TO ΘΕΜΑ: Σεξουαλικότητα και μετάδοση της ζωής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "TO ΘΕΜΑ: Σεξουαλικότητα και μετάδοση της ζωής"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ EDITORIAL Áíïé ôïß Ïñßæïíôåò Áããåëéáöüñïò Êùäéêüò: 1044 Ýôïò ßäñõóçò: 1900 Éäéïêôçóßá: Éíóôéôïýôï Áíèñùðéóôéêþí Åðéóôçìþí ÁóôéêÞ Ìç ÊåñäïóêïðéêÞ Åôáéñåßá Ì. Âüäá 28 & Óìýñíçò 27, ÁèÞíá Åêäüôçò - ÄéåõèõíôÞò: ð. Èåüäùñïò Êïíôßäçò ÓõíôáêôéêÞ åðéôñïðþ: ÓõíåñãÜôåò: Ãñáììáôåßá: ÓõíäñïìÝò: ð. ÃáâñéÞë Ìáñáãêüò ð. Óåâáóôéáíüò ÖñÝñçò, ÅéñÞíç ÊïõôåëÜêç. ð. Ìé áþë Ñïýóóïò, ÄáíÜç Áíáãíùóôïðïýëïõ, ð. ÄçìÞôñéïò ÄáëÝæéïò, ð. ÌÜñéïò ØÜëôçò. ÅéñÞíç ÊïõôåëÜêç Óìýñíçò 27, ÁèÞíá Ôçë , öáî Åóùôåñéêïý 20 åõñþ Åîùôåñéêïý 30 åõñþ ÔéìÞ ôåý ïõò 5 åõñþ. Áíôéðñüóùðïò Óýñïõ:ð. Áíô. Âïõôóßíïò Áíôéðñüóùðïò TÞíïõ: ê. ÓôÝëëá Öùóêüëïõ Êáëëéôå íéêþ åðéìýëåéá:www.mare.gr Åêôýðùóç: Lithos ÃñáöéêÝò ÔÝ íåò ÊéÜôï Êïñéíèßáò Ôçë.: ΕDITORIAL TO ΘΕΜΑ: Σεξουαλικότητα και μετάδοση της ζωής 6 14 Σκέψεις για τη μετάδοση της ζωής Κύριοι της ζωής ή διαχειριστές της; Oι ισχύουσες ρυθμίσεις στην Ελλαδα για την άμβλωση ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΑΠΕΣ ΒΑΠΤΙΣΜΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Ο ΑΔΕΛΦΟΣ ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ ΜΑΡΑΓΚΟΣ ΚΟΝΤΑ ΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ð. Èåüäùñïò Êïíôßäçò ÄéåõèõíôÞò 17 Να αφήσουμε το είδωλο της παντοδυναμίας O άνθρωπος χάρη στην ελευθερία του μπορεί να αποφασίζει και να ορίζει ποιο είναι το νόημα της ζωής του, το νόημα του σύμπαντος και του μυστηρίου της ανθρώπινης ζωής». Αυτά τα λόγια διαβάζουμε σε μια δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ το 1992 σε μια υπόθεση (Robert Casey v. Planed parenthood) που υπήρξε σημαντική για το πώς θα αντιμετωπίζεται το ανθρώπινο έμβρυο. Ας προσέξουμε ότι ο δικαστής δεν λέει ότι ο άνθρωπος έχει το δικαίωμα να αναζητά και να ακολουθεί την αλήθεια, αλλά ότι έχει δικαίωμα να αποφασίζει για τον εαυτό του το νόημα της ζωής, ακόμη και όλου του σύμπαντος. Αλλά, μισό λεπτό. Δεν κάναμε εμείς τον εαυτό μας ούτε το σύμπαν ούτε τη ζωή. Αυτά τα ανακαλύπτουμε και τα δεχόμαστε, γιατί μας δίνονται. Δεν είμαστε οι κύριοι ούτε οι δημιουργοί της ζωής. Οδηγούμαστε πίσω στα πρώτα λόγια της Βίβλου που γράφτηκαν αιώνες πριν. Εκεί, ο Θεός λέει στον Αδάμ και την Εύα, δηλαδή στον άνθρωπο, ότι από όλα τα δένδρα του κήπου μπορούσε να φάει εκτός από το καρπό του δένδρου της γνώσης του καλού και του κακού, γιατί αν έτρωγε από αυτό, θα πέθαινε. Ανήκει στον Θεό δηλαδή το κριτήριο τι είναι καλό ή κακό, τι αξίζει και τι δεν αξίζει. Ο άνθρωπος, όπως γνωρίζουμε, παρακούει και θέλει να κάνει τον εαυτό κριτήριο και κύριο του καλού και του κακού, θέλει να γίνει «σαν Θεός». Δεν δέχεται το όριο και τον περιορισμό «ναι, από όλα εκτός από αυτό» και διεκδικεί το απεριόριστο, δηλαδή την παντοδυναμία. Χωρίς όρια, όμως, γίνεται τύραννος και αυτό είναι καταστροφικό. Οι πανάρχαιες αυτές αφηγήσεις, πάντα επίκαιρες και πάντα σωστές για όσους ξέρουν να ακούν και να καταλαβαίνουν, εφαρμόζονται στην παραπάνω δικαστική απόφαση, η οποία διακηρύττει ότι ο άνθρωπος είναι αυτός που καθορίζει τι έχει αξία και τι είναι καλό και κακό σε όλα, ακόμη και στη ζωή και στο σύμπαν. Σήμερα, όσο αναπτύσσονται οι δυνατότητες της βιολογίας και της ιατρικής, τόσο περισσότερα κρίσιμα θέματα τίθενται σχετικά με την αρχή της ανθρώπινης ζωής. Το ζήτημα σήμερα έχει μετατοπιστεί και δεν είναι μόνο πώς θα γιατρέψουμε τον άνθρωπο, αλλά, περισσότερο, πώς θα τον διαμορφώσουμε ή ποιος θα έχει δικαίωμα στη ζωή και ποιος όχι. Είναι ανάγκη να επιστρέψουμε στην πραγματικότητα και στη λογική. Δεν δημιουργήσαμε εμείς τον εαυτό μας ούτε τον κόσμο. Βρεθήκαμε να ζούμε μέσα στον κόσμο, η ζωή είναι ένα αγαθό που μας δόθηκε. Πρέπει με περισσότερη ταπεινότητα να αναζητήσουμε την αλήθεια και το δίκαιο. Να αφήσουμε το είδωλο της παντοδυναμίας και να καταλάβουμε ότι χρειάζονται σεβασμός, όρια και μέτρο. και να καταλάβουμε ότι χρειάζονται σεβασμός, όρια και μέτρο. ISSN ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

2 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Σεξουαλικότητα και μετάδοση της ζωής ÅðéìÝëåéá: ð. Èåüäùñïò Êïíôßäçò Η ανθρώπινη συμπεριφορά στον τομέα της σεξουαλικότητας άλλαξε βαθειά σε διάστημα μιας ή δύο γενεών. Πού κατευθύνονται αυτές οι αλλαγές και τι πρέπει να προσέξουμε για να τις καταλάβουμε; Ποια είναι τα θεμέλια μιας ηθικής ευθύνης σε θέματα που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα; Ο φάκελος που παρουσιάζουμε βασίζεται, εν μέρει, σε μαρτυρίες της Τζένιφερ Φούλγουαϊλερ, η οποία διατηρεί ένα ιστολόγιο (www.conversiondiary.com) με πολλούς επισκέπτες και συνομιλητές, κυρίως γυναίκες. Η ίδια μεγάλωσε άθεη. Αργότερα, οι πνευματικές αναζητήσεις της την οδήγησαν στη χριστιανική πίστη και στην καθολική Εκκλησία. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

3 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ É. Σκέψεις για τη μετάδοση της ζωής Παλαιότερα, όταν σπούδαζα, θυμάμαι ότι διάβαζα πώς σε ορισμένες αρχαίες κοινωνίες (νομίζω στους αρχαίους Έλληνες) ήταν συνηθισμένο να αφήνουν οι γονείς τα ανεπιθύμητα νεογέννητα σε κάποιο μέρος, για να πεθάνουν. Αυτό με αναστάτωνε βαθιά. Δεν μπορούσα να καταλάβω πώς ήταν δυνατό. Εννοώ ότι γνωρίζω πολύ κόσμο, αλλά δε γνωρίζω κανέναν που θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο. Μπορεί να ακούσουμε να συμβαίνουν παρόμοιες περιπτώσεις σπάνια στην κοινωνία που ζούμε, αλλά, προφανώς, πρόκειται για γονείς άρρωστους, με ψυχικές παθήσεις. Πώς είναι δυνατό κάτι τόσο κακό, τόσο αφάνταστα φρικτό, να θεωρείται φυσιολογικό σε μια ολόκληρη κοινωνία; Το να είσαι υπέρ της ζωής σημαίνει να είσαι υπέρ της ζωής του άλλου Επειδή τέτοιες ιστορίες με αναστάτωναν πολύ, με εκνεύριζε φοβερά όταν, όσοι ήταν κατά των αμβλώσεων, οι λεγόμενοι «υπέρ της ζωής», ισχυρίζονταν ότι με τις αμβλώσεις σκοτώνουμε μωρά. Προφανώς, κανείς εδώ δεν είναι υπέρ του να σκοτώνουμε μωρά. Το γεγονός ότι κάποιος υπονοούσε ότι εμείς που είμαστε «υπέρ της επιλογής», εμείς που θέλαμε, δηλαδή, η γυναίκα να έχει τη δυνατότητα να κάνει άμβλωση, υπερασπιζόμασταν κάτι τέτοιο, ήταν προσβολή προς όλα τα μωρά που θανατώθηκαν στην ιστορία από τις αρρωστημένες κοινωνίες τους. Δε θέλαμε να σκοτώσουμε κανέναν. Απλώς πιστεύαμε ότι οι Jennifer Fulwiler γυναίκες είχαν το δικαίωμα να διακόψουν την εξέλιξη ενός εμβρύου, αν αντιμετώπιζαν μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Ήταν κάτι ατυχές, βεβαίως, γιατί τα έμβρυα είχαν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε μωρά κάποια μέρα. Όμως, αυτό ήταν η αναπόφευκτη θυσία προκειμένου να μην υποδουλωθούν οι γυναίκες στην ψυχική ταλαιπωρία μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Και μετά την αποφοίτησή μου συνέχισα να υποστηρίζω φανατικά τη δυνατότητα επιλογής για τις γυναίκες, παρότι, όταν απέκτησα δικό μου παιδί, οι απόψεις μου έγιναν πιο μετριοπαθείς. Όμως, όταν ο σύζυγός μου κι εγώ αρχίσαμε να εξερευνούμε τη χριστιανική πίστη, όλο και πιο συχνά ερχόμασταν σε επαφή με τις απόψεις κατά των αμβλώσεων και υπέρ της ζωής, αλλά και πάλι υπερασπιζόμασταν τις ιδέες μας. Θυμάμαι ότι μια μέρα ο σύζυγος μου, ενώ επανεξέταζε τις ιδέες του υπέρ της δυνατότητας επιλογής, έκανε μια φευγαλέα παρατήρηση που από τότε χαράχτηκε στο μυαλό μου: μου πέρασε απ το νου ότι το να είσαι υπέρ της ζωής σημαίνει να Μόλις είσαι υπέρ της ζωής του άλλου, είπε χαριτολογώντας. Όλοι είναι υπέρ της δικής τους ζωής. Συνειδητοποίησα ότι οι δικές μου απόψεις υπέρ της επιλογής για τη γυναίκα μού έδιναν το δικαίωμα να αποφασίζω ποιος ήταν και ποιος δεν ήταν αρκετά άνθρωπος και ποιων ανθρώπων η ζωή ήταν σημαντική και άξια να διατηρηθεί. Εγώ (μαζί με γιατρούς, την κυβέρνηση ή άλλους υποστηρικτές της έκτρωσης) αποφάσιζα πού να χαράξω αυτό το πολύ σημαντικό όριο. Όταν συναντούσα καθολικά ιστολόγια ή βιβλία όπου αναφερόταν κάτι όπως «η ζωή ξεκινάει από τη σύλληψη», γελούσα, όπως έκανα συνήθως, επειδή αυτή η αντίληψη μου φαινόταν ανόητη και όμως άρχιζα να νιώθω όλο και πιο άβολα με τις παλιές μου πεποιθήσεις. κύτταρα προφανώς δεν είναι ένα μωρό ούτε και ανθρώπινη Μερικά ζωή!», έλεγα στον εαυτό μου. «Τα έμβρυα στο τέλος γίνονται πλήρως ανεπτυγμένοι άνθρωποι, αλλά όχι μέχρι, ε ας πούμε, τους έξι μήνες κύησης ή κάτι τέτοιο. Ή ίσως τους πέντε μήνες; Πότε αρχίζουν να κλωτσάνε με τα πόδια τους ή τέλος πάντων να κινούνται; Στις οχτώ εβδομάδες; Όχι, δεν είναι άνθρωποι τότε, αυτές οι κινήσεις είναι ακούσιοι σπασμοί». Έριχνα το βάρος της απόδειξης στα έμβρυα, για να με πείσουν ότι ήταν άνθρωποι. Και ήμουν αυστηρός κριτής. Αντιλήφθηκα ότι έχω άδικο, όταν διαπίστωσα ότι οι τρισδιάστατοι υπέρηχοι έδειχναν «έμβρυα» να αγγίζουν το πρόσωπό τους, να χαμογελούν και να ανοίγουν τα μάτια τους σε ηλικίες, στις οποίες θεωρούσα την έκτρωση αποδεκτή. Δεν ήθελα να διαβάζω τους τίτλους σε έντυπα της άλλης παράταξης. Έβλεπα: «Μωρά -εννοώ, έμβρυα- χασμουριούνται τη 12η εβδομάδα κύησης»; Ε, συμπέραινα, τότε θα είναι ακούσιος σπασμός. Με τη σύγχρονη τεχνολογία προσφέρονταν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι και τα έμβρυα είναι άνθρωποι, αλλά αυτό με έκανε μόνο να μετακινώ το όριο μετά από το οποίο θεωρούσα ότι υπάρχει άνθρωπος. Συνειδητοποίησα ότι ο ορισμός που έδινα στο πώς και το πότε ένα έμβρυο γινόταν «μωρό» ή «άτομο», πότε άρχιζε να έχει δικαιώματα, εξαρτιόταν επίσης και από την κατάσταση της υγείας του. Η διάρκεια της χρονικής περιόδου, κατά την οποία θεωρούσα αποδεκτό να διακοπεί η εγκυμοσύνη, μεγάλωνε όσο πιο μεγάλη ήταν και μια αναπηρία. Με το επιχείρημα ότι ήθελα να γλιτώσω το μελλοντικό παιδί από τον πόνο, βασικά έλεγα ότι τα ανάπηρα έμβρυα ήταν λιγότερο ανθρώπινα, είχαν λιγότερα δικαιώματα από τα υγιή. Αλλά, συγχρόνως, αυτό δε μου φαινόταν σωστό. Το όλο θέμα άρχιζε να με απασχολεί πολύ. Από κάποιο σημείο και έπειτα άρχισα να αντιλαμβάνομαι ότι ήμουν πιο αποφασισμένη να ταχθώ υπέρ της επιλογής της γυναίκας από το να εξετάσω ειλικρινά ποιος ήταν και ποιος δεν ήταν άνθρωπος. Άρχισα να διακρίνω επίσης την ίδια στάση και στην παράταξη όσων ήταν υπέρ της επιλογής. Πολλές φορές έμεινα εμβρόντητη, σε σημείο να νιώθω άρρωστη, όταν διάβαζα τι υποστήριζαν άνθρωποι, κατά τ άλλα λογικοί, από το στρατόπεδο υπέρ των εκτρώσεων. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

4 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Διαβάζοντας για τη δικαστική υπόθεση Stenberg κατά Carhart, στο Ανώτατο Δικαστήριο, διάβαζα πώς ο γιατρός Leroy Carhart, ένας υποστηρικτής της έκτρωσης, ο οποίος μάλιστα πραγματοποιεί τις επεμβάσεις, περιέγραψε κάποιες εκτρώσεις στο δεύτερο τρίμηνο λέγοντας: «Όταν κόβεις ένα κομμάτι του εμβρύου, ας πούμε ένα χέρι ή ένα πόδι και το αφαιρείς, ακριβώς τη στιγμή πριν την αφαίρεση το έμβρυο είναι ζωντανό». Ανέφερε ότι έχει παρατηρήσει εμβρυϊκούς καρδιακούς παλμούς μέσω υπερηχογραφήματος, παρότι «σημαντικά μέρη του εμβρύου είχαν αφαιρεθεί». Ο Αμερικανικός Σύλλογος Μαιευτήρων και Γυναικολόγων, ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα αποτελείται από πολύ μορφωμένους, λογικούς, έξυπνους ανθρώπους, εναντιώθηκε σε τέτοιες επεμβάσεις. Όχι για τους λόγους που νόμιζα - επειδή ήταν εντελώς εμφανές ότι πρόκειται για παιδοκτονία στην πιο αποτρόπαιη μορφή της- αλλά επειδή τα διαμελισμένα μωρά σόκαραν τις μητέρες τους και γι αυτό ήταν καλύτερο να τα σκοτώσουν έξω από τη μήτρα, ακολουθώντας μια διαδικασία την οποία αναφέρουν κωδικά ως D&X. Κατά τα λεγόμενα του Συλλόγου: D&X παρουσιάζει μια σειρά πιθανών πλεονεκτημάτων, σε επίπε- Ημέθοδος ασφάλειας, σε σύγκριση με άλλες μεθόδους έκτρωσης που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου κύησης. Συγκρινόμενη με την D&E, που περιλαμβάνει διαμελισμό, η D&X ενέχει μικρότερο κίνδυνο διάτρησης της μήτρας ή ρήξης του τραχήλου, γιατί ο ιατρός εισάγει λιγότερες φορές στη μήτρα αιχμηρά όργανα και μειώνει την παρουσία αιχμηρών θραυσμάτων εμβρυικών οστών, που μπορεί να τραυματίσουν τη μήτρα και τον τράχηλο». επίσης σημαντικές ενδείξεις ότι η μέθοδος D&X μειώνει τον κίνδυνο κατακράτησης εμβρυικού ιστού, Υπάρχουν μιας σοβαρής επιπλοκής της έκτρωσης που μπορεί να προκαλέσει το θάνατο της μητέρας, και ότι η D&X αποφεύγει την περίπτωση, κατά την οποία το κεφάλι του εμβρύου «πλέει ελεύθερα», με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο για έναν γιατρό να το πιάσει για να το αφαιρέσει, που μπορεί να προκαλέσει τον τραυματισμό της μητέρας». Διάβασα τα έγγραφα της δικαστικής αυτής υπόθεσης σε κατάσταση σοκ. Κάποια χρόνια πριν, μια φίλη μου γέννησε το μωρό της πολύ πρόωρα και την επισκέφθηκα στη μονάδα εντατικής θεραπείας νεογνών. Ήταν τόσο όμορφος, όπως και τα νεογέννητα που γεννήθηκαν στην ώρα τους, μόνο που ήταν λίγο μικρότερος. Βλέποντάς τον μαζί με τα άλλα μωρά να κοιμούνται τόσο ήσυχα μέσα στις θερμοκοιτίδες τους (μερικές θερμοκοιτίδες είχαν σημειώματα, όπως: ο Γιάννης, ο λεβέντης της μαμάς του) πλημμύρισα από συναισθήματα προστασίας προς αυτά τα πολύτιμα, αθώα, μικρά μωρά. Ενθουσιάστηκα όταν άκουσα ότι ο γιος της φίλης μου και όλα τα άλλα πρόωρα μωρά που βρίσκονταν στην εντατική εκείνη την ώρα, είχαν επιβιώσει και θα πήγαιναν στο σπίτι με τους γονείς τους. Βρέθηκα, λοιπόν, σε κατάσταση σοκ και δυσπιστίας όταν διάβαζα για ανθρώπους -όχι απλώς για περιθωριακούς τρελούς, αλλά για τον Αμερικανικό Σύλλογο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων και κάποιους Δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου- να μιλούν αδιάφορα για την ενόχληση που προκαλούν στις μητέρες τους, τα κρανία και τα θραύσματα οστών διαμελισμένων μωρών («εμβρύων») στην ίδια ηλικία με εκείνα τα μωρά στην εντατική. Η φρίκη συνεχίστηκε όταν διάβασα την υπόθεση Gonzales κατά Carhart. Το κακό λειτουργεί πάντα μέσα από το ψέμα Κόπηκε η ανάσα μου όταν είδα μέχρι πού μπορούν να ξεπέσουν οι άνθρωποι και ποιο κακό να υποστηρίξουν. Μιλούσαν για παιδοκτονία, αλλά αρνιούνταν κατηγορηματικά να την χαρακτηρίσουν ως τέτοια. Όταν σκέφτηκα ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν μορφωμένοι, λογικοί επαγγελματίες και πιθανόν δεν ήταν κακοί άνθρωποι, τότε συνειδητοποίησα ότι το κακό πάντοτε λειτουργεί μέσα από το ψέμα. Επίσης, πήρα τις αποστάσεις μου, διανοητικά, από το όλο κίνημα υπέρ της επιλογής για τη γυναίκα. Αν αυτό σημαίνει να είσαι «υπέρ της επιλογής», τότε εγώ δεν ήμουν υπέρ της επιλογής. Ωστόσο, ακόμη δεν μπορούσα να χαρακτηρίσω τον εαυτό μου ακριβώς ως «υπέρ της ζωής». Άρχισα να αναγνωρίζω ότι δεν ήμουν καλύτερη από τον γιατρό Carhart, ή τους σύμφωνους με εκείνον δικαστές, ή το συγγραφέα της παραπάνω αναφοράς του Αμερικανικού Συλλόγου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων, ότι κι εγώ επίσης είχα πιθανότατα πει στον εαυτό μου ψέματα, προκειμένου να συνεχίσω να υποστηρίζω την έκτρωση. Κι όμως, υπήρχε κάτι βαθιά μέσα μου, μια τρομερή πίεση, που με κρατούσε μακριά από το να κοιτάξω πραγματικά, αντικειμενικά τι συνέβαινε εδώ. Υπήρχε κάτι μέσα μου που φώναζε ότι το να μην επιτρέπεις στις γυναίκες να κάνουν έκτρωση, τουλάχιστον κατά το πρώτο τρίμηνο, θα ήταν άδικο με την απόλυτη έννοια της λέξης. Ακόμη και όσο γινόμουν πιο θρησκευόμενη, διανοητικά απωθούσα σκέψεις ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ψυχές αιώνιες, δοσμένες από το Θεό, άξιες σεβασμού και με αξία. Μου ήταν πολύ δύσκολο να φανταστώ το χρονικό σημείο κατά το οποίο δεχόμαστε την ύπαρξη αυτών των ψυχών. Μου φαινόταν πιο πιθανή η απάντηση «κατά τη σύλληψη» αντί για το: «σε κάποια τυχαία στιγμή κατά τη διάρκεια της κύησης». Μόνο όταν επανεξέτασα τις κοινωνικές απόψεις για το σεξ, που είχαν διαποτίσει τη συνείδηση του κοινωνικού μου περιβάλλοντος, όταν κοίταξα με νέο βλέμμα τις σύγχρονες αντιλήψεις γύρω από την πράξη που κατά κύριο λόγο δημιουργεί αυτά τα έμβρυα, μόνο τότε μπόρεσα να απελευθερώσω εκείνη την εσωτερική πίεση που ένιωθα, και να εξετάσω αποφασιστικά τις απόψεις μου για τις αμβλώσεις. Η νοοτροπία της αντισύλληψης Παρουσιάζω τέσσερις σημαντικές αναμνήσεις που δίνουν μια εικόνα για το πώς διαμορφώθηκε ο τρόπος που κατανοούσα τη σεξουαλικότητα. sόταν ήμουν παιδί, δεν είχα κανέναν φίλο ή φίλη που να έχουν μικρά αδερφάκια στο σπίτι τους. Όταν ήμoυν δώδεκα ετών, η μαμά μιας φίλης μου ήταν έγκυος, αλλά μετακόμισα προτού γεννηθεί το μωρό. Αν άκουσα ποτέ κάποιον από τους γονείς μου να μιλάει για εγκυμοσύνες και μωρά, ήταν μόνο και μόνο για να πει ότι ήταν ευχαριστημένοι που είχαν «τελειώσει», δηλαδή η εντύπωση που έδινε ήταν ότι μπορούσαν επιτέλους να αρχίσει να ζει, τώρα που η δυσάρεστη εγκυμοσύνη/ μωρό είχε τελειώσει. sστο μάθημα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης δε μάθαμε ότι η σεξουαλική πράξη δημιουργεί παιδιά, αλλά ότι το σεξ χωρίς ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

5 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ προστασία δημιουργεί παιδιά. Αφού μάθαμε να βάζουμε προφυλακτικά σε μπανάνες, η δασκάλα μας μάς συμβούλευσε να αποφασίσουμε πολύ προσεκτικά πότε θα ήμαστε έτοιμοι για την πρώτη μας σεξουαλική σχέση, εξετάζοντας σημαντικά ερωτήματα, όπως αν έχουμε ή όχι σοβαρή σχέση, αν είχαμε πρόσβαση στην αντισύλληψη, πώς μάς φερόταν ο/η σύντροφός, αν θέλαμε να περιμένουμε μέχρι το γάμο κ.τ.λ. Δε θυμάμαι να άκουσα ούτε μία συζήτηση από τους δασκάλους ή από τους γονείς ή από την κοινωνία γενικότερα, που να ρωτά αν είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε ένα μωρό και να θεωρεί το ερώτημα αυτό ένα λόγο για να αποφασίσουμε αν θα έχουμε σεξουαλική σχέση. Ούτε μία φορά. sσε πολλές περιπτώσεις, όταν ήμουν νεαρή έφηβη, θυμάμαι ότι άκουγα κορίτσια να σχολιάζουν πως ήταν έτοιμες να κάνουν επικίνδυνες, παράνομες εκτρώσεις ή ακόμη και να σκεφτούν την αυτοκτονία, εάν ποτέ αντιμετώπιζαν μια απρόοπτη εγκυμοσύνη και η έκτρωση δεν ήταν νόμιμη. Παρόλο που δεν ήμουν σεξουαλικά ενεργή, μού φαινόταν τελείως λογικό. Τόσο πολύ δε θέλαμε να κάνουμε παιδί προτού να είμαστε έτοιμες γι αυτό. Και όμως, η ιδέα απλώς να απέχουμε από το σεξ, εάν δεν ήμαστε έτοιμες να κάνουμε παιδί, ουδέποτε συζητήθηκε. Δεν ήταν ότι το σκεφτήκαμε και το απορρίψαμε. Απλώς, ουδέποτε πέρασε από το μυαλό μας. sακόμη και προσφάτως, προτού ο γάμος με τον άνδρα μου να επικυρωθεί από την Καθολική Εκκλησία, ο σύζυγός μου κι εγώ χρειάστηκε να παρακολουθήσουμε ένα μάθημα για το πώς να χτίσεις έναν καλό γάμο. Ήταν μια σειρά από προβολές μιας μη ομολογιακής χριστιανικής ομάδας και στο κεφάλαιο με τίτλο «Καλό σεξ» δεν ανέφεραν ούτε μια φορά τα παιδιά ή τα μωρά. Στην όλη συζήτηση για το δεσμό και την οικειότητα του ζευγαριού, τα μασάζ στην πλάτη και το πώς να διατηρήσουμε τη φόρμα μας, το πιο κοντινό πράγμα που ανέφεραν, συνδέοντας το σεξ με τη δημιουργία της ζωής, ήταν να πουν, εν συντομία, ότι τα ζευγάρια πρέπει να συζητήσουν το θέμα της αντισύλληψης. Ησεξουαλική πράξη δε θα μπορούσε να έχει αποσυνδεθεί περισσότερο από την ιδέα της δημιουργίας της ζωής. Δε μάθαμε ότι η σεξουαλική πράξη δημιουργεί παιδιά, αλλά ότι το σεξ χωρίς προστασία δημιουργεί παιδιά Άκουγα δυνατά και ξεκάθαρα το μήνυμα ότι ο σκοπός του σεξ ήταν η ευχαρίστηση και ο δεσμός, ότι η δυνατότητά του να δημιουργήσει ζωή ήταν κάτι καθαρά δευτερεύον, σχεδόν σε σημείο να ξεχνιέται εντελώς. Αυτός ο τρόπος σκέψης έθεσε τα θεμέλια των απόψεών μου για την έκτρωση. Επειδή έβλεπα το σεξ σαν κάτι αποκομμένο κατά κύριο λόγο από τη δυνατότητα της ζωής, πίστευα ότι οι απρογραμμάτιστες εγκυμοσύνες ήταν σα να σε χτυπάει κεραυνός εν αιθρία- σαν κάτι τελείως απρόβλεπτο, κάτι που δεν το αξίζει κανείς, κάτι άδικο να πέφτει πάνω σε ανθρώπους που ζούσαν μια φυσιολογική ζωή. Για εμένα (και φαντάζομαι για πολλούς άλλους), το να είμαι υπέρ της δυνατότητας η γυναίκα να κάνει έκτρωση προερχόταν από κίνητρα αγάπης και φροντίδας. Δεν ήθελα να υποφέρουν οι γυναίκες, να αναγκάζονται να υποτιμούν τον εαυτό τους αντιμετωπίζοντας ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Ήταν αναπόσπαστο μέρος της κοσμοθεωρίας μου ότι όλοι, εκτός από προβληματικά άτομα, κάνουν σεξ και το σεξ έχει να κάνει, υπό φυσιολογικές συνθήκες, μόνο με τη σχέση ανάμεσα στα δύο εμπλεκόμενα άτομα. Έτσι, παρασύρθηκα σε ένα από τα παλιότερα, μεγαλύτερα και πιο δελεαστικά ψεύδη στην ανθρώπινη ιστορία: να αρνηθώ ότι ο εχθρός μου είναι άνθρωπος. Τα μωρά είχαν γίνει ο εχθρός, γιατί ξετρυπώνουν και καταστρέφουν τα πάντα. Και όπως οι κοινωνίες πέφτουν στον πειρασμό να αρνούνται την ανθρώπινη ιδιότητα στους συνανθρώπους που βρίσκονται στο αντίπαλο στρατόπεδο, το ίδιο είχα κάνει κι εγώ. Και εμείς, ως κοινωνία, αρνούμαστε την ανθρώπινη ιδιότητα στον εχθρό του σεξ. Μόνο όταν διάβασα την άποψη της Καθολικής Εκκλησίας για την σεξουαλικότητα, το γάμο και την αντισύλληψη άλλαξαν όλα. Πάντοτε νόμιζα ότι όλες αυτές οι αρχαϊκές διδασκαλίες για τη μη χρήση της αντισύλληψης ήταν επειδή η Εκκλησία ήθελε να καταπιέσει τους ανθρώπους λέγοντάς τους να έχουν όσο περισσότερα παιδιά μπορούσαν ή κάτι τέτοιο. Ωστόσο, αυτό που ανακάλυψα ήταν ότι οι απόψεις της εξέφραζαν μια ουσιαστικά διαφορετική κατανόηση του τι είναι το σεξ και, όταν τις άκουσα, άρχισα να βλέπω τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο. Κατά τη νοοτροπία μου, τα μωρά ήταν κατά κύριο λόγο ένα φοβερό βάρος, εκτός από μια-δυο φορές στη ζωή, όταν όλα είναι αρκετά καλά ώστε ένα ζευγάρι να μπορεί να δει για ένα διάστημα τη νέα ζωή σαν κάτι καλό. Η τοποθέτηση της Καθολικής οπτικής είναι ότι τα μωρά κατά κύριο λόγο είναι ευλογία και κάτι καλό. Είναι λογικό να αποφύγει κανείς μια εγκυμοσύνη για σοβαρούς λόγους, όμως, αν φτάσουμε στο σημείο να μας κατέχει η «νοοτροπία της αντισύλληψης» και νιώθουμε ότι έχουμε δικαίωμα στην απόλαυση της σεξουαλικής πράξης, ενώ παράλληλα αρνούμαστε (και ίσως προσπαθούμε να ξεχάσουμε εντελώς) ότι μεταδίδει ζωή, τότε όχι μόνο δείχνουμε ασέβεια προς αυτή την ιερότατη πράξη, αλλά αρχίζουμε να βλέπουμε σαν εχθρό τη νέα ζωή. Η τοποθέτηση της Καθολικής οπτικής είναι ότι τα μωρά κατά κύριο λόγο είναι ευλογία και κάτι καλό Για να χρησιμοποιήσω μια αναλογία, η Καθολική Εκκλησία έλεγε ότι τα οπλισμένα όπλα δεν είναι παιχνίδια, ότι, μπορούν ίσως να χρησιμοποιηθούν για ψυχαγωγικές δραστηριότητες, αλλά πρέπει πάντοτε να αντιμετωπίζονται με μεγάλη προσοχή. Η δική μου άποψη, που προερχόταν από μια νοοτροπία αντισύλληψης, ήταν ότι δεν πειράζει να χρησιμοποιούνται οπλισμένα όπλα ως παιχνίδια, αρκεί να χρησιμοποιούμε άσφαιρα πυρά. Έτσι, νομίζοντας ότι μπορούμε να ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

6 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ χρησιμοποιήσουμε κάτι που έχει απίστευτη δύναμη με τρόπο επιπόλαιο, σαν παιχνίδι, μπορούσα πλέον να δω πώς αυτή η νοοτροπία μάς οδηγούσε κατ ευθείαν στα βράχια. Διαπίστωσα ότι η ευρεία χρήση και αποδοχή της αντισύλληψης στον πολιτισμό μας, είχε οδηγήσει στη «νοοτροπία της αντισύλληψης» και αυτή ήταν κατά κύριο λόγο η αντίληψη της σεξουαλικότητας. Ως κοινωνία, είχαμε φτάσει να θεωρούμε δεδομένο ότι έχουμε το δικαίωμα στο σεξ ως απόλαυση και σχέση, ακόμη και όταν μάς ήταν αδύνατο να δεχθούμε τη νέα ζωή που θα μπορούσε να προκύψει. Η επιλογή να απέχουμε από την πράξη που δημιουργεί παιδιά εάν τα παιδιά είναι για την περίπτωσή μας ασήκωτο βάρος, είχε αφαιρεθεί από το πολιτισμικό λεξικό μας. Δηλαδή, ακόμη κι αν η εγκυμοσύνη δημιουργεί τεράστια προβλήματα, έχουμε δικαίωμα στις σεξουαλικές σχέσεις, όπως και να έχουν τα πράγματα. Αν, λοιπόν, αυτό ήταν αλήθεια, αν πράγματι ήταν ηθικά αποδεκτό οι άνθρωποι να έχουν σεξουαλικές σχέσεις ακόμη κι όταν θεωρούν ότι ένα νέο μωρό θα καταστρέψει τη ζωή τους, τότε, στο μυαλό μου, και η έκτρωση θα έπρεπε να είναι αποδεκτή. Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα ότι απολύτως καλοί, καλοπροαίρετοι άνθρωποιάνθρωποι σαν εμένα- μπορούν να υποστηρίζουν πολύ κακά πράγματα μέσα από τη δύναμη των ψεμάτων. Από την προσωπική εμπειρία μου, κατάλαβα πώς οι Έλληνες, οι Ρωμαίοι και άνθρωποι σε οποιαδήποτε άλλη κοινωνία μπορούσαν να σκέφτονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να αφήσουν ένα νεογέννητο παιδί να πεθάνει: οι ίδιες οι πραγματικές πιέσεις της ζωής -«δεν μπορούμε να αντέξουμε άλλο μωρό», «δεν μπορούμε να κάνουμε άλλα κορίτσια», «δε θα είχαμε μια καλή ζωή»- τους άφησαν να πέσουν στον πιο παλιό πειρασμό: πείθουμε τον εαυτό μας ότι ο εχθρός απέναντί μας δεν είναι άνθρωπος. Παρότι οι περιστάσεις ήταν διαφορετικές, είχε συμβεί η ίδια διαεγκεφαλική δραστηριότητα Η διακοπή της εγκυμοσύνης απλώς έπρεπε να είναι ηθικά αποδεκτή, γιατί το να ολοκληρώνεις μια εγκυμοσύνη και να γίνεσαι γονιός είναι μεγάλη υπόθεση και η κοινωνία είχε ξεκαθαρίσει ότι το σεξ δεν είναι μεγάλη υπόθεση. Εφόσον είχα δεχθεί ότι ήταν ηθικά αποδεκτό οι άνθρωποι να έχουν σεξουαλικές σχέσεις με μια νοοτροπία αντισύλληψης, δεν μπορούσα να διανοηθώ ότι η έκτρωση δεν είναι ηθικά αποδεκτή. Μου φαινόταν πολύ απάνθρωπο να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες επιπτώσεις που αλλάζουν ολόκληρη τη ζωή τους για μια πράξη που υποτίθεται ότι δεν έχει τέτοιες συνέπειες. νιώθουμε ότι έχουμε δικαίωμα στην απόλαυση της σεξουαλικής πράξης, ενώ παράλληλα αρνούμαστε ότι μεταδίδει ζωή Επομένως, αυτή η ιδέα, ότι δηλαδή πρέπει πάντοτε να αντιμετωπίζουμε τη σεξουαλική πράξη με δέος και σεβασμό, τόσο ώστε θα πρέπει απλώς να απέχουμε εάν δεν μπορούμε να δεχθούμε σε καμία περίπτωση τη ζωοποιό δυναμική της, ήταν ένα εντελώς νέο και διαφορετικό μήνυμα. Για εμένα, δεν ήταν πλήρως δυνατόν να ανοίξω την καρδιά και το μυαλό μου στο θαύμα και την αξία ακόμη και του μικρότερου από τους συνανθρώπους μου ούτε μπορούσα να εξετάσω ειλικρινά πότε ξεκινά η ανθρώπινη ζωή, όσο δεν καταλάβαινα τη φύση της πράξης που δημιουργεί αυτές τις μικρές ζωές. τοποθετήσεις υπέρ της ζωής. Τότε, ένα βράδυ που διάβαζα κάτι, μια σκέψη πέρασε απ το νου μου και από εκείνη τη στιγμή ήμουν πλέον καθαρά υπέρ της ζωής. Διάβαζα μια ακόμη διήγηση για τις ελληνικές κοινωνίες, στις οποίες εγκατέλειπαν νεογέννητα μωρά να πεθάνουν, και αναρωτιόμουν πώς ήταν δυνατό φυσιολογικοί άνθρωποι να κάνουν κάτι τέτοιο. Ένιωσα ένα ρίγος να διαπερνά το σώμα μου καθώς σκέφτηκα: Ξέρω πώς το έκαναν. Πέφτουμε στον παλιότερο πειρασμό: να αρνούμαστε την ανθρώπινη ιδιότητα στον εχθρό μας, τα μωρά δικασία με εμένα, με τους Δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου στην υπόθεση Stenberg κατά Carhart, με τους γιατρούς των εκτρώσεων, με ολόκληρο το κίνημα υπέρ της επιλογής για τη γυναίκα και όποιον άλλον έχει πέσει στον πειρασμό να αρνηθεί την ανθρώπινη ιδιότητα στους ενοχλητικούς. Στοιχηματίζω ότι καθώς εκείνοι οι Έλληνες γονείς έδιναν τα μωρά τους σε κάποιον για να τα πετάξει, διατύπωναν και τις παρατηρήσεις τους για το πόσο διαφορετικά ήταν αυτά τα μικρά πλάσματα από τα άλλα παιδιά: δεν μπορούν να μιλήσουν, δεν μπορούν να καθίσουν και οπωσδήποτε αυτά τα μικρά χασμουρητά και χαμόγελα είναι απλώς ακούσιες αντιδράσεις. Στοιχηματίζω τα πάντα ότι αναφέρονταν σ αυτά τα μωρά με διαφορετικές λέξεις από εκείνες που χρησιμοποιούσαν για αναφερθούν στα παιδιά που κρατούσαν. Ίσως τα αποκαλούσαν «έμβρυα». Συνειδητοποιώ ότι, κανονικά, θα έπρεπε να δω αντικειμενικά πότε αρχίζει η ανθρώπινη ζωή και να βασίσω τις απόψεις μου μόνο σε αυτό αλλά το ψέμα ήταν πολύ δελεαστικό. Δεν ήθελα να ακούσω και πολλά πράγματα για χτύπους καρδιάς ή ψυχές ή Ο μεγάλος πειρασμός Όλες αυτές οι σκέψεις γύριζαν για κάποιο καιρό στο μυαλό μου και διαπίστωνα ότι όλο και περισσότερο συμφωνούσα με τις ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

7 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ÉÉ. Κύριοι της ζωής ή διαχειριστές της; Στέλλα M. Φωσκόλου Επί σειρά ετών εργάστηκα ως μαιευτήραςγυναικολόγος σε μεγάλο δημόσιο νοσοκομείο στην Ιταλία. Νυχτερινή βάρδια στο νοσοκομείο. Περασμένα μεσάνυχτα. Τέτοια ώρα, αρκετές φορές, έφταναν στα επείγοντα περιστατικά γυναίκες σε άθλια κατάσταση, με πόνους και αιμορραγία, ως επακόλουθο έκτρωσης που είχε γίνει κάτω από κακές ιατρικές συνθήκες και από κομπογιαννίτες. Οι γυναίκες αυτές ανήκαν κυρίως σε χαμηλές κοινωνικές τάξεις, με μικρή ή καθόλου μόρφωση και με οριακή οικονομική άνεση. Πολύ συχνά, επίσης, τις συνόδευαν ο σύζυγος ή ο αρραβωνιαστικός, οι οποίοι, επίσης πολύ συχνά, τις είχαν «αναγκάσει» να πάρουν αυτή την απόφαση. Ήταν γυναίκες κανονικά παντρεμένες, με λίγα ή πολλά παιδιά, άλλες κανονικά αρραβωνιασμένες και άλλες που θεωρούσαν τον εαυτό τους προδομένο από την υπόσχεση γάμου ενός άνδρα που τις εγκατέλειψε ακριβώς επειδή είχαν μείνει έγκυες. Οι πλούσιες και οι πιο «εξελιγμένες» μπορούσαν να απευθυνθούν σε «επαγγελματίες», οι οποίοι, έναντι ικανοποιητικής αμοιβής, αρέσκονταν να δώσουν ασφαλή, εννοώ από ιατρικής πλευράς, λύση, σε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Αυτό, δηλαδή η έκτρωση, και με αυτά τα χαρακτηριστικά, δηλαδή οι φτωχές να βάζουν σε κίνδυνο την υγεία τους ή και τη ζωή τους ακόμη, συνέβαινε πριν το κράτος θεσπίσει ένα νόμο, με τον οποίο καθιστούσε «νόμιμη» και «σίγουρη», από ιατρικής απόψεως, την έκτρωση μέσα σε κάποια χρονικά όρια εγκυμοσύνης. Τη δεκαετία του 70, πολλά κράτη ανά τον κόσμο υιοθέτησαν παρόμοιους νόμους, παραβλέποντας την ιερότητα του εμβρύου από την πρώτη στιγμή της σύλληψής του, με την αξίωση να «διασφαλίζουν τα δικαιώματα στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία». Σκοπός μου δεν είναι να εκθέσω όλες τις «αιτίες» που να «δικαιολογούν» τη νομιμότητα της έκτρωσης. Αλλά προσπαθώ να εξηγήσω ένα φαινόμενο που, όπως όλα τα αποτελέσματα της αμαρτίας, ταλανίζουν τον άνθρωπο και τη συνείδησή του και κατευθύνουν τις αποφάσεις του. Για τον άνθρωπο, και ακόμα περισσότερο για τον χριστιανό, η επιπολαιότητα και η αδιαφορία δεν δικαιολογούνται. Ούτε βέβαια η αμαρτία, αλλά γι αυτήν υπάρχει η ειλικρινής μετάνοια του ανθρώπου και η άπειρη ευσπλαχνία του Θεού. Σκοπός μου είναι κυρίως να αντλήσω από τη διδαχή του Χριστού το πνεύμα που πρέπει να μας διακατέχει όταν διαχειριζόμαστε τόσο βασικά και ζωτικά θέματα. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και οι αμέτρητες ένοπλες συγκρούσεις, που αιματοκύλησαν τον 20ο αιώνα, προκάλεσαν τον θάνατο περίπου 200 εκατομμυρίων ανθρώπων. Κι όμως, υπάρχει ένα μακελειό - το οποίο συνεχίζεται ακόμα σήμερα - που προκάλεσε ένα δισεκατομμύριο θύματα: είναι τα αθώα θύματα των εκτρώσεων, για τα οποία πολλοί δε θέλουν να μιλούν. Υπάρχουν δεδομένα, έγγραφα και συγκλονιστικές μαρτυρίες που δείχνουν σε τι παραλήρημα παντοδυναμίας μπορεί να ωθηθεί ο άνθρωπος, όταν περιφρονεί το σεβασμό για τον Νόμο του Θεού και τον Νόμο της φύσης. Αυτό κάνει την εποχή που ζούμε ιδιαίτερα τραγική. Το 1975 στη Γαλλία και το 1978 στην Ιταλία, ψηφίζεται ο νόμος που καθιστά νόμιμη την έκτρωση εντός των 12 εβδομάδων κύησης. Έκτρωση που γίνεται στα δημόσια ή τα συμβεβλημένα νοσοκομεία, ενώ εκείνοι οι λειτουργοί υγείας, γιατροί και νοσηλευτικό προσωπικό, που δηλώνουν αντιρρησίες συνειδήσεως μπορούν να αρνηθούν τη συμμετοχή τους σε αυτήν. Σχετική είναι και η ελληνική νομοθεσία, στην οποία παραπέμπω στο τέλος του άρθρου. Συνάμα αρχίζουν να λειτουργούν υπηρεσίες Οικογενειακής Συμβουλευτικής. Γίνεται μια σχιζοφρενική διαίρεση ανάμεσα στη σεξουαλική ηδονή και τη βαθιά σημασία που έχει η σεξουαλικότητα για τον ολοκληρωμένο άνθρωπο Από τον ίδιο νόμο προβλεπόταν επίσης η πρόσβαση στην αντισυλληπτική πληροφόρηση και αγωγή, ως πρόληψη της έκτρωσης. Την εποχή εκείνη, έγιναν αμέτρητες δημόσιες συζητήσεις σε δήμους, σε κοινότητες, σε εργοστάσια, καθώς και ενημέρωση στις μεγαλύτερες τάξεις των σχολείων. Για την πρόληψη της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Το παραπάνω πρόγραμμα με αυτό τον καθορισμό, έχει παταγωδώς αποτύχει, αφού οι εκτρώσεις έχουν αυξηθεί. Βέβαια, στην ιδεολογική προίκα εκείνων που υποστήριζαν την έκτρωση, δεν συμπεριλαμβανόταν η έννοια του «δώρου» της ζωής, που εμπεριέχεται και προϋποθέτει τη σεξουαλικότητα του ανθρώπου. Από εκείνους που υιοθετούν αυτή την αντίληψη, γίνεται μια σχιζοφρενική διαίρεση ανάμεσα στη σεξουαλική ηδονή και τη βαθιά σημασία που έχει η σεξουαλικότητα για τον ολοκληρωμένο άνθρωπο. Εδώ δεν πρόκειται μόνον για ένα σώμα που έχει ανάγκη ένα άλλο σώμα, αλλά για ένα ανθρώπινο ον που έχει ανάγκη ένα άλλο ανθρώπινο ον, πράγμα που προϋποθέτει υπευθυνότητα και κριτική στάση απέναντι την κυρίαρχη ιδεολογία του σύγχρονου κόσμου. Αν η αγάπη ενός άνδρα και μιας γυναίκας περιορίζεται στο σεξ, είναι ατελής, γιατί δεν εκπληρώνει την ουσία της αγάπης μεταξύ προσώπων. Δίνει όχι μόνον προτεραιότητα, αλλά αποκλειστική αξία στην αναζήτηση της ηδονής, γίνεται όργανο κατάκτησης και κυριαρχίας του ενός εις βάρος του άλλου. Αυτό αντιτίθεται στην αμοιβαιότητα του δώρου και της προσφοράς, γιατί δεν έχει την προοπτική ενός σχεδίου κοινής ζωής. Σε αυτές τις ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

8 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ συνθήκες, αποκλείεται εξ ορισμού και η αποδοχή του δώρου μιας νέας ζωής Σε αυτά τα ιατρεία έπρεπε και πρέπει να απευθυνθούν οι γυναίκες για να κάνουν αίτηση έκτρωσης, για την οποία, βάσει νόμου, είναι οι μόνες υπεύθυνες. Σε αυτά τα ιατρεία μού δόθηκε η ευκαιρία να συναντήσω γυναίκες κάθε ηλικίας και να γνωρίσω πάρα πολλούς από τους λόγους που τις ωθούν να ζητούν την εθελούσια έκτρωση. Συμπεραίνω ότι αυτοί οι λόγοι, στην πλειονότητά τους, πηγάζουν από την βαθιά αντίληψη που έχουν αυτές οι γυναίκες για την ζωή τους, για το σώμα τους, για τη σεξουαλικότητά τους. Ίσως θα πρέπει να εξαιρέσουμε τις περιπτώσεις βιασμού, για τις οποίες είναι απαραίτητη μια διαφορετική προσέγγιση. Ένας από τους λόγους είναι οι πραγματικές οικονομικές δυσκολίες, δυσκολίες τις οποίες προκαλεί η σημερινή άνιση κατανομή του πλούτου και η αναλγησία του κοινωνικού συνόλου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, στην εποχή της οικονομικής κρίσης, κατά τα οποία πολλές οικογένειες αρχίζουν να στερούνται και τα εντελώς απαραίτητα για τη διαβίωσή τους. Η έκτρωση στον 20ο αιώνα, έγινε ακόμα και «δικαίωμα», που διεκδικείται πολιτικά, δικαιολογείται φιλοσοφικά και κωδικοποιείται νομικά Υπάρχει και ο ευρύτερος ορίζοντας της ψυχολογίας, της ακραίας ψυχολογικής δυσφορίας, καθώς και οι κοινωνικοί λόγοι: «Δεν είμαι έτοιμη να γίνω μητέρα», «Πίστευα ότι θα με παντρευτεί, αλλά», «Ο κοινωνικός μου περίγυρος αποκλείεται να το δεχθεί και δεν είμαι σε θέση να επωμιστώ μόνη μου αυτή τη κατάσταση», «Η οικογένειά μου», «Η οικογένεια του αρραβωνιαστικού μου», «Αν συνεχίσει αυτή η εγκυμοσύνη, θα χάσω την απαραίτητη οικονομική συμβολή στην οικογένειά μου, γιατί ο εργοδότης μου θα με απολύσει». Και άλλοι λόγοι με ενσωματωμένη δικαιολογία: «Ξέρετε, εγώ είμαι αντίθετη στην έκτρωση και ψήφισα και εναντίον του νόμου, αλλά στη δική μου περίπτωση». Γνώρισα γυναίκες που χρησιμοποίησαν την έκτρωση σαν μέθοδο αντισύλληψης, χωρίς καμιά δεύτερη σκέψη, χωρίς καμιά ενοχή, με μια απαράδεκτη ελαφρότητα. Αντίθετα, γνώρισα και άλλες, οι οποίες σημαδεύτηκαν σε όλη τους τη ζωή από μια τέτοια πράξη και έφεραν το βάρος της πράξης τους με μεγάλη θλίψη και συντριβή. Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι οι εκτρώσεις γίνονταν και στους προηγούμενους αιώνες. Ναι, βέβαια, αλλά όχι σε τέτοια γιγαντιαία έκταση και, κυρίως, χωρίς την τόσο ευρεία κοινωνική αποδοχή. Εκτός απ αυτό, και στους προηγούμενους αιώνες διαπράχθηκαν και άλλες απάνθρωπες πράξεις (πόλεμοι, βιασμοί, βρεφοκτονίες, σφαγές αμάχων, ανθρωποθυσίες), αλλά σε κανέναν δεν πέρασε από το νου να ζητήσει τη νομιμοποίησή τους και να τις κα- ταστήσει δικαίωμα, ηθικά αποδεκτό και, επιπλέον, επιχορηγούμενο από το κράτος. Ενώ η έκτρωση είναι μια πρακτική διαδεδομένη από αιώνες, η θεωρητικοποίηση της έκτρωσης ως ιδεολογία, είναι ένα γεγονός οριοθετημένο στο μοντέρνο δυτικό πολιτισμό. Έτσι, η έκτρωση στον 20ο αιώνα, έγινε ακόμα και «δικαίωμα», που διεκδικείται πολιτικά, δικαιολογείται φιλοσοφικά και κωδικοποιείται νομικά. Γίνεται και αλλαγή του ονόματός της: «εθελούσια τεχνητή διακοπή της κύησης». Αυτή είναι η καινοτομία, η τεράστια και ανησυχητική καινοτομία. Γιατί υπάρχει μια τεράστια διαφορά μεταξύ του ατομικού και κρυφού φαινόμενου της έκτρωσης των προηγούμενων ετών και της σειριακής οργάνωσης από τα κράτη, της εξόντωσης εκατοντάδων εκατομμυρίων περιπτώσεων αθώας ανθρώπινης ζωής, με ισχυρές τεχνολογικές δομές, με ιδεολογική υποστήριξη από τα μέσα ενημέρωσης και από οργανώσεις που έχουν την αξίωση να διεκδικούν αυτή την εξόντωση σαν ένα από τα βασικά «δικαιώματα» του ανθρώπου. Tο έγγραφο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών του 1948 λέει ότι «τα μέτρα που έχουν σκοπό να εμποδίσουν τις γεννήσεις» είναι μια μορφή γενοκτονίας. Κι όμως, οι Ηνωμένες Πολιτείες και μη κυβερνητικές οργανώσεις συνεχίζουν όχι μόνον να διαδίδουν, αλλά και να απαιτούν από τα κράτη που απέχουν, να θεσπίσουν το «δικαίωμα» στην έκτρωση και τη στείρωση. Και ακόμη, έχει τεθεί το ζήτημα της μη αποδοχής της αντίρρησης συνειδήσεως εκείνων των λειτουργών υγείας που δε δέχονται να λάβουν μέρος στην πρακτική της έκτρωσης, αναγκάζοντάς τους να την εκτελούν. Τα επίσημα κείμενα μιλούν για «έλεγχο των γεννήσεων και υγεία της αναπαραγωγής». Μάλιστα, σε κάποιες τριτοκοσμικές χώρες έχει εφαρμοστεί η καταναγκαστική στείρωση, όπως και η καταναγκαστική έκτρωση μεγάλου μέρους του πληθυσμού, «για το καλό της χώρας». Άρα, σήμερα, για κάποιους, η έκτρωση δεν είναι μόνον ένα «δικαίωμα» που οι νόμοι εγγυώνται, αλλά σε ορισμένα κράτη είναι ακόμα και επιβολή. Δια νόμου. Οι ισχύουσες ρυθμίσεις στην Ελλάδα για την άμβλωση Hάμβλωση (ή, διαφορετικά, η τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης) ρυθμίζεται στην ελληνική νομοθεσία από τον ποινικό νομοθέτη, πράγμα το οποίο -από μόνο τουεκφράζει κάποια αποδοκιμασία. Τούτο δικαιολογείται λόγω της ιδιαίτερης αξίας που η έννομη τάξη αποδίδει στο κυοφορούμενο. Παρόλη την αποδοκιμασία προς την πράξη της άμβλωσης, καμία έννομη τάξη δεν την αποκλείει εντελώς. Τούτο συμβαίνει, διότι η αξία του κυοφορούμενου δεν είναι πλήρης, αλλά σχετική και, πάντως, υποδεέστερη από άλλες αξίες (π.χ. της γυναίκας που το κυοφορεί) προς τις οποίες και υποχωρεί. Έτσι, η αξία του εμβρύου δεν ταυτίζεται με την απόλυτη και αναπαλλοτρίωτη αξία που αναγνωρίζει το δίκαιο στον άνθρωπο και η οποία αποδίδεται σε αυτόν όσο είναι «πρόσωπο» (από την στιγμή, δηλαδή, που γεννιέται και «αυτονομείται» βιολογικά από το σώμα της μητέρας του έως τη στιγμή του θανάτου του). Όσο το κυοφορούμενο εξαρτάται βιολογικά από την γυναίκα που το κυοφορεί, τόσο η αξία που το δίκαιο αναγνωρίζει σε αυτό είναι σχετική και υποχωρεί σε ενδεχόμενη σύγκρουση με τη ζωή και την αξία της γυναίκας. Παρόλα αυτά, το κυοφορούμενο δεν συνιστά ένα απλό τμήμα του σώματος της γυναίκας που το κυοφορεί. Αν και πλήρες υποκείμενο δικαιωμάτων γίνεται μόνο μετά τη γέννησή του, εντούτοις όσο πλησιάζει η στιγμή της γέννη- ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

9 ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ & ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Κυριαρχεί η νοοτροπία ότι το σώμα είναι δικό μας. Μα είναι δικό μας; Στην Κίνα, π.χ., από τις αρχές του 1980 ισχύει το πρόγραμμα του ελέγχου των γεννήσεων, πρόγραμμα που επιβάλλει το όριο του ενός μόνον παιδιού σε κάθε οικογένεια. «Όποιος παραβαίνει αυτό τον κανόνα κινδυνεύει να πληρώσει τεράστια πρόστιμα, υποχρεωτική έκτρωση, βρεφοκτονία, γκρέμισμα του σπιτιού του ή επίταξη της περιουσίας του». Δραματικές στρατηγικές που υποστηρίχθηκαν από τον ΟΗΕ. Πως μπορεί όμως ο ΟΗΕ να δίνει τη συγκατάθεσή του σε χώρες όπου η έκτρωση και η στείρωση θεωρούνται μέτρα ανάπτυξης; γυναίκας, κατάντησε να διεκδικήσει για τις καταπιεσμένες γυναίκες πάρα πολλές κακώς εννοούμενες ελευθερίες. Και κυριότερη από όλες, την παραγνώριση της έννοιας της ζωής όπως ο Πλάστης του ανθρώπου και δωρητής αυτής της ζωής την εννόησε. Tο σώμα μου είναι δικό μου και το κάνω ό,τι θέλω», «Ξαναπαίρνω τη ζωή στα χέρια μου» ήταν η κεντρική ιδέα για τις απαιτήσεις που οι γυναίκες διεκδικούσαν. Απαιτήσεις που ζητούσαν να επουλώσουν καταστάσεις καταπίεσης αιώνων, μέσα στη κοινωνία και στην ίδια την οικογένεια. Μαζί με την διεκδίκηση μιας ισότιμης μεταχείρισης στο χώρο της μόρφωσης, της επιλογής του επαγγέλματος, της άσκησης αυτού του επαγγέλματος, πολλές γυναίκες θεώρησαν και θεωρούν ότι έχουν το «δικαίωμα» να μπορούν να αποφασίζουν αν θα συνεχίζουν να «υφίστανται» μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Κυριαρχεί η νοοτροπία ότι το σώμα μας είναι δικό μας. Μα είναι δικό μας; Η ίδια η ζωή είναι δική μας ή είναι ένα δώρο, το μεγαλύτερο και πολυτιμότερο δώρο; Πώς το δεχθήκαμε και πώς το δεχόμαστε σε κάθε στιγμή της ζωής μας; Πώς μπορούμε να λέμε ότι είναι δικό μας; Το δώρο αυτό το δημιουργήσαμε εμείς; Ή έχουμε τη διαχείρισή του; Και ακόμη: το έμβρυο είναι το δικό μου σώμα ή μήπως το σώμα κάποιου άλλου, διαφορετικού από εμένα; Και στην παράλογη περίπτωση που αποδεχόμαστε ότι μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε στο σώμα μας, τι δικαιώματα έχουμε στο σώμα του «άλλου»; Θα ήθελα να συμπληρώσω και με μια θεώρηση αυτού του θέματος από μια άλλη σημαντική οπτική γωνία. Τον ρόλο του άνδρα. Στα ιατρεία που αναφέρθηκα πιο πάνω, ελάχιστοι από τους άνδρες που συνόδευαν τις γυναίκες τους, για να κάνουν αίτηση έκτρωσης, έδειχναν να έχουν επίγνωση της υπευθυνότητάς τους και τουλάχιστον μια κάποια, ας πούμε, συμπόνια για τη γυναίκα που, και στην περίπτωση νόμιμης και ασφαλούς έκτρωσης, υποβάλλεται σε μια χειρουργική επέμβαση με το τίμημα του όποιου κινδύνου και του πόνου, σωματικού και ψυχικού. Καμιά γυναίκα δε μένει έγκυος από μόνη της. Το γεγονός ότι η εγκυμοσύνη λαβαίνει χώρα και εξελίσσεται στο σώμα της γυναίκας δεν καθιστά τον άνδρα λιγότερο υπεύθυνο. Η σεξουαλική πράξη που έχει ως επακόλουθο και την εγκυμοσύνη αφορά εξίσου δύο συμβαλλόμενους ανθρώπους. Με την ίδια ευθύνη για τις πράξεις τους. Με την ίδια ευθύνη για τις συνέπειές της. Η κυρίαρχη νοοτροπία, δυστυχώς, μάς έχει συνηθίσει σε άλλη ιεράρχηση των αξιών. Το γεγονός ότι η εγκυμοσύνη εξελίσσεται στο σώμα της γυναίκας δεν καθιστά τον άνδρα λιγότερο υπεύθυνο Σε μας έγκειται να διαλέξουμε αν θέλουμε να είμαστε περισσότερο φαλλοκράτες ή φεμινίστριες ή, αντίθετα, άνθρωποι και χριστιανοί. Και να εννοήσουμε, και ως εκ τούτου να εφαρμόζουμε, αυτό που ο Πάπας Φραγκίσκος υπενθυμίζει στην «Χαρά του Ευαγγελίου»: «Η υπεράσπιση της καινούργιας ζωής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υπεράσπιση οποιουδήποτε ανθρώπινου δικαιώματος. Προϋποθέτει την πεποίθηση ότι ένα ανθρώπινο ον είναι πάντα ιερό και απαραβίαστο, σε οποιαδήποτε κατάσταση και σε κάθε φάση της εξέλιξής του. Είναι πάντοτε αφ εαυτού του σκοπός και ποτέ ένα μέσον για να αντιμετωπιστούν άλλες δυσκολίες. Εάν αυτή η πεποίθηση εκπέσει, δεν παραμένουν ισχυρά και μόνιμα θεμέλια για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, τα οποία θα υπόκεινται στα ενδεχόμενα συμφέροντα των εκ περιτροπής ισχυρών». Οπωσδήποτε, για τις αποφάσεις των κρατών σημαντικό ρόλο έπαιξε η ιδεολογία του φεμινιστικού κινήματος, το οποίο έφερε στο προσκήνιο διάφορα θέματα που απασχολούσαν τις γυναίκες. Όμως, αυτό το κίνημα, όπως όλα τα ακραία κινήματα, για να φέρουν στην επιφάνεια και να καταπολεμήσουν τα κακώς κείμενα στις σχέσεις άνδρασης (και της βιολογικής του αυτονόμησης) και το έμβρυο γίνεται «βιώσιμο», τόσο ενδυναμώνεται και ισχυροποιείται η αξία που του αναγνωρίζει το δίκαιο. Τούτο σημαίνει ότι, όσο πλησιάζει η στιγμή της γέννησης, τόσο θα απαιτούνται και ιδιαίτερα σοβαροί λόγοι για τον εκούσιο τερματισμό της εγκυμοσύνης. Έτσι, σύμφωνα με τα ανωτέρω, η ισχύουσα ρύθμιση του άρθρου 304 του Ποινικού Κώδικα ορίζει ότι η διακοπή της εγκυμοσύνης επιτρέπεται υπό τις ακόλουθες περιστάσεις και χρονικούς περιορισμούς: ελεύθερα, εφόσον δεν έχουν συμπληρωθεί δώδεκα (12) εβδομάδες εγκυ- Α) μοσύνης, εφόσον η εγκυμοσύνη είναι αποτέλεσμα βιασμού, αποπλάνησης ανήλι- Β) κης, αιμομιξίας ή κατάχρησης γυναίκας ανίκανης να αντισταθεί, εφόσον δεν έχουν συμπληρωθεί δεκαεννέα (19) εβδομάδες εγκυμοσύνης, εφόσον έχουν διαπιστωθεί, με τα σύγχρονα μέσα προγεννητικής διάγνω- Γ) σης, ενδείξεις σοβαρής ανωμαλίας του εμβρύου που επάγονται τη γέννηση παθολογικού νεογνού και εφόσον δεν έχουν συμπληρωθεί είκοσι τέσσερις (24) εβδομάδες εγκυμοσύνης, εφόσον υπάρχει αναπότρεπτος κίνδυνος για τη ζωή της εγκύου ή κίνδυνος Δ) σοβαρής και διαρκούς βλάβης της σωματικής ή ψυχικής υγείας της. Και τούτο, χωρίς χρονικό περιορισμό. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

10 ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΠΑΠΕΣ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΠΑΠΕΣ Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αρχιερατεία του πάπα Ιωάννη Παύλου Β ( ) χαρακτηρίζεται από την αρετή της ελπίδας. Στην ομιλία κατά την ενθρόνισή του απηύθυνε την έκκληση: «Μη φοβάστε, ανοίξτε τις πόρτες στον Χριστό». Ήταν μια έκκληση προς τον τότε κομμουνιστικό κόσμο, αλλά και προς τον δυτικό κόσμο. Και οι δύο είχαν πάνω τους τη σκιά του υλισμού, αλλά και την αντιπαράθεση του ψυχρού πολέμου μεταξύ τους. Στα πολλά ταξίδια που πραγματοποίησε σε κάθε ήπειρο τόνιζε πάντα την αξία του ανθρώπου, τον αιώνιο προορισμό του, χωρίς τον οποίο ο άνθρωπος δε βρίσκει την αλήθεια για τον εαυτό του. Ο δυναμισμός του, ιδίως τα πρώτα χρόνια της αρχιερατείας του, πριν τον καταβάλει η αρρώστια, ήταν σε μεγάλη αντίθεση Οι τρεις τελευταίοι πάπες. Ο πάπας Φραγκίσκος συμπλήρωσε ήδη ένα χρόνο στην έδρα της Ρώμης. π. Θεόδωρος Κοντίδης με τη σύγχυση και τις αντιφάσεις που επικρατούσαν στον δυτικό κόσμο. Είχε έρθει από την ανατολή, που είχε μια συγκεκριμένη και μεγάλη ελπίδα για τον άνθρωπο μέσα στην κοινωνία, αλλά και απέναντι στον αιώνιο προορισμό του. Η θητεία του πάπα Βενεδίκτου, ( ) μπορούμε να προσθέσουμε, χαρακτηρίζεται από τη θεολογική αρετή της πίστης. Ο πάπας Βενέδικτος θεωρούσε ότι το μεγάλο δράμα του ανθρώπου και του πολιτισμού σήμερα ήταν η παραίτηση του από την αναζήτηση της αλήθειας, που ήταν τόσο κεντρική στην ιστορία του δυτικού πολιτισμού. Η αναζήτηση της αλήθειας είναι ο δρόμος που οδηγεί στο Θεό. Γιατί Αυτός είναι η Αλήθεια. Αντί αυτού, σήμερα, η Αλήθεια αντικαταστάθηκε από τις μικρές αλήθειες του καθενός, από το εγώ και την ιδιαίτερη άποψη του, την υποκειμενική και σχετική αλήθεια. Ο Βενέδικτος ήταν εξαιρετικός γνώστης της κοινωνίας και του πολιτισμού σήμερα. Είχε μια ευρύτατη και βαθειά εικόνα του σύγχρονου πολιτισμού, πιο βαθειά και πιο συγκροτημένη από οποιονδήποτε άλλο πάπα. Τον διακατείχε μια αγωνία: Ο σημερινός άνθρωπος και η σημερινή κοινωνία θέλει να σβήσει το Θεό, να τον διαγράψει από τη ζωή και από τον ορίζοντά του. Αυτή ήταν η βασική παρεκτροπή στα μάτια του. Γι αυτό και αναφερόταν τόσο συχνά στην δικτατορία τους σχετικισμού, στον υλισμό, τον εμπειρισμό, στο θετικισμό κοκ. Το βασικό του μέλημα ήταν η πίστη. Μιλούσε για την «έκλειψη του Θεού στη εποχή μας». Η Εκκλησία έπρεπε να αναζωογονήσει την πίστη του ανθρώπου. Τα γραπτά και οι λόγοι τα Βενεδίκτου θα είναι σημείο αναφοράς για πολλά χρόνια, γιατί πρόκειται για εξαιρετικό θεολόγο και δάσκαλο. Η παραίτησή του, πάντως, έδειξε ότι είχε φτάσει σε αδιέξοδο και στην αίσθηση ότι δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στις υπάρχουσες ανάγκες. Η παραίτηση ήταν μια γενναία και ταπεινή απόφαση. Αλλά εξίσου, αν όχι περισσότερο, γενναία ήταν η απόφασή να δεχθεί την παπική εκλογή του το Ήταν τότε 78 ετών. Είχε επανειλημμένα ζητήσει να αποσυρθεί και να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του με τους φίλους του, τα βιβλία του, την αλληλογραφία του. Αντί αυτού, κλήθηκε να μπει στην πιο ταραγμένη περίοδο της ζωής του. Θα μπορούσε με πολύ εύσχημο τρόπο να αρνηθεί και αυτό θα ήταν γνωστό σε ένα πολύ μικρό κύκλο ανθρώπων. Ο πάπας Βενέδικτος δεν ήταν επικοινωνιακός. Αλλά ως πάπας ήταν μια μεγάλη μορφή και υπηρέτησε την Εκκλησία ουσιαστικά. Όπως ο ίδιος είχε αναφέρει: «Η Εκκλησία δεν ποιμαίνεται μόνο με πράξεις και με λόγια, αλλά και με προσευχή και με πόνο». Τα λόγια και οι πράξεις του πάπα Φραγκίσκου τονίζουν την ευσπλαχνία. Η ευσπλαχνία του Θεού προς τον άνθρωπο του Θεού που αναζητά τον χαμένο άνθρωπο και τον θεραπεύει για να τον εξυψώσει ως την υιοθεσία. Δεύτερον, η ευσπλαχνία της Εκκλησίας στην αποστολή της προς το σύγχρονο άνθρωπο. Η ευσπλαχνία των λειτουργών της Εκκλησίας και των πιστών προς τον συνάνθρωπο. Σε μια συνέντευξη τον περασμένο Σεπτέμβρη, ο πάπας τονίζει ότι οραματίζεται μια Εκκλησία η οποία λειτουργεί σαν υπαίθριο νοσοκομείο μετά τη μάχη. Όταν δέχεται πλήθος τραυματιών, το πρώτο που πρέπει να κάνει, επειγόντως, είναι να θεραπεύσει τις πληγές. Δεν είναι τότε η ώρα, λέει, να ρωτήσουμε αν ο τραυματίας έχει ζάχαρο ή κάποια άλλη πάθηση. Πρέπει να αρχίσουμε από τα βασικά και επείγοντα και να φροντίσουμε τον πληγωμένο άνθρωπο που έχει ανάγκη από βοήθεια. Ο κεντρικός άξονας της αποστολής της Εκκλησίας είναι να δείξει την ευσπλαχνία του Θεού. Αυτό πρέπει να επικρατεί και γι αυτό ό,τι δεν είναι σημαντικό πρέπει να μπει σε δεύτερη θέση. Έτσι ερμηνεύεται η επιμονή του πάπα στην απλότητα. Ο ίδιος δε μένει στο διαμέρισμα του πάπα, αλλά στον ξενώνα του Βατικανού, όπου μπορεί να συναντήσει διάφορα πρόσωπα που βρίσκονται εκεί. Δε μετακινείται με το επίσημο αυτοκίνητο, αλλά με το πούλμαν που διακινεί τη συνοδεία του και βλέπουμε πολλά άλλα τέτοια χαρακτηριστικά γεγονότα, τα οποία τον κάνουν πολύ προσιτό στον κόσμο. Ο πάπας Φραγκίσκος συνεχίζει το έργο του προκατόχου του και έχει διεγείρει πολλές ελπίδες. Πόσα από όλα αυτά θα επιτύχει; Άγνωστο. Το μέλλον θα δείξει. Ο Κύριος ας τον φωτίζει για όσα χρόνια του δώσει. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

11 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ- ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βάπτισμα: με βύθιση στο νερό ή με επίχυση νερού στην κεφαλή; Παρόλο που οι Καθολικοί λατινικού τυπικού συνήθως βαπτίζονται με επίχυση του νερού στην κεφαλή, αναγνωρίζουν ότι η βάπτιση με βύθιση και με ράντισμα είναι επίσης έγκυροι τρόποι βαπτίσματος. Ωστόσο, ορισμένοι θεωρούν ως αληθινό βάπτισμα μόνο το βάπτισμα με βύθιση στο νερό, συμπεραίνοντας ότι οι καθολικοί δεν είναι καθόλου βαπτισμένοι. Υπάρχουν λοιπόν διάφοροι τρόποι βαπτίσματος ή μόνο ένας; Παρότι η Καινή Διαθήκη δεν περιέχει σαφείς οδηγίες για τον τρόπο του βαπτίσματος, ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η ελληνική λέξη «βαπτίζω», που απαντά στην Καινή Διαθήκη, σημαίνει «βυθίζω». Επίσης υποστηρίζουν ότι μόνο η βύθιση φανερώνει τη συμβολική σημασία της «ταφής» και της «ανάστασης» μαζί με το Χριστό (βλ. Ρωμ 6,3-4). Είναι αλήθεια ότι «βαπτίζω» συχνά σημαίνει «βυθίζω». Για παράδειγμα, η ελληνική εκδοχή της Παλαιάς Διαθήκης, μάς λέει ότι ο Νεεμάν, όπως του είχε πει ο προφήτης Ελισαίος, «κατέβηκε στις όχθες του Ιορδάνη και βουτήχτηκε [η ελληνική λέξη εδώ είναι «βαπτίζω»] στα νερά εφτά φορές» (Β Βασ 5,14). Όμως, η βύθιση δεν είναι η μοναδική σημασία του «βαπτίζω». Μερικές φορές σημαίνει απλώς «πλένω». Έτσι, ο ευαγγελιστής Λουκάς (11,38) αναφέρει ότι, όταν ο Ιησούς έφαγε στο σπίτι ενός Φαρισαίου, «ο Φαρισαίος παραξενεύτηκε που δεν πλύθηκε [«βαπτίζω»] πριν από το φαγητό». Δεν συνήθιζαν τη βύθιση πριν από το φαγητό, αλλά, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Μάρκο, οι Φαρισαίοι «δεν τρώνε αν δεν πλύνουν [«νίπτω»] πρώτα τα χέρια τους, τηρώντας έτσι την παράδοση των προγόνων τους. Επίσης, όταν επιστρέφουν από την αγορά, δεν τρώνε αν δεν κάνουν πρώτα καθαρμούς [«βαπτίζω»]» (Μκ 7:3-4). Επομένως «βαπτίζω» μπορεί να σημαίνει «καθαρίζω» ή «πλένομαι τελετουργικά», καθώς και «βυθίζω». Πολλές σημασίες μπορούμε να βρούμε όταν το ρήμα «βαπτίζω» χρησιμοποιείται μεταφορικά. Μερικές φορές το βάπτισμα, όταν χρησιμοποιείται σχηματικά, είναι ένα είδος «βύθισης». Αλλά όχι πάντοτε. Για παράδειγμα, μιλώντας για το μελλοντικό του Πάθος και το θάνατό Του, ο Ιησούς είπε: «Έχω όμως να περάσω [«βαπτίζω»] μια δοκιμασία [«βάπτισμα»] και με κατέχει ανυπομονησία ωσότου την υποστώ!» (Λκ 12,50). Αυτό μπορεί να υπονοεί ότι ο Χριστός επρόκειτο να «βυθιστεί» στη δοκιμασία. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να σκεφτούμε και την περίπτωση να αναφέρει ότι θα «βαπτισθεί με το Άγιο Πνεύμα». Στις Πράξεις 1,4-5, ο Ιησούς λέει στους μαθητές του: «Μην απομακρυνθείτε από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένετε από τον Πατέρα την εκπλήρωση της υποσχέσεως για την οποία σας μίλησα. Ότι, δηλαδή, ενώ ο Ιωάννης βάφτιζε με νερό, εσείς θα βαφτιστείτε σε λίγες μέρες με το Άγιο Πνεύμα». Μήπως αυτό σήμαινε ότι θα «βυθίζονταν» στο Άγιο Πνεύμα; Όχι: Τρεις φορές οι Πράξεις δηλώνουν ότι το Άγιο Πνεύμα το χάρισε πλουσιοπάροχα ο Πατέρας όταν ήρθε η Πεντηκοστή (2:17, 18, 33). Αργότερα ο Πέτρος ανέφερε ότι το Άγιο Πνεύμα κατέβηκε επάνω τους, και, επίσης, επάνω σε άλλους μετά την Πεντηκοστή, με το σαφή προσδιορισμό αυτών των γεγονότων ως μιας υπόσχεσης ότι «θα βαπτιστούν με το Άγιο Πνεύμα» (Πραξ 11, 15-17). Αυτά τα εδάφια αποδεικνύουν ότι η έννοια του «βαπτίζω» είναι αρκετά ευρεία, ώστε να περιλαμβάνει και το νερό που χύνεται. Το χριστιανικό Βάπτισμα Ο ισχυρισμός ότι η λέξη «βαπτίζω» σημαίνει πάντοτε «βυθίζω», είναι απλουστευτικός. Αυτό είναι ιδιαίτερα αληθές, επειδή στη χριστιανική χρήση, η λέξη αυτή είχε μια πολύ ιδιαίτερη έννοια, διακριτή από τη συνήθη, καθημερινή χρήση του όρου. Το ίδιο βλέπουμε και με άλλους ειδικούς χριστιανικούς όρους, όπως η «Τριάδα» και η «αγάπη» (θεία αγάπη), που ήταν αρχικά συνηθισμένες ελληνικές λέξεις, χωρίς ιδιαίτερο θρησκευτικό νόημα. Η παλαιότερη ένδειξη αναφοράς στο Θεό ως «Τριάδος» είναι σε μια επιστολή του Θεόφιλου της Αντιοχείας (Ad Autolycum [έτος 181]). Πριν τη χριστιανική χρήση, μια «τριάδα» (τριάς) ήταν απλώς οποιαδήποτε ομάδα από τρία πράγματα. Ωστόσο, καθώς οι χριστιανοί έκαναν θεολογική χρήση του όρου, σύντομα απέκτησε ένα νέο, τεχνικό νόημα, αναφερόμενο ειδικά στα τρία θεία πρόσωπα. Όταν οι χριστιανοί ομολογούσαν ότι ο Θεός είναι μια «Τριάδα», δεν εννοούσαν μια ομάδα τριών θεών, αλλά έναν Θεό σε τρία πρόσωπα. Εδώ, μια καθημερινή λέξη χρησιμοποιείτο με ένα ειδικό, θεολογικό νόημα. Το ίδιο συμβαίνει με την αγάπη, αρχικά έναν γενικό όρο για οποιοδήποτε είδος αγάπης. Όμως πολύ γρήγορα χρησιμοποιήθηκε στους χριστιανικούς κύκλους ως το όνομα για ένα κοινό γεύμα αδελφοσύνης μεταξύ των χριστιανών (πρβλ. Ιούδας 12). Κατά τον ίδιο τρόπο, η λέξη «βαπτίζω» απέκτησε μια εξειδικευμένη χριστιανική χρήση, διαφορετική από την αρχική της έννοια. Πράγματι, ήδη είχε μια περίπλοκη ιστορία ειδικών θρησκευτικών χρήσεων, ακόμη και προτού την υιοθετήσουν οι χριστιανοί. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής πραγματοποίησε ένα «βάπτισμα μετανοίας» για Ιουδαίους ως μια δραματική, προφητική χειρονομία, που υποδείκνυε ότι και εκείνοι είχαν την ίδια ανάγκη για μεταστροφή όσο και οι ειδωλολάτρες. Μέσω αυτών των χρήσεων, η λέξη «βαπτίζω» απέκτησε νοηματική σύνδεση με την αρχή, τη μεταστροφή και τη μετάνοια. Δεδομένης αυτής της ιστορίας, ήταν φυσικό ο Χριστός και οι μαθητές του να χρησιμοποιήσουν την ίδια λέξη για το χριστιανικό βάπτισμα, αν και δεν ήταν πανομοιότυπο ούτε με το ιουδαϊκό βάπτισμα ούτε με εκείνο του Ιωάννη. Όμως είναι εντελώς άστοχο να προσπαθούμε να προσδιορίσουμε την έννοια της λέξης στο χριστιανικό της νόημα μόνο βάσει της κοινής, κοσμικής χρήσης της. Θα ήταν σαν να σκεφτόμαστε ότι το δόγμα της Αγίας Τριάδος είναι πολυθεϊσμός ή ότι η παραίνεση της Καινής Διαθήκης να «αγαπάμε αλλήλους» σημαίνει μόνο να συμπαθεί ο ένας τον άλλο. Για να καταλάβουμε τι συνεπάγεται το χριστιανικό βάπτισμα, πρέπει να εξετάσουμε όχι τι σήμαινε η λέξη μέσα σε άλλα πλαίσια, αλλά τι σήμαινε και πώς αυτό ασκείτο μέσα σε ένα χριστιανικό πλαίσιο. Εσωτερικό και Εξωτερικό Βάπτισμα Μια σημαντική πτυχή του χριστιανικού βαπτίσματος στην Καινή Διαθήκη είναι η σαφής σχέση μεταξύ του βαπτίσματος με νερό και του «βαπτίσματος με Άγιο Πνεύμα» ή της «αναγέννησης». Αυτή η ανάλυση ασχολείται κατά κύριο λόγο με τον τρόπο του βαπτίσματος, όχι με τα αποτελέσματά του [Υποσημείωση: Για περισσότερα σχετικά με τη σχέση μεταξύ βαπτίσματος και αναγέννησης, βλ. Ιω 3,5, Πραξ 2,38, 19,2-3, 22,16, Ρωμ 6,3-4, Κολ 2,11-12, Τιτ 3,5 και Α Πε 3,21]. Όμως ακόμη και οι μη καθολικοί χριστιανοί (ορισμένοι διαμαρτυρόμενοι) πρέπει να παραδεχθούν ότι η Καινή Διαθήκη συνδέει ξεκάθαρα βάπτισμα με νερό, βάπτισμα με Άγιο Πνεύμα και αναγέννηση. Εξαρχής, αμέσως μόλις το Άγιο Πνεύμα δόθηκε κατά την Πεντηκοστή, το νερό και το Άγιο Πνεύμα συμβάδιζαν: «Να μετανοήσετε, και να βαφτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού, για να συγχωρηθούν οι αμαρτίες σας, κι έτσι θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος» (Πραξ 2,38). ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ- ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 22 ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086 ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ

12 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ- ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ- ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Στις Πράξεις 10,44, οι πρώτοι Εθνικοί, στους οποίους κήρυξε ο απόστολος Πέτρος, έλαβαν το Άγιο Πνεύμα πριν από το βάπτισμά τους με νερό. Αυτό είναι πάντοτε δυνατό, γιατί ο Θεός είναι ελεύθερος να λειτουργεί εκτός των μυστηρίων, όπως και εντός αυτών. Σε αυτή την περίπτωση ταίριαζε να δοθεί το Άγιο Πνεύμα πριν από το βάπτισμα, προκειμένου να φανεί η αποδοχή του Θεού προς τους πιστεύοντες εθνικούς. Ακόμη και κάτω από αυτές τις περιστάσεις, ωστόσο, η σύνδεση με το βάπτισμα με νερό παραμένει προφανής από την απάντηση του Πέτρου: «Ποιος μπορεί να εμποδίσει να βαφτιστούν με νερό αυτοί, που έλαβαν το Άγιο Πνεύμα όπως κι εμείς;» (Πραξ 10,47). Ακόμη και αργότερα στις Πράξεις, όταν ο Παύλος βρήκε άτομα που δεν είχαν λάβει το Άγιο Πνεύμα, αμέσως ρώτησε αν είχαν λάβει χριστιανικό βάπτισμα με νερό. Μαθαίνοντας ότι δεν είχαν λάβει, τους βάπτισε και επέθεσε τα χέρια του επάνω τους και έλαβαν το Άγιο Πνεύμα (Πραξ 19,1-6). Αυτά τα χωρία περιγράφουν τη σύνδεση μεταξύ του νερού και του Αγίου Πνεύματος, την οποία έκανε πρώτος ο Ιησούς ο ίδιος: «Σε βεβαιώνω πως αν κανείς δε γεννηθεί από το νερό κι από το Πνεύμα, δεν μπορεί να μπει στη βασιλεία του Θεού» (Ιω 3,5). Πιο πάνω είδαμε ότι το «βάπτισμα του Αγίου Πνεύματος» περιγράφηκε ως «νερό που χύνεται». Όμως αυτά τα χωρία δείχνουν ότι το «βάπτισμα» ή το «πλημμύρισμα» του Πνεύματος από μόνο του συνδέεται στενά με το βάπτισμα με νερό. Ας κοιτάξουμε το επιχείρημα ότι μόνο το βάπτισμα με βύθιση συμβολίζει επαρκώς το θάνατο και την ανάσταση με τον Ιησού. Είναι αλήθεια ότι η βύθιση αναπαριστά καλύτερα το θάνατο και την ανάσταση, τονίζοντας πληρέστερα το νόημα του μυστηρίου απ ό,τι το ράντισμα ή η επίχυση νερού (πρβλ. Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας 1239). (Η βύθιση είναι πράγματι ο συνήθης τρόπος βαπτίσματος στους ανατολικούς πιστούς της Καθολικής Εκκλησίας). Από την άλλη πλευρά, η επίχυση αναπαριστά καλύτερα το πλημμύρισμα του Αγίου Πνεύματος, που επίσης συνδέεται με το βάπτισμα με νερό. Και οι τρεις τρόποι υπονοούν με επαρκή τρόπο την αίσθηση του καθαρισμού που εκφράζει το βάπτισμα. Κανείς από τους τρεις τρόπους δεν έχει αποκλειστική συμβολική εγκυρότητα. Πρακτικές δυσκολίες Mετά το πρώτο κήρυγμα του Πέτρου, τρεις χιλιάδες άνθρωποι βαπτίστηκαν στην Ιερουσαλήμ (Πραξ 2,41). Πρακτικά είναι αδύνατο να βυθιστούν τόσοι πολλοί άνθρωποι στην Ιερουσαλήμ. Ακόμη και να υπήρχε, όμως, οι ντόπιοι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ μετά βίας θα είχαν αφήσει τους υδάτινους πόρους της πόλης τους να μολυνθούν από τρεις χιλιάδες σώματα. Αυτοί οι άνθρωποι θα πρέπει να βαπτίστηκαν είτε με επίχυση, είτε με ράντισμα. Ακόμη και σήμερα, δυσκολίες πρακτικής φύσεως μπορούν να κάνουν σχεδόν ή τελείως αδύνατη τη βύθιση για ορισμένα άτομα: για παράδειγμα, ορισμένα άτομα σε ειδική ιατρική κατάσταση- οι κατάκοιτοι, οι τετραπληγικοί, άτομα με τραχειοτομή ή με μηχανική υποστήριξη αναπνοής. Και πάλι, εκείνοι, οι οποίοι έχουν υποστεί προσφάτως κάποια χειρουργική επέμβαση, δεν μπορούν να βυθιστούν και μπορεί να μην επιθυμούν να αναβάλουν το βάπτισμά τους μέχρι την ανάρρωσή τους (για παράδειγμα, αν πρόκειται να υποστούν κι άλλες επεμβάσεις). Άλλες δυσκολίες εγείρονται μέσα σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα. Για παράδειγμα, η βύθιση μπορεί να είναι σχεδόν ή τελείως αδύνατη σε ορισμένες περιοχές της γης. Ή, ας σκεφτούμε όσους βρίσκονται στη φυλακή- όχι σε χώρες όπως η Αμερική, όπου η θρησκευτική ελευθερία δίνει το δικαίωμα σε φυλακισμένους να λάβουν το βάπτισμα με βύθιση εάν το επιθυμούν- αλλά σε πιο εχθρικά περιβάλλοντα, όπως σε μουσουλμανικά καθεστώτα, όπου οι βαπτίσεις πρέπει να γίνονται κρυφά, χωρίς αρκετό νερό για βύθιση. Τι θα πρέπει να κάνουμε σε παρόμοιες περιπτώσεις; Θα πρέπει να αρνηθούμε το μυστήριο σε αυτούς τους ανθρώπους, επειδή η βύθιση είναι πρακτικώς δύσκολη ή αδύνατη; Κατά τρόπο παράδοξο, ορισμένοι οι οποίοι αναγνωρίζουν ότι το βάπτισμα είναι εντολή, αλλά πιστεύουν ότι δεν είναι απαραίτητο για τη σωτηρία, μπορεί να κάνουν εντελώς αδύνατη τη βάπτιση σε πολλούς ανθρώπους, προς υπακοή στην εντολή του Θεού. Οι καθολικοί, οι οποίοι πιστεύουν ότι το βάπτισμα απονέμει χάρη και είναι κανονιστικά απαραίτητο για τη σωτηρία, υποστηρίζουν ότι ο Θεός δε θα απαιτούσε μία μορφή βαπτίσματος που, για κάποιους ανθρώπους, είναι αδύνατη. Βάπτισμα στην αρχαία Εκκλησία Το ότι η αρχαία Εκκλησία επέτρεπε την επίχυση αντί τη βύθιση αποδεικνύεται από τη Διδαχή, ένα συριακό λειτουργικό εγχειρίδιο το οποίο κυκλοφόρησε ευρύτατα ανάμεσα στις Εκκλησίες των πρώτων αιώνων της χριστιανοσύνης, ίσως το αρχαιότερο χριστιανικό κείμενο εκτός της Καινής Διαθήκης. ΗΔιδαχή γράφτηκε γύρω στο 70 μ.χ. και, παρόλο που δεν εντάχθηκε στην Καινή Διαθήκη, αποτελεί ισχυρή μαρτυρία για την μυστηριακή πρακτική των χριστιανών κατά την αποστολική εποχή. Στο έβδομο κεφάλαιό της, η Διδαχή γράφει: «Σχετικά με το βάπτισμα, να βαπτίζετε με αυτόν τον τρόπο: Αφού έχετε πει προηγουμένως όλα αυτά τα πράγματα, βαπτίζετε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος με ζωντανό νερό [δηλαδή με τρεχούμενο νερό, όπως σε έναν ποταμό]. Αν δεν υπάρχει ζωντανό νερό, βαπτίζετε σε άλλο νερό. Και, αν δεν μπορείτε να χρησιμοποιήσετε κρύο νερό, χρησιμοποιήστε ζεστό. Αν δεν έχετε τίποτα από τα δύο, χύστε νερό τρεις φορές πάνω στο κεφάλι, στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Αυτές οι οδηγίες δόθηκαν είτε ενώ κάποιοι από τους αποστόλους και τους μαθητές ήταν ακόμη ζωντανοί, είτε κατά την επόμενη γενιά χριστιανών, και εκφράζουν μια συνήθεια που είχε ήδη καθιερωθεί. Η μαρτυρία της Διδαχής έγινε δεκτή από άλλα πρώιμα χριστιανικά γραπτά. Ο Ιππόλυτος της Ρώμης κατά το έτος 215 γράφει: «Αν το νερό σπανίζει, είτε πάντα είτε για την περίσταση, τότε χρησιμοποιείστε οποιοδήποτε νερό είναι διαθέσιμο» (Η Αποστολική Παράδοση, 21). Ο Πάπας Κορνήλιος Α έγραψε ότι, καθώς ο Νοβατιανός πέθαινε, «έλαβε το βάπτισμα στην κλίνη όπου κειτόταν, δια επίχυσης» (Επιστολή προς Φάβιο Αντιοχείας [έτος 251]. Παρατίθεται στον Ευσέβιο, Εκκλησιαστική Ιστορία, 6:4311). Ο Κυπριανός προειδοποίησε ότι κανείς δεν πρέπει να «ενοχλείται επειδή οι άρρωστοι ραντίζονται ή εγχέονται όταν λαμβάνουν τη χάρη του Θεού» (Επιστολή προς Magnus 69:12 [έτος 255}. Ο Τερτυλλιανός περιέγραψε το βάπτισμα λέγοντας ότι αυτό γίνεται «με τόσο μεγάλη απλότητα, χωρίς επισημότητα, χωρίς καμία σημαντική προετοιμασία και, τέλος, χωρίς κόστος, ένας άνθρωπος βαπτίζεται σε νερό και με την άρθρωση λίγων λόγων, ραντίζεται και μετά σηκώνεται ξανά, όχι πολύ (ή καθόλου) καθαρότερος» (On Baptism, 2 [Έτος 203]). Προφανώς, ο Τερτυλλιανός δε θεωρούσε το βάπτισμα με βύθιση τη μοναδική έγκυρη μορφή, εφόσον λέει ότι κάποιος ραντίζεται και έτσι βγαίνει από το νερό «όχι πολύ (ή καθόλου) καθαρότερος». Αρχαία χριστιανικά μωσαϊκά δείχνουν επίχυση επί της κεφαλής Έπειτα, υπάρχουν και οι καλλιτεχνικές μαρτυρίες. Πολλά από τα πρώιμα χριστιανικά καλλιτεχνικά έργα αναπαριστούν το βάπτισμα- αλλά όχι το βάπτισμα με βύθιση! Αν ο λήπτης του μυστηρίου βρίσκεται μέσα σε ποτάμι, αναπαρίσταται να στέκεται μέσα στο ποτάμι, καθώς χύνεται νερό πάνω στο κεφάλι του από ένα κύπελλο ή ένα όστρακο. Τα ψηφιδωτά σε αρχαίες εκκλησίες και ζωγραφιές στις κατακόμβες αναπαριστούν το βάπτισμα με επίχυση. Τα βαπτιστήρια σε πρωτοχριστιανικά νεκροταφεία μαρτυρούν βάπτισμα με επίχυση. Ολόκληρη η καταγραφή της πρώιμης Εκκλησίας- όπως φάνηκε στην Καινή Διαθήκη, σε άλλα γραπτά και σε ενδείξεις σε μνημεία- δείχνουν ότι ο τρόπος βαπτίσματος δεν περιοριζόταν μόνο στη βύθιση. Άλλες αρχαιολογικές ενδείξεις βεβαιώνουν το ίδιο πράγμα. Ένα πρωτοχριστιανικό βαπτιστήριο βρέθηκε σε μια εκκλησία στη γενέτειρα του Ιησού, τη Ναζαρέτ, και, ωστόσο, αυτό το βαπτιστήριο, το οποίο χρονολογείται από το 2ο αιώνα, ήταν υπερβολικά μικρό και στενό για να μπορεί να βυθιστεί άνθρωπος. 24 ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086 ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ

13 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ Το γεγονός αυτό είναι το επίκεντρο της χριστιανικής πίστης. Για το λόγο αυτό, οι χριστιανοί προετοιμάζονται για την εορτή του Πάσχα από το ξεκίνημα της Τεσσαρακοστής και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας. ΗΜεγάλη Εβδομάδα αρχίζει την Κυριακή των Βαΐων, όπου εορτάζουμε την πανηγυρική είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ, συμπεριλαμβάνεται η Μεγάλη Πέμπτη, με τον εορτασμό της καθιέρωσης της Ευχαριστίας και της ιεροσύνης από το Χριστό, καθώς και η Μεγάλη Παρασκευή, με τον εορτασμό του Πάθους του Κυρίου και του θανάτου του επάνω στο σταυρό. Ολοκληρώνεται με την πασχαλινή αγρυπνία, κατά τη νύχτα του Μεγάλου Σαββάτου προς την Κυριακή του Πάσχα, με την Ανάσταση του Χριστού. Ανάμεσα στις τελετές που χαράσσουν αυτή την πορεία προς το Πάσχα -λειτουργία της Κυριακής των Βαΐων, λειτουργία των Αγίων Ελαίων, λειτουργία του Μυστικού Δείπνου, τα Πάθη του Κυρίου, η πασχαλινή αγρυπνία και η λειτουργία του Πάσχα- μία από αυτές έχει μια ξεχωριστή θέση: η πασχαλινή αγρυπνία. Η πασχαλινή αγρυπνία συγκεντρώνει, μέσα από τις ιεροτελεστίες της, όλα τα στοιχεία του μηνύματος του Πάσχα. Το βάπτισμα ενηλίκων και νέων, το οποίο θα τελεστεί αυτή τη νύχτα, θυμίζει στον καθένα την αναγέννηση και τις υποσχέσεις του δικού του βαπτίσματος. Η Καθολική Εκκλησία εορτάζει φέτος το Πάσχα στις 20 Απριλίου ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ 13 Απριλίου 2014 Έξι μέρες πριν τη γιορτή του εβραϊκού Πάσχα, ο Ιησούς έρχεται στην Ιερουσαλήμ. Το πλήθος τον επευφημεί κατά την είσοδό του στην πόλη. Έχει στρώσει το έδαφος με πράσινα κλαδιά που σχηματίζουν προς τιμήν του ένα βασιλικό μονοπάτι. Εις ανάμνηση αυτού του γεγονότος, οι πιστοί έρχονται στην εκκλησία την ημέρα αυτή, με κλαδιά ελιάς, δάφνης ή φοίνικα, τα οποία ο ιερέας ευλογεί στην αρχή της λειτουργίας. Οι πιστοί τα μεταφέρουν στο σπίτι τους για να στολίσουν τον εσταυρωμένο τους μέχρι την Κυριακή των Βαΐων της επόμενης χρονιάς. ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 16 Απριλίου 2014 Την Τετάρτη της Μεγάλης Εβδομάδος, αρκετές επισκοπές προτείνουν τη λειτουργία των Αγίων Ελαίων. Μπορεί να καθοριστεί για μια άλλη μέρα της Μεγάλης Εβδομάδος: στο λατινικό καθολικό τυπικό, η λειτουργία αυτή δεν ανήκει, με την αυστηρή έννοια, στη πασχαλινή περίοδο. Αν δε λάβει χώρα τη Μεγάλη Πέμπτη το πρωί, μπορεί να μεταφερθεί μια άλλη μέρα, με την προϋπόθεση να είναι κοντά στο Πάσχα. Πολλοί επίσκοποι, προκειμένου να διευκολύνουν τη συμμετοχή των πιστών και των ιερέων, επιλέγουν ένα βράδυ της μιας ή της άλλης μέρας της Μεγάλης Εβδομάδας, είτε Δευτέρα, είτε Τρίτη, είτε Τετάρτη. Κατά τη λειτουργία των Αγίων Ελαίων, ο επίσκοπος καθαγιάζει το Άγιο Μύρο και ευλογεί και τα υπόλοιπα Άγια Έλαια, τα οποία χρησιμοποιούμε στη βάπτιση, το χρίσμα, το ευχέλαιο και την ιεροσύνη. ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ 17 Απριλίου 2014 ΟΙησούς δειπνεί για τελευταία φορά με τους δώδεκα αποστόλους, κατά το λεγόμενο Μυστικό Δείπνο. Ο Άγιος Παύλος και οι ευαγγελιστές Μάρκος, Λουκάς και Ματθαίος εκθέτουν της αφηγήσεις του Μυστικού Δείπνου (Α Επιστολή προς Κορινθίους: 11, Ευαγγέλιο κατά Μάρκον: 14, Ευαγγέλιο κατά Λουκά: 22, Ευαγγέλιο κατά Ματθαίον: 26), κατά τη διάρκεια του οποίου, παίρνοντας τον άρτο και τον οίνο, ο Ιησούς ευχαρίστησε και προσέφερε το Σώμα και το Αίμα Του για τη σωτηρία των ανθρώπων. Μετά το Δείπνο και καθώς πλησίαζε η ώρα της δοκιμασίας, ο Ιησούς πήγε στον Κήπο των Ελαιών μαζί με τους αποστόλους για να αγρυπνήσει και να προσευχηθεί. Τη Μεγάλη Πέμπτη, η Εκκλησία τελεί τη λειτουργία «εις ανάμνησιν του Δείπνου του Κυρίου», έπειτα οι πιστοί ενώνονται στην προσευχή του Χριστού εκείνο το βράδυ, αγρυπνώντας κοντά στο Αγιότατο Μυστήριο, δηλαδή τον άρτο και τον οίνο που καθαγιάστηκαν στη διάρκεια της λειτουργίας, μέχρι αργά τη νύχτα. ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 18 Απριλίου 2014 Προδομένος από το μαθητή του Ιούδα, ο Ιησούς συλλαμβάνεται. Κατηγορείται ότι έσπειρε την αταξία με τη διδασκαλία του και κυρίως ότι σφετερίστηκε τον τίτλο του Μεσσία, δηλαδή του Υιού του Θεού, ο οποίος εστάλη για να σώσει τους ανθρώπους. Αφού ανακρίθηκε από τον Πόντιο Πιλάτο, ρωμαίο διοικητή της περιοχής, μαστιγώθηκε από τους στρατιώτες, καταδικάστηκε να καρφωθεί πάνω σε έναν σταυρό, ένα βασανιστήριο που επιφύλασσαν στους δούλους και τους επαναστάτες. Αφού φορτώθηκε το σταυρό, ο Ιησούς ανέβηκε το λόφο του Γολγοθά, αλλά έπεσε αρκετές φορές από το βάρος του σταυρού. Αφού σταυρώθηκε, εξέπνευσε μέσα σε λίγες ώρες. Όταν αποκαθηλώθηκε, οι δικοί του τον τύλιξαν σε λευκό σεντόνι και τον τοποθέτησαν στον τάφο. Οι πιστοί καλούνται στη νηστεία, που συνίσταται στην αποχή από το φαγητό, σύμφωνα με την ηλικία και τις δυνάμεις του καθενός, μια μορφή μετάνοιας και μεταστροφής, έκφραση της αναμονής του Χριστού. Η τελετή της Μεγάλης Παρασκευής, που ονομάζεται «Πάθος του Κυρίου», επικεντρώνεται στην αφήγηση του Πάθους (Ευαγγέλιο κατά Ιωάννη 18, 1-19, 42). Περιλαμβάνει τη σταυροπροσκύνηση και την κοινωνία των προηγιασμένων δώρων, καθώς δεν τελείται η θεία λειτουργία τη Μεγάλη Παρασκευή. Προτείνεται επίσης στους πιστούς ο Δρόμος τους Σταυρού που ακολουθεί τις στάσεις του Πάθους του Χριστού. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

14 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 19 Απριλίου 2014 Ητελετή της νύχτας του Μεγάλου Σαββάτου προς την Κυριακή του Πάσχα είναι «μια παραμονή προς τιμήν του Κυρίου», κατά τη διάρκεια της οποίας οι πιστοί γιορτάζουν το Πάσχα, το πέρασμα από το σκότος στο φως, δηλαδή τη νίκη του Χριστού πάνω στο θάνατο. Αυτός είναι ο λόγος που, μέσα στην νύχτα, η φωτιά και το κερί του Πάσχα είναι αναμμένα και η φλόγα μεταδίδεται στους πιστούς. Στη διάρκεια της ίδιας αγρυπνίας, επίσης, συνηθίζονται οι βαπτίσεις ενηλίκων. Είναι ταυτόχρονα η ευκαιρία για τους πιστούς να ανανεώσουν τις υποσχέσεις του δικού τους βαπτίσματος. Για τα παιδιά, τους νέους και τους ενήλικες που θα βαπτιστούν κατά τη διάρκεια της πασχαλινής αγρυπνίας, το Πάσχα αντηχεί ως εναρκτήριο γεγονός της χριστιανικής ζωής τους. Ως αποτέλεσμα της κατηχητικής διαδρομής τους, την οποία έχουν ξεκινήσει πριν από κάποιο χρονικό διάστημα, αυτή η πασχαλινή νύχτα αποτελεί μια κορυφή για το χριστιανικό ξεκίνημά τους. Κορυφή που νοηματοδοτείται από το σύνολο της λειτουργίας, η οποία γιορτάζει την ανάμνηση του Ιησού Χριστού. Στο κέντρο της αγρυπνίας, τα συγκεκριμένα τελετουργικά της βάπτισης μιλούν από μόνα τους: Η κατάδυση στο νερό, σύμβολο θανάτου και ζωής, περάσματος στην ανάσταση εν Χριστώ. Βαπτίζονται στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Βγαίνοντας από το νερό, οι νέοι βαπτισμένοι ντύνονται στα λευκά. Θα φορούν αυτό το ένδυμα σε ορισμένες τελετές της πασχαλινής περιόδου. Εάν λάβουν το χρίσμα το ίδιο βράδυ, θα υπάρχει το τελετουργικό με το άγιο μύρο, το σημείο του Αγίου Πνεύματος. Μαζί με όλο το εκκλησίασμα, θα πάρουν ένα αναμμένο κερί. Σαν φορείς του φωτός της πίστης στη ζωή τους, θα λάβουν μέρος στην ευχαριστιακή λειτουργία και θα κοινωνήσουν για πρώτη φορά. Εκείνο που είναι αξιοπρόσεκτο και όμορφο, καθώς επίσης μεστό νοήματος, είναι η χαρά που ακτινοβολούν αυτοί οι βαπτισμένοι. Η βαθιά και απλή συγκίνηση, που όμως λέει πολλά για την ανθρώπινη και πνευματική μεταμόρφωση την οποία βιώνουν. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι με πριν, αλλά και τόσο αλλαγμένοι παρ όλα αυτά, αφού πλέον έχουν γίνει οριστικά μαθητές του Ιησού από τη Ναζαρέτ. ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ 20 Απριλίου 2014 «Την πρώτη μέρα μετά το Σάββατο, το πρωί, έρχεται η Μαρία η Μαγδαληνή στο μνήμα και βλέπει την πέτρα μετατοπισμένη Και βλέπει τις πάνινες λουρίδες στο έδαφος» (Ευαγγέλιο κατά Ιωάννη, 20). Ετυμολογικά, «Πάσχα» σημαίνει «πέρασμα»: από αυτό το πέρασμα από το θάνατο στη Ζωή, ο Χριστός έσωσε τον άνθρωπο από την αμαρτία και τον κάλεσε στην αιώνια ζωή. Η Ανάσταση του Χριστού είναι η εκπλήρωση των υποσχέσεων που είχε δώσει ο Θεός στο λαό του. Γι αυτό το λόγο η γιορτή του Πάσχα εορτάζεται με μια επίσημη λειτουργία και είναι η κορύφωση του χριστιανικού λειτουργικού ημερολογίου. Αυτή η ημέρα χαράς σηματοδοτείται στις εκκλησίες με το λευκό ή το χρυσό χρώμα, σύμβολο της χαράς και του φωτός. Μετά την οδύνη των Παθών και τον ενταφιασμό, ξημερώνει η ημέρα του Πάσχα. Η είδηση διαδίδεται σε όλους τους μαθητές: Ο Ιησούς έχει εξαφανιστεί! Εμφανίζεται πρώτα στις γυναίκες, που τρέχουν τις πρωινές ώρες να αλείψουν με μύρο το σώμα του, έπειτα εμφανίζεται στον Πέτρο και τον Ιωάννη, τους οποίους ειδοποιούν οι κατάπληκτες γυναίκες. Το σημαντικό είναι ότι ο Ιησούς δεν εμφανίστηκε απλώς με ένα σώμα «αναζωογονημένο» για να ζήσει όπως πριν, όπως συνέβη με το Λάζαρο, τον οποίο ο Ιησούς επανέφερε στη ζωή. Ο Λάζαρος είχε επανέλθει στη ζωή και είχε πεθάνει μια δεύτερη φορά. Ο Ιησούς, πραγματικά νεκρός επάνω στο σταυρό, «πέρασε από το θάνατο» όπως το λένε οι Γραφές, προς την αιώνια ζωή που υποσχέθηκε ο Θεός. Με την ανάστασή του, ο Χριστός είναι διαφορετικός, είναι αλλιώς, ζει μια νέα ζωή δίπλα στο Θεό Πατέρα. Ταυτόχρονα, είναι ο ίδιος ο Ιησούς, εκείνος με τον οποίο έζησαν οι απόστολοι. Το κέντρο της χριστιανικής πίστης Η ανάσταση είναι ο άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η χριστιανική πίστη. Όμως είναι δύσκολο να την δεχτεί κανείς, γιατί μας οδηγεί να μπούμε σε μια νέα προοπτική: δεν πρόκειται εδώ για επιστροφή στην πρότερη ζωή, αλλά με την είσοδο σε μια νέα ζωή στην οποία ο Ιησούς είναι ο πρώτος ζων. Αυτός μας ανοίγει ένα «πέρασμα», αυτό σημαίνει η λέξη «Πάσχα». Η πίστη στην ανάσταση του ΠΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ Πώς μπορούμε να πιστέψουμε στην ανάσταση του Ιησού Χριστού; Οι μαθητές τον είδαν νεκρό επάνω στο σταυρό. Τον εναπόθεσαν στον τάφο. Η πίστη στην ανάσταση του Χριστού από τους νεκρούς είναι το ίδιο δύσκολη με την πίστη στη δική μας ανάσταση. Χριστού, είναι πίστη στη δική μας αιώνια ζωή, υπό μια μορφή ακόμη άγνωστη, αλλά ξέρουμε ότι θα είμαστε πάντοτε ο εαυτός μας. Και αυτή η πεποίθηση είναι ζωτικής σημασίας. Η ανάσταση του Χριστού δημιουργεί ένα άνοιγμα και σπάει τον εγκλωβισμό μας στις διάφορες μορφές «θανάτου» που απειλούν τη ζωή μας. Έτσι, μέσα από «μικρές αναστάσεις», της χριστιανικής ζωής μέσα στον παρόντα κόσμο, νιώθουμε ήδη, μέσα στην καθημερινή ύπαρξή μας, ότι ο Θεός μάς σώζει ήδη από σήμερα. Αν ο Ιησούς μόνος βίωσε πλήρως την ανάσταση, όπως το μαρτυρούν το Ευαγγέλιο και η Εκκλησία, τότε ο ίδιος προσκαλεί όλους τους ανθρώπους σε αυτό το πέρασμα προς την αιώνια ζωή ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

15 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗ 2014: ΜΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ Εδώ υπάρχουν μερικές ιδέες για μια Τεσσαρακοστή με λίγο περισσότερο νόημα: φήνουμε κατά μέρος την ενασχόλησή μας με την τεχνολογία μία ώρα κάθε μέρα. Ο στόχος μας είναι εφικτός και το αποτέλεσμα θα είναι περισσότερος χρόνος με την οικογένειά μας. Χρησιμοποιούμε αυτή τη μία ώρα για να ενδυναμώσουμε τους δεσμούς μας με την οικογένεια ή τους φίλους μας, με τη φυσική παρουσία μας. Τεσσαρακοστή είναι μια καλή περίοδος για να εισάγουμε στην καθημερινότητά μας την ευκαιρία για περισσότερη προσευχή, ιδιαίτερα ως οικογένεια. Είναι η κατάλληλη περίσταση για να χρησιμοποιήσουμε λατρευτικό υλικό για προσευχή. Υπάρχει άφθονο τέτοιο υλικό, πολύ εύκολα προσβάσιμο μέσω διαδικτύου. Οι Στάσεις του Δρόμου του Σταυρού είναι μια εξαιρετική ιδέα, την οποία θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμε στα παιδιά μας, εάν δεν το έχουμε κάνει ακόμη. Μπορούμε να συζητήσουμε μαζί τους το νόημα κάθε Στάσης, διδάσκοντάς τους από δύο κάθε φορά. Η Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος προετοιμασίας για την ανάσταση του Ιησού, την ημέρα του Πάσχα. Παραδοσιακά, οι χριστιανοί επιλέγουν να απέχουν από κάτι κατά τη διάρκεια των σαράντα αυτών ημερών. Η θυσία τους είναι μια απάντηση στη θυσία που έκανε ο Ιησούς όταν σταυρώθηκε. Οι θυσίες τους μοιάζουν ασήμαντες σε σύγκριση με εκείνες που έκανε ο Ιησούς. Τι θα μπορούσαμε να στερηθούμε για την περίοδο της Τεσσαρακοστής; Ενδεχομένως κάποιοι θα σταματήσουν να καταναλώνουν ένα ορισμένο είδος τροφίμων. Άλλοι θα σταματήσουν για λίγο καιρό να «μπαίνουν» στο facebook. Έχουν κάποιο νόημα εκείνα τα πράγματα από τα οποία επιλέγουμε να απέχουμε, ή μήπως απλώς προκαλούμε τον εαυτό μας να ζήσει χωρίς ορισμένα πράγματα που επιλέξαμε τυχαία; Ο επίσκοπος του Ντένβερ, σεβ. Samuel J. Aquila, γράφει: «Οι περισσότεροι καθολικοί είναι εξοικειωμένοι με την έννοια της αποχής από κάτι για την περίοδο της Τεσσαρακοστής, όμως αυτό που δε γίνεται ακριβώς κατανοητό είναι ότι αυτές οι θυσίες, αυτές οι πράξεις μετάνοιας, έχουν αξία επειδή διδάσκουν την αρετή. Όχι επειδή τα πράγματα που θυσιάζουν είναι κακά. Το να απέχουμε από τα γλυκά, τον καφέ, το αλκοόλ, την απόλαυση του να ακούμε μουσική, ή άλλα πράγματα, είναι κάτι καλό, επειδή μας βοηθάει να αναπτύσσουμε την ικανότητά μας να αποστρεφόμαστε πράγματα που επιθυμούμε. Η νηστεία είναι επίσης σημαντική επειδή μας βοηθάει να επικεντρώνουμε τα μάτια της καρδιάς μας στον Ιησού, ακριβώς όπως κι Εκείνος επικέντρωσε τα μάτια της δικής Του καρδιάς στον Πατέρα, κατά τις 40 μέρες που νήστεψε. Η καρδιά μας, που είναι για το Θεό, λαχταρά μια βαθύτερη σχέση με τον Πατέρα, τον Ιησού και το Άγιο Πνεύμα. Η νηστεία ενδυναμώνει την ικανότητά μας να στρεφόμαστε προς το καλό όποτε αντιμετωπίζουμε τον πειρασμό να αμαρτήσουμε». φήνουμε στην άκρη τα αρνητικά μας συναισθήματα. Απελευθερώνουμε το θυμό, τη ζήλεια, το φόβο, την καχυποψία μας. Προσπαθούμε να βρούμε θετικούς τρόπους για να επανακαθορίσουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Είναι εύκολο; Καθόλου. Έχει όμως νόημα; Απολύτως! πορούμε να προσφέρουμε λίγο από την καρδιά μας κάνοντας κάτι πρώτοι, χωρίς να περιμένουμε κάποιο αντάλλαγμα. Μια φορά την ημέρα, μπορούμε να προθυμοποιηθούμε να βοηθήσουμε κάποιον που είναι φορτωμένος να κουβαλήσει τα ψώνια του. Να κάνουμε σε κάποιον ένα κομπλιμέντο για την εμφάνισή του, ακόμη κι αν δεν φαίνεται τόσο ωραίος. Μπορεί να χρειάζεται έναν καλό λόγο για να αισθανθεί καλύτερα. ατά την περίοδο της Τεσσαρακοστής ας εγκαταλείψουμε τη λέξη «Αγάπη» και ας την αντικαταστήσουμε με πράξεις. Όταν πλέον τελειώσει η Τεσσαρακοστή, μετά την ημέρα του Πάσχα, η λέξη «Αγάπη» θα έχει αποκτήσει μια πιο ουσιαστική σημασία και οι γύρω μας θα έχουν μια καλύτερη εικόνα του τι σημαίνει στ αλήθεια η αγάπη για εμάς. Ο καθένας μας μπορεί να βρει το δικό του τρόπο για να κάνει τη θυσία του μοναδική και γεμάτη νόημα, αν κοιτάξει μέσα στην καρδιά του. Ο καθένας μας μπορεί να βρει έναν τρόπο να απαλλαγεί από το παλιό, νεκρό κουκούλι που φυλάκιζε τον εαυτό του και να αποκτήσει μια ανανεωμένη προοπτική. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

16 ΑΔΕΛΦΟΣ ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ ΜΑΡΑΓΚΟΣ ΑΔΕΛΦΟΣ ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ ΜΑΡΑΓΚΟΣ O αδελφός Λεονάρδος Μαραγκός π. Σεβαστιανός Φρέρης Γεννημένος στην Απάνω χώρα της Σύρου τις πρώτες θα πορευτεί στο υπόλοιπο της στις δύσκολες μέρες του 1941, έμαθε ζωής του ως πιστός που αφιέρωσε τη ζωή από μικρός να ζει μέσα στη φτώχεια και του στην υπηρεσία του Θεού και της εκκλησίας, με τις δεύτερες θα τεθεί στην υπηρεσία στην απλότητα. Από μικρός παρέμεινε κοντά και στην αγάπη και την υπηρεσία της Εκκλησίας, μέχρις ότου αφιέρωσε ολοκληρωτικά όλους εκείνους που του ζητούν κάθε είδους εκείνων που τον συναναστρέφονται και σ τη ζωή του στον Κύριο, όταν στις 3 Οκτωβρίου 1960, εισήλθε στο Τάγμα του Ιησού για να παλιά, είτε τους συναντά τυχαία στο δρόμο βοήθεια, είτε αυτοί του είναι γνωστοί από είναι στην υπηρεσία του Θεού, μέσα από τις του για πρώτη φορά. υπηρεσίες που θα προσφέρει στους συνανθρώπους του. Το 1964 οι προϊστάμενοί του τον στέλνουν στην Αφρική (Tchad). Εκεί θα μείνει Πρώτα στην Αίξ της όμορφης Προβηγκίας, έπειτα στο Laval της Βρετάνης, μια περίοδος που θα μείνει χαραγμένη στη και θα εργαστεί συνολικά 5 χρόνια. Είναι συνολικά 4 χρόνια έζησε, κατά τα οποία μνήμη του και την οποία θα νοσταλγεί μέχρι απέκτησε τις βάσεις της πνευματικής ζωής το τέλος. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία αλλά και πολλές τεχνικές γνώσεις. Με βάση αισθάνθηκε να συμμετέχει έντονα στο ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας. Πότε στην υπηρεσία των φτωχών και των αρρώστων, πότε στην οικοδομή σχολείων και Εκκλησιών, αισθάνθηκε άνετος με την απλοϊκή ζωή των αυτοχθόνων. Η ανάμνηση της περιόδου εκείνης, που έζησε ανάμεσα σε Αφρικανούς και σε φτωχούς ανθρώπους, τον ετοίμασαν να αισθάνεται άνετος με όλους τους μετανάστες που, ετούτα τα τελευταία χρόνια, πλημμύρισαν την Αθήνα Μια άλλη εμπειρία, στην οποία αναφερόταν συχνά, ήταν η διαβίωσή του ανάμεσα στον απλό εργατόκοσμο του Παρισιού. Πράγματι, επιστρέφοντας στην Ευρώπη, για τρία χρόνια έζησε ανάμεσα σ ένα κόσμο που, για να φάει είναι υποχρεωμένος να βρει δουλειά κα να δουλέψει. Και δοκίμασε από κοντά, στα χρόνια του 60, τι θα πει να ψάχνεις να βρεις δουλειά ως μετανάστης στο Παρίσι. Τότε αισθάνθηκε στο πετσί του τις υπερβολικές απαιτήσεις που μπορεί να έχει το αφεντικό, την απομόνωση από τους συναδέλφους επειδή είσαι ξένος, την αδικία και την περιφρόνηση απ όπου κι αν έρχεται. Και η εμπειρία αυτή θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη του και θα είναι συνεχώς σύμβουλός του στη διάρκεια της ζωής του όταν θα έχει να επιβλέψει διάφορες εργασίες και εργάτες. Έτσι πλούσιος, με μοναδικό θησαυρό του τις εμπειρίες που απέκτησε στα διάφορα στάδια δοκιμασίας που έζησε, της πνευματικότητας, της ιεραποστολής, της εργασίας, επέστρεψε στην Ελλάδα το 1972 για να ενσωματωθεί στην νέα ομάδα των ιησουιτών που είχε αρχίσει να δραστηριοποιείται στον Ελλαδικό χώρο και να την ενισχύσει με τις δικές του ικανότητες. Μηχανικός, ηλεκτρολόγος, τυπογράφος ή απλά γενικός συντηρητής στις διάφορες Μονές του Τάγματος (στην Αθήνα, στη Σύρο, στην Τήνο), όπου υπηρέτησε διαδοχικά, συνέβαλε με τις τεχνικές του γνώσεις στην ιερατική αποστολή των ιερέων συναδέλφων του, συμβάλλοντας έτσι στο κατηχητικό, αποστολικό, εκδοτικό, μορφωτικό έργο του Τάγματος, στο οποίο είχε αφοσιωθεί. Πάντοτε κοντά στους νέους και αγαπητός, είχε το δικό του τρόπο να τους προσελκύσει πότε με τις τεχνικές του γνώσεις για την προετοιμασία κάποιας γιορτής, πότε με την όποια εξυπηρέτηση του ζητούσαν και για την οποία πάντα ήταν διαθέσιμος και πρόθυμος ή ακόμη για να ετοιμάσει μαζί με τα παιδιά μιας κατασκήνωσης κάποια όμορφη φάρσα, ή απλά αφηγούμενος μια από τις πολλές ιστορίες που αντλούσε από τις πλούσιες και ενδιαφέρουσες εμπειρίες του. Παντού απ όπου πέρασε άφησε μόνο φίλους. Και στους ανθρώπους που συναναστρεφόταν άφησε μόνο καλές αναμνήσεις. Γι αυτό και οι συνάδελφοί του τού αναγνώριζαν το χάρισμα να είναι αυτός ο σύνδεσμος της Κοινότητάς τους που την ένωνε με τη γειτονιά, με το χωριό, με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκονταν. ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 1086

17 ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ Κοντά στα ΣΤΟΠ ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ! Το Διεθνές Καθολικό Γραφείο για την παιδική ηλικία (BICE) προωθεί φέτος, ταυτόχρονα με τη διεθνή επικαιρότητα για τα δικαιώματα του παιδιού, την καμπάνια «Στοπ στη διαδικτυακή παρενόχληση!». Η κίνηση αυτή θα παρουσιαστεί τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού των Ηνωμένων Εθνών (CRC) για τα παιδιά και τα κοινωνικά δίκτυα. Αυτή η καμπάνια υπογραφών θα συνοδευτεί και από μια κινητοποίηση παιδιών, νέων και ενηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, για μια ευρεία κίνηση ευαισθητοποίησης γύρω από το θέμα, αναφέρει το BICE σε ένα Δελτίο Τύπου του περασμένου Νοεμβρίου. Τα παιδιά και οι νέοι θα είναι οι κύριοι συντελεστές της εκστρατείας, η οποία σκοπεύει να αγωνιστεί κατά του εκφοβισμού, των προσβολών, της γελοιοποίησης ή των απειλών που λαμβάνουν χώρα online, αλλά και την εξάπλωση φημών, τo hacking λογαριασμών ή ακόμη και την κλοπή της ψηφιακής ταυτότητας. Το BICE σημειώνει ότι οι κίνδυνοι αγγίζουν πρωτίστως τους εφήβους και τους νέους, αλλά ότι «αφορά όλους μας αυτή η νέα μορφή βίας που εδώ και λίγα χρόνια αυξάνεται Η ΕΡΕΥΝΑ ΛΕΕΙ Αναφορές από Συνόδους επισκόπων στη Γερμανία και την Ελβετία δείχνουν μια σαφή απόκλιση μεταξύ της διδασκαλίας της Εκκλησίας για το γάμο, τη σεξουαλικότητα και την οικογενειακή ζωή και του τι οι καθολικοί -ακόμη και όσοι είναι ενεργοί στην ενοριακή ζωή- προσωπικά πιστεύουν. Οι διαφορές αφορούν «κυρίως σε ό,τι έχει να κάνει με προγαμιαία συγκατοίκηση, [την κατάσταση των] διαζευγμένων και ξαναπαντρεμένων, τον έλεγχο των γεννήσεων και την ομοφυλοφιλία», αναφέρει η έκθεση των γερμανών επισκόπων, η οποία αναρτήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου στην ιστοσελίδα της Συνόδου τους στα γερμανικά, ιταλικά και αγγλικά. Το κείμενο είναι μια περίληψη των επίσημων απαντήσεων από τις 27 συνολικά επισκοπές της Γερμανίας και περίπου 20 γερμανικών καθολικών οργανισμών και θεσμών σε ένα ερωτηματολόγιο του Βατικανού, το οποίο δημοσιεύθηκε κατά την προετοιμασία της Συνόδου των Επισκόπων του Οκτωβρίου, για την οικογένεια. Η ελβετική Σύνοδος των επισκόπων δημοσίευσε μια αρχική αναφορά στις 4 Φεβρουαρίου, βασισμένη σε απαντήσεις, παρόμοιες στις περισσότερες περιπτώσεις με εκείνες που έλαβαν οι γερμανοί επίσκοποι. «Οι περισσότεροι βαπτισμένοι έχουν μια εικόνα της Εκκλησίας που, από τη μια πλευρά, είναι φιλική προς την οικογένεια σε ό,τι αφορά τη στάση της, ενώ ταυτόχρονα θεωρεί μη ρεαλιστική τη σεξουαλική ηθική της», ήταν ένα από τα ευρήματα της γερμανικής ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΑΝΗΣΥΧΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΗΦΟ ΤΗΣ ΕΛΒΕΤΙΑΣ Ο Γενικός Γραμματέας του Οικουμενικού Συμβουλίου των Εκκλησιών (COE), νορβηγός λουθηρανός πάστορας Olav Fykse Tveit, προειδοποίησε για τις «ανεπιθύμητες συνέπειες» της εξέλιξης στην Ελβετία του οικουμενικού οργανισμού, καθώς και άλλων διεθνών θεσμών, ύστερα από την ψήφιση που αποφάσισε τον περιορισμό της μετανάστευσης. «Είμαστε στο πλευρό των Εκκλησιών-μελών μας, εδώ στην Ελβετία, οι οποίες δήλωσαν ξεκάθαρα ότι η Ελβετία χρειάζεται να παραμείνει ένας χώρος που δέχεται τους ξένους», υπογράμμισε ο πάστορας στη Γενεύη, όπου βρίσκεται η έδρα του COE από την ίδρυσή του, το Σύμφωνα με τον πάστορα Tveit, «αυτή η ψήφος θα μπορούσε να έχει βλαβερές συνέπειες για το COE και τις άλλες διεθνείς οργανώσεις που εργάζονται στη Γενεύη και σε ολόκληρη την Ελβετία». «Εξαρτώμαστε από τη διαφορετικότητα του προσωπικού μας και της συμβολής του, ώστε να αντιπροσωπεύσουν την παγκόσμια κοινότητα των Εκκλησιών μας, εξήγησε. Για να είμαστε σε βαθμό να το διατηρήσουμε αυτό, πρέπει να γνωρίζουμε περισσότερα για το αντίκτυπο που θα έχει ο νόμος αυτός. Το Οικουμενικό Συμβούλιο των Εκκλησιών συγκεντρώνει 345 Εκκλησίες- προτεσταντικές, ορθόδοξες και αγγλικανικές- αριθμώντας 500 εκατομμύρια πιστούς σε 110 χώρες. Η Καθολική Εκκλησία δεν είναι μέλος του, όμως συνεργάζεται ενεργά μαζί ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΑΝΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Η αγγλικανική Εκκλησία της Αγγλίας, που συγκεντρώθηκε σε γενική σύνοδο, αποφάσισε στις 11 Φεβρουαρίου να επιταχύνει την υιοθέτηση μιας μεταρρύθμισης που στοχεύει να επιτρέψει γυναίκες επισκόπους. Οι πρώτες χειροτονίες μάλιστα θα μπορούσαν να γίνουν πριν το τέλος του Η συνέλευση ψήφισε υπέρ μιας γρήγορης διαδικασίας, μειώνοντας από έξι σε τρεις μήνες, το χρόνο των διαβουλεύσεων που θα λάβουν χώρα επί του θέματος σε καθεμιά από τις 44 επισκοπές. Κάτι τέτοιο θα επιτρέψει αυτή η μεταρρύθμιση να επικυρωθεί οριστικά από την Εκκλησία της Αγγλίας τον Ιούλιο και να δει τις πρώτες γυναίκες να χειροτονούνται επίσκοποι κατά τα τέλη του έτους. Η Εκκλησία της Αγγλίας είχε εγκρίνει το Νοέμβριο του 2013, με συντριπτική Η ΠΡΟΣΚΟΛΛΗΣΗ ΣΤΗ ΜΑΜΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΙ ΤΟ ΓΑΜΟ Η προσκόλληση, ή αλλιώς «η ψυχολογική εξάρτηση από το γονέα» είναι μια από τις μορφές εξάρτησης που μπορούν να ληφθούν υπόψη για μια ενδεχόμενη ακύρωση του γάμου. Αυτό έγραφε η εισαγωγική ομιλία κατά την έναρξη του εκκλησιαστικού δικαστικού έτους, την οποία διάβασε ο σεβ. Paolo Rigon, δικαστικός τοποτηρητής. «Η παθολογική εξάρτηση από τους γονείς, κατά την οποία, για κάθε κίνηση και για κάθε επιλογή του ατόμου, είναι απαραίτητη η έγκριση του γονιού- που στην πραγματικότητα αυτός γίνεται ο αληθινός σύζυγος, ενώ ο άνθρωπος που παντρεύτηκε γίνεται υποκατάστατο», είναι, σύμφωνα με το Rigon, μια από τις αιτίες της ανικανότητας να αναλάβει κάποιος τα συζυγικά χρέη του. Ανάμεσα στους λόγους που το εκκλησιαστικό δικαστήριο ισχυρίζεται ότι υπάρχει «ανικανότητα ανάληψης συζυγικών καθηκόντων», ο Rigon αναφέρει υπαρκτές καταστάσεις όπως «νέοι και ενήλικες που, εξαιτίας ψυχολογικής ανωριμότητας, απειρίας, έλλειψης προετοιμασίας για τη ζωή, παντρεύονται χωρίς να ξέρουν τι πρόκειται να αντιμετωπίσουν» και όπως όσοι «είναι εκ των πραγμάτων ανίκανοι να εκπληρώσουν τα συζυγικά καθήκοντά τους εξαιτίας συμβάντων της ζωής που έγιναν από την παιδική ηλικία και την εφηβεία, καθώς και τα νεανικά χρόνια τους». μετά από μια προηγούμενη γενική σύνοδο, την αρχή της χειροτονίας γυναικών επισκόπων, ένα χρόνο αφότου είχε απορρίψει αυτή τη μεταρρύθμιση. Η ιστορική αυτή αλλαγή υποστηρίζεται από τον αρχιεπίσκοπο του Canterbury, Justin Welby, που βρίσκεται στην κεφαλή της Εκκλησίας της Αγγλίας. ANOIXTOIOÑÉÆÏÍÔÅÓ ANOIXTOIOÑÉÆÏÍÔÅÓ 1086

18 ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - ΓΕΓΟΝΟΤΑ - γυναίκες ΣΤΟ ΒΑΤΙΚΑΝΟ Θ α μπορούσαν να αναλάβουν υψηλές αρμοδιότητες στο Βατικανό. Αυτή είναι η γνώμη του καρδιναλίου Gerhard Ludwig Mueler, ο οποίος δήλωσε στο πρακτορείο C/C ότι «θα μπορούσαμε κάλλιστα να τις φανταστούμε να ηγούνται των ποντιφικών Συμβουλίων». Ως παραδείγματα, θα μπορούσαμε να παραθέσουμε το Ποντιφικό Συμβούλιο για την Οικογένεια ή για την Ποιμαντική των υπηρεσιών υγείας. Αυτά τα Συμβούλια, σε γενικές γραμμές, δεν έχουν νομικές δικαιοδοσίες. Είναι κυρίως όργανα προώθησης. Παρόλα αυτά, μέχρι σήμερα, καμία γυναίκα δεν έχει προεδρεύσει. Ο αρχιεπίσκοπος Mueler, καρδινάλιος από τις 22 Φεβρουαρίου, εκτιμά ακόμη ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να βρίσκονται σε θέσεις-κλειδιά στους τομείς της θεολογικής έρευνας, της διδασκαλίας, της πνευματικής καθοδήγησης ή της αμοιβαίας βοήθειας. Ωστόσο, διαφωνεί με την καθιέρωση μιας σταθερής ποσόστωσης, διότι δεν πρόκειται «για πρόσληψη γυναικών ή λαϊκών με κάθε ΣΥΡΙΑ: ΛΙΘΟΒΟΛΙΘΗΚΕ ΕΠΕΙΔΗ ΕΙΧΕ ΠΡΟΦΙΛ ΣΤΟ FACEBOOK Η Fatoum Al-Jassem, μια νεαρή από τη Συρία στην πόλη Rakka, λιθοβολήθηκε μέχρι θανάτου επειδή είχε δημιουργήσει προφίλ στο Facebook, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση με τον ισλαμικό νόμο. Ο δικαστής σε ένα δικαστήριο της Σαρία έκρινε ότι το να έχεις λογαριασμό στο Facebook αποτελεί ανήθικη συμπεριφορά που πρέπει να τιμωρηθεί με τον ίδιο τρόπο, όπως και η μοιχεία (στη γλώσσα του ισλάμ, πολλές πράξεις που έχουν κριθεί ανήθικες υποδεικνύονται από μια λέξη που μεταφράζεται ως μοιχεία). Ο λογαριασμός Facebook περιγράφηκε ως πράξη «μεγάλης πονηρίας», που άξιζε αυστηρής ποινής. Ωστόσο, το ότι διατηρεί λογαριασμό στο Facebook ο κλάδος της Άλ Κάιντα στη Συρία, Al Nusra, είναι άλλο θέμα: οι άνδρες μουσουλμάνοι έχουν διαφορετικά μέτρα και σταθμά από τις γυναίκες. Η πόλη Rakka είναι η πρώτη πρωτεύουσα της επαρχίας που έπεσε στα χέρια σουνιτών ισλαμιστών ανταρτών. Στη Rakka μαίνεται η μάχη κατά των αντιπάλων του Άσαντ, που βλέπει τους πάντες να παρατάσσονται κατά των ταλιμπάν της Isis, που μέσα στην πόλη έχουν σπείρει τον τρόμο επιβάλλοντας το νόμο των ταλιμπάν. Και από την πόλη αυτή φτάνουν και οι φρικτές εικόνες του λιθοβολισμού της νεαρής Fatoum, που κρίθηκε ένοχη για έναν λογαριασμό στο ΗΠΑ: ΘΡΗΣΚΕΥΟΜΕΝΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ Η ιδέα, σύμφωνα με την οποία η θρησκεία και η επιστήμη είναι εχθρικές η μία απέναντι στην άλλη, είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Μια κοινωνιολογική μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Rice University στο Χιούστον του Τέξας, καταδεικνύει, ωστόσο, ότι οι αμερικανοί άνθρωποι των επιστημών δεν είναι πολύ λιγότερο θρησκευόμενοι από το μέσο όρο του πληθυσμού. Έτσι, το 15% από τους επιστήμονες που ερωτήθηκαν δηλώνουν «πολύ θρησκευόμενοι», έναντι του 19% των Αμερικανών γενικώς. Αντιθέτως, το 22% των επιστημόνων θεωρούν ότι το μεγαλύτερο μέρος των θρησκευόμενων είναι εχθρικοί προς την επιστήμη, έναντι του 20% του πληθυσμού γενικώς που είχε αυτή τη γνώμη, και το 27% των Αμερικανών κρίνουν ότι η επιστήμη και η θρησκεία βρίσκονται σε σύγκρουση. Η μελέτη έγινε σε ενήλικες, κατοίκους των ΗΠΑ, εκ των οποίων επιστήμονες και άτομα χριστιανικής, εβραϊκής ή μουσουλμανικής θρησκείας. Αποκαλύπτει ότι οι ευαγγελικοί χριστιανοί αποτελούν μια ιδιαιτερότητα. Στους κόλπους αυτής της ομάδας, οι επιστήμονες είναι κατά μέσο όρο πιο θρησκευόμενοι από τους άλλους και είναι πολύ περισσότεροι από τα άτομα άλλων ομολογιών εκείνοι που θεωρούν ότι η επιστήμη και η θρησκεία μπορούν να ΚΕΝΥΑ: ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΛΙΜΟΚΤΟΝΟΥΝ Ένας επίσκοπος στη βορειοδυτική Κένυα ανέφερε ότι οι άνθρωποι είναι τόσο πεινασμένοι ώστε τρώνε άγρια φρούτα, ρίζες δέντρων και σκύλους. «Πρέπει το συντομότερο να φτάσει τροφή στην περιοχή, ώστε να σωθούν από το θάνατο οι άνθρωποι», είπε ο σεβασμιότατος Dominic Kimengich, επίσκοπος του Lodwar, όπου οι περισσότεροι κάτοικοι είναι κτηνοτρόφοι και ανήκουν στη φυλή Turkana. Η περιοχή χτυπήθηκε από ξηρασία. Ο επίσκοπος ανέφερε ότι νοικοκυριά -περίπου άνθρωποι- αντιμετωπίζουν το λιμό. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης της Κένυας εκτιμούν ότι 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως στη βόρεια περιοχή της χώρας, χρειάζονται τρόφιμα. Επίσης ανέφερε ότι ο κόσμος ζει υπό συνεχές καθεστώς ανασφάλειας. Το Νοέμβριο, οι κτηνοτρόφοι της φυλής Turkana δέχθηκαν εισβολή από τη γειτονική φυλή Pokot, οι οποίοι διεκδικούσαν κομμάτια γης. Το 2011, η κυβέρνηση της Κένυας ανακοίνωσε την ανακάλυψη πετρελαίου στη γη και πέρσι την ανακάλυψη αποθεμάτων νερού. Παρόλο που η κυβέρνηση υποσχέθηκε επισιτιστική βοήθεια, ο επίσκοπος είπε: «Δεν μπορούμε να πούμε ότι τα τρόφιμα έχουν φτάσει στους ανθρώπους που τα χρειάζονται. Η επισιτιστική βοήθεια που στέλνει η κυβέρνηση συνήθως αργεί πάρα πολύ». Ο επίσκοπος Kimengich προσέθεσε ότι στο Lodwar, εκκλησιαστικές αρχές εφοδιάζουν με τρόφιμα περίπου 500 άτομα κάθε ΒΡΑΖΙΛΙΑ: «ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ» Πάνω από μοναχές, περίπου ιερείς και μοναχοί κινητοποιούνται εν όψει μιας εκστρατείας πρόληψης που θα ξεκινήσει στις 18 Μαΐου σε όλες τις πόλεις που θα φιλοξενήσουν το παγκόσμιο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Στόχος, όπως ανακοίνωσε το πρακτορείο ειδήσεων Fides, είναι η αφύπνιση των Βραζιλιάνων απέναντι στη μεταχείριση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση των ανθρώπων. «Θα διανείμουμε φυλλάδια για να υπενθυμίσουμε στο κοινό περί τίνος πρόκειται το ανθρώπινο trafficking», στους οδικούς σταθμούς, στα λεωφορεία, τα αεροδρόμια και τα ξενοδοχεία και τις πόλεις που φιλοξενούν το παγκόσμιο Κύπελλο, εξηγεί η Αδελφή Eurides de Oiveira, συντονίστρια του δικτύου «Μια κραυγή για τη ζωή». Παρόλο που είναι δύσκολο να δημιουργηθούν αξιόπιστες στατιστικές, η εθνική Γραμματεία Δικαιοσύνης και το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον αγώνα κατά των ναρκωτικών και του εγκλήματος δείχνουν ότι γύρω στους 500 Βραζιλιάνους και Βραζιλιάνες έχουν πέσει θύματα του ανθρώπινου trafficking μεταξύ του 2005 και του από αυτούς, δηλαδή πάνω από το 70% των περιπτώσεων, τροφοδοτούσαν τα δίκτυα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και 135 ήταν θύματα εργασίας από δουλεμπόριο. Η εμπορία ανθρώπων και η σεξουαλική εκμετάλλευση αντιπροσωπεύουν έναν κύκλο εργασιών πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η εκστρατεία «Παιχνίδι για τη ζωή» υποστηρίζεται από πολλά πανεπιστήμια και τοπικές ή διεθνείς οργανώσεις, όπως η Επιτροπή για την ποιμαντική του παιδιού, το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Βραζιλίας και η Caritas Internationalis. ANOIXTOIOÑÉÆÏÍÔÅÓ ANOIXTOIOÑÉÆÏÍÔÅÓ 1086

19 Áíïé ôïß Ïñßæïíôåò π. Γιάννη Δ. Μαραγκού- π. Γαβριήλ Μαραγκού τ.ι. ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥΣ Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών, Αθήνα ISBN Από τον πρόλογο του βιβλίου: Óôï åðüìåíï ôåý ïò: Διαπαιδαγώγηση ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Τι εννοούμε όταν λέμε «διαπαιδαγώγηση»; Υπάρχει ακόμη αυτή η λέξη, όταν όλα τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα γύρω μας; Όταν οι παραδοσιακοί τρόποι "Τα πιο αρχαία χριστιανικά κείμενα που έχουμε στην κατοχή μας είναι αποστολικές επιστολές. Αλλά οι επιστολές αυτές προϋποθέτουν την ύπαρξη μιας προγενέστερης ευαγγελικής παραδόσεως, αυτής ακριβώς που διαμορφώθηκε στα τρία πρώτα ευαγγέλια, από το ένα μέρος, και στο ευαγγέλιο του Ιωάννη, από το άλλο. Μια παράδοση που μαρτυρείται από το 2ο αιώνα, βεβαιώνει ότι η πρώτη ευαγγελική συλλογή συντέθηκε από το Ματθαίο "σε εβραϊκή γλώσσα" (στην ουσία, αραμαϊκή). Αλλά δεν έχουμε πια αυτό το έργο στα χέρια μας. Μπορούμε μόνο να υποψιαστούμε την ανατροφής των παιδιών σβήνουν από τις σαρωτικές αλλαγές του μοντέρνου τρόπου ζωής και επικοινωνίας; Πώς διαπαιδαγωγούνται τα παιδιά και τι περιλαμβάνει η διαπαιδαγώγηση; Ãßíåôå õðïóôçñéêôýò êáé åõåñãýôåò ôïõ ðåñéïäéêïý. παρουσία του στο υπόβαθρο των τριών Συνοπτικών. Στη χριστιανική κοινότητα της Ιερου- ÐñïóöÝñù ùò äùñåü ôï ðïóü ôùí 20,00 ãéá ôçí õðïóôþñéîç ôùí «Áíïé ôþí Ïñéæüíôùí». σαλήμ, που έγινε πολύ γρήγορα δίγλωσση (Πραξ 6), το ευαγγελικό υλικό μεταδιδόταν σε διπλή μορφή, αραμαϊκή και ελληνική. Οι λόγοι των Πράξεων [...] μας παρέχουν μια αρχαϊκή παράσταση του αποστολικού κηρύγματος, που μας πλη- ÐëçñùìÞ ÄÙÑÅÁÓ ροφορεί πάνω σ' ένα σημαντικό σημείο: το γενικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συγκεντρωνόταν το υλικό για να παρου- ìå êáôüèåóç σιάσει το πρόσωπο του Ιησού, πρωτεργάτη της σωτηρίας μας. óôïí ëïãáñéáóìü 50,00 100,00 ÏÍÏÌÁ ÅÐÙÍÕÌÏ Ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώθηκαν τα ευαγγέλια απαιτεί να τα μελετούμε σε δύο διαφορετικά επίπεδα: στο ÔñÜðåæá Ðåéñáéþò ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ επίπεδο της τελικής τους αναθεωρήσεως, όπου η παρουσίαση των γεγονότων, η εκλογή και η διατύπωση των λογίων Þ ÐÏËÇ Ô.Ê του Ιησού υπαγορεύονται από τη θεολογική προοπτική του κάθε συγγραφέα, και στο επίπεδο της αποστολικής παρα- ìå ôá õäñïìéêþ åðéôáãþ. δόσεως, όπου ο συγγραφέας άντλησε το υλικό του, συχνά παγιωμένο φιλολογικά πολύ πριν το συλλέξει. TÇË.: Óõìðëçñþóôå ôï ðáñüí êïõðüíé êáé óôåßëôå ôï, ìáæß ìå ôçí áðüäåéîç êáôüèåóçò, óôç äéåýèõíóç: Óìýñíçò 27, ÁèÞíá Þ óôï fax Þ ìå Ήδη από το πρώτο αυτό επίπεδο, ο θεολογικός στοχασμός είναι παρών, γιατί η αποστολική μαρτυρία δεν είναι μια αδιάφορη περιγραφή του παρελθόντος. Προσαρμόζοντας τη διατύπωσή της στις πνευματικές ανάγκες της χριστιανικής κοινότητας και καλύπτοντας ένα ουσιώδες λειτούργημα μέσα στην Εκκλησία, η μαρτυρία αυτή αποβλέπει προπάντων να θρέψει την πίστη, φέρνοντας στο φως το μυστήριο της σωτηρίας που αποκαλύφθηκε στους λόγους και στις πράξεις του Ιησού, που πραγματοποιήθηκε στη ζωή του, στο θάνατο και στην ανάστασή του." Eπισκεφθείτε την ιστοσελίδα μας και συμβουλευτείτε τη ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ μας Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ο Π Ν Ε Υ Μ Α Τ Ι Κ Η «Μ ΑΝ ΡΕ ΣΑ» - ΟΙ ΝΟ σε ις γι α λα ϊκ ού ς Πν ευ μα τι κέ ς Ασ κή γη ση πρ οσ ωπ ική κα θο δή ών Ασ κή σε ων με σχ α τικ μα Πά υ ευ το Πν ή ο ευ ερ 1. Τρ ιήμ σχ α - Πα ρα σκ α - Πέ μπ τη το υ Πά Τε τά ρτ η το υ Πά σχ Απ ριλ ίου. τη κα ι πρ οσ ευ χή ωσ ης λα ϊκώ ν, πίσ ρφ ιμό επ ρο με Διή 2. 7 κα ι 8 Ιο υν ίου. Σα ββ ατ οκ ύρ ιακ ο es. ore.ko did jes uit π. Θό δω ρο ς: the od , T: 21 las.ne t ww w.m anr esa hel ANOIXTOIΟΡΙΖΟΝΤΕΣ com Δώρο ÐñïóöÝñåôå ìéá óõíäñïìþ óå ãíùóôü óáò ðñüóùðï. ÐëçñùìÞ ÓõíäñïìÞò ìå êáôüèåóç óôïí ëïãáñéáóìü ÔñÜðåæá Ðåéñáéþò Þ ìå ôá õäñïìéêþ åðéôáãþ. ÏÍÏÌÁ ÅÔÇÓÉÁ ÓÕÍÄÑÏÌÇ ÐÏËÇ Ô.Ê Åóùôåñéêïý 20,00 Åîùôåñéêïý 30,00 TÇË.: ÅÐÙÍÕÌÏ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ Óõìðëçñþóôå ôï ðáñüí êïõðüíé êáé óôåßëôå ôï, ìáæß ìå ôçí áðüäåéîç êáôüèåóçò, óôç äéåýèõíóç: Óìýñíçò 27, ÁèÞíá Þ óôï fax Þ ìå Áíáíåþóôå ôç óõíäñïìþ óáò ÐëçñùìÞ ÓõíäñïìÞò ìå êáôüèåóç óôïí ëïãáñéáóìü ÔñÜðåæá Ðåéñáéþò Þ ìå ôá õäñïìéêþ åðéôáãþ. Óõìðëçñþóôå ôï ðáñüí êïõðüíé êáé óôåßëôå ôï, ìáæß ìå ôçí áðüäåéîç êáôüèåóçò, óôç äéåýèõíóç: Óìýñíçò 27, ÁèÞíá Þ óôï fax Þ ìå ÏÍÏÌÁ ÅÐÙÍÕÌÏ ÄÉÅÕÈÕÍÓÇ ÅÔÇÓÉÁ ÓÕÍÄÑÏÌÇ ÐÏËÇ Ô.Ê Åóùôåñéêïý 20,00 Åîùôåñéêïý 30,00 TÇË.:

20 ÄÉÌÇÍÉÁÉÏ ÊÁÈÏËÉÊÏ ÐÅÑÉÏÄÉÊÏ ÈÑÇÓÊÅÕÔÉÊÏÕ & ÊÏÉÍÙÍÉÊÏÕ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÉÓÌÏÕ Oäüò: Óìýñíçò ÁÈÇÍÁ ENTYÐÏ ÊËÅÉÓÔÏ ÁÑ. ÁÄÅÉÁÓ 1091/9 ÊÅÌÐÁ Êùäéêüò: 1044 ΤΕΥΧΟΣ 1086 ΜΑΡΤΙΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΙΟΣ 2014 Τιμή τεύχους : 5 ευρώ Σύλλογος ΝΟΣΗΛΕΙΑ Μη Κερδοσκοπικού Χαρακτήρα / Μ.Κ.Ο. Πιστοποίηση Υ.Υ.& Κ.Α. ΓΠΠ: 2)γ/οικ (ΦΕΚ 836/Β/ ) Ιακωβάτων ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ Ε-mail: / Το Διοικητικό Συμβούλιο βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει ότι είμαστε και τυπικά έτοιμοι να λειτουργήσουμε το ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΙΑΤΡΕΙΟ μας. Έγκριτοι και καταξιωμένοι εθελοντές Ειδικευμένοι Ιατροί, Φαρμακοποιοί, Νοσηλευτές και Γραμματείς στέκονται κοντά μας και κοντά στους ασθενείς που έχουν την ανάγκη τους για να λύσουν προβλήματα υγείας. Στην αρχή της προσπάθειάς μας θα λειτουργούν τα εξής Ιατρεία: Παθολογικό, Παιδιατρικό, Καρδιολογικό, Ουρολογικό, Νευρολογικό, Ρευματολογικό, Ψυχιατρικό, Χειρουργικό και Ορθοπεδικό. Το Κοινωνικό Ιατρείο θα λειτουργεί από Δευτέρα μέχρι και Πέμπτη από τις 3 μ.μ. μέχρι τις 7 μ.μ. μόνο με ραντεβού και με βάση σχετικό Πρόγραμμα στην έδρα του Συλλόγου, επί της Οδού Ιακωβάτων 50 στα Πατήσια, απέναντι από το Νοσοκομείο «Παμμακάριστος». Θα εξυπηρετεί μόνο άνεργους και ανασφάλιστους ασθενείς. Δεν δεχόμαστε επείγοντα περιστατικά. Τα ραντεβού θα κλείνονται από τις 9 π.μ. μέχρι την 1 μ.μ. στο τηλέφωνο και οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να προσκομίζουν στη Γραμματεία μας τα απαιτούμενα έγγραφα που να αποδεικνύουν την ανεργία ή την μη ασφάλισή τους. Εφόσον στο Φαρμακείο μας υπάρχουν τα απαιτούμενα φάρμακα, θα παραδίδονται στους ασθενείς δωρεάν. Σε διαφορετική περίπτωση θα τους χορηγείται σχετική Ιατρική Συνταγή. Ο Σύλλογός μας ανήκει στις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που έχουν σοβαρό έργο να παρουσιάσουν αλλά δεν έχουν χρηματοδοτηθεί από το Κράτος. Όμως, υπάρχουν πάγιες οικονομικές υποχρεώσεις που πρέπει να τις εκτελέσουμε. Γι αυτό, κάθε ιδιωτική πρωτοβουλία για οικονομική στήριξη του έργου μας είναι ευπρόσδεκτη. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να πάρετε από το Τηλέφωνο (8π.μ.έως 2μ.μ.) ή επισκεπτόμενοι την ανανεωμένη Ιστοσελίδα μας Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Δρ Ι. Κωνσταντινίδης Για το Διοικητικό Συμβούλιο Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ Γιώργος Α. Ρούσσος ΒΑΠΤΙΣΜΑ: ME BYΘΙΣΗ ΣΤΟ ΝΕΡΟ Ή ΜΕ ΕΠΙΧΥΣΗ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΚΕΦΑΛΗ;

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΓΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΓΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΓΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η εφηβεία είναι μια περίοδος μεταξύ της παιδικής και της ενήλικης ζωής στην οποία γίνεται ο σχηματισμός της προσωπικής μας ταυτότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω.

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω. Η ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ - Από το Κεφάλαιο 21, II. THE RESPONSIBILITY FOR SIGHT - 1. Έχουμε πει επανειλημμένα το πόσα λίγα σου ζητούνται για να μάθεις αυτά τα μαθήματα. Είναι η ίδια μικρή προθυμία που

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ουράνια Γλώσσα. (The heavenly language)

Η Ουράνια Γλώσσα. (The heavenly language) Η Ουράνια Γλώσσα (The heavenly language) 'Εχετε ταξιδέψει ποτέ σε μιά χώρα, όπου η γλώσσα είναι διαφορετική από τη δική σας; Μπορεί να μάθετε λίγο τη γλώσσα και ακόμα να είστε σε θέση να καταλαβαίνετε

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Στοιχεία Βιοηθικής της Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ, ΕΚΤΡΩΣΕΙΣ, ΤΟΚΕΤΟΣ Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα!

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα! Ημερομηνία 14/02/2017 Μέσο Συντάκτης Link www.mothersblog.gr Κατερίνα Ηλιάκη http://www.mothersblog.gr/synenteyxeis/item/43377-o-ksexoristos-kosmos-tondidymon--i-eyi-stathatou-mila-sto-mothersblog--gia-to-proto-tis-syggrafikoegxeirima

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 5: Έκτρωση: Μορφές, μέθοδοι, συνέπειες Μιλτιάδης Βάντσος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μευτήρας - Γυναικολόγος Ένα πέπλο μυστηρίου καλύπτει τη γυναικολογική πάθηση που λέγεται "ενδομητρίωση". Έχει δύσκολο όνομα, άγνωστη προέλευση, ποικιλία στη εμφάνιση και τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -www.manolisischakis.gr για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -www.manolisischakis.gr για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τέταρτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-5 Ώρα για δράση... 6-14 Σημειώσεις... 15 2 Μάθημα Πέμπτο- Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις πώς να διαχειριστείς την λεπτή γραμμή

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία

Μανίκας Γιώργος. Μανιάτη Ευαγγελία Γ3 «Ειδικότερα εμείς ως μαθητές, οι οποίοι δεν έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να ελέγχουμε άμεσα με το δικαίωμα της ψήφου μας τη δημοκρατία της χώρας μας, μπορούμε να συμβάλλουμε στο να υπάρχει δημοκρατικός

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευάγγελος Γκικόντες, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος

Γράφει: Ευάγγελος Γκικόντες, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Γράφει: Ευάγγελος Γκικόντες, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο δυσπανευρία; Είναι η επώδυνη σεξουαλική επαφή. Η γυναίκα, είτε όταν την εξετάζει ο γυναικολόγος είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα.

Προσπάθησα να τον τραβήξω, να παίξουμε στην άμμο με τα κουβαδάκια μου αλλά αρνήθηκε. Πιθανόν και να μην κατάλαβε τι του ζητούσα. Μια μέρα πήγαμε στην παιδική χαρά με τις μαμάδες μας. Ο Φώτης πάντα με το κορδόνι στο χέρι. Αν και ήταν ένα χρόνο μεγαλύτερός μου, ένιωθα πως έπρεπε πάντα να τον προστατεύω. Σίγουρα δεν ήταν σαν όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Έβδομο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-5 Ώρα για δράση... 6-15 Σημειώσεις... 16 2 Μάθημα Έβδομο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθουμε τη δύναμη της αντίληψης. Θα ανακαλύψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Ιδεοψυχαναγκασμός;

Τι είναι ο Ιδεοψυχαναγκασμός; Τι είναι ο Ιδεοψυχαναγκασμός; Ο Ιδεοψυχαναγκασμος, ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές και είναι μια κατάσταση που μερικές φορές μπορεί να είναι αρκετά σοβαρή και να επιμένει για χρόνια. Το άτομο που πάσχει

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Ερωτηματολόγιο Στάσεων προς τη Σεξουαλικότητα

Ελληνικό Ερωτηματολόγιο Στάσεων προς τη Σεξουαλικότητα Ελληνικό Ερωτηματολόγιο Στάσεων προς τη Σεξουαλικότητα Οι παρακάτω προτάσεις αφορούν μια ποικιλία θεμάτων σχετικά με στάσεις απέναντι στο σεξ, στη σεξουαλικότητα, την σεξουαλική αγωγή και τα άτομα με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 1 Τα Δικαιώματα Των Παιδιών Μαθητές : Νίκος Τσουκανάς Σπύρος Κούφαλης Αναστάσης Παπαχρήστος Σπύρος Φραγκούλης Τάσος Χούσος Εκπαιδευτικοί Δρεπανόπουλος Νίκος, Γυμναστής

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Y404. ΔΙΜΕΠΑ: ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ ΜΕ ΜΑΘΗΤΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΛΕΜΟΝΙΔΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΑΕΜ: 3734 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΒΙΟΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Ενότητα 9: Η έκτρωση ως συνέπεια βιασμού, αιμομιξίας ή διάγνωσης γενετικής ανωμαλίας στο έμβρυο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους.

Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Η Μόνα, η μικρή χελώνα, μετακόμισε σε ένα καινούριο σπίτι κοντά στη λίμνη του μεγάλου δάσους. Κάθεται στο παράθυρο του δωματίου της και σκέφτεται, στεναχωρημένη τους παλιούς της φίλους και συμμαθητές.

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους.

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Κοινωνικής & Πολιτικής Αγωγής ΣΤ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου ήταν αποτελεσματική και πολύ ευχάριστη

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος

Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Γράφει: Ματκάρης Τ. Μιλτιάδης, Μαιευτήρας - Χειρουργός Γυναικολόγος Πώς πρέπει να υπολογίζω τον κύκλο και την ωορρηξία μου; Ο κύκλος μιας γυναίκας μετριέται από την πρώτη μέρα της περιόδου της μέχρι την

Διαβάστε περισσότερα

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε...

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... (α μέρος)...χτες πήγα για ψάρεμα και έβγαλα ένα σπαράκι...στη φωτογραφία είμαι εγώ με το σπαράκι που έβγαλα. Τη φωτό την τράβηξε ένας φίλος μου για να αποθανατίσει το σπαράκι,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα