OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 TEYXOΣ 90. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΙΝ ΙΑΣ...σελ. 3

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 TEYXOΣ 90. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΙΝ ΙΑΣ...σελ. 3"

Transcript

1 OIKONOMIKO EΛTIO TPIMHNIAIA EK OΣH THΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 TEYXOΣ 90 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΙΝ ΙΑΣ...σελ. 3 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ...σελ. 16 ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΣΚΟΠΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ...σελ. 29 ΒΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ...σελ. 36

2 OIKONOMIKO EΛTIO ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 TEYXOΣ 90 Tο Oικονοµικό ελτίο, πέραν του πληροφοριακού χαρακτήρος του, αποβλέπει στη συµβολή της Alpha Bank σε επίκαιρους οικονοµικούς προβλη- µατισµούς. Tα κείµενά του συντάσσονται κατά κανόνα από τα στελέχη της ιευθύνσεως Oικονοµικών Mελετών της Tραπέζης. Eπιτρέπεται η αναδηµοσίευση µε την παράκληση να αναφέρεται η πηγή και να στέλνονται στον εκδότη τα σχετικά δηµοσιεύµατα. Tριµηνιαία Έκδοση της Alpha Bank A.E. Yπεύθυνος σύµφωνα µε το Nόµο: M. E. Mασουράκης Σταδίου 40, AΘHNAI Eπιµέλεια / Παραγωγή: MetaDesign 2 OIKONOMIKO E TIO

3 À π ªπ π : ƒπ ø π π Εισαγωγή: Το χαµηλό κόστος εξειδικευµένης εργασίας υψηλού επιπέδου που κατέχει η Ινδία στους τοµείς της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, καθώς και ανειδίκευτης εργασίας σε παραδοσιακούς κλάδους, συµβάλλει στην εντατικοποίηση του ανταγωνισµού διεθνώς και στην κατάκτηση θέσεων εργασίας από την Ινδία. Οι µεταρρυθµίσεις που έλαβαν χώρα στη 10ετία του 1980 και ιδιαίτερα από το 1991 και µετά στάθηκαν καθοριστικές για την εξέλιξη της οικονοµίας της Ινδίας και την ενσωµάτωσή της στον παγκόσµιο οικονοµικό σύστηµα. Η µακροοικονοµική αστάθεια και η κρίση στο ισοζύγιο πληρωµών στις αρχές της 10ετίας του 1990 αποτέλεσαν τις βασικές αιτίες για τη δραστική αλλαγή της οικονοµικής πολιτικής και την εφαρµογή ενός νέου µακρόπνοου οικονοµικού προγράµµατος για την ανάπτυξη της χώρας µε βασικούς πυλώνες την αναδιάρθρωση της οικονοµίας, την δραστική µείωση των παρεµβάσεων του κρατικού µηχανισµού στην οικονοµία και την απελευθέρωση σηµαντικών κλάδων της βιοµηχανίας, όπως αυτών του χάλυβα και του τσιµέντου στο διεθνή ανταγωνισµό. Το εγχείρηµα αυτό κρίνεται σήµερα ως εξαιρετικά επιτυχηµένο, καθώς οι στόχοι που είχαν τεθεί αρχικά επιτεύχθηκαν σε µεγάλο βαθµό, µε αποτέλεσµα την επίτευξη από την Ινδία υψηλών ρυθµών ανάπτυξης σε ολόκληρη τη 10ετία του 1990, παρά το γεγονός ότι παραµένει µια χώρα όπου περίπου το 35% του πληθυσµού της (350 εκατ. άτοµα) ζει µε εισόδηµα κατώτερο του $ 1 την ηµέρα. Σε κάθε περίπτωση, η Ινδία έχει καταστεί µια από τις δυναµικότερα αναπτυσσόµενες χώρες του κόσµου, χωρίς να έχει προσελκύσει, όµως, µεγάλο όγκο Ξένων Άµεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ). Υπάρχουν άλλωστε ακόµα σηµαντικοί περιορισµοί στην αγορά εγχώριων επιχειρήσεων από ξένους ιδιαίτερα στον χρηµατοοικονοµικό τοµέα. Αναφέρεται ως το βασικό παράδειγµα χώρας που έχει αναδειχθεί ως τόπος ανάπτυξης επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας που εξειδικεύονται στην προσφορά υπηρεσιών outsourcing σε επιχειρήσεις από τις µεγάλες αναπτυγµένες οικονοµίες. Ως αποτέλεσµα αυτού του γεγονότος η Ινδία θεωρείται σήµερα ως µια από τις µεγάλες προκλήσεις της παγκοσµιοποίησης για τις αναπτυγµένες και τις αναπτυσσόµενες χώρες. Το χαµηλό κόστος εξειδικευµένης εργασίας υψηλού επιπέδου που κατέχει η Ινδία στους τοµείς της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, καθώς και ανειδίκευτης εργασίας σε παραδοσιακούς κλάδους, συµβάλλει στην εντατικοποίηση του ανταγωνισµού διεθνώς και στην κατάκτηση θέσεων εργασίας από την Ινδία. Οι θέσεις εργασίας χάνονται όχι µόνο από άλλες αναπτυσσόµενες οικονοµίες (που αντιµετωπίζουν τον ανταγωνισµό της Ινδίας στους παραδοσιακούς κλάδους εντάσεως εργασίας) αλλά και από τις αναπτυγµένες χώρες (που αντιµετωπίζουν τον ανταγωνισµό της Ινδίας σε κλάδους υψηλής τεχνολογίας, κυρίως µε τη µέθοδο του outsourcing). Έτσι, η Ινδία µαζί µε την Κίνα και άλλες δυναµικά αναπτυσσόµενες αναδυόµενες οικονοµίες αποτελούν τις αιτίες που κάνουν να µεγαλώνει το κύµα κατά της παγκοσµιοποίησης και στις αναπτυγµένες χώρες, που, αναµφισβήτητα, είναι οι κατ εξοχήν ωφεληµένες από αυτήν. Έτσι, στα κινήµατα διαµαρτυρίας στις αναπτυγµένες χώρες συµµετέχουν πολλές φορές εργαζόµενοι σε κλάδους που φθίνουν σταδιακά από τον ανταγωνισµό των χωρών χαµηλού κόστους, όπως η Ινδία, η Κίνα και οι άλλες χώρες της ΝΑ Ασίας και της Λατινικής Αµερικής. 3 OIKONOMIKO E TIO

4 Η αναπτυξιακή πορεία της Ινδίας Ο µέσος ετήσιος ρυθµός αύξησης του ΑΕΠ της Ινδίας, σε πραγµατικές τιµές, διαµορφώθηκε στο 6,2% στην περίοδο , έναντι 5,4% στην περίοδο Οι ρυθµοί αυτοί κρίνονται σήµερα ικανοποιητικοί, συγκρινόµενοι µε τους ρυθµούς ανάπτυξης της χώρας πριν από το 1980, που δεν ξεπερνούσαν το 3,5%. Η Ινδία κατατάσσεται πληθυσµιακά στη 2η θέση µετά την Κίνα, µε 1,05 δις κατοίκους περίπου, ενώ η έκταση που καταλαµβάνει ανέρχεται στα 3,3 εκατ. τετραγωνικά χιλιόµετρα, αποτελώντας περίπου το 1/3 της έκτασης της Κίνας και εκείνης των ΗΠΑ. Το ΑΕΠ της Ινδίας σε τρέχουσες ισοτιµίες ανήλθε το 2003 στα $ 591 δις, έναντι $ δις της Κίνας και $ δις των ΗΠΑ. π 1 ÁÎÚÈÙÈÎ ÂÍ ÏÈÍË ÙÔ ÙË πó ÙË Ó Î È ÙˆÓ Û ÔÏ ÚÈ ŒÙÔ πó Ó * Μέση ετήσια αύξηση ,9% 4,8% 7,2% Πηγή: IMF: IFS * ËÌ ˆÛË: Ô 2003 ÂÈ ÂappleËÚ Ûı applefi ÙËÓ ÌÂÁ ÏË appleôù ÌËÛË ÙÔ ÔÏ Ú Ô Όµως, αν το ΑΕΠ ληφθεί σε όρους αγοραστικής δύναµης των νοµισµάτων (έτσι ώστε να λαµβάνεται υπόψη το διαφορετικό κόστος διαβίωσης σε κάθε χώρα) διαµορφώνεται στα $ δις στην Ινδία, έναντι $ δις στην Κίνα. Όσον αφορά το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Ινδίας σε τρέχουσες ισοτιµίες ανέρχεται στα $ 588, ενώ σε όρους αγοραστικής δύναµης εκτιµάται ότι ανέρχεται στα $ 2.600, έναντι $ της Κίνας. Ο µέσος ετήσιος ρυθµός αύξησης του ΑΕΠ της Ινδίας, σε πραγµατικές τιµές, δια- µορφώθηκε στο 6,2% στην περίοδο , έναντι 5,4% στην περίοδο Οι ρυθµοί αυτοί κρίνονται σήµερα ικανοποιητικοί, συγκρινόµενοι µε τους ρυθ- µούς ανάπτυξης της χώρας πριν από το 1980, που δεν ξεπερνούσαν το 3,5%. Επίσης, σύµφωνα µε στοιχεία του ΝΤ, οι ρυθµοί ανάπτυξης της Ινδίας στα τελευταία 20 χρόνια είναι υψηλότεροι από τους αντίστοιχους ρυθµούς αύξησης του ΑΕΠ των ΗΠΑ ( : 2,9%, : 3,2%), της Ιαπωνίας ( : 3,4%, : 1,2%) και της Ζώνης του Ευρώ ( : 2,1%), αλλά χαµηλότεροι από εκείνους της Κίνας ( : 10,2%, : 8,6%). Είναι χαρακτηριστικό ότι το ΑΕΠ της Ινδίας έχει περίπου διπλασιαστεί τα τελευταία 12 χρόνια. Τέλος, ο ρυθ- µός ανάπτυξης της Ινδίας το 2003 ανήλθε στο 7,7%, έναντι 9,1% της Κίνας και αναµένεται να ανέλθει στο 6,8% το 2004, έναντι 8,7% της Κίνας. π 2 ÓıÂÛË ÙË πó Î È ÙË Ó K Ó πó Ï ÔÈ Γεωργία 30,1 15,938,6 24,9 Βιοµηχανία 48,5 50,924,2 26,9 Μεταποίηση 40,5 34,5 16,3 15,8 Υπηρεσίες 21,4 33,2 37,2 48,2 Πηγή: World Bank, WDI, OIKONOMIKO E TIO

5 Η αύξηση του ΑΕΠ της Ινδίας στις δύο τελευταίες 10-ετίες οφείλεται σε σηµαντικό βαθµό στην υψηλή αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας κατά 3,9% ετησίως στη δεκαετία του 1980 και κατά 3,3% ετησίως στη 10-ετία του 1990, έναντι 0,7% στη 10ετία του 1970 και 1,9% στη 10ετία του Επίσης, ο µέσος ετήσιος ρυθµός αύξησης της παραγωγικότητας του συνόλου των συντελεστών της παραγωγής αυξήθηκε στο 2,5% στη 10ετία του 1980 και στο 1,6% στη 10ετία του 1990, έναντι 0,5% στη 10ετία του 1970 και 0,74% στη 10ετία του Η συµβολή του κλάδου των υπηρεσιών στην οικονοµική ανάπτυξη της Ινδίας τα τελευταία τέσσερα έτη, ανήλθε στο 70%. Στον τοµέα των υπηρεσιών συµπεριλαµβάνονται και οι νέοι παραγωγικοί κλάδοι προσφοράς υπηρεσιών outsourcing ιδιαίτερα στους τοµείς της βιοµηχανίας παραγωγής λογισµικού για συστήµατα Η/Υ και των τηλεπικοινωνιών (call centres). Όσον αφορά τη σύνθεση του ΑΕΠ (Πίνακας 2), σηµαντική αύξηση τα τελευταία 20 έτη παρουσιάζει ο κλάδος των υπηρεσιών, που το 2000 αποτελούσε το 48,2% του συνολικού ΑΕΠ, έναντι 37,2% το Ο βιοµηχανικός τοµέας παρουσίασε µικρή αύξηση στο 26,9% το 2000, έναντι 24,2% το 1980, ενώ ο γεωργικός κλάδος παραµένει σε υψηλά επίπεδα, αφού το 25% του ΑΕΠ προέρχεται ακόµα από αυτόν τον τοµέα και διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην παραγωγική διαδικασία. Η συµβολή του κλάδου των υπηρεσιών στην οικονοµική ανάπτυξη της Ινδίας αντανακλάται και στον Πίνακα 3, όπου εµφανίζεται η µέση ετήσια αύξηση της προστιθέµενης αξίας των κλάδων παραγωγής τα τελευταία 50 έτη. Ιδιαίτερα στην περίοδο η συµβολή των υπηρεσιών στην αύξηση του ΑΕΠ υπολογίζεται στο 60%, ενώ για τα τελευταία τέσσερα έτη, η συµβολή αυτή ανήλθε στο 70%. Στον τοµέα των υπηρεσιών συµπεριλαµβάνονται και οι νέοι παραγωγικοί κλάδοι προσφοράς υπηρεσιών outsourcing ιδιαίτερα στους τοµείς της βιοµηχανίας παραγωγής λογισµικού για συστήµατα Η/Υ και των τηλεπικοινωνιών (call centres), αλλά και οι κλάδοι προσφοράς χρηµατοοικονοµικών υπηρεσιών, κοινωνικών υπηρεσιών, των ξενοδοχείων και των εστιατορίων, κ.ά.. Στην αγορά εργασίας, το εργατικό δυναµικό ανέρχεται στα 410 εκατ. άτοµα και κατανέµεται κατά 60% στην γεωργία, 23% στις υπηρεσίες, και κατά 17% στη βιοµηχανία. Τέλος, το ποσοστό ανεργίας κυµαίνεται στο 8,8%. Όµως, στα τελευταία πέντε χρόνια το εργατικό δυναµικό της Ινδίας αυξάνεται κατά 2% ετησίως, ενώ η απασχόληση αυξάνεται µόνο κατά 1% ετησίως. Αυτό σηµαίνει ότι περίπου 5 εκατ. άτοµα (κυρίως νέοι) προστίθενται κάθε χρόνο στις τάξεις των ανέργων, παρά τους σχετικά υψηλούς ρυθµούς ανάπτυξης που επιτυγχάνει η χώρα. π 3 ª ÛÔ ƒ ıìfi ÍËÛË ÙÔ appleúô fióùô ÙˆÓ ÎÏ ˆÓ apple Ú ÁˆÁ Î È ÙÔ 1951/ / / / / / / / / /01 Γεωργία 3,1 2,5 1,8 3,6 3,2 Βιοµηχανία 6,3 5,5 4,1 7,1 6,4 Υπηρεσίες 4,3 4,8 4,4 6,7 8,1 ΑΕΠ (τιµές συντελεστών παραγωγής) 3,93,7 3,2 5,6 6,3 ΑΕΠ (κατά κεφαλή) 2,0 1,5 0,8 3,4 4,4 Πηγή: India: Central Statistical Organization, 2001 Από την άλλη µεριά, ο µέσος ρυθµός αύξησης του προϊόντος του Αγροτικού τοµέα δεν ξεπερνά το 2% κατά µέσο όρο τα τελευταία πέντε έτη. Λαµβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι ο ετήσιος ρυθµός αύξησης του πληθυσµού της Ινδίας ανέρ- 5 OIKONOMIKO E TIO

6 χεται στο 1,7%, προκύπτει ότι το κατά κεφαλή προϊόν του αγροτικού τοµέα της χώρας αυτής αυξήθηκε ελάχιστα από το 1998 έως το Έτσι εξηγείται και το ότι περισσότερο από το 40% του παγκόσµιου πληθυσµού που ζει σε καθεστώς φτώχειας (µε εισόδηµα λιγότερο από $ 1 την ηµέρα), µε βάσει τις µετρήσεις της Παγκόσµιας Τράπεζας, ζει στην Ινδία. Ο πληθυσµός αυτός αποτελεί το 34,7% του συνολικού πληθυσµού της Ινδίας. Από τα ανωτέρω προκύπτει ήδη ότι η Ινδία λόγω του µεγέθους της οικονοµίας της και του υψηλού ρυθµού ανάπτυξής της, µπορεί να αποτελέσει αφενός παράγοντα προώθησης της αναπτυξιακής δυναµικής της παγκόσµιας οικονοµίας και αφετέρου παράγοντα εντεινόµενου ανταγωνισµού για σηµαντικούς παραγωγικούς κλάδους τόσο στις αναπτυγµένες χώρες (παροχή υπηρεσιών outsourcing για µηχανογραφικά συστήµατα και συστήµατα λογισµικού και τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών), όσο και στις αναπτυσσόµενες χώρες (κλωστοϋφαντουργικά, τρόφιµα. κ.ά.). Από την άλλη µεριά, όµως, η Ινδία δεν παύει να είναι χώρα που αντιµετωπίζει µεγάλα προβλήµατα όσον αφορά αφενός την ανάπτυξη του γεωργικού της τοµέα και των άλλων παραδοσιακών κλάδων της οικονοµίας της, τα οποία εξακολουθούν να επιβαρύνονται από την ταχύτατη αύξηση του πληθυσµού στην περιφέρεια, και, αφετέρου, τη διατήρηση του ποσοστού του πληθυσµού που ζει σε συνθήκες πραγµατικής φτώχειας σε υψηλά επίπεδα. Μεταρρυθµίσεις και εξωστρέφεια της ινδικής οικονοµίας Η περίοδος της εσωστρέφειας, των κρατικών παρεµβάσεων στα οικονοµικά δρώµενα της χώρας, των υψηλών περιορισµών στις εισαγωγές και εξαγωγές προϊόντων (αγαθών και υπηρεσιών), της πολύπλοκης γραφειοκρατικής διαδικασίας παροχής αδειών εγκατάστασης και λειτουργίας βιοµηχανικών επιχειρήσεων, τερµατίστηκε σταδιακά µέχρι τις αρχές της 10ετίας του Η αναπτυξιακή δυναµική της Ινδίας µετά το 1980 αποδίδεται, όπως προαναφέρθηκε, στις δραστικές µεταρρυθµίσεις που έλαβαν χώρα τις δύο τελευταίες 10ετίες. Στη 10ετία του 1990 δόθηκε έµφαση στην ανάπτυξη των ιδιωτικών επιχειρήσεων, έναντι του άκρατου κρατικού παρεµβατισµού στην επιχειρηµατική δραστηριότητα που επικρατούσε στα πρώτα 30 χρόνια της ανεξαρτησίας της Ινδίας. Επίσης, στις αρχές της 10ετίας του 1990 πραγµατοποιήθηκε η απελευθέρωση της οικονοµίας στο διεθνή ανταγωνισµό. Η περίοδος της εσωστρέφειας, των κρατικών παρεµβάσεων στα οικονοµικά δρώµενα της χώρας, των υψηλών περιορισµών στις εισαγωγές και εξαγωγές προϊόντων (αγαθών και υπηρεσιών), της πολύπλοκης γραφειοκρατικής διαδικασίας παροχής αδειών εγκατάστασης και λειτουργίας βιοµηχανικών επιχειρήσεων, τερµατίστηκε σταδιακά µέχρι τις αρχές της 10ετίας του IA PAMMA 1 ŒÏÏÂÈÌÌ ÂÓ. ÚÓËÛË Î È ËÌfiÛÈÔ ÃÚ Ô (ˆ % ÙÔ ) ŒÏÏÂÈÌ ÂÓ. ÚÓËÛË ËÌfiÛÈÔ ÃÚ Ô ( ÂÍÈ ÎÏ Ì Î ) Πηγή: IMF: IFS 6 OIKONOMIKO E TIO

7 Οι µεταρρυθµίσεις του 1991/1992 υλοποιήθηκαν µε αφορµή µια µεγάλη κρίση που σηµειώθηκε στο ισοζύγιο πληρωµών, η οποία οφειλόταν και στις συνεχείς δηµοσιονοµικές υπερβάσεις στη 10ετία του 1980, όπου το έλλειµµα της γενικής κυβέρνησης διαµορφωνόταν µεταξύ του 8% και του 10% του ΑΕΠ και σηµειώθηκε συνεχής αύξηση του δηµοσίου χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ. Οι µεταρρυθµίσεις του 1991/1992 υλοποιήθηκαν µε αφορµή µια µεγάλη κρίση που σηµειώθηκε στο ισοζύγιο πληρωµών, η οποία οφειλόταν και στις συνεχείς δηµοσιονοµικές υπερβάσεις στη 10ετία του 1980, όπου το έλλειµµα της γενικής κυβέρνησης διαµορφωνόταν µεταξύ του 8% και του 10% του ΑΕΠ και σηµειώθηκε συνεχής αύξηση του δηµοσίου χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ ( ιάγραµµα 1). Το πρόβληµα έλαβε µεγαλύτερες διαστάσεις όταν εξωγενείς παράγοντες που συνδέονταν και µε τις πετρελαϊκές κρίσεις επέτρεψαν τη διόγκωση του ελλείµµατος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ( ιάγραµµα 2), την κλιµάκωση των πληθωριστικών πιέσεων και τη µείωση των συναλλαγµατικών διαθεσίµων. Οι δύο πετρελαϊκές κρίσεις στη δεκαετία του 1970 και η δραµατική αύξηση των τιµών του πετρελαίου δηµιούργησαν µεγάλο πρόβληµα καθώς οι εγχώριες κρατικές πετρελαϊκές επιχειρήσεις δεν αύξησαν ανάλογα τις εγχώριες τιµές του πετρελαίου. Έτσι η µεγάλη αύξηση των εισαγωγών πετρελαίου σε πολύ υψηλές τιµές απορρόφησε σηµαντικές ποσότητες συναλλαγµατικών διαθεσίµων. Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω, µε την αύξηση των πρωτογενών δαπανών του Προϋπολογισµού, καθώς η κυβέρνηση προχώρησε σε αύξηση της χρηµατοδότησης των επιµέρους κρατιδίων της χώρας. Οι δηµοσιονοµικές ανισορροπίες και η πολιτική αστάθεια οδήγησαν σε απώλεια εµπιστοσύνης των εγχώριων και των ξένων επενδυτών στην Ινδική οικονοµία, µε συνέπεια την απόσυρση σηµαντικών κεφαλαίων κατά την περίοδο Οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης από την πλευρά τους προχώρησαν σε υποβάθµιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας, καθιστώντας δυσκολότερη την προσπάθεια αναζήτησης κεφαλαίων για τη χρηµατοδότηση των ελλειµµάτων. IA PAMMA 2 πûô ÁÈÔ ÙÚÂ Ô ÛÒÓ Û Ó ÏÏ ÁÒÓ (ˆ % ÙÔ ) Η Κυβέρνηση (µε την προτροπή του ΝΤ) προχώρησε στην υλοποίηση σηµαντικών διαρθρωτικών µεταρρυθµίσεων που αποσκοπούσαν στην απελευθέρωση των κλάδων βιοµηχανίας, εµπορίου και χρηµατοοικονοµικών υπηρεσιών, στη µείωση του κρατικού παρεµβατισµού και των ελέγχων και στη δηµιουργία ενός θετικού κλίµατος για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. 1,5 1,0 0,5 0,0-0,5-1,0-1,5-2,0-2,5-3,0-3, Πηγή: ΙΜF: IFS Η εξασθένιση της οικονοµίας και η απώλεια του κύριου µέρους των συναλλαγµατικών διαθεσίµων έφεραν τη χώρα στο κατώφλι της χρεοκοπίας το Τούτο απεφεύχθη µε τη βοήθεια του ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου, το οποίο συνέβαλε στη χορήγηση σηµαντικών κεφαλαίων µε ιδιαίτερα ελκυστικούς όρους, και µε την άµεση λήψη οικονοµικών µέτρων, όπως η υποτίµηση της ρουπίας και η απότοµη αύξηση των εγχώριων ονοµατικών επιτοκίων. Επιπλέον, η Κυβέρνηση (µε την προτροπή του ΝΤ) προχώρησε στην υλοποίηση σηµαντικών διαρθρωτικών µεταρρυθµίσεων που αποσκοπούσαν στην απελευθέρωση των κλάδων βιοµηχανίας, εµπορίου και χρηµατοοικονοµικών υπηρεσιών, στη µείωση του κρατικού παρεµβατισµού και των ελέγχων και στη δηµιουργία ενός θετικού κλίµατος για 7 OIKONOMIKO E TIO

8 την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Ειδικότερα, οι αλλαγές επικεντρώνονται: στην περαιτέρω µείωση των δασµών από το 80% το 1990 στο 56% το 1992 και στο 36% το 1996 στη υποτίµηση της ρουπίας έναντι του δολαρίου, κατά 9,5% την 1/7/1991 και κατά 23% την 3/7/1991, στον εκσυγχρονισµό των εποπτικών οργάνων ιδιαίτερα στον χρηµατοοικονοµικό τοµέα Παρά την πρόοδο των µεταρρυθµίσεων, πολλά προβλήµατα συνεχίζουν να ταλανίζουν την οικονοµία και να περιορίζουν την αναπτυξιακή διαδικασία. Στα επόµενα χρόνια, προτεραιότητα θα δοθεί στην ανάπτυξη υποδοµής κυρίως στους τοµείς κοινής ωφελείας, την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες και τις µεταφορές, που σήµερα λειτουργούν υπό µονοπωλιακό καθεστώς. Έµφαση, επίσης, θα δοθεί στην αγορά εργασίας όπου οι νόµοι που τη διέπουν είναι απηρχαιωµένοι και, µαζί µε τις διαδικασίες πτώχευσης, αποτελούν τροχοπέδη στην προσέλκυση επενδύσεων. Επίσης, τον Σεπτέµβριο του 1992, στα πλαίσια της απελευθέρωσης των αγορών, η κυβέρνηση επέτρεψε για πρώτη φορά την αγορά εγχώριων χρηµατιστηριακών τίτλων από ξένους θεσµικούς επενδυτές. Αυτό έδωσε τη δυνατότητα στην Ινδία να προσελκύσει σηµαντικά κεφάλαια και για επενδύσεις χαρτοφυλακίου, συµβάλλοντας, εκτός των άλλων, και στην ανάπτυξη της εγχώριας χρηµατιστηριακής αγοράς. Οι εισροές κεφαλαίων για επενδύσεις σε µετοχές στο χρηµατιστήριο της Ινδίας ανήλθαν στα $ 6,6 δις το 2003, και στα $ 4,2 δις στους πρώτους µήνες του Η εξέλιξη του χρηµατιστηριακού δείκτη του χρηµατιστηρίου της Βοµβάης ( ιάγραµµα 3.) αποτελεί ένδειξη της αναπτυξιακής πορείας της οικονοµίας της Ινδίας στη 10-ετία του 1990 και στις αρχές της 10-ετίας του IA PAMMA 3 EÍ ÏÈÍË ÂÓÈÎÔ Â ÎÙË ÃÚËÌ ÙÈÛÙËÚ Ô µôì Ë (ˆ % ÙÔ ) π Ó-90 Πηγή: Reuters Á-91 ª Ú-93 ÎÙ-94 ª -96 ÂÎ-97 πô Ï-99 ºÂ -01 Âapple-02 appleú-04 Τέλος, παρά την έκταση των µεταρρυθµίσεων, πολλά προβλήµατα συνεχίζουν να ταλανίζουν την οικονοµία και να περιορίζουν την αναπτυξιακή διαδικασία. Στα επόµενα χρόνια, προτεραιότητα θα δοθεί στην ανάπτυξη υποδοµής κυρίως στους τοµείς κοινής ωφελείας, την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες και τις µεταφορές, που σήµερα λειτουργούν υπό µονοπωλιακό καθεστώς. Έµφαση, επίσης, θα δοθεί στην αγορά εργασίας όπου οι νόµοι που τη διέπουν είναι απηρχαιωµένοι και, µαζί µε τις διαδικασίες πτώχευσης, αποτελούν τροχοπέδη στην προσέλκυση επενδύσεων. Υψηλά ελλείµµατα στο δηµόσιο τοµέα Παρά τους υψηλούς ρυθµούς ανάπτυξης στη δεκαετία του 1990, η οικονοµία της Ινδίας εξακολουθεί να επιβαρύνεται από την αρνητική πορεία των δηµόσιων οικονοµικών της και από τη διατήρηση των ελλειµµάτων της γενικής κυβέρνησης σε πολύ υψηλά επίπεδα ( ιάγραµµα 1). Το το έλλειµµα της γενικής 8 OIKONOMIKO E TIO

9 Ο ρυθµός ανάπτυξης της Ινδίας τα τελευταία 20 έτη θεωρείται υψηλός, αλλά όχι αρκετά υψηλός για να συγκριθεί µε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδονησία, που ενώ έως το 1970 κατατάσσονταν στο ίδιο βιοτικό επίπεδο µε την Ινδία, τώρα το κατά κεφαλή ΑΕΠ τους είναι σχεδόν διπλάσιο. κυβέρνησης ανήλθε και πάλι άνω του 10% του ΑΕΠ, ενώ το δηµόσιο χρέος δια- µορφώνεται σε επίπεδα άνω του 85% του ΑΕΠ. Τα µεγάλα ελλείµµατα τόσο σε οµοσπονδιακό όσο και σε πολιτειακό επίπεδο αποτελούν τροχοπέδη στην περαιτέρω ανάπτυξη της Ινδίας και στη µείωση του υψηλού ποσοστού φτώχειας που ταλανίζει τη χώρα. Έως τώρα η επίδραση των µεγάλων ελλειµµάτων στην οικονοµική ανάπτυξη εκτιµάται ότι ήταν σχετικά µικρή αλλά όχι ευκαταφρόνητη. Ο ρυθµός ανάπτυξης της Ινδίας τα τελευταία 20 έτη θεωρείται υψηλός, αλλά όχι αρκετά υψηλός για να συγκριθεί µε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδονησία, που ενώ έως το 1970 κατατάσσονταν στο ίδιο βιοτικό επίπεδο µε την Ινδία, τώρα το κατά κεφαλή ΑΕΠ τους είναι σχεδόν διπλάσιο. Γι αυτό το 10 ο 5-ετές οικονοµικό πρόγραµµα για την περίοδο 2002/3-2006/7 έχει θέσει ως στόχο ρυθµό ανάπτυξης 8% ετησίως. Όµως, τα µεγάλα δηµοσιονοµικά ελλείµµατα αποτελούν σοβαρό εµπόδιο σε αυτή την επιδίωξη. Η τυχόν διατήρηση των ελλειµµάτων στα σηµερινά υψηλά επίπεδα θα επιφέρει δονήσεις στην οικονοµία µε αύξηση του πληθωρισµού και των επιτοκίων και, ενδεχοµένως, περαιτέρω (µη επιθυµητή) ανατίµηση του εγχώριου νοµίσµατος. Μια τέτοια εξέλιξη µπορεί να αποτελέσει τροχοπέδη στη διαγραφόµενη µέχρι σήµερα ικανοποιητική άνθηση των αγορών κεφαλαίων, ενώ µπορεί επίσης να οδηγήσει σε επικίνδυνες καθυστερήσεις στην υλοποίηση του αναγκαίου προγράµµατος µεταρρυθµίσεων και αναδιαρθρώσεων που λαµβάνει χώρα στον Ιδιωτικό τοµέα τα τελευταία χρόνια. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα έσοδα της κυβέρνησης τα τελευταία έτη παρουσιάζουν σηµαντική µείωση στο 17,7% του ΑΕΠ το 2001, έναντι 19,5% το Η πτώση των δασµών και η µη αποτελεσµατική είσπραξη φόρων αποτελούν τους κύριους λόγους της µείωσης των εσόδων. Το ποσοστό αυτό θεωρείται χαµηλό για µία αναπτυσσόµενη χώρα που βασίζεται περισσότερο στην έµµεση φορολογία και λιγότερο στην άµεση. Η νέα κυβέρνηση που προέκυψε από τις εκλογές του Μαΐου 2004 καλείται να προχωρήσει τελικά στην εισαγωγή του ΦΠΑ, που προφανώς θα τονώσει τα φορολογικά έσοδα και θα συµβάλλει στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, χωρίς όµως να δηµιουργήσει στρεβλώσεις στην οικονοµία. Η Ινδία στη διεθνή οικονοµία Ο φυσικός πλούτος της Ινδίας είναι αξιοσηµείωτος, χωρίς, όµως, να µπορεί να υποστηριχθεί ότι έχει συντελέσει ανάλογα µε το µέγεθος και τη σπουδαιότητά του στην επίτευξη υψηλότερων επιπέδων οικονοµικής ανάπτυξης. Οι φυσικοί πόροι αποτελούνται από µεγάλες ποσότητες άνθρακα, χάλυβα, πολύτιµων λίθων, πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων ορυκτών κοιτασµάτων. Όσον αφορά το πετρέλαιο, η ηµερήσια παραγωγή ανέρχεται στα 720 χιλ. βαρέλια, που, όµως, δεν είναι αρκετή να καλύψει την εγχώρια ζήτηση που εκτιµάται ότι ανέρχεται στα 2,1 εκατ. βαρέλια ηµερησίως. Επίσης, η Ινδία παράγει φυσικό αέριο (22,8 δις κυβικά µέτρα), που είναι αρκετό για να καλύψει τις εγχώριες ανάγκες. Όµως, το αναµφισβήτητο συγκριτικό πλεονέκτηµα της Ινδίας έγκειται στην τεράστια προσφορά εργασίας την οποία διαθέτει, ένα µεγάλο µέρος της οποίας είναι εξειδικευµένη εργασία σε τοµείς της πληροφορικής, των τηλεπικοινωνιών και σε κλάδους εντάσεως εργασίας, µε πρόσθετο αξιοσηµείωτο χαρακτηριστικό την καλή γνώση της Αγγλικής γλώσσας. 9 OIKONOMIKO E TIO

10 Το αναµφισβήτητο συγκριτικό πλεονέκτηµα της Ινδίας έγκειται στην τεράστια προσφορά εργασίας την οποία διαθέτει, ένα µεγάλο µέρος της οποίας είναι εξειδικευµένη εργασία σε τοµείς της πληροφορικής, των τηλεπικοινωνιών και σε κλάδους εντάσεως εργασίας, µε πρόσθετο αξιοσηµείωτο χαρακτηριστικό την καλή γνώση της Αγγλικής γλώσσας. Η Ινδία συµµετέχει ενεργά στο διεθνές εµπόριο, όπου οι κύριοι εµπορικοί της εταίροι είναι οι ΗΠΑ, το Ην. Βασίλειο, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Κίνα. Τα µερίδια αγοράς των εξαγωγών της Ινδίας ως προς το παγκόσµιο σύνολο εισαγωγών αυξάνονται σταδιακά τα τελευταία 20 έτη, ενώ το µεγαλύτερο µέρος των εξαγωγών αποτελείται από είδη ένδυσης, κοσµήµατα, προϊόντα µηχανολογικού εξοπλισµού και λογισµικά πακέτα. Όσον αφορά τις εισαγωγές, αυτές αποτελούνται σε µεγάλο βαθµό από πρώτες ύλες, που χρησιµοποιούνται µετέπειτα για την παραγωγή τελικών προϊόντων, µηχανολογικού εξοπλισµού και διαρκών καταναλωτικών προϊόντων. ( Â ÎÙË 1972 =100) IA PAMMA 4 EÍ ÏÈÍË ÔÓÔÌ ÛÙÈÎ ÈÛÔÙÈÌ ÚÔ apple (π R) Î È Ô Ó (ÀUAN), Ó ÓÙÈ ÙÔ ÔÏ Ú Ô (USD) π R/USD Yuan/USD Πηγή: ΙΜF: IFS Η εισροή Ξένων Άµεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ) εξακολουθεί να είναι µάλλον περιορισµένη (συγκριτικά µε το µέγεθος της χώρας), αφού στην περίοδο δεν ξεπέρασε τα $ 3 εκατ. ετησίως κατά µέσο όρο, ενώ αυτή που υπάρχει κατευθύνεται κυρίως στους τοµείς της υψηλής τεχνολογίας και της πληροφορικής όπου έχει αναπτυχθεί η προσφορά υπηρεσιών outsourcing. Όπως προαναφέρθηκε, η Ινδία επιτυγχάνει υψηλούς ρυθµούς αύξησης του ΑΕΠ τα τελευταία είκοσι χρόνια, χάρη στις µεταρρυθµίσεις και στην σταδιακή στροφή της έµφασης της στρατηγικής οικονοµικής ανάπτυξης της χώρας προς την ανάπτυξη του ιδιωτικού επιχειρηµατικού τοµέα από τις αρχές της 10ετίας του Η δραστική αυτή αλλαγή στρατηγικής ενισχύθηκε στις αρχές της 10ετίας του 1990 µε τη βαθµιαία απελευθέρωση της οικονοµίας στο διεθνή ανταγωνισµό, µε απελευθέρωση των διεθνών εµπορικών συναλλαγών της χώρας και µε την προωθηµένη απελευθέρωση των διεθνών κινήσεων κεφαλαίων. Η απελευθέρωση της οικονοµίας συνέβαλε στη δραστική ενίσχυση των ανταγωνιστικών συνθηκών στις βασικές αγορές και στην αύξηση του εξαγωγικού προσανατολισµού της οικονο- µίας σε τοµείς που η Ινδία κατέχει συγκριτικά πλεονεκτήµατα. Η εξέλιξη αυτή συνέβαλε επίσης και στην προσέλκυση κεφαλαίων από το εξωτερικό, κυρίως για επενδύσεις χαρτοφυλακίου. Η εισροή Ξένων Άµεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ) εξακολουθεί να είναι µάλλον περιορισµένη (συγκριτικά µε το µέγεθος της χώρας), αφού στην περίοδο δεν ξεπέρασε τα $ 3 εκατ. ετησίως κατά µέσο όρο, ενώ αυτή που υπάρχει κατευθύνεται κυρίως στους τοµείς της υψηλής τεχνολογίας και της πληροφορικής όπου έχει αναπτυχθεί η προσφορά υπηρεσιών outsourcing. Οι διεθνείς επενδυτές αναµένουν στην τρέχουσα περίοδο την πραγµατοποίηση των υπεσχηµένων από την νέα Κυβέρνηση της Ινδίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τη χαλάρωση των περιορισµών στην αγορά εγχώριων επιχειρήσεων από ξένες στους τοµείς των τραπεζών, των ασφαλιστικών εταιρειών και των τηλεπικοινωνιών. Έχει ανακοινωθεί ότι θα αυξηθεί το 10 OIKONOMIKO E TIO

11 ανώτατο όριο ΞΑΕ στις ασφαλιστικές εταιρείες από το 26% που είναι σήµερα στο 49% και στις επιχειρήσεις τηλεπικοινωνιών από το 49% στο 74%. Από την άλλη µεριά, λόγω της µεγάλης εισροής κεφαλαίων για επενδύσεις χαρτοφυλακίου και για καταθέσεις στις εγχώριες τράπεζες στην Ινδία από µη κατοίκους (κυρίως των Ινδών της διασποράς), η χώρα παρουσιάζει τα τελευταία δύο έτη ( ) πλεόνασµα στο ισοζύγιο κεφαλαίων, το οποίο συνδυάζεται επίσης µε πλεονασµατικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στην περίοδο αυτή. Ως αποτέλεσµα, υπάρχει µια εντυπωσιακή συσσώρευση συναλλαγµατικών διαθεσίµων, που στο τέλος του 2002 ανήλθαν στα $ 85 δις IA PAMMA 5 Ú ÁÌ ÙÈÎ ÈÛÔÙÈÌ ÙË ƒô apple Î È ÙË Ú Ì Ó ÓÙÈ ÙÔ ÔÏ Ú Ô ÌÂ ÛË ÙÔ Η υποτίµηση της πραγµατικής ισοτιµίας της ρουπίας στην περίοδο θα µπορούσε να θεωρηθεί ως αντιστάθµισµα της σταδιακής µείωσης της προστασίας των κλάδων της οικονοµίας που παράγουν διεθνώς εµπορεύσιµα προϊόντα µέσω µείωσης των δασµών, των επιδοτήσεων και των ποσοτικών περιορισµών. 1,600 1,400 1,200 1,000 0,800 0,600 0,400 0,200 0, Πηγή: ΙΜF, IFS ÏÏ.RER.GRD/USD πó. RER.IRN/USD Όπως φαίνεται στα ιαγράµµατα 4 και 5, βασικό στοιχείο της οικονοµικής πολιτικής της Ινδίας τα τελευταία 30 χρόνια αποτελεί η διαχείριση της συναλλαγµατικής ισοτιµίας της ρουπίας έναντι του δολαρίου έτσι ώστε να προκύπτει µια υποτίµηση της πραγµατικής ισοτιµίας στην περίοδο , και στη συνέχεια διατήρηση της ισοτιµίας στα υποτιµηµένα επίπεδα του 1993 στην περίοδο Έτσι, η πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία µε βάση το σχετικό ΤΚ µεταξύ της Ινδίας και των ΗΠΑ, είναι υποτιµηµένη το 2004 στο 46% της αξίας της το (Για λόγους σύγκρισης σηµειώνεται ότι στην ίδια περίοδο η αντίστοιχη πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία της Ελλάδος ήταν ανατιµηµένη κατά 31,1%). Αυτό συνεπάγεται βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων που παράγονται στην Ινδία, που µε τη σειρά της είχε ως συνέπεια τη µεγάλη αύξηση των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών της χώρας αυτής στην ίδια περίοδο. Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι η υποτίµηση της πραγµατικής ισοτιµίας της ρουπίας στην περίοδο θα µπορούσε να θεωρηθεί ως αντιστάθµισµα της σταδιακής µείωσης της προστασίας των κλάδων της οικονοµίας που παράγουν διεθνώς εµπορεύσιµα προϊόντα µέσω µείωσης των δασµών, των επιδοτήσεων και των ποσοτικών περιορισµών. 11 OIKONOMIKO E TIO

12 IA PAMMA 6 Í ÏÈÍË ÙˆÓ Í ÁˆÁÒÓ Î È ÙˆÓ ÈÛ ÁˆÁÒÓ Á ıòó ÙË πó ˆ % ÙÔ 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0, Πηγή: ΙΜF, IFS Í ÁˆÁ ÈÛ ÁˆÁ Παρά τις προσπάθειες των κυβερνήσεων της Ινδίας για τη δηµιουργία ενός θετικού θεσµικού περιβάλλοντος για εισροή Ξένων Άµεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ), η Ινδία ποτέ δεν κατάφερε να προσελκύσει ξένες επενδύσεις σε επίπεδο ανάλογο µε το µέγεθος της οικονοµίας της και το χαµηλό συγκριτικά εργατικό της κόστος. Έτσι, όπως φαίνεται στο ιάγραµµα 6, µε την απελευθέρωση των διεθνών εµπορικών ανταλλαγών και µε την ταυτόχρονη εφαρµογή µιας συναλλαγµατικής πολιτικής βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας, οι µεν εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν από το 4% του ΑΕΠ περίπου στις αρχές της 10ετίας του 1980, στο 10% περίπου στις αρχές της 10ετίας του 2000, ενώ οι εισαγωγές αγαθών αυξήθηκαν από το 6%-8% περίπου στη 10ετία του 1980 στο 12,5% του ΑΕΠ περίπου το Κύριος µοχλός ανάπτυξης ανεδείχθη ο εξαγωγικός τοµέας, ο οποίος στηρίχθηκε στη σταδιακή βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των Ινδικών εξαγωγών. Έτσι, οι εξαγωγές αγαθών της Ινδίας έφτασαν τα $ 52,7 δις το 2002, έναντι $ 18,3 το 1990 (µέση ετήσια αύξηση 9,2%). Παράλληλα, οι εξαγωγές υπηρεσιών ανήλθαν στα $ 24,9 δις το 2002, έναντι $ 9,1 δις το 1997 και $ 4,6 δις το 1990 (µέση ετήσια αύξηση 15,1% στην περίοδο ). Από την άλλη µεριά, η µείωση των δασµών και των ποσοτικών περιορισµών επέδρασε θετικά και στην αύξηση των εισαγωγών αγαθών και ιδιαίτερα των εισαγωγών πετρελαίου. Οι εισαγωγές αγαθών έφτασαν τα $ 65,2 δις το 2002, έναντι $ 23,4 το 1990 (µέση ετήσια αύξηση 8,9%), ενώ οι εισαγωγές υπηρεσιών ανήλθαν στα $ 18,7 δις το 2002, έναντι $ 6,1 δις το 1990 (µέση ετήσια αύξηση 9,8%). Ως αποτέλεσµα, το άνοιγµα της οικονο- µίας της Ινδίας στην παγκόσµια αγορά (το άθροισµα των εξαγωγών και εισαγωγών ως ποσοστό του ΑΕΠ) ανερχόταν στο 21,4%του ΑΕΠ το 2002, έναντι 14,6% το Παρά τις προσπάθειες των κυβερνήσεων της Ινδίας για τη δηµιουργία ενός θετικού θεσµικού περιβάλλοντος για εισροή Ξένων Άµεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ), η Ινδία ποτέ δεν κατάφερε να προσελκύσει ξένες επενδύσεις σε επίπεδο ανάλογο µε το µέγεθος της οικονοµίας της και το χαµηλό συγκριτικά εργατικό της κόστος. Ακόµη και η δηµιουργία επιλεγµένων οικονοµικών ζωνών στην περιοχή της Κάντας δεν απέβησαν καθοριστικές για την προσέλκυση ΞΑΕ. Το ύψος των ΞΑΕ ανήλθε στα $ 4,5 δις το 2002 και υπολείπεται από τις άλλες αναπτυσσόµενες οικονοµίες, όπως για παράδειγµα της Κίνας, η οποία µετά το πέρας των µεταρρυθµίσεων το 1979 κατάφερε να παρουσιάσει υψηλό ρυθµό εισροών ΞΑΕ που έφτασαν $ 48 δις το Επίσης, όχι µόνο η Κίνα αλλά και άλλες µικρότερες γειτονικές χώρες, όπως η Ινδονησία, Μαλαισία και Ταϊλάνδη καταφέρνουν να προσελκύουν υψηλότερες ποσότητες ΞΑΕ από την Ινδία. Σύµφωνα µε την Τράπεζα της Ινδίας, αυτό 12 OIKONOMIKO E TIO

13 αποδίδεται στην παρουσία ακόµη πολύπλοκων νοµοθετικών διατάξεων, στην ανεπάρκεια φυσικής και νοµοθετικής υποδοµής και, τέλος, στην εγχώρια νοοτροπία αρνητικής εν γένει στάσης, έναντι των πολυεθνικών εταιριών. Η ανάπτυξη των Υπηρεσιών: Η Ινδία στην υψηλή τεχνολογία Γενικά, ο τοµέας της υψηλής τεχνολογίας και πληροφορικής διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο και στις συνολικές εξαγωγές της Ινδίας. Ο κλάδος που παρουσιάζει αξιόλογη ανάπτυξη τα τελευταία έτη είναι αδιαµφισβήτητα ο κλάδος των Υπηρεσιών, µε µέσο ετήσιο ρυθµό για την περίοδο ,5% έναντι 5,8% της βιοµηχανίας και 3,1% της γεωργίας. Ειδικότερα, η µεγάλη αύξηση των εξαγωγών υπηρεσιών, που προαναφέρθηκε, οφείλονται κυρίως στις εξαγωγή λογισµικού και άλλων προϊόντων υψηλής τεχνολογίας. Η αξία των εξαγωγών λογισµικών πακέτων ανήλθε το 2001/2002 στα $ 7 δις, έναντι µόλις $ 0,3 δις το Ειδικότερα, η κατηγορία των επιχειρηµατικών υπηρεσιών αυξάνεται µε ρυθµούς άνω του 20% ετησίως. Παρόλα αυτά, η συµβολή των τοµέων αυτών στο σύνολο των υπηρεσιών παραµένει σχετικά χαµηλή, καθώς ξεκίνησε από πολύ χαµηλή βάση, µε την προοπτική, όµως, να συνεχίσει τους υψηλούς ρυθµούς ανάπτυξης και στα επόµενα χρόνια. Γενικά, ο τοµέας της υψηλής τεχνολογίας και πληροφορικής διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο και στις συνολικές εξαγωγές της Ινδίας. Οι λοιπές εξαγωγές υπηρεσιών της Ινδίας (εκτός των εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας και πληροφορικής) παρουσιάζουν ελαφρώς υψηλότερο ρυθµό αύξησης από την κατηγορία των αγαθών ( ιάγραµµα 7). Το 2001/2002 οι εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας ανέρχονταν στο 37% των συνολικών εξαγωγών. Σε σχέση µε το σύνολο όλων των εξαγωγών, οι εξαγωγές της υψηλής τεχνολογίας, καταλαµβάνουν µερίδιο της τάξης του 12%. Οι λόγοι που οδήγησαν στη ραγδαία αύξηση του κλάδου υψηλής τεχνολογίας στην Ινδία εστιάζονται στα εξής: Στη διαµόρφωση ενός πρόσφορου περιβάλλοντος µε ευνοϊκές νοµοθετικές ρυθ- µίσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις και απαλλαγές αποσκοπώντας στην προσέλκυση επενδύσεων. Στη δηµιουργία έργων υποδοµής, όπως µεγάλων τεχνολογικών πάρκων στα οποία παρέχονται οι αναγκαίες υποστηρικτικές υπηρεσίες. IA PAMMA 7 ÓıÂÛË Í ÁˆÁÒÓ πó ( Í ÁˆÁ ÀappleËÚÂÛÈÒÓ %) 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0, Í ÁˆÁ ÀappleËÚÂÛÈÒÓ (À ËÏ Â ÓÔÏÔÁ ) Πηγή: ΙΜF Í ÁˆÁ ÀappleËÚÂÛÈÒÓ ÂÎÙfi À ËÏ Â ÓÔÏÔÁ 13 OIKONOMIKO E TIO

14 Πολλές µεγάλες πολυεθνικές εταιρίες προτίµησαν τις περιοχές της Ινδίας και µετέφεραν τµήµατα των δραστηριοτήτων τους, όπως back office, µεγάλης κλίµακας τηλεφωνικά κέντρα, ανάλυση και διάδοση δεδοµένων και άλλες δραστηριότητες. Μεταξύ αυτών των εταιριών συγκαταλέγονται οι IBM, Microsoft, General Electric, Nortel και άλλες. Στη µεγάλη προσφορά εξειδικευµένων επαγγελµατιών µε υψηλό επίπεδο παιδείας και εκπαίδευσης σε θέµατα τεχνολογίας. Περίπου άτοµα αποφοιτούν ετησίως από τις ανώτατες τεχνολογικές σχολές της Ινδίας. Στο χαµηλό συγκριτικά εργατικό κόστος, που ανέρχεται µόλις στο 1/10 του αντίστοιχου εργατικού κόστους των ΗΠΑ. Στο µεγάλο αριθµό Ινδών της διασποράς που ανέρχονται στα 20 εκατ. (2,5 εκατ. στην Βόρεια Αµερική) και πολλοί κατέχουν διοικητικές θέσεις επηρεάζοντας τις επενδυτικές αποφάσεις. Στην παροχή κινήτρων και φορολογικών απαλλαγών για νέες εταιρίες στο χώρο της υψηλής τεχνολογίας και, τέλος, Στον ικανό αριθµό ατόµων που οµιλούν άπταιστα την αγγλική. Πολλές µεγάλες πολυεθνικές εταιρίες προτίµησαν τις περιοχές της Ινδίας για τους ανωτέρω λόγους και µετέφεραν τµήµατα των δραστηριοτήτων τους, όπως back office, µεγάλης κλίµακας τηλεφωνικά κέντρα, ανάλυση και διάδοση δεδοµένων και άλλες δραστηριότητες. Μεταξύ αυτών των εταιριών συγκαταλέγονται οι IBM, Microsoft, General Electric, Nortel και άλλες. Όµως το τελευταίο χρόνο η διολίσθηση της τιµής του δολαρίου στις διεθνείς αγορές και ο εντεινόµενος ανταγωνισµός µεταξύ των εγχώριων και πολυεθνικών εταιριών δηµιούργησε προβλήµατα στις εταιρίες υψηλής τεχνολογίας, περιορίζοντας αισθητά τα περιθώρια κέρδους. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται περαιτέρω µε την απόφαση µερικών αµερικανικών πολιτειών, µέσω νοµοθετικής διαδικασίας, να απαγορεύσει τη µεταφορά κυβερνητικών θέσεων εργασίας, στα πλαίσια του outsourcing, στην Ινδία. Συµπεράσµατα Μέχρι το 1980 η Ινδία αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγµα χώρας όπου βασικό στοιχείο της στρατηγικής οικονοµικής ανάπτυξης που ακολουθούσε ήταν ο προστατευτισµός (από τον διεθνή ανταγωνισµό) και ο εκτεταµένος κρατικός παρεµβατισµός στην οικονοµία. Αποτέλεσµα αυτής της στρατηγικής ήταν η περιορισµένη ανάπτυξη της οικονοµίας, λόγω παντελούς αδυναµίας αξιοποίησης των συγκριτικών της πλεονεκτηµάτων, έλλειψης προόδου στην προσπάθεια επίλυσης του πιεστικού προβλήµατος της φτώχειας που ταλανίζει τη χώρα, και των συνεχών κρίσεων στα δηµόσια οικονοµικά και στο ισοζύγιο πληρωµών. Από το 1980 και ιδιαίτερα από τις αρχές της 10-ετίας του 1990 η στρατηγική οικονοµικής ανάπτυξης της Ινδίας άλλαξε δραστικά µεταφέροντας την έµφαση από τον άκρατο κρατικό παρεµβατισµό και τον προστατευτισµό, στην ανάπτυξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, στην απελευθέρωση της οικονοµίας και στο άνοιγµα της χώρας στο διεθνή ανταγωνισµό, σε συνδυασµό µε την εφαρµογή µιας µακροοικονοµικής συναλλαγµατικής πολιτικής µε έµφαση στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των εγχωρίως παραγοµένων προϊόντων. Αποτέλεσµα ήταν α) η επίτευξη εξαιρετικά υψηλών ρυθµών ανάπτυξης για δύο συνεχόµενες δεκαετίες µε προοπτική συνέχισης της ανάπτυξης και στο µέλλον, β) η ανάδειξη σηµαντικών παραγωγικών κλάδων στους οποίους η Ινδία κατέχει σηµαντικά συγκριτικά πλεονεκτή- µατα, και µάλιστα όχι µόνο των γνωστών παραδοσιακών κλάδων εντάσεως εργασίας (κλωστοϋφαντουργία, τρόφιµα, χαλυβουργία, χηµικά, κ.λπ.), αλλά και πολ- 14 OIKONOMIKO E TIO

15 Η µεταβολή στη στρατηγική οικονοµικής ανάπτυξης ενισχύει την προοπτική για αύξηση του χαµηλού βιοτικού επιπέδου του τεράστιου πληθυσµού της Ινδίας και για σταδιακή αντιµετώπιση του προβλήµατος της φτώχειας στη χώρα αυτή, παρά το γεγονός ότι τα προβλήµατα που αντιµετωπίζονται σε αυτόν τον τοµέα είναι εξαιρετικά πιεστικά. λών κλάδων υψηλής τεχνολογίας (µηχανογραφικές εφαρµογές, συστήµατα Η/Υ, τηλεπικοινωνίες, κ.ά.) εντάσεως υψηλού επίπεδου εξειδικευµένου προσωπικού, και γ) η σηµαντική βελτίωση του ισοζυγίου πληρωµών (µε πλεονάσµατα όχι µόνο στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αλλά και στο λογαριασµό κεφαλαίων) και η κατακόρυφη αύξηση των συναλλαγµατικών διαθεσίµων της χώρας (µε αποτέλεσµα τη µείωση της εξάρτησης λόγω εξωτερικού χρέους). Η ανωτέρω µεταβολή στη στρατηγική οικονοµικής ανάπτυξης ενισχύει την προοπτική για αύξηση του χαµηλού βιοτικού επιπέδου του τεράστιου πληθυσµού της Ινδίας και για σταδιακή αντιµετώπιση του προβλήµατος της φτώχειας στη χώρα αυτή, παρά το γεγονός ότι τα προβλήµατα που αντιµετωπίζονται σε αυτόν τον τοµέα είναι εξαιρετικά πιεστικά. Η παρατηρούµενη διεύρυνση των δηµοσιονοµικών ελλειµµάτων της χώρας σηµατοδοτεί την ύπαρξη ακόµα σηµαντικών κινδύνων οπισθοδρόµησης που θα µπορούσαν να αποτελέσουν φραγµό για την περαιτέρω αναπτυξιακή πορεία. Οι διαρθρωτικές µεταρρυθµίσεις απαιτείται να συνεχιστούν απρόσκοπτα και θα πρέπει να διαφυλαχθεί η βιωσιµότητα των δηµοσίων οικονοµικών και η ανταγωνιστικότητα προκειµένου η ανάπτυξη να συνεχιστεί και στο µέλλον. Στο µεταξύ, η Ινδία, όπως και η Κίνα, µετά την απελευθέρωση των οικονοµιών τους στο διεθνή ανταγωνισµό έχουν καταστεί ισχυροί ανταγωνιστικοί πόλοι στην παγκόσµια οικονοµία που από τη µια µεριά συµβάλλουν στην παγκόσµια ανάπτυξη, ενώ από την άλλη αποτελούν πηγή κινδύνων για σηµαντικούς παραγωγικούς τοµείς τόσο στις αναπτυγµένες όσο και στις αναπτυσσόµενες οικονοµίες. 15 OIKONOMIKO E TIO

16 À π π ÀƒÀ Àƒø ø : ƒπ ø ø Ãøƒø ƒπ π π Àƒø Εισαγωγή Το µέσο κατά κεφαλή ΑΕΠ των 10 νέων χωρών-µελών δεν υπερβαίνει σήµερα (2004) το 52% του αντίστοιχου της ΕΕ-15. Από την 1η Μαίου 2004 δέκα νέες χώρες (κυρίως της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης) καθίστανται πλήρη µέλη της ΕΕ. Με την ένταξη των νέων χωρών, ο πληθυσµός της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 25 θα είναι αυξηµένος κατά 75,2 εκατ. άτοµα (κατά 20% περίπου) και θα ανέλθει στα 456,2 εκατ. άτοµα, ενώ το συνολικό ΑΕΠ των 10 χωρών δεν θα ξεπερνά το 5% του ΑΕΠ της ΕΕ-25. Το µέσο κατά κεφαλή ΑΕΠ των 10 νέων χωρών-µελών σε µονάδες αγοραστικής δύναµης (ΜΑ ) δεν υπερβαίνει σήµερα (2004) το 52% του αντίστοιχου της ΕΕ-15. π 1 È Ó Â ÒÚ -Ì ÏË ÙË Úˆapple Î ŒÓˆÛË ÏËı ÛÌfi 2002 Î Ù ÎÂÊ Ï ( Î Ù.) ( È ÚÒ) ÙÔ 2004 Û ª : (2000) 15=100 Κύπρος 0,76 9,6 77,6 Σλοβενία 1,99 20,7 70,5 Τσεχία 10,28 65,6 64,8 Μάλτα 0,39 3,7 63,7 Ουγγαρία 10,20 61,3 56,1 Σλοβακία 5,40 22,9 48,6 Λιθουανία 3,70 13,0 45,0 Πολωνία 38,65 180,7 43,6 Εσθονία 1,37 6,1 43,1 Λεττονία 2,42 7,9 38,7 Σύνολο-10 75,2 391,6 51,8 ΕΛΛΑ Α 11,6 141,3 75,0 ΕΕ , ΕΕ , Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Η γεωργική απασχόληση αποτελεί το 22,5% της συνολικής απασχόλησης στις 10 νέες χώρες-µέλη έναντι του 5,1% στις χώρες-µέλη της ΕΕ-15. Επίσης, οι 10 νέες χώρες-µέλη θα αυξήσουν τη συνολική γεωργική έκταση της ΕΕ κατά εκατ. εκτάρια, µε συνέπεια η γεωργική έκταση της ΕΕ-25 να ανέρχεται σε εκατ. εκτάρια. Η γεωργική έκταση αποτελεί το 55,9% της συνολικής έκτασης των 10 νέων χωρών-µελών, έναντι του 41,8% στην ΕΕ- 15. Εξάλλου, η γεωργική παραγωγή αποτελεί το 6,8% του ΑΕΠ των 10-νέων χωρών-µελών, έναντι του 1,7% στην ΕΕ-15. Τέλος, η γεωργική απασχόληση αποτελεί το 22,5% της συνολικής απασχόλησης στις 10νέες χώρες-µέλη έναντι του 5,1% στις χώρες-µέλη της ΕΕ-15. Πάντως, µεταξύ των νέων χωρών µελών υπάρχουν και χώρες (όπως η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία, κ.ά) που διαθέτουν αξιόλογη βιοµηχανική βάση και οι οποίες ελπίζουν να προσελκύσουν σηµαντικές νέες βιοµηχανίες (Ξένες Άµεσες Επενδύσεις) από τις χώρες της ΕΕ OIKONOMIKO E TIO

17 Για τις νέες χώρες η ένταξη στην ΕΕ αποτελεί την ισχυρότερη εγγύηση για την εγκαθίδρυση οικονοµιών ελεύθερης αγοράς, για την ενίσχυση των δηµοκρατικών θεσµών και για την παγίωση του καθεστώτος του νόµου και της τάξης, και για την επίτευξη µιας σταθερής πορείας ανάπτυξης και σύγκλισης στα επίπεδα οικονοµικής ευηµερίας των χωρών της ΕΕ-15. Μακροοικονοµικές επιπτώσεις στις νεοεισερχόµενες χώρες. Στο βαθµό που κάποιες από αυτές τις χώρες θα τεθούν σε αξιόπιστη πορεία σύγκλισης των νοµισµατικών τους µεγεθών µε τα αντίστοιχα των χωρών της ΕΕ, µε στόχο την ένταξή τους στη Ζώνη του Ευρώ (ΖτΕ), θα δηµιουργηθούν πιθανότατα ελκυστικές ευκαιρίες κερδών από την πτωτική πορεία του πληθωρισµού και των επιτοκίων τους. Σηµειώνεται ότι οι 8 από τις 10 νεοεισερχόµενες χώρες είχαν οικονοµίες που λειτουργούσαν µέχρι το 1989 κάτω από κοµµουνιστικά καθεστώτα και έχουν αφιερώσει τα τελευταία 15 χρόνια στην προσπάθειά τους για µετατροπή των οικονοµιών τους σε οικονοµίες της αγοράς και µάλιστα για την εισαγωγή και σταδιακή εφαρµογή του θεσµικού και οργανωτικού πλαισίου που διέπει τις επί µέρους αγορές και κλάδους της ΕΕ. Για τις χώρες αυτές η ένταξη στην ΕΕ αποτελεί την ισχυρότερη εγγύηση για την εγκαθίδρυση οικονοµιών ελεύθερης αγοράς, για την ενίσχυση των δηµοκρατικών θεσµών και για την παγίωση του καθεστώτος του νόµου και της τάξης. Αποτελεί την ισχυρότερη εγγύηση για την επίτευξη µιας σταθερής πορείας ανάπτυξης των οικονοµιών των νέων χωρών µελών και σύγκλισής τους στα πολύ υψηλότερα επίπεδα οικονοµικής ευηµερίας των χωρών της ΕΕ-15. Όµως, η παγίωση των νέων θεσµών και µηχανισµών λειτουργίας των νέων οικονοµιών, όπως απαιτείται από το αυστηρό ανταγωνιστικό περιβάλλον της ΕΕ, δεν εξασφαλίζεται χωρίς την ανάγκη επίλυσης σηµαντικών προβληµάτων. Τα τελευταία δύο χρόνια έχουν σηµειωθεί συνθήκες οπισθοδρόµησης τόσο στην πορεία της δηµοσιονοµικής προσαρµογής σε ορισµένες από αυτές τις χώρες, όσο και στην πορεία σταθεροποίησης και ανάπτυξης των οικονοµιών αυτών, όπως απαιτείται για την επίτευξη της αναγκαίας ονοµαστικής και πραγ- µατικής σύγκλισης στις οικονοµίες των χωρών της ΕΕ-15. Όσον αφορά τις επιπτώσεις στις νεοεισερχόµενες χώρες από την ένταξή τους στην ΕΕ µπορούν να σηµειωθούν περιληπτικά τα ακόλουθα. Ο ρυθµός αύξησης του ΑΕΠ αυτών των χωρών αναµένεται να επιταχυνθεί. Ήδη κατάφεραν τα τελευταία χρόνια να σηµειώσουν ρυθµούς ανάπτυξης υψηλότερους από τους αντίστοιχους των χωρών της ΕΕ, λόγω και της προοπτικής για ένταξή τους στην ΕΕ από το Ο ρυθµός αυτός ανήλθε στο 3,5% κατά µέσο όρο το 2003 και αναµένεται να επιταχυνθεί µετά την ένταξη και να φτάσει το 4,0% το 2004 και το 4,2% το 2005, έναντι αντίστοιχων ρυθµών της ΕΕ-15 0,8% το 2003, 2,0% το 2004 και 2,4% το Η αύξηση της εµπιστοσύνης των επενδυτών προς τις οικονοµίες αυτών των χωρών αναµένεται να συµβάλει αφενός στην αύξηση της εισροής κεφαλαίων τόσο µε τη µορφή των Ξένων Άµεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ), όσο και µε τη µορφή των επενδύσεων χαρτοφυλακίου και αφετέρου στην έναρξη µιας πορείας µείωσης των εγχώριων επιτοκίων. Ειδικότερα, στο βαθµό που κάποιες από αυτές τις χώρες θα τεθούν σε αξιόπιστη πορεία σύγκλισης των νοµισµατικών τους µεγεθών µε τα αντίστοιχα των χωρών της ΕΕ, µε στόχο την ένταξή τους στη Ζώνη του Ευρώ (ΖτΕ) σε κάποια περίοδο µετά το 2007, θα δηµιουργηθούν πιθανότατα ελκυστικές ευκαιρίες για αποκόµιση κερδών από την πτωτική πορεία του πληθωρισµού και των επιτοκίων τους. Η αναµενόµενη πτωτική πορεία των επιτοκίων (λόγω της σταδιακής µείωσης των περιθωρίων που υπάρχουν σήµερα για την κάλυψη του συναλλαγµατικού και του πιστωτικού κινδύνου) θα συµβάλλει στην περαιτέρω αύξηση της πιστωτικής επέκτασης µε συνέπεια την αύξηση της κατανάλωσης και των επενδύσεων και την ενίσχυση των ρυθµών ανάπτυξης (όπως συνέβη και στην Ελλάδα στην περίοδο ). Τα τελευταία χρόνια έχει ήδη υπάρξει σηµαντική σύγκλιση του κατά κεφαλή εισοδήµατος των 10 νέων χωρών προς 17 OIKONOMIKO E TIO

18 το µέσο όρο της ΕΕ-15, η οποία αναµένεται να συνεχιστεί σταδιακά και µετά το Αλλά η αυξηµένη εγχώρια ζήτηση και οι µεγάλες εισροές κεφαλαίων αναµένεται να συµβάλλουν στην περαιτέρω αύξηση των ελλειµµάτων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αυτών των χωρών (Πίνακας 2). Τα ελλείµµατα στο ισοζύγιο αυτό θα γίνει δυνατό να χρηµατοδοτηθούν στα πρώτα χρόνια από τις αυξη- µένες καθαρές εισροές κεφαλαίων, όπως προαναφέρθηκε, αλλά στη συνέχεια θα πρέπει να εφαρµοστούν πολιτικές για αποκατάσταση µιας πιο στέρεας ισορροπίας στο ισοζύγιο πληρωµών που θα συµβάλλει στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των εγχώριων προϊόντων και στη µεσοµακροχρόνια ανάπτυξη των νέων χωρών µέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση αρχικά και στη ΖτΕ στη συνέχεια. π 2 πûô ÁÈÔ ÙÚÂ Ô ÛÒÓ Û Ó ÏÏ ÁÒÓ ÙˆÓ Ó ˆÓ ˆÚÒÓ-ÌÂÏÒÓ ÙË Η διαδικασία σύγκλισης των µισθών ανά ώρα στις νεο-εισερχόµενες χώρες στα επίπεδα που επικρατούν στις χώρες της ΕΕ-15, αν επιταχυνθεί πέραν του ρυθµού αύξησης της παραγωγικότητας, θα οδηγήσει σε σηµαντικές απώλειες ανταγωνιστικότητας (όπως ήδη έχει συµβεί στις περισσότερες από τις νεο-εισερχόµενες χώρες στην περίοδο ). Κύπρος -4,4% -3,7% -3,5% Σλοβενία 0,2% -0,5% -0,6% Τσεχία -6,5% -6,8% -6,6% Μάλτα -3,4% -4,3% -3,9% Ουγγαρία -5,7% -5,4% -5,1% Σλοβακία -0,9% -2,5% -4,0% Λιθουανία -6,1% -6,2% -5,9% Πολωνία -2,0% -2,3% -2,8% Εσθονία -13,7% -11,5% -9,1% Λεττονία -9,1% -10,1% -10,9% Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Economic Forecasts, Spring 2004 Η αυξηµένη εγχώρια ζήτηση και οι µεγάλες εισροές κεφαλαίων αναµένεται να συµβάλλουν στην επίτευξη υψηλών ρυθµών αύξησης της εγχώριας δαπάνης η οποία κατευθύνεται κατά ένα σηµαντικό µέρος σε αγαθά και υπηρεσίες που δεν είναι εµπορεύσιµα µε το εξωτερικό (και δεν απειλούνται από τον διεθνή ανταγωνισµό). Αυτό ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις στους τοµείς που παράγουν διεθνώς µη εµπορεύσιµα προϊόντα, µε πιο σηµαντικό την αγορά εργασίας. Η διαδικασία σύγκλισης των µισθών ανά ώρα στις νεο-εισερχόµενες χώρες στα επίπεδα που επικρατούν στις χώρες της ΕΕ-15, αν επιταχυνθεί πέραν του ρυθµού αύξησης της παραγωγικότητας, θα οδηγήσει σε απώλειες ανταγωνιστικότητας (όπως ήδη έχει συµβεί στις περισσότερες από τις νεοεισερχόµενες χώρες στην περίοδο ). Οι εισροές κεφαλαίων από το εξωτερικό και η αυξηµένη πιστωτική επέκταση στο εσωτερικό (υπό την επίδραση της σταδιακής µείωσης του κόστους του χρήµατος) διευκολύνουν την αύξηση των µισθολογικών αµοιβών µε υψηλότερο ρυθµό από την αύξηση της παραγωγικότητας, θέτοντας τις βάσεις για την ανατίµηση της πραγµατικής ισοτιµίας 18 OIKONOMIKO E TIO

19 των εγχώριων νοµισµάτων µε βάση το σχετικό κόστος εργασίας ανά µονάδα προϊόντος (REERULC), ιδιαίτερα σε ένα καθεστώς όπου η ονοµαστική συναλλαγµατική ισοτιµία του εγχώριου νοµίσµατος είναι σταθεροποιηµένη ή υφίσταται πιέσεις για ανατίµηση. Το παράδειγµα των χωρών Ιρλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα αποδεικνύει ότι το κύριο µέρος της πραγµατικής σύγκλισης των οικονοµιών τους µετά την ένταξη στη ΖτΕ, επετεύχθη όταν σηµειώθηκαν υψηλοί ρυθµοί αύξησης της παραγωγικότητας, λόγω των διαρθρωτικών προσαρµογών και της εφαρµογής πολιτικών ενίσχυσης της προσφοράς, όπως φορολογικές περικοπές, ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας, επενδύσεις σε οικονοµική υποδοµή και σε ανθρώπινο κεφάλαιο κ.λπ. Η δηµοσιονοµική και η εισοδηµατική πολιτική στις νεοεισερχόµενες χώρες θα πρέπει να επιστρατευθούν ώστε να συµβάλλουν στον περιορισµό της εγχώριας ζήτησης και των ελλειµµάτων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, για να γίνει δυνατή η συγκράτηση της ανταγωνιστικότητας σε επίπεδα που να ευνοεί την εγχώρια παραγωγική δραστηριότητα και τις επενδύσεις και την ανάπτυξη της χώρας στη µεσοµακροχρόνια περίοδο. Το παράδειγµα των χωρών Ιρλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα δείχνει ότι το κύριο µέρος της πραγµατικής σύγκλισης των οικονοµιών τους µετά την ένταξή στη ΖτΕ επετεύχθη όταν σηµειώθηκαν υψηλοί ρυθµοί αύξησης της παραγωγικότητας λόγω των διαρθρωτικών προσαρµογών που τέθηκαν σε ισχύ κυρίως στη δεκαετία του 1990 και της εφαρµογής πολιτικών ενίσχυσης της προσφοράς, όπως φορολογικές περικοπές στον τοµέα των επιχειρήσεων, ελαστικοποίηση της αγοράς εργασίας, επενδύσεις σε οικονοµική υποδοµή και σε ανθρώπινο κεφάλαιο κ.λπ. Η σύγκλιση δεν επιτυγχάνεται (αλλά µάλλον υπονοµεύεται) µε την πρόσκαιρη αύξηση των µισθολογικών αµοιβών µε ρυθ- µούς υψηλότερους από την παραγωγικότητα και από τους αντίστοιχους στην ΕΕ-15. Οι επιπτώσεις της οικονοµικής πολιτικής στην ανταγωνιστικότητα (όπως αυτή µετριέται µε την REERULC), αποτελούν αναµφισβήτητα τον πιο σπουδαίο παράγοντα που θα προσδιορίσει τις ροές εµπορίου µεταξύ των νεο-εισερχό- µενων χωρών και των χωρών της ΕΕ-15. Η σηµασία των οποιονδήποτε µειώσεων σε δασµούς ή ποσοτικούς περιορισµούς σε συγκεκριµένα προϊόντα, µε την ένταξη των 10 νέων χωρών στην ΕΕ, περιορίζεται στους συγκεκριµένους κλάδους τους οποίους αφορούν αυτοί οι δασµοί και περιορισµοί, ενώ η σηµασία τους σε µακροοικονοµικό επίπεδο υπερ-αντισταθµίζεται από τις µεταβολές στην πραγµατική συναλλαγµατική ισοτιµία των εγχώριων νοµισµάτων µε βάση το κόστος εργασίας που αποτελεί τον βασικό δείκτη της εξέλιξης της ανταγωνιστικότητας για τις χώρες µέσα στην ΕΕ. Βλέπε επίσης το επόµενο άρθρο του ελτίου όπου αναφέρεται στις επιπτώσεις από την ένταξη των νέων χωρών στη Γερµανία που είναι η χώρα ευρισκόµενη πιο κοντά σε αυτές τόσο όσον αφορά την απόσταση όσο και το θεσµικό πλαίσιο και την νοοτροπία. Σχετικά µε τα ανωτέρω, σηµαντικά θέµατα που απασχολούν τους αναλυτές, µε την ένταξη των 10 νέων χωρών στην ΕΕ είναι: Πρώτον, η εκτίµηση της πιο πιθανής ηµεροµηνίας ένταξης της κάθε µιας από αυτές τις χώρες στη ΖτΕ. εύτερον, η εκτίµηση της ακριβούς ισοτιµίας µετατροπής των νοµισµάτων τους σε Ευρώ κατά την ένταξή τους στη ΖτΕ. Όσον αφορά την ένταξη των νέων χωρών στη ΖτΕ, είναι αποδεκτό ότι ο αξιόπιστος προσδιορισµός µιας σχετικά σύντοµης ηµεροµηνίας ένταξης θα µπορούσε να βοηθήσει την προσπάθεια για επίτευξη προόδου στον τοµέα της 19 OIKONOMIKO E TIO

20 Οι 8 χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΚΑΕ) που εισέρχονται στην ΕΕ διαθέτουν εκτεταµένη προσφορά εργασίας σχετικά χαµηλού κόστους, όπου, λόγω του υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης, ο µέσος εργαζόµενος διαθέτει προσόντα υψηλότερου επιπέδου από τον αντίστοιχο εργαζόµενο στις αναπτυσσόµενες χώρες. Συγκριτικά πλεονεκτήµατα των νέων χωρών της ΕΕ-25 Πρώτον, διαθέτουν εκτεταµένη προσφορά εργασίας σχετικά χαµηλού κόστους, ενώ ο µέσος εργαζόµενος διαθέτει προσόντα υψηλότερου επιπέδου από τον αντίστοιχο εργαζόµενο στις περισσότερες αναπτυσσόµενες χώρες. εύτερον, βρίσκονται σε σηµαντική εγγύτητα µε τις βιοµηχανίες και τις αγορές των αναπτυγµένων χωρών της Ευρώπης. δηµοσιονοµικής προσαρµογής. Όµως, η Συνθήκη του Μάαστριχ απαιτεί την επίτευξη ουσιαστικής δηµοσιονοµικής προσαρµογής πριν από την ένταξη στη ΖτΕ. Από την άλλη µεριά, µια µεγαλύτερη διολίσθηση των νοµισµάτων αυτών των χωρών έναντι του Ευρώ θα µπορούσε να συµβάλλει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων που παράγουν πριν από την ένταξη (αυτό γίνεται τα τελευταία χρόνια σε χώρες όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία). Όµως, η προοπτική µιας µεγάλης ή µιας συνεχόµενης διολίσθησης αυξάνει το συναλλαγµατικό κίνδυνο στην τρέχουσα περίοδο και συµβάλλει στη διαµόρφωση των (µακροχρόνιων) επιτοκίων σε σχετικά υψηλά επίπεδα αποµακρύνοντας την ένταξη. Στην παρούσα φάση οι 10 νεοεισερχόµενες χώρες θα πρέπει να καταβάλλουν ιδιαίτερη προσπάθεια προκειµένου να µπουν στη διαδικασία υλοποίησης των κριτηρίων του Μάαστριχ σε σταθερή βάση, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να επιδιώξουν έγκαιρα την ένταξή τους στο ΜΣΙ ΙΙ του ΕΝΣ, που και αυτό θα αποτελέσει κριτήριο για την αποδοχή της ένταξής τους στη ΖτΕ. Οι 8 χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΚΑΕ) που εισέρχονται στην ΕΕ έχουν ορισµένα αξιόλογα συγκριτικά πλεονεκτήµατα που µπορούν να τις βοηθήσουν για την επίτευξη µιας δυναµικής αναπτυξιακής παρουσίας µε την πλήρη ένταξή τους στην ΕΕ-25. Τα πλεονεκτήµατα αυτά είναι τα ακόλουθα: Πρώτον, διαθέτουν εκτεταµένη προσφορά εργασίας σχετικά χαµηλού κόστους, όπου, λόγω του υψηλού επιπέδου εκπαίδευσης, ο µέσος εργαζόµενος διαθέτει προσόντα υψηλότερου επιπέδου από τον αντίστοιχο εργαζόµενο στις περισσότερες αναπτυσσόµενες χώρες. Σύµφωνα µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το ανά ώρα κόστος εργασίας στη Σλοβακία (που είναι χώρα µε µεγάλη επιτυχία στην προσέλκυση ΞΑΕ στον τοµέα της µεταποιητικής βιοµηχανίας), διαµορφωνόταν το 2000 στο 15% του µέσου όρου της ΕΕ-15 (Financial Times April 27, 2004). Η παραγωγικότητα της εργασίας είναι επίσης χαµηλότερη, αν θεωρηθεί η οικονο- µία ως σύνολο. Όµως, αυτό δεν συµβαίνει απαραίτητα στα σύγχρονα εργοστάσια που κτίζονται µε ΞΑΕ (όπως, π.χ., το εργοστάσια αυτοκινήτων της Volkswagen στη Σλοβακία, που συνδυάζει υψηλού επιπέδου management και εντελώς σύγχρονη τεχνολογία µε την εγχώρια εργασία χαµηλού κόστους και επιτυγχάνει εξαιρετικά αποτελέσµατα). εύτερον, βρίσκονται σε σηµαντική εγγύτητα µε τις βιοµηχανίες και τις αγορές των αναπτυγµένων χωρών της Ευρώπης. Αυτό επιτρέπει σε πολλές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστηµένες στις αναπτυγµένες χώρες της ΕΕ να αποφασίζουν εύκολα την εγκατάσταση παραγωγικών µονάδων στις γειτονικές νέες χώρες µέλη της ΕΕ και ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις αυτοκινήτων, τροφίµων και ποτών, ετοίµων ενδυµάτων ή άλλων ειδών παραδοσιακών κλάδων των αναπτυγµένων χωρών να αναθέτουν τα τελικά στάδια της παραγωγής των προϊόντων τους σε επιχειρήσεις χαµηλού εργατικού κόστους στις χώρες ΚΑΕ. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι χώρες ΚΑΕ είχαν αποφασιστική συµµετοχή στις συγχωνεύσεις και εξαγορές (M&A) στον τοµέα των τροφίµων κατά το 2003, όπου οι µεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου στις χώρες της ΕΕ-15 ελκύονται από τις αντίστοιχες επιχειρήσεις στις χώρες ΚΑΕ λόγω του χαµηλού κόστους εξαγοράς των εγχώριων επιχειρήσεων και των µεγάλων δυνατοτήτων ανάπτυξης της 20 OIKONOMIKO E TIO

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008

Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008 Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Οκτώβριο του 2012 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα το οποίο διαµορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία

Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Σύμφωνα με το πιο πρόσφατο ενημερωτικό δελτίο του αρμόδιου Υπουργείου Οικονομικών (web: http://www.minfin.bg/en/page/542) και τα ενημερωμένα στατιστικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Jägerstr. 54-55, D-10117 Berlin Tel. 030-20626 333, Fax 030-2360 99 20 E-mail: ecocom-berlin@mfa.gr, wirtschaft@griechische-botschaft.de

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΚΟΤΙΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΙΕΘΝΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ, ΕΞΑΓΩΓΕΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΕΞΟ ΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ρ Κων. Λυµπερόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ Ι ΡΥΜΑΤΑ Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010. Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010. Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 Οκτωβρίου 2010 Θέμα: Ισοζύγιο Πληρωμών: ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Αύγουστο του 2010 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διαμορφώθηκε σε 259 εκατ.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

1 Δεκεµβρίου 2012: Ωριµάζει, λήγει, οµόλογο αξίας 250 εκατοµµυρίων Ευρώ.

1 Δεκεµβρίου 2012: Ωριµάζει, λήγει, οµόλογο αξίας 250 εκατοµµυρίων Ευρώ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΠΟΥ ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΕ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΝΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΣΤΙΣ 26 27 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2012 Α. Οι δόσεις θα καταβληθούν στις 13 Δεκεµβρίου 2012. Οι δόσεις που θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για το έτος που έληξε στις 31 εκεµβρίου 2010 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για το έτος που έληξε στις 31 εκεµβρίου 2010 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για το έτος που έληξε στις 31 εκεµβρίου 2010 25 Φεβρουαρίου 2011 1. ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Βασικά oικονοµικά στοιχεία εκ-10 εκ-09 Μεταβολή '000 '000 % Σύνολο καθαρών εσόδων

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Οικονοµικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διµερών οικονοµικών και εµπορικών σχέσεων, κατά το α 6µηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία)

ΘΕΜΑ : Οικονοµικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διµερών οικονοµικών και εµπορικών σχέσεων, κατά το α 6µηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία) ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ EMBASSY OF GREECE IN SOFIA OFFICE FOR ECONOMIC & COMMERCIAL AFFAIRS Evlogi Georgiev 103, Sofia 1504, Bulgaria, tel.: (003592) 9447959,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 27 Αυγούστου 2015 Αποτελέσµατα Β Τριµήνου / Α Εξαµήνου 2015 Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης Ο Όµιλος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. Κεφάλαιο 1 Η Μακροοικονοµική Επιστήµη 1.1. Μικροοικονοµική και Μακροοικονοµική 1.2. Μακροοικονοµικά Υποδείγµατα 1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 19 Φεβρουαρίου 2014. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: εκέµβριος 2013. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών. εκέµβριος 2013

Αθήνα, 19 Φεβρουαρίου 2014. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: εκέµβριος 2013. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών. εκέµβριος 2013 Αθήνα, 19 Φεβρουαρίου 2014 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: εκέµβριος 2013 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών εκέµβριος 2013 Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα 215 εκατ. ευρώ, σχεδόν το µισό εκείνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27)

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Η άμεση και πλήρης ανακεφαλαιοποίηση της Eurobank από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κατά 5,8δισ. αποκαθιστά την κεφαλαιακή βάση της Τράπεζας με pro-forma δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του ιοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου κ. Χρ. Χριστοδούλου στον Οδηγό Επιχειρήσεων Κύπρου Ελλάδας 207

Συνέντευξη του ιοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου κ. Χρ. Χριστοδούλου στον Οδηγό Επιχειρήσεων Κύπρου Ελλάδας 207 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Συνέντευξη του ιοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου κ. Χρ. Χριστοδούλου στον Οδηγό Επιχειρήσεων Κύπρου Ελλάδας 207 Ερ.: Ποια είναι τα τελευταία στοιχεία για τις επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07 Ιούλιος 2013 Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Σύνοψη Μελέτης Η Ελλάδα είναι μια χώρα ιδιαίτερα εξαρτημένη από το

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2015 και η Ελλάδα

Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2015 και η Ελλάδα 1 Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2015 και η Ελλάδα 1.1. Επισκόπηση διεθνών εξελίξεων και προοπτικών 1 Ο ρυθμός αύξησης της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας, αφού διατηρήθηκε μέτριος και

Διαβάστε περισσότερα

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών

- Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών - Εξέλιξη βασικών μακροοικονομικών δεικτών Σύμφωνα με προσωρινά στοιχεία, το δ τρίμηνο 2014, το βουλγαρικό ΑΕΠ ενισχύθηκε κατά 1,3% σε ετήσια βάση και κατά 0,4% σε τριμηνιαία βάση. Σε ό,τι αφορά το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα του α τριµήνου

Τα αποτελέσµατα του α τριµήνου Τα αποτελέσµατα του α τριµήνου O Όµιλος της ΕΤΕ παρουσίασε καθαρά κέρδη για έκτο συνεχόµενο τρίµηνο τα οποία ανήλθαν σε 181 εκατ. κατά το α τρίµηνο 2014, σε σχέση µε κέρδη 27 εκατ. το α τρίµηνο 2013. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς

Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς Οι Προοπτικές Ανάπτυξης της Ασφαλιστικής Αγοράς Του Μιλτιάδη Νεκτάριου, Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Πρόεδρος INTERNATIONAL LIFE AEAZ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ, Ημερίδα, 5 Μαρτίου 2014. Η Επίδραση της Ιδιωτικής

Διαβάστε περισσότερα

11256/12 IKS/nm DG G1A

11256/12 IKS/nm DG G1A ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 6 Ιουλίου 2012 (OR. en) 11256/12 UEM 211 ECOFIN 585 SOC 562 COMPET 430 ENV 526 EDUC 203 RECH 266 ENER 295 ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Θέµα: ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΜΗΝΙΑ ΠΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΜΗΝΙΑ ΠΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Βασικά oικονοµικά στοιχεία Ιουν-08 Ιουν-07 Μεταβολή '000 '000 % Σύνολο καθαρών εσόδων 149.660 163.075 (8%) Σύνολο εξόδων 78.363 77.649 1% Μερίδιο από συνδεδεµένη εταιρεία -- 1.575

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Γκλαβέρη Αναστασία Μάιος 2006 Σκοπός n Σκοπός μας στην παρούσα διπλωματική εργασία είναι να διερευνήσουμε θέματα που σχετίζονται με την ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. n

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Παρά την υφιστάµενη κρίση, οι κλάδοι τροφίµων και ποτών είναι κερδοφόροι και µε συνεχή ανάπτυξη.

Παρά την υφιστάµενη κρίση, οι κλάδοι τροφίµων και ποτών είναι κερδοφόροι και µε συνεχή ανάπτυξη. Θεσσαλονίκη, 2 Νοεµβρίου 2009 Κυρίες και Κύριοι, Οι κλάδοι τροφίµων και ποτών από τους σηµαντικότερους κλάδους της οικονοµικής δραστηριότητας - αποτέλεσαν για σειρά ετών σηµείο αναφοράς της παραγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα 1 Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα Αλεξιάδης, Σ. (Ph.d. in Regional Economics) Κοκκίδης, Σ. (Πτυχιούχος Στατιστικής) Σπανέλλης, Λ. (MSc στην Στατιστική) * Εισαγωγή Ο αγροτικός τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ)

Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) Το βελγικό ΑΕΠ αντιπροσωπεύει το 2,9% του συνολικού ΑΕΠ της Ε.Ε., το 4% του ΑΕΠ της ευρωζώνης και το 0,97% του ΑΕΠ του ΟΟΣΑ (στοιχεία 2014). Το Βέλγιο είναι ένας σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση του ΚΕΠΠ με θέμα : «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Αίθουσα Παλαιάς Βουλής Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2009 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση μετέχω στη σημερινή συζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

EIB AT 50 Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2008

EIB AT 50 Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2008 EIB AT 50 Αθήνα, 11 Νοεμβρίου 2008 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ Π. ΣΑΚΕΛΛΑΡΗ - ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Κύριε Υπουργέ, Κυρίες και κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά σας καλωσορίζω σήμερα στην εκδήλωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24 ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Μικροοικονομική Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική Θέμα 3ο (κληρώθηκε) α) Ποια μέσα διαθέτει η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Φορολογική μεταρρύθμιση: Φορολογική Διοίκηση και Κοινωνικό περιβάλλον

Φορολογική μεταρρύθμιση: Φορολογική Διοίκηση και Κοινωνικό περιβάλλον Φορολογική μεταρρύθμιση: Φορολογική Διοίκηση και Κοινωνικό περιβάλλον Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών 28-11-2012 1 Μέτρα ή μεταρρύθμιση Στην περίοδο της μεταπολίτευσης έγινε μια ουσιαστική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

: Οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διμερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων, κατά το α 6μηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία)

: Οικονομικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διμερών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων, κατά το α 6μηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία) ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ EMBASSY OF GREECE IN SOFIA OFFICE FOR ECONOMIC & COMMERCIAL AFFAIRS Evlogi Georgiev 103, Sofia 1504, Bulgaria, tel.: (003592) 9447959,

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Κεφαλαιακή Επάρκεια: Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας διαμορφώνεται στο 8,1% μετά την καταβολή από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κεφαλαιακής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Οι εξαγωγές αποτελούν το «κλειδί» για την αναθέρµανση της ελληνικής οικονοµίας. Με δεδοµένη την αδυναµία της εγχώριας αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ Α.Β.Ε.

ΕΚ ΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ Α.Β.Ε. ΕΚ ΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ Α.Β.Ε. Στα πλαίσια της συµµετοχής της MERIT Α.Χ.Ε.Π.Ε.Υ. στη δηµόσια εγγραφή της Εκδοτικός Οργανισµός Λιβάνη Α.Β.Ε. στο Χ.Α.Α, σας αποστέλλουµε πληροφοριακό υλικό σχετικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Εγχώριας Χρηματιστηριακής Αγοράς. Ανδρέας Κωνσταντίνου Υπεύθυνος Τμήματος Έρευνας και Ανάλυσης

Ανασκόπηση Εγχώριας Χρηματιστηριακής Αγοράς. Ανδρέας Κωνσταντίνου Υπεύθυνος Τμήματος Έρευνας και Ανάλυσης Τμήμα Έρευνας & Ανάλυσης Ανασκόπηση Εγχώριας Χρηματιστηριακής Αγοράς Ανδρέας Κωνσταντίνου Υπεύθυνος Τμήματος Έρευνας και Ανάλυσης 4 Οκτωβρίου 2006 1 Πίνακας Περιεχομένων i. Ανασκόπηση Χρηματιστηρίου Αξιών

Διαβάστε περισσότερα

και Πολιτική Απασχόλησης

και Πολιτική Απασχόλησης Αγορά Εργασίας και Πολιτική Απασχόλησης Μαρίνα Ρήγου Παπαμηνά Παρατηρητήριο Αγοράς Εργασίας, Τμήμα Εργασίας, ΥΕΠΚΑ Οργανόγραμμα Τμήματος Τμήμα Εργασίας Υπηρεσία Αλλοδαπών Συντονισμός ΔΥΑ, Μηχανογραφική

Διαβάστε περισσότερα

IT Consulting; 3,1% Development and Integration; 4,1% Outsourcing; 2,3% Business Consulting; 73,5% Other Services; 17,0%

IT Consulting; 3,1% Development and Integration; 4,1% Outsourcing; 2,3% Business Consulting; 73,5% Other Services; 17,0% ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Μείωση εσόδων για την ευρωπαϊκή και ελληνική αγορά συµβουλευτικών υπηρεσιών για το 2009 Μικρή ανάκαµψη αναµένεται για το 2010» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

Το δεύτερο τρίµηνο χαρακτηρίστηκε από την εξαγορά της National Starch και το πρόγραµµα για την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας

Το δεύτερο τρίµηνο χαρακτηρίστηκε από την εξαγορά της National Starch και το πρόγραµµα για την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας ελτίο Τύπου Αθήνα, 25 Αυγούστου, 2008 Το δεύτερο τρίµηνο χαρακτηρίστηκε από την εξαγορά της National Starch και το πρόγραµµα για την ενίσχυση της αποτελεσµατικότητας Η Henkel σηµείωσε ικανοποιητική οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Νο.35 Ιούνιος 2007 Ισπανία: ο νέος μεγάλος εμπορικός μας εταίρος

Νο.35 Ιούνιος 2007 Ισπανία: ο νέος μεγάλος εμπορικός μας εταίρος Σύντομα σημειώματα για θέματα εξαγωγικού ενδιαφέροντος Νο.35 Ιούνιος 2007 Ισπανία: ο νέος μεγάλος εμπορικός μας εταίρος ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΞΑΓΩΓΕΩΝ Κέντρο Εξαγωγικών Ερευνών & Μελετών Κρατίνου 11,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισμών

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισμών ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών : Θεματική Ενότητα : Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών ΔΕΟ 11 Εισαγωγή στη Διοικητική Επιχειρήσεων & Οργανισμών Ακαδ. Έτος: 2008-09 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση"!

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη Στρατηγική Διοίκηση! Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)» µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεµατική Ενότητα 1 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εργατικό κόστος ανά ώρα εργασίας στις χώρες της Ευρωζώνης (17) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27) Eurostat - Β τρίμηνο 2012 -

ΘΕΜΑ: Εργατικό κόστος ανά ώρα εργασίας στις χώρες της Ευρωζώνης (17) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27) Eurostat - Β τρίμηνο 2012 - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εργατικό κόστος ανά ώρα εργασίας στις χώρες της Ευρωζώνης

Διαβάστε περισσότερα

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών

Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Μάγια Ε. Σπανουδάκη, ΜSc, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης, Επιβλέπων: Καθηγητής Βασίλης Μουστάκης, Διευθυντής Εργαστηρίου Διοικητικών Συστημάτων Π.Κ. Ιούλιος 2014 Δημιουργικότητα+ Επιστήμη= Δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα