ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Ευαγγελίας Παράσχου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Ευαγγελίας Παράσχου"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΜΜΕ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ: ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Ευαγγελίας Παράσχου Η ευρωπαϊκή μούσα: από τους εθνικούς ύμνους στη Eurovision Επιβλέπων Γ. Πασχαλίδης, αναπληρωτής καθηγητής Θεσσαλονίκη Σεπτέμβριος 2013

2 Everything is in Chopin: the sound of swords, the scream of the injured, the prayers of our hearts and the song of victory. [ ] Our collective soul is reflected in him. Ignacy Paderewski, 1910 Who does not recognize the Wagnerian falling seventh as peculiarly German? Francis Toye, 1918 Όπως η Ιταλία έχει τη Νάπολη της, η Γαλλία την Επανάσταση της, η Αγγλία το Ναυτικό της, [...] έτσι και οι Γερμανοί έχουν τις συμφωνίες του Beethoven. Robert Schumann, 1839 [ ] a national art already exists in the folk unconscious. Mário de Andrade, 1962 National music is bad. Good music is national. Benedikte & Jens Brincker, 2004 La phrase verbale estompe; la mélodie engrave. Jules Combarieu, 1910 Musik ist eine universale Sprache und doch kein Esperanto. Theodor W. Adorno, 1956 The meaning of music lies in its function. George Dyson, 1936 J aimes trop mon pays pour être nationaliste. Albert Camus, 1944 Everything changes, except Eurovision. Jim White,

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 3 Κεφάλαιο 1. Έθνος, εθνική ταυτότητα και εθνικισμός... 6 Κεφάλαιο 2. Μουσική εθνοπλασία Η ιδιαιτερότητα της μουσικής τέχνης Αναζητώντας το εθνικό στη μουσική Εθνικοί ύμνοι...24 Κεφάλαιο 3. Εθνικοί συνθέτες και εθνικές μουσικές σχολές Γενικά Πολωνία: Chopin Ουγγαρία: Bartók Γερμανία: Bach, Beethoven, Wagner Σκανδιναβία: Grieg και Sibelius Τσεχία: Dvořak και Smetana Ελλάδα: Καλομοίρης Κροατία: turbofolk...54 Κεφάλαιο 4. Eurovision Song Contest Συμπεράσματα Βιβλιογραφία

4 Εισαγωγή Η εργασία αυτή έχει ως στόχο μια γενική επισκόπηση των όψεων της μουσικής δημιουργίας στην Ευρώπη σε σχέση με τις έννοιες του έθνους, του εθνικισμού, των εθνικών ταυτοτήτων και της συνολικής ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας, διατρέχοντας τρεις κύριους άξονες διαπραγμάτευσης τους εθνικούς ύμνους, τις Εθνικές Μουσικές Σχολές και τον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Μούσα: η Ευρώπη που συνθέτει, η Ευρώπη που τραγουδάει και ακροάται στο πέρασμα των χρόνων, η ευρωπαϊκή εθνοπλασία μέσω της μουσικής τέχνης. Κύριο αντικείμενο συζήτησης είναι η λεγόμενη λόγια δυτικοευρωπαϊκή μουσική παράδοση, συνηθέστερα αποκαλούμενη ως κλασική αλλά και η ποπ μουσική - υπό το πρίσμα της μουσικής κουλτούρας που προβάλλεται μέσα από τη Eurovision - και το πώς αυτή, κυρίως από τον 19ο αιώνα και εξής, έχει εμπλακεί σε μια συνέργεια με τη ρητορική της εθνικιστικής αισθητικής. Πρόκειται ασφαλώς για ένα αχανές γνωστικό πεδίο, το οποίο η εργασία δεν φιλοδοξεί να καλύψει εξαντλητικά αλλά να δώσει ένα περίγραμμα μέσα από την παρουσίαση επιλεγμένων παραδειγμάτων ευρωπαϊκών χωρών, εγείροντας ερωτήματα για περαιτέρω έρευνα. Ως πεδίο μελέτης επιλέχθηκε η Ευρώπη όχι αυστηρά ως γεωγραφική οντότητα, αλλά η Ευρώπη ως Ευρωπαϊκή Ένωση, με την εξαίρεση της Νορβηγίας η οποία αν και δεν είναι μέλος της Ένωσης, αναφέρεται ως παράδειγμα στο κεφάλαιο σχετικά με τις Εθνικές Μουσικές Σχολές που αναπτύχθηκαν ιστορικά στο γεωγραφικό χώρο της Ευρώπης. Εξετάζεται ο ρόλος της μουσικής στην κατασκευή και αναπαράσταση του εθνικού image, καθώς και η ιδεολογία του μουσικού εθνικισμού ως παρακλάδι του εθνικισμού, αλλά και η διαδικασία με την οποία η μουσική έκφραση ενός έθνους επιδρά στην αίσθηση του ανήκειν σε μια συλλογικότητα, σε κοινά βιώματα. Κάθε έθνος αγωνίζεται να επιχειρηματολογήσει για την ιδιαιτερότητα του, να υποστηρίξει την ταυτότητα του ως κάτι το ανεπανάληπτο, να ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα έθνη, μέσα και από την τέχνη της μουσικής. Για αυτόν το σκοπό 3

5 επιχειρείται αρχικά η σκιαγράφηση των αμφιλεγόμενων εννοιών του έθνους και του εθνικισμού μέσα από τη σκοπιά διάφορων θεωριών που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί, μέσα στο πλαίσιο της Ευρώπης. Mέσα από τη βιβλιογραφία του εθνικισμού δεν έχει ευοδωθεί ένας κατηγορηματικός και σαφής ορισμός του έθνους και του εθνικισμού. Επιπλέον, ο εθνικισμός εξαρτάται και από το εκάστοτε κοινωνικοπολιτικό και ιστορικό πλαίσιο (context-specific) και οι εκφάνσεις αλλά και οι πηγές του ποικίλουν. Συχνά μέσα στα όρια του ίδιου έθνους συγκρούονται διαφορετικές εκδοχές και ερμηνείες αυτού (Murphy, 2001: 2-3). H Applegate παρατηρεί επίσης ότι οι έννοιες του έθνους και του εθνικισμού κάθε άλλο παρά αυταπόδεικτες και αυτονόητες είναι, αλλά αντίθετα περιγράφουν ασταθή φαινόμενα (1998: 275). Σε αυτό συνηγορεί και η άποψη των Jenkins & Sofos ότι ο εθνικισμός συνιστά μια διφορούμενη και εύπλαστη έννοια, πολύ περισσότερο αν λάβει κανείς υπόψη του τη δυσκολία ορισμού του τι είναι εθνικό και τι όχι (1996: 19, 28). Η ίδια η έννοια της εθνικότητας δεν είναι σταθερή αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με τις ιστορικές συνθήκες (Dahlhaus, 1980: 80). Η μεταβολή των ιστορικών συνθηκών επιτρέπει κατά συνέπεια την ανάδυση πολλαπλών εθνικών αφηγήσεων (Bohlman, 2008: 250). Ο Leerssen υποστηρίζει ότι ο εθνικισμός έχει μια αναπόσπαστη πολιτισμική διάσταση, η οποία όμως έχει υποβιβαστεί από αρκετούς μελετητές του εθνικισμού, αφού συνήθως περιγράφεται ως το φόντο και όχι ως το προσκήνιο των σημαντικών γεγονότων ( Culture is a flavor, not a thing ). Αναφέρει ότι για τον Gellner, η κουλτούρα εφοδιάζει τη φαρέτρα της εθνικιστικής ρητορικής, ενώ για τον Hobsbawm δεν είναι παρά ένα υποπροϊόν των ευρύτερων κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων (2006: 560-2). Tα εθνικά κράτη επιθυμούν να προβάλλουν στην παγκόσμια κοινότητα την εικόνα μιας σύγχρονης χώρας γι αυτό υιοθετούν διεθνή πολιτιστικά πρότυπα, ακολουθούν δηλαδή έναν διεθνή κώδικα, ένα εδραιωμένο πρωτόκολλο όσον αφορά τα εθνικά τους σύμβολα: η σημαία, το έμβλημα/εθνόσημο και ο εθνικός ύμνος συγκροτούν την Αγία Τριάδα των επίσημων, θεσμοθετημένων συμβόλων των κρατών-εθνών. Τα σύμβολα αυτά εκπροσωπούν σε συμπυκνωμένη μορφή την ουσία του έθνους, συνυφαίνουν το ιδεολογικό περιεχόμενο της εθνικής εικόνας (national image) (Baily, 1994: 61), ορίζοντας συμβολικά σύνορα, σχηματίζοντας την ταυτότητα του έθνους (Evans, 1996: 33).Οι κώδικες αυτοί επιβάλλονται από την ελίτ, από τους ιδεολογικούς ταγούς προς τους πολλούς (top-to-bottom) (2001: 163-4), με 4

6 στόχο τη συναρμολόγηση της εθνικής ταυτότητας, τον προσδιορισμό της εθνικής διαφορετικότητας, που κάνει μια χώρα ξεχωριστή από τις άλλες (Alasuutari, 2001: 163-4, 171). Φυσικά, ο εθνικισμός έλκεται από τις δημιουργικές δυνατότητες των πολιτισμικών τεχνολογιών, μια εκ των οποίων είναι και η μουσική, γιατί αντλεί εργαλεία εορτασμών, μνημοσύνων και αναπαραστάσεων. H μουσική παρέχει την ηχητική επένδυση, το soundtrack του έθνους, είναι μια ζωογόνος δύναμη γι αυτό (Smith, 1991: 92). Υπό το πρίσμα της ιδεολογίας του Ρομαντισμού το 19ο αιώνα, η μουσική δημιουργία που έχει ως αφετηρία έμπνευσης τον εθνικό ενθουσιασμό, το ίδιο το έθνος, είναι αυθεντικότερη και αγνότερη. Η εθνική μουσική μπορεί να χρησιμοποιεί παραδοσιακά μουσικά μοτίβα, να αναφέρεται σε σπουδαία ιστορικά και μυθολογικά γεγονότα, να προσπαθεί να περιγράψει τα ιδιαίτερα φυσικά τοπία της πατρίδας ή να αποδώσει με τη βοήθεια των μουσικών ρητορικών σχημάτων την εθνική ψυχοσύνθεση και ιδιοσυγκρασία. Το σίγουρο είναι ότι η εθνική μουσική είναι πολυστυλιστική, ανάλογα με την περίπτωση, το ιστορικό πλαίσιο και τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Κατά τον Adorno, συμβαδίζουν η αστικοποίηση και η εθνικοποίηση της μουσικής, με την Αναγέννηση να σηματοδοτεί την καθαρότερη διάκριση μεταξύ των διαφορετικών εθνικών υφών ( Verbürgerlichung und Nationalisierung von Musik laufen parallel, 1956: 353). Η εργασία πραγματεύεται σε επόμενη ενότητα τις εθνικές ταυτότητες που σκηνοθετούνται στο τυποποιημένο, ευλαβικά επαναλαμβανόμενο κάθε χρόνο σκηνικό του φημισμένου πανευρωπαϊκού διαγωνισμού της Eurovision, ενός διαγωνισμού με τον οποίο το κοινό διατηρεί μια σχέση αγάπης μίσους. Η Eurovision είναι ένα σύνθετο επικοινωνιακό γεγονός με πολλές διαστάσεις και προεκτάσεις αλλά εδώ θα δοθεί έμφαση στο μουσικό μέρος, το οποίο σε συνέργεια με άλλες παραμέτρους όπως η σκηνική παρουσία, οι στίχοι, η ενδυματολογική εικόνα, αλληλεπιδρά με την εικόνα του έθνους, τη διαμορφώνει, την επηρεάζει και τη θέτει σε επαναδιαπραγμάτευση. Ως ένα τυποποιημένο πολιτισμικό τελετουργικό προσφέρεται για την κατασκευή ενός σχήματος του εαυτού (self-schema). 5

7 Κεφάλαιο 1 Έθνος, εθνική ταυτότητα και εθνικισμός Σύμφωνα με το λεξικό της Ισπανικής Ακαδημίας, ως έθνος περιγράφεται το σύνολο των ατόμων που έχουν την ίδια εθνική καταγωγή και, γενικώς, ομιλούν την ίδια γλώσσα και διαθέτουν μια κοινή παράδοση (όπως αναφέρει ο Hobsbawm, 1994: 29). Πάντως η σύγχρονη αντίληψη του έθνους που τονίζει την πολιτική ενότητα και ανεξαρτησία αποτελεί κατά τον Hobsbawm έναν ιστορικό νεωτερισμό (ό.π., 1994: 33). O Hobsbawm αντιμετωπίζει τις έννοιες του έθνους και του εθνικισμού ως προϊόντα της αστικής ιδεολογίας, υιοθετώντας μια μαρξιστική οπτική. Οι κυρίαρχες ελίτ είναι αυτές που κατασκευάζουν ή ακριβέστερα επινοούν τα έθνη και τις συνακόλουθες εθνικές ταυτότητες μέσα σε ένα υποτιθέμενο συνεχές φάσμα από τις προνεωτερικές κοινωνίες στη σύγχρονη συνθήκη (Brincker & Brincker, 2004: 582-3). Από την άλλη, ο Smith υποστηρίζει ότι το σύγχρονο έθνος δεν είναι κάτι απόλυτα καινοφανές, αλλά με τη βοήθεια συμβόλων και μύθων συνιστά μια ανακατασκευή βάσει προϋπάρχοντος υλικού. Αυτό σημαίνει ότι ο Smith σε αντίθεση με το Hobsbawm αποδέχεται την ύπαρξη ενός εθνικού κυττάρου, ενός πυρήνα και βλέπει μια διαδικασία κατασκευής (construction) στη θέση της σκευωρίας (invention) (Brincker & Brincker, 2004: 583-4). H κατασκευαστική αυτή διαδικασία εμπεριέχει μια δυναμική των εθνικών ταυτοτήτων, αφού αυτές δεν είναι στατικές αλλά παράγονται και αναπαράγονται μέσα από τις διάφορες πράξεις αναπαράστασης του έθνους (Wood, 2012: 196). Μια από τις δημοφιλέστερες διατυπώσεις για το έθνος είναι αυτή του Benedict Anderson, ο οποίος μιλάει για μια φαντασιακή κοινότητα (imagined community), μια κοινότητα ανωνυμίας (community of anonymity) όπου η εθνικότητα και ο εθνικισμός είναι πολιτιστικά τεχνουργήματα (cultural artefacts) και κάθε πολίτης ταυτίζεται με τους συμπατριώτες του με κοινή την αφοσίωση όλων στο έθνος (1991: 4, 6). Την έννοια της 6

8 φαντασιακής κοινότητας την εμπλουτίζει ο Appadurai, κάνοντας λόγο για μια κοινότητα αισθημάτων (community of sentiment), στην οποία ένα σύνολο ανθρώπων συναισθάνονται και φαντάζονται συλλογικά [ ] λόγω των συνθηκών της συλλογικής ανάγνωσης, κριτικής και απόλαυσης [ ], με τη φαντασία να αναβαθμίζεται από απλή απόδραση, φαντασίωση ή σκέψη σε κοινωνική πρακτική (1996: 8, 31). Ο ρόλος του φαντασιακού στοιχείου στη συγκρότηση της κοινότητας του έθνους θίγεται και από τον Billig, ο οποίος τονίζει την αδυναμία ορισμού του έθνους με βάση αντικειμενικά κριτήρια (1995a: 24). Ο Grosby ορίζει το έθνος ως την κοινωνική, εδαφική σχέση της συλλογικής αυτοσυνειδησίας (collective self-consciousness) με πραγματική και φαντασιακή διάρκεια (2006: 11-12). Τα έθνη υποτίθεται πως αυτονομιμοποιούνται ως κάτι το φυσικό και όχι κατασκευασμένο, ως κοινότητες ανθρώπων με τις ρίζες τους σε ένα μακρινό, αμνημόνευτο παρελθόν, επομένως δεν χρήζουν ορισμού, αφού αυτοπροσδιορίζονται (Hobsbawm, 1983: 14). Το έθνος απαιτεί μια ομοιόμορφη κουλτούρα κοινές ιδέες, συσχετισμούς, σύμβολα, κανόνες συμπεριφοράς και επικοινωνιακούς κώδικες - μια ιστορική συνέχεια και μια εδαφική υπόσταση (Grosby, 2006: 20; Gellner, 1983: 7). Η κουλτούρα αυτή συγκροτεί έναν αόρατο συνδετικό ιστό, μια συγκολλητική ουσία, την κατ ελάχιστο μοιρασμένη ατμόσφαιρα μέσα στην οποία τα μέλη της κοινωνίας μπορούν να αναπνέουν [ ] (όπως αναφέρει ο Gellner, 1983: 37-38). Όπως είναι προφανές, διάφορες απόψεις και τάσεις έχουν εκφραστεί κατά καιρούς για την έννοια του έθνους. Κατά τον Adam Smith, το έθνος συμπίπτει με ένα εδαφικό κράτος. Η κατασκευή του έθνους συμπίπτει με την εποχή του κλασικού, αστικού φιλελευθερισμού και του ελεύθερου εμπορίου ( ) και σχετίζεται με την εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων. Επιπλέον έπρεπε το έθνος να ακολουθεί την αρχή του ορίου (threshold principle), δηλαδή να πληρεί κάποιες προϋποθέσεις ελάχιστου μεγέθους ώστε να είναι πολιτισμικά και οικονομικά βιώσιμο και να απολαμβάνει την αυτοδιάθεση. Συνεπώς, η αρχή των εθνοτήτων δεν είχε εφαρμογή σε όλες τις περιπτώσεις (βλ. Hobsbawm, 1994). Μόνο μετέπειτα, στον 20ο αιώνα, αναδύθηκε η πολιτισμική διάσταση του έθνους, η εθνοπλασία (nation-building) δηλαδή, μέσω της πολιτισμικής ομογενοποίησης του πληθυσμού νωρίτερα, η οικοδόμηση του έθνους αφορούσε αποκλειστικά την εδαφική παράμετρο, την επέκταση της επικράτειας του έθνους-κράτους (Turino, 2003: 171). Σύμφωνα με άλλη άποψη, 7

9 λαός, έθνος και κράτος ταυτίζονται, επομένως το έθνος συνδέεται με ένα εδαφικά προσδιορισμένο κράτος. Εδώ υπάρχουν δύο οπτικές γωνίες, η επαναστατική-δημοκρατική που δίνει έμφαση στον κυρίαρχο πολίτη, στον κυρίαρχο λαό και η εθνικιστική που εστιάζει στη διαφοροποίηση κάποιας προϋπάρχουσας κοινότητας από τους ξένους, τους άλλους (Hobsbawm, 1994: 34, 39, 42, 52, 66). Ο 18ος αιώνας είναι η εποχή του εθνικισμού (Anderson, 1991: 11). Όπως σημειώνει ο Ernest Gellner στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Nations and nationalism, ο εθνικισμός είναι κύρια μια πολιτική αρχή, σύμφωνα με την οποία η πολιτική και η εθνική μονάδα συγκλίνουν (1983: 1). O εθνικισμός συνεπώς, οργανώνει τις μικρότερες ομάδες ανθρώπων σε μεγαλύτερες μονάδες οι οποίες είναι πολιτιστικά ομοιογενείς χάρη στο συγκεντρωτικό κεντρικό εκπαιδευτικό σύστημα και δεν εδράζεται στην ανθρώπινη ψυχoσύνθεση (ό.π., 1983: 34-35). Ο Nairn μιλάει για τη διπροσωπία του εθνικισμού, χαρακτηρίζοντας τον ως Ιανό, γιατί κοιτάζει προς δύο αντίθετες κατευθύνσεις: αφενός προς το παρελθόν, προς την παράδοση, την εθνική κληρονομιά και αφετέρου προς το μέλλον, προς την πρόοδο και τη νεωτερικότητα (όπως αναφέρει ο Wade, 1998: 3). Ο εθνικισμός συνδυάζει το μύθο ενός ένδοξου παρελθόντος με το όνειρο ενός ένδοξου μέλλοντος, όπως επισημαίνει ο μουσικολόγος Jim Samson (2001: 588). Αυτήν τη διπροσωπία τη στηλιτεύει ο Gellner, προσάπτοντας στην εθνικιστική ιδεολογία το χαρακτηρισμό της ψευδούς συνειδητότητας (false consciousness): Οι μύθοι του (εθνικισμού) αντιστρέφουν την πραγματικότητα [ ], δηλαδή επικαλούνται την ανόθευτη λαϊκή κουλτούρα ως αφετηρία και ζωογόνο δύναμη ενώ παράλληλα επιδιώκουν τη δημιουργία μιας υψηλής κουλτούρας και προσπαθούν να συμβιβάσουν τις προαιώνιες λαϊκές κοινωνίες με μια απρόσωπη μάζα (όπως αναφέρει ο Gellner, 1983: 124). Ή για να το θέσουμε διαφορετικά, η εθνικιστική ιδεολογία επιδιώκει να γεφυρώσει τεχνητά τις διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, πλούσιους και φτωχούς (Eriksen, 1993: 102). Όπως επισημαίνει ο Curtis, οι λαϊκές πηγές πρέπει να εξιδανικευτούν ώστε να εξυψωθούν στη στάθμη του λόγιου και του έντεχνου έτσι ώστε ο συγκρητισμός του ταπεινού με το υψηλό να αμβλύνουν τα χάσματα μεταξύ των πολιτών και να τους ενοποιήσουν υπό την αιγίδα του έθνους (2008: 9). Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν δύο προσεγγίσεις στο θεωρητικό ζήτημα του εθνικισμού, η αρχεγονιστική ή θεωρία του αέναου (premordialism, perennialism) και η νεωτεριστική - ιστοριστική (modernist). Σύμφωνα με την πρώτη προσέγγιση, η διαδικασία δημιουργίας των 8

10 εθνών είναι κάτι φυσικό, το έθνος είναι ένα φυσικό φαινόμενο (δηλ. φυσικοποίηση μιας κοινωνικοπολιτικής διεργασίας), έχει αρχέγονες ρίζες, βασίζεται στην προαιώνια καταγωγή, πυροδοτείται από τις κατάλληλες ιστορικές συνθήκες και έχει ως χρονικό ορίζοντα την αιωνιότητα. To έθνος ως μια άλλη Ωραία Κοιμωμένη, ως μια υποβόσκουσα ήρεμη δύναμη, περιμένει την αφύπνισή του έπειτα από αιώνες αφάνειας και χειμερίας νάρκης. H εθνικότητα επομένως είναι κάτι αιώνιο και πηγάζει από το πνεύμα των ανθρώπων. Αντίθετα, η νεωτεριστική προσέγγιση κάνει λόγο για εθνικά κράτη που παγιώνονται μέσα από διάφορους θεσμούς (βλ. Τσέτσος, 2011: 34 35; Curtis, 2008: 27; Conversi, 2007: 16; Gellner, 1983: 48; Hobsbawm, 1994: 28). Ο Curtis υποστηρίζει ότι ο εθνικισμός δεν είναι τίποτα άλλο από μια ιδεολογία του έθνους, αφού έχει στον πυρήνα του το έθνος ως κύρια κοινωνικοπολιτική οντότητα, με τις ανάγκες, τις διεκδικήσεις και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (2008: 21). Η εθνικότητα με τη σειρά της είναι και αυτή μια αφηρημένη ιδέα, όχι κάτι απτό (2008: 27). Για τον Hall, ο εθνικισμός δημιουργεί έναν καμβά όπου συγκολλώνται οι επιμέρους διαφορές σε ένα ομογενοποιημένο σύνολο (όπως αναφέρει ο Wade, 1998: 2). O Ernest Gellner χαρακτηρίζει τον εθνικισμό ως μια επινόηση, ένα εφεύρημα, ένα κατασκευασμένο δόγμα: ο εθνικισμός δεν είναι η αφύπνιση των εθνών προς την αυτοσυνειδησία τους. Επινοεί τα έθνη εκεί που δεν υπάρχουν αλλά για να εργαστεί, χρειάζεται πράγματι κάποια προϋπάρχοντα διαφοροποιητικά σημεία [ ] (όπως αναφέρει ο Smith, 1991: 71). Τα έθνη δεν προϋπάρχουν του εθνικισμού, αφού ο εθνικισμός είναι αυτός που τα γεννά, όπως επινοεί και παραδόσεις με μια φαντασμαγορική ευρηματικότητα και δημιουργική ζέση (Gellner, 1983: 55-56; Billig, 1995a: 25). Ο Smith τονίζει το γεγονός ότι ο εθνικισμός ως πολιτική ιδεολογία του έθνους με πολιτισμικό πυρήνα, λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα καλλιεργεί το εθνικό συναίσθημα και τη συνείδηση του ανήκειν σε ένα έθνος, σηματοδοτεί έναν εθνοσυμβολικό κώδικα και ένα πολιτισμικό δόγμα, ενσαρκώνει εθνικά ιδεώδη και εθνικές διεκδικήσεις - και ότι αποτελεί μια μορφή κουλτούρας (1991: 71 2, 74). Όπως σημειώνει ο Billig, η εθνική ταυτότητα είναι ένα είδος ψυχολογικού εξοπλισμού που κουβαλάει κάθε άνθρωπος (ό.π., 1995a: 7). Τα σύμβολα και τα τελετουργικά του εθνικισμού τον καθιστούν προσβάσιμο και εύπεπτο 9

11 για όλα τα κοινωνικά στρώματα, οπτικοποιούν τις διδαχές του με έντονη την επίκληση του θυμικού, την τροφοδότηση του φαντασιακού και τη συναισθηματική χειραγώγηση. Ο Rehberg αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η παραγωγή της εθνικότητας στηρίζεται σε παραστατικές τελετές που λαμβάνουν χώρα στη δημόσια σφαίρα (Rehberg, 2007: 62). Ο εθνικισμός είναι χειριστικός (Smith, 1991: 77-8) και επιδιώκει την καλλιέργεια ενός αισθήματος του ανήκειν σε μια εθνική κοινότητα (Jenkins & Sofos, 1996: 23). Έχει χαρακτηριστεί εύστοχα ακόμη και ως κοσμική ή πολιτική θρησκεία, ως κοσμικό υποκατάστατο της θρησκείας (βλ. Τσέτσος, 2011: 52). O εθνικισμός προσπαθεί να ομογενοποιεί και να τυποποιεί αλλά φροντίζει επίσης και για την καλλιέργεια ψευδαισθήσεων και εθνικών μύθων περί προαιώνιων γνωρισμάτων-πυλώνων του έθνους. Είναι η μαγεία του εθνικισμού να μετατρέπει την τυχαιότητα σε πεπρωμένο, όπως παρατηρεί γλαφυρά ο Anderson (1991: 12). Χαρακτηριστικό παράδειγμα η εθνική γλώσσα, η λόγια γλώσσα (Hochsprache), η οποία δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια επινόηση, ένα πολιτισμικό κατασκεύασμα που προέρχεται από την τεχνητή συγχώνευση και επιτήδευση πολλαπλών ιδιωμάτων και διαλέκτων προς επίρρωση της μίας και αδιαίρετης εθνικής ταυτότητας (Hobsbawm, 1994: 80, 91). Ο Johann Gottfried von Herder ( ) υποστήριζε ότι κάθε έθνος έχει τη δική του ιδιόμορφη και ιδιάζoυσα ιδιοφυΐα (genius), έναν ιδιαίτερο συλλογικό εαυτό που πρέπει να ιχνηλατήσει και να ανακαλύψει εκ νέου (Φράγκου- Ψυχοπαίδη, 1990: 28; Hobsbawm, 1994: 147-8; Smith, 1991: 75). Άλλωστε η ζωοποιός κινητήρια δύναμη δημιουργίας στις τέχνες είναι κατά το Herder το λεγόμενο Volksgeist, το πνεύμα του λαού, το οποίο εκδηλώνεται στοιχειωδώς στην παραδοσιακή μουσική αλλά και σε υψηλότερο επίπεδο στο μουσικό κλασικισμό, σύμφυτο με την κυρίαρχη αισθητική αρχή της αυθεντικότητας κατά τον 19ο αιώνα (Dahlhaus, 1980: 81 82, 97). Σύμφωνα με την κοσμοθεωρία του Herder, οι αληθινές φωνές των λαών αντηχούν στα τραγούδια τους (Bohlman, 2011: 28). Οι αρχαίες παραδόσεις δοξάζονται αλλά επιπλέον κωδικοποιούνται, προγραμματίζονται εκ νέου, επικαιροποιούνται δηλαδή ώστε να ταιριάξουν στις ανάγκες του εθνικισμού (Eriksen, 1993: 101). Αυτή η μετάφραση των εθνικών μύθων και παραδόσεων σε ανθεκτικές ταυτότητες γεφυρώνει το παρόν με το παρελθόν (Conversi, 2007: 23). Το έθνος κράτος (nation-state), το σύγχρονο αστικό κράτος στην Δυτική Ευρώπη παγιώνεται κατά την περίοδο οπότε και αναπτύσσεται ο λεγόμενος κρατικός 10

12 πατριωτισμός (state patriotism) κατά τον Hobsbawm (Jenkins & Sofos, 1996: 13, 19). Αυτήν την περίοδο μια περίοδο έντονων κοινωνικών μετασχηματισμών στην Ευρώπη (Applegate & Potter, 2002: 7) - παρατηρείται, όπως σημειώνει ο ίδιος, μια μετεξέλιξη του εθνικισμού, με τα εθνικιστικά κινήματα να πληθαίνουν σε όλην την Ευρώπη. Πλέον εγκαταλείπεται η αρχή του ορίου και κριτήρια όπως η εθνικότητα και η γλώσσα (το εθνο-γλωσσολογικό κριτήριο) κερδίζουν σε ισχύ για την αναγνώριση και νομιμοποίηση ενός έθνους, ανεξάρτητα από το ιστορικό παρελθόν του (Hobsbawm, 1994: 145). H ιδεολογία του εθνικισμού εξυπηρετεί τη δημιουργία και τη διατήρηση των εθνών - κρατών (Billig, 1995a: 19). Ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα καλλιεργείται η τάση του ρομαντισμού για ανακάλυψη και ανάδειξη των παραδόσεων του λαού, το πάθος για το φολκλόρ, με τη Γερμανία να αποτελεί το λίκνο του ρομαντικού κινήματος. Μάλιστα, οι λαϊκές παραδόσεις μεταμορφώνονται σε εθνικές. Από το 1918 έως το 1950 ο εθνικισμός φτάνει στο απόγειο του (ό.π., 1994: 185-6). 11

13 Κεφάλαιο 2 Μουσική εθνοπλασία 2.1 Η ιδιαιτερότητα της μουσικής τέχνης Σύμφωνα με τον Adorno, η μουσική διαδραματίζει έναν ιδεολογικό ρόλο (ideologische Funktion) εντός της κοινωνίας (1996: 350). O Βρετανός συνθέτης του 20ου αιώνα Ralph Vaughan Williams στο σύγγραμμα του με τίτλο Εθνική Μουσική εκθειάζει τη μουσική τέχνη ως την υπέρτατη μορφή τέχνης για την έκφραση της ψυχής του έθνους (1934, όπως αναφέρει ο Bohlman, 2011: 67). Το μουσικό έργο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως πολύσημο, γιατί οι ερμηνείες που επιδέχεται το μουσικό κείμενο δεν είναι σταθερές ούτε κατηγορηματικές. Παρά την αμεσότητα και το συναισθηματικό αντίκτυπο της, η μουσική παραμένει μια ρευστή και αμφιλεγόμενη γλώσσα, εξαιτίας και του μη αναπαραστατικού της χαρακτήρα, του αόριστου εκφραστικού της περιεχομένου που από τη μία πλευρά συσκοτίζει τις αισθητικές και ιδεολογικές προθέσεις, ωστόσο από την άλλη επιδέχεται σφυρηλάτησης για τους σκοπούς της εθνικιστικής παράστασης, χάριν της πλαστικότητας του μουσικού κειμένου (Bohlman, 2011: 58). Όπως επισημαίνει και ο Arblaster (1992: 5), οι νότες που συνθέτουν τη μουσική δεν σημαίνουν κάτι από μόνες τους όπως οι λέξεις, οπότε εύκολα κανείς μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν υπάρχει καμία σύνδεση μεταξύ της μουσικής και του εξωμουσικού κόσμου. H μουσική δηλαδή εκφράζει κάτι μη-συγκεκριμένο (non-specificity). Η μουσική είναι συνεπώς ένα σύνθετο ιστορικό-πολιτισμικό αντικείμενο σε αλληλεπίδραση με τις εξωμουσικές συνθήκες κάθε εποχής - που διακρίνεται από πολυκειμενικότητα, η οποία με τη σειρά της περιπλέκει τη μουσική σηματοδότηση (musical signification) (Born, 2000: 37; O Flynne, 2007: 25). Το πολιτισμικό συγκείμενο (cultural context) και η κοινωνική οργάνωση είναι προαπαιτούμενα ενός οργανωμένου μουσικού 12

14 συστήματος, γιατί μέσα σε αυτά νοηματοδοτείται το τελευταίο. Οι κοινωνικοπολιτισμικές δομές προσδιορίζουν τη γεωγραφία της μουσικής, η οποία συναρτάται με συγκεκριμένες τεχνολογίες και κοινωνικές πρακτικές όπως η μουσική σημειογραφία, η οργανολογία, η μουσική θεωρία και εκπαίδευση, οι τεχνικές ηχογράφησης και αναπαραγωγής, οι εκτελεστικές και ακροαματικές πρακτικές. Έτσι, η μουσική και οι ιδιότητες του ήχου νοηματοδοτούνται και από το εκάστοτε χωρο-χρονικό πλαίσιο (Revill, 2000: 605-7, 610). Για τον εξωγλωσσικό χαρακτήρα της μουσικής κάνει λόγο και η Applegate, τονίζοντας τη δυσκολία ενσωμάτωσης και ερμηνείας της μουσικής σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο που δομείται κύρια πάνω στη γλώσσα (1998: 288). Η μουσική είναι μεν άυλη και αφηρημένη, συγχρόνως όμως αποτελεί και μια διεθνή lingua franca, υπερβαίνοντας τα εθνικά σύνορα (Häberle, 2007: 69). Κάθε μουσικό γεγονός μπορεί να πυροδοτήσει με ένταση συλλογικές μνήμες, να δημιουργήσει τόπους (construction of place), να ορίσει ταυτότητες (Stokes, 1994: 3). Yπάρχει δηλαδή μια μορφή συλλογικής πολιτισμικής φαντασίας (cultural imagination) που ενισχύει την αίσθηση του τόπου, όπως αυτή μεταδίδεται μέσα από διάφορα μουσικά έργα. Η άποψη του Wagner είναι ότι η μουσική και μόνο μιλάει για την αλήθεια του έθνους: Οι γλύπτες και ο ποιητές δίνουν στο έθνος το επιθυμητό φαίνεσθαι, ενώ η μουσική το πραγματικό είναι ( Die Bildner und die Dichter geben der Nation was sie scheinen möchte, der Musiker was sie in Wahrheit ist., όπως αναφέρει ο Salmi, 1999). Οι μουσικές εμπειρίες φέρουν ένα ισχυρό συναισθηματικό φορτίο και συνδηλώσεις που ενεργοποιούν ποικίλες ταυτότητες. Η μουσική λειτουργεί ως καταλύτης στην εκδήλωση των συναισθημάτων και τα ενισχύει (Keller, 2007: 113). Οι διάφορες μουσικές (musics) επιτρέπουν την πολλαπλότητα της συμμετοχής του ατόμου: ως κοινό ακροατής, ως χορευτής, ως εκτελεστής. Έτσι προσφέρουν ένα πεδίο κοινωνικοποίησης και συνάντησης των ανθρώπων, δημιουργώντας κοινότητες (Stokes, 1994: 12; Baily, 1994: 48). Δεν είναι τυχαίο ότι οι μετανάστες σε μητροπόλεις-χωνευτήρια λαών προσκολλώνται στις παραδοσιακές μουσικές τους ως μέσο διατήρησης της εθνικής τους ταυτότητας μέσα σε ένα πολυεθνικό, πολύχρωμο μωσαϊκό ανθρώπων (Baily, 1994: 47). Ο Νορβηγός συγγραφέας και συνεργάτης του Grieg, Bjørnstjerne Bjørnson έγραφε σε ένα άρθρο του το 1860 ότι λόγω της αμεσότητας της, η μουσική μπορεί να κατακτήσει τις μεγάλες μάζες περισσότερο από κάθε άλλη τέχνη, μιλώντας στη φαντασία και το 13

15 συναίσθημα (όπως ανάφέρει ο Curtis, 2008: 168). 2.2 Αναζητώντας το εθνικό στη μουσική O πιανίστας Günter Reinhold έθετε το ρητορικό ερώτημα Πού αλλού από τη Γαλλία θα μπορούσε να είχε προκύψει η μουσική του Debussy; (όπως αναφέρει ο Roy, 1991: 86) αλλά από την άλλη, ο Λιθουανός τραγουδιστής Ovidujus Vyšniauskas, συμμετέχων στο διαγωνισμό της Eurovision για λογαριασμό της Λιθουανίας το 1994, αναφέρει ότι όταν τον ρωτάνε ποια είναι η εθνικότητα του, απαντάει ότι είναι μουσικός (όπως αναφέρει ο Moore, 2007: 276). Η αναζήτηση του εθνικού στη μουσική προσκρούει συνεπώς σε επιπλοκές, εμπεριέχει ατελείωτα φιλοσοφικά αδιέξοδα κατά τον Beckerman (1986: 61). Η αναζήτηση του έθνους στη μουσική γεννά ερωτήματα για την ίδια την έννοια της πολιτισμικής διαφοράς και ιδιαιτερότητας. Κάθε έθνος έχει το δικό του ξεχωριστό χαρακτήρα, ο οποίος αντανακλάται στυλιστικά στα αντίστοιχα μουσικά έργα και δεν είναι δυνατό να γίνει αντικείμενο μίμησης ή αναπαραγωγής από ξένα έθνη (Curtis, 2008: 28-29). Όπως αναφέρουν οι Connell & Gibson, οι μουσικές διαφορές θεωρούνται ως σημάδια μοναδικότητας (2003: 123-4). Σύμφωνα με την άποψη του Stokes, η μουσική συμβάλλει αποφασιστικά στην πολιτιστική άρθρωση του εθνικισμού, αφού εμπλέκεται έντονα στη διάδοση των κυρίαρχων κατηγοριοποιήσεων της εθνικότητας, της τάξης και του φύλου [ ] (1994: 8). O O Flynn επισημαίνει σχετικά, πως δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι ο συμβολισμός της υποτιθέμενης εθνικής μουσικής θα βρίσκει την ίδια ανταπόκριση σε όλα τα μέλη της κοινωνίας, αφού η σχέση μουσικής και εθνικής ταυτότητας είναι μια δυναμική και όχι στατική κοινωνική κατασκευή, υποκείμενη σε ένα διαρκές διαλεκτικό προτσές (discursive process). H σχέση μουσικής και εθνικής ταυτότητας είναι αμφίδρομη, οπότε η μουσική μπορεί είτε να κατασκευάζει είτε να αντανακλά την ιδέα του εθνικού εαυτού (O'Flynn, 2007: 24, 26). H ζωή στην ύπαιθρο, το φυσικό τοπίο, η ιστορία, η παραδοσιακή μουσική και η λογοτεχνία εφοδίαζαν τους συνθέτες με πλούσιο φαντασιακό υλικό για την ηχητικοποίηση του έθνους, την περιγραφή του με μουσικούς όρους και μουσικές συμβάσεις (Revill, 2000: 598). Ο ίδιος ο Vaughan Williams θεωρούσε ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να προσπαθεί να κάνει την τέχνη του κτήμα όλης της κοινότητας. Σε αυτή την προσπάθεια μπορεί να συμβάλλει το παραδοσιακό τραγούδι που εκφράζει με αμεσότητα τα πιο ενδόμυχα συναισθήματα. Όπως χαρακτηριστικά 14

16 αναφέρει ο Revill (2000: 602), η μουσική που πηγάζει από παραδοσιακά στοιχεία περικλείει στον ήχο την ουσιώδη εκφραστικότητα του έθνους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα μουσικών έργων με τον εθνικό χαρακτήρα να αποτυπώνεται στον τίτλο τους ως μουσική αυτοπροσωπογραφία είναι η Ισπανική Ραψωδία του Isaac Albeniz, οι Ρουμάνικες Ραψωδίες του George Enescu, η Ουγγρική Ραψωδία του Franz Liszt, η Ραψωδία Italia του Alfredo Casella, η Finlandia του Jean Sibelius (βλ. Stenzl, 1991: 137; Curtis, 2008: 35). Για τον Curtis, ο εθνικισμός ή το εθνικό στη μουσική προσδιορίζεται από την καλλιτεχνική και αισθητική πρόθεση του δημιουργού, αφού ένα μουσικό έργο είναι εθνικιστικό βάσει σχεδιασμού και το εθνικό είναι ένα επίστρωμα αναπαραστάσεων που τίθεται σε ένα μουσικό έργο μέσα από τo λόγο (discourse), ο οποίος αναπτύσσεται σε διάφορες ιστορικές στιγμές και συναρμολογεί ένα εννοιολογικό πλέγμα (βλ. 2008: 31). Τα κριτήρια καθορισμού του εθνικού ύφους είναι ρευστά και διαπραγματεύσιμα και διαμορφώνονται ανάλογα με τις εκάστοτε ιδεολογικές ανάγκες και ιστορικές περιστάσεις. Καθώς μεταβάλλεται το πλαίσιο του εθνικισμού, νοηματοδοτείται εκ νέου και η εθνική μουσική δημιουργία, επαναχορδίζεται, ώστε να μην υπάρχουν διαφωνίες και κακοηχίες. O Γερμανός μουσικολόγος Hermann Kretzschmar υποστηρίζει σε ένα βιβλίο του το 1887 ότι το εθνικό στη μουσική έχει συνήθως μια περιγραφική διάσταση και συνδέεται άμεσα με τη χρήση ηχοχρωμάτων (βλ. Koloristik) και μουσικού προγράμματος (προγραμματική μουσική) (Fischer, 1979: 11). Η προβαλλόμενη εθνική ταυτότητα μπορεί να είναι ακόμη και πολυφυλετική, πολυεθνική, πολυπολιτισμική (Stokes, 1994: 14). Άλλωστε, ο ίδιος ο εθνικισμός έχει μια χαμαιλεοντική μορφή, χρωματίζεται ανάλογα με το πλαίσιο, όπως εύστοχα αναφέρει ο Smith (1991: 79). Η παραγωγή πολιτισμικών προϊόντων και η συνακόλουθη διαμόρφωση ταυτοτήτων χαρακτηρίζεται από ένα σχετικισμό, αφού η ταυτότητα αντανακλά τον Εαυτό μας και τον Άλλο καθώς και τη σχέση αυτών των δύο, είναι μια συμβολική διεργασία (Bayart, 1996: 96). Κατά τον Christoff, το εθνικό στυλ δεν μπορεί να οριστεί ως μια συγκεκριμένη κατηγορία αλλά αποτελεί [ ] ένα συνονθύλευμα αισθητικών προθέσεων και απόψεων διάφορων συνθετών (1991: 38). Για αρκετούς μελετητές της σχέσης μουσικής και εθνικής ταυτότητας, η μουσική αντανακλά το λαό, το έθνος και την κοινωνία ενώ οι μετέπειτα τάσεις στο ακαδημαϊκό αυτό πεδίο στράφηκαν προς το ρόλο της μουσικής ως μέσο κατασκευής των 15

17 ταυτοτήτων (Wade, 1998: 4). Ο Άγγλος μουσικολόγος και συνθέτης Cecil Forsyth (τέλη 19ου αιώνα) εκφράζει με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο και με φιλοπόλεμη διάθεση το μουσικό του σωβινισμό, βάλλοντας ενάντια στους αλλοεθνείς μουσικούς: Πότε θα συνειδητοποιήσουμε το γεγονός ότι όπου βρίσκεται ο αλλοδαπός μουσικός εκεί είναι και ο εχθρός; [ ] ξέρει πολύ καλά ότι ο ασφαλέστερος τρόπος να σταθεροποιήσει τη θέση του εδώ (Σημ.: ο αλλοδαπός μουσικός) είναι να απεθνικοποίησει τη μουσική μας (1911, όπως αναφέρει ο Dibble, 2001: 33). Οι Εθνικές Μουσικές Σχολές που δημιουργήθηκαν σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες κατά το δεύτερο μισό του 19ο αιώνα, άντλησαν τα δημιουργικά τους ερεθίσματα κατά κύριο λόγο από το δημοτικό ιδίωμα (folk music), με αισθητική πρόθεση την ανάδειξη της μουσικής διαφορετικότητας και ιδιαιτερότητας του έθνους (Leerssen, 2006: 570). Ιδιαίτερα εύστοχος είναι ο χαρακτηρισμός ως το καμάρι της ευρωπαϊκής μεταφυσικής της αυθεντικότητας που αποδίδει ο Bohlman στην παραδοσιακή μουσική προκειμένου να δώσει έμφαση στην εμμονή του εθνικισμού με αυτήν (2011: xx). Κατά τον Dahlhaus, ο μουσικός εθνικισμός έχει εκφραστεί διαυγέστερα μέσα από το φολκλορισμό (folklorism), την τάση αυτή δηλαδή που εκλαμβάνει ρομαντικά τη δημοτική τέχνη ως το βαθύτερο υπόστρωμα της ανθρώπινης πράξης, τις ρίζες του πολιτισμού (1980: 92-93). Στο Σηφάκη η μουσική αυτή αναφέρεται ως πρωτόγονη μουσική- Urmusik (Σηφάκης, 1997: 47). Η λαϊκή κουλτούρα παρέχει τα συστατικά για τη δημιουργία μιας συνθετικής εθνικής τέχνης, συστατικά τα οποία έχουν υποστεί μια διαδικασία απολύμανσης από ξένα σώματα (Samson, 2001: 570-1). Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι μέχρι και τον όψιμο 18ο αιώνα, το φολκλόρ δεν έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης, αφού η σύνδεση του κατά κύριο λόγο με τους χωρικούς δεν το καθιστούσε και τόσο περίβλεπτο. Όμως μέσα από τη ρομαντική του διύλιση, εξυψώνεται στην ενσάρκωση της αυθεντικής σοφίας του έθνους, το πολιτισμικό του κεφάλαιο εξακοντίστηκε (όπως αναφέρει ο Taruskin, 2004: χ.σ.). Οι πηγές αυτές συνιστούν ένα αμόλυντο και αμιγές αποθετήριο των πολιτιστικών αξιών του έθνους (Curtis, 2008: 7). Ο Curtis υποστηρίζει εύστοχα ότι η ιδέα του Volk, αποθεωμένη σε ιδεώδες μέσα από ένα discourse μυθοποίησης και ρομαντικοποίησης αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε η συνολική επιχείρηση του εθνικισμού, σε διάφορους τομείς του επιστητού, ανάμεσα στις οποίες και η μουσική τέχνη (ό.π., 2008: 91). Ο αφαιρετικά και ιδεαλιστικά θεωρούμενος ανώνυμος και απρόσωπος λαός συγκροτεί μια πρωτότυπη κοινότητα 16

18 (Urgemeinschaft) και δείχνει το δρόμο ως φάρος του έθνους, ως κληρονομιά για όλες τις επόμενες γενιές, αψηφώντας τις ιστορικές και χρονολογικές οριοθετήσεις (βλ. Curtis, 2008: 111). To 1828 κυκλοφορεί στη Νορβηγία ένα ανυπόγραφο άρθρο με τον τίτλο Κάποια λόγια για την εθνική μουσική. Ο ανώνυμος συγγραφέας υποστηρίζει ότι είναι ιστορική επιταγή να διασωθεί το ρεπερτόριο της παραδοσιακής μουσικής από τη λήθη, να έρθει στην επιφάνεια ώστε να συμβάλλει στη διαμόρφωση της νορβηγικής μουσικής ταυτότητας, μετασχηματισμένο όμως με βάση τις σύγχρονες καλλιτεχνικές αρχές. Εδώ διασταυρώνεται η παράδοση με το μοντερνισμό και γίνεται αντιληπτή μια αισθητική ένταση ανάμεσα σε συντηρητικές και προοδευτικές παρορμήσεις, αφού το οργανικό (η παράδοση) θα πρέπει να φιλτραριστεί μέσα από το συνθετικό (τα μοντέρνα μουσικά ιδιώματα), ώστε από έργο σε εξέλιξη να τελειοποιηθεί στο τελικό εθνικό παραδοτέο (Grimley, 2006: 32-33). Διάφορα μουσικά είδη μπορεί να εκφράζουν την εθνική ταυτότητα. Σύμφωνα με τη Φράγκου-Ψυχοπαίδη, το συνθετικό είδος της όπερας είναι αυτό που κυρίως ευνοεί τη σφαιρικότερη έκφραση του εθνικισμού, ακριβώς γιατί αποτελεί ένα μουσικό δράμα που συνδυάζει λόγο, μουσική και σκηνική δράση και μπορεί να αξιοποιήσει εθνικές θεματικές πολύ πιο εύκολα (1990: 43). Θα μπορούσαμε να πούμε δηλαδή ότι η μουσική στις διαφορετικές εκφάνσεις της έχει κατά καιρούς λειτουργήσει ως εθνικό έμβλημα, ως εθνόσημο, ως αλληγορία που μετέχει της φαντασιακής συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας, του εθνικού χαρακτήρα. Η μουσική αποτελεί εργαλείο του nation-making ή nation-building αλλά και του nation-branding. Οι μουσικές αναπαραστάσεις του έθνους είναι βέβαια ένα σύνθετο ζήτημα. Και εύλογα τίθεται το ερώτημα κατά πόσο σε όλες τις περιπτώσεις έχει σημασία το μουσικό περιεχόμενο καθεαυτό ή εάν η μουσική επενδύει απλώς ως incidental music ένα σκηνικό ή ένα σενάριο εθνικό. H εθνοπλασία συχνά απαιτεί ηρωϊκά έπη και στη σφαίρα της μουσικής δημιουργίας, μουσικές κατασκευές που να τροφοδοτούν το εθνικό φαντασιακό (Frolova-Walker, 1997: 37). Η εθνική ενότητα και ταυτότητα προπαγανδίζεται και μέσα από το ραδιόφωνο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έλλειψη άλλων μέσων επικοινωνίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Τουρκία την περίοδο του εθνικιστικού ρεφορμισμού σε όλα τα χωριά της τουρκικής υπαίθρου υπήρχαν διάσπαρτοι ειδικοί χώροι όπου έπαιζε το ραδιόφωνο δημοσίως, διαδίδοντας το αναμορφωτικό, εκπαιδευτικό, εκπολιτιστικό πρόγραμμα του καθεστώτος. Όσον αφορά τη μουσική, μόνο 17

19 κάποια πολύ συγκεκριμένα και εγκεκριμένα από το καθεστώς μουσικά είδη μπορούσαν να αναμεταδίδονται, τα οποία υποτίθεται ότι εναρμονίζονταν με την ευκταία ευρωπαϊκή ταυτότητα της Τουρκίας (Stokes, 1994: 11-12). Στο Αφγανιστάν οι ραδιοφωνικές εκπομπές αξιοποιήθηκαν επίσης ως μέσο προβολής και διάχυσης του εθνικού πνεύματος, τόσο κατά την περίοδο , όσο και μεταξύ 1940 και 1945, μέσα από το ραδιοφωνικό σταθμό Kabul Radio. Πέρα από τη μετάδοση του Κορανίου, του αφγανικού φολκλόρ και διάφορων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η μουσική kiliwãli (αφγανική δημοφιλής μουσική) αποτελούσε σταθερό συστατικό της έκφρασης της Αφγανικής εθνικής ταυτότητας (Baily, 1994: 57-8). Το κράτος προγραμματίζει μουσικά το έθνος, η μουσική συντονίζεται με το έθνος αλλά και χορδίζει το έθνος. Όπως αναφέρει επίσης ο Stokes, η μουσική είναι ένα πεδίο συμβολικής δραστηριότητας, εξαιρετικά σπουδαίο για τα έθνη-κράτη (1994: 15). Ειδικότερα στην Ευρώπη, η μουσική αφενός και ο εθνικισμός αφετέρου, αποτελούν δύο κεντρικά σημεία αναφοράς τόσο για το παρελθόν όσο και για το μέλλον της Ευρώπης (Bohlman, 2011: xx). Η μουσική, όπως και άλλες τέχνες, συνιστά μια πρακτική πολιτιστικής έκφρασης που τίθεται στην υπηρεσία του πολιτιστικού εθνικισμού (cultural nationalism) για την παραγωγή σημειολογικού περιεχομένου και εθνικών εμβλημάτων και την υποστήλωση της εθνικής κατασκευής (Turino, 2003: 175). Γενικότερα, κατά καιρούς έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η τέχνη είναι η ψυχή του λαού και ότι δεν αρκεί η φυσική υπόσταση ενός έθνους, αν απουσιάζει η καλλιτεχνική του έκφραση. Ο Γάλλος συνθέτης Jacques Offenbach έχει υποστηρίξει ότι ένα έθνος είναι άψυχο, χωρίς την τέχνη (1876, όπως αναφέρει η Gienow-Hecht, 2009: 166). Ο Adorno στις Διαφωνίες (Dissonanzen) του υποστηρίζει με μεταφυσική διάθεση ότι η τονικότητα συμβολίζει την πατρίδα (1960, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 171). Η μουσική εκφράζει αλλά και κινητοποιεί εθνικά συναισθήματα, επομένως μπορεί να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στον εθνικισμό (Nash & Carney, 1996: 71). Ο Turino παρατηρεί ότι το εθνικό συναίσθημα είναι η λειτουργικά σημαντικότερη δύναμη που συνδέει πληθυσμούς και κράτη (όπως αναφέρει ο Turino, 2003: 174). Επειδή στηρίζεται κατά πολύ στο συναίσθημα, έχει τη δύναμη - κατά το Γερμανό φιλόσοφο Wilhelm von Humboldt - να ενώνει τους ανθρώπους, ακόμη κι αν υπάρχει μεταξύ τους ταξικό χάσμα. Είναι η θρησκευτική διάσταση της μουσικής, που ως μια θεία λειτουργία επιτρέπει σε όλα τα μέλη του έθνους να ενώνονται 18

20 αγνά ως ανθρώπινα όντα, δίχως τις τυχαίες διακρίσεις της κοινωνίας. H μουσική είναι λοιπόν υπερταξική και επιφέρει εθνική ενότητα (Applegate, 1998: 295). Ο Γάλλος συνθέτης και καθηγητής του Ωδείου του Παρισιού Louis-Albert Bourgault- Ducoudray βλέπει στη μουσική και ειδικότερα στο χορωδιακό πατριωτικό τραγούδι έναν σπουδαίο εκπαιδευτικό ρόλο, μια υπέρτατη παιδαγωγική αξία, την ενίσχυση της εθνικής ενότητας. Σε αυτό συμφωνεί και ο Γάλλος μουσικολόγος Jules Combarieu, ο οποίος τονίζει τον πατριωτικό ρόλο της μουσικής με εργαλεία τη μελωδία και το ρυθμό, που πλημμυρίζουν τον ψυχικό κόσμο με έντονα συναισθήματα (Fauser, 2001: 78). Παρομοίως, ο Γερμανός μουσικός και διευθυντής της Singakademie του Βερολίνου Carl Friedrich Zelter ( ) εξαίρει τη στενή συνέργεια τέχνης, έθνους και διαπαιδαγώγησης (η λεγόμενη Bildung στα γερμανικά, με τη μεταφορική έννοια της παιδείας). Η Bildung αποτελεί κοινό τόπο των μελών ενός έθνους και η μουσική με τον κοινωφελή της σκοπό (gemeinschaftlicher Zweck) συμβάλλει στην Bildung, ως συνεκτικός δεσμός της πολιτιστικής κοινότητας του έθνους. H μουσική διαδραματίζει συνεπώς διττό ρόλο αναφορικά με τον εθνικισμό: από τη μία μορφώνει το έθνος (Ausbildung) και από την άλλη το διαμορφώνει (Applegate, 1998: 294-5). O Toye αναφέρει ότι το να ισχυρίζεται κανείς πως ένας συνθέτης δεν μπορεί να είναι χαρακτηριστικά εθνικός δίχως τη χρήση παραδοσιακών τραγουδιών είναι γελοίο. Αναφέρει ως παραδείγματα τον Dvořak, o οποίος αξιοποίησε παραδοσιακές μελωδίες για τη Συμφωνία του Νέου Κόσμου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει γράψει αμερικάνικη μουσική καθώς και τους Γάλλους Debussy, Ravel και Franck χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της γαλλικής μουσικής που δεν ασχολήθηκαν καθόλου με την παραδοσιακή μουσική (1918: 15). Κάτι ανάλογο γράφει και ο Καλομοίρης για τους συνθέτες της Ρώσικης Εθνικής Σχολής: [...] λιγοστά απαντά κανείς σ αυτούς ρούσικες εθνικές μελωδίες, μα που πάντα ξαγναντέβει ένα κομμάτι της εθνικής ψυχής (1908, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 70). H μητρική μουσική γλώσσα πρέπει να ακολουθεί το εθνικό συντακτικό και την εθνική γραμματική, δηλαδή όχι μόνο το παραδοσιακό τραγούδι, αλλά και μέτρο, ρυθμό και αρμονία με εθνικό χαρακτήρα. Η εισροή ξένων επιρροών ισοδυναμεί με μόλυνση (Frolova-Walker, 2001: 106). Κατά τον Καλομοίρη, η χρήση δημοτικών τραγουδιών στη σύνθεση λόγιας μουσικής, κατόπιν μεταγραφής τους σε ευρωπαϊκή μουσική σημειογραφία και με απλή εναρμόνιση τους δεν συνιστά από μόνη της πρωτότυπη μουσική δημιουργία. Γράφει ότι ένα μέσον, όχι σκοπός, 19

21 κοντά σε άλλα, για την εκδήλωση της Ελληνικής ψυχής στη μουσική, είναι και το δημοτικό μας τραγούδι [...] να την τραγουδήσουμε (σημ.: τη χώρα και τη Φυλή μας) όπως θα την ετραγουδούσε ο γερο-ραψωδός, αν ήτανε κάτοχος των σημερινών τεχνικών μέσων της παγκόσμιας μουσικής (1914, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 70). Η αυτούσια χρήση δημοτικής μουσικής είναι μάταια και ανούσια, εάν ο συνθέτης δεν νιώσει να συν-κινείται από το βαθύτερο πνεύμα της χώρας του, αν δεν συλλάβει την εθνική ψυχή και δεν τη μεταμορφώσει δημιουργικά με τη βοήθεια της σύγχρονης μουσικής γλώσσας, όπως ο Ρώσος Glazunov που ένοιωθε Ρωσικά και απέδιδε Ρωσική μουσική (1946, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 71). Περνώντας στην ελληνική περίπτωση, για τον Καλομοίρη, οι αρμονικές κοινοτυπίες στην εναρμόνιση των δημοτικών τραγουδιών δεν μπορούν να συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας βιώσιμης Ελληνικής μουσικής τέχνης. Απεναντίας, απαιτείται η εξέλιξη του δημοτικού μουσικοποιητικού στοιχείου μέσα από την ατομική έμπνευση (Τσέτσος, 2011: 79). Ο Ούγγρος συνθέτης Zoltan Kodály συνηγορεί, γράφοντας ότι ο ίδιος προσπάθησε να αναπαράγει το πνεύμα του δημοτικού τραγουδιού στις συνθέσεις του, χωρίς να χρησιμοποιήσει αυθεντικά δημοτικά τραγούδια (Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 82). Ο Kódaly θεωρεί το δημοτικό τραγούδι ως ένα φυσικό φαινόμενο δίχως ιστορικότητα και τις διάφορες ουγγρικές μουσικές παραδόσεις ως θραύσματα ενός εθνικού έπους (Bónis, 1979: 32). Μιλάει για το ιδανικό δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου, νέου μουσικού πνεύματος μέσα από τη χρήση της παράδοσης και στηλιτεύει τη στείρα εμφύτευση στοιχείων παραδοσιακής μουσικής, τα οποία σε αυτήν την περίπτωση ηχούν ως ξένο σώμα (όπως αναφέρει ο Eősze, 1979: 38). Και ο Ρώσος συνθέτης Schostakovich απορρίπτει την αυτούσια χρήση του φολκλόρ ή την απλή συρραφή κομματιών και δίνει έμφαση στο βάθος και τη βαρυσημαντότητα της Ιδέας, απαραίτητοι παράγοντες για το δέσιμο, το σύνδεσμο με το λαό (όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 176 7, σημ. 109). O Ιταλός συνθέτης Alfredo Casella χαρακτηρίζει τη χρήση δημοτικής μουσικής στις όπερες και τις συμφωνίες ως ένα απλό και επιφανειακό μέσο που προσδίδει τουλάχιστον μια εθνική όψη [ ] (1942, όπως αναφέρει ο Stenzl, 1991: 135). Άλλωστε, μεμονωμένα μουσικά χαρακτηριστικά δεν επαρκούν για να εκφράσουν εθνικούς χρωματισμούς, ελλείψει ενός συγκεκριμένου πλαισίου αισθητικής πρόσληψης και ερμηνείας (Dahlhaus, 1980: 95). Για πολλούς συνθέτες εθνικής μουσικής, η αίσθηση της ανακάλυψης ενός εθνικού ιδιώματος 20

22 ισοδυναμούσε με τη διαμόρφωση ενός αναγνωρίσιμου προσωπικού συνθετικού ιδιώματος, με την ανακάλυψη της δικής τους μουσικής φωνής (όπως αναφέρει ο Arblaster, 1992: 194). Ο Καλομοίρης προτάσσει τη δημιουργική συνέργεια του εθνικού με το ευρωπαϊκό μουσικό στοιχείο, η οποία θα οδηγήσει στη σύνθεση γνήσιας εθνικής μουσικής. Τη σημασία των συνθετικών τεχνικών της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής τονίζει και ο Λαμπελέτ, θεωρώντας ότι θα πρέπει να συνδυαστεί η ελληνική μελωδία με τη φούγκα και με τον πλούτο της πολυφωνίας (Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 72) αλλά και ο Zoltan Kodály, ο οποίος περιγράφει τις ξένες επιδράσεις στη μουσική ως καταλύτη στην εθνική μουσική δημιουργία, ως δύναμη αφύπνισης και κινητοποίησης: Φαίνεται σαν το εθνικό πνεύμα να πρέπει να θίγεται από ένα ξένο πνεύμα, για να ξυπνήσει σε νέα ζωή (1939, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 167). Ο Adorno δίνει μια άλλη ερμηνευτική εκδοχή της καταφυγής του εθνικού ρομαντισμού στο δημοτικό τραγούδι, λέγοντας ότι ο στόχος είναι η εξιδανίκευση, ο καθαγιασμός του παρελθόντος, με το οποίο διατηρούμε μόνο μια επιδερμική επαφή και μας διαφεύγει η ουσία του: [...], το άγιο παρελθόν δεν το κατείχε κανείς παρά σε χλωμή απεικόνιση, το αναπαρήγαγε αισθητικά γιατί στην πραγματικότητα το είχε χάσει (1924/25, όπως αναφέρει η Φράγκου- Ψυχοπαίδη, 1990: 36). Ο Γερμανός μαέστρος Furtwängler εκθειάζει τη ζωτική σχέση του Brahms με το Volk (ο γερμανικός λαός), αναφέροντας ως αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι οι μελωδίες που συνέθετε ηχούσαν ως παραδοσιακές μελωδίες, ενώ επρόκειτο για πρωτότυπη μουσική σύλληψη του συνθέτη. Η δημιουργική μεγαλοφυΐα του Brahms επέτρεπε μια τόσο βαθιά εσωτερίκευση του λαϊκού ιδιώματος, ώστε ο Brahms μεταμορφωνόταν στη φωνή του λαού, ήταν ο ίδιος το παραδοσιακό τραγούδι (όπως αναφέρει ο Beller-McKenna, 2004: 184). Στον αντίποδα αυτής της υπερβατικής και σχεδόν μυστηριακής επικοινωνίας του Brahms με το Volk βρισκόταν, σύμφωνα με την οπτική του Furtwängler, ο Mahler, ο οποίος αναζητώντας πνευματική καταφυγή στο παραδοσιακό τραγούδι, αποδεικνυόταν ανίκανος να εμβαπτιστεί σε αυτό και να αφομοιώσει τη βαθύτερη ουσία του, δημιουργώντας κάτι τεχνητό (Beller- McKenna, 2004: ). Ο Toye υποστηρίζει ότι ο εθνικισμός στη μουσική δημιουργία αναδύεται ως χροιά, ποιότητα και αίσθηση με υποσυνείδητο τρόπο και γι αυτόν το λόγο δεν μπορεί να οριστεί με σαφήνεια και κατηγορηματικότητα. Με άλλα λόγια, δεν μπορεί ένας συνθέτης να επιδιώξει τον εθνικισμό. Είναι μια ιδιότητα που ενυπάρχει, ένα εγγενές χαρακτηριστικό (1918: 15). Τα 21

23 ηχοχρώματα και οι ρυθμομελωδικές αποχρώσεις ενός μουσικού έργου που υποτιθέμενα μπορεί να ενσαρκώνουν το εθνικό χρώμα (couleur local), είναι δύσκολο να προσδιοριστούν με ακρίβεια ή να περιγραφούν με τα μέσα της μουσικής σημειογραφίας, δυσχεραίνοντας έτσι και την περιγραφή του εθνικού χαρακτήρα στη μουσική (Dahlhaus, 1980: 93). Σύμφωνα με το Γάλλο μουσικολόγο Albert Lavignac, η γαλλική εθνική τέχνη έχει ένα συγκεκριμένο στυλ με χαρακτηριστικά όπως η καθαρότητα, η κομψότητα και η ειλικρινής έκφραση. Η καλλιτεχνική αυτή παράδοση πρέπει να ακολουθείται απαρέγκλιτα από τους νέους συνθέτες, γιατί διαφορετικά προβάλλει ο κίνδυνος της γελοιοποίησης, του αδέξιου μιμητισμού, της προδοσίας του γνήσιου γαλλικού πνεύματος και χαρακτήρα (1895, όπως αναφέρει η Fauser, 2001: 86). Όπως υποστηρίζει o Regev, ο μουσικός εθνικισμός θεσμοθετεί κάποια μουσικά είδη ως εθνικά, συνήθως αυτά που συνδέονται με την αγροτική ζωή, όπως η παραδοσιακή μουσική shirey eretz yisrael στο Ισραήλ ή άλλα σύγχρονα αστικά μουσικά στυλ (modern urban), όπως το tango στην Αργεντινή. Η ετικετοποίηση αυτή συχνά είναι εικονική ή μηχανιστική (2007: 334). H Matras υποτιμάει κατά κάποιον τρόπο τα εθνικά ιδιώματα στη μουσική, υποστηρίζοντας ότι απαντώνται σε λιγότερο πολιτισμένες χώρες, γιατί ο πολιτισμός παράγει ένα ουδετεροποιητικό αποτέλεσμα. Αναφέρεται προφανώς στην καθολικότητα του υψηλού πολιτισμού, που ξεπερνάει τα στενά εθνικά πλαίσια και έχει πανανθρώπινη εμβέλεια. Υπονοείται όμως ότι η αναζήτηση του εθνικού χαρακτήρα στην κουλτούρα είναι ο προθάλαμος του υψηλού πολιτισμικού επιπέδου, το αναγκαίο προστάδιο από τον πολιτιστικό πρωτογονισμό στην επίτευξη μιας παγκόσμιας ανώτερης γλώσσας (1907, όπως αναφέρει η Gienow-Hecht, 2009: 155). Ο Coleman θίγει ένα σημαντικό και διφορούμενο ζήτημα. Μιλάει για την υποτιθέμενη ουδετερότητα και για τον απολιτικό, μη-ιδεολογικό χαρακτήρα που παραδοσιακά αποδίδεται στη μουσική των ηγεμονικών ευρωπαϊκών χωρών και καθιστά αυτομάτως κάθε απόπειρα έκφρασης ταυτότητας από δευτερεύοντες παίκτες ως εθνικιστική, ιδεολογικά και πολιτικά φορτισμένη. Η κυρίαρχη προσέγγιση του μουσικού εθνικισμού εστιάζει στην αντιπαράθεση κέντρου περιφέρειας, θεωρώντας τη μουσική χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία ως το αδιαμφισβήτητο μέτρο, ως το μουσικό mainstream με αξιώσεις οικουμενικότητας και καθολικότητας, βάσει του οποίου οφείλει κανείς να αξιολογεί κάθε μουσικό έργο που 22

24 προέρχεται από τους Άλλους, συχνά με προκατάληψη ή τάση υποτίμησης και περιφρόνησης (Coleman, 2008: ). Ο Βραζιλιάνος διανοούμενος Mário de Andrade ( ) στο έργο του Ensaio sobre a música Brasileira (Δοκίμιο για τη Βραζιλιάνικη μουσική) καλεί τους Βραζιλιάνους συνθέτες να επιστρατεύσουν τη βραζιλιάνικη εκφραστικότητα με στόχο τη δημιουργία μιας σοβαρής εθνικής μουσικής παράδοσης (Mach, 1994: 73). Πιστεύει ότι η αυθεντική και ανυστερόβουλη εθνική τέχνη ενυπάρχει σε λανθάνουσα μορφή στο συλλογικό ασυνείδητο του λαού. Μέσα από το λαό και όχι κατά αυθαίρετο και τυχαίο τρόπο, θα ξεπηδήσει η εθνική τέχνη και με τη βοήθεια των καλλιτεχνών θα εξυψωθεί σε ένα λόγιο επίπεδο. Ο συνθέτης δηλαδή είναι ο ενδιάμεσος που θα συμβάλλει στη μετουσίωση του παραδοσιακού υλικού σε υψηλή εθνική τέχνη, στη μετατροπία του ναρκωμένου λαϊκού πνεύματος σε συλλογική εθνική κουλτούρα (ό.π., 1994: 74 5, 79). O Andrade αναζητούσε τη μουσική έκφανση του βραζιλιάνικου πνεύματος, τη μουσικότητα της βραζιλιάνικης ψυχής (psyche) μέσα από μια προσέγγιση συγκρητισμού και συγχώνευσης των διαφορετικών φυλετικών ομάδων της Βραζιλίας. To εθνικό πνεύμα μπορούσε να αναδυθεί μόνο μέσα από την ενσωμάτωση των διαφορετικών εθνικών και μουσικών λόγων (ό.π., 1994: 80-1, 83). O συνθέτης Antonin Dvořak γράφει σε ένα άρθρο του στη Chicago Tribune το 1893, όταν ήταν προσκεκλημένος στις Ηνωμένες Πολιτείες για να παρουσιάσει συνθέσεις του, πως κάθε έθνος έχει τη μουσική του [ ] μελετώ συγκεκριμένες μελωδίες μέχρι να διαποτιστώ πλήρως με τα χαρακτηριστικά τους και να μπορέσω να δημιουργήσω μια μουσική εικόνα [ ]. Σε άλλο σημείο τονίζει τη δυσκολία αυτού του εγχειρήματος που καθιστά επιτακτική τη σχολαστική μελέτη των μελωδιών, προκειμένου ένας συνθέτης να μπορέσει να εμβαθύνει στη ζωτική ουσία της μουσικής (όπως αναφέρει ο Beckerman, 1993: 138). Όμως πώς μπορεί κανείς να προσεγγίσει περιπτώσεις όπως ο Mendelssohn που έγραψε την Ιταλική Συμφωνία ή ο Mozart με το Rondo alla turca; Πρόκειται για μίμηση ενός ξένου ύφους; O Liszt αναγορεύτηκε σε εθνικό Άγιο της Ουγγαρίας, αν και δεν γνώριζε καν την ουγγρική γλώσσα (La Motte-Haber, 1991: 48). Όλα αυτά τα παραδείγματα αναδεικνύουν την προβληματική του ζητήματος της εθνικής ή της εθνικιστικής μουσικής. 23

25 2.3 Εθνικοί ύμνοι Ο εθνικός ύμνος είναι η ενσάρκωση του έθνους στο τραγούδι, η αποκορύφωση του ρόλου της μουσικής τέχνης στην κατασκευή των εθνικών ταυτοτήτων (όπως αναφέρουν οι Connell & Gibson, 2003: 127). Η ταυτότητα ενός έθνους μπορεί να σημαίνει πολλά αλλά μπορεί να σημαίνει και ελάχιστα. Υπόκειται κάθε φορά στις διαφορετικές ιστορικές συνάφειες και ερμηνεύεται υπό μεταβαλλόμενα ερμηνευτικά πρίσματα. Η αόρατη αυτή ουσία μπορεί να υποστασιοποιηθεί με τη βοήθεια των εθνικών συμβόλων, τα οποία φέρουν την αίσθηση του συγκεκριμένου στο υψηλά αφηρημένο, όπως αναφέρει η Cerulo στην εμπεριστατωμένη ανάλυση της για τη συντακτική δομή (syntactic structure) των εθνικών σημαιών και ύμνων (1995: 3). Στην Ευρώπη, οι εθνικοί ύμνοι εντάσσονται συστηματικά στις εθνικές τελετές κατά τον 19ο αιώνα (Bohlman, 2011: 115). Συνιστούν σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής ταυτότητας ενός κράτους και η εκτέλεση τους δύναται να ενεργοποιήσει αισθήματα εθνικής υπερηφάνειας. Συγκαταλέγονται στο συμβολικό οπλοστάσιο ενός κράτους (εθνοσυμβολισμός, ethnosymbolism) μαζί με τη σημαία, τη γλώσσα, τις εθνικές επετείους και λοιπά εθνόσημα, είναι τοτέμ της νεωτερικότητας. O Keller γράφει για τους εθνικούς ύμνους ότι είναι κατά κάποιον τρόπο το ηχητικό ισοδύναμο της σημαίας (2007: 111). Θα μπορούσε κανείς ίσως να τολμήσει το χαρακτηρισμό του εθνικού ύμνου ως το ηχητικό logo του έθνους, το ringtone του εθνικού καλέσματος. Οι εθνικοί ύμνοι νοηματοδοτούνται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτελούνται, αφού μεταβάλλεται ο συναισθηματικός τους αντίκτυπος (Kolb, 2005: 9). Σε παγκόσμια κλίμακα οι περισσότεροι εθνικοί ύμνοι ακολουθούν ένα κοινό πρότυπο, αυτό της δυτικοευρωπαϊκής κλασικής μουσικής παράδοσης (Alasuutari, 2001: 163; Boyd, 2001) αλλά και μια παρόμοια φόρμουλα, έναν κοινά αποδεκτό κώδικα χωρίς αξιοσημείωτες αποκλίσεις (βλ. Cerulo, 1995). Εντάσσονται στα μουσικά genres του απλού ύμνου (hymn), του σαλπίσματος (fanfare), του οπερατικού ύμνου (operatic anthem), του παραδοσιακού ύμνου (folk anthem) ή του εμβατηρίου (march) (Curtis, 2010: 4; Boyd, 2001). Εύλογα λοιπόν τίθεται το ερώτημα από τον Bohlman για το κατά πόσο τελικά οι ύμνοι διαφέρουν μεταξύ τους (2008: 257). 24

Μουσική και εθνοπλασία από τη Ρωσία ως την Ελλάδα και από την Αγγλία ως τη Γερµανία»

Μουσική και εθνοπλασία από τη Ρωσία ως την Ελλάδα και από την Αγγλία ως τη Γερµανία» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΜΜΕ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ: ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ & ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Γ ΕΞΑΜΗΝΟ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 1 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ Α ) Οι Αγώνες Χορού περιλαµβάνουν τρεις κύριους τοµείς : Αγώνες Ελληνικών Παραδοσιακών χορών. Αγώνες Κλασικού Μπαλέτου.

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική. Eduard Hanslick (1825-1904)

Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική. Eduard Hanslick (1825-1904) Μια διαφορετική πρόταση για τη μουσική Eduard Hanslick (1825-1904) Για το ωραίο στη μουσική Ο Hanslick δεν ήταν φιλόσοφος, αλλά μουσικοκριτικός και μάλιστα ο πιο επιφανής της εποχής του. Παρόλα αυτά, το

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ MK 0966 «Εφαρμοσμένη Κινητική Μάθηση σε

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ NOMOΣ: 3520/2006 ΦΕΚ: Α 274/22.12.2006 ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ ***ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Σύμφωνα με την Ανακοίνωση Υπ.Εξωτ. Φ.0544/Μ.5848/ΑΣ.46/2007

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2011 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2011 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για την προετοιμασία μιας ομαδικής εργασίας στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας με θέμα τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, διάβασες το παραπάνω κείμενο. Να γράψεις μια περίληψη του κειμένου αυτού

Διαβάστε περισσότερα

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη ÔÝ íç Να γιατί...η λαϊκή τέχνη Εν αρχή το σύνθημά μας είναι ένα: η λαϊκή τέχνη είναι επανάσταση. Και είναι επανάσταση διότι είναι αρχέτυπο λειτουργίας μιας πολιτικά ευνομούμενης κοινωνίας. Η τέχνη αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Συμμαθητές, συμμαθήτριες, Στα πλαίσια της συζήτησής μας για την τέχνη, θα παρουσιαστούν περιληπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015 Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση Παρασκευή 20/3/2015 ΕΠΠΣ-ΑΠΣ λογοτεχνίας Το Πρόγραμμα Σπουδών στη λογοτεχνία δομείται για όλη την υποχρεωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Κοινωνικές ταυτότητες Οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πολλές, είναι ιεραρχημένες και άνισες. Τις ταυτότητες τις αποκτάει ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς 50 ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο, Φαντασία, Επιθυμία... Εμπειρία... Αστικό και Ανθρώπινο σώμα... Μάζα... Υπάρχουν φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σημασία των κλασικών μνημείων, τονίζοντας τους λόγους που τα καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα συνεργασίας & αντίστασης...μετά μουσικής

Ομάδα συνεργασίας & αντίστασης...μετά μουσικής Ι Α Ψ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & Κοινοτικής Πρακτικής Πρόγραμμα ΛΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Εαρινός Κύκλος 2015 Ομάδα συνεργασίας & αντίστασης...μετά μουσικής με την Κασσάνδρα Πήτερσεν, ψυχολόγο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα