ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Ευαγγελίας Παράσχου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Ευαγγελίας Παράσχου"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΜΜΕ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ: ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Ευαγγελίας Παράσχου Η ευρωπαϊκή μούσα: από τους εθνικούς ύμνους στη Eurovision Επιβλέπων Γ. Πασχαλίδης, αναπληρωτής καθηγητής Θεσσαλονίκη Σεπτέμβριος 2013

2 Everything is in Chopin: the sound of swords, the scream of the injured, the prayers of our hearts and the song of victory. [ ] Our collective soul is reflected in him. Ignacy Paderewski, 1910 Who does not recognize the Wagnerian falling seventh as peculiarly German? Francis Toye, 1918 Όπως η Ιταλία έχει τη Νάπολη της, η Γαλλία την Επανάσταση της, η Αγγλία το Ναυτικό της, [...] έτσι και οι Γερμανοί έχουν τις συμφωνίες του Beethoven. Robert Schumann, 1839 [ ] a national art already exists in the folk unconscious. Mário de Andrade, 1962 National music is bad. Good music is national. Benedikte & Jens Brincker, 2004 La phrase verbale estompe; la mélodie engrave. Jules Combarieu, 1910 Musik ist eine universale Sprache und doch kein Esperanto. Theodor W. Adorno, 1956 The meaning of music lies in its function. George Dyson, 1936 J aimes trop mon pays pour être nationaliste. Albert Camus, 1944 Everything changes, except Eurovision. Jim White,

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 3 Κεφάλαιο 1. Έθνος, εθνική ταυτότητα και εθνικισμός... 6 Κεφάλαιο 2. Μουσική εθνοπλασία Η ιδιαιτερότητα της μουσικής τέχνης Αναζητώντας το εθνικό στη μουσική Εθνικοί ύμνοι...24 Κεφάλαιο 3. Εθνικοί συνθέτες και εθνικές μουσικές σχολές Γενικά Πολωνία: Chopin Ουγγαρία: Bartók Γερμανία: Bach, Beethoven, Wagner Σκανδιναβία: Grieg και Sibelius Τσεχία: Dvořak και Smetana Ελλάδα: Καλομοίρης Κροατία: turbofolk...54 Κεφάλαιο 4. Eurovision Song Contest Συμπεράσματα Βιβλιογραφία

4 Εισαγωγή Η εργασία αυτή έχει ως στόχο μια γενική επισκόπηση των όψεων της μουσικής δημιουργίας στην Ευρώπη σε σχέση με τις έννοιες του έθνους, του εθνικισμού, των εθνικών ταυτοτήτων και της συνολικής ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας, διατρέχοντας τρεις κύριους άξονες διαπραγμάτευσης τους εθνικούς ύμνους, τις Εθνικές Μουσικές Σχολές και τον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Μούσα: η Ευρώπη που συνθέτει, η Ευρώπη που τραγουδάει και ακροάται στο πέρασμα των χρόνων, η ευρωπαϊκή εθνοπλασία μέσω της μουσικής τέχνης. Κύριο αντικείμενο συζήτησης είναι η λεγόμενη λόγια δυτικοευρωπαϊκή μουσική παράδοση, συνηθέστερα αποκαλούμενη ως κλασική αλλά και η ποπ μουσική - υπό το πρίσμα της μουσικής κουλτούρας που προβάλλεται μέσα από τη Eurovision - και το πώς αυτή, κυρίως από τον 19ο αιώνα και εξής, έχει εμπλακεί σε μια συνέργεια με τη ρητορική της εθνικιστικής αισθητικής. Πρόκειται ασφαλώς για ένα αχανές γνωστικό πεδίο, το οποίο η εργασία δεν φιλοδοξεί να καλύψει εξαντλητικά αλλά να δώσει ένα περίγραμμα μέσα από την παρουσίαση επιλεγμένων παραδειγμάτων ευρωπαϊκών χωρών, εγείροντας ερωτήματα για περαιτέρω έρευνα. Ως πεδίο μελέτης επιλέχθηκε η Ευρώπη όχι αυστηρά ως γεωγραφική οντότητα, αλλά η Ευρώπη ως Ευρωπαϊκή Ένωση, με την εξαίρεση της Νορβηγίας η οποία αν και δεν είναι μέλος της Ένωσης, αναφέρεται ως παράδειγμα στο κεφάλαιο σχετικά με τις Εθνικές Μουσικές Σχολές που αναπτύχθηκαν ιστορικά στο γεωγραφικό χώρο της Ευρώπης. Εξετάζεται ο ρόλος της μουσικής στην κατασκευή και αναπαράσταση του εθνικού image, καθώς και η ιδεολογία του μουσικού εθνικισμού ως παρακλάδι του εθνικισμού, αλλά και η διαδικασία με την οποία η μουσική έκφραση ενός έθνους επιδρά στην αίσθηση του ανήκειν σε μια συλλογικότητα, σε κοινά βιώματα. Κάθε έθνος αγωνίζεται να επιχειρηματολογήσει για την ιδιαιτερότητα του, να υποστηρίξει την ταυτότητα του ως κάτι το ανεπανάληπτο, να ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα έθνη, μέσα και από την τέχνη της μουσικής. Για αυτόν το σκοπό 3

5 επιχειρείται αρχικά η σκιαγράφηση των αμφιλεγόμενων εννοιών του έθνους και του εθνικισμού μέσα από τη σκοπιά διάφορων θεωριών που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί, μέσα στο πλαίσιο της Ευρώπης. Mέσα από τη βιβλιογραφία του εθνικισμού δεν έχει ευοδωθεί ένας κατηγορηματικός και σαφής ορισμός του έθνους και του εθνικισμού. Επιπλέον, ο εθνικισμός εξαρτάται και από το εκάστοτε κοινωνικοπολιτικό και ιστορικό πλαίσιο (context-specific) και οι εκφάνσεις αλλά και οι πηγές του ποικίλουν. Συχνά μέσα στα όρια του ίδιου έθνους συγκρούονται διαφορετικές εκδοχές και ερμηνείες αυτού (Murphy, 2001: 2-3). H Applegate παρατηρεί επίσης ότι οι έννοιες του έθνους και του εθνικισμού κάθε άλλο παρά αυταπόδεικτες και αυτονόητες είναι, αλλά αντίθετα περιγράφουν ασταθή φαινόμενα (1998: 275). Σε αυτό συνηγορεί και η άποψη των Jenkins & Sofos ότι ο εθνικισμός συνιστά μια διφορούμενη και εύπλαστη έννοια, πολύ περισσότερο αν λάβει κανείς υπόψη του τη δυσκολία ορισμού του τι είναι εθνικό και τι όχι (1996: 19, 28). Η ίδια η έννοια της εθνικότητας δεν είναι σταθερή αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με τις ιστορικές συνθήκες (Dahlhaus, 1980: 80). Η μεταβολή των ιστορικών συνθηκών επιτρέπει κατά συνέπεια την ανάδυση πολλαπλών εθνικών αφηγήσεων (Bohlman, 2008: 250). Ο Leerssen υποστηρίζει ότι ο εθνικισμός έχει μια αναπόσπαστη πολιτισμική διάσταση, η οποία όμως έχει υποβιβαστεί από αρκετούς μελετητές του εθνικισμού, αφού συνήθως περιγράφεται ως το φόντο και όχι ως το προσκήνιο των σημαντικών γεγονότων ( Culture is a flavor, not a thing ). Αναφέρει ότι για τον Gellner, η κουλτούρα εφοδιάζει τη φαρέτρα της εθνικιστικής ρητορικής, ενώ για τον Hobsbawm δεν είναι παρά ένα υποπροϊόν των ευρύτερων κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων (2006: 560-2). Tα εθνικά κράτη επιθυμούν να προβάλλουν στην παγκόσμια κοινότητα την εικόνα μιας σύγχρονης χώρας γι αυτό υιοθετούν διεθνή πολιτιστικά πρότυπα, ακολουθούν δηλαδή έναν διεθνή κώδικα, ένα εδραιωμένο πρωτόκολλο όσον αφορά τα εθνικά τους σύμβολα: η σημαία, το έμβλημα/εθνόσημο και ο εθνικός ύμνος συγκροτούν την Αγία Τριάδα των επίσημων, θεσμοθετημένων συμβόλων των κρατών-εθνών. Τα σύμβολα αυτά εκπροσωπούν σε συμπυκνωμένη μορφή την ουσία του έθνους, συνυφαίνουν το ιδεολογικό περιεχόμενο της εθνικής εικόνας (national image) (Baily, 1994: 61), ορίζοντας συμβολικά σύνορα, σχηματίζοντας την ταυτότητα του έθνους (Evans, 1996: 33).Οι κώδικες αυτοί επιβάλλονται από την ελίτ, από τους ιδεολογικούς ταγούς προς τους πολλούς (top-to-bottom) (2001: 163-4), με 4

6 στόχο τη συναρμολόγηση της εθνικής ταυτότητας, τον προσδιορισμό της εθνικής διαφορετικότητας, που κάνει μια χώρα ξεχωριστή από τις άλλες (Alasuutari, 2001: 163-4, 171). Φυσικά, ο εθνικισμός έλκεται από τις δημιουργικές δυνατότητες των πολιτισμικών τεχνολογιών, μια εκ των οποίων είναι και η μουσική, γιατί αντλεί εργαλεία εορτασμών, μνημοσύνων και αναπαραστάσεων. H μουσική παρέχει την ηχητική επένδυση, το soundtrack του έθνους, είναι μια ζωογόνος δύναμη γι αυτό (Smith, 1991: 92). Υπό το πρίσμα της ιδεολογίας του Ρομαντισμού το 19ο αιώνα, η μουσική δημιουργία που έχει ως αφετηρία έμπνευσης τον εθνικό ενθουσιασμό, το ίδιο το έθνος, είναι αυθεντικότερη και αγνότερη. Η εθνική μουσική μπορεί να χρησιμοποιεί παραδοσιακά μουσικά μοτίβα, να αναφέρεται σε σπουδαία ιστορικά και μυθολογικά γεγονότα, να προσπαθεί να περιγράψει τα ιδιαίτερα φυσικά τοπία της πατρίδας ή να αποδώσει με τη βοήθεια των μουσικών ρητορικών σχημάτων την εθνική ψυχοσύνθεση και ιδιοσυγκρασία. Το σίγουρο είναι ότι η εθνική μουσική είναι πολυστυλιστική, ανάλογα με την περίπτωση, το ιστορικό πλαίσιο και τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Κατά τον Adorno, συμβαδίζουν η αστικοποίηση και η εθνικοποίηση της μουσικής, με την Αναγέννηση να σηματοδοτεί την καθαρότερη διάκριση μεταξύ των διαφορετικών εθνικών υφών ( Verbürgerlichung und Nationalisierung von Musik laufen parallel, 1956: 353). Η εργασία πραγματεύεται σε επόμενη ενότητα τις εθνικές ταυτότητες που σκηνοθετούνται στο τυποποιημένο, ευλαβικά επαναλαμβανόμενο κάθε χρόνο σκηνικό του φημισμένου πανευρωπαϊκού διαγωνισμού της Eurovision, ενός διαγωνισμού με τον οποίο το κοινό διατηρεί μια σχέση αγάπης μίσους. Η Eurovision είναι ένα σύνθετο επικοινωνιακό γεγονός με πολλές διαστάσεις και προεκτάσεις αλλά εδώ θα δοθεί έμφαση στο μουσικό μέρος, το οποίο σε συνέργεια με άλλες παραμέτρους όπως η σκηνική παρουσία, οι στίχοι, η ενδυματολογική εικόνα, αλληλεπιδρά με την εικόνα του έθνους, τη διαμορφώνει, την επηρεάζει και τη θέτει σε επαναδιαπραγμάτευση. Ως ένα τυποποιημένο πολιτισμικό τελετουργικό προσφέρεται για την κατασκευή ενός σχήματος του εαυτού (self-schema). 5

7 Κεφάλαιο 1 Έθνος, εθνική ταυτότητα και εθνικισμός Σύμφωνα με το λεξικό της Ισπανικής Ακαδημίας, ως έθνος περιγράφεται το σύνολο των ατόμων που έχουν την ίδια εθνική καταγωγή και, γενικώς, ομιλούν την ίδια γλώσσα και διαθέτουν μια κοινή παράδοση (όπως αναφέρει ο Hobsbawm, 1994: 29). Πάντως η σύγχρονη αντίληψη του έθνους που τονίζει την πολιτική ενότητα και ανεξαρτησία αποτελεί κατά τον Hobsbawm έναν ιστορικό νεωτερισμό (ό.π., 1994: 33). O Hobsbawm αντιμετωπίζει τις έννοιες του έθνους και του εθνικισμού ως προϊόντα της αστικής ιδεολογίας, υιοθετώντας μια μαρξιστική οπτική. Οι κυρίαρχες ελίτ είναι αυτές που κατασκευάζουν ή ακριβέστερα επινοούν τα έθνη και τις συνακόλουθες εθνικές ταυτότητες μέσα σε ένα υποτιθέμενο συνεχές φάσμα από τις προνεωτερικές κοινωνίες στη σύγχρονη συνθήκη (Brincker & Brincker, 2004: 582-3). Από την άλλη, ο Smith υποστηρίζει ότι το σύγχρονο έθνος δεν είναι κάτι απόλυτα καινοφανές, αλλά με τη βοήθεια συμβόλων και μύθων συνιστά μια ανακατασκευή βάσει προϋπάρχοντος υλικού. Αυτό σημαίνει ότι ο Smith σε αντίθεση με το Hobsbawm αποδέχεται την ύπαρξη ενός εθνικού κυττάρου, ενός πυρήνα και βλέπει μια διαδικασία κατασκευής (construction) στη θέση της σκευωρίας (invention) (Brincker & Brincker, 2004: 583-4). H κατασκευαστική αυτή διαδικασία εμπεριέχει μια δυναμική των εθνικών ταυτοτήτων, αφού αυτές δεν είναι στατικές αλλά παράγονται και αναπαράγονται μέσα από τις διάφορες πράξεις αναπαράστασης του έθνους (Wood, 2012: 196). Μια από τις δημοφιλέστερες διατυπώσεις για το έθνος είναι αυτή του Benedict Anderson, ο οποίος μιλάει για μια φαντασιακή κοινότητα (imagined community), μια κοινότητα ανωνυμίας (community of anonymity) όπου η εθνικότητα και ο εθνικισμός είναι πολιτιστικά τεχνουργήματα (cultural artefacts) και κάθε πολίτης ταυτίζεται με τους συμπατριώτες του με κοινή την αφοσίωση όλων στο έθνος (1991: 4, 6). Την έννοια της 6

8 φαντασιακής κοινότητας την εμπλουτίζει ο Appadurai, κάνοντας λόγο για μια κοινότητα αισθημάτων (community of sentiment), στην οποία ένα σύνολο ανθρώπων συναισθάνονται και φαντάζονται συλλογικά [ ] λόγω των συνθηκών της συλλογικής ανάγνωσης, κριτικής και απόλαυσης [ ], με τη φαντασία να αναβαθμίζεται από απλή απόδραση, φαντασίωση ή σκέψη σε κοινωνική πρακτική (1996: 8, 31). Ο ρόλος του φαντασιακού στοιχείου στη συγκρότηση της κοινότητας του έθνους θίγεται και από τον Billig, ο οποίος τονίζει την αδυναμία ορισμού του έθνους με βάση αντικειμενικά κριτήρια (1995a: 24). Ο Grosby ορίζει το έθνος ως την κοινωνική, εδαφική σχέση της συλλογικής αυτοσυνειδησίας (collective self-consciousness) με πραγματική και φαντασιακή διάρκεια (2006: 11-12). Τα έθνη υποτίθεται πως αυτονομιμοποιούνται ως κάτι το φυσικό και όχι κατασκευασμένο, ως κοινότητες ανθρώπων με τις ρίζες τους σε ένα μακρινό, αμνημόνευτο παρελθόν, επομένως δεν χρήζουν ορισμού, αφού αυτοπροσδιορίζονται (Hobsbawm, 1983: 14). Το έθνος απαιτεί μια ομοιόμορφη κουλτούρα κοινές ιδέες, συσχετισμούς, σύμβολα, κανόνες συμπεριφοράς και επικοινωνιακούς κώδικες - μια ιστορική συνέχεια και μια εδαφική υπόσταση (Grosby, 2006: 20; Gellner, 1983: 7). Η κουλτούρα αυτή συγκροτεί έναν αόρατο συνδετικό ιστό, μια συγκολλητική ουσία, την κατ ελάχιστο μοιρασμένη ατμόσφαιρα μέσα στην οποία τα μέλη της κοινωνίας μπορούν να αναπνέουν [ ] (όπως αναφέρει ο Gellner, 1983: 37-38). Όπως είναι προφανές, διάφορες απόψεις και τάσεις έχουν εκφραστεί κατά καιρούς για την έννοια του έθνους. Κατά τον Adam Smith, το έθνος συμπίπτει με ένα εδαφικό κράτος. Η κατασκευή του έθνους συμπίπτει με την εποχή του κλασικού, αστικού φιλελευθερισμού και του ελεύθερου εμπορίου ( ) και σχετίζεται με την εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων. Επιπλέον έπρεπε το έθνος να ακολουθεί την αρχή του ορίου (threshold principle), δηλαδή να πληρεί κάποιες προϋποθέσεις ελάχιστου μεγέθους ώστε να είναι πολιτισμικά και οικονομικά βιώσιμο και να απολαμβάνει την αυτοδιάθεση. Συνεπώς, η αρχή των εθνοτήτων δεν είχε εφαρμογή σε όλες τις περιπτώσεις (βλ. Hobsbawm, 1994). Μόνο μετέπειτα, στον 20ο αιώνα, αναδύθηκε η πολιτισμική διάσταση του έθνους, η εθνοπλασία (nation-building) δηλαδή, μέσω της πολιτισμικής ομογενοποίησης του πληθυσμού νωρίτερα, η οικοδόμηση του έθνους αφορούσε αποκλειστικά την εδαφική παράμετρο, την επέκταση της επικράτειας του έθνους-κράτους (Turino, 2003: 171). Σύμφωνα με άλλη άποψη, 7

9 λαός, έθνος και κράτος ταυτίζονται, επομένως το έθνος συνδέεται με ένα εδαφικά προσδιορισμένο κράτος. Εδώ υπάρχουν δύο οπτικές γωνίες, η επαναστατική-δημοκρατική που δίνει έμφαση στον κυρίαρχο πολίτη, στον κυρίαρχο λαό και η εθνικιστική που εστιάζει στη διαφοροποίηση κάποιας προϋπάρχουσας κοινότητας από τους ξένους, τους άλλους (Hobsbawm, 1994: 34, 39, 42, 52, 66). Ο 18ος αιώνας είναι η εποχή του εθνικισμού (Anderson, 1991: 11). Όπως σημειώνει ο Ernest Gellner στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Nations and nationalism, ο εθνικισμός είναι κύρια μια πολιτική αρχή, σύμφωνα με την οποία η πολιτική και η εθνική μονάδα συγκλίνουν (1983: 1). O εθνικισμός συνεπώς, οργανώνει τις μικρότερες ομάδες ανθρώπων σε μεγαλύτερες μονάδες οι οποίες είναι πολιτιστικά ομοιογενείς χάρη στο συγκεντρωτικό κεντρικό εκπαιδευτικό σύστημα και δεν εδράζεται στην ανθρώπινη ψυχoσύνθεση (ό.π., 1983: 34-35). Ο Nairn μιλάει για τη διπροσωπία του εθνικισμού, χαρακτηρίζοντας τον ως Ιανό, γιατί κοιτάζει προς δύο αντίθετες κατευθύνσεις: αφενός προς το παρελθόν, προς την παράδοση, την εθνική κληρονομιά και αφετέρου προς το μέλλον, προς την πρόοδο και τη νεωτερικότητα (όπως αναφέρει ο Wade, 1998: 3). Ο εθνικισμός συνδυάζει το μύθο ενός ένδοξου παρελθόντος με το όνειρο ενός ένδοξου μέλλοντος, όπως επισημαίνει ο μουσικολόγος Jim Samson (2001: 588). Αυτήν τη διπροσωπία τη στηλιτεύει ο Gellner, προσάπτοντας στην εθνικιστική ιδεολογία το χαρακτηρισμό της ψευδούς συνειδητότητας (false consciousness): Οι μύθοι του (εθνικισμού) αντιστρέφουν την πραγματικότητα [ ], δηλαδή επικαλούνται την ανόθευτη λαϊκή κουλτούρα ως αφετηρία και ζωογόνο δύναμη ενώ παράλληλα επιδιώκουν τη δημιουργία μιας υψηλής κουλτούρας και προσπαθούν να συμβιβάσουν τις προαιώνιες λαϊκές κοινωνίες με μια απρόσωπη μάζα (όπως αναφέρει ο Gellner, 1983: 124). Ή για να το θέσουμε διαφορετικά, η εθνικιστική ιδεολογία επιδιώκει να γεφυρώσει τεχνητά τις διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, πλούσιους και φτωχούς (Eriksen, 1993: 102). Όπως επισημαίνει ο Curtis, οι λαϊκές πηγές πρέπει να εξιδανικευτούν ώστε να εξυψωθούν στη στάθμη του λόγιου και του έντεχνου έτσι ώστε ο συγκρητισμός του ταπεινού με το υψηλό να αμβλύνουν τα χάσματα μεταξύ των πολιτών και να τους ενοποιήσουν υπό την αιγίδα του έθνους (2008: 9). Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν δύο προσεγγίσεις στο θεωρητικό ζήτημα του εθνικισμού, η αρχεγονιστική ή θεωρία του αέναου (premordialism, perennialism) και η νεωτεριστική - ιστοριστική (modernist). Σύμφωνα με την πρώτη προσέγγιση, η διαδικασία δημιουργίας των 8

10 εθνών είναι κάτι φυσικό, το έθνος είναι ένα φυσικό φαινόμενο (δηλ. φυσικοποίηση μιας κοινωνικοπολιτικής διεργασίας), έχει αρχέγονες ρίζες, βασίζεται στην προαιώνια καταγωγή, πυροδοτείται από τις κατάλληλες ιστορικές συνθήκες και έχει ως χρονικό ορίζοντα την αιωνιότητα. To έθνος ως μια άλλη Ωραία Κοιμωμένη, ως μια υποβόσκουσα ήρεμη δύναμη, περιμένει την αφύπνισή του έπειτα από αιώνες αφάνειας και χειμερίας νάρκης. H εθνικότητα επομένως είναι κάτι αιώνιο και πηγάζει από το πνεύμα των ανθρώπων. Αντίθετα, η νεωτεριστική προσέγγιση κάνει λόγο για εθνικά κράτη που παγιώνονται μέσα από διάφορους θεσμούς (βλ. Τσέτσος, 2011: 34 35; Curtis, 2008: 27; Conversi, 2007: 16; Gellner, 1983: 48; Hobsbawm, 1994: 28). Ο Curtis υποστηρίζει ότι ο εθνικισμός δεν είναι τίποτα άλλο από μια ιδεολογία του έθνους, αφού έχει στον πυρήνα του το έθνος ως κύρια κοινωνικοπολιτική οντότητα, με τις ανάγκες, τις διεκδικήσεις και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (2008: 21). Η εθνικότητα με τη σειρά της είναι και αυτή μια αφηρημένη ιδέα, όχι κάτι απτό (2008: 27). Για τον Hall, ο εθνικισμός δημιουργεί έναν καμβά όπου συγκολλώνται οι επιμέρους διαφορές σε ένα ομογενοποιημένο σύνολο (όπως αναφέρει ο Wade, 1998: 2). O Ernest Gellner χαρακτηρίζει τον εθνικισμό ως μια επινόηση, ένα εφεύρημα, ένα κατασκευασμένο δόγμα: ο εθνικισμός δεν είναι η αφύπνιση των εθνών προς την αυτοσυνειδησία τους. Επινοεί τα έθνη εκεί που δεν υπάρχουν αλλά για να εργαστεί, χρειάζεται πράγματι κάποια προϋπάρχοντα διαφοροποιητικά σημεία [ ] (όπως αναφέρει ο Smith, 1991: 71). Τα έθνη δεν προϋπάρχουν του εθνικισμού, αφού ο εθνικισμός είναι αυτός που τα γεννά, όπως επινοεί και παραδόσεις με μια φαντασμαγορική ευρηματικότητα και δημιουργική ζέση (Gellner, 1983: 55-56; Billig, 1995a: 25). Ο Smith τονίζει το γεγονός ότι ο εθνικισμός ως πολιτική ιδεολογία του έθνους με πολιτισμικό πυρήνα, λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα καλλιεργεί το εθνικό συναίσθημα και τη συνείδηση του ανήκειν σε ένα έθνος, σηματοδοτεί έναν εθνοσυμβολικό κώδικα και ένα πολιτισμικό δόγμα, ενσαρκώνει εθνικά ιδεώδη και εθνικές διεκδικήσεις - και ότι αποτελεί μια μορφή κουλτούρας (1991: 71 2, 74). Όπως σημειώνει ο Billig, η εθνική ταυτότητα είναι ένα είδος ψυχολογικού εξοπλισμού που κουβαλάει κάθε άνθρωπος (ό.π., 1995a: 7). Τα σύμβολα και τα τελετουργικά του εθνικισμού τον καθιστούν προσβάσιμο και εύπεπτο 9

11 για όλα τα κοινωνικά στρώματα, οπτικοποιούν τις διδαχές του με έντονη την επίκληση του θυμικού, την τροφοδότηση του φαντασιακού και τη συναισθηματική χειραγώγηση. Ο Rehberg αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η παραγωγή της εθνικότητας στηρίζεται σε παραστατικές τελετές που λαμβάνουν χώρα στη δημόσια σφαίρα (Rehberg, 2007: 62). Ο εθνικισμός είναι χειριστικός (Smith, 1991: 77-8) και επιδιώκει την καλλιέργεια ενός αισθήματος του ανήκειν σε μια εθνική κοινότητα (Jenkins & Sofos, 1996: 23). Έχει χαρακτηριστεί εύστοχα ακόμη και ως κοσμική ή πολιτική θρησκεία, ως κοσμικό υποκατάστατο της θρησκείας (βλ. Τσέτσος, 2011: 52). O εθνικισμός προσπαθεί να ομογενοποιεί και να τυποποιεί αλλά φροντίζει επίσης και για την καλλιέργεια ψευδαισθήσεων και εθνικών μύθων περί προαιώνιων γνωρισμάτων-πυλώνων του έθνους. Είναι η μαγεία του εθνικισμού να μετατρέπει την τυχαιότητα σε πεπρωμένο, όπως παρατηρεί γλαφυρά ο Anderson (1991: 12). Χαρακτηριστικό παράδειγμα η εθνική γλώσσα, η λόγια γλώσσα (Hochsprache), η οποία δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια επινόηση, ένα πολιτισμικό κατασκεύασμα που προέρχεται από την τεχνητή συγχώνευση και επιτήδευση πολλαπλών ιδιωμάτων και διαλέκτων προς επίρρωση της μίας και αδιαίρετης εθνικής ταυτότητας (Hobsbawm, 1994: 80, 91). Ο Johann Gottfried von Herder ( ) υποστήριζε ότι κάθε έθνος έχει τη δική του ιδιόμορφη και ιδιάζoυσα ιδιοφυΐα (genius), έναν ιδιαίτερο συλλογικό εαυτό που πρέπει να ιχνηλατήσει και να ανακαλύψει εκ νέου (Φράγκου- Ψυχοπαίδη, 1990: 28; Hobsbawm, 1994: 147-8; Smith, 1991: 75). Άλλωστε η ζωοποιός κινητήρια δύναμη δημιουργίας στις τέχνες είναι κατά το Herder το λεγόμενο Volksgeist, το πνεύμα του λαού, το οποίο εκδηλώνεται στοιχειωδώς στην παραδοσιακή μουσική αλλά και σε υψηλότερο επίπεδο στο μουσικό κλασικισμό, σύμφυτο με την κυρίαρχη αισθητική αρχή της αυθεντικότητας κατά τον 19ο αιώνα (Dahlhaus, 1980: 81 82, 97). Σύμφωνα με την κοσμοθεωρία του Herder, οι αληθινές φωνές των λαών αντηχούν στα τραγούδια τους (Bohlman, 2011: 28). Οι αρχαίες παραδόσεις δοξάζονται αλλά επιπλέον κωδικοποιούνται, προγραμματίζονται εκ νέου, επικαιροποιούνται δηλαδή ώστε να ταιριάξουν στις ανάγκες του εθνικισμού (Eriksen, 1993: 101). Αυτή η μετάφραση των εθνικών μύθων και παραδόσεων σε ανθεκτικές ταυτότητες γεφυρώνει το παρόν με το παρελθόν (Conversi, 2007: 23). Το έθνος κράτος (nation-state), το σύγχρονο αστικό κράτος στην Δυτική Ευρώπη παγιώνεται κατά την περίοδο οπότε και αναπτύσσεται ο λεγόμενος κρατικός 10

12 πατριωτισμός (state patriotism) κατά τον Hobsbawm (Jenkins & Sofos, 1996: 13, 19). Αυτήν την περίοδο μια περίοδο έντονων κοινωνικών μετασχηματισμών στην Ευρώπη (Applegate & Potter, 2002: 7) - παρατηρείται, όπως σημειώνει ο ίδιος, μια μετεξέλιξη του εθνικισμού, με τα εθνικιστικά κινήματα να πληθαίνουν σε όλην την Ευρώπη. Πλέον εγκαταλείπεται η αρχή του ορίου και κριτήρια όπως η εθνικότητα και η γλώσσα (το εθνο-γλωσσολογικό κριτήριο) κερδίζουν σε ισχύ για την αναγνώριση και νομιμοποίηση ενός έθνους, ανεξάρτητα από το ιστορικό παρελθόν του (Hobsbawm, 1994: 145). H ιδεολογία του εθνικισμού εξυπηρετεί τη δημιουργία και τη διατήρηση των εθνών - κρατών (Billig, 1995a: 19). Ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα καλλιεργείται η τάση του ρομαντισμού για ανακάλυψη και ανάδειξη των παραδόσεων του λαού, το πάθος για το φολκλόρ, με τη Γερμανία να αποτελεί το λίκνο του ρομαντικού κινήματος. Μάλιστα, οι λαϊκές παραδόσεις μεταμορφώνονται σε εθνικές. Από το 1918 έως το 1950 ο εθνικισμός φτάνει στο απόγειο του (ό.π., 1994: 185-6). 11

13 Κεφάλαιο 2 Μουσική εθνοπλασία 2.1 Η ιδιαιτερότητα της μουσικής τέχνης Σύμφωνα με τον Adorno, η μουσική διαδραματίζει έναν ιδεολογικό ρόλο (ideologische Funktion) εντός της κοινωνίας (1996: 350). O Βρετανός συνθέτης του 20ου αιώνα Ralph Vaughan Williams στο σύγγραμμα του με τίτλο Εθνική Μουσική εκθειάζει τη μουσική τέχνη ως την υπέρτατη μορφή τέχνης για την έκφραση της ψυχής του έθνους (1934, όπως αναφέρει ο Bohlman, 2011: 67). Το μουσικό έργο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως πολύσημο, γιατί οι ερμηνείες που επιδέχεται το μουσικό κείμενο δεν είναι σταθερές ούτε κατηγορηματικές. Παρά την αμεσότητα και το συναισθηματικό αντίκτυπο της, η μουσική παραμένει μια ρευστή και αμφιλεγόμενη γλώσσα, εξαιτίας και του μη αναπαραστατικού της χαρακτήρα, του αόριστου εκφραστικού της περιεχομένου που από τη μία πλευρά συσκοτίζει τις αισθητικές και ιδεολογικές προθέσεις, ωστόσο από την άλλη επιδέχεται σφυρηλάτησης για τους σκοπούς της εθνικιστικής παράστασης, χάριν της πλαστικότητας του μουσικού κειμένου (Bohlman, 2011: 58). Όπως επισημαίνει και ο Arblaster (1992: 5), οι νότες που συνθέτουν τη μουσική δεν σημαίνουν κάτι από μόνες τους όπως οι λέξεις, οπότε εύκολα κανείς μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν υπάρχει καμία σύνδεση μεταξύ της μουσικής και του εξωμουσικού κόσμου. H μουσική δηλαδή εκφράζει κάτι μη-συγκεκριμένο (non-specificity). Η μουσική είναι συνεπώς ένα σύνθετο ιστορικό-πολιτισμικό αντικείμενο σε αλληλεπίδραση με τις εξωμουσικές συνθήκες κάθε εποχής - που διακρίνεται από πολυκειμενικότητα, η οποία με τη σειρά της περιπλέκει τη μουσική σηματοδότηση (musical signification) (Born, 2000: 37; O Flynne, 2007: 25). Το πολιτισμικό συγκείμενο (cultural context) και η κοινωνική οργάνωση είναι προαπαιτούμενα ενός οργανωμένου μουσικού 12

14 συστήματος, γιατί μέσα σε αυτά νοηματοδοτείται το τελευταίο. Οι κοινωνικοπολιτισμικές δομές προσδιορίζουν τη γεωγραφία της μουσικής, η οποία συναρτάται με συγκεκριμένες τεχνολογίες και κοινωνικές πρακτικές όπως η μουσική σημειογραφία, η οργανολογία, η μουσική θεωρία και εκπαίδευση, οι τεχνικές ηχογράφησης και αναπαραγωγής, οι εκτελεστικές και ακροαματικές πρακτικές. Έτσι, η μουσική και οι ιδιότητες του ήχου νοηματοδοτούνται και από το εκάστοτε χωρο-χρονικό πλαίσιο (Revill, 2000: 605-7, 610). Για τον εξωγλωσσικό χαρακτήρα της μουσικής κάνει λόγο και η Applegate, τονίζοντας τη δυσκολία ενσωμάτωσης και ερμηνείας της μουσικής σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο που δομείται κύρια πάνω στη γλώσσα (1998: 288). Η μουσική είναι μεν άυλη και αφηρημένη, συγχρόνως όμως αποτελεί και μια διεθνή lingua franca, υπερβαίνοντας τα εθνικά σύνορα (Häberle, 2007: 69). Κάθε μουσικό γεγονός μπορεί να πυροδοτήσει με ένταση συλλογικές μνήμες, να δημιουργήσει τόπους (construction of place), να ορίσει ταυτότητες (Stokes, 1994: 3). Yπάρχει δηλαδή μια μορφή συλλογικής πολιτισμικής φαντασίας (cultural imagination) που ενισχύει την αίσθηση του τόπου, όπως αυτή μεταδίδεται μέσα από διάφορα μουσικά έργα. Η άποψη του Wagner είναι ότι η μουσική και μόνο μιλάει για την αλήθεια του έθνους: Οι γλύπτες και ο ποιητές δίνουν στο έθνος το επιθυμητό φαίνεσθαι, ενώ η μουσική το πραγματικό είναι ( Die Bildner und die Dichter geben der Nation was sie scheinen möchte, der Musiker was sie in Wahrheit ist., όπως αναφέρει ο Salmi, 1999). Οι μουσικές εμπειρίες φέρουν ένα ισχυρό συναισθηματικό φορτίο και συνδηλώσεις που ενεργοποιούν ποικίλες ταυτότητες. Η μουσική λειτουργεί ως καταλύτης στην εκδήλωση των συναισθημάτων και τα ενισχύει (Keller, 2007: 113). Οι διάφορες μουσικές (musics) επιτρέπουν την πολλαπλότητα της συμμετοχής του ατόμου: ως κοινό ακροατής, ως χορευτής, ως εκτελεστής. Έτσι προσφέρουν ένα πεδίο κοινωνικοποίησης και συνάντησης των ανθρώπων, δημιουργώντας κοινότητες (Stokes, 1994: 12; Baily, 1994: 48). Δεν είναι τυχαίο ότι οι μετανάστες σε μητροπόλεις-χωνευτήρια λαών προσκολλώνται στις παραδοσιακές μουσικές τους ως μέσο διατήρησης της εθνικής τους ταυτότητας μέσα σε ένα πολυεθνικό, πολύχρωμο μωσαϊκό ανθρώπων (Baily, 1994: 47). Ο Νορβηγός συγγραφέας και συνεργάτης του Grieg, Bjørnstjerne Bjørnson έγραφε σε ένα άρθρο του το 1860 ότι λόγω της αμεσότητας της, η μουσική μπορεί να κατακτήσει τις μεγάλες μάζες περισσότερο από κάθε άλλη τέχνη, μιλώντας στη φαντασία και το 13

15 συναίσθημα (όπως ανάφέρει ο Curtis, 2008: 168). 2.2 Αναζητώντας το εθνικό στη μουσική O πιανίστας Günter Reinhold έθετε το ρητορικό ερώτημα Πού αλλού από τη Γαλλία θα μπορούσε να είχε προκύψει η μουσική του Debussy; (όπως αναφέρει ο Roy, 1991: 86) αλλά από την άλλη, ο Λιθουανός τραγουδιστής Ovidujus Vyšniauskas, συμμετέχων στο διαγωνισμό της Eurovision για λογαριασμό της Λιθουανίας το 1994, αναφέρει ότι όταν τον ρωτάνε ποια είναι η εθνικότητα του, απαντάει ότι είναι μουσικός (όπως αναφέρει ο Moore, 2007: 276). Η αναζήτηση του εθνικού στη μουσική προσκρούει συνεπώς σε επιπλοκές, εμπεριέχει ατελείωτα φιλοσοφικά αδιέξοδα κατά τον Beckerman (1986: 61). Η αναζήτηση του έθνους στη μουσική γεννά ερωτήματα για την ίδια την έννοια της πολιτισμικής διαφοράς και ιδιαιτερότητας. Κάθε έθνος έχει το δικό του ξεχωριστό χαρακτήρα, ο οποίος αντανακλάται στυλιστικά στα αντίστοιχα μουσικά έργα και δεν είναι δυνατό να γίνει αντικείμενο μίμησης ή αναπαραγωγής από ξένα έθνη (Curtis, 2008: 28-29). Όπως αναφέρουν οι Connell & Gibson, οι μουσικές διαφορές θεωρούνται ως σημάδια μοναδικότητας (2003: 123-4). Σύμφωνα με την άποψη του Stokes, η μουσική συμβάλλει αποφασιστικά στην πολιτιστική άρθρωση του εθνικισμού, αφού εμπλέκεται έντονα στη διάδοση των κυρίαρχων κατηγοριοποιήσεων της εθνικότητας, της τάξης και του φύλου [ ] (1994: 8). O O Flynn επισημαίνει σχετικά, πως δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι ο συμβολισμός της υποτιθέμενης εθνικής μουσικής θα βρίσκει την ίδια ανταπόκριση σε όλα τα μέλη της κοινωνίας, αφού η σχέση μουσικής και εθνικής ταυτότητας είναι μια δυναμική και όχι στατική κοινωνική κατασκευή, υποκείμενη σε ένα διαρκές διαλεκτικό προτσές (discursive process). H σχέση μουσικής και εθνικής ταυτότητας είναι αμφίδρομη, οπότε η μουσική μπορεί είτε να κατασκευάζει είτε να αντανακλά την ιδέα του εθνικού εαυτού (O'Flynn, 2007: 24, 26). H ζωή στην ύπαιθρο, το φυσικό τοπίο, η ιστορία, η παραδοσιακή μουσική και η λογοτεχνία εφοδίαζαν τους συνθέτες με πλούσιο φαντασιακό υλικό για την ηχητικοποίηση του έθνους, την περιγραφή του με μουσικούς όρους και μουσικές συμβάσεις (Revill, 2000: 598). Ο ίδιος ο Vaughan Williams θεωρούσε ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να προσπαθεί να κάνει την τέχνη του κτήμα όλης της κοινότητας. Σε αυτή την προσπάθεια μπορεί να συμβάλλει το παραδοσιακό τραγούδι που εκφράζει με αμεσότητα τα πιο ενδόμυχα συναισθήματα. Όπως χαρακτηριστικά 14

16 αναφέρει ο Revill (2000: 602), η μουσική που πηγάζει από παραδοσιακά στοιχεία περικλείει στον ήχο την ουσιώδη εκφραστικότητα του έθνους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα μουσικών έργων με τον εθνικό χαρακτήρα να αποτυπώνεται στον τίτλο τους ως μουσική αυτοπροσωπογραφία είναι η Ισπανική Ραψωδία του Isaac Albeniz, οι Ρουμάνικες Ραψωδίες του George Enescu, η Ουγγρική Ραψωδία του Franz Liszt, η Ραψωδία Italia του Alfredo Casella, η Finlandia του Jean Sibelius (βλ. Stenzl, 1991: 137; Curtis, 2008: 35). Για τον Curtis, ο εθνικισμός ή το εθνικό στη μουσική προσδιορίζεται από την καλλιτεχνική και αισθητική πρόθεση του δημιουργού, αφού ένα μουσικό έργο είναι εθνικιστικό βάσει σχεδιασμού και το εθνικό είναι ένα επίστρωμα αναπαραστάσεων που τίθεται σε ένα μουσικό έργο μέσα από τo λόγο (discourse), ο οποίος αναπτύσσεται σε διάφορες ιστορικές στιγμές και συναρμολογεί ένα εννοιολογικό πλέγμα (βλ. 2008: 31). Τα κριτήρια καθορισμού του εθνικού ύφους είναι ρευστά και διαπραγματεύσιμα και διαμορφώνονται ανάλογα με τις εκάστοτε ιδεολογικές ανάγκες και ιστορικές περιστάσεις. Καθώς μεταβάλλεται το πλαίσιο του εθνικισμού, νοηματοδοτείται εκ νέου και η εθνική μουσική δημιουργία, επαναχορδίζεται, ώστε να μην υπάρχουν διαφωνίες και κακοηχίες. O Γερμανός μουσικολόγος Hermann Kretzschmar υποστηρίζει σε ένα βιβλίο του το 1887 ότι το εθνικό στη μουσική έχει συνήθως μια περιγραφική διάσταση και συνδέεται άμεσα με τη χρήση ηχοχρωμάτων (βλ. Koloristik) και μουσικού προγράμματος (προγραμματική μουσική) (Fischer, 1979: 11). Η προβαλλόμενη εθνική ταυτότητα μπορεί να είναι ακόμη και πολυφυλετική, πολυεθνική, πολυπολιτισμική (Stokes, 1994: 14). Άλλωστε, ο ίδιος ο εθνικισμός έχει μια χαμαιλεοντική μορφή, χρωματίζεται ανάλογα με το πλαίσιο, όπως εύστοχα αναφέρει ο Smith (1991: 79). Η παραγωγή πολιτισμικών προϊόντων και η συνακόλουθη διαμόρφωση ταυτοτήτων χαρακτηρίζεται από ένα σχετικισμό, αφού η ταυτότητα αντανακλά τον Εαυτό μας και τον Άλλο καθώς και τη σχέση αυτών των δύο, είναι μια συμβολική διεργασία (Bayart, 1996: 96). Κατά τον Christoff, το εθνικό στυλ δεν μπορεί να οριστεί ως μια συγκεκριμένη κατηγορία αλλά αποτελεί [ ] ένα συνονθύλευμα αισθητικών προθέσεων και απόψεων διάφορων συνθετών (1991: 38). Για αρκετούς μελετητές της σχέσης μουσικής και εθνικής ταυτότητας, η μουσική αντανακλά το λαό, το έθνος και την κοινωνία ενώ οι μετέπειτα τάσεις στο ακαδημαϊκό αυτό πεδίο στράφηκαν προς το ρόλο της μουσικής ως μέσο κατασκευής των 15

17 ταυτοτήτων (Wade, 1998: 4). Ο Άγγλος μουσικολόγος και συνθέτης Cecil Forsyth (τέλη 19ου αιώνα) εκφράζει με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο και με φιλοπόλεμη διάθεση το μουσικό του σωβινισμό, βάλλοντας ενάντια στους αλλοεθνείς μουσικούς: Πότε θα συνειδητοποιήσουμε το γεγονός ότι όπου βρίσκεται ο αλλοδαπός μουσικός εκεί είναι και ο εχθρός; [ ] ξέρει πολύ καλά ότι ο ασφαλέστερος τρόπος να σταθεροποιήσει τη θέση του εδώ (Σημ.: ο αλλοδαπός μουσικός) είναι να απεθνικοποίησει τη μουσική μας (1911, όπως αναφέρει ο Dibble, 2001: 33). Οι Εθνικές Μουσικές Σχολές που δημιουργήθηκαν σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες κατά το δεύτερο μισό του 19ο αιώνα, άντλησαν τα δημιουργικά τους ερεθίσματα κατά κύριο λόγο από το δημοτικό ιδίωμα (folk music), με αισθητική πρόθεση την ανάδειξη της μουσικής διαφορετικότητας και ιδιαιτερότητας του έθνους (Leerssen, 2006: 570). Ιδιαίτερα εύστοχος είναι ο χαρακτηρισμός ως το καμάρι της ευρωπαϊκής μεταφυσικής της αυθεντικότητας που αποδίδει ο Bohlman στην παραδοσιακή μουσική προκειμένου να δώσει έμφαση στην εμμονή του εθνικισμού με αυτήν (2011: xx). Κατά τον Dahlhaus, ο μουσικός εθνικισμός έχει εκφραστεί διαυγέστερα μέσα από το φολκλορισμό (folklorism), την τάση αυτή δηλαδή που εκλαμβάνει ρομαντικά τη δημοτική τέχνη ως το βαθύτερο υπόστρωμα της ανθρώπινης πράξης, τις ρίζες του πολιτισμού (1980: 92-93). Στο Σηφάκη η μουσική αυτή αναφέρεται ως πρωτόγονη μουσική- Urmusik (Σηφάκης, 1997: 47). Η λαϊκή κουλτούρα παρέχει τα συστατικά για τη δημιουργία μιας συνθετικής εθνικής τέχνης, συστατικά τα οποία έχουν υποστεί μια διαδικασία απολύμανσης από ξένα σώματα (Samson, 2001: 570-1). Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι μέχρι και τον όψιμο 18ο αιώνα, το φολκλόρ δεν έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης, αφού η σύνδεση του κατά κύριο λόγο με τους χωρικούς δεν το καθιστούσε και τόσο περίβλεπτο. Όμως μέσα από τη ρομαντική του διύλιση, εξυψώνεται στην ενσάρκωση της αυθεντικής σοφίας του έθνους, το πολιτισμικό του κεφάλαιο εξακοντίστηκε (όπως αναφέρει ο Taruskin, 2004: χ.σ.). Οι πηγές αυτές συνιστούν ένα αμόλυντο και αμιγές αποθετήριο των πολιτιστικών αξιών του έθνους (Curtis, 2008: 7). Ο Curtis υποστηρίζει εύστοχα ότι η ιδέα του Volk, αποθεωμένη σε ιδεώδες μέσα από ένα discourse μυθοποίησης και ρομαντικοποίησης αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε η συνολική επιχείρηση του εθνικισμού, σε διάφορους τομείς του επιστητού, ανάμεσα στις οποίες και η μουσική τέχνη (ό.π., 2008: 91). Ο αφαιρετικά και ιδεαλιστικά θεωρούμενος ανώνυμος και απρόσωπος λαός συγκροτεί μια πρωτότυπη κοινότητα 16

18 (Urgemeinschaft) και δείχνει το δρόμο ως φάρος του έθνους, ως κληρονομιά για όλες τις επόμενες γενιές, αψηφώντας τις ιστορικές και χρονολογικές οριοθετήσεις (βλ. Curtis, 2008: 111). To 1828 κυκλοφορεί στη Νορβηγία ένα ανυπόγραφο άρθρο με τον τίτλο Κάποια λόγια για την εθνική μουσική. Ο ανώνυμος συγγραφέας υποστηρίζει ότι είναι ιστορική επιταγή να διασωθεί το ρεπερτόριο της παραδοσιακής μουσικής από τη λήθη, να έρθει στην επιφάνεια ώστε να συμβάλλει στη διαμόρφωση της νορβηγικής μουσικής ταυτότητας, μετασχηματισμένο όμως με βάση τις σύγχρονες καλλιτεχνικές αρχές. Εδώ διασταυρώνεται η παράδοση με το μοντερνισμό και γίνεται αντιληπτή μια αισθητική ένταση ανάμεσα σε συντηρητικές και προοδευτικές παρορμήσεις, αφού το οργανικό (η παράδοση) θα πρέπει να φιλτραριστεί μέσα από το συνθετικό (τα μοντέρνα μουσικά ιδιώματα), ώστε από έργο σε εξέλιξη να τελειοποιηθεί στο τελικό εθνικό παραδοτέο (Grimley, 2006: 32-33). Διάφορα μουσικά είδη μπορεί να εκφράζουν την εθνική ταυτότητα. Σύμφωνα με τη Φράγκου-Ψυχοπαίδη, το συνθετικό είδος της όπερας είναι αυτό που κυρίως ευνοεί τη σφαιρικότερη έκφραση του εθνικισμού, ακριβώς γιατί αποτελεί ένα μουσικό δράμα που συνδυάζει λόγο, μουσική και σκηνική δράση και μπορεί να αξιοποιήσει εθνικές θεματικές πολύ πιο εύκολα (1990: 43). Θα μπορούσαμε να πούμε δηλαδή ότι η μουσική στις διαφορετικές εκφάνσεις της έχει κατά καιρούς λειτουργήσει ως εθνικό έμβλημα, ως εθνόσημο, ως αλληγορία που μετέχει της φαντασιακής συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας, του εθνικού χαρακτήρα. Η μουσική αποτελεί εργαλείο του nation-making ή nation-building αλλά και του nation-branding. Οι μουσικές αναπαραστάσεις του έθνους είναι βέβαια ένα σύνθετο ζήτημα. Και εύλογα τίθεται το ερώτημα κατά πόσο σε όλες τις περιπτώσεις έχει σημασία το μουσικό περιεχόμενο καθεαυτό ή εάν η μουσική επενδύει απλώς ως incidental music ένα σκηνικό ή ένα σενάριο εθνικό. H εθνοπλασία συχνά απαιτεί ηρωϊκά έπη και στη σφαίρα της μουσικής δημιουργίας, μουσικές κατασκευές που να τροφοδοτούν το εθνικό φαντασιακό (Frolova-Walker, 1997: 37). Η εθνική ενότητα και ταυτότητα προπαγανδίζεται και μέσα από το ραδιόφωνο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έλλειψη άλλων μέσων επικοινωνίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Τουρκία την περίοδο του εθνικιστικού ρεφορμισμού σε όλα τα χωριά της τουρκικής υπαίθρου υπήρχαν διάσπαρτοι ειδικοί χώροι όπου έπαιζε το ραδιόφωνο δημοσίως, διαδίδοντας το αναμορφωτικό, εκπαιδευτικό, εκπολιτιστικό πρόγραμμα του καθεστώτος. Όσον αφορά τη μουσική, μόνο 17

19 κάποια πολύ συγκεκριμένα και εγκεκριμένα από το καθεστώς μουσικά είδη μπορούσαν να αναμεταδίδονται, τα οποία υποτίθεται ότι εναρμονίζονταν με την ευκταία ευρωπαϊκή ταυτότητα της Τουρκίας (Stokes, 1994: 11-12). Στο Αφγανιστάν οι ραδιοφωνικές εκπομπές αξιοποιήθηκαν επίσης ως μέσο προβολής και διάχυσης του εθνικού πνεύματος, τόσο κατά την περίοδο , όσο και μεταξύ 1940 και 1945, μέσα από το ραδιοφωνικό σταθμό Kabul Radio. Πέρα από τη μετάδοση του Κορανίου, του αφγανικού φολκλόρ και διάφορων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η μουσική kiliwãli (αφγανική δημοφιλής μουσική) αποτελούσε σταθερό συστατικό της έκφρασης της Αφγανικής εθνικής ταυτότητας (Baily, 1994: 57-8). Το κράτος προγραμματίζει μουσικά το έθνος, η μουσική συντονίζεται με το έθνος αλλά και χορδίζει το έθνος. Όπως αναφέρει επίσης ο Stokes, η μουσική είναι ένα πεδίο συμβολικής δραστηριότητας, εξαιρετικά σπουδαίο για τα έθνη-κράτη (1994: 15). Ειδικότερα στην Ευρώπη, η μουσική αφενός και ο εθνικισμός αφετέρου, αποτελούν δύο κεντρικά σημεία αναφοράς τόσο για το παρελθόν όσο και για το μέλλον της Ευρώπης (Bohlman, 2011: xx). Η μουσική, όπως και άλλες τέχνες, συνιστά μια πρακτική πολιτιστικής έκφρασης που τίθεται στην υπηρεσία του πολιτιστικού εθνικισμού (cultural nationalism) για την παραγωγή σημειολογικού περιεχομένου και εθνικών εμβλημάτων και την υποστήλωση της εθνικής κατασκευής (Turino, 2003: 175). Γενικότερα, κατά καιρούς έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η τέχνη είναι η ψυχή του λαού και ότι δεν αρκεί η φυσική υπόσταση ενός έθνους, αν απουσιάζει η καλλιτεχνική του έκφραση. Ο Γάλλος συνθέτης Jacques Offenbach έχει υποστηρίξει ότι ένα έθνος είναι άψυχο, χωρίς την τέχνη (1876, όπως αναφέρει η Gienow-Hecht, 2009: 166). Ο Adorno στις Διαφωνίες (Dissonanzen) του υποστηρίζει με μεταφυσική διάθεση ότι η τονικότητα συμβολίζει την πατρίδα (1960, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 171). Η μουσική εκφράζει αλλά και κινητοποιεί εθνικά συναισθήματα, επομένως μπορεί να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στον εθνικισμό (Nash & Carney, 1996: 71). Ο Turino παρατηρεί ότι το εθνικό συναίσθημα είναι η λειτουργικά σημαντικότερη δύναμη που συνδέει πληθυσμούς και κράτη (όπως αναφέρει ο Turino, 2003: 174). Επειδή στηρίζεται κατά πολύ στο συναίσθημα, έχει τη δύναμη - κατά το Γερμανό φιλόσοφο Wilhelm von Humboldt - να ενώνει τους ανθρώπους, ακόμη κι αν υπάρχει μεταξύ τους ταξικό χάσμα. Είναι η θρησκευτική διάσταση της μουσικής, που ως μια θεία λειτουργία επιτρέπει σε όλα τα μέλη του έθνους να ενώνονται 18

20 αγνά ως ανθρώπινα όντα, δίχως τις τυχαίες διακρίσεις της κοινωνίας. H μουσική είναι λοιπόν υπερταξική και επιφέρει εθνική ενότητα (Applegate, 1998: 295). Ο Γάλλος συνθέτης και καθηγητής του Ωδείου του Παρισιού Louis-Albert Bourgault- Ducoudray βλέπει στη μουσική και ειδικότερα στο χορωδιακό πατριωτικό τραγούδι έναν σπουδαίο εκπαιδευτικό ρόλο, μια υπέρτατη παιδαγωγική αξία, την ενίσχυση της εθνικής ενότητας. Σε αυτό συμφωνεί και ο Γάλλος μουσικολόγος Jules Combarieu, ο οποίος τονίζει τον πατριωτικό ρόλο της μουσικής με εργαλεία τη μελωδία και το ρυθμό, που πλημμυρίζουν τον ψυχικό κόσμο με έντονα συναισθήματα (Fauser, 2001: 78). Παρομοίως, ο Γερμανός μουσικός και διευθυντής της Singakademie του Βερολίνου Carl Friedrich Zelter ( ) εξαίρει τη στενή συνέργεια τέχνης, έθνους και διαπαιδαγώγησης (η λεγόμενη Bildung στα γερμανικά, με τη μεταφορική έννοια της παιδείας). Η Bildung αποτελεί κοινό τόπο των μελών ενός έθνους και η μουσική με τον κοινωφελή της σκοπό (gemeinschaftlicher Zweck) συμβάλλει στην Bildung, ως συνεκτικός δεσμός της πολιτιστικής κοινότητας του έθνους. H μουσική διαδραματίζει συνεπώς διττό ρόλο αναφορικά με τον εθνικισμό: από τη μία μορφώνει το έθνος (Ausbildung) και από την άλλη το διαμορφώνει (Applegate, 1998: 294-5). O Toye αναφέρει ότι το να ισχυρίζεται κανείς πως ένας συνθέτης δεν μπορεί να είναι χαρακτηριστικά εθνικός δίχως τη χρήση παραδοσιακών τραγουδιών είναι γελοίο. Αναφέρει ως παραδείγματα τον Dvořak, o οποίος αξιοποίησε παραδοσιακές μελωδίες για τη Συμφωνία του Νέου Κόσμου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει γράψει αμερικάνικη μουσική καθώς και τους Γάλλους Debussy, Ravel και Franck χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της γαλλικής μουσικής που δεν ασχολήθηκαν καθόλου με την παραδοσιακή μουσική (1918: 15). Κάτι ανάλογο γράφει και ο Καλομοίρης για τους συνθέτες της Ρώσικης Εθνικής Σχολής: [...] λιγοστά απαντά κανείς σ αυτούς ρούσικες εθνικές μελωδίες, μα που πάντα ξαγναντέβει ένα κομμάτι της εθνικής ψυχής (1908, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 70). H μητρική μουσική γλώσσα πρέπει να ακολουθεί το εθνικό συντακτικό και την εθνική γραμματική, δηλαδή όχι μόνο το παραδοσιακό τραγούδι, αλλά και μέτρο, ρυθμό και αρμονία με εθνικό χαρακτήρα. Η εισροή ξένων επιρροών ισοδυναμεί με μόλυνση (Frolova-Walker, 2001: 106). Κατά τον Καλομοίρη, η χρήση δημοτικών τραγουδιών στη σύνθεση λόγιας μουσικής, κατόπιν μεταγραφής τους σε ευρωπαϊκή μουσική σημειογραφία και με απλή εναρμόνιση τους δεν συνιστά από μόνη της πρωτότυπη μουσική δημιουργία. Γράφει ότι ένα μέσον, όχι σκοπός, 19

21 κοντά σε άλλα, για την εκδήλωση της Ελληνικής ψυχής στη μουσική, είναι και το δημοτικό μας τραγούδι [...] να την τραγουδήσουμε (σημ.: τη χώρα και τη Φυλή μας) όπως θα την ετραγουδούσε ο γερο-ραψωδός, αν ήτανε κάτοχος των σημερινών τεχνικών μέσων της παγκόσμιας μουσικής (1914, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 70). Η αυτούσια χρήση δημοτικής μουσικής είναι μάταια και ανούσια, εάν ο συνθέτης δεν νιώσει να συν-κινείται από το βαθύτερο πνεύμα της χώρας του, αν δεν συλλάβει την εθνική ψυχή και δεν τη μεταμορφώσει δημιουργικά με τη βοήθεια της σύγχρονης μουσικής γλώσσας, όπως ο Ρώσος Glazunov που ένοιωθε Ρωσικά και απέδιδε Ρωσική μουσική (1946, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 71). Περνώντας στην ελληνική περίπτωση, για τον Καλομοίρη, οι αρμονικές κοινοτυπίες στην εναρμόνιση των δημοτικών τραγουδιών δεν μπορούν να συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας βιώσιμης Ελληνικής μουσικής τέχνης. Απεναντίας, απαιτείται η εξέλιξη του δημοτικού μουσικοποιητικού στοιχείου μέσα από την ατομική έμπνευση (Τσέτσος, 2011: 79). Ο Ούγγρος συνθέτης Zoltan Kodály συνηγορεί, γράφοντας ότι ο ίδιος προσπάθησε να αναπαράγει το πνεύμα του δημοτικού τραγουδιού στις συνθέσεις του, χωρίς να χρησιμοποιήσει αυθεντικά δημοτικά τραγούδια (Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 82). Ο Kódaly θεωρεί το δημοτικό τραγούδι ως ένα φυσικό φαινόμενο δίχως ιστορικότητα και τις διάφορες ουγγρικές μουσικές παραδόσεις ως θραύσματα ενός εθνικού έπους (Bónis, 1979: 32). Μιλάει για το ιδανικό δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου, νέου μουσικού πνεύματος μέσα από τη χρήση της παράδοσης και στηλιτεύει τη στείρα εμφύτευση στοιχείων παραδοσιακής μουσικής, τα οποία σε αυτήν την περίπτωση ηχούν ως ξένο σώμα (όπως αναφέρει ο Eősze, 1979: 38). Και ο Ρώσος συνθέτης Schostakovich απορρίπτει την αυτούσια χρήση του φολκλόρ ή την απλή συρραφή κομματιών και δίνει έμφαση στο βάθος και τη βαρυσημαντότητα της Ιδέας, απαραίτητοι παράγοντες για το δέσιμο, το σύνδεσμο με το λαό (όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 176 7, σημ. 109). O Ιταλός συνθέτης Alfredo Casella χαρακτηρίζει τη χρήση δημοτικής μουσικής στις όπερες και τις συμφωνίες ως ένα απλό και επιφανειακό μέσο που προσδίδει τουλάχιστον μια εθνική όψη [ ] (1942, όπως αναφέρει ο Stenzl, 1991: 135). Άλλωστε, μεμονωμένα μουσικά χαρακτηριστικά δεν επαρκούν για να εκφράσουν εθνικούς χρωματισμούς, ελλείψει ενός συγκεκριμένου πλαισίου αισθητικής πρόσληψης και ερμηνείας (Dahlhaus, 1980: 95). Για πολλούς συνθέτες εθνικής μουσικής, η αίσθηση της ανακάλυψης ενός εθνικού ιδιώματος 20

22 ισοδυναμούσε με τη διαμόρφωση ενός αναγνωρίσιμου προσωπικού συνθετικού ιδιώματος, με την ανακάλυψη της δικής τους μουσικής φωνής (όπως αναφέρει ο Arblaster, 1992: 194). Ο Καλομοίρης προτάσσει τη δημιουργική συνέργεια του εθνικού με το ευρωπαϊκό μουσικό στοιχείο, η οποία θα οδηγήσει στη σύνθεση γνήσιας εθνικής μουσικής. Τη σημασία των συνθετικών τεχνικών της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής τονίζει και ο Λαμπελέτ, θεωρώντας ότι θα πρέπει να συνδυαστεί η ελληνική μελωδία με τη φούγκα και με τον πλούτο της πολυφωνίας (Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 72) αλλά και ο Zoltan Kodály, ο οποίος περιγράφει τις ξένες επιδράσεις στη μουσική ως καταλύτη στην εθνική μουσική δημιουργία, ως δύναμη αφύπνισης και κινητοποίησης: Φαίνεται σαν το εθνικό πνεύμα να πρέπει να θίγεται από ένα ξένο πνεύμα, για να ξυπνήσει σε νέα ζωή (1939, όπως αναφέρει η Φράγκου-Ψυχοπαίδη, 1990: 167). Ο Adorno δίνει μια άλλη ερμηνευτική εκδοχή της καταφυγής του εθνικού ρομαντισμού στο δημοτικό τραγούδι, λέγοντας ότι ο στόχος είναι η εξιδανίκευση, ο καθαγιασμός του παρελθόντος, με το οποίο διατηρούμε μόνο μια επιδερμική επαφή και μας διαφεύγει η ουσία του: [...], το άγιο παρελθόν δεν το κατείχε κανείς παρά σε χλωμή απεικόνιση, το αναπαρήγαγε αισθητικά γιατί στην πραγματικότητα το είχε χάσει (1924/25, όπως αναφέρει η Φράγκου- Ψυχοπαίδη, 1990: 36). Ο Γερμανός μαέστρος Furtwängler εκθειάζει τη ζωτική σχέση του Brahms με το Volk (ο γερμανικός λαός), αναφέροντας ως αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι οι μελωδίες που συνέθετε ηχούσαν ως παραδοσιακές μελωδίες, ενώ επρόκειτο για πρωτότυπη μουσική σύλληψη του συνθέτη. Η δημιουργική μεγαλοφυΐα του Brahms επέτρεπε μια τόσο βαθιά εσωτερίκευση του λαϊκού ιδιώματος, ώστε ο Brahms μεταμορφωνόταν στη φωνή του λαού, ήταν ο ίδιος το παραδοσιακό τραγούδι (όπως αναφέρει ο Beller-McKenna, 2004: 184). Στον αντίποδα αυτής της υπερβατικής και σχεδόν μυστηριακής επικοινωνίας του Brahms με το Volk βρισκόταν, σύμφωνα με την οπτική του Furtwängler, ο Mahler, ο οποίος αναζητώντας πνευματική καταφυγή στο παραδοσιακό τραγούδι, αποδεικνυόταν ανίκανος να εμβαπτιστεί σε αυτό και να αφομοιώσει τη βαθύτερη ουσία του, δημιουργώντας κάτι τεχνητό (Beller- McKenna, 2004: ). Ο Toye υποστηρίζει ότι ο εθνικισμός στη μουσική δημιουργία αναδύεται ως χροιά, ποιότητα και αίσθηση με υποσυνείδητο τρόπο και γι αυτόν το λόγο δεν μπορεί να οριστεί με σαφήνεια και κατηγορηματικότητα. Με άλλα λόγια, δεν μπορεί ένας συνθέτης να επιδιώξει τον εθνικισμό. Είναι μια ιδιότητα που ενυπάρχει, ένα εγγενές χαρακτηριστικό (1918: 15). Τα 21

23 ηχοχρώματα και οι ρυθμομελωδικές αποχρώσεις ενός μουσικού έργου που υποτιθέμενα μπορεί να ενσαρκώνουν το εθνικό χρώμα (couleur local), είναι δύσκολο να προσδιοριστούν με ακρίβεια ή να περιγραφούν με τα μέσα της μουσικής σημειογραφίας, δυσχεραίνοντας έτσι και την περιγραφή του εθνικού χαρακτήρα στη μουσική (Dahlhaus, 1980: 93). Σύμφωνα με το Γάλλο μουσικολόγο Albert Lavignac, η γαλλική εθνική τέχνη έχει ένα συγκεκριμένο στυλ με χαρακτηριστικά όπως η καθαρότητα, η κομψότητα και η ειλικρινής έκφραση. Η καλλιτεχνική αυτή παράδοση πρέπει να ακολουθείται απαρέγκλιτα από τους νέους συνθέτες, γιατί διαφορετικά προβάλλει ο κίνδυνος της γελοιοποίησης, του αδέξιου μιμητισμού, της προδοσίας του γνήσιου γαλλικού πνεύματος και χαρακτήρα (1895, όπως αναφέρει η Fauser, 2001: 86). Όπως υποστηρίζει o Regev, ο μουσικός εθνικισμός θεσμοθετεί κάποια μουσικά είδη ως εθνικά, συνήθως αυτά που συνδέονται με την αγροτική ζωή, όπως η παραδοσιακή μουσική shirey eretz yisrael στο Ισραήλ ή άλλα σύγχρονα αστικά μουσικά στυλ (modern urban), όπως το tango στην Αργεντινή. Η ετικετοποίηση αυτή συχνά είναι εικονική ή μηχανιστική (2007: 334). H Matras υποτιμάει κατά κάποιον τρόπο τα εθνικά ιδιώματα στη μουσική, υποστηρίζοντας ότι απαντώνται σε λιγότερο πολιτισμένες χώρες, γιατί ο πολιτισμός παράγει ένα ουδετεροποιητικό αποτέλεσμα. Αναφέρεται προφανώς στην καθολικότητα του υψηλού πολιτισμού, που ξεπερνάει τα στενά εθνικά πλαίσια και έχει πανανθρώπινη εμβέλεια. Υπονοείται όμως ότι η αναζήτηση του εθνικού χαρακτήρα στην κουλτούρα είναι ο προθάλαμος του υψηλού πολιτισμικού επιπέδου, το αναγκαίο προστάδιο από τον πολιτιστικό πρωτογονισμό στην επίτευξη μιας παγκόσμιας ανώτερης γλώσσας (1907, όπως αναφέρει η Gienow-Hecht, 2009: 155). Ο Coleman θίγει ένα σημαντικό και διφορούμενο ζήτημα. Μιλάει για την υποτιθέμενη ουδετερότητα και για τον απολιτικό, μη-ιδεολογικό χαρακτήρα που παραδοσιακά αποδίδεται στη μουσική των ηγεμονικών ευρωπαϊκών χωρών και καθιστά αυτομάτως κάθε απόπειρα έκφρασης ταυτότητας από δευτερεύοντες παίκτες ως εθνικιστική, ιδεολογικά και πολιτικά φορτισμένη. Η κυρίαρχη προσέγγιση του μουσικού εθνικισμού εστιάζει στην αντιπαράθεση κέντρου περιφέρειας, θεωρώντας τη μουσική χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία ως το αδιαμφισβήτητο μέτρο, ως το μουσικό mainstream με αξιώσεις οικουμενικότητας και καθολικότητας, βάσει του οποίου οφείλει κανείς να αξιολογεί κάθε μουσικό έργο που 22

24 προέρχεται από τους Άλλους, συχνά με προκατάληψη ή τάση υποτίμησης και περιφρόνησης (Coleman, 2008: ). Ο Βραζιλιάνος διανοούμενος Mário de Andrade ( ) στο έργο του Ensaio sobre a música Brasileira (Δοκίμιο για τη Βραζιλιάνικη μουσική) καλεί τους Βραζιλιάνους συνθέτες να επιστρατεύσουν τη βραζιλιάνικη εκφραστικότητα με στόχο τη δημιουργία μιας σοβαρής εθνικής μουσικής παράδοσης (Mach, 1994: 73). Πιστεύει ότι η αυθεντική και ανυστερόβουλη εθνική τέχνη ενυπάρχει σε λανθάνουσα μορφή στο συλλογικό ασυνείδητο του λαού. Μέσα από το λαό και όχι κατά αυθαίρετο και τυχαίο τρόπο, θα ξεπηδήσει η εθνική τέχνη και με τη βοήθεια των καλλιτεχνών θα εξυψωθεί σε ένα λόγιο επίπεδο. Ο συνθέτης δηλαδή είναι ο ενδιάμεσος που θα συμβάλλει στη μετουσίωση του παραδοσιακού υλικού σε υψηλή εθνική τέχνη, στη μετατροπία του ναρκωμένου λαϊκού πνεύματος σε συλλογική εθνική κουλτούρα (ό.π., 1994: 74 5, 79). O Andrade αναζητούσε τη μουσική έκφανση του βραζιλιάνικου πνεύματος, τη μουσικότητα της βραζιλιάνικης ψυχής (psyche) μέσα από μια προσέγγιση συγκρητισμού και συγχώνευσης των διαφορετικών φυλετικών ομάδων της Βραζιλίας. To εθνικό πνεύμα μπορούσε να αναδυθεί μόνο μέσα από την ενσωμάτωση των διαφορετικών εθνικών και μουσικών λόγων (ό.π., 1994: 80-1, 83). O συνθέτης Antonin Dvořak γράφει σε ένα άρθρο του στη Chicago Tribune το 1893, όταν ήταν προσκεκλημένος στις Ηνωμένες Πολιτείες για να παρουσιάσει συνθέσεις του, πως κάθε έθνος έχει τη μουσική του [ ] μελετώ συγκεκριμένες μελωδίες μέχρι να διαποτιστώ πλήρως με τα χαρακτηριστικά τους και να μπορέσω να δημιουργήσω μια μουσική εικόνα [ ]. Σε άλλο σημείο τονίζει τη δυσκολία αυτού του εγχειρήματος που καθιστά επιτακτική τη σχολαστική μελέτη των μελωδιών, προκειμένου ένας συνθέτης να μπορέσει να εμβαθύνει στη ζωτική ουσία της μουσικής (όπως αναφέρει ο Beckerman, 1993: 138). Όμως πώς μπορεί κανείς να προσεγγίσει περιπτώσεις όπως ο Mendelssohn που έγραψε την Ιταλική Συμφωνία ή ο Mozart με το Rondo alla turca; Πρόκειται για μίμηση ενός ξένου ύφους; O Liszt αναγορεύτηκε σε εθνικό Άγιο της Ουγγαρίας, αν και δεν γνώριζε καν την ουγγρική γλώσσα (La Motte-Haber, 1991: 48). Όλα αυτά τα παραδείγματα αναδεικνύουν την προβληματική του ζητήματος της εθνικής ή της εθνικιστικής μουσικής. 23

25 2.3 Εθνικοί ύμνοι Ο εθνικός ύμνος είναι η ενσάρκωση του έθνους στο τραγούδι, η αποκορύφωση του ρόλου της μουσικής τέχνης στην κατασκευή των εθνικών ταυτοτήτων (όπως αναφέρουν οι Connell & Gibson, 2003: 127). Η ταυτότητα ενός έθνους μπορεί να σημαίνει πολλά αλλά μπορεί να σημαίνει και ελάχιστα. Υπόκειται κάθε φορά στις διαφορετικές ιστορικές συνάφειες και ερμηνεύεται υπό μεταβαλλόμενα ερμηνευτικά πρίσματα. Η αόρατη αυτή ουσία μπορεί να υποστασιοποιηθεί με τη βοήθεια των εθνικών συμβόλων, τα οποία φέρουν την αίσθηση του συγκεκριμένου στο υψηλά αφηρημένο, όπως αναφέρει η Cerulo στην εμπεριστατωμένη ανάλυση της για τη συντακτική δομή (syntactic structure) των εθνικών σημαιών και ύμνων (1995: 3). Στην Ευρώπη, οι εθνικοί ύμνοι εντάσσονται συστηματικά στις εθνικές τελετές κατά τον 19ο αιώνα (Bohlman, 2011: 115). Συνιστούν σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής ταυτότητας ενός κράτους και η εκτέλεση τους δύναται να ενεργοποιήσει αισθήματα εθνικής υπερηφάνειας. Συγκαταλέγονται στο συμβολικό οπλοστάσιο ενός κράτους (εθνοσυμβολισμός, ethnosymbolism) μαζί με τη σημαία, τη γλώσσα, τις εθνικές επετείους και λοιπά εθνόσημα, είναι τοτέμ της νεωτερικότητας. O Keller γράφει για τους εθνικούς ύμνους ότι είναι κατά κάποιον τρόπο το ηχητικό ισοδύναμο της σημαίας (2007: 111). Θα μπορούσε κανείς ίσως να τολμήσει το χαρακτηρισμό του εθνικού ύμνου ως το ηχητικό logo του έθνους, το ringtone του εθνικού καλέσματος. Οι εθνικοί ύμνοι νοηματοδοτούνται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτελούνται, αφού μεταβάλλεται ο συναισθηματικός τους αντίκτυπος (Kolb, 2005: 9). Σε παγκόσμια κλίμακα οι περισσότεροι εθνικοί ύμνοι ακολουθούν ένα κοινό πρότυπο, αυτό της δυτικοευρωπαϊκής κλασικής μουσικής παράδοσης (Alasuutari, 2001: 163; Boyd, 2001) αλλά και μια παρόμοια φόρμουλα, έναν κοινά αποδεκτό κώδικα χωρίς αξιοσημείωτες αποκλίσεις (βλ. Cerulo, 1995). Εντάσσονται στα μουσικά genres του απλού ύμνου (hymn), του σαλπίσματος (fanfare), του οπερατικού ύμνου (operatic anthem), του παραδοσιακού ύμνου (folk anthem) ή του εμβατηρίου (march) (Curtis, 2010: 4; Boyd, 2001). Εύλογα λοιπόν τίθεται το ερώτημα από τον Bohlman για το κατά πόσο τελικά οι ύμνοι διαφέρουν μεταξύ τους (2008: 257). 24

Μουσική και εθνοπλασία από τη Ρωσία ως την Ελλάδα και από την Αγγλία ως τη Γερµανία»

Μουσική και εθνοπλασία από τη Ρωσία ως την Ελλάδα και από την Αγγλία ως τη Γερµανία» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΜΜΕ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ: ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ & ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Γ ΕΞΑΜΗΝΟ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Κοινωνικές ταυτότητες Οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πολλές, είναι ιεραρχημένες και άνισες. Τις ταυτότητες τις αποκτάει ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη ÔÝ íç Να γιατί...η λαϊκή τέχνη Εν αρχή το σύνθημά μας είναι ένα: η λαϊκή τέχνη είναι επανάσταση. Και είναι επανάσταση διότι είναι αρχέτυπο λειτουργίας μιας πολιτικά ευνομούμενης κοινωνίας. Η τέχνη αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μπακάλης 1. Πρόταση για ΠΜΣ «Δικτυακές Πόλεις και Αναπαραστάσεις» Λόγοι ίδρυσης και λειτουργίας ΠΜΣ «Δικτυακές Πόλεις και Αναπαραστάσεις»

Δρ. Χρήστος Μπακάλης 1. Πρόταση για ΠΜΣ «Δικτυακές Πόλεις και Αναπαραστάσεις» Λόγοι ίδρυσης και λειτουργίας ΠΜΣ «Δικτυακές Πόλεις και Αναπαραστάσεις» Δρ. Χρήστος Μπακάλης 1 Πρόταση για ΠΜΣ «Δικτυακές Πόλεις και Αναπαραστάσεις» Λόγοι ίδρυσης και λειτουργίας ΠΜΣ «Δικτυακές Πόλεις και Αναπαραστάσεις» Η σκοπιμότητα ίδρυσης και λειτουργίας ΠΜΣ που θα έχει

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. ΤΕΧΝΕΣ ΙΙ:ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΟΡΟΥ 1 η Γραπτή Εργασία Ακαδημ. Έτους 2007-2008 ΘΕΜΑ: «Λαϊκή και έντεχνη δημιουργία: Ορισμοί και ιδεολογική συγκρότηση των

Διαβάστε περισσότερα

Press Release June, 2013 1

Press Release June, 2013 1 1 Αυτό το καλοκαίρι, το νησί της Σάµου φιλοξενεί ένα σηµαντικό γεγονός του παγκόσµιου καλλιτεχνικού γίγνεσθαι. Από τις 20 Ιουλίου, η παραθαλάσσια κωµόπολη του Πυθαγορείου θα αποτελέσει το επίκεντρο της

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς 2 Εικόνες Κρατών Εικόνα της Ε.Ε. Το σύνολο των χαρακτηριστικών μίας χώρα που μας έρχεται στο μυαλό

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 - Η επίσημη ιστοσελίδα Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία www.andreaskastanas.com Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 Όταν αποκαλώ ένα έργο μου «μυθιστόρημα», με την χρήση της λέξης δηλώνω το είδος της

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi KEΦAΛAIO 3 ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi Στο βιβλίο του Banal Nationalism (1995) ο Billig ασχολείται µε το ζήτηµα του καθηµερινο εθνικισµο που περνά απαρατήρητος, και εστιάζει στον εθνικισµ των δυτικών κρατών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισµός, Κουλτούρα, Πολιτισµικές Πρακτικές

Πολιτισµός, Κουλτούρα, Πολιτισµικές Πρακτικές ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Πολιτισµός, Κουλτούρα, Πολιτισµικές Πρακτικές 1. Πολιτισµός και Κουλτούρα Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες, σηµειώνοντας Χ στο αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΑΛ 2013 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΑΛ 2013 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΑΛ 2013 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Ο συγγραφέας προβληµατίζεται σχετικά µε τον τρόπο λειτουργίας της διαφήµισης εστιάζοντας στους κινδύνους που αυτή επιφέρει. Οι διαφηµίσεις, αποτέλεσµα της βιοµηχανοποίησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης

ΚΕΙΜΕΝΟ Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Εμείς και οι αρχαίοι

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ. Τα Κράτη µέλη του Συµβουλίου της Ευρώπης συµβαλλόµενα µέχρι τούδε,

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ. Τα Κράτη µέλη του Συµβουλίου της Ευρώπης συµβαλλόµενα µέχρι τούδε, ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Τα Κράτη µέλη του Συµβουλίου της Ευρώπης συµβαλλόµενα µέχρι τούδε, Θεωρώντας ότι ο στόχος του Συµβουλίου της Ευρώπης είναι η επίτευξη µεγαλύτερης ενότητας ανάµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις θεμάτων στις ειδικές εισαγωγικές εξετάσεις αποφοίτων Β κύκλου

Απαντήσεις θεμάτων στις ειδικές εισαγωγικές εξετάσεις αποφοίτων Β κύκλου Απαντήσεις θεμάτων στις ειδικές εισαγωγικές εξετάσεις αποφοίτων Β κύκλου Ενότητα Α 1. α. ΣΩΣΤΟ β. ΛΑΘΟΣ γ. ΣΩΣΤΟ δ. ΛΑΘΟΣ ε. ΛΑΘΟΣ 2. Το διαφημιστικό σλόγκαν συμπυκνώνει,σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α 25 ΧΡΟΝΙΑ ΑΝ.ΠΕ. ΘΕΜΑ: Ελληνικό Δίκτυο LEADER Εμπειρίες και Προτάσεις

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α 25 ΧΡΟΝΙΑ ΑΝ.ΠΕ. ΘΕΜΑ: Ελληνικό Δίκτυο LEADER Εμπειρίες και Προτάσεις Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α 25 ΧΡΟΝΙΑ ΑΝ.ΠΕ. ΘΕΜΑ: Ελληνικό Δίκτυο LEADER Εμπειρίες και Προτάσεις Εισηγητής : Γιώργος Αμανατίδης Πρόεδρος Ελληνικού Δικτύου LEADER Γενικός Δ/ντής Αναπτυξιακής Δυτικής Μακεδονίας Α.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα