ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Οι παραστάσεις των αρχαιόθεμων έργων του Heiner Müller στην ελληνική σκηνή». ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ : ΣΑΡΑΝΤΙΔΗ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ- ΑΘΗΝΑ ΥΠΟΤΡΟΦΟΣ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΩΝΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ. ΠΑΤΡΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2012

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να μελετήσει τα αρχαιόθεμα έργα του γερμανού σκηνοθέτη, θεωρητικού και συγγραφέα Heiner Müller τα οποία έχουν παρασταθεί στην Ελλάδα. Η χρονική περίοδος που καλύπτεται είναι το διάστημα από το 1988, χρονιά κατά την οποία δόθηκε η πρώτη παράσταση μυλλερικού έργου από ελληνικό θίασο και συγκεκριμένα από το θίασο Άττις του Θόδωρου Τερζόπουλου, έως και το Δεκαεπτά χρόνια μετά τον θάνατό του, ο συγγραφέας 1 σκηνοθέτης και θεωρητικός του θεάτρου Heiner Müller μοιάζει να εκπροσωπεί ιδανικά την σημερινή κυριαρχούσα αντίληψη για το επικείμενο τέλος της κουλτούρας του δυτικού κόσμου. Το παράδοξο είναι πώς, ενώ αποτέλεσε μια ιδιάζουσα περίπτωση ανθρώπου που δεν δίστασε να αρθρώσει ρητά, σκληρά, ανεπιφύλακτα και κυρίως αδιαπραγμάτευτα την απαισιοδοξία του για το μέλλον της ανθρωπότητας, πράγμα για το οποίο στιγματίστηκε από τη διανόηση του καιρού του, σήμερα αποτελεί το έμβλημα μιας ολόκληρης γενιάς, επειδή διείδε με ακρίβεια τη ροπή και την πορεία μας στο μέλλον και διατύπωσε με σαφήνεια τους φόβους και τις ανησυχίες της. Δυστυχώς, ο αριθμός των μεταφρασμένων στη γλώσσα μας έργων του είναι περιορισμένος, εντούτοις, το ελληνικό αναγνωστικό και θεατρικό κοινό μπορεί να έχει μια επαφή με τα κείμενά του η οποία οφείλεται στη θεωρητικό του θεάτρου και φίλη του συγγραφέα Ελένη Βαροπούλου. Οι μεταφράσεις που μας έχει παραδώσει περιλαμβάνουν αποσπάσματα από ορισμένα κείμενά του συγκεντρωμένα στον τόμο Δύστηνος Άγγελος αλλά και ολοκληρωμένα έργα, δηλαδή την Τριλογία της Μήδειας, το Κουαρτέτο, τον κύκλο των τριών έργων όπου πρωταγωνιστής είναι η μυθική φιγούρα του Ηρακλή με τίτλο Ηρακλής 5, Ηρακλής 2 ή η Ύδρα και Ηρακλής 13, τα έργα Μάουζερ και ο Οράτιος καθώς επίσης και τον Φιλοκτήτη. Με εξαίρεση το Κουαρτέτο το οποίο στηρίζεται στις γαλλικές Επικίνδυνες Σχέσεις του Pierre Choderlos de Laclos, όλα τα παραπάνω έργα αντλούν τη θεματολογία τους από την αρχαία ελληνική μυθολογία και δραματουργία. Η σημασία μιας τέτοιας έρευνας μπορεί ν αποβεί γόνιμη για την ελληνική θεατρολογική μελέτη μιας κι ένα σημαντικό σε έκταση μέρος του έργου του Heiner Müller αποτελεί μεταγραφές της αρχαίας αττικής τραγωδίας. Εμπλουτισμένο με διακείμενα, πυκνό και εμποτισμένο με 1 Πέθανε στις 30 Δεκέμβρη στο Βερολίνο-χώρος ταφής του είναι το νεκροταφείο Dorotheenstädtische Friedhof, όπου βρίσκεται και ο τάφος του Bertolt Brecht, αλλά και των Fichte, Hegel, Eisler, Becker, Schinkel, Seghers καθώς και του Heinrich Mann

3 λυρικότητα και ποιητικότητα, στοιχεία που συνδυάζονται με συχνά σκληρή, κυνική αλλά ειλικρινή γλώσσα, αποτελεί για το σύγχρονο θεωρητικό πηγή έντονης προβληματικής. Ο Müller, υπήρξε άνθρωπος του καιρού του και δεν δίστασε να υπονομεύσει το σύστημα μέσα στο οποίο έζησε: τα έργα που θα μελετήσουμε αποτελούν μια πραγματεία του πάνω σε αρχαία ελληνικά κείμενα αλλά και έναν γόνιμο διάλογο με έργα άλλων συγγραφέων και - κυρίως- με την Ιστορία, θέμα το οποίο ποτέ δεν τον εγκαταλείπει στους προβληματισμούς του. Παρακάτω θα γίνει μια πιο εκτενής αναφορά στα κείμενα τα οποία είναι μεταφρασμένα στην ελληνική γλώσσα και που αποτελούν ένα δείγμα των επιρροών που δέχτηκε ο Müller από τον αρχαιοελληνικό κόσμο στη διάρκεια της συγγραφικής του παραγωγής. Εξ αρχής είναι σημαντικό να τονιστεί πώς οι θίασοι οι οποίοι ασχολήθηκαν εντός Ελλάδας με τα έργα του Heiner Müller είναι λίγοι και οι μεταφράσεις που έχουν χρησιμοποιηθεί είναι πάντα της Ελένης Βαροπούλου, οι οποίες δίνουν μια αυθεντική εικόνα του ίδιου τόσο σε συγγραφικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, καθώς επίσης και της γερμανικής κουλτούρας. Επιπλέον, είναι χρήσιμο να διευκρινιστεί πώς ο σκηνοθέτης με τον οποίο θ ασχοληθούμε περισσότερο είναι ο Θεόδωρος Τερζόπουλος ο οποίος υπηρέτησε πιστά το έργο του συγγραφέα, και έφερε αρκετές φορές σ επαφή το ελληνικό κοινό με τα θεατρικά του κείμενα και την ουσία των θεωρητικών όσο και πρακτικών σε επίπεδο σκηνικής απόδοσης των κειμένων του, αναζητήσεων του. Ο Müller μετέτρεψε το ελληνικό μυθολογικό σύμπαν σε μια ανεξάντλητη πηγή μελέτης: με πίστη στην ανεξάντλητη δύναμη της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, μετέτρεψε τις φιγούρες του παρελθόντος σε πολυσημαίνουσες πανανθρώπινες οντότητες καθιστώντας τις αρχετυπικά σύμβολα. Το γεγονός αυτό, εξυψώνει το συγγραφέα σ έναν διανοητή που μελέτησε τα διαχρονικά ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης σε σχέση με τις αναζητήσεις της σύγχρονης σκέψης. Η ολοένα και αυξανόμενη ενασχόληση με το έργο του ανά τον κόσμο τα τελευταία χρόνια, αναδεικνύει το ανθρώπινο αδιέξοδο το οποίο δεν θέλησε ποτέ να ξορκίσει. Η μελέτη θα επικεντρωθεί στις παραστάσεις και συγκεκριμένα σε αυτές που παραδόθηκαν από τους σκηνοθέτες Μιχαήλ Μαρμαρινό, Θόδωρο Τερζόπουλο, Νίκο Διαμαντή, Νίκο Σακαλίδη, Νίκο Μαστοράκη και Matthias Langhoff και που αποτελούν έναν σημαντικό φόρο τιμής σ έναν άνθρωπο που συμπεριέλαβε αρχέτυπες μορφές μυθικών ηρώων του πολιτισμού μας στο έργο του και τις μετέτρεψε σε δονούντα σημαίνοντα της σύγχρονης εποχής

4 Ο HEINER MÜLLER ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ, ΙΣΤΟΡΙΚΟ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ. Ο Müller υπήρξε από τους ανθρώπους που, λόγω ιδεολογικών και καλλιτεχνικών καταβολών ένιωσαν στο έπακρο το διχασμό της χώρας τους και στη συνέχεια ολόκληρου του δυτικού κόσμου. Έτσι, είναι χρήσιμο να εκκινήσουμε την προσέγγιση του έργου του μέσα από μια αναφορά για τη σχέση του με το ιστορικό γίγνεσθαι. Γεννημένος το 1929 στο Eppendorf της Σαξονίας, έζησε από μικρός τον τρόμο του πολέμου, καθώς το 1933 είδε μπροστά στα μάτια του τον πατέρα του να συλλαμβάνεται απ τους Ναζί, ενώ κι ο ίδιος στρατολογήθηκε το 1945, μερικές μόνο εβδομάδες πριν λήξει ο Α παγκόσμιος πόλεμος. Ο τεμαχισμός της πόλης που έζησε, του Βερολίνου, μέσω του τείχους, καθώς και η διχοτόμηση της χώρας του σε ανατολικό και δυτικό μπλοκ, υπήρξαν οι καταλυτικοί παράγοντες διαμόρφωσης της κοινωνικής και πολιτικής του ταυτότητας, καθώς με τον τρόπο αυτό βρέθηκε στο κέντρο των ιστορικών συγκυριών που διαμόρφωσαν την πορεία και την εξέλιξη του δυτικού κόσμου. Μεγαλώνοντας στην τότε DDR (Deutches Demokratisches Republik) - Ανατολική Γερμάνια έζησε απόλυτα και ολοκληρωτικά τα πιο δύσκολα χρόνια της σύγχρονης γερμανικής ιστορίας, στοιχείο που ταυτόχρονα τον βοήθησε να μετατραπεί σε μια από τις πιο προκλητικές φωνές για το αναπότρεπτο της συλλογικής και ιστορικής μοίρας 2. Γνήσιος πρακτικός και θεωρητικός απόγονος του Bertolt Brecht και μετέπειτα διευθυντής και ο ίδιος στο Berliner Ensemble, αποδείχθηκε συνεχιστής του έργου του καθώς και ένας γνήσιος εκπρόσωπος καλλιτεχνών που αφιερώθηκαν στη συνομιλία μεταξύ τέχνης και κοινωνικού προβληματισμού. Μετά τη λήξη του πολέμου, ο Müller ξεκίνησε να γράφει τα πρώτα του ποιήματα και άρθρα, έχοντας προηγουμένως μελετήσει τους Friedrich W. Nietzsche, Carl. G. Jung, Thomas Eliot, Franz Kafka, Bertolt Brecht, όπως επίσης συγγραφείς της ρώσικης πρωτοπορίας καθώς και λογοτέχνες της εξορίας όπως η Anna Zeghers 3. Είναι χρήσιμο να δούμε το ξεκίνημα 2 Η Ελένη Βαροπούλου τον τοποθετεί «στο ύψος των φοβερών και σημαντικών εμπειριών του σύγχρονου ανθρώπου [ ] μπόρεσε στα ποιήματά του, σε κείμενα πρόζας, στα θεατρικά έργα και τις σκηνοθεσίες του, σε καταθέσεις και τοποθετήσεις, να εκφράσει παραδειγματικά ίσως πιο διαλεκτικά και πιο διεισδυτικά, κατά συνέπεια και πιο απαισιόδοξα από οποιονδήποτε άλλον την πολιτική και πολιτιστική τραγωδία των καιρών μας» Μϋller Heiner (2001) Δύστηνος Άγγελος Επιλογή από κείμενα για το θέατρο, ποιήματα και πεζά, εισαγωγή, επιλογή, μετάφραση Ελένη Βαροπούλου, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, σ Δύστηνος Άγγελος, Ελένη Βαροπούλου, ό. π., σ

5 της συγγραφικής του δραστηριότητας μέσα από τις συνιστώσες της θεατρικής πραγματικότητας όπως εξελίχθηκε στη Γερμανία μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου πολέμου. Το ζήτημα αυτό είναι πολύπλοκο και ακολουθεί τις πολιτικές και ιστορικές εξελίξεις με μια διαφοροποιητική λεπτομέρεια: ενώ το πολιτικό τοπίο μετά το πέρας του πολέμου γίνεται πολύπλοκο, με την διάσπαση των μέχρι τότε αυστηρά οριοθετημένων και αποσαφηνισμένων κοινωνικών δομών σε αυτόνομα συστήματα με διαφορετική ταυτότητα, το θεατρικό αποκτά μια ομαλή πορεία και έναν ορατό διαχωρισμό που ευθυγραμμίζει την μετέπειτα εξέλιξή του. Οι λόγοι άνθισης ελαφριών θεατρικών θεαμάτων είναι εύκολα αντιληπτοί: ο πρώτος σχετίζεται με την προσπάθεια ψυχαγωγίας του κοινού σ ένα διάλειμμα από τις πολεμικές επιχειρήσεις και τους βομβαρδισμούς, και ο δεύτερος με τη λογοκρισία η οποία σε αυτά τα είδη θεάτρου δεν ήταν απαραίτητη. Παρ όλα αυτά, η στιγμή της αναγέννησης του γερμανικού θεάτρου και η απαρχή της γόνιμης μεταπολεμικής εποχής του είχε φτάσει. Δυο είναι οι τάσεις που σηματοδότησαν την ευθύγραμμη πορεία που αναφέραμε πριν και είχαν σαν σημείο εκκίνησης την επιστροφή των εξόριστων σκηνοθετών πίσω στην χώρα τους. Η μια συγκεντρώνεται γύρω από τον Bertolt Brecht, ο οποίος με την εγκατάστασή του στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας εργάστηκε αποκλειστικά σαν σκηνοθέτης. Η δεύτερη αφορά τους Gustav Grϋndgens, Erwin Piscator και Fritz Kortner οι οποίοι ζουν πια στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Η μέθοδος τοποθέτησης τους απέναντι στο θεατρικό γεγονός είναι αντίθετος από αυτόν που διακήρυσσε ο Brecht, εισάγει όμως μια εποχή εξυγίανσης και ολικής αναδιαμόρφωσης της θεατρικής τέχνης, η οποία τελικά ήταν τόσο σοβαρή και ξεκάθαρη που επηρέασε ολόκληρη τη δυτική θεατρική κίνηση και γενιές σκηνοθετών, ηθοποιών και συγγραφέων που εργάστηκαν μ επιμέλεια πάνω στις προτάσεις για ένα στην ουσία νέο είδος θεάτρου 4. 4 Με την έλευση του Brecht πίσω στην Ευρώπη σηματοδοτείται ταυτόχρονα μια εκ νέου ενασχόληση των συγγραφέων με ζητήματα βίας, τόσο άμεσα βιωμένης απ τον κόσμο μέχρι τότε και τόσο ανοιχτά τοποθετημένης στο κέντρο της ανθρώπινης εξέλιξης σ ένα νέο είδος (με την έννοια πως ποτέ πια ο άνθρωπος δε θα έχει την ταυτότητα που είχε πριν αναδείξει ένα καθεστώς που οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπων στα κρεματόρια). Σε σχέση μ αυτό το ζήτημα λοιπόν κι επειδή όπως θα εξηγηθεί παρακάτω ο Brecht αποτέλεσε τον άνθρωπο που επηρέασε άμεσα τον Müller, είναι χρήσιμο να έχουμε στο νου την έλευση αυτής της τάσης χρήσης βίας: «είναι η Βία που ασκεί ο χαρακτήρας ενάντια στον εαυτό του - μια εσωτερικά κατευθυνόμενη, μαζοχιστική μορφή βίας», όπως σημειώνει ο Μάρτιν Έσσλιν. Στον Brecht λοιπόν βρίσκουμε δυο παραδείγματα ευνουχισμού. Το πρώτο και πιο χαρακτηριστικό βρίσκεται στο έργο Άντρας γι άντρα, όπου παρακολουθούμε έναν άνθρωπο (έναν μεγαλόσωμο και αρρενωπό λοχία) να μεταβάλλεται μέσω της βίας που φτάνει σε ύψιστη μορφή τελειότητας σε μια εντελώς διαφορετική προσωπικότητα. Στον Διδάσκαλο επίσης έχουμε μια σκηνή αυτοευνουχισμού και ευτυχισμένης κατάληξης της ιστορίας με τίμημα όμως τον κατακερματισμό της ανθρώπινης υπόστασης. Έσσλιν Μάρτιν (1989), Πέρα απ το παράλογο, μτφ. Φώντας Κονδύλης, εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα Γιάννινα, σσ

6 Το χαρακτηριστικό του θεάτρου στην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας λοιπόν περιστρέφεται γύρω από την «υποταγή του παρελθόντος» η οποία «εμφανίζεται συνυφασμένη με την οικοδόμηση του σοσιαλιστικού κράτους» 5. Αυτό σημαίνει πως οι καλλιτέχνες, ότι σχετίζεται με το παρελθόν το αντικρίζουν μέσα απ το πρίσμα του νέου σοσιαλιστικού κόσμου που προσπαθούν να συν-οικοδομήσουν. Έτσι, οι αναφορές στο παρελθόν υπογραμμίζουν τη σχέση των ανθρώπων αυτών με την κοινωνία που γέννησε και συντήρησε το ναζιστικό παρελθόν. Με τον τρόπο αυτό «το στίγμα της ευθύνης και της συνενοχής μετατίθεται στην ΟΓΔ» 6. Ο χαρακτήρας αυτού του νέου θεάτρου είναι καθαρά διδακτικός και έχει σκοπό να περιφρουρήσει το άτομο και κατά συνέπεια ολόκληρο το κοινωνικό σύστημα από την επανάληψη των λαθών του παρελθόντος. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της νέας γενιάς συγγραφέων που επηρεάστηκαν απ τον Brecht είναι δυο: ο Peter Hacks και ο Heiner Mϋller. Και οι δυο επιδίδονται εξαρχής στη συγγραφή έργων με σαφείς τις υφολογικές επιρροές απ τον δάσκαλό τους οι οποίες χαρακτηρίζονται κυρίως απ τη συχνή προσφυγή στην παραβολή και την διασκευή. Η διαφορά των δυο έγκειται στο ότι ο Müller εξαρχής ασχολείται με την πραγματικότητα όπως είχε διαμορφωθεί μέχρι στιγμής στη Λαίκή Δημοκρατία της Γερμανίας χρησιμοποιώντας τον διδακτισμό όπως τον διδάχτηκε από τον Μπρεχτ 7, ενώ ο Χακς στο έργο του χρησιμοποιεί την παραβολή. Το κοινό σημείο συνάντησής τους είναι η διασκευή έργων άλλων συγγραφέων που και οι δυο καλλιεργούν με μεθοδικότητα 8. Μάλιστα πολύ νωρίς ο Müller ξεκινά τη μεταγραφή των αρχαίων ελληνικών μύθων, στα χρόνια της δεκαετίας του πενήντα, καθιστώντας σαφή τη διάθεση του να σταθεί κριτικά απέναντι στους αρχαίους μύθους και στη συνέχεια στα μεγάλα ζητήματα της ανθρωπότητας. Η μεγάλη διαφορά εντούτοις αυτών των εκπροσώπων του νέου γερμανικού δράματος έγκειται σ ένα πολύ σοβαρό σημείο απόκλισης απ τη μπρεχτική παράδοση. Ενώ επιδίωξη του Brecht είναι η αποκάλυψη «των μηχανισμών ενός εχθρικού κοινωνικού συστήματος (του αστικού - καπιταλιστικού)» 9, αντίθετα στον Müller σκοπός είναι να οδηγήσει το θεατή στο να αποκτήσει κριτική στάση όχι μόνο απέναντι στο προηγούμενο σύστημα, αλλά και στο νέο, το σοσιαλιστικό, όσο κι αν η νέα τάξη πραγμάτων υποχρέωνε να το δουν όλοι σαν ιδανικό. Με τον τρόπο αυτό η διάθεση για κριτική αποκτά μια σύνθετη, πολύπλοκη και αρκετά δύσκολη διάσταση αφού το παρελθόν ενεργοποιείται και 5 Μάρκαρης, ό.π., σ Μάρκαρης, ό.π., σ Χαρακτηριστικά έργα της εποχής: η Διόρθωση ( ), και ο Κοπανατζής (1958). 8 Μάρκαρης, ό. π.., σ.14 9 Μάρκαρης, ό. π., σ

7 αντανακλάται στο παρόν, σε δυο οργανισμούς που κάποτε συνιστούσαν ένα όλον. Αυτή βέβαια η προσπάθεια άρσης του εφησυχασμού σε όσους εκπροσώπησαν και τα δυο συστήματα, είχε και το αντίστοιχο τίμημα, που κόστισε στον Müller την αμφισβήτηση από τους συμπατριώτες του στην DDR για χρόνια. Το 1971, η συγγραφή τουmacbeth (που στηρίχτηκε στο ομώνυμο έργο του Shakespeare) ακολουθείται από μια έντονη πολεμική εναντίον του στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας εξαιτίας του «ιστορικού πεσιμισμού» του 10. Στην επόμενη δεκαετία, η πρόσληψη του έργου του παρουσιάζει δυο αντίθετες τάσεις: απ τη μια (περίπου στα 1973) στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας ανεβαίνουν με καθυστέρηση τα πρώιμα έργα του, απ την άλλη (στα 1977) έργα του όπως Η μάχη, Σκηνές από τη Γερμανία, Medeaspiel, Η ζωή του Γκούντλινγκ, Φρειδερίκος της Πρωσίας, Όνειρο του Λέσινγκ, Καλοκαιρινή Κραυγή και Αμλετομηχανή απαγορεύεται να παιχτούν. Στο τέλος της ζωής του, το 1993, το όνομά του συνδέεται με την Στάζι και η πολεμική εναντίον του εντείνεται. Επομένως η αποκάλυψη διαφόρων πλευρών των συστημάτων που εξέθρεψε η χώρα του υπήρξε για τον συγγραφέα καθοριστική αφού κόστισε στον ίδιο τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο για χρόνια. Ο HEINER MÜLLER ΚΑΙ Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Η ενασχόληση του Müller με τα κλασικά κείμενα της ελληνικής αρχαιότητας ξεκινά αρκετά νωρίς, ήδη στη δεκαετία του πενήντα. Μεγάλες μορφές απ τον μυθολογικό κόσμο πρωταγωνιστούν σε κείμενα για το θέατρο, όπως ο Φιλοκτήτης, ο Οδυσσέας, ο Οιδίπους, ο Αίας, ο Προμηθέας, ο Ηρακλής, η Ηλέκτρα, η Μήδεια και ο Ιάσων. «Στο ατέρμονο έργο της ανάπλασης, της μεταποίησης και του ποιητικού σχολιασμού των αρχαίων ελληνικών μύθων που μας παραδίδει ο 20 ος 10 Εργοβιογραφία Ελένης Βαροπούλου από το βιβλίο Müller Heiner (1997), Μορφές από τον Ευριπίδη - Ρημαγμένη Όχθη - Μήδειας Υλικό - Τοπίο με Αργοναύτες, Ηρακλής 5 - Ηρακλής 2 ή η Ύδρα - Ηρακλής 13, εισαγωγή - μετάφραση Ελένη Βαροπούλου, επίμετρο Hans Thies Lehmann, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, σ

8 αιώνας, ο Γερμανός συγγραφέας Heiner Müller συμμετέχει πεισματικά. Με τη βουλιμία φιλολόγου, με Altgier, όπως ο ίδιος εξήγησε στο συγγραφέα και σκηνοθέτη του κινηματογράφου Αλεξάντερ Κλούγκε, κάνοντας λογοπαίγνιο με τη λέξη Neugier 11. Έτσι ξεγλιστρούσε από τη βουλιμία και περιέργεια για το νέο στη βουλιμία και περιέργεια για τα πράγματα της Αρχαιότητας, στάση κατεξοχήν φιλολογική» 12. Με τον τρόπο αυτό η Ελένη Βαροπούλου στο εισαγωγικό της σημείωμα για την ελληνική μετάφραση των έργων του Ευριπίδειου κύκλου, υπογραμμίζει εξαρχής τη σχέση του συγγραφέα με τον κόσμο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, εντάσσοντάς τον ταυτόχρονα στον ευρύτερο κύκλο των σοβαρών ερευνητών της ελληνικής αρχαιότητας ενώ παράλληλα τονίζει την προσπάθεια του συγγραφέα να αποδομήσει και να αναδομήσει σε νέες βάσεις εμβληματικές μορφές. Ο Σάββας Πατσαλίδης συμπληρώνει πως «το θέατρό του είναι αγκυροβολημένο γύρω από το υποκειμενικό, τον πόνο και την επιθυμία σωμάτων πλαγιοκοπημένων πέρα ως πέρα από τον βομβαρδισμό της βιομηχανικής μυθολογίας. Είναι ένα θέατρο που αποπνέει θάνατο, όπως αναδύεται οργισμένο μέσα από τις αναθυμιάσεις ενός ρημαγμένου μυθικού παρελθόντος. Μέσα σε αυτό το σκηνικό το σώμα του ηθοποιού δεν είναι τίποτε άλλο πάρεξ ένα πτώμα, όπου εγγράφεται η ιστορική βία και μυθολογία» 13. Σχεδόν σαράντα χρόνια διαρκεί η ενασχόληση του Müller με την ελληνική μυθολογία, η οποία ξεκινά το 1950 και κορυφώνεται στη δεκαετία του Η συγγραφή έργων με αφορμή και αφετηρία τους αρχαίους ελληνικούς μύθο άλλοτε εντείνεται κι άλλοτε υποχωρεί χωρίς όμως ποτέ να εγκαταλείπεται. Από το 1958 έως το 1964 ασχολείται με τον μύθο του Φιλοκτήτη και του Ηρακλή με τη σύνθεση των ποιημάτων Φιλοκτήτης 1950 και Οδυσσέας 14 ενώ το μεταγράφει το μύθο του Οιδίποδα, με το Οιδίποδα Σχόλιο 15. Το 1969 γράφει το σύντομο Ηλέκτρας Κείμενο 16 ενώ το ασχολείται με την ελεύθερη απόδοση του Προμηθέα προκειμένου να μελετήσει «τις αναντιστοιχίες που παρέδωσαν οι μεταφράσεις του 19 ου αιώνα και να αντιμετωπίσει ορισμένες εγγενείς αντιφάσεις» 17. Τα χρόνια που μεσολαβούν ( ) οι αναφορές σε μορφές της ελληνικής μυθολογίας όπως ο Ορφέας, ο Οιδίπους και ήρωες από τα 11 Η λέξη Neugier αποδίδεται στα ελληνικά σαν περιέργεια. 12 Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη, ό. π., σ Πατσαλίδης Σάββας (2000), Θέατρο και θεωρία περί (υπο)κειμένων και (δια)κειμένων, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, σ Το έργο Ηρακλής 5 είναι ένα σατυρικό δράμα που προστέθηκε στον Φιλοκτήτη στα Το έργο ανέβηκε στο Deutsches Teater το 1967 από τον Μπένο Μπεσόν. 16 Το κείμενο γράφτηκε για την Ηλέκτρα του Στράους, σκηνοθετημένη από τη Ρουθ Μπέργκχάους. 17 Ελένη Βαροπούλου, Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη, ό. π., σ

9 ομηρικά έπη χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία παραλληλισμών στο έργο Η οικοδομή 18. Ακολουθεί το Τσιμέντο 19 (1972), που αποτελεί «έργο τομή για τη γραφή και το λογοτεχνικό ύφος του Μίλερ» 20. Οι αναφορές στον αρχαίο μυθολογικό και λογοτεχνικό κόσμο εμφανίζονται σε πιο σύνθετη μορφή, αφού λειτουργούν ως «αντικατοπτρισμοί, σχόλια, τίτλοι σκηνών, ιστορίες που διηγούνται τα πρόσωπα. Ως εμβόλιμα στοιχεία των οποίων η σχέση με όσα διαδραματίζονται, λέγονται, προηγούνται ή έπονται έχει ιδιαίτερες ερμηνευτικές απαιτήσεις» 21. Το Τσιμέντο στηρίζεται στο ομώνυμο έργο του Fyodor Gladkov και πλάι στους πρωταγωνιστές του δράματος (Gleb Tschumalow, Dascha Tschumalowa, Badjin, Sergej Iwagin, Polja Mechowa, Klein κ. α) στέκονται οι μορφές του Προμηθέα, του Ηρακλή, του Αχιλλέα, του Οδυσσέα και της Μήδειας οι οποίοι σχολιάζουν διάφορα σημεία του κειμένου. Το 1977, το πρόσωπο της Ηλέκτρας περιπλέκεται με τους πρωταγωνιστές της Αμλετομηχανής 22. Το 1974 το σύντομο έργο Medeaspiel προηγήθηκε των έργων του κύκλου της Μήδειας που θα μελετήσουμε πιο κάτω: Μήδειας Υλικό, Τοπίο με Αργοναύτες (1983) και Περιγραφή Εικόνας (1984) Το πρώτο αυτό κείμενο η Ελένη Βαροπούλου χαρακτηρίζει ως «το βασικότερο αρχαιόθεμο κείμενο μέσα στη δεκαετία του 80» 23. Τα χρόνια που ακολουθούν, απ το 1985 έως το 1987 ο Müller ασχολείται με τη συγγραφή του έργου Η οδός των τεθωρακισμένων (πρωτότυπος τίτλος: Wolokolamsker Chaussee), βασισμένο στον Αλεξάντερ Μπεκ. Αυτή τη φορά κάνουν την εμφάνισή τους στο έργο του Müller νέες μορφές του μυθολογικού κόσμου: οι Κένταυροι, ο Απόλλων, ο Σίσυφος, ο Θερσίτης, ο Πρίαπος, ο Μαρσύας, η Πηνελόπη, ο Ίκαρος και τέλος η Αντιγόνη 24. Τέλος, ακόμη και πέντε χρόνια πριν το θάνατό του, ο Müller επανέρχεται στα μοτίβα που τον απασχόλησαν στο παρελθόν και στον πρωταγωνιστή ενός προηγούμενου έργου του: τον Ηρακλή. Μετά τον εμβόλιμο στο Τσιμέντο, Ηρακλή 2, το ποιητικό έργο (βασισμένο στον Ευριπίδη) Ηρακλής 13 (αλλά και ο Αίας) συνεχίζει την προβληματική του δραματουργού για τη μοίρα του ήρωα μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι: η 18 «[ ] έργο για την ανοικοδόμηση του σοσιαλισμού βασισμένο σε θεματικά μοτίβα από το μυθιστόρημα του Έρικ Νόουτσες Ίχνος από πέτρες» -Ελένη Βαροπούλου, Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη, δ.π., σ Πρωτότυπος τίτλος: Das Zement. Το έργο δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. 20 Ελένη Βαροπούλου, Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη ό. π., σ Ελένη Βαροπούλου, Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη ό.π., σ Ενώ εμφανίζεται και στο ποίημα Προβολές μάλιστα η Ελένη Βαροπούλου σχολιάζει τη δυσκολία ερμηνείας της κατακλείδας του έργου «στον αιώνα του Ορέστη και της Ηλέκτρας που ενσκήπτει, θα είναι κωμωδία ο Οιδίπους», Heiner Müller, Ελένη Βαροπούλου, Μορφές από τον Ευριπίδη, ό. π., σ Ελένη Βαροπούλου, ό. π, σ Οι μορφές αυτές απασχόλησαν τον Müller και σε διάφορα ποιήματα, η συγγραφή των οποίων είχε ξεκινήσει ήδη από το 1949 και συνεχίστηκε έως το θάνατό του

10 πτώση του Ανατολικού μπλοκ έχει συντελεστεί, ένας ολόκληρος κόσμος πεθαίνει κι ένας νέος γεννιέται. Αυτό το τελευταίο στοιχείο αποτελεί και το πιο χρήσιμο σημείο εκκίνησης για μια πρώτη απόπειρα ερμηνείας του έργου του. ΤΑ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΟΥ MÜLLER, ο ΜΠΡΕΧΤ ΚΑΙ Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΠΡΕΧΤ Πράγματι, ζούσε σε σκοτεινούς καιρούς. Οι καιροί έγιναν φωτεινότεροι. Οι καιροί έγιναν σκοτεινότεροι. Όταν το φως λέει, εγώ ειμί το σκότος την αλήθεια ομίλησε. Όταν το φως λέει, εγώ ειμί Το φως, ψέμα ουκ έχει. Αυτό το ποίημα, γραμμένο από τον Heiner Müller για τον Bertolt Brecht σηματοδοτεί τη διαλεκτική σχέση που ανέπτυξε σ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του με τον δάσκαλό του, η οποία ξεκινά ήδη και με τα πρώτα του έργα, έδαφος το οποίο είχε σαφώς προετοιμάσει ο Brecht. Για τον Μπρεχτ η συγγραφή έργων με πολιτικό χαρακτήρα ξεκινά το 1929 οπότε και γίνεται πολιτικός συγγραφέας και με τον τρόπο αυτό αφοσιώνεται στη μελέτη του κοινωνικού συστήματος και των δομών του. Προηγουμένως, μέχρι το , χαρακτηριζόταν απλώς σαν άνθρωπος της αριστεράς ή επαναστάτης κι ο ίδιος σημείωνε: «Το πλήθος της αριστεράς είναι καλό όσο μάχεται αλλά όταν νικήσει θα πρέπει να αντικατασταθεί [ ]. Αντίθετα με πολλούς από τους συντρόφους μου στον αγώνα σήμερα πήρα θα έλεγα έναν ψυχρό δρόμο για να φτάσω στη μαρξιστική θέση» 25. Εντούτοις, ο Müller διαφοροποιείται εξαρχής από τον δάσκαλό του και υιοθετεί τα βασικά χαρακτηριστικά των θεατρικών μεταρρυθμίσεων του που είχαν αρχίσει να διατυπώνονται απ το 1931 για να φτάσουν στην 25 Ο Brecht πράγματι ξεκίνησε να διαβάζει Μαρξ μόνο το 1926, Willett John, Εξπρεσιονισμός και Πολιτική - Η περίπτωση Μπρεχτ, περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ, τ. 211, 1989, σ. 62. Τη θεατρική του μεταρρύθμιση εξήγγειλε μόλις δυο χρόνια μετά, έχοντας ασκήσει δριμύτατη κριτική στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό και στον Στανισλάβσκι στα 1931, καλύπτοντας όλους τους τομείς της θεατρικής δραστηριότητας

11 πλήρη τους εξέλιξη το 1936 με την εμφάνιση του όρου Verfremdung (αποστασιοποίηση) που έμελλε να καθορίσει το σύγχρονο θέατρο. Τα έργα του Müller είναι κατ αρχήν πολιτικά και περιγράφουν πολύ συγκεκριμένες κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις και ιστορικά συμβάντα. Ο Mϋller ως προς αυτό το σημείο διαφοροποιείται από τον Brecht και εντοπίζει στα μυθολογικά πρόσωπα τον τρόπο να δημιουργήσει ανακλάσεις για τη σύγχρονη πραγματικότητα. Το δραματικό «Εγώ» έτσι, περιθάλπει το κοινωνικό «Εμείς», δημιουργώντας ένα σύμπλεγμα μυθολογικών παραδειγμάτων και ιστορικών τεκταινομένων: «ο Müller, χρησιμοποιώντας τους αρχαίους ελληνικούς μύθους σαν πρώτη ύλη, κατασκευαστικό υλικό, Baumaterial, τους θεωρεί παραδείγματα για τις συλλογικές εμπειρίες. Οι μύθοι είναι ένα είδος μοντέλου που έχει εγγράψει, αποτυπώσει, κρυσταλλώσει τις εμπειρίες αυτές» 26. Με τον τρόπο αυτό ακολουθεί την πρωταρχική λειτουργία των μυθολογικών μοτίβων και προσωπείων, αφού η αττική τραγωδία πρώτη σαν λογοτεχνικό είδος εξύφανε τα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα απ τα πάθη των τραγικών ηρώων 27. Στο σημείο αυτό παραμένει πιστός στη λογοτεχνική παράδοση των συγγραφέων που οικειοποιούνται χαρακτηριστικές φιγούρες της αρχαίας ελληνικής παράδοσης προκειμένου να επαληθεύσουν το αμετάβλητο των ιστορικών επαναλήψεων 28. Επιπλέον, χρησιμοποιεί τα πρόσωπα ως υλικά και επιδίδεται σε ποιητικούς στοχασμούς προκειμένου να μιλήσει για τους μηχανισμούς της βίας και της εξουσίας, ζητήματα φλέγοντα για τα καθεστώτα μέσα στα οποία έζησε. Ο ίδιος απαντά ως εξής για τους λόγους που τον οδήγησαν στη συνεχή αναζήτηση της ταυτότητας του εξουσιαστή, στη διερεύνηση του αιματηρού και του φρικώδους. «Γνώρισα τη δημοκρατία μόνο σαν τουρίστας. Η δικτατορία είναι η υλική μου/σωματική μου εμπειρία» Heiner Müller, Ελένη Βαροπούλου, Μορφές από τον Ευριπίδη, ό.π., σ Πρβλ.,. Ιακώβ Ι. Δανιήλ (2004), Ζητήματα Λογοτεχνικής θεωρίας στην Ποιητική του Αριστοτέλη, εκδόσεις στιγμή, Αθήνα, σ Τα πρόσωπα του αρχαιοελληνικού δράματος απασχόλησαν μια πλειάδα συγγραφέων οι οποίοι μετέγραψαν τους γνωστούς μύθους και δημιούργησαν τις δικές τους αλληγορίες για το σύγχρονο κοινωνικό γίγνεσθαι. Πρβλ. Μπρεχτ, Κοκτώ. Σαρτρ, Ουίλιαμς κ.α. Η περίπτωση του Heiner Müller είναι ιδιαίτερη γιατί συνδυάζει δυο διαφορετικές τάσεις, καθιστώντας το έργο του δυσερμήνευτο και σημειολογικά ιδιαίτερο. Απ τη μια πλευρά, εμμένει (με βουλιμία φιλολόγου όπως σημειώνει η Ελένη Βαροπούλου) στον ακριβή σχολιασμό και στην ερμηνεία των αρχαίων κειμένων ακολουθώντας έτσι την παραδοσιακή γερμανική σπουδή στα κλασικά κείμενα. Από την άλλη, εμπλουτίζει τα έργα του με σπαράγματα σύγχρονων συγγραφέων, δημιουργώντας έτσι μια αλληλουχία εμβόλιμων καταιγιστική όσο και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα δε ως προς τις διαστάσεις που μπορεί να πάρει. Για παράδειγμα, στο έργο Das Zement που στηρίζεται όπως προείπαμε στο ομώνυμο έργο του Fyodor Gladkov, ο Ιβάγκιν μιλά στη Ντάνα για τον τρόπο που η Μήδεια σκότωσε τα παιδιά της, τον τρόπο που τα κατακρεούργησε και τα παρέδωσε στον Ιάσωνα διαμελισμένα. Έτσι, τα πρόσωπα - ήρωες δυο διαφορετικών συγγραφέων γίνονται φορείς των συλλογικών ζητημάτων του κατακτητικού αρσενικού και της καταπιεσμένης μάνας - γυναίκας, σε μια αλληλουχία. 29 Kalb Jonathan (1998), The Theater of Heiner Müller, εκδ. Cambridge University Press, Cambridge, σ

12 Πράγματι, ο συγγραφέας ήδη απ την ηλικία των τεσσάρων (1933), όταν είδε τον πατέρα του να συλλαμβάνεται μπροστά στα μάτια του, βίωνε τη βία συνεχώς, ζώντας ταυτόχρονα τον εξευτελισμό και τη ντροπή απ την κοινωνία καθώς εθεωρείτο απ αυτούς που εξέθρεψαν το ναζισμό, ως το παιδί ενός εγκληματία 30. Για τον Müller ο ναζισμός και ο καπιταλισμός συνδέονται με τα παιδικά του τραύματα - εντούτοις ο ίδιος επέλεξε να παραμείνει στην ΛΔΓ, μέσα σ ένα καθεστώς που αμφισβήτησε ανοιχτά με αποτέλεσμα για τον ίδιο να τεθεί υπό τον συνεχή έλεγχό του. Γιατί όμως τελικά φορτίζει με τόσο ισχυρές δόσεις βίας τα έργα του και εξωθεί τους ήρωες του στον παρορμητισμό, στην αυτοκαταστροφή, στην αισχύνη και στον παροξυσμό ενός ατέλειωτου πόνου; Η ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΙΑΣ «Ο σωματικός πόνος δεν έχει φωνή, αλλά όταν επιτέλους τη βρίσκει, αρχίζει να λέει μια ιστορία» 31. Η Elaine Scarry στη μελέτη της για τον ανθρώπινο πόνο και τους μηχανισμούς οι οποίοι οδηγούν στο να αποκτήσει αυτός μια φωνή, μπορεί να περιγράψει αυτό που προσπαθεί να πετύχει το θέατρο του Müller, δηλαδή την απόδοση των ανείπωτων ενστίκτων, συναισθημάτων, ορμών που είναι εγγεγραμμένα στο ανθρώπινο σώμα και που αποκτούν φωνή μόνο κάτω από τον κατάλληλο μηχανισμό που θα τα απελευθερώσει. Για τον συγγραφέα, ένας από αυτούς τους τροπους είναι μια θεατρική γραφή γυμνή από περιορισμούς. Κάνοντας μια αναδρομή στο φαινόμενο της απέκδυσης του θεατρικού λόγου από τους περιορισμούς της γλώσσας που εμποδίζει το συγγραφέα, τους ηθοποιούς και το κοινό να ενσκήψουν πάνω από τα αρχέγονα ένστικτα όπως αυτό της βίας, βρισκόμαστε στη δεκαετία του πενήντα: το 30 Τις εμπειρίες αυτές αφηγείται i) στο σύντομο κείμενο πρόζας που εξέδωσε το 1958 με τίτλο Der Vater (Ο Πατέρας), όπου περιγράφει εκείνη τη βραδιά σύλληψης του πατέρα του και ii) στην αυτοβιογραφία του Krieg ohne Schlacht (Πόλεμος χωρίς μάχη) όπου μιλά για την τραυματική του παιδική ηλικία, όταν αναγκαζόταν να επιβιώνει χάρη στα συσσίτια καθώς ο πατέρας του ήταν φυλακισμένος και αργότερα άνεργος. Οι συνθήκες αυτές ανάγκασαν αργότερα την οικογένεια να εγκαταλείψει το Eppendorf για το Waren. 31 Elaine Scarry, Το σώμα που πονά - Η οικοδόμηση και η διάλυση του κόσμου, στον τόμο Τα όρια του σώματος - Διεπιστημονικές προσεγγίσεις, επιμέλεια, εισαγωγή Δήμητρα Μακρυνιώτη, μτφ. Κώστας Αθανασίου, Κική Καψαμπέλη, Μαριάννα Κονδύλη, Θόδωρος Παρασκευόπουλος, εκδόσεις νήσος, Αθήνα,

13 θέατρο των χρόνων αυτών χαρακτηρίζεται από την έκθεση του ζητήματος της βίας σε διαστάσεις πολύπλευρες και για πρώτη φορά από μια τόσο ελεύθερη θεώρηση και ερμηνεία: το πάσχον σώμα έχει φωνή, έτσι η ρητορική του πόνου δίνει τη θέση του στην σκηνική πραγμάτωση της έκφρασης της οδύνης. ΜΗΔΕΙΑ: Η ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΥ Η σύλληψη της μυλλερικής Μήδειας ανοίγει διάπλατο σε κοινή θέα το ρημαγμένο τοπίο του 20 ου αιώνα, των αποδομημένων θεμελίων του και των προσωπικοτήτων που εξέθρεψε. Η συγγραφική λειτουργία του Müller είναι διττή και ιδεολογικά συμβαδίζει με την μεταπολεμική ανθρωπιστική αναζήτηση του χαμένου «εγώ». Ο Γιώργος Σαμπατακάκης διαπιστώνει τη λειτουργία των μεθόδων προσέγγισης των αρχαιοελληνικών μοντέλων, οι οποίες στηρίζονται «η μια [ ] στην αποδόμηση (την εκ των θεμελίων υπονόμευση του τραγικού προσώπου κυρίως με την προσπάθεια αφηρωοποίησης και ειρωνικής μεταποίησής του), ενώ η άλλη στην αναδόμηση την εκ νέου συγκρότηση της ταυτότητας του ήρωα με τη συμπίληση στοιχείων τόσο μυθολογικοιστορικών, όσο και ιδεολογικά επικαιρικών» 32. ΡΗΜΑΓΜΕΝΗ ΟΧΘΗ Ο Müller, κλείνει την τριλογία της Μήδειας με κάποιες «σκηνοθετικές οδηγίες», οι οποίες υπαγορεύουν πώς το κείμενο αυτό χρειάζεται για να παρασταθεί το νατουραλισμό της σκηνής. Χαρακτηριστικά γράφει πώς 32 Σαμπατακάκης Γιώργος (2007), Γεωμετρώντας το Χάος - Μορφή και μεταφυσική στο θέατρο του Θεόδωρου Τερζόπουλου, εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα, σ

14 Ρημαγμένη Όχθη μπορεί να παρουσιαστεί σε ένα peepshow την ώρα της λειτουργίας του. Το έργο αντικατοπτρίζει τον κατεστραμμένο μυθολογικό κόσμο, με ίχνη ανθρώπων, Αργοναυτών «χαμηλομέτωπων» όπως επίσης και των θηλυκών της Κολχίδος. Το τοπίο, είναι ο απόπατος της Ιστορίας: τα αρπακτικά πουλιά καραδοκούνε, αυτούς που κάποτε ήταν άνθρωποι «Στρώνονται στον ηλεκτρικό πρόσωπα χάρτινα από εφημερίδα και σάλιο» 33. Οι γυναίκες, παρουσιάζονται ως πρωταγωνίστριες μέσα στην ήττα τους από την Ιστορία: «Το γυαλιστερό επίστρωμα Οι γυναίκες τους κρατούν ζεστό το φαγητό κρεμάνε τα στρωσίδια στο παράθυρο βουρτσίζουν το ξερατό από την κυριακάτικη φορεσιά [ ] Γυναίκες πιτσιλισμένες με αίμα» 34. Η Ρημαγμένη Όχθη είναι ο απορριγμένος αρχαίος κόσμος μέσα στον συντετριμμένο εικοστό αιώνα, με τους νεκρούς του. «ΜΕΡΙΚΟΙ ΕΣΤΕΚΑΝ ΑΠΑΓΧΟΝΙΣΜΕΝΟΙ ΣΤΟΥΣ ΦΑΝΟΣΤΑΤΕΣ ΜΕ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΞΩ» 35. Το έργο, γράφτηκε το 1983, χρονιά που δεν διαφαίνεται κάποια κρίση στο καθεστώς που αναθρέφει συνειδήσεις και καλλιτεχνικά ρεύματα. Το συνειδησιακό υπόβαθρο όμως του συγγραφέα εξαντλείται σε ρυθμιστική συνομιλία με το μυθολογικό και ιστορικό υπόβαθρο της περιρρέουσας επαπειλούμενης σοσιαλιστικής ευδαιμονίας 36. Η γλώσσα του Müller φανερώνει μια συνειδησιακή κρίση και μια έντονη επίκριση στη σαρκοκεντρική λατρεία που καταλήγει σ έναν δύσοσμο απόπατο όπου συνυπάρχουν οι βιασμένες γυναίκες, τα ανέλπιδα παιδιά και οι νεκροί, σ ένα σύμπαν όπου κάνουν επέλαση τα σκουλήκια, όπου οι μοίρες είναι από καιρό αποφασισμένες και η ιστορία, που εδώ την αντιπροσωπεύει το μυθικό πλοίο του Ιάσονα, η Αργώ, συντρίβει τη ζωή και το θάνατο. Μέσα σ αυτόν τον προθάλαμο της κόλασης, η Μήδεια με τον κατακρεουργημένο της αδελφό στην αγκαλιά, στέκει στην κορωνίδα - πάτο της εξαθλίωσης και περιμένει ν αρθρώσει τον δικό της λόγο μπροστά σ αυτό το ακροατήριο των ξεβρασμένων απόκληρων της Ιστορίας. 33 Ρημαγμένη Όχθη, Μήδειας Υλικό, Τοπίο με Αργοναύτες, μτφ. Ελένη Βαροπούλου, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, 1997, σ Ρημαγμένη Όχθη, ό.π., σ Ρημαγμένη Όχθη, ό.π., σ Το 1983 ξεκινά η συνεργασία του Müller με τον Robert Wilson και η προετοιμασία τους για το Civil Wars (Κολωνία 1984). Αυτή η κίνηση κάνει σαφές το ενδιαφέρον του δραματουργού για το παγκόσμιο ιστορικό γίγνεσθαι, ενώ ανοίγει τους ορίζοντές του σε συνεργασίες με αμερικανούς σκηνοθέτες όπως ο Wilson, πράγμα καθόλου απλό για κάτοικο της ανατολικής Γερμανίας. Όμως κατάφερε να επεκτείνει και να προσδιορίσει τους κοινούς προβληματισμούς για το παρελθόν και το μέλλον της ανθρωπότητας

15 ΜΗΔΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟ Το Medeamaterial, κείμενο που έχει παρασταθεί στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια λειτουργεί πρωτίστως ως μανιφέστο των εξεγερμένων, αδικημένων γυναικών, στα πλαίσια πάντα της γερμανικής παράδοσης των μεταγραφών της αρχαίας τραγωδίας. Ο ανυποχώρητος πολιτικός λόγος του Müller συνδυάζεται με την ποιητικότητα του εφιάλτη. Η Μήδεια, στην αρχή του μονολόγου της προσδιορίζει τον εαυτό της μέσα από το πρίσμα της κόρης και της συζύγου, ενώ όλη της η εξομολόγηση δομείται πάνω στην οδυνηρή διαπίστωση της κατάληψής της ζωής της από έναν προδότη. Η εξαρθρωμένη Μήδεια καταγγέλλει έναν-έναν τους βιασμούς των ιδιοτήτων της: της Γυναίκας, της Κόρης, της Συζύγου, της Μητέρας. Συνδιαλέγεται κατ αρχήν με την παραμάνα, που είναι γι αυτήν η απόλυτη σύντροφος. ΜΗΔΕΙΑ: «Πως ζεις μες στα χαλάσματα του κορμιού σου Με τα φαντάσματα της νιότης σου Παραμάνα» 37. Η διαπίστωση για την παρωχημένη ζωή της γερόντισσας δίνει σειρά στην εξομολόγηση της Μήδειας που μοιάζει με την ακατέργαστη παροξυσμική και ανέλπιδη διαπίστωση των δικών της, απενεργοποιημένων βίαια λειτουργιών. Τότε, εμφανίζεται ο Ιάσωνας για να ενεργοποιήσει όλες τις δυνάμεις της αλήθειας που θα οδηγήσουν στην φωτεινή έκθεση του οδυρμού και των παθών της προδομένης συζύγου του. Ξεκινά παρακλητική, ΜΗΔΕΙΑ: «Εμένα δεν με επιθυμεί κανείς εδώ θάνατος μακριά ας μ έπαιρνε. Τρεις φορές πέντε νύχτες Ιάσων και δε με Γύρεψες μήτε με τη δική σου τη φωνή ούτε καν με τη φωνή του δούλου. Με χέρια ή με βλέμμα. Τούτο το κορμί δεν σημαίνει Τίποτε πια για σένα θέλεις να πιεις το αίμα του Ιάσων» 38. Για να συνεχίσει με μια απότομη επίθεση στον Ιάσωνα για την εξορυγμένη της αξιοπρέπειας, που ούτε τα παιδιά της δε δέχεται σαν δικά της: «[ ] ]Για σένα έχω σκοτώσει και γεννήσει [ ] Εγώ σκαλοπάτι στη σκάλα της δόξας σου [ ] Πού ήταν το σπιτικό μας τώρα η δική μου 37 Μήδειας Υλικό, ό.π., σ Μήδειας Υλικό, ό. π., σ. 37. Διατηρείται η στίξη του κειμένου

16 ξενιτιά Στις θηλιές του στέκομαι εξαρθρωμένη. Ένας άντρας δίνει στη γυναίκα του για αποχαιρετισμό το θάνατο» 39. Η εξομολόγηση κορυφώνεται με την επίθεση κατά των τέκνων της: «[ ] Πηγαίνετε στον πατέρα που σας αγαπάει τόσο Ώστε με τις κλωτσιές της μάνας σας να διώχνει τη βάρβαρη Γιατί στέκεται εμπόδιο στην άνοδό σας Δεν θέλετε να παρακάθεστε στην υψηλή τράπεζα Ήμουν η αγελάδα για το άρμεγμα τώρα υποπόδις σας θέλετε Δεν βλέπω πως λαμπυρίζουν τα μάτια σας μ ένα φέγγος από την ευτυχία των χορτάτων Γιατί γαντζώνεστε ακόμη σ αυτή τη βάρβαρη Που είναι η μάνα και το στίγμα σας θεατρίνοι είστε παιδιά της προδοσίας Μπήξτε τα δόντια σας στην καρδιά μου και πηγαίνετε Με τον πατέρα σας που το κανε πριν από σας 40». Τελικά η Μήδεια στρέφει την μήνιν της και κατά της νύφης, της ερωμένης του άντρα της. «[ ] Στο κορμί της επάνω γράφω τώρα τη δική μου παράσταση θέλω να σας ακούσω να γελάτε όταν εκείνηθα ουρλιάζει» 41. Πάνω στο σώμα της, εγγράφεται όλη η ιστορία της καταπιεσμένης γυναίκας:«θέλω να σπάσω στα δυο την ανθρωπότητα Και να κατοικήσω στο άδειο κέντρο εγώ Μήτε γυναίκα μήτε άντρας». Είναι η γυναίκα η ξενιτεμένη, η απορριγμένη, η ξεγελασμένη. Και που τελικά, βρίσκει η ίδια τη δύναμη να ξεπεράσει την αβελτερία των νικητών, με τη μανική της καταδίωξη του θανάτου. «Η Μήδεια γίνεται η φονική κραυγή κάθε καταδυναστευμένης γυναίκας που συνθλίβεται από την προδοσία του εξουσιαστή της και επαναστατεί [ ] Το στοιχείο όμως που καθορίζει την έκβαση της επανάστασής της (όπως και κάθε επαναστάτης) είναι ότι προβάλλει το δικό της ηθικό σύστημα έναντι της αδικίας που υφίσταται, θέλοντας να διαλύσει το κράτος της κανονικότητας του εχθρού» 42. Εντέλει, η Μήδεια δίνει εντολή για την επανεκκίνηση εγγραφής της ιστορίας της και χτίζει πάνω στο διασπασμένο μοντέλο της την αποκατάσταση των διορυχών πάνω στο σώμα και των εισβολών στο πολυσχιδές σύστημα που υποστήριζε ως Γυναίκα. ΤΟΠΙΟ ΜΕ ΑΡΓΟΝΑΥΤΕΣ 39 Μήδειας Υλικό, ό. π., σ Μήδειας Υλικό, ό. π., σ Μήδειας Υλικό, ό. π., σ Γιώργος Σαμπατακάκης, ό. π., σ

17 Το Τοπίο με Αργοναύτες κλείνει την τριλογία της Μήδειας περνώντας απ τον προσωποκεντρικό τρόμο, στο σχόλιο για τη συλλογική οδύνη. Το Τοπίο με Αργοναύτες «προϋποθέτει τις καταστροφές που απεργάζεται η ανθρωπότητα. Για τοπίο προσφέρεται ένα νεκρό άστρο όπου μια ανιχνευτική περίπολος ακούει κάποια φωνή από καιρούς αλλοτινούς ή από άλλο χώρο και βρίσκει έναν νεκρό. Όπως σε κάθε τοπίο, έτσι και στο μέρος αυτού του κειμένου το Εγώ είναι συλλογικό» 43. Μ αυτές τις υποδείξεις ο Müller προβάλλει το μοντέλο παράστασης του Τοπίου πλησιάζοντας όλο και περισσότερο στην ολοκληρωτική έκθεση του αφανισμού όπου το νεκρό άστρο σηματοδοτεί τα αχνά όρια μεταξύ ζωής και θανάτου, προσωπικής αλλά κυρίως συλλογικής. Η γραφή του γίνεται ανοιχτά πολιτική, με τα προσφιλή θέματα της προδοσίας και της επανάστασης να αλληλοδιαδέχονται αυτά των απολεσθέντων ελπίδων μέσα σ ένα καθεστώς που αναθρέφει κατακτητές και υποδουλωμένους και οι οποίοι λειτουργούν ως μοντέλα γύρω απ τους μηχανισμούς της εξουσίας. Το Τοπίο δομείται πάνω σε δυο εξομολογήσεις: την προσωπική και τη συλλογική. α) Η προσωπική, ανοίγει τον κατεστραμμένο εαυτό του κατακτητή Ιάσωνα, του Άντρα- εξουσιαστή, σε μοντέλο - έκθεμα του πάσχοντος υποκειμένου. «Να μιλήσω για μένα Εγώ ποιος Για ποιόν γίνεται λόγος όταν Ο λόγος είναι από μένα Εγώ ποιος είναι αυτό» 44. Ήδη με το ξεκίνημα του μονολόγου, ο λόγος και η κανονικότητά του φαίνονται διαταραγμένα. Η επανάληψη όμως της λέξης «Εγώ» εξυφαίνει σταδιακά την προσωπική του τραγωδία. «[ ] Εγώ ένα αιμάτινο κουρέλι κρεμασμένο Ένας κυματισμός Ανάμεσα στο μηδέν και στον κανέναν αρκεί να πνέει άνεμος Εγώ απόρριμα ενός άντρα Εγώ απόρριμα Μιας γυναίκας κοινός τόπος πάνω στον κοινό τόπο Εγώ κόλαση ονειρική» 45. Β) Η συλλογική ανοίγει με τους στίχους που μιλάνε για έναν πρόσφατο πόλεμο «[ ] το γιουγκοσλαβικό όνειρο Ανάμεσα σε σπασμένα αγάλματα φυγή Μπροστά σε μιαν άγνωστη καταστροφή» 46. Με τους στίχους αυτούς, ο Müller καταδύεται στο πιο οικείο του περιβάλλον αυτό της πολιτικής αλληγορίας και της ύψωσής της σε καταγγελτήριο για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του κόσμου που 43 Heiner Müller, Τοπίο με Αργοναύτες, ό. π., σ Heiner Müller, Τοπίο με Αργοναύτες, ό. π., σ Heiner Müller, Τοπίο με Αργοναύτες, ό. π., σ Heiner Müller, Τοπίο με Αργοναύτες, ό. π., σσ

18 φλέγεται απ την επανάληψη και το αμετάκλητο του πολέμου και της ήττας 47. Η προδοσία και η επανάσταση, είναι διαλεκτικές προσφιλείς στον συγγραφέα σύμφωνα με την Ελένη Βαροπούλου 48 και εμφανίζονται εφαπτόμενες στα πεδία της καθολικής ήττας της ανθρωπότητας και του αμετάκλητου κατεστραμμένου τοπίου των συλλογικών εμπειριών. Το Τοπίο με Αργοναύτες έτσι, γίνεται το σημείο συνάντησης μορφών από το παγκόσμιο κοινωνικό, πολιτικό και ιστορικό γίγνεσθαι, υπενθυμίζοντας στην ανθρωπότητα το τίμημα της ευημερίας εντείνοντας τη σύγκρουση με τις ιστορικές καταβολές. ΗΡΑΚΛΗΣ: Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΥ Η τριλογία του Ηρακλή, αντίθετα απ αυτή της Μήδειας, δεν γράφτηκε την ίδια χρονιά, ούτε αποτελεί ενιαίο έργο. Ο Ηρακλής 5, αποτελεί ανεξάρτητο θεατρικό έργο του Ο Ηρακλής 2 ή η Ύδρα του 1971 είναι απόσπασμα από το έργο Das Zement (Το τσιμέντο) που είναι βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Fyodor Gladkov, ενώ ο Ηρακλής 13 του 1989 στηρίζεται στον ευριπίδειο Ηρακλή. Και στα τρία κείμενα κεντρική μυθολογική φιγούρα είναι ο ομώνυμος ήρωας ενώ οι αριθμοί υποδηλώνουν τον αριθμό της κάθε εργασίας του (άθλο, κατά την μυθολογική παράδοση) 49. ΗΡΑΚΛΗΣ 5 47 Το «γιουγκοσλαβικό όνειρο» το 1983 αποκτά τις πρώτες ρωγμές, με το καθεστώς του Τίτο να καταρρέει σιγά-σιγά προετοιμάζοντας τους οραματιστές του χάους για την επικείμενη αποδόμηση των σοσιαλιστικών κρατών στο τέλος της ίδιας δεκαετίας. 48 «Δεσπόζει σε ολόκληρο το έργο του Μίλερ η ιδέα της προδοσίας, καθώς προδοσία και επανάσταση εμφανίζονται στα κείμενα του όχι μονάχα ως ένας εξέχων τόπος για τα μεγάλα πολιτικά και ηθικά ζητήματα της σταλινικής περιόδου αλλά και ως μια γενικότερη συνιστώσα ανθρωπολογικού τόπου η οποία συνοψίζεται στη φράση του Μίλερ «καθετί το καινούργιο αποτελεί προδοσία του παλιού». Ελένη Βαροπούλου, Μορφές από τον Ευριπίδη ό. π., σ Η τριλογία δεν παραδόθηκε από τον συγγραφέα αλλά αποτελεί τη μεταφραστική εργασία της Ελένης Βαροπούλου για τον κύκλο έργων με πρωταγωνιστή τον μυθικό ήρωα. Σ αυτή συμπληρώνει την απελευθέρωση του Προμηθέα, κείμενο που προσφέρεται να διαβαστεί από την σκοπιά του Ηρακλή

19 Ο Ηρακλής 5 ακολούθησε τη συγγραφή του Φιλοκτήτη το και δέκα χρόνια μετά είναι μια από τις πρώτες φιγούρες του αρχαιοελληνικού κόσμου που απασχολούν τον Heiner Müller ως προς τη μεταγραφή των μύθων που εκπροσωπούν. Μετά από την ενασχόληση με την τραγική μοίρα του Φιλοκτήτη ως προς το αναπότρεπτο της ανθρώπινης ύπαρξης και της ένταξής της σ ένα διευρυμένο πλαίσιο ηθικής κατάπτωσης, ο Ηρακλής 5 αποτελεί ένα σατυρικό δράμα, το οποίο αναφέρεται στην πέμπτη εργασία του Ηρακλή, δηλαδή τον καθαρισμό των στάβλων του Αυγεία. Σύμφωνα με την Ε. Βαροπούλου «Το Ηρακλής 5 [ ] παρουσιάζει μια διαδικασία πολιτιστικής χειραφέτησης με κωμική ειρωνική διάθεση» 50. Επιπλέον, τοποθετεί το έργο στην κωμωδιογραφική παράδοση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, και το παρουσιάζει σαν ένα «σατυρικό δράμα». Η πέμπτη αποστολή μοιάζει δυσβάσταχτη για τον ήρωα: η αποπνικτική δυσωδία δεν αντέχεται και ο Ηρακλής λυγίζει, θέλει να πάψει να είναι ο Ηρακλής: «Ελευθερωθείτε μονάχοι σας». Πείθεται να την αναλάβει όταν για έπαθλο οι δυο Θηβαίοι του υπόσχονται ένα ακόμα βόδι, μιας και έχει ήδη καταβροχθίσει τέσσερα, ένα για κάθε εργασία που έχει ολοκληρώσει. Ο μόνος που τον δελεάζει πραγματικά είναι ο Δίας, που του επιδεικνύει ως έπαθλο τη γυμνή Ήβη. Τότε, ο Ηρακλής επιδίδεται στην ολοκλήρωση της εργασίας του που εξακολουθεί όμως να είναι δυσβάσταχτη. Ο καθαρισμός των στάβλων «αντιστοιχεί στα στάδια εξέλιξης της εργασίας του ανθρώπου» 51. Τελικά, με τη χρησιμοποίηση εργαλείων, ζώων, της ενέργειας του νερού και της φωτιάς και τελικά του νερού των ποταμών, απομακρύνει την κοπριά, παίρνει την Ήβη, διαμελίζει τον Αυγεία, βάζει τον ουρανό στην τσέπη του και φεύγει. Με το έργο αυτό, ο Heiner Müller εκφράζει τις πρώτες του αμφιβολίες για την ανθρώπινη εξέλιξη και παρόλο που δεν είναι ώριμος ηλικιακά εντούτοις εκφράζει με έναν εξαρχής σκληρό τρόπο την ειρωνεία του για τις εκπολιτιστικές δραστηριότητες του ανθρώπου στη σύγχρονη κοινωνία. Το μοτίβο της δυσωδίας κυριαρχεί καθιστώντας το περιβάλλον δράσης των ηρώων αποκρουστικό. Το πιο ουσιώδες όμως στοιχείο είναι το γεγονός της αφηρωοποίησης του Ηρακλή, η οποία πετυχαίνεται σε δυο στάδια: α) αρχικά, ο ίδιος υπονομεύει τον εαυτό του όταν καταβροχθίζει τόνους κρέατος και πείθεται να επιτελέσει την επόμενη εργασία μετά την υπόσχεση για μια νεκρή σάρκα που θα μπορέσει να καταναλώσει, και 50 Ελένη Βαροπούλου, Μορφές από τον Ευριπίδη ό.π., σ Ελένη Βαροπούλου, Μορφές από τον Ευριπίδη ό. π., σ

20 μετά την επίδειξη μιας γυμνής γυναικείας σάρκας την οποία θα απολαύσει. β) στη συνέχεια, η παραδοχή της κούρασης και της προσωπικής του ήττας τον αποδεσμεύει από το μυθικό υπόβαθρο που αναγκαστικά φέρει. «[ ] Κοιτάξτε τα ποδάρια μου, μόλις που με κρατάνε [ ] Ποιος είναι ο Ηρακλής; Εγώ κορμί χωρίς όνομα, εγώ σοροί κοπριάς χωρίς πρόσωπο; [ ] Εγώ είμαι η σορός της κοπριάς, δική μου είναι η φωνή κάτω από την κόπρο, κάτω από της κοπριάς τη μάσκα, το δικό μου πρόσωπο» 52. Τελικά, απαρνιέται την ταυτότητα του ήρωα: «Παίρνω τους άθλους μου πίσω, Χρόνε σταμάτα το διάβα σου. Κυλήστε πίσω καιροί. Γύρισε στο τομάρι σου, Λιοντάρι της Νεμέας. Ύδρα, φύτεψε ξανά τα κεφάλια σου. Και ούτω καθεξής» 53. Για την Ελένη Βαροπούλου, το έργο «[ ] ειρωνική παραβολή για τους ήρωες εργασίας, είναι κάτι περισσότερο από μια αλληγορική απεικόνιση των ηρώων αυτών στη σοσιαλιστική κοινωνία» 54. Ο Müller συντάσσεται περισσότερο με τους συγγραφείς εκείνους που χρησιμοποίησαν τη μυθική μορφή του Ηρακλή για να μιλήσουν για την εξέλιξη και την τεχνική πρόοδο της ανθρωπότητας, προβληματική που εντάθηκε στην DDR όπου η αμφισβήτηση για τη νέα τάξη πραγμάτων συντρόφευε για χρόνια το σοσιαλιστικό ιδεώδες της ανθρωπιστικής προσφοράς.. ΗΡΑΚΛΗΣ 2 Ή Η ΥΔΡΑ Το έργο Ηρακλής 2 ή η Ύδρα είναι γραμμένο σε πρόζα και χρονικά συνδέει τα κείμενα Ηρακλής 5 και Ηρακλής 13. Στηρίζεται στο έργο Das Zement του Fyodor Gladkov, σοβιετικού συγγραφέα, τιμημένου με το βραβείο Stalin. Ο Müller, επαναγράφει την ιστορία που αφηγείται ο Gladkov και τοποθετεί δίπλα στους ήρωες του μυθιστορήματος φιγούρες από τον αρχαιοελληνικό μυθολογικό κόσμο. Σ αυτό το σκηνικό της προδοσίας και της εξάντλησης, ο Ηρακλής παρουσιάζεται περισσότερο ως μια αποδυναμωμένη ανθρώπινη φιγούρα. Τον ακολουθούμε στην πορεία του μέσα στο δάσος μέχρι να συναντήσει την Λερναία Ύδρα και τη σταδιακή συνειδητοποίηση πως το ίδιο το δάσος και το τέρας γίνονται ένα. Το περιβάλλον είναι κλειστοφοβικό και εφιαλτικό ενώ η τρομερή 52 Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη, ό. π., σσ Heiner Müller, Μορφές από τον Ευριπίδη ό. π., σ Ελένη Βαροπούλου, Μορφές από τον Ευριπίδη, ό. π., σ

21 κατάπτωση και κόπωση του Ηρακλή τον καθιστούν συμπαθή, μια εικόνα αντίθετη απ αυτή που τον είδαμε να έχει στο προηγούμενο έργο. Η συλλογικότητα, είναι και πάλι μια έννοια εξαρχής παρούσα που καταργεί το Εγώ. Καθιστά τον άνθρωπο και κατά συνέπεια τον Ηρακλή (που έχει απεκδυθεί το ρόλο του ημίθεου) σαν ένα τμήμα μιας κοινωνικής ομάδας που ζει και εργάζεται μέσα στον τρόμο, ο τρόμος όμως, προκύπτει μέσα απ την αναπότρεπτη παρουσία του πολέμου στην Ιστορία της Ανθρωπότητας. Ο Ηρακλής, κατευθύνεται προς το Τέρας φορτωμένος με τα όπλα του, όμως το βάρος τους τον έχει εξαντλήσει. Έτσι, το έργο εντείνει την ένταξή του σ εκείνη τη σειρά έργων δραματουργίας της ενοχής που στοχεύει στο να υπενθυμίζει στη Δύση πώς ο πόλεμος δεν είναι μια παρελθούσα πραγματικότητα αλλά μια πληγή συνεχώς ανοιχτή 55. ΗΡΑΚΛΗΣ 13 (βασισμένο στον Ευριπίδη) Το έργο, κλείνει την τριλογία του Ηρακλή με τρόπο αδυσώπητο: γραμμένο το 1989, χρονιά πτώσης του Τείχους και κατάρρευσης του σοσιαλιστικού ονείρου, το κείμενο προβάλλει την οδύνη της ανθρώπινης μοίρας μέσα από μια καθαρή μεταγραφή της ευριπίδειας τραγωδίας. Ο ήρωας, τον οποίο πριν παρακολουθήσαμε μέσα απ την αλληγορική λειτουργία των εργασιών που έπρεπε να εκτελέσει, να φωτίζει, την εξέλιξη της ιστορίας της ανθρωπότητας, παρουσιάζεται έκπτωτος, απεκδυόμενος τον ηρωικό μανδύα και χτυπημένος από την ιερή μανία που τον οδηγεί στη καταστροφή. Ο Ηρακλής 13 είναι και αυτός γραμμένος σε στίχο και περιγράφει ακριβώς όπως και το ευριπίδειο πρωτότυπό του πώς ο μαινόμενος ήρωας σκότωσε τη σύζυγο του και τα παιδιά του. Τη στιγμή όμως που ετοιμαζόταν να σκοτώσει και τον πατέρα του, επενέβη η θεά Αθηνά που μ ένα χτύπημα στο στήθος επέτρεψε στους υπηρέτες να τον δέσουν. Ο Ηρακλής, πρωτεργάτης της ανθρωπότητας, πρωτοστατεί παράλληλα στις διαδικασίες τόσο της προόδου όσο και της καταστροφής, γιατί και οι δυο είναι αποτελέσματα ανθρώπινων ενεργειών. Στο Ηρακλής 13, ο ήρωας έχει ολοκληρώσει τις δώδεκα εργασίες του, τώρα απομένει η δέκατη τρίτη: ν απελευθερώσει τη Θήβα απ τους Θηβαίους. Ο σαρκαστικός πρόλογος του έργου, φωτίζει το μάταιο των ανθρώπινων διεκδικήσεων: η αυτο- 55 Στα 1972, χρονιά που γράφτηκε το έργο η απειλή του πολέμου είναι ακόμα ορατή μιας και μαίνονται ακόμα οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και το Βιετνάμ

22 ακυρωτική δύναμη του Ανθρώπου είναι εκείνη απ την οποία δεν μπορεί να δραπετεύσει ποτέ. Κι ο Ηρακλής ο παράφορος αγωνιστής, ελευθερωτής, χειρώνακτας ήρωας είναι αναγκασμένος να επιβεβαιώσει τα πισωγυρίσματα της Ιστορίας: η πρόοδος του Ανθρώπου, όλα εκείνα για τα οποία γενιές και γενιές αγωνίστηκε, υπονομεύονται από τον ίδιο. Με τον Ηρακλή 13, έργο ποτισμένο με την ιδέα του θανάτου, επιδίδεται σ έναν διάλογο με τους νεκρούς, αφού «ήταν βαθιά διαποτισμένος από την ιδέα πώς μόνον όποιος ασχολείται με το θάνατο, αποκτά μια σαφή άποψη για τη ζωή. Πως δεν μπορεί να υπάρξει ουτοπία αν δεν είμαστε πεπεισμένοι για την ύπαρξή της» 56. Οραματιστής του θανάτου ή της ζωής, ο Müller έζησε στο κέντρο των κοσμοϊστορικών εξελίξεων του τέλους του εικοστού αιώνα, σκληρός αλλά πάντα ειλικρινής ανάγκασε τους ανθρώπους ν αντικρίσουν τον τρόμο και την αθλιότητα αλλά και το μεγαλείο της ύπαρξής τους. ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ Ο Φιλοκτήτης σαν υλικό απασχολεί τον Müller ήδη από τη δεκαετία του πενήντα, μέσα στην οποία έγραψε δυο ποιήματα σχετικά με τον μύθο του με τίτλο Φιλοκτήτης 1950 και Οδυσσέας. Μάλιστα, το σατυρικό δράμα Ηρακλής 5 για το οποίο γίνεται λόγος πιο πάνω, το είχε αρχικά στον κορμό του θεατρικού κειμένου Φιλοκτήτης. Το έργο, γραμμένο από το 1958 ως το 1964, δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας στο περιοδικό Sinn und Form, ενώ πρωτοπαραστάθηκε στην ΟΓΔ και συγκεκριμένα στο Μόναχο το 1968 σε σκηνοθεσία Hans Lietzau στο θέατρο Residenztheater. Στην ΛΔΓ το έργο ανέβηκε αρκετά χρόνια αργότερα, το 1977 σε κοινή σκηνοθεσία των Alexander Lang, Christian Grasshoff και Roman Kaminski. Η διαφορά του κειμένου αυτού είναι πώς αποτελεί μια διασκευή της πρωτότυπης σοφόκλειας τραγωδίας κι όχι μια μεταγραφή του μύθου με όρους παραποίησης. «Αποτελεί μια πρωτότυπη διασκευή της τραγωδίας του Σοφοκλή, η οποία στα χέρια του Μύλλερ γίνεται έργο διδακτικό, παραβολή για τα παράδοξα της πολιτικής, του κομμουνισμού, του ιδεαλισμού και του πραγματιστικού ρεαλισμού» 57. Καθώς ο πόλεμος είναι μια παγκόσμια κι αιώνια σταθερά, ο Φιλοκτήτης μπορεί να ιδωθεί σαν μια ιστορία βγαλμένη από διάφορες εποχές. Για την 56 Hans Thies Lehmann, στο Μορφές από τον Ευριπίδη, ό. π., σ Ηeiner Müller, Φιλοκτήτης, εισαγωγή Hans Thies Lehmann, μετάφραση Ελένη Βαροπούλου, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα, 2008, σ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Χάϊνερ Μύλλερ - Η Αποστολή: Ανάμνηση από μιαν Επανάσταση», Θέατρο ΑΤΤΙΣ Νέος Χώρος, Λεωνίδου 12 (πλησίον μετρό Μεταξουργείου)

Δελτίο Τύπου. Χάϊνερ Μύλλερ - Η Αποστολή: Ανάμνηση από μιαν Επανάσταση», Θέατρο ΑΤΤΙΣ Νέος Χώρος, Λεωνίδου 12 (πλησίον μετρό Μεταξουργείου) Δελτίο Τύπου Χάϊνερ Μύλλερ - Η Αποστολή: Ανάμνηση από μιαν Επανάσταση», Θέατρο ΑΤΤΙΣ Νέος Χώρος, Λεωνίδου 12 (πλησίον μετρό Μεταξουργείου) Για 11 Παραστάσεις: 20 Μαΐου-5 Ιουνίου 2016 Πέμπτη, Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή

Ας μελετήσουμε. Ιστορία Γ τάξης. Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή Ας μελετήσουμε Ιστορία Γ τάξης Ιωάννης Ε. Βρεττός Επιμέλεια: Ερμιόνη Δελή ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ http://www.pi-schools.gr/programs/depps/ 1. Σκοπός της διδασκαλίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΗΝΙΚΑ. Η ιστορία διαδραματίζεται έξω από το σπίτι της Μήδειας στην Κόρινθο. Άρα σκηνικό θα είναι η πρόσοψη του σπιτιού.

ΣΚΗΝΙΚΑ. Η ιστορία διαδραματίζεται έξω από το σπίτι της Μήδειας στην Κόρινθο. Άρα σκηνικό θα είναι η πρόσοψη του σπιτιού. ΜΗΔΕΙΑ -ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Η τραγωδία ξεκινάει με την παραμάνα να εξιστορεί τα βάσανα της Μήδειας το πως απαρνήθηκε σπίτι και οικογένεια για να ακολουθήσει τον Ιάσονα που τώρα τους παράτησε για την

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Σοφία Κομηνέα και ο Ανδρέας Γιοβάνος συνομιλούν με την Ιουλία Ιωάννου για το vivlio-life.gr

Η Σοφία Κομηνέα και ο Ανδρέας Γιοβάνος συνομιλούν με την Ιουλία Ιωάννου για το vivlio-life.gr Η Σοφία Κομηνέα και ο Ανδρέας Γιοβάνος συνομιλούν με την Ιουλία Ιωάννου για το vivlio-life.gr Συγγραφέας και εικονογράφος αντίστοιχα της παιδικής σειράς «Μυθικοί ήρωες» που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης

επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης επιστήμεσ ελισάβετ άρσενιου Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Η αξία της ποίησης ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα 7 Πρόλογος 9 Ο Καβάφης, ο χρόνος και η Ιστορία 11 ΜΕΡΟΣ Α Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ: Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ 25 Η χρηστική αξία

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός προβάλλει το συναίσθημα και τη φαντασία. Στα ποιήματα υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Κάρκα Αντώνης Συκουτρής

Ιωάννα Κάρκα Αντώνης Συκουτρής Ιωάννα Κάρκα Αντώνης Συκουτρής Η Λούλα Αναγνωστάκη, είναι μια θεατρική συγγραφέας γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1965 με την τριλογία της Πόλης ("Η διανυκτέρευση", "Η πόλη",

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μικρός Βορράς σε συνεργασία µε το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Διοργανώνουν επιµορφωτικό-βιωµατικό Σεµινάριο. Εισήγηση: Τάσος Ράτζος

Ο Μικρός Βορράς σε συνεργασία µε το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Διοργανώνουν επιµορφωτικό-βιωµατικό Σεµινάριο. Εισήγηση: Τάσος Ράτζος Ο Μικρός Βορράς σε συνεργασία µε το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Διοργανώνουν επιµορφωτικό-βιωµατικό Σεµινάριο µε θέµα «ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΔΡΑΣΗ» «όλη η Ελένη σε µία ώρα» Εισήγηση: Τάσος

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος :13

Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος :13 Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος 2017-11:13 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη καταπιάνεται με ένα ακόμα κοινωνικό θέμα στο νέο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκλειδώνοντας «Το τελευταίο αίνιγμα»

Ξεκλειδώνοντας «Το τελευταίο αίνιγμα» Ημερομηνία 1/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://koukidaki.blogspot.gr/ Θεόφιλος Γιαννόπουλος http://koukidaki.blogspot.gr/2015/11/kseklidonontas-to-teleftaio-ainigma-theofilosgiannopoulos.html Ξεκλειδώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κώστας Κρομμύδας «εξομολογείται» στη συγγραφέα

Ο Κώστας Κρομμύδας «εξομολογείται» στη συγγραφέα Ημερομηνία 13/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/o-kostas-krommidas-exomologite-sti-singrafea-meri-gkaziani/ Ο Κώστας Κρομμύδας «εξομολογείται» στη συγγραφέα Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / 2 0 1 6 Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μιλήσαμε με τον συγγραφέα του best seller των 10 εκατομμυρίων αντιτύπων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές"

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της Φως στις σκιές Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές" Κυρία Παπαδάκη, το βιβλίο σας Φως στις Σκιές που επανεκδίδεται από τις εκδόσεις Ψυχογιός, πραγματεύεται δύσκολα κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου

Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου Ημερομηνία 20/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://agrinio-life.gr/ Ιουλία Ιωάννου http://bit.ly/1skxbmb Σκέψεις για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Σαμπάνη «Σκανταλόπετρα» από την Ιουλία Ιωάννου 42 Views November

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Η ΑΠΟΚΡΙΑ

Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Η ΑΠΟΚΡΙΑ Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Η ΑΠΟΚΡΙΑ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ Ανήκει στην 1η μεταπολεμική γενιά. Βιώνει έντονα τα δραματικά γεγονότα της εποχής του και τα μετουσιώνει σε ποιητικές φόρμες. Διακρίνεται για το αντιλυρικό ύφος και την

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426 Διδακτικό σενάριο Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου, Φιλόλογος Λειτουργός Γραφείου Αναλυτικών Προγραμμάτων Λευκωσία 2012 Δυο λόγια για το διδακτικό σενάριο Η ακόλουθη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Τετάρτη, 13 Ιανουαρίου 2016 Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Η συγγραφέας Μαρία Τζιρίτα Η Μαρία Τζιρίτα μιλά για το τελευταίο της βιβλίο «Ιόλη», στο Πινάκιο, μέσω

Διαβάστε περισσότερα

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ 2 μαθήματα πριν την ανάλυση της τραγωδίας του Σοφοκλή«Οιδίποδας Τύραννος» Προϋπoθέσεις: Οι μαθητές: 1)Να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συγκεκριμένης τραγωδίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος.

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Eυριπίδη «Ελένη» Α επεισόδιο Α σκηνή στιχ.437-494494 καθηγήτρια:τσούτσα Σταυρούλα Διδακτικοί Στόχοι Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Να εµβαθύνουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΟΡΩΝ

Γ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΟΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Γ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΟΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016, Ναύπλιο Κεντρικά Διδακτήρια, Αίθουσα «Λήδα Τασοπούλου» 1 10.30-11.00

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

αθηνόραµα travel αθηνόραµα umami αθηνόραµα digital αθηνόραµα Club

αθηνόραµα travel αθηνόραµα umami αθηνόραµα digital αθηνόραµα Club αθηνόραµα travel αθηνόραµα umami αθηνόραµα digital αθηνόραµα Club αθηνόραµα.gr Μενού ΣΙΝΕΜΑ ΘΕΑΤΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ BARS & CLUBS NIGHT LIVE FASHION & B Ανδροµάχη Η τραγωδία των ερωτευµένων Από Ιλειάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα ΙΙ. Η τραγωδία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ι. Το δράμα 1. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δράματος και τι νέο προσέφερε στο κοινό σε σχέση με το έπος και τη λυρική ποίηση; 2. Ποια είναι η προσέλευση του δράματος και με ποια γιορτή συνδέθηκε;

Διαβάστε περισσότερα

31 Μάιος Στη Λαμία χθες η Λένα Μαντά Επιμέλεια MAG24 Team Κατηγορία Εκδηλώσεις

31 Μάιος Στη Λαμία χθες η Λένα Μαντά Επιμέλεια MAG24 Team Κατηγορία Εκδηλώσεις 31 Μάιος Στη Λαμία χθες η Λένα Μαντά Επιμέλεια MAG24 Team Κατηγορία Εκδηλώσεις Η επιτυχημένη συγγραφέας παρουσίασε τη νέα της δουλειά και υπέγραψε αντίτυπα στις φανατικές της αναγνώστριες. Ασφυκτικά γεμάτο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΚΟΙΝΒΟΥΛΙΟΥ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΞΕ Η ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης Λεωνιδας ΚυρΚος Η δυναμική της ανανέωσης Τα BIBΛIA TOY ΤΖον Λε Καρε ςtiς EKδOςEIς KAςTANIωTH * Κι ο κλήρος έπεσε στον ςμάιλι, μυθιστόρημα, 2008 ο εντιμότατος μαθητής, μυθιστόρημα, 2009 οι άνθρωποι του

Διαβάστε περισσότερα

Δέησις ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

Δέησις ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Δέησις Η θάλασσα στα βάθη της πήρ έναν ναύτη. Η μάνα του, ανήξερη, πηαίνει κι ανάφτει στην Παναγιά μπροστά ένα ψηλό κερί

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κώστια Κοντολέων: Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο Από parallaxi - April 6, 2016

Κώστια Κοντολέων: Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο Από parallaxi - April 6, 2016 Κώστια Κοντολέων: Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξο άτομο Από parallaxi - April 6, 2016 Η Κώστια Κοντολέων είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Έχει μεταφράσει περισσότερα από εκατό βιβλία, μεταξύ των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διδακτική παρέμβαση 2-3 ωρών στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Β Λυκείου και συγκεκριμένα στο κείμενο «Ζάβαλη Μάϊκω» του Στρατή Μυριβήλη με αξιοποίηση ΤΠΕ (χρήση αρχείων power point, διαδικτύου και

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 19/9/2016 Μέσο Συντάκτης Link now24.gr Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/ourania-toutountzi-diavazontas-vivlia-kathe-pedi-vriski-ta-dikatou-protipa/ Ουρανία Τουτουντζή : Διαβάζοντας βιβλία, το

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση

Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας. Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Ειδικά θέματα αρχιτεκτονικής μορφολογίας Κατεύθυνση Α: Σκηνογραφία, Ιστορική προσέγγιση Υπεύθυνος Καθηγητής: Σ. Γυφτόπουλος Σπουδάστριες: Χ. Τζοβλά, Χ. Χαρατσάρη Το θέατρο αποτελεί μια επικοινωνιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΕΡΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: Θέμα: Σύγκριση Παλαιών Νέων Θεάτρων

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΕΡΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: Θέμα: Σύγκριση Παλαιών Νέων Θεάτρων ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΕΡΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2015-2016 Θέμα: Σύγκριση Παλαιών Νέων Θεάτρων ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: ΑΓΚΑΓΗ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΘΗΝΑ ΑΦΑΛΩΝΙΑΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. 5η Ενότητα: Συζητώντας για την εργασία και το επάγγελμα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εισαγωγικά κείμενα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. 5η Ενότητα: Συζητώντας για την εργασία και το επάγγελμα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εισαγωγικά κείμενα ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικά κείμενα 2. Βαθμοί επιθέτων και επιρρημάτων Η σύγκριση 3. Το β συνθετικό Λεξιλόγιο 4. Οργάνωση και συνοχή της περιγραφής και της αφήγησης 5. Δραστηριότητες παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.ethnos.gr Γκίκα Ελένη http://www.ethnos.gr/biblio/arthro/megalosa_me_eikones_tis_elladas- 64562445/- ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Eρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Η λογοτεχνία στην Ελλάδα της κρίσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Η λογοτεχνία στην Ελλάδα της κρίσης ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Η λογοτεχνία στην Ελλάδα της κρίσης Κώστια Κοντολέων - «Η λογοτεχνία στην Ελλάδα της κρίσης» Ο πολιτιστικός ιστότοπος Πολιτιστική Ατζέντα, διοργανώνει μια σειρά δημοσιεύσεων σε ζητήματα που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα