνπο εξπζξνκειαλνχ ρξψκαηνο κε έληνλα ραξαθηεξηζηηθά θαη πνιιά νμέα. Υαξαθηεξίδεηαη απφ ηηο πινχζηεο γεπζηηθέο εληππψζεηο πνπ αθήλεη (Σζέηνπξαο, 2009). Εηθόλα 2.1: Η πνηθηιία Μαπξνύδη (θωηνγξαθία: Μηραειίδεο Υ., 2007) 15

25 Πακίηη (ή Πακίδη) Δξπζξσπή (ξνδέ) πνηθηιία, πνπ εληνπίδεηαη ζηηο πεξηνρέο ηεο Αλαηνιηθήο Ρσκπιίαο, ηεο Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη ηεο Θξάθεο (Δηθφλα 2.2.). Αλάινγα κε ηε κέζνδν νηλνπνίεζεο πνπ ζα εθαξκνζζεί, δίλεη ξνδέ ή ιεπθνχο νίλνπο. Γίλεη πςειφβαζκνπο νίλνπο, κηθξήο νμχηεηαο. Υξεζηκνπνηείηαη ζε αλακίμεηο γηα ηελ παξαγσγή ησλ ηνπηθψλ νίλσλ ησλ Αβδήξσλ, θαζψο θαη θνηλψλ επηηξαπέδησλ νίλσλ (πηλζεξνπνχινπ, 2000). Εηθόλα 2.2: Η πνηθηιία Πακίδη (θωηνγξαθία: Μηραειίδεο Υ., 2007) 2.2. Γείγμαηα ζηαθςλιών Γηα ηηο αλάγθεο ηεο έξεπλαο ζπιιέρζεθαλ πεξίπνπ 100 θηιά ζηαθχιηα απφ θαζεκία απφ ηηο πνηθηιίεο: εξπζξή Μαπξνχδη θαη εξπζξσπή Πακίδη πνπ θαιιηεξγήζεθαλ ζε δηάθνξεο πεξηνρέο ηεο Θξάθεο. Έγηλε πξνζπάζεηα λα επηιερζνχλ ζηαθχιηα κε ηελ επηζπκεηή ηερλνινγηθή σξηκφηεηα θαη κε θαιή πγηεηλή θαηάζηαζε. Οη πνηθηιίεο ησλ ζηαθπιηψλ, ε πεξηνρή πξνέιεπζεο θαη ε εκεξνκελία ηξπγεηνχ δίλνληαη ζηνλ πίλαθα

26 Πίλαθαο 2.1.: Πνηθηιίεο ζηαθπιηώλ, πεξηνρή θαιιηέξγεηαο θαη εκεξνκελία ηξπγεηνύ ηωλ δεηγκάηωλ ζηαθπιηώλ ΠΟΗΚΗΛΗΑ ΣΑΦΤΛΗΧΝ ΠΔΡΗΟΥΖ ΚΑΛΛΗΔΡΓΔΗΑ ΖΜΔΡ/ΝΗΑ ΣΡΤΓΟΤ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πακίδη Πακίδη Ίαζκνο Ρνδφπεο Κηήκα Παπαβαζηιείνπ Ίαζκνο Ρνδφπεο Κηήκα Παπαβαζηιείνπ Πεληάινθνο Οξεζηηάδαο Κηήκα Σζειεκπή Κίξθε Αιεμαλδξνχπνιεο Κηήκα Υσξηλφπνπινπ Γίθαηα Οξεζηηάδαο Κηήκα Σζειεκπή 20/9/ /9/ /10/ /10/ /10/2007 Σα ζηαθχιηα ηεο εξπζξσπήο πνηθηιίαο Πακίδη πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ παξαγσγή ησλ ιεπθψλ νίλσλ πξνήιζαλ απφ δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο ηνπ Ν. Έβξνπ, απφ ηελ Κίξθε Αιεμαλδξνππφιεσο θαη ηα Γίθαηα Οξεζηηάδαο. πιιέρζεθαλ ζε δηαθνξεηηθέο εκεξνκελίεο, δειαδή ηελ εκέξα πνπ ηξχγεζε θάζε παξαγσγφο. Ο ηξπγεηφο πξαγκαηνπνηήζεθε κε δηαθνξά 2 εκέξεο, πξψηα ζηελ Κίξθε Αιεμαλδξνππφιεσο. Ο ρξφλνο πνπ κεζνιαβεί κεηαμχ ηνπ ηξχγνπ θαη ηεο νηλνπνίεζεο είλαη θαζνξηζηηθφο γηα ηελ πνηφηεηα ηνπ παξαγφκελνπ νίλνπ. Τπήξμαλ ηερληθέο δπζθνιίεο εμαηηίαο ηνπ γεγνλφηνο φηη ν ηξχγνο έγηλε ζηε Θξάθε θαη νη νηλνπνηήζεηο ζηε Θεζζαινλίθε, σζηφζν ε νηλνπνίεζε ζε φιεο ηηο πεξηπηψζεηο πξαγκαηνπνηήζεθε ηελ επφκελε κέξα ηνπ ηξπγεηνχ. πλνιηθά πξαγκαηνπνηήζεθαλ 8 νηλνπνηήζεηο, 6 απφ ηηο νπνίεο ήηαλ εξπζξέο (θιαζηθή εξπζξή ή εξπζξή κε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε) θαη 2 ιεπθέο (ιεπθή νηλνπνίεζε κε πξνδπκσηηθή εθρχιηζε). πγθεληξσηηθά, ηα δείγκαηα δίλνληαη ζηνλ πίλαθα

27 Πίλαθαο 2.2: Πνηθηιίεο ζηαθπιηώλ θαη κέζνδνη νηλνπνίεζεο α/α Ποικιλία ζηαθςλιών Μέθοδορ οινοποίηζηρ δεξαμενήρ 1 Πακίδη Πξνδπκσηηθή εθρχιηζε 2 Πακίδη Πξνδπκσηηθή εθρχιηζε 5 Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Κιαζηθή εξπζξή 6 Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε 7 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Κιαζηθή εξπζξή 8 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε 10 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Κιαζηθή εξπζξή 11 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε 2.3. Μέθοδοι οινοποίηζηρ Μεηά ηελ παξαιαβή, ηα ζηαθχιηα δηαηεξνχληαλ ππφ ςχμε, κέρξη ηελ επφκελε εκέξα, νπφηε νηλνπνηνχληαλ. Οη κέζνδνη νηλνπνίεζεο πνπ εθαξκφζηεθαλ ήηαλ νη εμήο: Λεπθή νηλνπνίεζε κε πξνδπκωηηθή εθρύιηζε (skin contact) Ζ κέζνδνο απηή εθαξκφδεηαη γηα ηελ παξαγσγή ιεπθψλ νίλσλ κε πςειφ αξσκαηηθφ δπλακηθφ. Ακέζσο κεηά ηελ παξαιαβή ησλ ζηαθπιηψλ απηά ηνπνζεηνχληαη ζηελ ςχμε ζηνπο 10 C γηα 8-10 ψξεο. Έπεηηα εθαξκφδεηαη εθξαγηζκφο θαη πιήξσζε ησλ δεμακελψλ κε ηε ζηαθπιφκαδα. Καηφπηλ, νη δεμακελέο ηνπνζεηνχληαη ζηελ ςχμε (5-7 C) γηα 24 ψξεο. ηελ ζπλέρεηα βγαίλνπλ νη δεμακελέο απφ ηελ ςχμε, πηέδεηαη ε ζηαθπιφκαδα θαη αθνινπζεί ζείσζε. Ο νίλνο εθξνήο, αθνχ παξέιζεη κία κέξα θαη αλέβεη ε ζεξκνθξαζία ηνπ ζηνπο 18-20ºC, εκβνιηάδεηαη κε δπκνκχθεηεο Saccharomyces cerevisiae (DANSTAR FERMENT A/S, Γαλία) θαη αθήλεηαη ζε ζεξκνθξαζία 18ºC γηα λα δπκσζεί. Μεηά ηελ απνδχκσζε αθνινπζνχλ 2-3 απνιαζπψζεηο. ην ηέινο εκθηαιψλεηαη κε ηε ρξήζε ρεηξνθίλεηνπ εκθηαισηή ζε θηάιεο πιπκέλεο κε πδαηηθφ δηάιπκα SO 2, νη νπνίεο ηνπνζεηνχληαη ππφ ςχμε (5-7 C). 18

28 2.3.2 Κιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε Σα ζηαθχιηα απνβνζηξπρψλνληαλ θαη αθνινπζνχζε έθζιηςε. Ζ ζηαθπιφκαδα ζεησλφηαλ θαη ηνπνζεηνχληαλ ζε αλνμείδσηεο δεμακελέο ρσξεηηθφηεηαο 100 ιίηξσλ πξνθεηκέλνπ λα πξαγκαηνπνηεζνχλ ε δχκσζε θαη ε εθρχιηζε. Μεηά απφ 24 ψξεο, ε ζηαθπιφκαδα εκβνιηαδφηαλ κε δπκνκχθεηεο θαη αθνινπζνχζε αλαθχθισζε. Ζ δχκσζε πξαγκαηνπνηήζεθε ζε ζεξκνθξαζία πεξηβάιινληνο 25ºC θαη δηήξθεζε 7-8 κέξεο πεξίπνπ. Έπεηηα απφ 5-6 κέξεο ζπκπαξακνλήο ηνπ γιεχθνπο κε ηα ζηέκθπια ζηε δεμακελή, έγηλε ν δηαρσξηζκφο ησλ ζηεκθχισλ θαη αθνινχζεζε πίεζε ζε παξαδνζηαθφ ρεηξνθίλεην πηεζηήξην. ηε ζπλέρεηα, ν νίλνο εθξνήο παξέκεηλε ζηηο αλνμείδσηεο δεμακελέο γηα πεξίπνπ 3 κήλεο Εξπζξή νηλνπνίεζε κε πξνδπκωηηθή θξπνεθρύιηζε ηελ πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε εθαξκφζηεθε ε ίδηα κέζνδνο κε ηελ θιαζηθή νηλνπνίεζε, δηαθνξνπνηψληαο ην ζηάδην ηεο ζπκπαξακνλήο ηνπ γιεχθνπο κε ηα ζηέκθπια. Ακέζσο κεηά ηελ πιήξσζε ησλ δεμακελψλ κε ηε ζεησκέλε ζηαθπιφκαδα, ηνπνζεηνχληαλ νη δεμακελέο ζε εηδηθφ ρψξν ςχμεο, φπνπ θαη παξέκελαλ γηα 3 κέξεο ζηνπο 3-5 C. Σελ 4ε κέξα νη δεμακελέο εμέξρνληαλ απφ ηελ ςχμε, παξέκελαλ κία εκέξα ζε ζεξκνθξαζία πεξηβάιινληνο, γηα λα αλέιζεη ε ζεξκνθξαζία ηεο ζηαθπιφκαδαο θαη αθνινπζνχζε εκβνιηαζκφο κε δπκνκχθεηεο. Με ηελ νινθιήξσζε ηεο αιθννιηθήο δχκσζεο γηλφηαλ δηαρσξηζκφο ησλ ζηεκθχισλ απφ ηνλ νίλν θαη αθνινπζνχζε πίεζε ζε παξαδνζηαθφ ρεηξνθίλεην πηεζηήξην Μεηαδπκωηηθέο επεμεξγαζίεο Δξπζξνί νίλνη: Μεηά ηελ νινθιήξσζε ησλ δπκψζεσλ, ν νίλνο εθξνήο παξέκεηλε ζηηο αλνμείδσηεο δεμακελέο γηα πεξίπνπ 3 κήλεο. ην δηάζηεκα απηφ πξαγκαηνπνηήζεθαλ 3-4 απνιαζπψζεηο. Οη νίλνη δηεζήζεθαλ θαη ηέινο πξαγκαηνπνηήζεθε εκθηάισζε, κε ηαπηφρξνλε ζείσζε. Οη θηάιεο ηνπνζεηήζεθαλ ζηε ζπλέρεηα ζε ςπθηηθφ ζάιακν (5-7 C). Λεπθνί νίλνη: Μεηά ηελ απνδχκσζε εθαξκφζηεθαλ 2-3 απνιαζπψζεηο. ηε ζπλέρεηα νη νίλνη δηεζήζεθαλ θαη θαηφπηλ εκθηαιψζεθαλ, κε ηαπηφρξνλν έιεγρν θαη ζπκπιήξσζε ηνπ ζεηψδε αλπδξίηε. Οη θηάιεο, ζηε ζπλέρεηα, ηνπνζεηήζεθαλ ζε ςπθηηθφ ζάιακν (5-7 C). 19

29 2.4. Οινολογικόρ εξοπλιζμόρ Οη νηλνπνηήζεηο πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζην ρψξν ηεο νηλνινγίαο ηνπ Σνκέα Δπηζηήκεο θαη Σερλνινγίαο Σξνθίκσλ ηεο Γεσπνληθήο ρνιήο ηνπ Αξηζηνηειείνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο. Ο εμνπιηζκφο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε πεξηιάκβαλε: Γεμακελέο δχκσζεο ρσξεηηθφηεηαο 100L Αλνμείδσηεο δεμακελέο απνζήθεπζεο νίλνπ ρσξεηηθφηεηαο 100 L κε πλεπκαηηθφ θαπάθη, γηα αεξνζηεγέο θιείζηκν Δθξαγηζηήξην Υεηξνθίλεην πηεζηήξην θαη έηεξν πδξαπιηθφ Υεηξνθίλεην εκθηαισηήξην ηηο θσηνγξαθίεο πνπ αθνινπζνχλ (εηθφλεο 2.3, 2.4 θαη 2.5) απεηθνλίδεηαη έλα κέξνο ηνπ κεραλνινγηθνχ εμνπιηζκνχ πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε ζηηο πεηξακαηηθέο νηλνπνηήζεηο ησλ πνηθηιηψλ ηεο Θξάθεο. Εηθόλα 2.3: Δθξαγηζηήξην 20

30 Εηθόλα 2.4: Παξαδνζηαθό ρεηξνθίλεην πδξαπιηθό πηεζηήξην Εηθόλα 2.5: Αλνμείδσηεο δεμακελέο ρσξεηηθφηεηαο 100 L 21

31 2.5. Μεηπήζειρ Οη κεηξήζεηο πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζην ρψξν ηεο νηλνινγίαο ηνπ Σνκέα Δπηζηήκεο θαη Σερλνινγίαο Σξνθίκσλ, ηεο Γεσπνληθήο ρνιήο ηνπ Α.Π.Θ Καηά ηελ παξαιαβή Ακέζσο κεηά ηελ παξαιαβή, πξαγκαηνπνηήζεθαλ κεηξήζεηο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηα ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο θάζε πνηθηιίαο. Πξνζδηνξίζηεθε ην βάξνο ηεο ζηαθπιήο (βφηξπ), ην βάξνο 100 ξαγψλ, νη δηαζηάζεηο ηεο ξάγαο (κήθνο θαη πιάηνο). Βάξνο βόηξπ: Επγίζηεθε ην βάξνο 10 δηαθνξεηηθψλ βνηξχσλ θαη ππνινγίζηεθε ν κέζνο φξνο ηηκψλ ζε γξακκάξηα (g). Βάξνο 100 ξαγώλ: Πξαγκαηνπνηήζεθαλ κεηξήζεηο ηνπ βάξνπο ηξηψλ δηαθνξεηηθψλ δεηγκάησλ 100 ξαγψλ έθαζην θαη ππνινγίζηεθε ν κέζνο φξνο ηηκψλ ζε γξακκάξηα (g). Μήθνο θαη πιάηνο ξάγαο: Μεηξήζεθε ην κήθνο θαη ην πιάηνο 10 δηαθνξεηηθψλ ξαγψλ θαη ππνινγίζηεθε ν κέζνο φξνο ηηκψλ ζε ρηιηνζηά (mm). Δπηπιένλ πξνζδηνξίζηεθαλ ηα ζάθραξα θαη ε νιηθή νμχηεηα ηνπ γιεχθνπο ησλ ζηαθπιηψλ. άθραξα: Πξνζδηνξίζηεθε ε πεξηεθηηθφηεηα ηνπ γιεχθνπο ζε ζάθραξα κε ηε βνήζεηα αξαηνκέηξνπ Baumé. Οιηθή νμύηεηα: Πξνζδηνξίζηεθε ε νιηθή νμχηεηα ηνπ γιεχθνπο κε ηηηινδφηεζε κε ηε βνήζεηα δείθηε θπαλνχ ηεο βξσκνζπκφιεο θαη αιθαιηθνχ δηαιχκαηνο NaOH N/10. Σν απνηέιεζκα εθθξάζηεθε ζε g/l ηξπγηθνχ νμένο Τπνινγηζκόο παξακέηξωλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δύκωζεο Καηά ηε δηάξθεηα ησλ δπκψζεσλ παξαθνινπζνχληαλ θαζεκεξηλά ε εμέιημε ηεο δχκσζεο ησλ ζαθράξσλ θαη ηεο ζεξκνθξαζίαο ζηηο δεμακελέο δχκσζεο. Αλαγωγηθά ζάθραξα: Πξνζδηνξίδνληαλ κε ηηηινδφηεζε θειίγγεηνπ πγξνχ (αιθαιηθφ δηάιπκα ραιθνχ) κε ηνλ απνρξσκαηηζκέλν νίλν. Ζ κέζνδνο ζηεξίδεηαη ζηελ ηδηφηεηα ησλ αλαγσγηθψλ ζαθράξσλ λα αλάγνπλ θαη λα απνρξσκαηίδνπλ ην θειίγγεην πγξφ, φηαλ απηφ βξίζθεηαη ζε βξαζκφ (νπθιεξφο, 2000γ). Θεξκνθξαζία: Πξνζδηνξηδφηαλ κε ηε βνήζεηα θνξεηνχ ζεξκνκέηξνπ. 22

32 Τπνινγηζκόο παξακέηξωλ κεηά ηελ νινθιήξωζε ηεο δύκωζεο Λεπθνί νίλνη: ηνπο ιεπθνχο νίλνπο, αθνχ νινθιεξψζεθε ε δχκσζε, πξνζδηνξίζηεθαλ νη εμείο παξάκεηξνη: Αιθννιηθφο ηίηινο (% vol) ph Οιηθή νμχηεηα (εθθξαζκέλε ζε g/l ηξπγηθνχ νμένο) Πηεηηθή νμχηεηα (εθθξαζκέλε ζε meq/l) Μέηξεζε ηεο νπηηθήο ππθλφηεηαο ζε κήθνο θχκαηνο 420nm Θεηψδεο αλπδξίηεο (ειεχζεξνο, δεζκεπκέλνο, νιηθφο) mg/l Αλαγσγηθά ζάθραξα g/l Δξπζξνί νίλνη: ηνπο εξπζξνχο νίλνπο, αθνχ νινθιεξψζεθε ε δχκσζε πξνζδηνξίζηεθαλ νη εμείο παξάκεηξνη: Αιθννιηθφο ηίηινο ph Οιηθή νμχηεηα (εθθξαζκέλε ζε g/l ηξπγηθνχ νμένο) Πηεηηθή νμχηεηα (εθθξαζκέλε ζε meq/l) Θεηψδεο αλπδξίηεο (ειεχζεξνο, δεζκεπκέλνο, νιηθφο) Αλαγσγηθά ζάθραξα Έληαζε ρξψκαηνο Απφρξσζε Γείθηεο πνιπθαηλνιψλ (D.O.280) Οιηθέο αλζνθπάλεο Γείθηεο ηνληζκνχ αλζνθπαλψλ Σαλλίλεο Γείθηεο HCl Γείθηεο αηζαλφιεο Γείθηεο δειαηίλεο 23

33 Τπνινγηζκόο παξακέηξωλ ζηνπο νίλνπο 21 κήλεο κεηά από ηελ παξαζθεπή ηνπο Δξπζξνί νίλνη: ηνπο εξπζξνχο νίλνπο, κεηά απφ 21 κήλεο απφ ηελ νηλνπνίεζε, θαηά ηνπο νπνίνπο νη νίλνη παξέκεηλαλ ζε θηάιεο πξνζδηνξίζηεθαλ νη εμείο παξάκεηξνη: Γείθηεο πνιπθαηλνιψλ (D.O. 280) Οιηθέο αλζνθπάλεο Έληαζε ρξψκαηνο Απφρξσζε Γείθηεο HCl Γείθηεο αηζαλφιεο Γείθηεο δειαηίλεο Μέζνδνη αλάιπζεο ηε ζπλέρεηα πεξηγξάθνληαη νη κέζνδνη αλάιπζεο πνπ εθαξκφζηεθαλ γηα ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ δηαθφξσλ παξακέηξσλ (κεγεζψλ). Αιθννιηθόο ηίηινο: Ο αιθννιηθφο ηίηινο ή αιθννιηθφο βαζκφο είλαη ίζνο κε ηνλ αξηζκφ ησλ ιίηξσλ αηζπιηθήο αιθνφιεο πνπ πεξηέρνληαη ζε 100 ιίηξα νίλνπ. Καη νη δχν απηνί φγθνη κεηξνχληαη ζηνπο 20ºC. Ο πςειφο αιθννιηθφο ηίηινο δειψλεη θαιχηεξε σξίκαλζε ηεο πξψηεο χιεο θαη ζπκπίπηεη ζρεδφλ κε ηηο ζνδεηέο πςειήο πνηφηεηαο νίλνπ. Ο αιθννιηθφο ηίηινο πξνζδηνξίδεηαη ζπλήζσο κε ην βξαζίκεηξν Dujardin-Salleron, κε απιή απφζηαμε ηεο αιθνφιεο θαη κέηξεζε ηνπ αιθννιηθνχ ηίηινπ κε ηα ιεγφκελα αιθννιφκεηξα, θαζψο θαη κε απφζηαμε κε ξεχκα πδξαηκψλ. Καηά ηελ απφζηαμε ηνπ νίλνπ κε ξεχκα πδξαηκψλ, ν νίλνο πξηλ ηελ απφζηαμε γίλεηαη αιθαιηθφο κε πξνζζήθε CaO, αθνινπζεί ε απφζηαμε θαη ε κέηξεζε ηεο ππθλφηεηαο ηνπ απνζηάγκαηνο γίλεηαη κε αιθννιφκεηξν. Ο αιθννιηθφο ηίηινο πξνζδηνξίδεηαη κε αθξίβεηα 0,1% vol (νπθιεξφο, 2000γ). Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: Με νγθνκεηξηθή θηάιε κεηξάκε 200 ml νίλνπ θαη ηα κεηαθέξνπκε ζε ζθαηξηθφ βξαζηήξα. Ζ νγθνκεηξηθή θηάιε μεπιέλεηαη ηέζζεξηο θνξέο δηαδνρηθά, κε 5 ml θάζε θνξά απνζηαγκέλνπ λεξνχ. Καηφπηλ, πξνζζέηνπκε 10 ml γάια αζβέζηνπ 2 Μ γηα ηελ δέζκεπζε ησλ πηεηηθψλ νμέσλ. Δηζάγνπκε κέζα ζηε θηάιε κεξηθά γπάιηλα ζθαηξίδηα γηα λα παξεκπνδίζνπκε ηνλ αθξηζκφ. Σνπνζεηνχκε ηελ θηάιε 24

34 ζηελ απνζηαθηηθή ζπζθεπή θαη αλάβνπκε ηελ ιπρλία Bunsen γηα λα μεθηλήζεη ε απφζηαμε. Ζ θηάιε ζεξκαίλεηαη θαη ην παξαγφκελν απφζηαγκα ζπιιέγεηαη πξνζεθηηθά ζηελ αξρηθή νγθνκεηξηθή θηάιε, φπνπ κεηξήζεθε ην δείγκα, ζηελ νπνία έρνπλ πξνζηεζεί 5ml πεξίπνπ λεξνχ. ηαλ ν φγθνο ηνπ απνζηάγκαηνο θηάζεη ηα 3/4 ηνπ φγθνπ ηνπ δείγκαηνο (πεξίπνπ 150ml), ε νγθνκεηξηθή θηάιε απνκαθξχλεηαη θαη δηαθφπηεηαη ε απφζηαμε. Αλ ν νίλνο έρεη κεγάιε πεξηεθηηθφηεηα ζε θαηηφληα ακκσλίνπ, ην απφζηαγκα επαλαπνζηάδεηαη αθνχ νμηληζηεί κε ζεηηθφ νμχ 10% (v/v). ηε ζπλέρεηα ε νγθνκεηξηθή θηάιε ζπκπιεξψλεηαη ζηα 200ml κε λεξφ. Ζ ζεξκνθξαζία ηνπ απνζηάγκαηνο πξέπεη λα είλαη ίζε κε ηελ ζεξκνθξαζία ηνπ δείγκαηνο ± 2 C. Σν πεξηερφκελν ηεο θηάιεο αλακηγλχεηαη κε πξνζνρή θαη ε πεξηεθηηθφηεηα ζε αιθνφιε πξνζδηνξίδεηαη ππθλνκεηξηθά. Ζ κέηξεζε γίλεηαη κε ην αιθννιφκεηξν, ην νπνίν είλαη έλα αξαηφκεηξν βαζκνινγεκέλν ζε % αιθνφιε θαη ζπληζηάηαη γηα κεηξήζεηο ζε ζεξκνθξαζία 20 C. Αλ ε ζεξκνθξαζία είλαη δηαθνξεηηθή ηφηε επηβάιιεηαη ε δηφξζσζε ζηνλ αιθννινκεηξηθφ ηίηιν σο πξνο ηελ ζεξκνθξαζία κε ηελ βνήζεηα πηλάθσλ (νπθιεξφο, 2000γ). ph (ελεξγόο νμύηεηα): Σν ζχλνιν ησλ θαξβνμπινκάδσλ ησλ αλφξγαλσλ θαη νξγαληθψλ νμέσλ πνπ είλαη ζε δηάζηαζε, ην άζξνηζκα δειαδή ησλ ειεχζεξσλ θαηηφλησλ ηνπ πδξνγφλνπ, απνηεινχλ ην ph ή ηελ ελεξγφ νμχηεηα. Ζ ελεξγφο νμχηεηα εμαξηάηαη φρη κφλν απφ ηελ ζπγθέληξσζε ησλ νμέσλ αιιά θαη απφ ην είδνο απηψλ (νπθιεξφο, 2000γ). Ζ ελεξγφο νμχηεηα πξνζδηνξίζηεθε κε περάκεηξν (πνηελζηφκεηξν) JENWAY (Μνληέιν 3505) κε απηφκαηε δηφξζσζε ηεο ζεξκνθξαζίαο πνπ επηηξέπεη κεηξήζεηο 0,01 ηεο κνλάδαο. Γηα ηε ζσζηή κέηξεζε ηνπ ph απνκαθξχλεηαη ην CO 2 πνπ πεξηέρεηαη ζηνλ νίλν θαη ζηε ζπλέρεηα γίλεηαη ε αλάγλσζε ηεο έλδεημεο. Οιηθή νμύηεηα: Σν γιεχθνο θαη ν νίλνο πεξηέρνπλ αλφξγαλα θαη νξγαληθά νμέα. Σν ζχλνιν ησλ ειεχζεξσλ θαξβνμπινκάδσλ ησλ νμέσλ απηψλ, είηε βξίζθνληαη ζε δηάζηαζε είηε φρη, απνηειεί ηελ νιηθή ή νγθνκεηξνχκελε νμχηεηα. Ζ νιηθή νμχηεηα είλαη αδηάθνξε απφ ην βαζκφ δηάζηαζεο ησλ νμέσλ ηνπ νίλνπ. Ζ νμχηεηα απνηειεί ζεκαληηθφ παξάγνληα ζηε ζπληήξεζε ησλ νίλσλ, θπξίσο ζηελ αλζεθηηθφηεηα απηψλ ζηηο βαθηεξηαθέο πξνζβνιέο. Σα νμέα πνπ απαληψληαη ζην γιεχθνο θαη ζηνλ ηειηθφ νίλν είηε πξνέξρνληαη απφ ην ζηαθχιη φπσο ην ηξπγηθφ, ην κειηθφ θαη ην θηηξηθφ είηε ζρεκαηίδνληαη θαηά ηελ αιθννιηθή δχκσζε φπσο ην ειεθηξηθφ, ην γαιαθηηθφ θαζψο επίζεο κπνξνχλ λα πξνέξρνληαη απφ βαθηεξηαθέο πξνζβνιέο φπσο ην νμηθφ ή ην 25

35 βνπηπξηθφ νμχ. (νπθιεξφο, 2000γ). Ζ νιηθή νμχηεηα πξνζδηνξίδεηαη κε νγθνκέηξεζε κ έλα ηηηινδνηεκέλν αιθαιηθφ δηάιπκα κέρξη ηελ εμνπδεηέξσζε ησλ ειεχζεξσλ θαξβνμπινκάδσλ πνπ πεξηέρνληαη. Σν ζεκείν ηεο εμνπδεηέξσζεο θαίλεηαη κε ηελ ρξήζε ελφο δείθηε πνπ αιιάδεη ρξψκα. Γηα λα έρνπκε αθξηβή κέηξεζε ηεο νιηθήο νμχηεηαο πξέπεη λα αθαηξεζεί ην CO2 κε αλάδεπζε ππφ θελφ. Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: Αλαδεχνπκε ηε θηάιε πνπ πεξηέρεη 30 ml νίλνπ, θάησ απφ θελφ, γηα 2-3 ιεπηά ψζηε λα αθαηξεζεί ην CO 2. ηε ζπλέρεηα ζε έλα πνηήξη βξαζκνχ ηνπνζεηνχκε 30 ml απνζηαγκέλν λεξφ,1 ml δείθηε θπαλνχ ηεο βξσκνζπκφιεο θαη 5 ml νίλνπ ρσξίο CO 2. Αλαδεχνπκε θαη πξνζζέηνπκε ζηαδηαθά δηάιπκα NaOH N/10 κέρξη ην δείγκα λα πάξεη κηα θπαλνπξάζηλε ρξνηά θαη λα δηαηεξεζεί γηα δεπηεξφιεπηα. εκεηψλνπκε ηα ml ηνπ NaOH πνπ θαηαλαιψζεθαλ γηα ηελ εμνπδεηέξσζε ησλ νμέσλ θαη ππνινγίδνπκε ηελ νιηθή νμχηεηα. Ζ νιηθή νμχηεηα Α.Σ. ζε meq/l δίλεηαη απφ ηνλ ηχπν: Α.Σ. = (n / v )* N * 1000 φπνπ : n = ε πνζφηεηα ηνπ δηαιχκαηνο NaOH πνπ θαηαλαιψζεθε ζε ml. v = ε πνζφηεηα ηνπ νίλνπ πνπ ρξεζηκνπνηήζακε (5 ml). N = ε θαλνληθφηεηα ηνπ NaOH (δειαδή 1/10). Γηα λα εθθξάζνπκε ηελ νιηθή νμχηεηα ζε g/l ζεηηθνχ νμένο ή ηξπγηθνχ πνιιαπιαζηάδνπκε κε 0,049 θαη 0,075 αληίζηνηρα. Πηεηηθή νμύηεηα: Καιείηαη ην ζχλνιν ησλ ιηπαξψλ νμέσλ ηεο ζεηξάο ηνπ νμηθνχ νμένο πνπ βξίζθνληαη ζηνλ νίλν ειεχζεξα ή δεζκεπκέλα. Απνηειεί πνηνηηθφ θξηηήξην ησλ νίλσλ επεηδή εμαξηάηαη απφ ηελ εθδήισζε ή κε βαθηεξηαθψλ πξνζβνιψλ. ηελ ηειηθή ηηκή ηεο πηεηηθήο νμχηεηαο δελ πξέπεη λα πεξηιακβάλεηαη ε νμχηεηα πνπ νθείιεηαη ζην αλζξαθηθφ νμχ, ζηνλ ζεηψδε αλπδξίηε θαη ζην ζνξβηθφ νμχ. Ζ πηεηηθή νμχηεηα πξνζδηνξίζηεθε κε απφζηαμε ηνπ νίλνπ κε ηελ κέζνδν Duclaux-Gayon. Ο πξνο απφζηαμε νίλνο νμηλίδεηαη κε πξνζζήθε θξπζηάιισλ ηξπγηθνχ νμένο (0,5 g/20 ml νίλνπ) γηα ηελ απειεπζέξσζε ησλ πηεηηθψλ νμέσλ απφ ηα άιαηά ηνπο θαη ηε ζπιινγή ηνπο ζην απφζηαγκα. χκθσλα κε ηελ κέζνδν απηή, φηαλ απνζηάδνληαη ηα 10/11 ηνπ αξρηθνχ φγθνπ ηνπ νίλνπ, ζπιιέγνληαη ηα 80 % ηεο νιηθήο πηεηηθήο νμχηεηαο ηνπ νίλνπ. 26

36 Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: Μέζα ζε κία ζθαηξηθή θηάιε ησλ 200 ml πξνζζέηνπκε 20 ml νίλνπ, απαιιαγκέλνπ ηνπ CO 2, 35 ml απνζηαγκέλνπ λεξνχ θαη ιίγνπο θξπζηάιινπο ηξπγηθνχ νμένο. Καηά ηελ απφζηαμε ζπιιέγνπκε αθξηβψο 50 ml. Σν απφζηαγκα κεηαθέξεηαη ζ έλα πνηήξη βξαζκνχ καδί κε ην απεζηαγκέλν λεξφ πνπ ζα μεπιχλνπκε ηελ νγθνκεηξηθή θηάιε. Έπεηηα νγθνκεηξνχκε ηελ νμχηεηα ηνπ απνζηάγκαηνο κε NaOH N/10 παξνπζία δείθηε θαηλνινθζαιετλεο. Ζ πηεηηθή νμχηεηα εθθξάδεηαη ζε meq/l θαη πξέπεη λα πξνζδηνξίδεηαη κε πξνζέγγηζε 0,2 meq. (νπθιεξφο, 2000γ). Ζ κεηθηή πηεηηθή νμχηεηα Α.V. δίλεηαη απφ ηνπο παξαθάησ ηχπνπο: 1) ε meq/l : Α.V. = 5 * n * 100/80 2) ε g/l H 2 SO 4 : Α.V. = n * 0,306 g/l 3) ε g/l νμηθνχ νμένο : Α.V. = n * 0,375 g/l πνπ n = ml NaOH πνπ θαηαλαιψζεθαλ. Θεηώδεο αλπδξίηεο: Ζ πξνζζήθε ηνπ ζεηψδε αλπδξίηε ζην γιεχθνο είλαη απαξαίηεηε θαη ζπλίζηαηαη λα γίλεηαη πξηλ ηελ έλαξμε ηεο δχκσζεο, ψζηε λα δεζκεχεηαη απφ ηα δάραξα θαη λα απνδίδεηαη ζηαδηαθά θαη ζε κηθξέο πνζφηεηεο ζην γιεχθνο. Έηζη επηηπγράλεηαη κία ζπλερήο αληηκηθξνβηαθή θαη αληηνμεηδσηηθή πξνζηαζία ηνπ γιεχθνπο. Ο ζεηψδεο αλπδξίηεο ζπλαληάηαη κε ηξεηο κνξθέο κέζα ζην γιεχθνο σο ειεχζεξνο, δεζκεπκέλνο θαη νιηθφο. Διεχζεξνο ζεηψδεο αλπδξίηεο νλνκάδεηαη ν ζεηψδεο αλπδξίηεο πνπ βξίζθεηαη ππφ κνξθή SO 2 θαη ππφ κνξθή ησλ αλφξγαλσλ ελψζεσλ H 2 SO 3, HSO - 3 θαη SO = 3. Γεζκεπκέλνο ζεηψδεο αλπδξίηεο θαιείηαη απηφο πνπ είλαη δεζκεπκέλνο απφ ηελ αθεηαιδευδε, ηα δάραξα, ηηο πνιπθαηλφιεο θαη γεληθά απφ νπζίεο πνπ πεξηέρνπλ ζην κφξηφ ηνπο ειεχζεξε θαξβνλπιηθή νκάδα (αιδευδε ή θεηφλε). Οιηθφο ζεηψδεο αλπδξίηεο θαιείηαη ην ζχλνιν ηνπ ειεχζεξνπ θαη ηνπ δεζκεπκέλνπ. Ο ζεηψδεο αλπδξίηεο πξνζδηνξίζηεθε ησδηνκεηξηθά. Γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηνπ ειεχζεξνπ ζεηψδνπο αλπδξίηε έγηλε ησδηνκεηξηθφο πξνζδηνξηζκφο ηνπ νίλνπ θαη αθνινχζεζε δηφξζσζε απηνχ κε επαλάιεςε ηεο ίδηαο κέηξεζεο αθνχ πξνεγήζεθε δέζκεπζε ηνπ ζεηψδε αλπδξίηε απφ αθεηαιδευδε. Γηα λα ππνινγηζηεί ν δεζκεπκέλνο ζεηψδεο αλπδξίηεο, ζην δείγκα φπνπ έγηλε ν πξνζδηνξηζκφο ηνπ ειεχζεξνπ ζεηψδνπο αλπδξίηε αθνινχζεζε δηπιή αιθαιηθή πδξφιπζε ηνπ νίλνπ κε NaOH 4N θαη ζηε ζπλέρεηα πξαγκαηνπνηήζεθε ν ησδηνκεηξηθφο πξνζδηνξηζκφο. Σέινο, ν νιηθφο ζεηψδεο αλπδξίηεο πξνέθπςε απφ ηελ άζξνηζε ηνπ ειεχζεξνπ θαη ηνπ δεζκεπκέλνπ (νπθιεξφο, 2000γ). 27

37 Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: ε θσληθή θηάιε ησλ 500 ml ηνπνζεηνχληαη 50 ml νίλνπ, 3 ml H 2 SO 4 αξαησκέλν ζην δεθαπιάζην, 30 ml E.D.T.A. θαη 5 ml δηαιχκαηνο ακχινπ. Γίλεηαη νγθνκέηξεζε κε δηάιπκα ησδίνπ Ν/20 κέρξη λα εκθαληζηεί ην θπαλνχλ ρξψκα γηα δεπηεξφιεπηα. Έζησ n ηα ml ηνπ ησδίνπ πνπ θαηαλαιψζεθαλ. ηελ ζπλέρεηα πξνζζέηνπκε 8 ml NaOH 4N θαη αθήλνπκε ην πγξφ ζε εξεκία γηα 5 min. Καηφπηλ πξνζζέηνπκε 10 ml H 2 SO 4 αξαησκέλν ζην δεθαπιάζην θαη νγθνκεηξνχκε πάιη κε ην δηάιπκα ηνπ ησδίνπ Ν/20. Έζησ n ηα ml πνπ θαηαλαιψζεθαλ. Αθνινπζεί πξνζζήθε 20 ml NaOH 4N θαη ην πγξφ αλαθαηεχεηαη θαη αθήλεηαη λα εξεκήζεη γηα 5 min. ηε ζπλέρεηα πξνζζέηνπκε 200 ml απνζηαγκέλν λεξφ θαη 30 ml H 2 SO 4, αξαησκέλν ζην δεθαπιάζην αλαδεχνληαο ζπλερψο. Αθνινπζεί νγθνκέηξεζε κε δηάιπκα ησδίνπ Ν/20 θαη έζησ n ηα ml πνπ θαηαλαιψζεθαλ. Πνιχ πηζαλφλ ην ηψδην λα νμεηδψζεη θαη νξηζκέλα ζπζηαηηθά ηνπ νίλνπ. Πξνθεηκέλνπ ινηπφλ λα βξνχκε πφζα ml απφ ην δηάιπκα θαηαλαιψζεθαλ γηα ηελ νμείδσζε απηψλ ησλ ζηνηρείσλ, ζε κηα θσληθή θηάιε ησλ 300 ml κε πψκα θέξνληαη 50 ml νίλνπ θαη 5 ml δηαιχκαηνο πξνπαλάιεο 10 g/l. Ζ θηάιε πσκαηίδεηαη θαη κεηά απφ κηζή ψξα πξνζζέηνπκε 5 ml δηαιχκαηνο ακχινπ, 3 ml H 2 SO 4 αξαησκέλνπ ζην δεθαπιάζην θαη νγθνκεηξνχκε κε δηάιπκα ησδίνπ Ν/20 κέρξη λα εκθαληζηεί θπαλνχλ ρξψκα. Έζησ n ηα ml πνπ θαηαλαιψζεθαλ. (νπθιεξφο, 2000γ). Διεχζεξνο ζεηψδεο αλπδξίηεο: SO 2 L = 32 ( n n ) mg/l SO 2 Γεζκεπκέλνο ζεηψδεο αλπδξίηεο: SO 2 C = 32 ( n + n ) mg/l SO 2 Οιηθφο ζεηψδεο αλπδξίηεο: SO 2 Σ = 32 ( n + n + n - n ) mg/l SO 2 Αλαγωγηθά ζάθραξα: Σα ζάθραξα πνπ απαληψληαη ζηα γιεχθε είλαη θπξίσο ε γιπθφδε θαη ε θξνπθηφδε, ζε κηθξφηεξε πνζφηεηα ε D-γαιαθηφδε θαζψο επίζεο θαη κηθξέο ζπγθεληξψζεηο πεληνδψλ φπσο ε αξαβηλφδε. Σα παξαπάλσ ζάθραξα έρνπλ ειεχζεξεο νκάδεο αιδευδεο ή θεηφλεο γεγνλφο πνπ ηνπο επηηξέπεη λα αλάγνπλ ην αιθαιηθφ δηάιπκα ηνπ ραιθνχ (θειίγγεην πγξφ) νλνκάδνληαη αλαγσγηθά ζάθραξα. Αλάινγα κε ηελ πεξηεθηηθφηεηα ησλ αλαγσγηθψλ ζαθράξσλ πνπ πεξηέρνληαη ζηνπο νίλνπο, θαζνξίδεηαη ν ηχπνο ησλ νίλσλ. Ο πξνζδηνξηζκφο ησλ αλαγσγηθψλ ζαθράξσλ είλαη αλαγθαίνο γηαηί κπνξεί λα έρνπλ παξακείλεη αδχκσηα ζάθραξα θαη κεηά ηελ εκθηάισζε λα αθνινπζήζεη κηα δεχηεξε αλεπηζχκεηε δχκσζε. (νπθιεξφο, 2000γ). Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: Γηα ηελ ηηηινδφηεζε ηνπ θειίγγεηνπ πγξνχ, ρξεζηκνπνηείηαη δηάιπκα πνπ πεξηέρεη 5 g/l ηκβεξηνδάραξν. Απηφ γηα λα παξαζθεπαζηεί ηνπνζεηνχκε ζε νγθνκεηξηθή θηάιε ησλ 100 ml, πνπ πεξηέρεη 50 ml λεξφ, 475 mg θαζαξήο δάραξεο. ηε ζπλέρεηα πξνζζέηνπκε 1 ml θαζαξνχ HCL θαη ην ηνπνζεηνχκε 28

38 ζε πδαηφινπηξν 70 C γηα έλα ιεπηφ ψζηε λα γίλεη ε πδξφιπζε ηεο δάραξεο. Ακέζσο κεηά ςχρεηαη θαη εμνπδεηεξψλεηαη κε ηελ πξνζζήθε NaOH. Καηφπηλ, ζπκπιεξψλεηαη κε λεξφ ε νγθνκεηξηθή θηάιε έσο ηα 100 ml. Tν ηειηθφ πξντφλ είλαη έλα δηάιπκα πνπ πεξηέρεη 500 mg ηκβεξηνδάραξν. Ο απνρξσκαηηζκέλνο νίλνο, πνπ νθείιεη λα πεξηέρεη πνζφηεηα δαράξσλ κηθξφηεξε ή ίζε κε 5 g/l, ηνπνζεηείηαη ζε πξνρντδα γηα ηελ νγθνκέηξεζε. ε έλα πνηήξη βξαζκνχ ηνπνζεηνχληαη ml λεξφ, 5 ml απφ ην δηάιπκα Fehling Α θαη 5 ml απφ ην δηάιπκα Fehling Β. Σν δηάιπκα απηφ ηνπνζεηείηαη πάλσ ζε κηα θιφγα Bunsen θαη θέξεηαη ζε βξαζκφ. Καηά ηνλ βξαζκφ ηνπ δηαιχκαηνο πξνζηίζεηαη ζηαγφλα ζηαγφλα ν ππφ εμέηαζε νίλνο πνπ πεξηέρεηαη ζηελ πξνρντδα, κέρξη ηνλ πιήξε απνρξσκαηηζκφ ηνπ δηαιχκαηνο πνπ πεξηέρεη ην θειίγγεην πγξφ θαη ηνλ ζρεκαηηζκφ ηδήκαηνο ρξψκαηνο θαηνχ. Ζ νγθνκέηξεζε ζηακαηάεη φηαλ ην πγξφ γίλεη άρξσκν θαη δηαπγέο. Ζ ζπγθέληξσζε ησλ αλαγσγηθψλ ζαθράξσλ βξίζθεηαη απφ ηε ζρέζε C= 50/n g/l φπνπ n ηα ml ηνπ δαραξνχρνπ πγξνχ ( ν απνρξσκαηηζκέλνο νίλνο) πνπ θαηαλαιψζεθαλ γηα ηνλ απνρξσκαηηζκφ ηνπ θειίγγεηνπ πγξνχ (νπθιεξφο, 2000γ). Έληαζε ρξώκαηνο Απόρξωζε: Σν ρξψκα είλαη ην απνηέιεζκα ηεο επηιεγκέλεο απνξξφθεζεο κεξηθψλ ζηνηρεησδψλ αθηηλνβνιηψλ, πνπ ζπληζηνχλ ην ειηαθφ θάζκα. Μεηξάηαη ε νπηηθή ππθλφηεηα ηνπ νίλνπ ζε κήθνο θχκαηνο 420 nm, 520 nm θαη 620 nm ζε θαζκαηνθσηφκεηξν UV/Vis LKB Biochrom (Μνληέιν 4050 Ultrospec II), αθνχ ν νίλνο ηνπνζεηεζεί ζε θπςειίδεο ραιαδία νπηηθήο δηαδξνκήο 1 mm. Ζ κέηξεζε ησλ νπηηθψλ ππθλνηήησλ γίλεηαη ζε ζρέζε κε απνζηαγκέλν λεξφ, ην νπνίν ηνπνζεηείηαη ηαπηφρξνλα κε ηνλ νίλν ζε παξάπιεπξε θπςειίδα. Γηα ηνπο ιεπθνχο νμεηδσηηθνχο νίλνπο ε κέηξεζε γίλεηαη ζε κήθνο θχκαηνο 420 nm θαη ζε θπςειίδα ραιαδία νπηηθήο δηαδξνκήο 10 mm. Σα παξαπάλσ κήθε θχκαηνο αληηζηνηρνχλ ζην θίηξηλν, θφθθηλν θαη θπαλφ ρξψκα (Κνπξάθνπ Γξαγψλα, 1998). Ζ έληαζε ηνπ ρξψκαηνο πξνθχπηεη απφ ην άζξνηζκα ησλ νπηηθψλ ππθλνηήησλ ζηα ηξία παξαπάλσ κήθε θχκαηνο : I= D D D 620. Ζ απφρξσζε πξνθχπηεη απφ ην πειίθν ηεο νπηηθήο ππθλφηεηαο ζε κήθνο θχκαηνο 420 nm πξνο ηελ νπηηθή ππθλφηεηα ζε κήθνο θχκαηνο 520 nm : T= D 420 / D 520. Οιηθέο θαηλνιηθέο ελώζεηο: Οη θαηλνιηθέο ελψζεηο πεξηέρνπλ ζην κφξηφ ηνπο ηε ραξαθηεξηζηηθή νκάδα θαηλφιεο. Απηέο, είλαη ππεχζπλεο γηα ην ρξψκα ησλ νίλσλ, πξνζθέξνπλ ζηνπο νίλνπο αληηβαθηεξηαθή θαη αληηνμεηδσηηθή πξνζηαζία θαη παίδνπλ ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ παιαίσζή ηνπο. Ο δείθηεο νιηθψλ πνιπθαηλνιψλ (D.O. 280) πξνζδηνξίζηεθε ζε θαζκαηνθσηφκεηξν UV/Vis LKB Biochrom (Μνληέιν 4050 Ultrospec 29

39 II). Ο νίλνο αξαηψζεθε ζε αλαινγία 1/100 θαη αθνινχζεζε κέηξεζε ηεο νπηηθήο ππθλφηεηάο ηνπ ζε θπςειίδα ραιαδία νπηηθήο δηαδξνκήο 1 cm θαη κήθνο θχκαηνο 280 nm (νπθιεξφο, 2000γ). Ο Γείθηεο ησλ νιηθψλ θαηλνιψλ (ΓΟΦ) δίλεηαη απφ ηνλ ηχπν: ΓΟΦ = D 280 * 100 φπνπ D 280 = ε ηηκή ηεο απνξξφθεζεο ηνπ δηαιχκαηνο ζην κήθνο θχκαηνο 280 nm. Αλζνθπάλεο: Οη αλζνθπάλεο είλαη νη εξπζξέο ρξσζηηθέο ησλ ζηαθπιηψλ. Ζ εμέιημή ηνπο, θαηά ηελ παιαίσζε ησλ εξπζξψλ νίλσλ, επηηξέπεη λα ηνπο δηαθξίλνπκε ζε λένπο θαη παιαησκέλνπο. ηελ πεξίπησζε απηή πξέπεη λα ζεσξεζεί φηη ηα άιια ζπζηαηηθά ηνπ νίλνπ δελ ζπκκεηέρνπλ θαη φηη ε αιιαγή ηνπ ρξψκαηνο, κεηά απφ πξνζζήθε ηθαλήο πεξίζζεηαο φμηλνπ ζεηψδνπο άιαηνο, είλαη αλάινγε πξνο ηελ πεξηεθηηθφηεηα ησλ αλζνθπαλψλ. Ο πξνζδηνξηζκφο ησλ αλζνθπαλψλ πξαγκαηνπνηήζεθε κε ηε κέζνδν πνπ ζηεξίδεηαη ζηελ ηδηφηεηα ησλ νιηθψλ αλζνθπαλψλ λα ζρεκαηίδνπλ κε ην αληφλ HSO 3 άρξσκεο ελψζεηο (ηαπξίδνπ, 2006). Μεηξήζεθε ε νπηηθή ππθλφηεηάο ηνπ νίλνπ ζε θαζκαηνθσηφκεηξν JENWAY (Μνληέιν 6300), ζε κήθνο θχκαηνο 550 nm, πξηλ θαη κεηά ηε κεηαβνιή ηνπ ρξψκαηνο ηνπ νίλνπ πνπ πξνθιήζεθε κε ηελ πξνζζήθε πεξίζζεηαο φμηλνπ ζεηψδνπο άιαηνο. Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: ε θσληθή θηάιε πνπ πεξηέρεη 1 ml εξπζξνχ νίλνπ θέξεηαη 1ml αιθννιηθνχ δηαιχκαηνο HCl 0,1% θαη 20 ml πδαηηθνχ δηαιχκαηνο HCl 2%. Απφ απηφ ην δηάιπκα ιακβάλνληαη απφ 10 ml θαη θέξνληαη ζε δχν δνθηκαζηηθνχο ζσιήλεο. ηνλ έλα ζσιήλα πξνζηίζεηαη 4 ml απεζηαγκέλν λεξφ θαη ζηνλ άιιν 4 ml δηαιχκαηνο NaHSO 3 15 %. Μεηά απφ 20 ιεπηά κεηξψληαη νη απνξξνθήζεηο ησλ δχν δεηγκάησλ ζηα 520 nm ζε γπάιηλεο θπςειίδεο πάρνπο 10 mm. Αλζνθπάλεο (mg/l) = (d2 d1) * 885,3. πνπ d1 = ε απνξξφθεζε ηνπ απνρξσκαηηζκέλνπ δείγκαηνο θαη d2 = ε απνξξφθεζε ηνπ δείγκαηνο πξηλ ηε κεηαβνιή ηνπ ρξψκαηνο. Γείθηεο ηνληζκνύ αλζνθπαλώλ: Πξνζδηνξίδνληαη ηα κεγέζε Γdα θαη Γdγ κε ηε κέηξεζε ηεο νπηηθήο ππθλφηεηαο νίλνπ ζε κήθνο θχκαηνο 520 nm (ηαπξίδνπ, 2006). Σν κέγεζνο Γdα δίλεη ηε ζπκκεηνρή ησλ έγρξσκσλ αλζνθπαλψλ ζηελ νπηηθή ππθλφηεηα ζε κήθνο θχκαηνο 520 nm ζην ph ηνπ νίλνπ. Σν κέγεζνο Γdγ δίλεη ηελ νπηηθή ππθλφηεηα ζε κήθνο θχκαηνο 520 nm ηνπ ζπλφινπ ησλ αλζνθπαλψλ ηνπ νίλνπ. Ζ κέζνδνο πεξηγξάθεηαη αλαιπηηθά ζηε ζπλέρεηα: 30

40 10 ml θπγνθεληξηζκέλνπ νίλνπ θέξνληαη ζε δνθηκαζηηθφ ζσιήλα θαη αξαηψλνληαη κε 2 ml απηνληζκέλνπ λεξνχ. Μεηξάηαη ε απνξξφθεζε ζηα 520 nm ζε θπςειίδεο πάινπ πάρνπο 1 mm. Έζησ d1 ε απνξξφθεζε ηνπ δείγκαηνο. 10 ml νίλνπ απνρξσκαηίδνληαη κε 2 ml δηαιχκαηνο NaHSO3 ππθλφηεηαο d=1,24. Μεηά απφ παξακνλή 5 ιεπηψλ κεηξάηαη ε απνξξφθεζε ζηα 520 nm ζε θπςειίδεο πάινπ πάρνπο 1 mm. Έζησ d2 ε απνξξφθεζε. 1 ml νίλνπ νμηλίδεηαη ζε ph = 1,15 κε 7 ml δηαιχκαηνο HCl Ν/10. Σν δείγκα απηφ αξαηψλεηαη κε 2 ml λεξνχ θαη κεηξάηαη ε απνξξφθεζή ηνπ ζηα 520 nm ζε θπςειίδεο πάινπ πάρνπο 10 mm. Έζησ d3 ε απνξξφθεζε. 1 ml νίλνπ νμηλίδεηαη ζε ph = 1,15 κε 7 ml δηαιχκαηνο HCl Ν/10 θαη ην δείγκα απνρξσκαηίδεηαη κε 2 ml δηαιχκαηνο NaHSO3 ππθλφηεηαο d=1,24. Μεηά απφ παξακνλή 5 ιεπηψλ κεηξάηαη ε απνξξφθεζή ηνπ ζηα 520 nm ζε θπςειίδεο πάινπ πάρνπο 10 mm. Έζησ d4 ε απνξξφθεζε. Βάζεη ησλ παξαπάλσ απνξξνθήζεσλ ππνινγίδνληαη ηα κεγέζε Γdα θαη Γdγ, ζχκθσλα κε ηνπο παξαθάησ ηχπνπο: Γdα = (d1 - d2) * 12/10 θαη Γdγ = (d3 d4) * 100/95. Ο δείθηεο ηνληζκνχ ησλ αλζνθπαλψλ δίλεηαη απφ ηε ζρέζε ΓΗ%= Γdα/ Γdγ *100. Σαλλίλεο: Οη ηαλλίλεο είλαη θαη απηέο κέξνο ησλ θαηλνιηθψλ ελψζεσλ θαη απνηεινχλ ηα ζπζηαηηθά ζηα νπνία νθείινληαη ε ζηπθή θαη ε πηθξή γεχζε ησλ νίλσλ. Απηέο βξίζθνληαη ζηα ζηεξεά κέξε ηνπ ζηαθπιηνχ θαη παξαιακβάλνληαη θαηφπηλ εθρχιηζεο. Ζ ζεκαληηθφηεηά ηνπο θαίλεηαη απφ ην γεγνλφο φηη ζπκκεηέρνπλ ζηα δηάθνξα θαηλφκελα θαη ζηάδηα ηεο παιαίσζεο ησλ εξπζξψλ νίλσλ. Δπίζεο, νη ηαλλίλεο παίξλνπλ κέξνο ζηε δηαχγαζε ησλ νίλσλ, ρξεζηκνπνηψληαο δηάθνξεο πξσηετλνχρεο θφιιεο. Ο πξνζδηνξηζκφο ησλ ηαλληλψλ ζηεξίδεηαη ζηε κεξηθή κεηαηξνπή ηνπο ζε αλζνθπάλεο κεηά απφ ζέξκαλζε ζε φμηλν πεξηβάιινλ (ηαπξίδνπ, 2006). Γηαδηθαζία πξνζδηνξηζκνχ: Απφ ην δείγκα ηνπ εξπζξνχ νίλνπ ιακβάλεηαη 1 ml νίλνπ θαη αξαηψλεηαη ζηα 50 ml απεζηαγκέλνπ λεξνχ. Απφ ην δηάιπκα απηφ θέξνληαη 4 ml ζε απιφ δνθηκαζηηθφ ζσιήλα θαη 4 ml ζε ζσιήλα κε πψκα. ηελ ζπλέρεηα ζηνπο δχν ζσιήλεο πξνζηίζεηαη απφ 2 ml απεζηαγκέλνπ λεξνχ θαη 6 ml ππθλνχ πδξνρισξηθνχ νμένο. Ο πσκαηηζκέλνο ζσιήλαο ηνπνζεηείηαη ζε πδαηφινπηξν ζηνπο 100 C θαη ζεξκαίλεηαη γηα 45 ιεπηά. Μεηά ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ, ν ζσιήλαο απηφο ςχρεηαη θαη θαηφπη πξνζηίζεηαη θαη ζηνπο δχν ζσιήλεο απφ 1 ml αηζαλφιεο 95% ψζηε 31

41 λα ζηαζεξνπνηεζεί ην ρξψκα. Σέινο κεηξψληαη νη νπηηθέο ππθλφηεηεο ησλ δχν δεηγκάησλ ζηα 550 nm. Σαλλίλεο (g /L) = (d2 d1) 19,35. πνπ d1= ε απνξξφθεζε ζηα 550nm ηνπ δείγκαηνο πνπ ζεξκάλζεθε θαη d2= ε απνξξφθεζε ζηα 550nm ηνπ δείγκαηνο πνπ δελ ζεξκάλζεθε. Αλ βξεζεί φηη (d2 d1) 0,07 ηφηε ε ζρέζε γίλεηαη: Σαλλίλεο (g /L) = (d2 d1) 20,83. Γείθηεο δειαηίλεο: Ο δείθηεο ηεο δειαηίλεο εθθξάδεη ην κέγεζνο ηεο ζηπθάδαο ησλ νίλσλ. Ο πξνζδηνξηζκφο απηνχ ηνπ δείθηε ζηεξίδεηαη ζηελ ηδηφηεηα πνπ έρνπλ νη ηαλλίλεο λα ελψλνληαη κε ηηο πξσηεΐλεο θαη λα ζρεκαηίδνπλ ζηαζεξέο ελψζεηο. Γηαιχκαηα δειαηίλεο: Παξαζθεπάδνληαη ρξεζηκνπνηψληαο 5 δφζεηο δειαηίλεο ζπγθέληξσζεο 70, 35, 18, 9 ή 4,5 g/l αληίζηνηρα. ε νγθνκεηξηθή θηάιε ηνπνζεηνχληαη 1 ml νίλνπ θαη 0,1 ml, εθάζηνπ δηαιχκαηνο δειαηίλεο (ζπλνιηθά 5 νγθνκεηξηθέο θηάιεο). Πξνζδηνξηζκφο: ζε 20 ml νίλνπ πξνζηίζεληαη 2 ml ησλ δηαιπκάησλ δειαηίλεο πνπ παξαζθεπάζηεθαλ. Μεηά απφ 3 κέξεο παξακνλήο ζε ζεξκνθξαζία θάησ απφ 10 C κε άδσην ηα δηαιχκαηα δηαιχνληαη ζε 1/50 απεζηαγκέλν λεξφ. Αθνινπζεί θπγνθέληξεζε θαη βνπηαλφιπζε ησλ ηαλληλψλ. Ζ ζπγθέληξσζε ηαλληλψλ έζησ Cg (g/l). Μάξηπξαο: Δίλαη ην δηάιπκα πνπ πεξηέρεη 20 ml νίλνπ θαη 2 ml λεξνχ. Έζησ Co (g/l) ε ζπγθέληξσζε ηεο ηαλλίλεο O δείθηεο δειαηίλεο πξνθχπηεη απφ ηελ εμίζσζε: 100 * (Co Cg)/Co. Οη ηηκέο ηνπ δείθηε ζπλήζσο θπκαίλνληαη απφ 25 έσο 80. Υακειέο ηηκέο ηνπ δείθηε θάησ απφ 40 καξηπξνχλ ηελ έιιεηςε ζψκαηνο ζηνπο νίλνπο. ηαλ νη ηηκέο βξίζθνληαη κεηαμχ 40 κε 60 ηφηε δειψλεηαη ε χπαξμε δξαζηηθψλ ηαλληλψλ ζηνπο νίλνπο. Οη νίλνη απηνί ραξαθηεξίδνληαη γεκάηνη κε πινχζην ζψκα. Οη πςειέο ηηκέο ηνπ δείθηε δειαηίλεο, άλσ ησλ 60, δειψλνπλ φηη νη νίλνη απηνί πεξηέρνπλ ηζρπξά δξαζηηθέο ηαλλίλεο πνπ ηνπο θαζηζηνχλ ηδηαίηεξα ηξαρείο θαη ζηπθνχο (Ribéreau-Gayon et al., 2000). Γείθηεο HCl: H κέζνδνο ζηεξίδεηαη ζηελ ηδηφηεηα πνπ έρνπλ νη ηαλλίλεο λα θαηαθξεκλίδνληαη φηαλ βξεζνχλ ζε ηζρπξά φμηλν πεξηβάιινλ. Ζ δηαθνξά ησλ θαηλνιηθψλ ζπζηαηηθψλ πξηλ (d 0 ) θαη κεηά (d 1 ) ηελ θαηαθξήκληζε ησλ πνιπκεξηζκέλσλ ηαλληλψλ δίλεη ηελ ηηκή ηνπ δείθηε HCl (ηαπξίδνπ, 2006). Ζ κέζνδνο πεξηγξάθεηαη αλαιπηηθά ζηε ζπλέρεηα: 32

42 ε 10 ml νίλνπ πξνζηίζεληαη 15 ml ππθλνχ πδξνρισξηθνχ νμένο 12Ν θαη 5 ml απηνληζκέλνπ λεξνχ. Ακέζσο ιακβάλεηαη 1 ml, θαη αξαηψλεηαη ζηα 30 ml κε απηνληζκέλν λεξφ (αξαίσζε 1:30) θαη κεηξάηαη ε απνξξφθεζε d 0 ζηα 280 nm ζε θπςειίδεο Quartz 10mm. Σν ππφινηπν αθήλεηαη ζε εξεκία πεξίπνπ 7 ψξεο. ηε ζπλέρεηα θπγνθεληξείηαη, ιακβάλεηαη 1 ml ην νπνίν αξαηψλεηαη ζηα 30 ml κε απηνληζκέλν λεξφ θαη κεηξάηαη ε απνξξφθεζε d 1 ζηα 280 nm. Ο δείθηεο HCl δίλεηαη απφ ηε ζρέζε Γ. HCl:%= 100 * (d 0 -d 1 )/ d 0. Γείθηεο αηζαλόιεο: Ζ κέζνδνο ζηεξίδεηαη ζηελ ηδηφηεηα ησλ πνιπζαθραξηηψλ λα είλαη αδηάιπηνη ζηελ αηζπιηθή αιθνφιε, κε απνηέιεζκα ζε κεγάιεο ζπγθεληξψζεηο αηζαλφιεο λα θαηαβπζίδνληαη παξαζχξνληαο καδί ηνπο ηηο ηαλλίλεο κε ηηο νπνίεο είλαη ελσκέλνη. Ο πξνζδηνξηζκφο ηνπ δείθηε ηεο αηζαλφιεο γίλεηαη κεηξψληαο ηελ δηαθνξά ησλ θαηλνιηθψλ ζπζηαηηθψλ ηνπ νίλνπ πξηλ (d 0 ) θαη κεηά (d 1 ) ηελ θαηαβχζηζε κε αιθνφιε ησλ ζπκπιφθσλ πνιπζαθραξηηψλ-ηαλληλψλ (ηαπξίδνπ, 2006). Ζ κέζνδνο πεξηγξάθεηαη αλαιπηηθά ζηε ζπλέρεηα: ε κηθξή θσληθή θηάιε πξνζηίζεληαη 5 ml νίλνπ θαη 45 ml αηζπιηθήο αιθνφιεο 95% v/v. Αλαθηλείηαη ε θηάιε, θαιχπηεηαη κε parafilm θαη αθήλεηαη ζε εξεκία 24 ψξεο. Μεηά ηελ πάξνδν ησλ 24 σξψλ θπγνθεληξείηαη, ψζηε λα απνκαθξπλζεί ην δειαηηλψδεο ίδεκα πνπ ζρεκαηίζηεθε, αξαηψλεηαη ζε νγθνκεηξηθή ησλ 10 ml 1:10 θαη κεηξάηαη ε απνξξφθεζε d 1 ζηα 280 nm ζε θπςειίδεο Quartz πάρνπο 10mm. Παξάιιεια εθηειείηαη θαη ηπθιφο πξνζδηνξηζκφο κεηξψληαο ηελ απνξξφθεζε d 0 ιεπθνχ δείγκαηνο πνπ εηνηκάδεηαη σο εμήο: ε νγθνκεηξηθή ησλ 100 ml πξνζηίζεληαη 1 ml νίλνπ, 9 ml αηζαλφιε θαη ζπκπιεξψλεηαη ν φγθνο ζηα 100 ml κε απηνληζκέλν λεξφ. Μεηξάηαη ε απνξξφθεζε d 0 ζηα 280 nm. Ο δείθηεο αηζαλφιεο δίλεηαη απφ ηε ζρέζε Γ.EtOH%= 100 * (d 0 -d 1 )/ d 0. Οξγαλνιεπηηθή αλάιπζε: Ζ πξψηε νξγαλνιεπηηθή αμηνιφγεζε ησλ νίλσλ πξαγκαηνπνηήζεθε 6 κήλεο κεηά ηελ νινθιήξσζε ηεο δχκσζεο απφ νκάδα 6 έκπεηξσλ δνθηκαζηψλ. Ζ δεχηεξε νξγαλνιεπηηθή αμηνιφγεζε πξαγκαηνπνηήζεθε 21 κήλεο κεηά ηελ παξαζθεπή ησλ νίλσλ απφ ηνπο ίδηνπο δνθηκαζηέο. Καηά ην δηάζηεκα πνπ κεζνιάβεζε κεηαμχ ησλ δχν αμηνινγήζεσλ νη νίλνη δηαηεξνχληαλ ζε γπάιηλεο θηάιεο. Υξεζηκνπνηήζεθε θιίκαθα Σν κεδέλ αληηζηνηρνχζε ζηελ πεξίπησζε φπνπ δελ 33

43 πξνζδηνξίζηεθε ην ραξαθηεξηζηηθφ θαη ην δέθα ζηελ πεξίπησζε πνπ πξνζδηνξίζηεθε ζε κέγηζηε έληαζε. Αμηνινγήζεθαλ ηα αθφινπζα ραξαθηεξηζηηθά: Γηα ηνπο ιεπθνχο νίλνπο: εκθάληζε, πνηφηεηα ρξψκαηνο, έληαζε αξψκαηνο, πνηφηεηα αξψκαηνο, άξσκα θξνχησλ, άξσκα ινπινπδηψλ, ειαηηψκαηα, νμχηεηα, θξεζθάδα, ιηπαξφηεηα, ζηπθή γεχζε, πνηφηεηα, έληαζε επίγεπζεο, δηάξθεηα επίγεπζεο, ζπλνιηθή εθηίκεζε. Γηα ηνπο εξπζξνχο νίλνπο: έληαζε ρξψκαηνο, πνηφηεηα ρξψκαηνο, έληαζε αξψκαηνο, πνηφηεηα αξψκαηνο, άξσκα θξνχησλ, ειαηηψκαηα, νμχηεηα, ζηπθή γεχζε, πηθξή γεχζε, ιηπαξφηεηα, ζψκα, πνηφηεηα, έληαζε επίγεπζεο, δηάξθεηα επίγεπζεο, ζπλνιηθή εθηίκεζε Σα απνηειέζκαηα επεμεξγάζηεθαλ ζηαηηζηηθά ηαηιζηική επεξεπγαζία Γηα ηε ζηαηηζηηθή επεμεξγαζία ησλ απνηειεζκάησλ ρξεζηκνπνηήζεθε ην πξφγξακκα SPSS, v.11 θαη εθαξκφζηεθαλ ε ANOVA, ηα F-test (γηα λα ζπγθξίλνπκε ηηο παξαιιαθηηθφηεηεο 2 δεηγκάησλ), Paired T-test θαη T-test. Σα δηαγξάκκαηα θαη νη πίλαθεο δεκηνπξγήζεθαλ κε ηε βνήζεηα ηνπ Microsoft Office. 34

44 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3 ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΚΑΗ ΤΕΖΣΖΖ 3.1 Λεςκοί οίνοι από ζηαθύλια ηηρ ποικιλίαρ Παμίδι Ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο πνηθηιίαο Πακίδη ηνπο πίλαθεο 3.1 θαη 3.2. θαηαγξάθνληαη ηα ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πνηθηιηψλ ηεο Θξάθεο Πακίδη Αιεμαλδξνχπνιεο θαη Πακίδη Οξεζηηάδαο πνπ θαιιηεξγήζεθαλ ζηελ Κίξθε Αιεμαλδξνχπνιεο θαη Γίθαηα Οξεζηηάδαο, αληίζηνηρα, θαη ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηελ παξνχζα εξγαζία. Δπηπξφζζεηα, θαηαγξάθνληαη (Πίλαθαο 3.2) ηα ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά άιισλ ειιεληθψλ θαη γαιιηθψλ πνηθηιηψλ πνπ βξέζεθαλ ζηε βηβιηνγξαθία (Βιάρνο, 1986, Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). Πίλαθαο 3.1: Ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ηωλ ζηαθπιηώλ ηεο πνηθηιίαο Πακίδη πνπ πξνήιζαλ από δύν πεξηνρέο ηνπ Ν. Έβξνπ θαη απνηειέζκαηα ειέγρνπ δνθηκήο f θαη t Ποικιλίερ Παμίδι Αλεξ/πόλεωρ Κηήμα Υωπινόποςλος Παμίδι Οπεζηιάδαρ Κηήμα Σζελέμπη Ζκεξ/λία ηξπγεηνχ 12/10/ /10/2007 Βάξνο 100 ξαγψλ (g) 1 248,0 273, ,9 261, ,9 259,5 f -test p t -test p* Μ.Ο. 245,3 264,6 0,72 0,02 S.D. 5,53 7, ,8 20,2 2 16,6 16,4 3 17,6 15,8 4 14,0 17,2 5 16,6 15,4 Μήθνο ξάγαο (mm) 6 18,3 15,4 7 16,1 19,3 8 17,4 16,2 9 16,4 11, ,5 18,2 Μ.Ο. 16,7 16,6 0,11 0,84 S.D. 1,39 2, ,0 17,3 2 16,6 14,9 3 16,0 15,3 4 13,0 13,6 5 16,0 13,7 Πιάηνο ξάγαο (mm) 6 17,0 13,0 7 17,0 17,1 8 16,7 15,1 9 19,0 11, ,0 15,3 Μ.Ο. 16,3 14,7 0,68 0,04 S.D. 1,55 1,79 * εθόζον p<0,05 ηόηε διαθέποςν οι μέζοι όποι ηων δύο δειγμάηων 35

45 Πίλαθαο 3.2: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ (κέζνη όξνη) νξηζκέλωλ ακπεινγξαθηθώλ ραξαθηεξηζηηθώλ θαη ζύγθξηζε κε δεδνκέλα άιιωλ πνηθηιηώλ από ηε βηβιηνγξαθία. ΠΟΗΚΗΛΗΔ ΒΑΡΟ 100 ΡΑΓΩΝ (g) ΒΑΡΟ ΡΑΓΟ (g) ΓΗΑΣΑΔΗ ΡΑΓΟ (mm) ΒΑΡΟ ΒΟΣΡΤ (g) ΘΡΑΚΗ ΠΑΜΗΓΗ ΑΛΔΞΑΝΓΡΟΤΠΟΛΖ Μ.Ο. (n=3) Μ.Ο. (n=10) Μ.Ο. (n=10) Μ.Ο. (n=10) 245,3 2,45 16,73 x 16,33 267,8 ΠΑΜΗΓΗ ΟΡΔΣΗΑΓΑ 264,6 2,65 16,55 x 14, ΓΙΑΦΟΡΔ EΛΛΗΝΙΚΔ ΦΗΛΔΡΗ 620 6,2 26,0 x 22,0 750 ΔΦΚΑ 360 3,6 21,0 x 19,3 424,2 ΦΧΚΗΑΝΟ 340 3,4 20,0 x 19,0 550 ΑΓΗΧΡΓΗΣΗΚΟ 280 2,8 17,0 x 15,5 500 ΜΑΝΓΖΛΑΡΗΑ 280 2,8 16,5 x 16,0 320 ΚΟΣΗΦΑΛΗ 250 2,5 16,5 x 14,3 220 ΒΑΡΣΕΑΜΗ 210 2,1 16,6 x 16,0 232 ΞΗΝΟΜΑΤΡΟ 200 2,0 14,3 x 13,9 261 ΛΖΜΝΗΟ 200 2,0 20,0 x 16,0 150 ΜΑΤΡΟΓΑΦΝΖ 175 1,75 14,4 x 14,4 150 ΡΧΜΔΗΚΟ 150 1,5 16,5 x 15,6 252 ΓΙΑΦΟΡΔ ΞΔΝΙΚΔ CINSAUT 326 3,26 19,3 x 16,5 527 MERLOT 150 1,5 12,0 x 12,0 194 CABERNET FRANC 150 1,5 12,5 x 12,5 130 SYRAH 140 1,4 13,3 x 12,5 157 CABERNET SAUVIGNON 120 1,2 11,7 x 11,6 120 PINOT NOIR 100 1,0 11,5 x 11,

46 Απφ ηα ζηνηρεία ησλ πηλάθσλ 3.1 θαη 3.2. πξνθχπηεη φηη ηφζν ην Πακίδη Αιεμαλδξνχπνιεο φζν θαη ην Πακίδη Οξεζηηάδαο έρνπλ κέηξην κέγεζνο ξάγαο, θαζψο ν κέζνο φξνο ηνπ κήθνπο ηεο ξάγαο θπκαίλεηαη κεηαμχ mm (Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). Παξφκνην κέγεζνο ξάγαο κε ηηο παξαπάλσ πνηθηιίεο έρνπλ νη πεξηζζφηεξεο ειιεληθέο θαη γαιιηθέο πνηθηιίεο νηλνπνηίαο (πίλαθαο 3.2). Απφ νηλνινγηθήο πιεπξάο πην ελδηαθέξνλ είλαη ην βάξνο ησλ 100 ξαγψλ. Απφ ηα ζηνηρεία ησλ πηλάθσλ 3.1 θαη 3.2. πξνθχπηεη φηη ην Πακίδη Αιεμαλδξνχπνιεο θαη ην Πακίδη Οξεζηηάδαο έρνπλ βάξνο 100 ξαγψλ κεγαιχηεξν απφ ηελ πνηθηιία Merlot θαη Syrah θαη κηθξφηεξν απφ ηελ Cinsaut. Χζηφζν, ηφζν ην πιάηνο ηεο ξάγαο, φζν θαη ην βάξνο 100 ξαγψλ δηαθέξνπλ ζεκαληηθά αλάκεζα ζηα ζηαθχιηα ησλ δχν πεξηνρψλ (p<0.05, t-test). (πίλαθαο 3.1.). ηνλ πίλαθα 3.3 παξνπζηάδνληαη γιεπθνγξαθηθά ζηνηρεία ησλ πνηθηιηψλ Πακίδη Αιεμαλδξνχπνιεο θαη Πακίδη Οξεζηηάδαο πνπ θαιιηεξγνχληαη ζηελ Κίξθε Αιεμαλδξνχπνιεο (Κηήκα Υσξηλφπνπινπ) θαη ζηα Γίθαηα Οξεζηηάδαο (Κηήκα Σζειέκπε) θαη ηξπγήζεθαλ ζε θνληηλέο εκεξνκελίεο. Φαίλεηαη φηη ε σξίκαλζε θαη ησλ δχν δεηγκάησλ ήηαλ πξνρσξεκέλε θαη γηα απηφ έδσζε γιεχθνο κε πςειφ δπλακηθφ αιθννιηθφ ηίηιν. Πίλαθαο 3.3: ύγθξηζε ηεο ρεκηθήο ζύζηαζεο γιεπθώλ ηωλ πνηθηιηώλ Πακίδη Αιεμαλδξνύπνιεο θαη Πακίδη Οξεζηηάδαο Ποικιλίερ Λεςκέρ Πακίδη Αιεμαλδξνχπνιεο Ζκεξ/λία ηξπγεηνχ άθραξα (Bé) γιεχθνπο Κηήκα Υσξηλφπνπινπ 12/10 13,01 Πακίδη Οξεζηηάδαο Κηήκα Σζειέκπε 14/10 12, Υεκηθή αλάιπζε ιεπθώλ νίλωλ ηνλ πίλαθα 1 ηνπ Παξαξηήκαηνο Β παξαηίζεληαη ηα απνηειέζκαηα ηεο ρεκηθήο αλάιπζεο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζηνπο δχν ιεπθνχο νίλνπο ηεο πνηθηιίαο Πακίδη πνπ νηλνπνηήζεθαλ ζην πιαίζην ηεο παξνχζαο εξγαζίαο. ηνλ πίλαθα 3.4 θαίλνληαη νη κέζνη φξνη 3 κεηξήζεσλ θαη ε ηππηθή απφθιηζε. Ζ ηππηθή απφθιηζε απνηειεί κέηξν ηεο 37

47 δηαζπνξάο ησλ ηηκψλ ζε ζρέζε κε ηελ ηηκή ηνπ κέζνπ φξνπ (αξηζκεηηθνχ κέζνπ). ζν κεγαιχηεξεο είλαη νη ηηκέο ηφζν κεγαιχηεξε είλαη ε δηαζπνξά ησλ ηηκψλ απφ ηνλ κέζν φξν. Υξεζηκνπνηήζεθε ε δνθηκή t κε ζθνπφ λα εμεηαζηεί αλ νη κέζνη φξνη ησλ δηαθφξσλ παξακέηξσλ πνπ πξνζδηνξίζηεθαλ ήηαλ ίζνη ή δηέθεξαλ. Σα απνηειέζκαηα θαίλνληαη ζηνλ Πίλαθα 3.4 θαη αλαιπηηθά δίλνληαη ζηνλ πίλαθα 1 ηνπ Παξαξηήκαηνο Β. Πίλαθαο 3.4: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ νξηζκέλωλ νηλνινγηθώλ παξακέηξωλ ζηνπο ιεπθνύο νίλνπο ηεο πνηθηιίαο Πακίδη (κέζνη όξνη θαη ηππηθή απόθιηζε) Παπάμεηποι Λεςκόρ οίνορ από Παμίδι Αλεξ/πόλεωρ Λεςκόρ οίνορ από Παμίδι Οπεζηιάδαρ Μ.Ο.(n=3) 13,06 a 12,81 b ΑΛΚΟΟΛΖ (% vol) S.D 0,058 0 Μ.Ο.(n=3) 4,29 a 3,65 b ph S.D 0 0 Μ.Ο.(n=3) 2,95 a 3,65 b ΟΛΗΚΖ ΟΞΤΣΖΣΑ (g/l ηξπγηθνχ νμένο) S.D 0,087 0,087 Μ.Ο.(n=3) 11,51 a 9,93 b ΠΣΖΣΗΚΖ ΟΞΤΣΖΣΑ (meq/l) S.D 0,348 0,602 Μ.Ο.(n=3) 24,75 a 17,49 b ΘΔΗΧΓΔ ΔΛΔΤΘΔΡΟ (mg/l SO 2 ) S.D 0,739 0,739 Μ.Ο.(n=3) 85,33 a 71,25 b ΘΔΗΧΓΔ ΓΔΜΔΤΜΔΝΟ (mg/l SO 2 ) S.D 1,955 1,955 Μ.Ο.(n=3) 110,08 a 88,75 b ΘΔΗΧΓΔ ΟΛΗΚΟ (mg/l SO 2 ) S.D 1,28 1,478 Μ.Ο.(n=3) 0,105 a 0,083 a Α 420 ΑΝΑΓΧΓΗΚΑ ΑΚΥΑΡΑ (g/l) S.D 0,003 0,028 Μ.Ο.(n=3) 1,07 a 1,23 a S.D 0,15 0,05 Μ.Ο.= κέζνο φξνο, S.D.= ηππηθή απφθιηζε a, b: διαθοπεηικά γπάμμαηα δείσνοςν όηι οι μέζοι όποι διέθεπαν ζηαηιζηικώρ (t-test, p<0,05) Οη δχν ιεπθνί νίλνη ηεο πνηθηιίαο Πακίδη δηαθέξνπλ ζεκαληηθά σο πξνο ηνλ αιθννιηθφ ηίηιν, αιιά θαη ζηελ ηηκή ηνπ ph θαη ηεο νιηθήο νμχηεηαο (p<0,05, t-test). Οη δηαθνξέο απηέο κπνξνχλ λα απνδνζνχλ ζην γεγνλφο φηη ηα ζηαθχιηα ηεο πνηθηιίαο Πακίδη πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ παξαγσγή ησλ ιεπθψλ νίλσλ πξνήιζαλ απφ 38

48 δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο ηνπ Ννκνχ Έβξνπ, ζπιιέρζεθαλ ζε δηαθνξεηηθή εκέξα, κε απνηέιεζκα λα ππάξρνπλ δηαθνξέο αλαθνξηθά κε ηελ σξίκαλζε ησλ ζηαθπιψλ, φπνπ ηα ζηαθχιηα ηεο δεχηεξεο πεξηνρήο (Γίθαηα Οξεζηηάδαο) ήηαλ πην φςηκα, κε απνηέιεζκα λα δψζνπλ νίλν κε ρακειφηεξν αιθννιηθφ ηίηιν θαη κεγαιχηεξε νμχηεηα. Αμηνζεκείσην είλαη ην γεγνλφο φηη θαη ηα δχν δείγκαηα έρνπλ νμχηεηα πνιχ ρακειή γηα ιεπθφ νίλν. Γηα ιεπθνχο νίλνπο απφ Πξψηκν θαη ςηκν Ενπκηάηηθν Θξάθεο, πνπ νηλνπνηήζεθαλ ηελ ίδηα πεξίνδν, κε ηελ ίδηα ηερληθή, θαη είραλ παξφκνην αιθννιηθφ ηίηιν, ε Παπαδνπνχινπ (2010) αλαθέξεη ηηκέο νιηθήο νμχηεηαο 4,85 θαη 4,70 g/l (εθθξαζκέλε ζε ηξπγηθφ νμχ), αληίζηνηρα. Ζ ρακειή νμχηεηα ησλ νίλσλ απφ Πακίδη ζα κπνξνχζε λα απνδνζεί ζηε ζπγθεθξηκέλε πνηθηιία, γηα ηελ νπνία θαη ε πηλζεξνπνχινπ (2000) αλαθέξεη δίλεη νίλνπο ρακειήο νμχηεηαο. ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε, εθφζνλ ε νμχηεηα ηνπ γιεχθνπο ήηαλ κηθξφηεξε απφ 4 g/l (εθθξαζκέλε ζε H 2 SO 4 ) ή κηθξφηεξε απφ 6,12 g/l (εθθξαζκέλε ζε ηξπγηθφ νμχ) ζα έπξεπε λα γίλεη δηφξζσζε ηεο νμχηεηαο κε πξνζζήθε ηξπγηθνχ νμένο (νπθιεξφο, 2000β). Ο ιεπθφο νίλνο απφ Πακίδη Οξεζηηάδαο νηλνπνηήζεθε ζε ρακειφηεξε ζεξκνθξαζία θαη ε δχκσζε δηήξθεζε 2 εβδνκάδεο, ελψ ν ιεπθφο νίλνο απφ Πακίδη Αιεμαλδξνππφιεσο δπκψζεθε ζε κία εβδνκάδα. Ζ ηερληθή νηλνπνίεζεο πνπ εθαξκφζηεθε ήηαλ ίδηα γηα ηα δχν γιεχθε. Σα απνηειέζκαηα ηεο νηλνπνίεζεο ζε δηαθνξεηηθή ζεξκνθξαζία πξνθχπηνπλ θαη απφ ηελ νξγαλνιεπηηθή αμηνιφγεζε ησλ δχν νίλσλ, φπνπ ην δείγκα πνπ νηλνπνηήζεθε ζε ρακειφηεξε ζεξκνθξαζία έιαβε κεγαιχηεξε βαζκνινγία γηα ηα ραξαθηεξηζηηθά πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ έληαζε θαη ηελ πνηφηεηα ηνπ αξψκαηνο, θαζψο θαη ζηε ζπλνιηθή εθηίκεζε. Οη παξάκεηξνη πνπ αμηνινγήζεθαλ απφ ηνπο δνθηκαζηέο θαη ηα απνηειέζκαηα (κέζνο φξνο θαη ηππηθή απφθιηζε) ηεο αμηνιφγεζεο δίλνληαη ζηνλ πίλαθα 3.5. Αλαιπηηθά ηα απνηειέζκαηα ηεο νξγαλνιεπηηθήο αμηνιφγεζεο ησλ ιεπθψλ νίλσλ ηεο πνηθηιίαο Πακίδη δίλνληαη ζηνλ πίλαθα 2 ηνπ παξαξηήκαηνο Β, ελψ ζηνλ πίλαθα 3 ηνπ Παξαξηήκαηνο Β δίλνληαη ηα απνηειέζκαηα ειέγρνπ δνθηκήο paired t-test. 39

49 Πίλαθαο 3.5: Απνηειέζκαηα νξγαλνιεπηηθήο αμηνιόγεζεο (κέζνη όξνη) ιεπθώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Πακίδη πνπ πξνήιζαλ από 2 δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο [a, b: δηαθνξεηηθά γξάκκαηα δείρλνπλ όηη νη κέζνη όξνη δηέθεξαλ ζηαηηζηηθώο (t-test, p<0,05)] Παξάκεηξνη νξγαλνιεπηηθήο αμηνιφγεζεο Λεπθφο νίλνο 1 απφ Πακίδη Αιεμαλδξνππφιεσο Μέζνο φξνο (n=6) Σππηθή απφθιηζε Λεπθφο νίλνο 2 απφ Πακίδη Οξεζηηάδαο Μέζνο φξνο (n=6) Σππηθή απφθιηζε Δκθάληζε 7,00 a 1,265 7,67 a 1,506 Πνηφηεηα ρξψκαηνο 7,50 a 1,225 8,17 a 1,722 Έληαζε αξψκαηνο 6,83 a 1,472 7,50 a 1,378 Πνηφηεηα αξψκαηνο 7,00 a 1,095 8,00 a 1,549 Φξνπηψδεο άξσκα 6,17 a 1,835 6,83 a 2,317 Άξσκα ινπινπδηψλ 5,33 a 2,422 6,67 a 1,966 Διαηηψκαηα 3,17 a 1,941 2,33 a 2,805 Ομχηεηα 5,17 a 1,472 6,67 a 1,633 Φξεζθάδα 5,83 a 1,472 6,83 a 0,983 Ληπαξφηεηα 5,33 a 2,503 6,33 a 2,066 ηπθή γεχζε 4,83 a 1,722 3,67 a 1,751 Πνηφηεηα 6,33 a 1,211 7,58 a 0,917 Έληαζε επίγεπζεο 6,67 a 0,816 7,17 a 0,753 Γηάξθεηα επίγεπζεο 6,33 a 1,211 7,33 a 0,816 πλνιηθή εθηίκεζε 6,25 a 1,084 8,00 b 1,095 ηηο Δηθφλεο 3.1 θαη 3.2 πνπ δηακνξθψζεθαλ κε βάζε ην κέζν φξν ησλ απνηειεζκάησλ ηεο νξγαλνιεπηηθήο αμηνιφγεζεο ησλ νίλσλ απφ νκάδα έμη δνθηκαζηψλ θαίλεηαη ε δηαθνξά πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζηνπο δχν νίλνπο απφ ζηαθχιηα ηεο πνηθηιίαο Πακίδη, κε ηνλ νίλν πνπ πξνήιζε απφ ηα Γίθαηα Οξεζηηάδαο λα ππεξέρεη αηζζεηά ζηηο πεξηζζφηεξεο παξακέηξνπο, νη νπνίεο ζρεηίδνληαη κε ηελ φςε, ην άξσκα, ηελ νμχηεηα, ηελ επίγεπζε, θαζψο θαη ηε ζπλνιηθή εθηίκεζε. 40

50 Γηαθνξά παξαηεξήζεθε ζηελ πνηφηεηα αξψκαηνο, ζην άξσκα ινπινπδηψλ, ζηελ νμχηεηα, ζηε ιηπαξφηεηα, ζηελ πνηφηεηα θαη ζηε ζπλνιηθή εθηίκεζε ησλ δχν νίλσλ, φπνπ ν δεχηεξνο νίλνο αμηνινγήζεθε ζαθψο πςειφηεξα ζε ζρέζε κε ηνλ πξψην θαη ε δηαθνξά ησλ κέζσλ φξσλ ηνπο ήηαλ ζηαηηζηηθά ζεκαληηθή (p<0,05, paired t-test - πίλ. 3, παξάξηεκα Β). Σν απνηέιεζκα απηφ ζπκθσλεί θαη κε ηηο κεηξήζεηο νξηζκέλσλ νηλνινγηθψλ παξακέηξσλ, φπνπ ν δεχηεξνο νίλνο ππεξηεξεί ζηαηηζηηθψο ζεκαληηθά έλαληη ηνπ πξψηνπ. Γηα ηηο ππφινηπεο παξακέηξνπο πνπ αμηνινγήζεθαλ δελ βξέζεθε ζηαηηζηηθά ζεκαληηθή δηαθνξά ησλ κέζσλ φξσλ (p>0,05, paired t-test - πίλ. 3, παξάξηεκα Β), γεγνλφο πνπ νθείιεηαη θπξίσο ζηελ αλνκνηνγέλεηα ηεο νκάδαο δνθηκαζηψλ. Εμφάνιση Συνολική εκτίμηση Διάρκεια επίγευσης Ένταση επίγευσης Ποιότητα Ποιότητα χρώματος Ενταση αρώματος Ποιότητα αρώματος Φρουτώδες άρωμα Στυφή γεύση Αρωμα λουλουδιών Λιπαρότητα 1 2 Φρεσκάδα Οξύτητα Εηθόλα 3.1: Οξγαλνιεπηηθό πξνθίι δύν ιεπθώλ νίλωλ από ηελ πνηθηιία Πακίδη πνπ πξνήιζαλ από δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο ηνπ Ν. Έβξνπ (1: Κίξθε Αιεμ/πνιεο, 2: Γίθαηα Οξεζηηάδαο) 41

51 Παράμετροι Σςνολική εκηίμηζη Ποιόηηηα σπώμαηορ Φποςηώδερ άπωμα Ένηαζη απώμαηορ Βαθμολογία οργανοληπτικήσ αξιολόγηςησ Λεςκόρ οίνορ από Παμίδι Οπεζηιάδαρ Λεςκόρ οίνορ από Παμίδι Αλεξ/πολεωρ Εηθόλα 3.2: Απνηειέζκαηα νξγαλνιεπηηθήο αμηνιόγεζεο δύν ιεπθώλ νίλωλ από ηελ πνηθηιία Πακίδη πνπ πξνήιζαλ από δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο ηνπ Ν. Έβξνπ 3.2. Δπςθποί οίνοι από Μαςπούδι Θπάκηρ Ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ζηαθπιηώλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη ηνλ πίλαθα 3.6 θαηαγξάθνληαη ηα ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πνηθηιηψλ ηεο Θξάθεο Μαπξνχδη κηθξφξξαγν θαη Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν πνπ θαιιηεξγήζεθαλ ζηνλ Ίαζκν Ρνδφπεο θαη ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηελ παξνχζα εξγαζία. Δπηπξφζζεηα, θαηαγξάθνληαη ηα ακπεινγξαθηθά ραξαθηεξηζηηθά άιισλ ειιεληθψλ θαη γαιιηθψλ πνηθηιηψλ πνπ βξέζεθαλ ζηε βηβιηνγξαθία (Βιάρνο, 1986, Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). Απφ ηα ζηνηρεία ηνπ πίλαθα 3.6 πξνθχπηεη φηη ηφζν ην κηθξφξξαγν, φζν θαη ην κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη έρνπλ κέηξην κέγεζνο ξάγαο, θαζψο ν κέζνο φξνο ηνπ κήθνπο ηεο ξάγαο θπκαίλεηαη κεηαμχ mm (Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). Παξφκνην κέγεζνο ξάγαο έρνπλ νη πεξηζζφηεξεο ειιεληθέο θαη γαιιηθέο πνηθηιίεο νηλνπνηίαο. Σν κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη έρεη ζεκαληηθά κεγαιχηεξν (t-test, p<0,05 Πίλαθαο 3.7) κήθνο θαη πιάηνο ξάγαο απφ ην κηθξφξξαγν Μαπξνχδη. 42

52 Πίλαθαο 3.6: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ (κέζνη όξνη) νξηζκέλωλ ακπεινγξαθηθώλ ραξαθηεξηζηηθώλ θαη ζύγθξηζε κε δεδνκέλα άιιωλ πνηθηιηώλ από ηε βηβιηνγξαθία. ΠΟΗΚΗΛΗΔ ΒΑΡΟ ΒΑΡΟ ΒΑΡΟ ΓΗΑΣΑΔΗ 100 ΡΑΓΟ ΒΟΣΡΤ ΡΑΓΟ (mm) ΡΑΓΩΝ (g) (g) (g) ΘΡΑΚΗ Μ.Ο. (n=3) Μ.Ο. (n=10) Μ.Ο. (n=10) Μ.Ο. (n=10) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ 129,3 1,3 12,74 x 12,36 317,8 ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ 213,3 2,1 15,49 x 15, ΓΙΑΦΟΡΔ EΛΛΗΝΙΚΔ ΦΗΛΔΡΗ 620 6,2 26,0 x 22,0 750 ΔΦΚΑ 360 3,6 21,0 x 19,3 424,2 ΦΧΚΗΑΝΟ 340 3,4 20,0 x 19,0 550 ΑΓΗΧΡΓΗΣΗΚΟ 280 2,8 17,0 x 15,5 500 ΜΑΝΓΖΛΑΡΗΑ 280 2,8 16,5 x 16,0 320 ΚΟΣΗΦΑΛΗ 250 2,5 16,5 x 14,3 220 ΒΔΡΣΕΑΜΗ 210 2,1 16,6 x 16,0 232 ΞΗΝΟΜΑΤΡΟ 200 2,0 14,3 x 13,9 261 ΛΖΜΝΗΟ 200 2,0 20,0 x 16,0 150 ΜΑΤΡΟΓΑΦΝΖ 175 1,75 14,4 x 14,4 150 ΡΧΜΔΗΚΟ 150 1,5 16,5 x 15,6 252 ΓΙΑΦΟΡΔ ΞΔΝΙΚΔ CINSAUT 326 3,26 19,3 x 16,5 527 MERLOT 150 1,5 12,0 x 12,0 194 CABERNET FRANC 150 1,5 12,5 x 12,5 130 SYRAH 140 1,4 13,3 x 12,5 157 CABERNET SAUVIGNON 120 1,2 11,7 x 11,6 120 PINOT NOIR 100 1,0 11,5 x 11,0 154 Απφ νηλνινγηθήο πιεπξάο πην ελδηαθέξνλ είλαη ην βάξνο ησλ 100 ξαγψλ. Απφ ηα ζηνηρεία ηνπ πίλαθα 3.6 πξνθχπηεη φηη ην κηθξφξξαγν Μαπξνχδη έρεη βάξνο 100 ξαγψλ ζεκαληηθά κηθξφηεξν απφ ην κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη (t-test, p<0,05 Πίλαθαο 3.7), παξφκνην κε ηελ πνηθηιία Cabernet Sauvignon, ζρεηηθά κεγαιχηεξν απφ ηελ Pinot noir θαη ζρεηηθά κηθξφηεξν απφ ηε Syrah. Σν κηθξφ κέγεζνο ξάγαο απνηειεί πιενλέθηεκα γηα ηνπο εξπζξνχο νίλνπο, θαζψο φζν πην κηθξή είλαη ε ξάγα, ηφζν κεγαιχηεξε είλαη ε αλαινγία θινηψλ/γιεχθνπο, γεγνλφο πνπ ζπλεπάγεηαη κεγαιχηεξε πνζφηεηα ρξσζηηθψλ θαη γεληθά θαηλνιηθψλ παξαγψγσλ, θαζψο θαη αξσκαηηθψλ ζπζηαηηθψλ πνπ ζπκβάιινπλ ζηε δηακφξθσζε ησλ νξγαλνιεπηηθψλ ραξαθηήξσλ ησλ νίλσλ πνηφηεηαο (Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). Σν κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη έρεη κέγεζνο ξάγαο παξφκνην κε ην Ξηλφκαπξν θαη ην Βαξηδακί. 43

53 Χζηφζν, ηφζν ην κηθξφξξαγν, φζν θαη ην κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη έρνπλ κέηξην πξνο κεγάιν βφηξπ, πνιχ κεγαιχηεξν απφ φιεο ζρεδφλ ηηο έγρξσκεο μεληθέο πνηθηιίεο πνπ θαιιηεξγνχληαη ζηελ Διιάδα (εμαίξεζε απνηειεί ε γαιιηθή πνηθηιία Cinsaut πνπ έρεη κέηξην πξνο κεγάιν βφηξπ), παξφκνην σζηφζν κε ηηο πεξηζζφηεξεο ειιεληθέο πνηθηιίεο νηλνπνηίαο. Σν κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη έρεη ζεκαληηθά κεγαιχηεξν (t-test, p<0,05 Πίλαθαο 3.7) βφηξπ ζε ζρέζε κε ην κηθξφξξαγν Μαπξνχδη. Πίλαθαο 3.7: ύγθξηζε ακπεινγξαθηθώλ ραξαθηεξηζηηθώλ αλάκεζα ζε κηθξόξξαγν θαη κεγαιόξξαγν Μαπξνύδη Ιάζκνπ Ρνδόπεο θαη απνηειέζκαηα ειέγρνπ δνθηκήο f θαη t Μαςπούδι μικπόππαγο Μαςπούδι μεγαλόππαγο f -test t -test Ποικιλίερ p p* Ζκεξ/λία ηξπγεηνχ 20/9/ /9/ Βάξνο βφηξπ (g) Μ.Ο. 317, ,40 0,00 S.D Βάξνο ξαγψλ (g) Μ.Ο. 129,3 213,3 0,17 0,00 S.D. 3,79 1,15 Μήθνο ξάγαο (mm) Πιάηνο ξάγαο (mm) 1 11,2 17, ,35 16,2 3 13,37 15, ,29 15,2 5 11,23 14,7 6 13,44 14,3 7 13,52 15, ,29 15, ,3 16, ,4 15,27 Μ.Ο. 12,74 15,49 S.D. 1,13 0, ,15 16, ,25 16,3 3 12,28 15,5 4 12,24 15,6 5 11, ,32 14, ,44 15, ,21 15, ,2 15, ,25 15,31 Μ.Ο. 12,36 15,41 S.D. 0,92 0,62 0,39 0,00 0,25 0,00 44

54 Πξνθχπηεη αθφκε απφ ηνλ πίλαθα 3.7, απφ ην κεγάιν εχξνο ηηκψλ πνπ ιήθζεθαλ, θαζψο θαη απφ ηελ κεγάιε ηππηθή απφθιηζε, φηη ην βάξνο βφηξπ πνηθίιεη πνιχ κέζα ζηνλ ίδην ακπειψλα, ηφζν γηα ην κηθξφξξαγν, φζν θαη γηα ην κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη. Σν γεγνλφο απηφ κπνξεί λα απνδνζεί ζηε δεηγκαηνιεςία ησλ ζηαθπιψλ, θαζψο ε ζέζε ηεο ζηαθπιήο πάλσ ζηνλ θαξπνθφξν βιαζηφ είλαη έλαο απφ ηνπο παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ην κέγεζνο ηεο ζηαθπιήο, κε ην κέγεζνο ησλ ζηαθπιψλ λα κεηψλεηαη φζν πξνρσξάκε απφ ηε βάζε ηνπ βιαζηνχ πξνο επάλσ [Λνγνζέηεο (1967), φπσο αλαθέξεηαη απφ ηελ Κνπξάθνπ Γξαγψλα (1998)]. Άιινη παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ην κέγεζνο ηεο ζηαθπιήο, γηα ηνλ ίδην θιψλν κίαο πνηθηιίαο, ζχκθσλα κε ην Λνγνζέηε (1967), φπσο αλαθέξεηαη απφ ηελ Κνπξάθνπ Γξαγψλα (1998) είλαη ην θιίκα (κηθξφηεξεο ζηαθπιέο έρνπκε ζε μεξά θαη ζεξκά θιίκαηα), ην έδαθνο, ε ειηθία ηεο ακπέινπ θαη ην εθαξκνδφκελν ζχζηεκα θιαδέκαηνο. ηνλ πίλαθα 3.8 παξνπζηάδνληαη γιεπθνγξαθηθά ζηνηρεία ησλ πνηθηιηψλ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν θαη Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν πνπ θαιιηεξγνχληαη ζηνλ Ίαζκν Ρνδφπεο θαη ηξπγήζεθαλ ηελ ίδηα εκεξνκελία. Φαίλεηαη φηη ε σξίκαλζε ηεο κηθξφξξαγεο πνηθηιίαο πζηέξεζε ζε ζρέζε κε ηε κεγαιφξξαγε, ε νπνία έδσζε γιεχθνο κε πςειφ αιθννιηθφ δπλακηθφ αιιά ρακειή νμχηεηα. Ζ δηαθνξά ησλ δχν πνηθηιηψλ ζηα πεξηερφκελα ζάθραξα ζα κπνξνχζε ελδερνκέλσο λα ζπζρεηηζηεί κε ηηο δηαθνξεηηθέο ζηξεκκαηηθέο απνδφζεηο. Πίλαθαο 3.8: ύγθξηζε ηεο ρεκηθήο ζύζηαζεο γιεπθώλ ηωλ πνηθηιηώλ Μαπξνύδη κηθξόξξαγν θαη Μαπξνύδη κεγαιόξξαγν Ιάζκνπ Ρνδόπεο Ποικιλίερ Ζκεξ/λία ηξπγεηνχ άθραξα (Bé) γιεχθνπο Οιηθή νμχηεηα (g/l ηξπγηθνχ νμένο) Έγσπωμερ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Ηάζκνπ Κηήκα Παπαζσηεξίνπ 20/9 11,6 4,35 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ Κηήκα Παπαζσηεξίνπ 20/9 12,1 3, Υεκηθή αλάιπζε εξπζξώλ νίλωλ ηνλ Πίλαθα 3.9 δίλνληαη ηα απνηειέζκαηα ηεο ρεκηθήο αλάιπζεο ησλ εξπζξψλ νίλσλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε δηαθνξεηηθέο ηερληθέο. 45

55 Πίλαθαο 3.9: Απνηειέζκαηα ρεκηθήο αλάιπζεο ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε δύν δηαθνξεηηθέο ηερληθέο [3 κεηξήζεηο, κέζνη όξνη (M.O.), θαη ηππηθή απόθιηζε (S.D.), απνηειέζκαηα ειέγρνπ δνθηκήο f θαη t] ΓΔΗΓΜΑΣΑ Γείγμα 5 Γείγμα 6 f-test P t-test p* Γείγμα 7 Γείγμα 8 f-test p t-test p* Γείγμα 10 Γείγμα 11 f-test p ΠΟΗΚΗΛΗΔ Μαπξνχδη Μαπξνχδη Μαπξνχδη Μαπξνχδη Μαπξνχδη Μαπξνχδη κηθξφξξαγν κηθξφξξαγν κεγαιφξξαγν κεγαιφξξαγν κεγαιφξξαγν κεγαιφξξαγν ΠΔΡΗΟΥΖ Ίαζκνο Ίαζκνο Ίαζκνο Ίαζκνο Πεληάινθνο Πεληάινθνο ΟΗΝΟΠΟΗΖΖ Κιαζηθή Πξνδπκσηηθή Κιαζηθή Πξνδπκσηηθή Κιαζηθή εξπζξή Πξνδπκσηηθή εξπζξή θξπνεθρχιηζε εξπζξή θξπνεθρχιηζε θξπνεθρχιηζε 1 11,34 11,32 11,14 12,31 10,87 11,41 ΑΛΚΟΟΛΖ (% vol) PH ΟΛΗΚΖ ΟΞΤΣΖΣΑ (g ηπςγ. οξέορ /L) ΠΣΖΣΗΚΖ ΟΞΤΣΖΣΑ (meq/l) ΘΔΗΩΓΔ ΔΛΔΤΘΔΡΟ (mg/l) ΘΔΗΩΓΔ ΓΔΜΔΤΜΔΝΟ (mg/l) ΘΔΗΩΓΔ ΟΛΗΚΟ (mg/l) ΑΝΑΓΩΓΗΚΑ ΑΚΥΑΡΑ (g/l) 2 11,60 11,41 11,23 12,31 10,78 11, ,33 11,50 11,14 12,31 10,87 11,50 0,51 0,90 -! 0,00 Μ.Ο. 11,42 11,41 11,17 12,31 10,84 11,47 S.D. 0,15 0,09 0,05 0,00 0,05 0,05 1 3,67 3,71 3,83 3,96 3,63 3,73 2 3,66 3,70 3,82 3,96 3,64 3,74 3 3,66 3,70 3,82 3,95 3,64 3,73 Μ.Ο. 3,66 3,70 1,00 0,00 3,82 3,96 1,00 0,00 3,64 3,73 S.D. 0,01 0,01 0,01 0,01 0,00 0,00 1 4,80 4,50 4,65 4,65 4,80 5,10 2 4,80 4,65 4,50 4,65 4,95 5,10 3 4,95 4,65 4,50 4,65 4,80 4,95 Μ.Ο. 4,85 4,60 1,00 0,02 4,55 4,65-0,12 4,85 5,05 S.D. 0,09 0,09 0,09 0,00 0,09 0,09 1 9,28 9,66 11,28 11,41 12,66 12,66 2 9,28 9,47 11,66 11,91 12,66 13,72 3 9,34 8,53 10,97 12,28 13,28 12,97 Μ.Ο. 9,30 9,22 0,01 0,84 11,30 11,86 0,77 0,15 12,86 13,11 S.D. 0,04 0,61 0,35 0,44 0,36 0, ,24 8,96 15,36 20,48 10,24 24, ,24 7,68 14,08 20,48 8,96 21, ,24 7,68 14,08 19,20 10,24 24,32 Μ.Ο. 10,24 8,10-0,01 14,50 20,05 1,00 0,00 9,81 23,46 S.D. 0,00 0,74 0,74 0,74 0,74 1, ,00 76,80 88,32 81,92 74,24 64, ,00 75,52 83,20 81,92 72,96 65, ,00 75,52 85,76 79,36 75,52 65,28 Μ.Ο. 64,00 75,94-0,00 81,89 81,06 0,50 0,05 74,24 64,85 S.D. 0,00 0,74 2,56 1,48 1,28 0, ,24 85,76 103,68 102,40 84,48 88, ,24 83,20 97,28 102,40 81,92 87, ,24 83,20-0,00 99,84 98,56 85,76 89,60 Μ.Ο. 74,24 84,05 100,60 101,12 0,64 0,72 84,05 88,32 S.D. 0,00 1,48 3,22 2,22 1,96 1,28 1 2,59 2,15 2,53 2,73 2,55 2,61 2 2,55 2,23 2,49 2,75 2,51 2,65 3 2,61 2,17 0,70 0,00 2,57 2,67 0,96 0,00 2,55 2,61 Μ.Ο. 2,58 2,18 2,53 2,72 2,54 2,62 S.D. 0,03 0,04 0,04 0,04 0,02 0,02 *εθόζον p<0,05 ηόηε διαθέποςν οι μέζοι όποι ηων δύο δειγμάηων 46 t-test p* 1,00 0,00 1,00 0,00 1,00 0,05 0,60 0,54 0,40 0,00 0,50 0,00 0,60 0,03 1,00 0,01

56 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Ελεξγόο θαη νιηθή νμύηεηα Απφ ηνλ παξαπάλσ πίλαθα 3.9, θαζψο θαη απφ ηηο Δηθφλεο 3.3 θαη 3.4 πξνθχπηεη φηη νη νίλνη ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη φπνπ εθαξκφζηεθε ε κέζνδνο ηεο πξνδπκσηηθήο θξπνεθρχιηζεο (νίλνη Νν 6, 8 θαη 11), είραλ πςειφηεξν ph (p<0,05, t-test, πίλ. 3.9) ζε ζρέζε κε ηνπο αληίζηνηρνπο νίλνπο πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε (νίλνη Νν 5, 7 θαη 10). ph 4,05 3,95 3,85 3,75 3,65 3,55 3,45 3,66 3,7 3,82 3,96 3,64 3,73 Εηθόλα 3.3: Σηκέο ph ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) Γεληθά, νη νίλνη απφ Μαπξνχδη είραλ ηηκέο ph πην πςειέο απφ φινπο ηνπο εξπζξνχο νίλνπο απφ γεγελείο ειιεληθέο πνηθηιίεο πνπ αλαθέξνληαη ζηε βηβιηνγξαθία [(Υαξβαιηά, Σδνχξνπ (1982), φπσο αλαθέξεηαη απφ ηελ Κνπξάθνπ Γξαγψλα (1998)] θαη θπκαίλνληαη κεηαμχ 3,10-3,60 κνλάδεο ph, κε εμαίξεζε ηε Μαπξνδάθλε πνπ είρε ph 3,7 (Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). 47

57 Μαςπούδι Ιάζμος μικπόππαγο Μαςπούδι Ιάζμος μικπόππαγο Μαςπούδι Ιάζμος μεγαλόππαγο Μαςπούδι Ιάζμος μεγαλόππαγο Μαςπούδι Πενηαλόθος μεγαλόππαγο Μαςπούδι Πενηαλόθος μεγαλόππαγο g/l τρυγ. οξέοσ 5,1 5,05 5 4,9 4,8 4,85 4,85 4,7 4,6 4,6 4,55 4,65 4,5 4,4 4,3 Εηθόλα 3.4: Σηκέο νιηθήο νμύηεηαο (εθθξαζκέλε ζε g/l ηξπγ. νμένο) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) Απφ ηα απνηειέζκαηα κέηξεζεο ηεο νιηθήο νμχηεηαο θαίλεηαη φηη ζηε κία πεξίπησζε - ζηνπο νίλνπο απφ κηθξφξξαγν Μαπξνχδη - ε νμχηεηα κεηψζεθε κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο, ελψ ζηηο άιιεο δχν πεξηπηψζεηο ζηνπο νίλνπο απφ κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη - απμήζεθε. χκθσλα κε ηνπο Dubourdieu et al. (1986), ην απμεκέλν ph ηνπ γιεχθνπο θαη ε κεησκέλε νιηθή νμχηεηα είλαη έλα πξφβιεκα πνπ κπνξεί λα δεκηνπξγεζεί κε ηελ εθαξκνγή ηεο πξνδπκσηηθήο θξπνεθρχιηζεο θαη πηζαλφλ ζπκβαίλεη ιφγσ ηεο απειεπζέξσζεο ηφλησλ θαιίνπ απφ ηνπο θινηνχο ησλ ζηαθπιηψλ. Πηζαλφλ απηή λα είλαη ε αηηία γηα ηε κείσζε ηεο νμχηεηαο ζηνπο νίλνπο απφ κηθξφξξαγν Μαπξνχδη, φπνπ εμαηηίαο θαη ηνπ κεγέζνπο ηεο ξάγαο ππάξρεη κεγαιχηεξε αλαινγία θινηψλ/ γιεχθνπο Αιθννιηθόο ηίηινο Απφ ηελ Δηθφλα 3.5 θαη ηνλ Πίλαθα 3.10 πξνθχπηεη φηη κφλν ζηελ πεξίπησζε ησλ νίλσλ απφ κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη Ηάζκνπ (Νν 7-8) παξαηεξήζεθε αξθεηά ρακειφηεξνο αιθννιηθφο ηίηινο ζηνλ νίλν πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ θιαζηθή κέζνδν ζε ζρέζε κε εθείλν φπνπ εθαξκφζηεθε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε. Ζ δηαθνξά απηή είλαη ζηαηηζηηθά ζεκαληηθή (p<0,05, t-test, πίλ. 3.9). 48

58 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο % vol 12,5 12, ,5 11,42 11,41 11,17 11, ,84 10,5 10 Εηθόλα 3.5: Αιθννιηθόο ηίηινο (% vol) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) Πίλαθαο 3.10: άθραξα γιεύθνπο, αιθννιηθόο ηίηινο θαη αλαγωγηθά ζάθραξα ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη Ιάζκνπ (κέζνη όξνη 3 κεηξήζεωλ) Ποικιλίερ άθραξα γιεχθνπο (Be ) Έγσπωμερ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Ηάζκνπ 11,6 Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Ηάζκνπ 11,6 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ 12,1 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ 12,1 Δίδνο νηλνπνίεζεο Αιθννιηθφο ηίηινο (% vol) Αλαγσγηθά ζάθραξα νίλνπ (g/l) Κιαζηθή εξπζξή 11,42 2,59 Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε 11,41 2,15 Κιαζηθή εξπζξή 11,17 2,53 Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε 12,31 2,73 49

59 Υξωκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά Πξνθεηκέλνπ λα ειεγρζνχλ ηα απνηειέζκαηα απφ ηελ εθαξκνγή ηεο πξνδπκσηηθήο θξπνεθρχιηζεο κεηξήζεθαλ δηάθνξνη ρξσκαηηθνί δείθηεο, θαζψο ε ηερληθή επεξεάδεη ραξαθηεξηζηηθά πνπ ζρεηίδνληαη κε ην ρξψκα ησλ νίλσλ. ηνλ Πίλαθα 3.11 δίλνληαη ηα απνηειέζκαηα κεηξήζεσλ νξηζκέλσλ ρξσκαηηθψλ δεηθηψλ ησλ εξπζξψλ νίλσλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε δηαθνξεηηθέο ηερληθέο. Ζ ρξσκαηηθή έληαζε ήηαλ ρακειή (πίλ θαη πίλ. 3.12) γηα ηνπο νίλνπο απφ Μαπξνχδη Ηάζκνπ θαη πνιχ πςειή γηα ηνπο νίλνπο απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ (ηδηαίηεξα γηα ηνλ νίλν πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ θιαζηθή ηερληθή) ζε ζχγθξηζε κε ηηκέο πνπ δίλνληαη ζηε βηβιηνγξαθία, γηα παξάδεηγκα κέζε ηηκή έληαζεο ρξψκαηνο 8,3 (εχξνο 6,6-12,3) γηα νίλνπο απφ Αγησξγίηηθν Νεκέαο (Οηλνγλσζία, 2007). Απφ ηνλ πίλαθα 3.12 πξνθχπηεη φηη νη πςειέο ηηκέο ρξσκαηηθήο έληαζεο γηα ηνπο νίλνπο απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ ζπλδπάδνληαη θαη κε ίδην ή ρακειφηεξν θηεζέληα αιθννιηθφ ηίηιν, γεγνλφο πνπ καο νδεγεί ζην ζπκπέξαζκα φηη ε δηαθνξά ζηε ρξσκαηηθή έληαζε δελ είλαη απνηέιεζκα θαιχηεξεο σξίκαλζεο, αιιά πηζαλφλ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο πνηθηιίαο. Απφ ηνλ πίλαθα 3.12 πξνθχπηεη αθφκε φηη ε έληαζε ρξψκαηνο ησλ νίλσλ απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ είλαη αληίζηνηρε κε εθείλε ησλ πνηθηιηψλ Μαλδειαξηά, Μαπξνδάθλε, Βαξηδακί (Υαξβαιηά θαη Σδνχξνπ 1982, φπσο αλαθέξνληαη απφ ηελ Κνπξάθνπ Γξαγψλα (1998), αλ θαη ππήξραλ δηαζέζηκα ζηνηρεία γηα ηελ σξίκαλζε ησλ παξαπάλσ πνηθηιηψλ ζηελ παξαπάλσ βηβιηνγξαθία, πξνθεηκέλνπ λα γίλεη θαιχηεξε ζπζρέηηζε. 50

60 Πίλαθαο 3.11: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ νξηζκέλωλ ρξωκαηηθώλ δεηθηώλ ζηνπο εξπζξνύο νίλνπο ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε δύν δηαθνξεηηθέο ηερληθέο (κέζνη όξνη 3 κεηξήζεωλ θαη ηππηθή απόθιηζε, βιέπε πίλαθεο 4,6,7,9,10,12,14 - παξάξηεκα Β) ΓΔΗΓΜΑΣΑ ΠΟΗΚΗΛΗΔ ΟΗΝΟΠΟΗΖΖ A420 A520 Οίνορ 5 Οίνορ 6 Μαπξνχδη Μαπξνχδη κηθξφξξαγν κηθξφξξαγν Ηάζκνπ Ηάζκνπ Κιαζηθή εξπζξή Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε f- test P t- test p* Οίνορ 7 Οίνορ 8 Μαπξνχδη Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ Ηάζκνπ Κιαζηθή εξπζξή Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε f-test p t- test p* Οίνορ 10 Οίνορ 11 Μαπξνχδη Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν κεγαιφξξαγν Πεληαιφθνπ Πεληαιφθνπ Κιαζηθή εξπζξή Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε Μ.Ο. 1,695 1,780 0,49 0,00 1,618 1,415 0,45 0,00 3,870 3,26 0,32 0,00 S.D 0,010 0,018 0,016 0,009 0,008 0,018 Μ.Ο. 2,455 2,420 0,82 0,03 2,000 1,421 0,14 0,00 6,540 4,880 1,00 0,00 S.D 0,009 0,010 0,010 0,003 0,021 0,021 Μ.Ο. 0,816 0,715 0,74 0,00 0,648 0,407 0,25 0,00 1,570 1,181 0,73 0,00 A620 S.D 0,008 0,010 0,008 0,003 0,008 0,006 I=A420+A520+A620 Μ.Ο. 4,97 4,930 0,17 0,08 4,27 3,25 0,17 0,00 11,99 9,33 0,70 0,00 T=A420/A520 Μ.Ο. 0,69 0,74 0,44 0,00 0,81 1,00 0,68 0,00 0,59 0,67 0,20 0,00 ΠΟΛΤΦΑΗΝΟΛΔ M.O ,22 0, ,28 0, ,21 0,00 (D.O. 280) S.D. 4,4 1,5 1,5 3,8 1,5 4,5 M.O. 55,51 48,05 0,98 0,00 40,92 26,29 0,76 0,00 47,31 24,69 0,73 0,00 Γ. HCl (%) S.D. 0,251 0,245 0,326 0,417 0,925 0,702 Μ.Ο. 3,59 11,66 0,10 0,00 11,20 14,90 0,06 0,00 7,78 10,65 0,32 0,00 Γ. Et OH (%) S.D. 0,150 0,663 0,752 0,131 0,324 0,141 Μ.Ο. 54,65 41,9 0,14 0,00 39,48 14,84 0,22 0,00 38,86 32,46 0,11 0,00 Γ.Ηνληζκνχ (%) S.D. 2,435 0,667 1,827 0,645 0,584 0,139 Μ.Ο. 59,92 47,94 0,20 0,00 71,53 61,83 0,53 0,00 32,75 43,3 0,28 0,00 Γ. Εειαηίλεο (%) S.D. 0,590 1,786 2,328 1,396 1,974 0,788 Μ.Ο. 2,21 1,74 0,20 0,01 1,99 2,20 0,31 0,05 1,29 0,69 0,76 0,00 Σαλλίλεο (g/l) S.D. 0,051 0,154 0,051 0,118 0,087 0,110 Μ.Ο. 67,87 121,58 0,20 0,00 95,02 152,27 0,72 0,00 297,16 499,36 0,47 0,00 Αλζνθπάλεο (mg/l) S.D. 3,574 10,713 2,044 1,530 1,022 1,856 Αλζνθπάλεο/ Μ.Ο. 0,031 0,070 0,21 0,00 0,048 0,069 0,30 0,00 0,232 0,740 0,03 0,02 Σαλλίλεο S.D. 0,002 0,006 0,001 0,003 0,016 0,127 *εθόζον p<0,05 ηόηε διαθέποςν οι μέζοι όποι ηων δύο δειγμάηων f-test p t-test p* 51

61 Πίλαθαο 3.12: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ ζαθράξωλ γιεύθνπο, αιθννιηθνύ ηίηινπ, ph θαη ρξώκαηνο θαη ζύγθξηζε κε δεδνκέλα άιιωλ πνηθηιηώλ από ηε βηβιηνγξαθία ΠΟΗΚΗΛΗΑ ΘΡΑΚΗ ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ (5) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ (6) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (7) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (8) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (10) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (11) ΤΠΟΛΟΙΠΗ ΕΛΛΑΔΑ (Κνπξάθνπ- Γξαγώλα, 1998) ΠΔΡΗΟΥΖ ΗΑΜΟ ΗΑΜΟ ΗΑΜΟ ΗΑΜΟ ΠΔΝΣΑΛΟΦΟ ΠΔΝΣΑΛΟΦΟ άκσαπα (Bé) γλεύκοςρ Αλκοολικόρ ηίηλορ (% vol) Μ.Ο. Μ.Ο. (n=3) (n=3) 11,6 11,42 11,6 11,41 12,1 11,17 12,1 12,31-10,84-11,47 PH Μ.Ο. (n=3) ENTAΖ (Η) Μ.Ο. (n=3) ΑΠΟΥΡΩΖ (Σ) Μ.Ο. (n=3) 3,66 4,97 0,69 3,70 4,93 0,74 3,82 4,27 0,81 3,96 3,25 1,00 3,64 11,99 0,59 3,73 9,33 0,67 ΑΓΗΧΡΓΗΣΗΚΟ ΝΔΜΔΑ - - 3,40 7,35 0,57 ΒΑΦΣΡΑ ΠΑΡΟ - - 3,60 13,80 0,53 ΒΑΡΣΕΑΜΗ ΛΔΤΚΑΓΑ - - 3,25 12,80 0,48 ΚΟΣΗΦΑΛΗ ΖΡΑΚΛΔΗΟ - - 3,50 8,77 0,52 ΚΡΑΑΣΟ ΡΑΦΑΝΖ - - 3,35 3,15 0,72 ΜΑΝΓΖΛΑΡΗΑ ΠΑΡΟ - - 3,10 11,90 0,42 ΜΑΤΡΟΓΑΦΝΖ ΠΑΣΡΑ - - 3,45 12,50 0,47 ΞΗΝΟΜΑΤΡΟ ΑΜΤΝΣΑΗΟ - - 3,15 5,49 0,54 ΞΗΝΟΜΑΤΡΟ ΡΑΦΑΝΖ - - 3,10 5,60 0,51 ΡΧΜΔΗΚΟ ΥΑΝΗΑ - - 3,30 5,40 0,67 ΣΑΤΡΧΣΟ ΡΑΦΑΝΖ - - 3,15 2,35 0,56 Απφ ηνπο πίλαθεο 3.11 θαη 3.12, θαζψο θαη απφ ηελ Δηθφλα 3.6 θαίλεηαη φηη ε έληαζε ηνπ ρξψκαηνο (Η) κεηψζεθε ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε, ζηνπο νίλνπο απφ κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη ζε κεγαιχηεξν βαζκφ (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11), ελψ ζηνπο νίλνπο απφ κηθξφξξαγν Μαπξνχδη ζε κηθξφηεξν βαζκφ, γεγνλφο πνπ έξρεηαη ζε αληίζεζε κε ζπλήζε απνηειέζκαηα ηεο ηερληθήο (Rotter, 2006), αιιά αλαθέξεηαη φηη ζπλέβε ηνπιάρηζηνλ ζε κία πεξίπησζε ζηε βηβιηνγξαθία (Perez-Lamela et al. 2007). Πηζαλή αηηία απνηειεί ε απειεπζέξσζε θαιίνπ απφ ην θινηφ ηεο ξάγαο θαηά ηελ θξπνεθρχιηζε, ην νπνίν κεηαηξέπεη κεξηθψο ην ηξπγηθφ νμχ ζε άιαο (νπθιεξφο, 2000β) κε απνηέιεζκα ηελ κηθξή άλνδν ηεο ηηκήο ph ζηνπο αληίζηνηρνπο νίλνπο θαη ζπλεπαθφινπζα ρακειφ δείθηε ηνληζκνχ θαη ρακειή έληαζε ρξψκαηνο. 52

62 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο κλαςικθ Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο προζυμωτικθ Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο κλαςικθ Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο προζυμωτικθ Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο κλαςικθ Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο προζυμωτικθ Ενταςη (Ι) A420 Α520 Α620 Απόχρωςη (Τ) Εηθόλα 3.6: Υξωκαηηθά ραξαθηεξηζηηθά (έληαζε, απόρξωζε) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη Ζ απφρξσζε (Σ) απμήζεθε (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε, επεηδή κεηψζεθε ζε φινπο ε απνξξφθεζε ζε κήθνο θχκαηνο 520nm (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11). Ζ απνξξφθεζε ζε κήθνο θχκαηνο 420nm ήηαλ κηθξφηεξε (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζηνπο νίλνπο απφ κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε εθαξκνγή θξπνεθρχιηζεο ζε ζρέζε κε ηνπο αληίζηνηρνπο νίλνπο θιαζηθήο νηλνπνίεζεο, ελψ ην αληίζηξνθν ζπλέβε γηα ηνπο νίλνπο απφ κηθξφξξαγν Μαπξνχδη. Δπηπξφζζεηα, κεηψζεθε ε απνξξφθεζε ζε κήθνο θχκαηνο 620nm (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε ζε ζρέζε κε ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε. Ζ απνξξφθεζε ζηα 620 nm είλαη ραξαθηεξηζηηθή ηνπ θπαλνχ ρξψκαηνο πνπ έρνπλ νη αλζνθπάλεο ππφ ηε κνξθή ηεο άλπδξεο βάζεο (Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998). Μεηά ηελ παιαίσζε ησλ νίλσλ (21 κήλεο απφ ηελ παξαζθεπή ηνπο) κεηξήζεθαλ νξηζκέλνη ρξσκαηηθνί δείθηεο θαη ηα απνηειέζκαηα δίλνληαη ζηνλ πίλαθα

63 Πίλαθαο 3.13: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ νξηζκέλωλ ρξωκαηηθώλ δεηθηώλ ζηνπο εξπζξνύο νίλνπο ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη, 21 κήλεο κεηά ηελ παξαζθεπή ηνπο (κέζνη όξνη 3 κεηξήζεωλ θαη ηππηθή απόθιηζε, βιέπε πίλαθεο 5, 8, 11,13,15 - παξάξηεκα Β) ΓΔΗΓΜΑΣΑ ΠΟΗΚΗΛΗΔ ΟΗΝΟΠΟΗΖΖ A420 A520 A620 I=A420+A520+A620 T=A420/A520 ΠΟΛΤΦΑΗΝΟΛΔ (D.O. 280) Γ. HCl (%) Γ. Et OH (%) Γ. Εειαηίλεο (%) Αλζνθπάλεο (mg/l) Οίνορ 5 Οίνορ 6 Μαπξνχδη Μαπξνχδη κηθξφξξαγν κηθξφξξαγν Ηάζκνπ Ηάζκνπ Κιαζηθή εξπζξή Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε f-test p t-test p* Οίνορ 7 Οίνορ 8 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ Κιαζηθή εξπζξή Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε f-test p t-test p* Οίνορ 10 Οίνορ 11 Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πεληαιφθνπ Κιαζηθή εξπζξή Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πεληαιφθνπ Πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε Μ.Ο. 0,153 0,176 0,25 0,00 0,174 0,204 1,00 0,00 0,294 0,350 0,70 0,00 S.D 0,001 0,002 0,002 0,002 0,002 0,002 Μ.Ο. 0,198 0,239 0,50 0,00 0,203 0,225 0,70 0,00 0,483 0,515 0,05 0,00 S.D 0,001 0,001 0,002 0,002 0,001 0,004 Μ.Ο. 0,068 0,076 1,00 0,00 0,057 0,061-0,00 0,129 0,127 0,60 0,09 S.D 0,001 0,001 0,000 0,001 0,002 0,001 Μ.Ο. 0,419 0,491 0,20 0,00 0,433 0,490 0,37 0,00 0,907 0,992-0,00 S.D 0,001 0,002 0,003 0,002 0,000 0,005 Μ.Ο. 0,77 0,74 0,87 0,00 0,86 0,90 0,60 0,00 0,61 0,68 0,37 0,00 S.D 0,004 0,005 0,008 0,012 0,005 0,002 M.O 35,3 33,7 0,50 0,00 47,0 39,5 0,50 0,00 34,7 39,9 1,00 0,00 S.D. 0,10 0,06 0,06 0,10 0,10 0,10 M.O. 43,47 43,15 0,94 0,77 42,32 26,87 0,99 0,00 24,41 12,04 0,09 0,01 S.D. 1,230 1,308 0,966 0,978 4,000 0,871 Μ.Ο. 14,54 12,33 0,52 0,03 12,06 14,89 0,37 0,01 13,36 8,51 0,66 0,00 S.D. 1,032 0,610 0,924 0,440 0,622 0,881 Μ.Ο. 63,06 45,76 0,22 0,00 53,39 63,7 0,01 0,00 28,41 54,47 0,26 0,00 S.D. 1,428 4,049 0,840 0,058 6,448 2,474 Μ.Ο. 19,77 41,31 0,09 0,00 49,87 55,48 0,64 0,20 65,81 288,61 0,18 0,00 S.D. 6,28 1,35 3,58 5,19 8,87 28,4 *εθόζον p<0,05 ηόηε διαθέποςν οι μέζοι όποι ηων δύο δειγμάηων f-test p t-test p* 54

64 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μεηά ηελ παιαίσζε ησλ νίλσλ παξαηεξήζεθε κείσζε ηεο απνξξφθεζεο ζηα 620 nm θαη ζηα 520 nm, θαη θαηά ζπλέπεηα κείσζε ηεο έληαζεο ηνπ ρξψκαηνο. Σν θάζκα απνξξφθεζεο ησλ λεαξψλ εξπζξψλ νίλσλ παξνπζηάδεη έλα κέγηζην ζηα 520 nm, ην νπνίν νθείιεηαη ζην ρξψκα ησλ ειεχζεξσλ αλζνθπαλψλ κε ηε κνξθή ηνπ θιαβπιίνπ. Ζ απνξξφθεζε κεηψλεηαη φζν πξνρσξάεη ε παιαίσζε ηνπ νίλνπ, θαζψο νη αλζνθπάλεο ελψλνληαη κε ηηο ηαλλίλεο (Κνπξάθνπ-Γξαγψλα, 1998) Οιηθέο πνιπθαηλόιεο Ο δείθηεο νιηθψλ πνιπθαηλνιψλ (D.O ΓΟΦ) (Δηθφλα 3.7) θπκάλζεθε απφ γηα ηνπο εξπζξνχο νίλνπο απφ Μαπξνχδη, ελψ γηα ην Αγησξγίηηθν Νεκέαο αλαθέξεηαη ζηε βηβιηνγξαθία κέζε ηηκή Γ.Ο.Φ. 55, φηαλ ηηκέο ΓΟΦ κηθξφηεξεο απφ 45 δελ ζεσξνχληαη ηθαλνπνηεηηθέο (Οηλνγλσζία, 2007) Εηθόλα 3.7: Γείθηεο νιηθώλ πνιπθαηλνιώλ (D.O.280) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) Με ην δείθηε απηφ ιακβάλεηαη κία έλδεημε ηνπ ζπλφινπ ησλ θαηλνιηθψλ νπζηψλ (θαηλνιηθά νμέα, θιαβφλεο, αλζνθπάλεο, ηαλλίλεο) ηνπ νίλνπ, νπζίεο πνπ είλαη ππεχζπλεο γηα ην ρξψκα ησλ νίλσλ, ζπκκεηέρνπλ ζηε δηακφξθσζε θάπνησλ νξγαλνιεπηηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ, φπσο ε ζηπθάδα, θαη παξάιιεια πξνζθέξνπλ 55

65 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο ζηνπο νίλνπο αληηνμεηδσηηθή θαη αληηβαθηεξηαθή πξνζηαζία (νπθιεξφο, 2000γ). Οη θαηλνιηθέο ελψζεηο επεξεάδνπλ επίζεο ηε ζπκπεξηθνξά ησλ νίλσλ θαηά ηελ παιαίσζε (Haslam, 1980). Σν είδνο ησλ πνιπθαηλνιψλ θαη ε πνζφηεηα ηνπο ζηνπο νίλνπο είλαη ζπλάξηεζε ηεο πνηθηιίαο, ηνπ βαζκνχ σξηκφηεηαο, ησλ ακπεινθνκηθψλ ηερληθψλ πνπ εθαξκφδνληαη, θαζψο θαη ησλ νηλνινγηθψλ ηερληθψλ (Perez-Lamela et al. 2007). Ο δείθηεο νιηθψλ πνιπθαηλνιψλ (Δηθφλα 3.7) κεηψζεθε (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζηηο δχν πεξηπηψζεηο κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο (νίλνη Νν 6 θαη Νν 8, απφ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν θαη κεγαιφξξαγν, αληίζηνηρα) θαη απμήζεθε (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζηελ ηξίηε πεξίπησζε (νίλνο Νν 11, απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ) Σαλλίλεο Ζ ζπγθέληξσζε ηαλληλψλ κεηψζεθε (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζηηο δχν πεξηπηψζεηο (νίλνη Νν 6 θαη Νν 11, απφ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν Ηάζκνπ θαη Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πεληαιφθνπ, αληίζηνηρα) κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο θαη απμήζεθε (φρη ζηαηηζηηθψο ζεκαληηθά) ζηελ ηξίηε πεξίπησζε (νίλνο Νν 8, απφ Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Ηάζκνπ), φπσο θαίλεηαη θαη ζηελ Δηθφλα ,50 2,00 2,21 1,74 1,99 2,20 1,50 1,28 1,00 0,50 0,69 0,00 Εηθόλα 3.8: πγθέληξωζε ηαλληλώλ (ζε g/l) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) 56

66 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Ζ ζπγθέληξσζε ηαλληλψλ ζηνπο νίλνπο απφ Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν Πεληαιφθνπ ήηαλ αξθεηά πην ρακειή απφ ηελ ηηκή 2 g/l (εθθξ. σο θπαληδίλε) πνπ αλαθέξεηαη ζηε βηβιηνγξαθία (Perez-Lamela et al. 2007) σο ειάρηζηε ηηκή γηα εξπζξνχο νίλνπο πνπ έρνπλ δπλαηφηεηα παιαίσζεο. Ζ έιιεηςε ηαλληλψλ επηηξέπεη ηελ επθνιφηεξε νμείδσζε ησλ νίλσλ. Δπηπιένλ, ε κηθξή ζπγθέληξσζε ηαλληλψλ ζε ζπλδπαζκφ κε ρακειή ηηκή ΓΟΦ δείρλνπλ φηη ν νίλνο δελ έρεη θαιφ δπλακηθφ παιαίσζεο (Οηλνγλσζία, 2007). Χζηφζν, επηδηψθεηαη ζηνπο νίλνπο λα ππάξρνπλ πεξηζζφηεξεο αλζνθπάλεο θαη ιηγφηεξεο ηαλλίλεο. Ζ ζρέζε αλζνθπαλψλ - ηαλληλψλ θαίλεηαη απφ ηελ Δηθφλα 3.9 θαη ηνλ Πίλαθα 3.11 φηη βειηηψζεθε ζεκαληηθά (p<0,05, t-test, πίλ. 3.11) ζε φινπο ηνπο νίλνπο κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο, ηδηαίηεξα δε ζηνπο νίλνπο απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ, φπνπ ν ιφγνο αλζνθπαλψλ/ ηαλληλψλ ηξηπιαζηάζηεθε. Ανθοκυάνεσ/ταννίνεσ 0,800 0,740 0,600 0,400 0,232 0,200 0,000 0,031 0,070 0,048 0,069 Εηθόλα 3.9: Λόγνο αλζνθπαλώλ/ ηαλληλώλ ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) 57

67 Αλζνθπάλεο Πιεξνθνξίεο γηα ηνλ αλζνθπαληθφ πινχην ησλ ζηαθπιηψλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη δελ εληνπίζηεθαλ ζηε βηβιηνγξαθία. Γεληθά, ε ζπγθέληξσζε ησλ αλζνθπαλψλ θπκαίλεηαη απφ 100 mg/l έσο 1500 mg/l ζηνπο λεαξνχο νίλνπο θαη εμαξηάηαη απφ ηελ πνηθηιία ησλ ζηαθπιηψλ πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ (Perez-Lamela et al., 2007). Ζ ζπγθέληξσζε αλζνθπαλψλ ζε φινπο ηνπο νίλνπο, εθηφο απφ ην Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ (Νν 11) φπνπ εθαξκφζηεθε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε, ήηαλ πνιχ ρακειφηεξε απφ ηελ ηηκή 400 mg/l (εθθξ. σο malvidin-3-glucoside) πνπ αλαθέξεηαη ζηε βηβιηνγξαθία (Perez-Lamela et al., 2007) σο ειάρηζηε ηηκή γηα νίλνπο πνπ έρνπλ ζηαζεξφηεηα ρξψκαηνο θαη θαηά ζπλέπεηα δπλαηφηεηα παιαίσζεο. Σν Μαπξνχδη Ηάζκνπ έδσζε γεληθά νίλνπο κε ζπγθέληξσζε αλζνθπαλψλ ρακειή, αληίζηνηρε ησλ πνηθηιηψλ Κξαζάην, ηαπξσηφ θαη Ρσκέηθν (Πίλαθαο 3.12). Αληίζεηα, ην Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ έδσζε νίλνπο κε πςειέο ζπγθεληξψζεηο αλζνθπαλψλ. Παξαηεξείηαη επνκέλσο κία ζεκαληηθή δηαθνξνπνίεζε ζην αλζνθπαληθφ πεξηερφκελν ηεο πνηθηιίαο κε βάζε ηελ πεξηνρή θαιιηέξγεηαο. Ζ Κνπξάθνπ Γξαγψλα (2008) αλαθέξεη φηη νη νίλνη ηεο θάζε πνηθηιίαο ζηε δψλε θαιιηέξγεηαο ηεο δηαηεξνχλ έλα κέζν αλζνθπαληθφ πεξηερφκελν κεηαμχ ησλ εηψλ, αθφκε θαη αλ νη αλζνθπάλεο ησλ ζηαθπιψλ παξνπζηάδνπλ κεγάιεο δηαθπκάλζεηο. Ηδηαίηεξα πςειή ζπγθέληξσζε αλζνθπαλψλ παξνπζίαζε ν νίλνο απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ φπνπ εθαξκφζηεθε θξπνεθρχιηζε, αληίζηνηρε κε ηελ πνηθηιία Μαπξνδάθλε (Πίλαθαο 3.13) θαη πςειφηεξε απφ ειιεληθέο πνηθηιίεο φπσο ην Αγησξγίηηθν, ε Μαλδειαξηά θαη ην Βαξηδακί πνπ θεκίδνληαη γηα ην έληνλν ρξψκα ηνπο (Πίλαθαο 3.13). Ζ ζπγθέληξσζε ησλ αλζνθπαλψλ ζηνπο νίλνπο πνπ παξάρζεθαλ απφ ηα ζηαθχιηα ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη πνπ ζπγθνκίζηεθαλ απφ δχν δηαθνξεηηθέο πεξηνρέο ηεο Θξάθεο δηέθεξε ζεκαληηθά (p<0,05, t-test), ηφζν αλάκεζα ζηνπο νίλνπο πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε ηνλ θιαζηθφ ηξφπν, φζν θαη αλάκεζα ζηνπο νίλνπο 5-6, 7-8 θαη 10-11, πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε δηαθνξεηηθέο ηερληθέο (Πίλαθαο 3.14). Απφ ηελ Δηθφλα 3.10 πξνθχπηεη φηη ε ζπγθέληξσζε ησλ αλζνθπαλψλ απμήζεθε ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε. Σν γεγνλφο απηφ ζπκβαδίδεη κε φζα αλαθέξνληαη ζηε βηβιηνγξαθία, σο απνηέιεζκα εθαξκνγήο απηήο ηεο ηερληθήο (Heatherbell et al. 1994). 58

68 Πίλαθαο 3.14: Απνηειέζκαηα κεηξήζεωλ αλζνθπαλώλ θαη δείθηε ηνληζκνύ αλζνθπαλώλ θαη ζύγθξηζε κε δεδνκέλα άιιωλ πνηθηιηώλ από ηε βηβιηνγξαθία (Κνπξάθνπ Γξαγώλα, 1998) ΠΟΗΚΗΛΗΑ ΠΔΡΗΟΥΖ ΑΝΘΟΚΤΑΝΔ (mg/l) ΓΗ (%) ΘΡΑΚΗ Μ.Ο. (n=3) Μ.Ο. (n=3) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ (5) ΗΑΜΟ 68,17 54,43 ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ (6) ΗΑΜΟ 121,29 42,42 ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (7) ΗΑΜΟ 94,73 39,46 ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (8) ΗΑΜΟ 152,27 14,95 ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (10) ΠΔΝΣΑΛΟΦΟ 297,46 38,89 ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (11) ΠΔΝΣΑΛΟΦΟ 499,31 32,49 ΤΠΟΛΟΙΠΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΓΗΧΡΓΗΣΗΚΟ ΝΔΜΔΑ ΒΑΦΣΡΑ ΠΑΡΟ ΒΑΡΣΕΑΜΗ ΛΔΤΚΑΓΑ ΚΟΣΗΦΑΛΗ ΖΡΑΚΛΔΗΟ ΚΡΑΑΣΟ ΡΑΦΑΝΖ ΜΑΝΓΖΛΑΡΗΑ ΠΑΡΟ ΜΑΤΡΟΓΑΦΝΖ ΠΑΣΡΑ ΞΗΝΟΜΑΤΡΟ ΑΜΤΝΣΑΗΟ ΞΗΝΟΜΑΤΡΟ ΡΑΦΑΝΖ ΡΧΜΔΗΚΟ ΥΑΝΗΑ ΣΑΤΡΧΣΟ ΡΑΦΑΝΖ

69 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο mg/l Εηθόλα 3.10: πγθέληξωζε αλζνθπαλώλ (ζε mg/l) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) Χζηφζν, ηα απνηειέζκαηα ηεο αλάιπζεο δελ ζπκπίπηνπλ απφιπηα κε ηελ αμηνιφγεζε ησλ δνθηκαζηψλ αλαθνξηθά κε ηελ έληαζε ηνπ ρξψκαηνο (Πίλαθεο 3.14 θαη 3.15), θαζψο ε βαζκνινγία ζηε ρξσκαηηθή έληαζε δελ θαίλεηαη λα ζπκβαδίδεη κε ηηο ζπγθεληξψζεηο αλζνθπαλψλ πνπ πξνζδηνξίζηεθαλ, κε εμαίξεζε ηνλ νίλν απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ πνπ πεξηείρε ηε κέγηζηε πνζφηεηα αλζνθπαλψλ αλάκεζα ζηνπο 6 εξπζξνχο νίλνπο θαη ηαπηφρξνλα έιαβε ηε κέγηζηε βαζκνινγία ζηε ρξσκαηηθή έληαζε θαηά ηελ νξγαλνιεπηηθή αμηνιφγεζε 6 κήλεο κεηά ηελ παξαζθεπή ησλ νίλσλ. Πίλαθαο 3.15: Δπίδξαζε ηεο πεξηνρήο θαιιηέξγεηαο θαη ηεο ηερληθήο νηλνπνίεζεο ζηε Ποικιλία ζπγθέληξωζε αλζνθπαλώλ ηωλ νίλωλ Πεπιοσή καλλιέπγειαρ Ανθοκςάνερ (mg/l) ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ (5) ΗΑΜΟ 68,17 a ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΗΚΡΟΡΡΑΓΟ (6) ΗΑΜΟ 121,29 b ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (7) ΗΑΜΟ 94,73 c ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (8) ΗΑΜΟ 152,27 d ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (10) ΠΔΝΣΑΛΟΦΟ 297,46 e ΜΑΤΡΟΤΓΗ ΜΔΓΑΛΟΡΡΑΓΟ (11) ΠΔΝΣΑΛΟΦΟ 499,31 f Σα δηαθνξεηηθά γξάκκαηα ππνδειψλνπλ ηηο ζηαηηζηηθψο ζεκαληηθέο δηαθνξέο κεηαμχ ησλ κέζσλ φξσλ (t-test, p<0,05) 60

70 ηνπο παιαησκέλνπο νίλνπο ε ζπγθέληξσζε ησλ αλζνθπαλψλ κεηψζεθε ζε πνζνζηφ κέρξη θαη 80% ηεο αξρηθήο ηηκήο (Πίλαθαο 3.13 θαη πίλαθεο 7, 8 παξάξηεκα Β). Ζ κείσζε ησλ νιηθψλ αλζνθπαλψλ κε ηελ παιαίσζε είλαη αλακελφκελε θαη ε ηηκή ζηνπο παιαηνχο νίλνπο ζηαζεξνπνηείηαη κεηαμχ 10 mg/l θαη 20 mg/l (νπθιεξφο, 2000γ) Δείθηεο ηνληζκνύ αλζνθπαλώλ Ο δείθηεο ηνληζκνχ αλζνθπαλψλ (ΓΗ%) αληηπξνζσπεχεη ηηο αλζνθπάλεο πνπ βξίζθνληαη ζηελ έγρξσκε κνξθή ηνπο ηε ζηηγκή ηεο αλάιπζεο (Οηλνγλσζία, 2007), νπζηαζηηθά δειαδή εθθξάδεη ην πνζνζηφ ησλ αλζνθπαλψλ πνπ ζπκβάιινπλ ζην ρξψκα ηνπ νίλνπ. Ο δείθηεο ηνληζκνχ κεηψζεθε (p<0,05, t-test πίλαθαο 3.11) ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε (Δηθφλα 3.11) ζε ζρέζε κε ηνπο αληίζηνηρνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε. ζν κεγαιχηεξνο είλαη ν βαζκφο ηνληζκνχ ησλ αλζνθπαλψλ, ηφζν πην βαζχρξσκνο είλαη ν παξαγφκελνο νίλνο (Υαξβαιηά θαη Μπελά-Σδνχξνπ, 1982). To απνηέιεζκα απηφ ζπκβαδίδεη θαη κε ηα απνηειέζκαηα ηεο νξγαλνιεπηηθήο αλάιπζεο (Πίλαθαο 3.14) πνπ έδεημε φηη νη νίλνη φπνπ εθαξκφζηεθε θξπνεθρχιηζε είραλ ηελ ίδηα ή κηθξφηεξε έληαζε ρξψκαηνο ζε ζχγθξηζε κε ηνπο αληίζηνηρνπο νίλνπο πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε ηελ θιαζηθή ηερληθή. Ο Γείθηεο ηνληζκνχ αλζνθπαλψλ είλαη πνιχ πςειφο γηα ηνπο νίλνπο απφ Μαπξνχδη Ηάζκνπ (Νν 5, 6, 7), κε ηαπηφρξνλεο ρακειέο ηηκέο νιηθψλ αλζνθπαλψλ, πεξίπησζε πνπ παξαηεξήζεθε θαη απφ ηνπο (Υαξβαιηά & Σδνχξνπ (1982), φπσο αλαθέξνληαη απφ ηελ Κνπξάθνπ Γξαγψλα (1998) γηα νίλνπο ησλ πνηθηιηψλ Ξηλφκαπξν θαη Ρσκέηθν. 61

71 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο κλαςικθ Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο προζυμωτικθ Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο κλαςικθ Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο προζυμωτικθ Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο κλαςικθ Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο προζυμωτικθ Δ. HCL ΔΙ Δ. Ηελατίνησ Εηθόλα 3.11: Υξωκαηηθνί δείθηεο (HCl, ηνληζκνύ αλζνθπαλώλ, δειαηίλεο) ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη Δείθηεο HCI Ο δείθηεο HCI εθθξάδεη ην πνζνζηφ ησλ πνιπκεξηζκέλσλ ηαλληλψλ (Οηλνγλσζία, 2007) θαη παξνπζίαζε γεληθά πνιχ πςειέο ηηκέο, κε εμαίξεζε ηνπο νίλνπο απφ κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη Ηάζκνπ θαη Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ ζηνπο νπνίνπο εθαξκφζηεθε ε ηερληθή ηεο θξπνεθρχιηζεο (Δηθφλα 3.11). ε ζρέζε κε ηηο ηηκέο ησλ νίλσλ πνπ νηλνπνηήζεθαλ κε ηελ θιαζηθή ηερληθή, παξαηεξήζεθε κείσζε ηνπ δείθηε HCl ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε Δείθηεο δειαηίλεο Ο δείθηεο δειαηίλεο εθθξάδεη ην πνζνζηφ ησλ πνιπκεξηζκέλσλ ηαλληλψλ πνπ κπνξνχλ λα ελσζνχλ κε ηηο πξσηεΐλεο. Οξγαλνιεπηηθά εθθξάδεη ηε ζηπθάδα. Απνδεθηέο ζεσξνχληαη νη ηηκέο Γείθηε δειαηίλεο 50-60, ελψ πςειφηεξεο ηηκέο δείρλνπλ φηη ν νίλνο αθφκε εμειίζζεηαη ελδερνκέλσο θαη ίζσο λα είλαη ζηπθφο θαη ζθιεξφο (Οηλνγλσζία, 2007). Απηή είλαη θαη ε πεξίπησζε ηνπ νίλνπ Νν 7 απφ Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν, ν νπνίνο έρεη δείθηε δειαηίλεο 72 (Πίλαθαο 3.11) θαη απφ ηα απνηειέζκαηα ηεο νξγαλνιεπηηθήο επηβεβαηψζεθε ε ζηπθφηεξε γεχζε ηνπ ζε ζρέζε κε ηνπο ππφινηπνπο 62

72 Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μικρόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Ιάςμου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο Μαυροφδι Πενταλόφου μεγαλόρραγο νίλνπο (Πίλαθαο 3.14). Ο δείθηεο δειαηίλεο κεηψζεθε ζηηο δχν πεξηπηψζεηο εθαξκνγήο θξπνεθρχιηζεο (νίλνη Νν 6 θαη Νν 8, απφ Μαπξνχδη κηθξφξξαγν θαη κεγαιφξξαγν, αληίζηνηρα) θαη απμήζεθε ζηελ ηξίηε πεξίπησζε (νίλνο Νν 11, απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ) (Δηθφλα 3.11) Δείθηεο αηζαλόιεο Ο δείθηεο αηζαλφιεο, ν νπνίνο παξέρεη πιεξνθνξίεο γηα ηηο ηαλλίλεο πνπ βξίζθνληαη ζε θνιινεηδή θαηάζηαζε (Glories, 1978), ππνδειψλεη γεληθά ιηπαξφηεηα (Οηλνγλσζία, 2007). Φαίλεηαη φηη απμήζεθε ζε φινπο ηνπο νίλνπο φπνπ εθαξκφζηεθε ε πξνδπκσηηθή θξπνεθρχιηζε, φπσο πξνθχπηεη θαη απφ ηελ Δηθφλα Ζ δηαθχκαλζε ζηηο ηηκέο ηνπ δείθηε κεηαμχ ησλ 6 εξπζξψλ νίλσλ ήηαλ πνιχ κεγάιε θαη θπκάλζεθε απφ 3,59 14,90, ελψ ζηε βηβιηνγξαθία δίλεηαη κέζε ηηκή 11 γηα ην Αγησξγίηηθν Νεκέαο (Οηλνγλσζία, 2007) ,66 11,20 14,90 10, ,78 5 3,59 0 Εηθόλα 3.12: Γείθηεο αηζαλόιεο ηωλ εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη (άζπξν: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, καύξν: θξπνεθρύιηζε) 63

73 Οξγαλνιεπηηθή αμηνιόγεζε Ζ νξγαλνιεπηηθή αμηνιφγεζε πξαγκαηνπνηήζεθε ζε δχν πεξηφδνπο. Ζ πξψηε πξαγκαηνπνηήζεθε 6 κήλεο κεηά απφ ηε δχκσζε θαη ε δεχηεξε 21 κήλεο κεηά ηελ νηλνπνίεζε. ηφρνο ησλ δχν αμηνινγήζεσλ είλαη ε ζχγθξηζε ησλ απνηειεζκάησλ κεηά απφ παιαίσζε Πξψηε νξγαλνιεπηηθή αμηνιφγεζε ηνλ Πίλαθα 3.14 δίλνληαη ηα απνηειέζκαηα (κέζνη φξνη θαη ηππηθή απφθιηζε) ηεο πξψηεο νξγαλνιεπηηθήο αμηνιφγεζεο ησλ εξπζξψλ νίλσλ πνπ παξαζθεπάζηεθαλ ζηα πιαίζηα ηεο παξνχζαο εξγαζίαο. Οη νίλνη αμηνινγήζεθαλ απφ νκάδα 6 έκπεηξσλ δνθηκαζηψλ, πεξίπνπ 6 κήλεο κεηά ηελ νινθιήξσζε ηεο δχκσζεο. ηνπο πίλαθεο ηνπ παξαξηήκαηνο Β δίλνληαη αλαιπηηθά ε βαζκνινγία θάζε θξηηή γηα θάζε παξάκεηξν. Δπηπιένλ, ζηνλ Πίλαθα 22 ηνπ Παξαξηήκαηνο Β θαίλνληαη νη ζεκαληηθέο δηαθνξέο (p<0.05 LSD test) αλάκεζα ζηα δείγκαηα ησλ 6 εξπζξψλ νίλσλ σο πξνο ηα νξγαλνιεπηηθά ηνπο ραξαθηεξηζηηθά. Απφ ηελ Δηθφλα 3.13, φπνπ θαίλεηαη ην νξγαλνιεπηηθφ πξνθίι ησλ νίλσλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη κηθξφξξαγν, πξνθχπηεη φηη ν νίλνο πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο (νίλνο Νν 6) παξνπζίαζε πςειφηεξεο ηηκέο (p<0.05 LSD test, πίλ παξάξηεκα Β) ζηελ πνηφηεηα ηνπ αξψκαηνο θαη ζην θξνπηψδεο άξσκα. Χζηφζν, θαίλεηαη λα είρε ειάρηζηα πην ρακειή νμχηεηα (γεγνλφο πνπ ζπκβαδίδεη κε ηα απνηειέζκαηα ησλ ρεκηθψλ αλαιχζεσλ), θαη γηα ηα ππφινηπα ραξαθηεξηζηηθά ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο πήξε βαζκνινγία κηθξφηεξε απφ 5). Απφ ηελ Δηθφλα 3.14, φπνπ θαίλεηαη ην νξγαλνιεπηηθφ πξνθίι ησλ νίλσλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη κεγαιφξξαγν, πξνθχπηεη φηη ν νίλνο πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο παξνπζίαζε κεησκέλεο ηηκέο ζε φιεο ηηο παξακέηξνπο ζε ζχγθξηζε κε ηνλ νίλν πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε (Νν 7) θαη ε ζπλνιηθή ηνπ αμηνιφγεζε ήηαλ θάησ απφ ηε βάζε (κέζνο φξνο 6 δνθηκαζηψλ 4,17/10 Πίλαθαο 3.14 θαη Δηθφλα 3.15), γεγνλφο πνπ δείρλεη φηη είηε ππήξμε θάπνην πξφβιεκα θαηά ηελ νηλνπνίεζε, είηε ζα έπξεπε ζηα ζηαθχιηα απηά λα ηξνπνπνηεζεί ν ρξφλνο εθρχιηζεο ή ε ζεξκνθξαζία εθρχιηζεο. εκαληηθά κηθξφηεξεο (p<0.05 LSD test, πίλ παξάξηεκα Β) ήηαλ νη ηηκέο ζηηο παξακέηξνπο: έληαζε ρξψκαηνο, έληαζε αξψκαηνο, άξσκα θξνχησλ, έληαζε θαη δηάξθεηα επίγεπζεο. 64

74 Πίλαθαο 3.16: Απνηειέζκαηα πξώηεο νξγαλνιεπηηθήο αμηνιόγεζεο εξπζξώλ νίλωλ πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε 6 κήλεο κεηά ηελ παξαζθεπή ηνπο (κέζνη όξνη 6 δνθηκαζηώλ θαη ηππηθή απόθιηζε) Οίλνη Παξάκεηξνη νξγαλνιεπηηθήο αμηνιφγεζεο Μαυροφδι μικρόρραγο Ιάσμου Κλασικθ ερυιρθ Μαυροφδι μικρόρραγο Ιάσμου Προζυμωτικθ κρυοεκχφλιση Μαυροφδι μεγαλόρραγο Ιάσμου Κλασικθ ερυιρθ Μαυροφδι μεγαλόρραγο Ιάσμου Προζυμωτικθ κρυοεκχφλιση Μαυροφδι μεγαλόρραγο Πενταλόφου Κλασικθ ερυιρθ Μαυροφδι μεγαλόρραγο Πενταλόφου Προζυμωτικθ κρυοεκχφλιση Μ.Ο. S.D. Μ.Ο. S.D. Μ.Ο. S.D. Μ.Ο. S.D. Μ.Ο. S.D. Μ.Ο. S.D. (n=6) (n=6) (n=6) (n=6) (n=6) (n=6) Έληαζε ρξψκαηνο* 6,33 1,211 6,17 1,169 8,5 0,753 6,33 1,506 6,17 0,548 8,5 0,548 Πνηφηεηα ρξψκαηνο* 5,67 1,506 5,67 0,816 6,17 1,329 4,83 1,602 8,50 0,548 8,17 0,753 Έληαζε αξψκαηνο 5,83 2,137 6,83 0,753 6,33 0,816 4,83 1,329 6,83 0,753 6,33 0,816 Πνηφηεηα αξψκαηνο* 3,67 1,506 6,50 1,049 5,50 1,643 3,33 0,816 6,83 0,983 6,33 0,816 Άξσκα θξνχησλ* 3,00 2,191 5,67 2,251 6,17 1,472 3,17 0,753 6,00 1,414 6,00 1,673 Διαηηψκαηα* 6,33 1,211 3,00 1,789 4,33 1,862 5,33 1,633 2,83 1,602 3,33 2,251 Ομχηεηα 6,17 2,137 5,67 1,506 6,00 1,673 5,50 1,049 6,17 1,329 6,00 1,549 ηπθή γεχζε 5,00 2,000 4,67 1,366 5,67 1,033 4,83 1,329 5,33 1,366 4,83 1,472 Πηθξή γεχζε 5,17 1,722 5,17 1,722 4,83 0,983 4,83 1,602 3,17 2,137 4,00 1,414 Ληπαξφηεηα 3,00 1,549 4,00 0,894 4,17 1,472 3,67 1,366 4,67 1,751 3,67 1,366 ψκα 3,33 0,816 4,17 1,169 4,33 1,366 3,50 1,378 5,33 1,862 4,17 1,472 Πνηφηεηα γεχζεο * 2,67 0,816 3,83 1,169 4,83 1,329 4,17 1,835 6,33 0,816 5,00 1,549 Έληαζε επίγεπζεο 4,67 1,633 5,00 1,414 6,50 0,548 4,67 1,506 6,50 1,643 6,00 1,789 Γηάξθεηα επίγεπζεο* 4,67 1,633 4,83 1,472 6,67 0,816 4,83 1,472 6,83 1,602 5,67 1,633 πλνιηθή εθηίκεζε* 3,17 0,753 4,33 0,816 5,33 0,816 4,17 1,722 6,83 0,983 6,17 0,983 * εκαληηθή παξάκεηξνο ζε επίπεδν 95% (p< 0.05) βιέπε Πίλαθα 22 παξάξηεκα Β 65

75 Ένηαζη σπώμαηορ Σςνολική εκηίμηζη 7 6 Ποιόηηηα σπώμαηορ Διάπκεια επίγεςζηρ 5 4 Ένηαζη απώμαηορ 3 Ένηαζη επίγεςζηρ 2 1 Ποιόηηηα απώμαηορ 0 Ποιόηηηα γεύζηρ Άπωμα θπούηων Σώμα Ελαηηώμαηα Λιπαπόηηηα 5 6 Πικπή γεύζη Σηςθή γεύζη Οξύηηηα Εηθόλα 3.13: Οξγαλνιεπηηθό πξνθίι εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη κηθξόξξαγν ζηνπο 6 κήλεο [κπιε (5): θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, θόθθηλν (6): θξπνεθρύιηζε] Ένηαζη επίγεςζηρ Ποιόηηηα γεύζηρ Σςνολική εκηίμηζη Διάπκεια επίγεςζηρ Ένηαζη σπώμαηορ Ποιόηηηα σπώμαηορ Ένηαζη απώμαηορ Ποιόηηηα απώμαηορ Άπωμα θπούηων Σώμα Ελαηηώμαηα 7 8 Λιπαπόηηηα Πικπή γεύζη Σηςθή γεύζη Οξύηηηα Εηθόλα 3.14: Οξγαλνιεπηηθό πξνθίι εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη κεγαιόξξαγν ζηνπο 6 κήλεο [κπιε (7): θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, θόθθηλν (8): θξπνεθρύιηζε] Απφ ηελ Δηθφλα 3.15, φπνπ θαίλεηαη ην νξγαλνιεπηηθφ πξνθίι ησλ νίλσλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνχδη απφ ηνλ Πεληάινθν Οξεζηηάδαο, πξνθχπηεη φηη ν νίλνο πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ εθαξκνγή ηεο θξπνεθρχιηζεο δελ δηαθνξνπνηήζεθε ζρεδφλ 66

76 θαζφινπ ζηηο παξακέηξνπο πνπ ζρεηίδνληαη κε ην ρξψκα θαη ην άξσκα. Αληίζεηα, παξνπζίαζε ειάρηζηα κηθξφηεξεο ηηκέο ζηηο παξακέηξνπο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηε γεχζε θαη ηελ επίγεπζε κε απνηέιεζκα ε ζπλνιηθή ηνπ αμηνιφγεζε λα είλαη ζρεηηθά κηθξφηεξε (κέζνο φξνο 6 δνθηκαζηψλ 6,17/10 Πίλαθαο 3.14) ζε ζχγθξηζε κε ηνλ νίλν πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηελ θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε (κέζνο φξνο 6 δνθηκαζηψλ 6,83/10 Πίλαθαο 3.14 θαη Δηθφλα 3.16). Απηφ δείρλεη φηη θαη ζε απηή ηελ πεξίπησζε ζα έπξεπε πηζαλφλ λα απμεζεί ν ρξφλνο εθρχιηζεο ή λα κεησζεί ε ζεξκνθξαζία εθρχιηζεο. Ένηαζη σπώμαηορ Σςνολική εκηίμηζη 10 Ποιόηηηα σπώμαηορ 8 Διάπκεια επίγεςζηρ Ένηαζη απώμαηορ 6 Ένηαζη επίγεςζηρ Ποιόηηηα γεύζηρ Ποιόηηηα απώμαηορ Άπωμα θπούηων Σώμα Ελαηηώμαηα Λιπαπόηηηα Πικπή γεύζη Σηςθή γεύζη Οξύηηηα Εηθόλα 3.15: Οξγαλνιεπηηθό πξνθίι εξπζξώλ νίλωλ ηεο πνηθηιίαο Μαπξνύδη κεγαιόξξαγν Πεληαιόθνπ ζηνπο 6 κήλεο (κπιε: θιαζηθή εξπζξή νηλνπνίεζε, θόθθηλν: θξπνεθρύιηζε) Απφ ηελ Δηθφλα 3.16 θαη ηα απνηειέζκαηα ηεο νξγαλνιεπηηθήο δνθηκήο (Πίλαθαο 3.14) πξνθχπηεη επηπιένλ φηη νη νίλνη απφ Μαπξνχδη Πεληαιφθνπ ήηαλ νη πην απνδεθηνί θαη κάιηζηα ν νίλνο πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηνλ θιαζηθφ ηξφπν ζπγθέληξσζε ηε κεγαιχηεξε βαζκνινγία ζηε ζπλνιηθή εθηίκεζε (p<0.05 LSD test, πίλ παξάξηεκα Β), φζν θαη ζρεδφλ ζε φιεο ηηο ππφινηπεο παξακέηξνπο πνπ αμηνινγήζεθαλ, παξφιν πνπ ηα ζηαθχιηα δελ ήηαλ επαξθψο ψξηκα γηα ηελ παξαγσγή εξπζξνχ νίλνπ πνηφηεηαο. ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε ζα είρε ελδερνκέλσο ζεηηθφ απνηέιεζκα ε εθαξκνγή ακπεινθνκηθψλ ηερληθψλ πνπ ζα βνεζνχζαλ ζηελ πξσίκηζε ηεο παξαγσγήο θαη ζηελ θαιχηεξε σξίκαλζε ησλ ζηαθπιηψλ. 67

77 Μαςπούδι Ιάζμος μικπόππαγο Μαςπούδι Ιάζμος μικπόππαγο Μαςπούδι Ιάζμος μεγαλόππαγο Μαςπούδι Ιάζμος μεγαλόππαγο Μαςπούδι Πενηαλόθος μεγαλόππαγο Μαςπούδι Πενηαλόθος μεγαλόππαγο Αλαθνξηθά κε ην Μαπξνχδη Ηάζκνπ, ηδηαίηεξα ην κηθξφξξαγν, έδσζε νίλνπο πνιχ ρακειήο πνηφηεηαο πνπ δελ έθηαλαλ θαλ ζηε βάζε φζνλ αθνξά ζηε ζπλνιηθή εθηίκεζε, κε πηζαλέο αηηίεο ηελ ππεξπαξαγσγή θαη ηελ πξψηκε ζπγθνκηδή ησλ ζηαθπιηψλ (Πηλ. 2.1, Πηλ. 3.8). 7 6,83 6,17 6 5,33 5 4,33 4,17 4 3, Εηθόλα 3.16: Απνηειέζκαηα νξγαλνιεπηηθήο αμηνιόγεζεο ηωλ εξπζξώλ νίλωλ (ζπλνιηθή εθηίκεζε) (άζπξν: νίλνη θιαζηθήο νηλνπνίεζεο, καύξν: νίλνη θξπνεθρύιηζεο) πγθξίλνληαο ηνπο νίλνπο απφ κηθξφξξαγν θαη κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη Ηάζκνπ (Δηθφλα 3.16) θαη ηα απνηειέζκαηα ηεο νξγαλνιεπηηθήο δνθηκήο (Πίλαθαο 3.14) πξνθχπηεη επηπιένλ φηη ν νίλνο απφ κεγαιφξξαγν Μαπξνχδη Ηάζκνπ πνπ νηλνπνηήζεθε κε ηνλ θιαζηθφ ηξφπν ήηαλ ν πην απνδεθηφο κεηαμχ ησλ 4 νίλσλ. 68

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ

ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑΚΕ ΑΚΗΕΙ ΠΟΟΣΙΚΗ ΥΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΤΗ 1. Τηηινκεηξηθή κέζνδνο αλάιπζεο, Βαζηθέο Αξρέο Τηηινκεηξίαο, Μεζνδνινγία, Αλαιπηηθά Σθεύε θαη Όξγαλα. 2. Αιθαιηκεηξία (Πξνζδηνξηζκόο νιηθήο νμύηεηαο μηδηνύ) 3.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ΔΜΠΟΡΗΑ ΚΡΑΗΟΤ ΣΟ ΝΟΜΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ: Ζ πεξίπησζε ηνπ Κηήκαηνο ΓΔΡΟΒΑΗΛΔΗΟΤ

Ζ ΔΜΠΟΡΗΑ ΚΡΑΗΟΤ ΣΟ ΝΟΜΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ: Ζ πεξίπησζε ηνπ Κηήκαηνο ΓΔΡΟΒΑΗΛΔΗΟΤ ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΗΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΓΔΧΠΟΝΗΑ Σκήκα Αγξνηηθήο Αλάπηπμεο & Γηνίθεζεο Αγξνηηθώλ Δπηρεηξήζεσλ Ζ ΔΜΠΟΡΗΑ ΚΡΑΗΟΤ ΣΟ ΝΟΜΟ ΘΔΑΛΟΝΗΚΖ: Ζ πεξίπησζε ηνπ Κηήκαηνο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Δπώλπκν Όλνκα Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Σόπνο γελλήζεωο Ζκεξνκελία γελλήζεωο Ζκεξνκελία ζαλάηνπ Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Πξνζωπνγξαθίεο Μόληκε

Δπώλπκν  Όλνκα  Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Σόπνο γελλήζεωο  Ζκεξνκελία γελλήζεωο Ζκεξνκελία ζαλάηνπ Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Πξνζωπνγξαθίεο Μόληκε A.K. 0279 Δπώλπκν Υαξίδεκνο Όλνκα Γηώξγνο Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Υαξίηνο Σόπνο γελλήζεωο Κεθηζηά Ζκεξνκελία γελλήζεωο 1924 Ζκεξνκελία ζαλάηνπ 11 Απξηιίνπ 1996 Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Ήηαλ ν πξωηόηνθνο

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΗΑ ΣΟ ΜΑΘΖΜΑ ΣΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΘΔΜΑ: ΒΗΟΜΖΥΑΝΗΑ ΚΡΑΗΟΤ

ΔΡΓΑΗΑ ΣΟ ΜΑΘΖΜΑ ΣΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΘΔΜΑ: ΒΗΟΜΖΥΑΝΗΑ ΚΡΑΗΟΤ ΔΡΓΑΗΑ ΣΟ ΜΑΘΖΜΑ ΣΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΘΔΜΑ: ΒΗΟΜΖΥΑΝΗΑ ΚΡΑΗΟΤ Σκήκα Β3 - Οκάδα Α 2013-2014 ΔΗΑΓΩΓΖ: Μέζα ζηε ρξνληά πνπ πέξαζε ε Α νκάδα ηεο Σερλνινγίαο ηνπ Γπκλαζίνπ ηεο Β ηάμεο Νέαο Υαιθεδφλαο αζρνιήζεθε κε

Διαβάστε περισσότερα

Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ

Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΞΑΣΜΙΗ ΤΜΠΤΚΝΩΗ ΒΡΑΜΟ ΔΞΑΣΜΙΗ Καηά ηελ εμάηκηζε ηα κόξηα ηνπ πγξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΧΟΛΗ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΤΗ «ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ»

ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΧΟΛΗ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΤΗ «ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΑΡΙΣΟΣΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΗΜΙΟ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΧΟΛΗ ΜΕΣΑΠΣΤΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΤΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΤΗ «ΑΓΡΟΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» «Η ΑΝΣΑΓΩΝΙΣΙΚΟΣΗΣΑ ΣΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΞΑΓΩΓΩΝ ΟΙΝΟΤ ΣΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΣΗ ΚΙΝΑ» ΕΛΕΤΘΕΡΙΑΔΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Η ρεκεία ησλ ηαηληώλ νύξσλ

Η ρεκεία ησλ ηαηληώλ νύξσλ ΑΤΔΙ Αζελώλ Δξγαζηήξην Αλάιπζεο Βηνινγηθώλ Υγξώλ & Δθθξηκάησλ Η ρεκεία ησλ ηαηληώλ νύξσλ Πέηπος Καπκαλούζος Πξνζδηνξηζκόο Δηδηθνύ βάξνπο 1 Μέηξεζε ΔΒ κε ηαηλίεο νύξσλ Aιιαγή ηνπ pka πξνεπεμεξγαζκέλσλ πνιπειεθηξνιπηώλ,

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΝΕΣΑΙΡΙΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ Γςναικείορ Αγποηικόρ ςνεηαιπιζμόρ παπαδοζιακών πποϊόνηων Αγ. Ανηώνιορ

ΤΝΕΣΑΙΡΙΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ Γςναικείορ Αγποηικόρ ςνεηαιπιζμόρ παπαδοζιακών πποϊόνηων Αγ. Ανηώνιορ ΤΝΕΣΑΙΡΙΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΣΗΣΑ ΘΕΑΛΟΝΙΚΗ Γςναικείορ Αγποηικόρ ςνεηαιπιζμόρ παπαδοζιακών πποϊόνηων Αγ. Ανηώνιορ Η πινύζηα βνξεηνειιαδίηηθε παξάδνζε βξίζθεη ηελ απόιπηε έθθξαζή ηεο ζηα μερσξηζηά πξντόληα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΓΡΟΣΗΚΟ ΟΗΝΟΠΟΗΖΣΗΚΟ ΤΝΔΣΑΗΡΗ ΜΟ ΝΔΜΔΑ

1. ΑΓΡΟΣΗΚΟ ΟΗΝΟΠΟΗΖΣΗΚΟ ΤΝΔΣΑΗΡΗ ΜΟ ΝΔΜΔΑ 1. ΑΓΡΟΣΗΚΟ ΟΗΝΟΠΟΗΖΣΗΚΟ ΤΝΔΣΑΗΡΗΜΟ ΝΔΜΔΑ Διεύθσνση: Λεσθφξνο Παπαθσλζηαληίλνπ 130, 20500 Νεκέα Τηλέυωνο: 27460-22210, 22845, 23059 Fax:27460-23052 Web-site:www.nemeanwines.gr E-mail: winenemea@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΚΖΔΗ ΒΗΟΛΟΓΗΑ

ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΚΖΔΗ ΒΗΟΛΟΓΗΑ Δξγαζηεξηαθό Κέληξν Φπζηθώλ Δπηζηεκώλ Αγίωλ Αλαξγύξωλ 2/4/08 Τπεύζπλνο Δξγ. Κέληξνπ: Καιιίληθνο Υαξαθόπνπινο Δπηκέιεηα Παξνπζίαζε : Λακπξηλή ηαθάθα ΔΡΓΑΣΖΡΗΑΚΔ ΑΚΖΔΗ ΒΗΟΛΟΓΗΑ Γ ΛΤΚΔΗΟΤ (ΚΑΣΔΤΘΤΝΖ) Α. Δπίδξαζε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Σπθηά. Καιιηεξγεηηθή ηερληθή θαη ε ζεκαζία ηεο θαιιηέξγεηάο ηεο

Σπθηά. Καιιηεξγεηηθή ηερληθή θαη ε ζεκαζία ηεο θαιιηέξγεηάο ηεο Σπθηά Καιιηεξγεηηθή ηερληθή θαη ε ζεκαζία ηεο θαιιηέξγεηάο ηεο Πξννπηηθέο αλάπηπμεο ηεο θαιιηέξγεηαο ηεο ζπθηάο Η ζρεηηθά θαιή αληνρή ζηελ έιιεηςε λεξνύ Η κέηξηα αληνρή ζηελ αιαηόηεηα Η παξαγσγή λσπώλ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ 14 Σεπηεκβξίνπ Ση γηνξηάδνπκε ηελ εκέξα ηεο ύςσζεο ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ (1/6) Τν έηνο 326 ε Αγία Ειέλε πήγε ζηελ Ιεξνπζαιήκ γηα λα πξνζθπλήζεη ηνπο Αγίνπο Τόπνπο θαη λα επραξηζηήζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΘΕΜΑ 1 Ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 εως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Intel Accelerate Your Code

Intel Accelerate Your Code Intel Accelerate Your Code Semester Project at Parallel & Distributed systems Dimitrios S. Tsiktsiris University of Western Macedonia Department of Informatics & Telecommunications Engineering Kozani,

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Δρ Σηαμάηιος Α. Παπαδάκης Ορθοπαιδικός Χειροσργός Επιμεληηής Α - Ε.Σ.Υ. Δ Ορθοπαιδική Κλινική Γ.Ν.Α. KAT Αγαπεηέ Γηαηξέ.. Υειρόγραθο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

10 Ημέρες / 07 Διανσκηερεύζεις Ανατωρήζεις 12/11, 26/11, 10/12, 07/01, 21/01, 11/02, 25/02, 10/03, 24/03

10 Ημέρες / 07 Διανσκηερεύζεις Ανατωρήζεις 12/11, 26/11, 10/12, 07/01, 21/01, 11/02, 25/02, 10/03, 24/03 10 Ημέρες / 07 Διανσκηερεύζεις Ανατωρήζεις 12/11, 26/11, 10/12, 07/01, 21/01, 11/02, 25/02, 10/03, 24/03 1 η ημέρα: ΑΘΗΝΑ ΜΠΑΝΓΚΟΚ πγθέληξσζε ζην αεξνδξόκην Διεπζέξηνο Βεληδέινο, θαη αλαρώξεζε γηα Μπαλγθόθ.Γηαλπθηέξεπζε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ Α.Να γξάςεηε ηα ηππηθά ζηάδηα ηεο αλαγλώξηζεο ζηελ Οδύζζεηα. Το θέμα της αναγνώρισης είναι συχνό, ιδιαίτερα στις τελευταίες ραψωδίες του έπους, δηλαδή από τότε που ο Οδυσσέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΜΔΛΔΣΖ ΥΔΓΗΑΜΟ ΖΛΔΚΣΡΟΜΖΥΑΝΟΛΟΓΗΚΖ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΟΛΟΚΛΖΡΧΜΔΝΟΤ ΣΤΠΗΚΟΤ ΟΗΝΟΠΟΗΔΗΟΤ

ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΜΔΛΔΣΖ ΥΔΓΗΑΜΟ ΖΛΔΚΣΡΟΜΖΥΑΝΟΛΟΓΗΚΖ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΟΛΟΚΛΖΡΧΜΔΝΟΤ ΣΤΠΗΚΟΤ ΟΗΝΟΠΟΗΔΗΟΤ Σ.Δ.Η. ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΧΝ ΔΦΑΡΜΟΓΧΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΗΑ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΜΔΛΔΣΖ ΥΔΓΗΑΜΟ ΖΛΔΚΣΡΟΜΖΥΑΝΟΛΟΓΗΚΖ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΟΛΟΚΛΖΡΧΜΔΝΟΤ ΣΤΠΗΚΟΤ ΟΗΝΟΠΟΗΔΗΟΤ ΔΠΗΒΛΔΠΧΝ ΚΑΘΖΓΖΣΖ ΣΑΤΡΗΓΖ ΓΖΜΟΘΔΝΖ ΠΟΤΓΑΣΔ ΜΑΛΑΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Σηάδηα επεμεξγαζίαο πγξψλ απνβιήησλ Πξσηνβάζκηα ή Μεραληθή Δπεμεξγαζία Γεπηεξνβάζκηα ή Βηνινγηθή Δπεμεξγαζία Τξηηνβάζκηα ή Χεκηθή

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ Ο πινχηνο ηεο Διιάδαο ζε θνηηάζκαηα καξκάξνπ εθιεθηήο

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΑΘΗΜΑ 2T2 41 ΓΟΜΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΟΝΑΓΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΚΑΣΗΓΟΡΙΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΠΑΡΑΜΔΣΡΟΙ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα