ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨHΣ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ VINCENZO GRECO

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨHΣ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ VINCENZO GRECO"

Transcript

1 ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨHΣ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ VINCENZO GRECO Από το 1974 βασική µέριµνα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής ήταν - και εξακολουθεί να είναι - η αντιµετώπιση της τουρκικής απειλής. Όλες οι ελληνικές Κυβερνήσεις προσπάθησαν να αποτρέψουν την επανάληψη µιας επίθεσης και να περιορίσουν την δυσµενή, για την Ελλάδα, κατάσταση που δηµιούργησε η κατοχή της Κύπρου και η αυξηµένη επιθετικότητα της Τουρκίας στο Αιγαίο. Για το σκοπό αυτό, η στρατηγική της Ελλάδας υπήρξε πολυδιάστατη και συνδύασε την προσπάθεια ενδυνάµωσης των ενόπλων δυνάµεων της χώρας µε ενέργειες στο πεδίο της πολυµερούς και διµερούς διπλωµατίας. Σε σχέση µε αυτή τη στρατηγική και τις προτεραιότητές της, υπήρξαν στη χώρα διαφορετικές αντιλήψεις που, σταδιακά και σχετικά αργά, εµφανίστηκαν ως δύο κυρίαρχες σχολές σκέψης µε στέρεο θεωρητικό υπόβαθρο. Η συµµετοχή ακαδηµαϊκών στις γραµµές τους ήταν, κατά την άποψη µας, σηµαντική για τη θεωρητική τεκµηρίωση των δύο σχολών. Οι διεθνείς σπουδές αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα σχετικά αργά και µόνο από το 1981 παρατηρήθηκε µια εντυπωσιακή ανάπτυξη και εξάπλωσή τους 1. Στην δεκαετία του 1980, επικράτησε στον ακαδηµαϊκό χώρο η ρεαλιστική θεωρία της ισχύος. Προς το τέλος της δεκαετίας, όµως, έκανε αισθητή την παρουσία της µια δεύτερη οµάδα ακαδηµαϊκών που βρήκε την θεωρητική της θεµελίωση στο νέο λειτουργισµό και τις ιδέες του διεθνισµού και της αλληλεξάρτησης. Η εξέλιξη αυτή ήταν αποτέλεσµα της αντίληψης ότι υπήρχε ανάγκη προσαρµογής και εξοικείωσης της χώρας στις ευρωπαϊκές πρακτικές, σε αντίδραση προς τη ρεαλιστική σχολή που, κατά την άποψη τους, έσπρωχνε την Ελλάδα στη διεθνή αποµόνωση. Κατά καιρούς χρησιµοποιήθηκαν διάφορα ονόµατα για τις δύο σχολές, αλλά οι όροι που επικράτησαν φαίνεται να είναι «Ελληνοκεντρισµός» για την ρεαλιστική προσέγγιση και «Ευρωκεντρισµός» 2 για την νέο-λειτουργική προσέγγιση. Είναι όµως πράγµατι έτσι; Μια Υπόθεση Εργασίας Ανατρέχοντας την ελληνική βιβλιογραφία και αρθρογραφία 3, καθώς και από τα συµπεράσµατα που προέκυψαν από προσωπικές συνεντεύξεις 4, πραγµατοποιήσαµε ένα διπολικό µοντέλο που αφορά τις δύο υπαρκτές κυρίαρχες τάσεις 5 που, κατά την Ο Βιντσέντζο Γκρέκο είναι Ιταλός υποψήφιος διδάκτορας στην Ιστορία των ιεθνών Σχέσεων (Πανεπιστήµιο Φλωρεντίας) και βρίσκεται στην Ελλάδα ως υπότροφος της Ελληνικής Κυβέρνησης για το ακαδηµαϊκό έτος E-.mail επικοινωνίας: 1 Για µια συνοπτική εξιστόρηση, βλέπε: Κώνστας., Ελληνική και Ευρωπαϊκή Πολιτική : Αναλύσεις και Μαρτυρίες, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, 1999, σελ Ορολογία αυτή χρησιµοποιήθηκε από τον Θεόδωρο Κουλουµπή, βλέπε: Κυπριακό: Λάθη, ιδάγµατα και Προοπτικές, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 1996, σελ Yπάρχει µεγάλος αριθµός άρθρων και συγγραµµάτων σε σχέση µε τις θέσεις των δύο σχολών και δεν απαιτούµε να έχουµε εξαντλήσει όλη την υπάρχουσα βιβλιογραφία. Στις υποσηµειώσεις που ακολουθούν, δίνονται µόνο µερικά παραδείγµατα. 4 Ο συγγραφέας αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει όλους όσους δέχτηκαν να µιλήσουν µαζί του και τον βοήθησαν στην καλύτερη κατανόηση και αξιολόγηση αυτής της θεµατικής, και ιδιαίτερα τους κ. κ. Χ. Γιαλλουρίδη, Α. Ηρακλείδη, Π. Ήφαιστο, Β. Θεοδωρόπουλο, Π. Ιωακειµίδη, Θ. Κουλουµπή, Α. Λαγγίδη, Σ. Περράκη, Π. Τσάκωνα, Χ. Τσαρδανίδη, Ε. Φακιoλά. 5 Εδώ αναφερόµαστε στις κυρίαρχες σχολές σκέψης που γεννήθηκαν στο χώρο των ελληνικών διεθνών σπουδών. Βέβαια και άλλες προσπάθειες ταξινόµησης (εθνικισµός, λαϊκισµός, νέο ορθοδοξία, 1

2 άποψη µας, στηρίζουν διαφορετικές αντιλήψεις, ρητορικές και θεωρίες σε σχέση µε τις διεθνείς σχέσεις και τα εθνικά θέµατα 6. Η εξωτερική πολιτική µίας χώρας όµως, είναι το αποτέλεσµα ενός εξαιρετικά πολύπλοκου µίγµατος διαφορετικών παραγόντων (πολιτικών, οικονοµικών, πολιτιστικών, κ.α.) και κάθε προσπάθεια ταξινόµησης σε σχολές σκέψης ενέχει αναγκαστικά ένα ποσοστό αυθαιρεσίας, εξυπηρετεί αναλυτικούς σκοπούς 7 και δεν θα πρέπει να θεωρείται απόλυτη και να αποκλείει ενδιάµεσες θέσεις. Για αυτό το λόγο το µοντέλο που ακολουθεί θα πρέπει να εκληφθεί απλά ως µια χρήσιµη υπόθεση εργασίας (case study) για την µελέτη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Σύµφωνα µε το διπολικό µας σχήµα, τα θεωρητικά αξιώµατα και οι θέσεις των δύο σχολών σε σχέση µε τα εθνικά θέµατα, θα µπορούσαν να συνοψιστούν: α) Ελληνοκεντρισµός (Πολιτικός Ρεαλισµός-Θουκυδίδιο παράδειγµα 8 ) Αξιωµατικές θέσεις: Πρόκειται για τη κλασική ρεαλιστική σχολή που θεωρεί το διεθνές σύστηµα άναρχο, εξαιτίας της απουσίας µιας νοµιµοποιηµένης διεθνούς εξουσίας, και που υποστηρίζει ότι τα κράτη, ως ορθολογικά όντα που είναι, πρέπει να επιδιώκουν το εθνικό τους συµφέρον και την ασφάλεια τους. Οι διεθνείς οργανισµοί δεν επηρεάζουν σηµαντικά τη συµπεριφορά των κρατών, αντίθετα τα τελευταία χρησιµοποιούν τους οργανισµούς αυτούς για την καλύτερη προώθηση των συµφερόντων τους. Ο καλύτερος τρόπος για την αποφυγή του πολέµου, ως αποτέλεσµα της αναπόφευκτης σύγκρουσης συµφερόντων ανάµεσα στα κυρίαρχα κράτη, είναι η εξισορρόπηση της ισχύος και η αποτροπή των ηγεµονικών, αναθεωρητικών και επιθετικών τάσεων 9. κτλ), που βασίζονται κυρίως σε πολιτιστικά κριτήρια, έχουν και αυτές την σηµασία τους γιατί εκφράζουν τάσεις και εξαρτήσεις κοινωνικού περιεχοµένου. Ενδιαφέρουσα είναι για παράδειγµα η αντιδυτική στάση της νεορθόδοξης σχολής. Για µερικές προσπάθειες ταξινόµησης αυτών των σχολών στην ελληνική βιβλιογραφία, παραπέµπουµε: Ηρακλείδης Α., Η Ελλάδα και ο «εξ ανατολών κίνδυνος», Αθήνα, εκδ. Πόλις, Constandinides S., Greek Foreign Policy: Theoretical Orientation and Praxis, Etudes Helleniques/Hellenic Studies (University of Quebec/Canada), vol. 1, n. 1, Printemps/Spring Ο καθηγητής Α. Ηρακλείδης κάνει µια ενδιαφέρουσα διάκριση ανάµεσα στο άκαµπτο ρεαλισµό και στο ήπιο ρεαλισµό στην Ελλάδα, βλέπε: Ηρακλείδης Α., Η Ελλάδα και ο «εξ ανατολών κίνδυνος», Αθήνα, εκδ. Πόλις, Θα θέλαµε να παρατηρήσουµε πως οι όροι αυτοί αποτελούν νεολογισµό και δεν υπάρχουν στην διεθνή βιβλιογραφία. Σε γενικές γραµµές, όµως, είµαστε σύµφωνοι µε αυτή την άποψη, θεωρώντας πως η ευρωκεντρική σχολή προέκυψε από την διάσπαση της παλιάς ρεαλιστικής σχολής, ως αποτέλεσµα του εξευρωπαϊσµού και της αποδοχής της φιλελεύθερης θεωρίας του νεολειτουργισµού από κάποια µέλη της (υπό αυτή την έννοια η ευρωκεντρική σχολή θα µπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί και σαν ήπιος φιλελευθερισµός). Επιθυµώντας, όµως, να αποφύγουµε τον κίνδυνο σύγχυσης ανάµεσα στην έννοια του ρεαλισµού και στην έννοια του πραγµατισµού καθώς και για λόγους καλύτερης προσαρµογής στους σκοπούς της δικής µας εργασίας, εδώ επιχειρείται µια ελαφρώς διαφορετική προσέγγιση που δεν θίγει το ρεαλισµό/πραγµατισµό της κάθε σχολής. Στη τελική ανάλυση, η ιστορία θα είναι ο κριτής της κάθε προσέγγισης. 7 εν είναι, έτσι, δυνατόν να κατατάξει κανείς τους πολιτικούς, µονολιθικά, στη µία ή στην άλλη σχολή. Μπορούµε να δούµε, για παράδειγµα, τον ίδιο πολιτικό να συµπεριφέρεται «ευρωκεντρικά» κατά την διάρκεια της τοποθέτησης του στο Υπουργείο των Εξωτερικών ή της Οικονοµίας, και να συµπεριφέρεται «ελληνοκεντρικά» όταν βρεθεί εκτός κυβέρνησης ή µετατεθεί στο Υπουργείο Άµυνας. 8 Κατά τους Ελληνοκεντρικούς ο Θουκυδίδης είναι ο πατέρας του πολιτικού ρεαλισµού και εξακολουθεί να είναι επίκαιρος στις µέρες µας, βλέπε για παράδειγµα: Ήφαιστος Π., Θεωρία ιεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωση, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, Στη διεθνή βιβλιογραφία, µεταξύ άλλων: Carr H. E., The Twenty Years Crisis, New York, Harper and Row, 1945; Aron R., Peace and War. A Theory of International Relations, London, Weidenfeld and 2

3 Ελληνοτουρκικές σχέσεις 10 : Η Τουρκία είναι ο γεωπολιτικός αντίπαλος της Ελλάδας που εξακολουθεί να έχει αναθεωρητικές βλέψεις στο Αιγαίο, που κατέχει παράνοµα ένα µέρος της Κύπρου και που, παρά τις δυσκολίες της, εξελίσσεται σε τοπική υπερδύναµη. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι Έλληνες καλούνται να βρίσκονται σε συνεχή επαγρύπνηση και το ελληνικό κράτος να επενδύσει στην άµυνα για την ανάσχεση και αποτροπή της Τουρκίας. Η ελληνική στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται κυρίως σε µια αξιόπιστη στρατιωτική δύναµη και σε ένα δίκτυο συµµαχιών που θα βοηθάει στην εξισορρόπηση της στρατιωτικής και γεωπολιτικής υπεροχής της Τουρκίας 11. Η Αθήνα πρέπει να εµφανίζεται αποφασισµένη να απαντήσει µε ολική κλιµάκωση σε οποιαδήποτε περίπτωση επίθεσης (ακόµα και περιορισµένης έκτασης) κατά των ελληνικών θέσεων στην Κύπρο και στο Αιγαίο 12. Η αποτροπή απαιτείται να είναι αξιόπιστη και να καλύπτει και τον ελληνισµό της Κύπρου µε την εφαρµογή του ενιαίου αµυντικού δόγµατος Ελλάδας-Κύπρου 13. Σε περίπτωση που η στρατηγική της αποτροπής αποτύχει του σκοπού της να διατηρηθεί η ειρήνη και είναι σίγουρο ότι επίκειται τουρκική επίθεση, η Ελλάδα δεν θα πρέπει να παραµελεί το στρατηγικό πλεονέκτηµα του πρώτου χτυπήµατος. Η Ελλάδα δεν θα πρέπει να διαπραγµατεύεται τα κυριαρχικά της δικαιώµατα µε κανένα και πριν να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγµατεύσεων µε την Τουρκία, επιβάλλεται να εξασφαλίσει την ισορροπία ισχύος, ειδάλλως η χώρα θα αναγκαστεί να απεµπολήσει τα δικαιώµατα της και να οδηγηθεί σε δορυφοροποίηση (Φιλανδοποίηση) έναντι της Άγκυρας 14. Το µόνο θέµα που θα µπορούσε η Αθήνα να συζητήσει µε την Άγκυρα, είναι αυτό της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, που όντως δεν έχει διευθετηθεί, και γι αυτό η Ελλάδα αποδέχεται την προσφυγή στο ιεθνές ικαστήριο της Χάγης 15. Όλες Nicolson, 1966; Morgenthau H., Politics Among Nations. The struggle for Power and Peace, New York, McGraw-Hill, Κονδύλης Π., Πλανητική Πολιτική µετά τον Ψυχρό Πόλεµο, Αθήνα, Θεµέλιο, Κονδύλης Π., Θεωρία του Πολέµου, Αθήνα, Θεµέλιο, Καργάκος Σ.-Λαζαρίδης Χ.-Ήφαιστος Π., Ο Βασιλιάς είναί γυµνός, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, Ήφαιστος Π.-Πλατιάς Α., Ελληνική Αποτρεπτική Πολιτική, Αθήνα, Εκδ. Παπαζήση, Πλατιάς Α. στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), Ελληνική Εξωτερική Πολιυική: Εσωτερικές και διεθνής παράµετροι, Αθήνα: Εκδόσεις Οδυσσέας, σελ Βλέπε επίσης: Ηρακλείδης Α., op. cit., σελ. 129 και επ. 11 Για την στρατιωτική πτυχή της ελληνικής αποτροπής και την προσπάθεια για ποιοτική υπεροχή έναντι της Τουρκίας, βλέπε Platias A., Greece s Strategic Doctrine: In Search of Autonomy and Deterrence, στο Constas D. (ed.), The Greek-Turkish Conflict in the 1990s: Domestic and External Influences, London, Macmillan, 1991, και Ήφαιστος Π.-Πλατιάς Α., op. cit.. 12 Εκτός από τα έργα των σηµειώσεων 10 και 11, βλέπε: Κώνστας., Ζητήµατα Ελληνικής Στρατηγικής, στο Βαρβιτσιώτης Θ.-Καιρίδης.-Pfaltzgraff L. R. (επιµέλεια), Ασφάλεια στη Νοτιο- Ανατολική Ευρώπη και η Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, Αθήνα, Εκδ. Ι. Σιδέρης, 1997, σελ Μεταξύ άλλων, Λυγερός Σ., Κύπρος: Στα Όρια του Αφανισµού, Αθήνα, Νέα Σύνορα-Α. Α. Λιβάνης, 1993, ειδικότερα τέταρτο µέρος του τόµου, σελ. 339-επ.. 14 Πλατίας Α. στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), op. cit., σελ Επίσης, σηµειώσεις από τις παραδόσεις του κ. Χ. Γιαλλουρίδη στο Πάντειο Πανεπιστήµιο, Οκτώβριος 2001-Ιανουάριος Η εµµονή στην προσφυγή στο ιεθνές ικαστήριο για το θέµα της υφαλοκρηπίδας, φαίνεται πως οφείλεται σε ορισµένους καθηγητές διεθνούς δικαίου που απαρτίζουν την σχολή αυτή και που υποστήριξαν ότι η Ελλάδα, ως µικρή και λιγότερο ισχυρή χώρα σε σχέση µε την Τουρκία, έχει συµφέρον να βασιστεί στο διεθνές δίκαιο για να εξασφαλίσει µια πιο συµφέρουσα λύση απ ότι αν επεδίωκε µία απευθείας συνεννόηση µε την Άγκυρα. Η προσήλωση στο διεθνές δίκαιο είναι αποδεκτή και από τις δύο σχολές και σήµερα θα µπορούσε να υποστηριχθεί πως η πολιτική του διεθνούς δικαίου αποτελεί µια σταθερά της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Για το λόγο αυτό, µια οµάδα ακαδηµαϊκών διεθνούς δικαίου διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στη διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής, είτε µε την ιδιότητα του ειδικού εµπειρογνώµονα είτε µε την αυτή του µέλους αντιπροσωπιών σε διεθνείς οργανισµούς. Μέλη αυτής της οµάδας θεωρούν πως σχηµατίζουν από µόνοι τους µια σχολή, τη σχολή του διεθνούς δικαίου. 3

4 οι υπόλοιπες τουρκικές αξιώσεις θεωρούνται ανεδαφικές, αφού έχουν επιλυθεί από διεθνείς συνθήκες που κατοχυρώνουν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώµατα 16. Στο διπλωµατικό πεδίο, η χώρα πρέπει να έχει µια δραστήρια εξωτερική πολιτική και να προσπαθεί να κερδίσει την υποστηρίξει της διεθνούς κοινότητας ενάντια στη Τουρκία για την διατήρηση του status quo στο Αιγαίο και την επαναφορά στο status quo ante στη Κύπρο ή, ως τελευταία συµβιβαστική λύση, την ίδρυση µίας διζωνικής οµοσπονδίας µε ισχυρή κεντρική εξουσία που θα εκφράζει την πληθυσµιακή αναλογία των κοινοτήτων της Μεγαλονήσου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκλαµβάνεται ως ένα χρήσιµο εργαλείο για την προώθηση των εθνικών συµφερόντων, ένα διεθνές forum όπου η Ελλάδα έχει σαφή διπλωµατική υπεροχή έναντι της Τουρκίας και που πρέπει να χρησιµοποιείται για την άσκηση αποτελεσµατικής πίεσης για την συµµόρφωση της Άγκυρας, στο Αιγαίο και την Κύπρο 17. Γι αυτό το λόγο, οι Ελληνοκεντρικοί θεωρούσαν σωστή την πολιτική της «αιρεσιµότητας» (conditionality policy) που ακολούθησε η Ελλάδα, από το 1986 και έπειτα, έναντι στην Τουρκία 18. Η ελληνική Κυβέρνηση θα επέτρεπε την χρηµατοδότηση από την Κοινότητα και δεν θα αντιτασσόταν στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, αν η Άγκυρα άλλαζε στάση στο Αιγαίο και την Κύπρο. Αποτελεί όµως, απλοϊκή και επικίνδυνη ψευδαίσθηση να πιστεύει κανείς ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η λύση για όλα τα προβλήµατα της Ελλάδας 19. Θεωρούν ουτοπικό να περιµένει κανείς ότι η Τουρκία θα µπορέσει να ασπαστεί τις ευρωπαϊκές αρχές περί ανθρωπίνων δικαιωµάτων και Κράτους δικαίου και να εγκαταλείψει τις επεκτατικές της τάσεις για να ενταχθεί στη Ευρωπαϊκή Ένωση. Κάτι τέτοιο, έχοντας υπόψη τα εσωτερικά προβλήµατα της Τουρκίας 20 και το δοµικό ρόλο του στρατού για την αντιµετώπιση τους, θα αποτελούσε µια επανάσταση που θα έβαζε σε επικίνδυνη κρίση τα ίδια τα θεµέλια του τουρκικού Κράτους και αυτό είναι ένα ρίσκο που οι Τούρκοι δεν είναι διατεθειµένοι να το διατρέξουν. Για το λόγο αυτό, κρίνεται λανθασµένη η πρόσφατη στροφή της ελληνικής πολιτικής που στηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας η οποία εκλαµβάνεται ως κατευναστική και γι αυτό επικίνδυνη στάση 21. Όσον αφορά το Κυπριακό πρόβληµα, οι 16 Βλέπε την συνεισφορά του Μανώλη Καλαµίδα στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), Το Παρόν και το Μέλλον της Εξωτερικής Πολιτικής: οµές και Τρόποι Άσκησης, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 1995, σελ Φαίνεται, έτσι, πώς οι Ελληνοκεντρικοί κατάλαβαν πρώτοι την πολιτική σηµασία της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου, προώθησαν την Τελωνειακή Ένωση και, αµέσως µετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου για το πέρασµα στη δεύτερη φάση της Τελωνειακής Ένωσης, υποστήριξαν θερµά την άµεση υποβολή αίτησης ένταξης. Οι Ευρωκεντρικοί ήταν και αυτοί οπαδοί της ευρωπαϊκής προοπτικής της Μεγαλονήσου, αλλά θεωρούσαν πρόωρη και δεοντολογικά απρεπή την υποβολή αίτησης κατά την διάρκεια της ελληνικής προεδρίας (δεύτερο εξάµηνο 1988), ενώ φοβόντουσαν ότι η κυπριακή αίτηση θα συνδεόταν µε την τουρκική που είχε προηγηθεί, πράγµα που θα ήταν, κατά την άποψη ορισµένων από αυτούς, επιζήµιο για την ελληνοκυπριακή πλευρά. Με βάση τη «λειτουργική ανάλυση» πίστευαν ότι η Κύπρος θα έπρεπε να επωφεληθεί από τα πλεονεκτήµατα της συνδεσιακής σχέσης µέχρι να δηµιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την αποδοχή της ένταξης από την πλευρά των κοινοτικών εταίρων της Ελλάδας. Για ένα παράδειγµα αυτών των απόψεων των Ευρωκεντρικών, βλέπε: Καζάκος Π., Η Ένταξη της Κύπρου στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες: Χρονικό και Αποτίµηση µιας Πρότασης, Αθήνα, ΕΛΙΑΜΕΠ, Για µια απάντηση των Ελληνοκεντρικών, βλέπε: Ήφαιστος Π.-Τσαρδανίδης Χ., Οι Σχέσεις της Κύπρου µε τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες : Από την Συµφωνία Σύνδεσης στην Αίτηση Ένταξης, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, Προσωπική συνέντευξη µε τους κ.κ. Π. Ήφαιστο (6 εκεµβρίου 2001) και Χ. Γιαλλουρίδη (17 Ιανουαρίου 2002). 19 Κώνστας., Ελληνική και Ευρωπαϊκή Πολιτική : Αναλύσεις και Μαρτυρίες, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, 1999, σελ Η εσωτερική κατάσταση στην Τουρκία χαρακτηρίζεται ως ένα «ανεκµετάλλευτο τουρκικό µειονέντηµα», βλέπε: Λυγερός, Κύπρος, op. cit., σελ Σηµειώσεις από τις παραδόσεις του καθηγητή Χ. Γιαλλουρίδη στο Πάντειο Πανεπιστήµιο, Οκτώβριος 2001-Ιανουάριος Βλέπε, επίσης, το άρθρο µε τίτλο Τουρκία και «ατµοσφαιρική» επίλυση του 4

5 Ελληνοκεντρικοί πιστεύουν ότι οι ελληνοκύπριοι δεν θα πρέπει να προβούν σε παραχωρήσεις στις διακοινοτικές συνοµιλίες και πως η διαπραγµατευτική ισχύς της ελληνικής πλευράς µετά την ένταξη στην ΕΕ θα επιτρέψει µια καλύτερη λύση στο πολιτικό πρόβληµα της Κύπρου 22. β) Ευρωκεντρισµός ( ιεθνισµός-νέο Λειτουργισµός) Αξιωµατικές θέσεις: Και αυτή η σχολή θεωρεί πως το διεθνές σύστηµα είναι άναρχο, αλλά η αναρχία αυτή είναι µερική σε σχέση µε το παρελθόν. Η ύπαρξη διεθνών αρχών και διεθνών οργανισµών επηρεάζει την συµπεριφορά των κρατών, δηµιουργώντας δεσµεύσεις που τα υποχρεώνουν να συµπεριφέρονται κατά τρόπο παρόµοιο και προβλέψιµο. Καλύτερη οργάνωση ανάµεσα στα κράτη επιτυγχάνεται στα πλαίσια πολιτικών κοινοτήτων. Η οικονοµική αλληλεξάρτηση και ολοκλήρωση στα πλαίσια των κοινοτήτων αυτών δηµιουργεί συνθήκες για µια πολιτική ολοκλήρωση ανάµεσα στα κράτη, που τα βοηθάει να επιλύουν ειρηνικά τις διαφορές τους και να επιδιώκουν το κοινό τους συµφέρoν 23. Ελληνοτουρκικές σχέσεις 24 : Η τουρκική απειλή µετά το 1974 θεωρείται δεδοµένη και η αποτροπή της καθίσταται σηµαντική, αρκεί να εφαρµόζεται µε µια πιο ευρεία έννοια και χωρίς άσκοπες απειλές προς τη στρατοκρατική και, γι αυτό, δύστροπη Τουρκία. Κυπριακού, του ίδιου, Φιλελεύθερος, 27 Ιανουαρίου Γενικότερα, βλέπε: Ήφαιστος Π.-Πλατιάς Α., op. cit., σελ Όσον αφορά τις τρέχουσες διακοινοτικές συνοµιλίες στη Κύπρο, ο καθηγητής Π. Ήφαιστος στη προσωπική συνέντευξη µας υποστήριξε: «Μπορεί να είναι και λάθος που πήγαµε στην χθεσινή συνάντηση στα κατεχόµενα χωρίς να θέσουµε όρους. Έπρεπε να υπάρχουν δύο όροι, βασικά: πρώτο, πως οι Τούρκοι θα σεβαστούν τις αποφάσεις του ΟΗΕ και δεύτερο, πως ότι θα συζητήσουµε δεν θα παραβιάζει το νοµικό κεκτηµένο της Κοινότητας. Αυτό γιατί, από τη στιγµή που θα παραβιάζει το κεκτηµένο της Κοινότητας δεν θα είναι εφικτή η ένταξη. Εποµένως θεωρώ και εγώ [όπως ο κ. Γιαλλουρίδης] ότι δεν έπρεπε ο Κληρίδης να παει στη χθεσινή συνάντηση παρά µόνο υπό αυτούς τους όρους και για αυτούς τους όρους δεν νοµίζω να είχαν πρόβληµα οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι. Αν κάποιοι στις Βρυξέλλες είχαν διαφορετική γνώµη, αυτό σχετίζεται µε πολιτικές θέσεις που άλλους ενδιαφέρουν και άλλους δεν ενδιαφέρουν. ηλαδή στη διαπραγµάτευση θα πρέπει να είσαι σκληρός όσον αφορά τα ζητήµατα αρχής. Σε ζητήµατα αρχής που σχετίζονται µε τη βιωσιµότητα του µελλοντικού νέου κράτους δεν θα πρέπει να υποχωρήσεις ποτέ, γιατί αν υποχωρήσεις δεν θα µπορέσεις να τα διεκδικήσεις ξανά ή να µπορέσεις να τα επιβάλεις εκτός και αν είσαι ισχυρότερος». 23 Για τον κλασικό λειτουργισµό, βλέπε: Mitrany D., A Working Peace System, Chicago, Quandrangle Books,1966, για το νέο λειτουργισµό: Haas E., The Uniting of Europe, Stanford/USA, Stanford University Press, 1958; Haas E., Beyond the Natiοn State, Stanford/USA, Stanford University Press, 1964, για την έννοια της πολιτικής κοινότητας: Deutsch W. K., Political Community at the International Level, New York, Doubleday, 1954, και Duetsch W. K., Political Community and the North Atlantic Area, Princeton University Press, Στην ελληνική βιβλιογραφία, βλέπε: Ιωακειµίδης Κ. Π., Ευρωπαϊκή Πολιτική Ένωση, Αθήνα, Θεµέλιο, 1992, Μαραβέγιας Ν.-Τσινισιζέλης Μ., Η Ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αθήνα, Θεµέλιο, 1994, Στέφανου Κ., Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση, Αθήνα, εκδ. Σάκκουλας, 1984, Ήφαιστος Π., Θεωρία ιεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωση, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, 1999, Μαριάς Ν., ΕΛΣΙΝΚΙ: ιαπραγµατευόµενη την Ειρήνη, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για τέτοιου είδους απόψεις, βλέπε για παράδειγµα: Ηρακλείδης Α., op. cit., σελ Μαριάς Ν., ΕΛΣΙΝΚΙ: ιαπραγµατευόµενη την Ειρήνη, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Θεοδωρόπουλος Β.-Λαγάκος Ε.-Παπούλιας Γ.- Τζούνης Ι., Σκέψεις και Προβληµατισµοί για την Εξωτερική µας Πολιτική, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Άρθρο του Θ. Κουλουµπή µε τίτλο «Ελληνο-Τουρκικά: ιάλογος, ιαπραγµάτευση, ιευθέτηση;», Καθηµερινή 3 Φεβρουαρίου Εδώ και ο κ. Θ. Κουλουµπής δέχεται την ένταξη αυτής της σχολής στον ήπιο ρεαλισµό (ταυτόχρονα όµως αναφέρεται και στις παραδοχές του Ι. Κάντ και των θεωρητικών της «δηµοκρατικής ειρήνης», επιβεβαιώνοντας την άποψη µας περί ήπιου φιλελευθερισµού, βλ. σηµ. 6). 5

6 Η κοντόφθαλµη ελληνοκεντρική λογική οδηγεί σε διενέξεις και καταστρέφει τη δυνατότητα νέων µορφών συνεργασίας 25. Η αποτροπή θα πρέπει να βασίζεται περισσότερο στην ισχυρή οικονοµία, στο εκσυγχρονισµένο Κράτος, στη πολιτική και κοινωνική σταθερότητα, σε δηµιουργικές διπλωµατικές πρωτοβουλίες στη περιοχή των Βαλκανίων, και όχι µόνο στη στρατιωτική πτυχή της 26. Η Ελλάδα ανήκει στη ζώνη της σταθερότητας και της δηµοκρατίας στην Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση 27, και από την στιγµή που τάσσεται υπέρ την διατήρησης του Status quo στη περιοχή της πρέπει να εγκαταλείψει µια για πάντα τον ακραίο εθνικισµό και να αναζητήσει την συνεργασία µε τους γείτονες της µε γνώµονα το κοινό συµφέρον 28. Η Ελλάδα δεν πρέπει να διστάζει να παίρνει πρωτοβουλίες στα πλαίσια της λεγόµενης πολυµερούς διπλωµατίας κάνοντας χρήση του πλεονεκτήµατος της ως πλήρες µέλος της ΕΕ 29, απεναντίας θα πρέπει να πάψει να παρουσιάζεται ως ο ταραξίας των Βαλκανίων και να γίνει ένας υπεύθυνος Ευρωπαίος, εγκαταλείποντας την πολιτική των τοπικών αξόνων και συµµαχιών που δεν είναι συµβατές µε την λογική του κράτους µέλους της Κοινότητας 30. Οι Τούρκοι πολιτικοί ιθύνοντες θα σκεφτούν δύο φορές πριν αποφασίσουν να επιτεθούν σε µια χώρα που είναι µέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, ακόµα περισσότερο όταν αυτή συµπορεύεται µε τα κράτη µέλη της πρώτης ευρωπαϊκής ταχύτητας 31 και εναρµονίζει τα οικονοµικά και στρατηγικά της συµφέροντα µε αυτά της ύσης στην περιοχή 32. Η ΕΕ και το ΝΑΤΟ (που θεωρούν ότι εξελίσσεται σταδιακά σε ένα µηχανισµό συλλογικής ασφάλειας ανάµεσα στα µέλη της 33 ) αποτελούν µια χρήσιµη «δοµική οµπρέλα» που θα 25 Για µια κριτική του πολιτικού ρεαλισµού, βασισµένη στη διεθνή βιβλιογραφία, βλέπε: Φραγκονικολόπουλος Χ., Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική προς 2000: Η ανάγκη µιας διαφορετικής προσέγγισης, στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ Με άλλα λόγια, η Ελλάδα θα πρέπει να ξεφύγει από την «αναχρονιστική γεωπολιτική λογική και να υιοθετήσει τη λογική της γεωοικονοµίας», βλέπε: Κουλουµπής Θ., Οι Στόχοι της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής στα Βαλκάνια, στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), op. cit., σελ Απ ότι φαίνεται, ο πειραµατισµός µιας ευρωκεντρικής προσέγγισης έναντι µερικών βαλκανικών χωρών, κυρίως την Αλβανία και τη Π.Γ..Μ., έδωσε κάποια θετικά αποτελέσµατα και έτσι η ελληνική Κυβέρνηση αποφάσισε να την δοκιµάσει και έναντι της Τουρκίας. Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Ευάγγελο Κωφό, Φεβρουάριος Μεταξύ άλλων, Θ. Κουλουµπή, Σύνεση ή σύγκρουση;, Ελευθεροτυπία, 20 Αυγούστου Για αυτή την ιδέα και τις προϋποθέσεις για την µετατροπή της σε στρατηγική, βλέπε για παράδειγµα τις εισηγήσεις των Π. Καζάκου, Σ. Βαλντέν, Π. Κ. Ιωακειµίδη, Η. Κατσούλη, στο Παπασπηλιοτόπουλος Σ. (επιµέλεια), Τα Βαλκάνια στην Ενωµένη Ευρώπη: Η Συµβολή της Ελλάδας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για µια ανάλυση της Βαλκανικής κατάστασης και τις πιθανές επιλογές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, βλέπε: Αλειφαντής Σ.-Ζάµπουρας Σ., Σύγχρονη Εξωτερική Πολιτική: Προβλήµατα Προσέγγισης και Επιλογών, Αθήνα, εκδ. Ειρήνη, 1994, σελ , καθώς και Χ. Ροζάκης, Εκλογικεύοντας την Κρίση στην Γιουγκοσλαβία: Οι Προτεραιότητες της Ελληνικής Πολιτικής, Αντί, τ. 485, 24 Ιανουαρίου Βλέπε, για παράδειγµα, το άρθρο του Π. Κ. Ιωακειµίδη, Ευρωπαϊκή Κοινότητα και Βαλκάνια: Ανάγκη υποστήριξης µιας Ολοκληρωµένης Βαλκανικής Πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, και αυτό του Κ. Ζέπου, Μια Ευρωπαϊκή Εναλλακτική Πρόταση για τα Εθνικά Θέµατα, στο περιοδικό Αντί, τ. 486, 7 Φεβρουαρίου Π. Κ. Ιωακειµίδης, Ευρωπαϊκή Κοινότητα, Άξονες και Τόξα, Τα Νέα, 14 Αυγούστου Έτσι, κατά τους Ευρωκεντρικούς, η συµµετοχή της Ελλάδας στην ΟΝΕ συνιστά «επένδυση ασφάλειας» για την χώρα µε την έννοια ότι θα πρέπει να θεωρηθεί ως εντελώς απίθανο µια «χώρα ευρώ» να πέσει θύµα εξωτερικής επίθεσης, βλέπε: Ιωακειµίδης Κ. Π., Το Μέλλον της Ευρώπης: Η Προοπτική της Ευρωπαϊκής Οµοσπονδίας και η Ελλάδα, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 2000, σελ Σύµφωνα µε αυτή τη λογική και το ενιαίο αµυντικό δόγµα Ελλάδας-Κύπρου θα µπορούσε να ενταχθεί στο στρατιωτικό σχεδιασµό του ΝΑΤΟ και, µετά τη λύση, η επανενωµένη Κύπρος θα µπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Βλέπε, για παράδειγµα, Κουλουµπής, Κυπριακό, op. cit., σελ Και η ΚΕΠΠΑ, παρά τα σηµερινά προβλήµατα της, θα αναπτυχθεί σταδιακά προς ένα σύστηµα συλλογικής ασφάλειας/άµυνας που θα εξασφαλίσει και την στρατιωτική προστασία των εξωτερικών 6

7 µπορούσε να εξασφαλίσει την οικονοµική ανάπτυξη, την σταθερότητα και την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης 34. Γι αυτό το λόγο, η Ελλάδα πρέπει να τάσσεται υπέρ της ένταξης των γειτονικών χωρών της στους οργανισµούς αυτούς, υπό τον όρο ότι θα τηρούν τα απαραίτητα κριτήρια για την εισδοχή τους. Στα κριτήρια αυτά περιλαµβάνεται η σταθερή δηµοκρατία, η οικονοµία της αγοράς, ο πλήρης σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων στο εσωτερικό των υποψήφιων χωρών και η αποκήρυξη της βίας ως µέσο επίλυσης των διαφορών τους µε τους γείτονες τους. Η Ελλάδα θα πρέπει να στηρίξει τις υποψήφιες χώρες στην προσπάθεια τους να εναρµονιστούν µε αυτές τις αρχές και να ξεφύγει από την λογική των υπό όρους κυρώσεων (conditional sanctions), υιοθετώντας την λογική της υπό όρους επιβράβευσης (conditional rewards) στη διαµόρφωση της εξωτερικής της πολιτικής 35. Με άλλα λόγια, παραµένοντας στη λογική του «καρότου και του µπαστουνιού», το µπαστούνι είναι καλύτερο και πιο αποτελεσµατικό να το κρατάει η Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολο της, παρά να εµφανίζεται η Ελλάδα από µόνη της ως το κύριο εµπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική (που αποτελεί το καρότο) της Τουρκίας. Η εναντίωση στην ευρωπαϊκή προοπτική από πλευράς της Αθήνας προσφέρει ένα αδόκιµο έρεισµα στην Άγκυρα για να αυξάνει την επιθετικότητα της. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας (και των άλλων βαλκανικών Κρατών) δηµιουργεί κίνητρα για τoν σταδιακό εκσυγχρονισµό και εκδηµοκρατισµό του τουρκικού κράτους και είναι σαφώς προτιµότερο για την Ελλάδα να έχει απέναντι της µια δηµοκρατική από µια στρατοκρατούµενη ασιατικού τύπου χώρα 36. Όσο περισσότερο θα εµπλέκονται τα συµφέροντα της Τουρκίας µε την ΕΕ, τόσο περισσότερο θα έχει η Ένωση στα χέρια της ένα µοχλό πίεσης επί της Τουρκίας που θα την υποχρεώνει να προσαρµόζεται µε τα κριτήρια της Κοπεγχάγης, που εξυπηρετούν σε µεγάλο βαθµό τα ελληνικά συµφέροντα. Η Τελωνειακή Ένωση ΕΕ-Τουρκίας, που συνεπάγεται την πτώση των οικονοµικών συνόρων και την οικονοµική αλληλεξάρτηση στο Αιγαίο, θα συντελέσει στην ανάληψη κοινών οικονοµικών πρωτοβουλιών που θα αναβαθµίσουν τα κοινά συµφέροντα των δύο χωρών στην περιοχή 37. Για τον καθορισµό του κοινού συµφέροντος, οι δύο πλευρές θα πρέπει να ενθαρρύνουν τις επαφές µεταξύ τους τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο οικονοµικών παραγόντων και απλών πολιτών, ξεκινώντας από τα θέµατα χαµηλής πολιτικής. Οι αποφάσεις του Ελσίνκι 38, σε συνδυασµό µε την ανάπτυξη των ελληνοτουρκικών οικονοµικών σχέσεων, θα βοηθήσουν στην εξεύρεση κοινού παρονοµαστή για την ειρηνική επίλυση ή την υπέρβαση των πολιτικών προβληµάτων 39. Χειρισµοί σαν αυτούς στο θέµα του αντιπυραυλικού συστήµατος S-300 και στην υπόθεση Οτζαλάν ήταν το συνόρων της Ένωσης, βλέπε για παράδείγµα: Ιωακειµίδης Κ. Π., Τα Σύνορα της Ευρώπης, Οικονοµικός Ταχυδρόµος, 26 Ιανουαρίου Couloumbis Th., Strategic Consensus in Greek Domestic and Foreign Policy Since 1974, Thesis, vol. 1, n. 4, Winter , σελ Για παλιότερες θέσεις του κ. Θ. Κουλουµπή στο ίδιο µήκος κύµατος παραπέµπουµε, ενδεικτικά, στο άρθρο «Ο Ρόλος της Ελλάδας στα Μεταψυχροπολεµικά Βαλκάνια», Επιλογή, Νοέµβριος Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Θ. Κουλουµπή, εκέµβριος Το σκεπτικό εδώ είναι ότι οι δηµοκρατίες διαλέγουν σπανιότερα τoν πόλεµο για την επίλυση των διαφορών τους, βλέπε επίσης το άρθρο του κ. Θ. Κουλουµπή, op. cit., 3 Φεβρουαρίου Θεοδωρόπουλος Β.-Λαγάκος Ε.-Παπούλιας Γ.-Τζούνης Ι., op. cit., σελ Καζάκος Π.-Λιαργκόβας Π., Η Ελληνοτουρκική Οικονοµική Συνεργασία, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, 1997, σελ Για µια ανάλυση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου του Ελσίνκι (10-11 εκεµβρίου 1999) και των υποχρεώσεων που προκύπτουν από την εταιρική σχέση της Τουρκίας µε την Ε.Ε., βλέπε: Tsakonas P., Turkey Post-Helsinki Turbulence: Implications for Greece and the Cyprus Issue, Turkish Studies, vol. 2, n. 2, Autumn 2001, σελ Αυτή η ελπίδα βασίζεται στη νεολειτουργική θεωρία της «εκχείλισης» (spill-over effect) και της απογείωσης (take-off), βλέπε: Μαριάς Ν., op. cit., σελ και

8 αποτέλεσµα ενός «ανεδαφικού υπερπατριωτισµού» και βασιζόταν σε µάλλον σχηµατικές υποθέσεις για το διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον και για την ελληνική θέση στον κόσµο 40. Σηµαντικό εµπόδιο πάντως, για την ανάπτυξη των ελληνοτουρκικών και ευρωτουρκικών σχέσεων εξακολουθεί να είναι η επίλυση του κυπριακού προβλήµατος. Λαµβάνοντας υπόψη τις σηµερινές περιστάσεις, η καλύτερη λύση για την Κύπρο θα ήταν µια διζωνική και δικοινοτική οµοσπονδία µε αντάλλαγµα την επιστροφή µερικών εδαφών στην ελληνοκυπριακή πλευρά - σύµφωνα µε τις διακοινοτικές συµφωνίες του 1977 και του και η αποστρατικοποίηση της Μεγαλονήσου µε ταυτόχρονη ανάθεση της αστυνόµευσης της σε ειρηνευτικές δυνάµεις του ΟΗΕ ή του ΝΑΤΟ ή σε ευρωπαϊκές δυνάµεις 41. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Κύπρου δηµιουργεί κίνητρα για µια λύση στο Κυπριακό και η ένταξη θα αποτελέσει εγγύηση για τη λειτουργικότητα και βιωσιµότητα της. Σε ορισµένους από τους Ευρωκεντρικούς διαφαίνεται η ελπίδα ότι, αργά ή γρήγορα, στην ενωµένη Ευρώπη δεν θα έχουν µεγάλη σηµασία τα εσωτερικά σύνορα και τα δικαιώµατα όλων των πολιτών της Ένωσης θα είναι ίσα και εξασφαλισµένα. Έτσι και το εσωτερικό σύνορο της επανενωµένης Κύπρου θα έχει µικρότερη ως ελάχιστη πολιτική σηµασία. Αξίζει ίσως να διευκρινιστεί ότι οι σχολές θεωρούν την ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας ως µονόδροµο. Έχουν κατανοήσει και οι δύο, πως µια µικρή χώρα σαν την Ελλάδα δεν µπορεί να διαδραµατίσει αξιόλογο ρόλο εκτός της Ένωσης. Αυτό που διαφέρει - όπως είδαµε - αφορά την τακτική που η χώρα καλείται να ακολουθήσει στα πλαίσια της ΕΕ καθώς και οι πεποιθήσεις για το µέλλον της Ευρώπης. Οι Ελληνοκεντρικοί επιθυµούν µια «πλουραλιστική Ευρώπη ισότιµων µελών» και υποστηρίζουν πως ακόµα και εάν η ΚΕΠΠΑ αναπτυχθεί κάποτε σε µια αξιόπιστη ευρωπαϊκή συµµαχία, αυτή «θα επενεργεί ενισχυτικά και όχι εγγυητικά» για την ελληνική ασφάλεια 42. Οι Ευρωκεντρικοί επιθυµούν µια πιο προωθηµένη µορφή οµοσπονδιακής Ευρώπης, µε επικράτηση των θεσµών επί των Κρατών, και πιστεύουν πως η ΚΕΠΠΑ εξελίσσεται σταδιακά σε ένα µηχανισµό συλλογικής ασφάλειας ανάµεσα στα µέλη της 43. Έχοντας ολοκληρώσει την παρουσίαση των δύο σχολών σε σχέση µε τα εθνικά θέµατα, θα θέλαµε να παρατηρήσουµε πως και στην ευρωκεντρική σχολή υπάρχουν στοιχεία νεο-ρεαλισµού. Στην Ελλάδα, όµως, η µακροχρόνια κυριαρχία της κλασικής ρεαλιστικής προσέγγισης και τώρα της νεο-λειτουργικής προσέγγισης φαίνεται να άφησε ελάχιστο χώρο σε τέτοιου είδους αναλύσεις. Υπάρχουν ορισµένοι αναλυτές στην ελληνική βιβλιογραφία, κυρίως νεαροί µε σπουδές στο εξωτερικό, που χρησιµοποιώντας τα αναλυτικά εργαλεία του νεο-ρεαλισµού, φτάνουν σε συµπεράσµατα κοντά στις ευρωκεντρικές θέσεις τόσο σε ότι αφορά τη στρατηγική της Ελλάδας στα Βαλκάνια όσο - αν και µε περισσότερες επιφυλάξεις - και στο 40 Βλέπε: Καζάκος Π., «Υψηλή Πολιτική» και Εσωτερική Παράγοντες στις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, ιδιαίτερα σελ Βλέπε, για παράδειγµα: Couloumbis Th., Greek-Turkish Relations in a European Setting, Turkish Area Studies, n. 53, November 2001, σελ και, του ίδιου, Κυπριακό, op. cit., σελ Υπάρχει όµως και η άποψη ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να αποκλείει µια λύση, µε τα παραπάνω εδαφικά ανταλλάγµατα, που θα άφηνε τους Τουρκοκυπρίους στη µοίρα τους, γιατί ίσως αυτή να είναι και η µόνη βιώσιµη λύση του Κυπριακού, βλέπε: Θεοδωρόπουλος Β.-Λαγάκος Ε.-Παπαύλιας Γ.-Τζούνης Ι., op. cit., σελ Βλέπε: Ήφαιστος Π., Η Πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι Επιπτώσεις στην Ελληνική Εξωτερική Πολιτική, στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), op. cit., Βλέπε: Ιωακειµίδης Κ. Π., Το Μέλλον της Ευρώπης, op. cit., σελ

9 Αιγαίο 44. Τέτοιου είδους προσπάθειες, που θεωρούµε ότι τοποθετούνται κάπου στη µέση του διπολικού µας σχήµατος, θέτουν το ερώτηµα: Μήπως υπάρχει µια στρέβλωση στο τρόπο που αντιλαµβάνονται ορισµένοι τις διεθνείς σχέσεις στην Ελλάδα; Ένας Έλληνας αναλυτής παρατηρεί: «Βασικά µεθοδολογικά εργαλεία και ανάλυσης αγνοούνται από το µεγαλύτερο µέρος της διεθνολογικής κοινότητας. [ ] Η νοµική και η ιστορική προσέγγιση κυριάρχησαν στη χώρα µας και υποσκέλισαν προσπάθειες θεωρητικού προβληµατισµού και παρακολούθησης του σύγχρονου θεωρητικού διαλόγου που λαµβάνει χώρα παγκοσµίως» 45. Το ερώτηµα αυτό σε συνδυασµό µε τις παραπάνω παρατηρήσεις θα έπρεπε ίσως να απασχολήσει την ελληνική διεθνολογική κοινότητα. Σχολές Σκέψης και ιαµόρφωση της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής Ας περάσουµε να δούµε τώρα πώς και κατά πόσο οι σχολές αυτές επηρέασαν την διαµόρφωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. ιακεκριµένα µέλη των σχολών αυτών, κυρίως ακαδηµαϊκοί, δηµοσιογράφοι και επί τιµή διπλωµάτες, προσπάθησαν να επηρεάσουν τις επιλογές εξωτερικής πολιτικής, αξιοποιώντας τις προσωπικές τους σχέσεις µε πολιτικούς (µερικές φορές εκλαµβάνοντας και το ρόλο του προσωπικού συµβούλου) και συµµετέχοντας σε θεσµοθετηµένα όργανα του ΥΠΕΞ όπως η Επιτροπή Προγραµµατισµού της Υπηρεσίας Ενηµέρωσης που λειτούργησε στη περίοδο , η Επιτροπή Πολιτικού Σχεδιασµού στην περίοδο Ιούλιος 1991-τέλη 1992, και το Επιστηµονικό Συµβούλιο που λειτουργεί από τον Απρίλιο Στα πλαίσια της Επιτροπής Προγραµµατισµού της Υπηρεσίας Ενηµέρωσης διαφαίνεται πως οι Ευρωκεντρικοί άρχισαν να ασκούν κάποια επιρροή στο επικοινωνιακό πεδίο. Με την έννοια ότι τους δόθηκε η ευκαιρία να συµβάλλουν στην αλλαγή της µορφής του περιοδικού «Αθηνά» που εξέδιδε η επιτροπή, προσδίδοντας του ευρωπαϊκό προσανατολισµό 47. Όσον αφορά στην Επιτροπή Πολιτικού Σχεδιασµού, η εµπειρία από τη λειτουργία αυτού του οργάνου υπήρξε κατά γενική οµολογία απογοητευτική 48. Αυτό κατά ένα µέρος οφείλεται στη διαµάχη που ξέσπασε ανάµεσα στις δύο σχολές γύρω από το θέµα της κρίσης στον Κόλπο 49 και κυρίως, γύρω από το θέµα της αντιµετώπισης του ζητήµατος των Σκοπίων Βλέπε, για παράδειγµα: Fakiolas E., Greece in the New Balkans: A Neo-Realist Approach, European Security, vol. 6, n. 4, Winter 1997, σελ και Tsakonas P., Turkey Post-Helsinki Turbulence: Implications for Greece and the Cyprus Issue, Turkish Studies, vol. 2, n. 2, Autumn 2001, σελ Βλέπε: Τσάκωνας Π. στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ Βλέπε: Κώνστας., Ελληνική, op. cit., σελ. 76-επ.. 47 Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Θεόδωρο Κουλουµπή, εκέµβριος Για µερικές µαρτυρίες, βλέπε τις συµβολές του Ε. Μεγαλοκονόµου και του Α. Πλατία στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), Ελληνική Εξωτερική Πολιτική: Εσωτερικές και ιεθνείς Παράµετροι, Αθήνα, εκδ. Οδυσσέας, 1994, σελ , καθώς και την µαρτυρία του Θ. Κουλουµπή σε προσωπική συνέντευξη, εκέµβριος Για την συζήτηση σε σχέση µε τον Πόλεµο στον Κόλπο, βλέπε την συλλογή άρθρων στο ιεθνές ίκαιο και ιεθνής Πολιτική, τ , σελ. 221-επ.. 50 Σε γενικές γραµµές, οι Ελληνοκεντρικοί υποστήριξαν πως οι εξελίξεις στη διεθνή σκηνή ενδυνάµωσαν την αναρχία του διεθνούς συστήµατος. Η βαλκανική ρευστότητα αποτελούσε για αυτούς έµπρακτη απόδειξη και υποστήριζαν πως η Ελλάδα θα έπρεπε να αυξήσει τους εξοπλισµούς και να αναζητήσει συµµάχους στο βορρά. Ενώ, η αδιάλλακτη συµπεριφορά στο Μακεδονικό µάλλον οφειλόταν στη ρεαλιστική λογική ότι ο ισχυρός, σε αυτή την περίπτωση η Ελλάδα, επιβάλει την θέληση του στον αδύνατο, δηλαδή τα Σκόπια. Οι Ευρωκεντρικοί αντίθετα θεωρούσαν πως η χώρα θα έπρεπε να στηριχθεί περισσότερο στο πλεονέκτηµα που της προσέφερε η σχετική οικονοµική υπεροχή απέναντι στους γειτόνες της και να χειριστεί την κατάσταση µέσα από το πρίσµα των διεθνών 9

10 Στο τέλος η διαµάχη των σχολών µετατράπηκε σε δηµόσιο πολιτικό διάλογο εξαιτίας του λόγου και αντίλογου των δύο σχολών στα µέσα µαζικής ενηµέρωσης και της άποψης ότι είναι ίσως πιο αποτελεσµατικός «ο απευθείας επηρεασµός µιας Κοινωνίας των Πολιτών παρά το ψιθύρισµα συµβουλών στο αυτί κάποιου υπουργού» 51. Έτσι, αναπόφευκτα η συζήτηση ξέφυγε από τις παραπάνω επιστηµονικά θεµελιωµένες θέσεις και πήρε πολιτικούς τόνους, από τους οποίους δεν έλειψαν και µαξιµαλιστικές απόψεις και από τις δύο πλευρές 52. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε διάσπαση των διεθνών σπουδών στην Ελλάδα 53 και στην επιδείνωση της εικόνας του κλάδου στα µάτια της πολιτικής ηγεσίας. Ωστόσο, εκτός από αυτή τη σαφώς αρνητική εξέλιξη, η δηµόσια αντιπαράθεση των σχολών οδήγησε σε ένα πλουραλισµό θέσεων και σε µία δηµιουργική αυτοκριτική που συνθέτουν την εικόνα µιας υγιούς δηµοκρατίας. Σ αυτό το πλαίσιο, αξιοσηµείωτο είναι πως οι δύο σχολές δεν ταυτίστηκαν µε κάποιο συγκεκριµένο πολιτικό κόµµα, αλλά υπάρχουν πολιτικοί και στα δύο κυρίαρχα κόµµατα (Ν και ΠΑΣΟΚ) που υποστηρίζουν τις θέσεις αµφότερων των σχολών. Σηµαντικότερο ρόλο στην προσπάθεια επηρεασµού του σχεδιασµού της εξωτερικής πολιτικής διαδραµατίζουν σήµερα ορισµένα κέντρα ερευνών 54, κυρίως το Ελληνικό Ίδρυµα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ), το Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ), το Ινστιτούτο ιεθνών Σχέσεων (Ι. Ι.Σ) και το Ίδρυµα Αµυντικών Αναλύσεων (Ι.Α.Α.), που λειτουργούν ως «δεξαµενές σκέψης» οργανισµών (ΝΑΤΟ, ΕΕ, ΕΕ). Γενικότερα, βλ.επε: Κουλουµπής Θ.-Ντάλης Σ., Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα: Εθνοκεντρισµός ή Ευρωκεντρισµός, Αθήνα, Παπαζήσης, 1997, ιδιαίτερα σελ Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Θ. Κουλουµπή, εκέµβριος εν θεωρούµε αναγκαίο να µπούµε στη θεµατική των αλληλοκατηγοριών, που υπήρξαν ως αποτέλεσµα πιο εθνικιστικών και πιο φιλελεύθερων απόψεων που προωθήθηκαν σε αυτό το πολιτικό επίπεδο. Θα έπρεπε, ίσως, να επισηµάνουµε ότι από αυτή την αντιπαράθεση διαφαίνεται η ύπαρξη µίας τρίτης σχολής, αυτή του φιλελευθερισµού (ή, αν θέλετε, του άκαµπτου φιλελευθερισµού). Αυτή η σχολή αµφισβητεί την τουρκική απειλή και θεωρεί ότι η ελληνοτουρκική αντιπαλότητα είναι αποτέλεσµα κυρίως της λανθασµένης αντίληψης που έχει ο ένας λαός για τον άλλο. Ελλάδα και Τουρκία θα πρέπει να διαπαιδαγωγηθούν για την διατήρηση της ειρήνης και την εξεύρεση µιας ειρηνικής και δίκαιης λύσης των διαφορών τους µε βάση το κοινό συµφέρον. Αυτή η λύση µπορεί να υπάρξει µε διαπραγµάτευση του συνόλου των ελληνοτουρκικών προβληµάτων στο Αιγαίο σαν πακέτο, εντός ή εκτός του πλαισίου της ΕΕ. Κατά την άποψή µας, παρά τη σηµασία των αντιλήψεων στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, αυτές οι θέσεις έχουν σήµερα πολύ µικρή απήχηση στην ελληνική κοινή γνώµη και στο πολιτικό κόσµο της Ελλάδας, γι αυτό το λόγο δεν προχωρήσαµε στη περαιτέρω ανάλυση τους. Για ένα παράδειγµα ακαδηµαϊκού συγγράµµατος που υποστηρίζει τέτοιου είδους θέσεις, βλέπε: Ηρακλείδης Α., op. cit., δεύτερο µέρος του τόµου. Βλέπε, επίσης τη συµβολή του ίδιου συγγραφέα, καθώς και τα συµπεράσµατα σε εκείνη του Χ. Φραγκονικολόπουλου, στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ και Γενικότερα, βλέπε: Ηρακλείδης Α.-Κωστάκος Γ.-Φραγκονικολόπουλος Χ., ιεθνείς ιενέξεις, Αντιµετώπιση και Επίλυση: Στοιχεία Θεωρίας και Πράξεις, Αθήνα, Ι. Σιδέρης, Ενδιαφέρουσα παρενέργεια αυτής της διαµάχης είναι πως ορισµένοι από τους Έλληνες αναλυτές αυτοχαρακτηρίζονται ως νεο-ρεαλιστές (ή µήπως και ως ήπιοι ρεαλιστές;) για να αποφύγουν το «στιγµατισµό» τους ως εθνικιστές ή ιδεαλιστές. 53 Αυτή η διάσπαση προκάλεσε και το διαχωρισµό των πανεπιστηµιακών τµηµάτων και των ερευνητικών κέντρων της πρωτεύουσας, βλέπε: Κώνστας., Ελληνική και Ευρωπαϊκή Πολιτική , op. cit., σελ Βλέπε, Κώνστας., Ελληνική, op. cit., σελ Τα κέντρα αυτά παρουσιάζουν και αυτόνοµες προτάσεις σε διάφορους χρήστες στην Ελλάδα και το Εξωτερικό. 10

11 (think-tanks) και που αναλαµβάνουν ειδικές µελέτες κατόπιν πρότασης που υποβάλλουν στο ΥΠΕΞ ή στο Υπουργείου Άµυνας 55. Παρόλα αυτά και εδώ εκφράζεται το παράπονο πως συχνά οι µελέτες παραµένουν ανεκµετάλλευτες σε κάποιο ράφι των υπουργείων. Η µελέτη της διαµόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής µιας χώρας είναι µια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση και ο ξένος παρατηρητής, µε την ελλιπή γνώση που µπορεί να έχει για τους µηχανισµούς λήψης αποφάσεων στο ΥΠΕΞ, µπορεί εύκολα να περιπέσει σε σφάλµατα και να πιστέψει ότι αυτές οι σχολές επηρεάζουν άµεσα τις τελικές αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής. Η θεωρία διαφέρει από την πραγµατική διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής και συχνά χρησιµοποιείται εκ των υστέρων για να «νοµιµοποιήσει» τις πολιτικές επιλογές. Όπως προκύπτει από έρευνα έλληνα πολιτικού επιστήµονα, υπάρχει ελλιπής σχεδιασµός πολιτικής στο ΥΠΕΞ και η εξωτερική πολιτική διαµορφώνεται κυρίως από προσωπικότητες υψηλού επιπέδου (υπουργός των Εξωτερικών και/ή πρωθυπουργός) που επηρεάζονται πρωτίστως από τις πολιτικές τους προτιµήσεις και φιλοδοξίες, τον κοινωνικό τους περίγυρο και την ανάγκη να εξασφαλίσουν ψήφους για το κόµµα τους και τον εαυτό τους 56. Το γεγονός αυτό ωθεί στο να γίνεται η διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής µέρος της διακοµµατικής διαµάχης, αλλά και του εσωκοµµατικού ανταγωνισµού για την εξουσία. Αυτή η λαϊκίστικη συνήθεια στερεί την ελληνική εξωτερική πολιτική από συνέπεια και συνέχεια και συχνά την αυτοπαγιδεύει στο πολιτικό κόστος που προκύπτει από αντίθετες επιλογές προς την κοινή γνώµη 57. Χάνεται, έτσι, και το πλεονέκτηµα των τακτικών ελιγµών, οι οποίοι θα µπορούσαν να διορθώσουν τυχόν λάθη και να οδηγήσουν σε έναν αξιοπρεπή συµβιβασµό 58. Σε ένα δηµοκρατικό πολίτευµα βέβαια, η πολιτική ηγεσία δεν µπορεί παρά να λαµβάνει υπόψη της την κοινή γνώµη και να επιδιώκει να εξασφαλίζει την υποστήριξή της, όµως η εξωτερική πολιτική µιας χώρας δεν πρέπει να επηρεάζεται από συναισθηµατικές εξάρσεις που αντιβαίνουν στο γενικότερο εθνικό της συµφέρον. Σε αυτό το πλαίσιο, θα συµπεραίναµε πως περισσότερη δυνατότητα να επηρεάσουν τις πολιτικές αποφάσεις φαίνεται να έχουν τα πρόσωπα που βρίσκονται στον στενό κύκλο του υπουργού (είτε ως προσωπικοί σύµβουλοι είτε όχι) και, κυρίως, τα πρόσωπα που καταφέρνουν να αναλάβουν υπεύθυνες θέσεις στο Υπουργείο Εξωτερικών ή σε διεθνής θεσµούς. Πρόσωπα που όµως συχνά χάνουν το ρόλο τους µε την αλλαγή του υπουργού ή την αλλαγή Κυβέρνησης. Γενικότερα πάντως, η επιρροή των δύο σχολών περιορίζεται κυρίως στο επικοινωνιακό πεδίο. 56 Βλέπε: Ioakimidis C. P., The Model of Foreign Policy-Making in Greece: Personalities versus Institutions, in Stavrides S.-Couloumbis Th.-Veremis Th.-Waites N. (ed.), The Foreign Policies of the European Union s Mediterranean States and Applicant Countries in the 1990s, London, Macmillan Press, 1999, p Γενικότερα για την θεσµική διάσταση της εξωτερικής πολιτικής, βλέπε: Στοφορόπουλος Θ.-Μακρυδηµήτρης Α, Το Σύστηµα της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής:Η Θεσµική διάσταση, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για τον ρόλο του ελληνικού πολιτικού συστήµατος και των Μέσων Μαζικής Ενηµέρωσης σε αυτή την εξέλιξη, βλέπε: Φραγκονικολόπουλος Χ., op. cit., σελ Ο κ. Π. Ιωακειµίδης γράφει ότι η διεθνής αποµόνωση που συνεπάγεται αυτή η πορεία, συχνά αντίθετη και µε τα εθνικά συµφέροντα (πολιτικά και οικονοµικά) της χώρας, πολλές φορές υποχρεώνει την Ελλάδα να δεχτεί συµβιβασµούς σε χαµηλότερο παρονοµαστή απ ότι θα µπορούσε να είχε κάνει αν τον επιδίωκε πριν από την αποµόνωση της. Το παράδειγµα του συγγραφέα βασίζεται στην υπόθεση των Σκοπίων, βλέπε: Ioakimidis C. P., The Model of Foreign Policy-Making in Greece..., op. cit., σελ Όσον αφορά στην υπόθεση των Σκοπίων, ενδιαφέρον είναι να δει κανείς τις παρατηρήσεις του πρέσβη επί τιµή Γ. Σέκερη που βασίζονται στη ρεαλιστική θεωρία, βλέπε: Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ

12 Σκέψεις για την Αλλαγή Προσέγγισης της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής Η συζήτηση που δηµιουργήθηκε γύρω από τη δηµόσια αντιπαράθεση των σχολών βοήθησε, ως ένα σηµείο, στην προετοιµασία της κοινής γνώµης για την επερχόµενη αλλαγή συµπεριφοράς της Ελλάδας απέναντι στους γείτονες της, όµως τα πραγµατικά αίτια της αλλαγής θα πρέπει να αναζητηθούν σε πιο πρακτικά κίνητρα. Χωρίς να επιδιώκουµε να εξαντλήσουµε εδώ το θέµα, θα θέλαµε να παραθέσουµε συνοπτικά ορισµένες παρατηρήσεις. Η Ελλάδα στην αρχή της δεκαετίας του 90 βρέθηκε αποµονωµένη στον ευρωπαϊκό και στο διεθνή χώρο εξαιτίας της βαλκανικής πολιτικής της που κινήθηκε σε διαφορετική πορεία σε σχέση µε τα ευρωπαϊκά και αµερικανικά συµφέροντα στην περιοχή. Εκτός από τις µεγάλες πιέσεις που δέχτηκε από το εξωτερικό, η τότε πολιτική της αντιµετώπισε και τα εσωτερικά οικονοµικά συµφέροντα της χώρας, τα οποία προχώρησαν σε επενδύσεις στην περιοχή των Βαλκανίων παραβιάζοντας ακόµα και το εµπάργκο κατά των Σκοπίων 59. Αυτές οι πιέσεις σε συνδυασµό µε τις ανησυχίες που προκαλούσε η προσπάθεια της Τουρκίας να εκµεταλλευτεί την ελληνική αποµόνωση, έπεισαν την Αθήνα να χαµηλώσει τους τόνους απέναντι στους βόρειους γείτονες της και οδήγησαν στην άρση του εµπάργκο κατά της FYROM. Χάρη στη Μεταβατική Συµφωνία της Νέας Υόρκης του Σεπτέµβρη του , η Ελλάδα κατάφερε να «αποσκοπιανοποιήσει» την εξωτερική πολιτική της και να διευρύνει τους ορίζοντες της. Έτσι, η Ελλάδα είναι σήµερα ο πρώτος οικονοµικός εταίρος της ΠΓ Μ και κατέχει µεγάλο µέρος της αγοράς της Αλβανίας και της Βουλγαρίας ενώ εµφανίζεται ως σηµαντικός παράγοντας για τη σταθερότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Όσον αφορά στην Τουρκία, η αποµόνωση της Ελλάδας ήταν µάλλον λιγότερο σηµαντικός παράγοντας, γιατί αν και οι Ευρωπαίοι εταίροι επιθυµούσαν την προώθηση των ευρωτουρκικών σχέσεων µέσω της Τελωνειακής Ένωσης ΕΚ- Τουρκίας, πολλοί από αυτούς διατηρούσαν και συνεχίζουν να διατηρούν σοβαρές επιφυλάξεις για την ένταξη της Τουρκία στην Ένωση. Έτσι η Αθήνα, νωρίς το 1995, απέσυρε το βέτο της για την ΤΕ της Τουρκίας, αλλά µόνο µετά από την επιτυχή διασύνδεση µε το θέµα της έναρξης των διαπραγµατεύσεων για την ένταξη της Κύπρου. Πιο σηµαντικός φαίνεται να ήταν ο ρόλος των εσωτερικών οικονοµικών συµφερόντων. Ο επιχειρηµατικός κόσµος στην Ελλάδα είδε από την αρχή τις ευκαιρίες που προσέφερε η Τελωνειακή Ένωση της ΕΕ µε την Τουρκία. Τον Ιανουάριο του 1996, και ενώ η κρίση των Ιµίων βρισκόταν σε εξέλιξη, υπογράφηκε στην Αθήνα ένα πρωτόκολλο συνεργασίας µεταξύ Ελλήνων και Τούρκων τουριστικών πρακτόρων 61. Οι δύο συµβαλλόµενες πλευρές δεσµεύτηκαν να λάβουν µέτρα για να σταµατήσουν πράξεις που µπορούσαν να οδηγήσουν σε ένταση ανάµεσα στις χώρες τους. Έπειτα, οι Έλληνες τουριστικοί πράκτορες προχώρησαν 59 Βλέπε: Ioakimidis C. P., op. cit., σελ Για αυτή την συµφωνία, βλέπε: Ροζάκης Χ., Πολιτικές και Νοµικές ιαστάσεις της Μεταβατικής Συµφωνίας της Νέας Υόρκης µεταξύ της Ελλάδας και ΠΓ Μ, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για τις προοπτικές ανάπτυξης των οικονοµικών σχέσεων Ελλάδας-ΠΓ Μ µετά την υπογραφή της Μεταβατικής Συµφωνίας, βλέπε: Τσαρδανίδης Χ. (επιµέλεια), Οι Οικονοµικές Σχέσεις Ελλάδας-Πρώην Γιουγκοσλαβικής ηµοκρατίας της Μακεδονίας: Προοπτικές Συνεργασίας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρη, 1996, ιδιαίτερα µέρος τρίτο, σελ. 164-επ.. 61 Καθηµερινή, 9 Μαΐου

13 µέχρι και στην άσκηση πιέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών για την κατάργηση της απαιτούµενης βίζας για τους Τούρκους πολίτες που επιθυµούσαν να επισκεφτούν την Ελλάδα. Όπως παρατηρεί ο Π. Κ. Ιωακειµίδης, «ποτέ στο παρελθόν τα ελληνικά οικονοµικά συµφέροντα δεν ήταν τόσο έκδηλα σε αντίθεση µε την επίσηµη πολιτική που ακολουθούσε η χώρα σε ένα τόσο ευαίσθητο τοµέα, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις» 62. Έκτοτε, παρά το σχετικά τεταµένο κλήµα που επικράτησε µέχρι το καλοκαίρι του 1999, οι ελληνοτουρκικές εµπορικές συναλλαγές σηµείωσαν θεαµατική αύξηση προσεγγίζοντας σήµερα το επίπεδο του ενός δισεκατοµµυρίου δολαρίων από 273,8 εκατ. δολ. που ήταν το 1994, oι ελληνικές εξαγωγές προς την Τουρκία πέρασαν από εκατ. δολ. το 1994 σε 544,2 εκατ. δολ. το και εκτιµάται ότι το 2002 οι ελληνικές επενδύσεις στην Τουρκία θα φτάσουν τα 100 εκατ. δολ. 64, ποσά που λαµβάνοντας υπόψη το συνολικό µέγεθος της ελληνικής οικονοµίας κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητα µπορούν να θεωρηθούν 65. H κρίση των Ιµίων φαίνεται όµως να ήταν το σηµείο καµπής για την αλλαγή της ελληνικής στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία. Στις αρχές του 1996, όταν η Ελλάδα βρέθηκε µπροστά σε αυτό που θεωρούσε ως µία έµπρακτη απειλή κατά της εδαφικής ακεραιότητας της 66, αποδείχτηκε πως η Αθήνα δεν διέθετε µια στρατηγική που να µπορούσε να διαχειριστεί τέτοιου είδους κρίσεις χωρίς να τις κλιµακώσει και να οδηγηθεί σε γενικό πόλεµο µε την Άγκυρα, ενδεχόµενο που θα έθετε υπό σοβαρή αµφισβήτηση την προοπτική οικονοµικής και κοινωνικής σύγκλισης της χώρας µε 62 Ioakimidis C. P., op. cit., σελ Η στάση της Ελλάδας στην υπόθεση Οτζαλάν - που προκάλεσε στα τέλη του Φλεβάρη 1999 το τουρκικό µποϋκοτάζ εναντίον των ελληνικών προϊόντων και τη διακοπή της λειτουργίας του Συµβουλίου Ελληνο-Τουρκικής Επιχειρηµατικής Συνεργασίας (ΣΕΤΕΣ) που λειτουργούσε από τον καιρό του πρώτου Νταβός (1988) - έδειξε πως µέρος της πολιτικής ηγεσίας εξακολουθούσε να κινείται σε αντίθετη πορεία σε σχέση µε τα οικονοµικά συµφέροντα της χώρας. Το ΣΕΤΕΣ επαναλειτούργησε από τις 2 Σεπτεµβρίου 1999 και, µέσα στο φιλικό κλήµα που επικράτησε από τότε, το Φεβρουάριο 2001 ιδρύθηκε και Ελληνο-Τουρκικό Επιµελητήριο. Βλέπε: Τσαρδανίδης Χ., Οι Ελληνο-Τουρκικές Οικονοµικές Σχέσεις, στο Ανασκόπηση Αµυντικής & Εξωτερικής Πολιτικής 2000/ΕΛΙΑΜΕΠ, Οι Ελληνο-τουρκικές Σχέσεις , Αθήνα, Παρατηρητής, 2000, σελ. 408 και Βερβερίδου Μ., Η Ελληνο-τουρκική Οικονοµική Συνεργασία: Προβλήµατα και Προοπτικές, στο Αγορά Χωρίς Σύνορα, τόµος 7, Τέυχος 1, Ιούνιος-Αύγουστος 2001, σελ Για πιο αναλυτικά στοιχεία για τις οικονοµικές σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, βλέπε: Βερβερίδου Μ., Η Ελληνο-τουρκική Οικονοµική Συνεργασία: Προβλήµατα και Προοπτικές, στο Αγορά Χωρίς Σύνορα, τόµος 7, Τέυχος 1, Ιούνιος-Αύγουστος 2001, πίνακας 1, σελ. 7. Το ύψος των εξαγωγών µειώθηκε δραστικά κατά τη διάρκεια του 2001 εξαιτίας της βαριάς οικονοµικής κρίσης της Τουρκίας, βλέπε: Το Βήµα, 4 Νοεµβρίου 2001 και Η Ναυτεµπορική, 7 Νοεµβρίου Εχπρες, 14 Μαρτίου Βέβαια δεν είναι ακόµα ξεκάθαρο ποια είναι η σχέση µεταξύ οικονοµίας και πολιτικής, αν δηλαδή οι οικονοµικές σχέσεις ακολουθούν τις πολιτικές ή το αντίστροφο. Για την ελληνο-τουρκική συνεργασία γενικότερα, βλέπε τις συµβολές των Βιδάλη Ε., Κουτσίκου Π., Καραφωτάκη Ε., Μυριάνθη Μ. και Τσαρδανίδη Χ. στο Ανασκόπηση Αµυντικής & Εξωτερικής Πολιτικής 2000/ΕΛΙΑΜΕΠ, Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις , Αθήνα, Παρατηρητής, 2000, σελ. 373-επ.. Βλέπε, επίσης, Λιαργκόβας Π., Η Τουρκική Οικονοµία και οι Προοπτικές Ελληνο-τουρκικής Οικονοµικής Συνεργασίας, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, op. cit., σελ. 231-επ., και Βερβερίδου Μ., Η Ελληνο-τουρκική Οικονοµική Συνεργασία: Προβλήµατα και Προοπτικές, στο Αγορά Χωρίς Σύνορα, τόµος 7, Τέυχος 1, Ιούνιος-Αύγουστος 2001, σελ Ο καθ. Χ. Γιαλλουρίδης, στις παραδόσεις του και στην προσωπική συνέντευξή µας, υποστήριξε πως η διαχείριση αυτής της κρίσης αποτέλεσε την αποτυχία της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής στον αιγιακό χώρο, ενώ η κρίση των Στροβιλίων, το καλοκαίρι του 2000, απετέλεσε την αποτυχία της και στη Κύπρο. Κατά την άποψη µας η συµπεριφορά της ελληνικής πλευράς στο επεισόδιο των Στροβιλίων είναι ενδεικτική της σύµπλευσης Αθηνών και Λευκωσίας στη νέα στρατηγική που χαράχτηκε από το 1996 και έπειτα. Βλέπε, επίσης: Tziampiris A., Towards an Endgame for the Cyprus Issue? Cyprus in the Aftermath of the Helsinki European Council, Etudes Helleniques/Hellenic Studies (University of Quebec/Canada), vol. 9, n. 1, Printemps/Spring

14 τους υπόλοιπους κοινοτικούς εταίρους της. Η αµερικανική επέµβαση στην κρίση ήταν σηµαντική - και, κατά την άποψη µας, ήρθε ως «µάνα εξ ουρανού» για την ελληνική πολιτική ηγεσία από τη στιγµή που έθετε ως προϋπόθεση τη µη χρήση στρατιωτικής βίας για την επίλυση της διαφοράς 67. Η επέµβαση αυτή οδήγησε τελικά σε ένα συµβιβασµό που, αν και δυσµενέστερος για την ελληνική πλευρά, διαφύλαξε την ειρήνη στο Αιγαίο και επέτρεψε στην κυβέρνηση Σηµίτη και στον ελληνικό λαό να επιτύχουν το στρατηγικό στόχο της ένταξης της χώρας στην ΟΝΕ. Εκεί που θέλουµε να καταλήξουµε είναι πως η ελληνική πλευρά από το 1996 και έπειτα αρχίζει να χαµηλώνει τους τόνους 68, αν και δεν έλειψαν ορισµένα παρατράγουδα (S-300, υπόθεση Οτζαλάν), και όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν (1999: διπλωµατία των σεισµών) ξεκινάει ένα διάλογο µε την τουρκική πλευρά µε σκοπό, όχι µόνο να διαχειριστεί, αλλά κυρίως να αποφύγει κρίσεις και θερµά επεισόδια τόσο στο Αιγαίο όσο και στη Κύπρο. Σε αυτή την εξέλιξη συνέβαλε και η συµπεριφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης µετά την κρίση των Ιµίων. Η ιταλική προεδρία συνέστησε στις δύο αντιµαχόµενες πλευρές να δήξουν µετριοπάθεια και να αποφύγουν κάθε ενέργεια και δήλωση που θα µπορούσε να εντείνει την κατάσταση και εξέφρασε την πεποίθηση ότι η ελληνοτουρκική διαφορά θα µπορούσε να βρει λύση σε νοµικό επίπεδο, είτε σε διαιτητικό δικαστήριο είτε στο διεθνές δικαστήριο της Χάγης 69. Κατόπιν, στα πλαίσια της επικείµενης διεύρυνσης, τα όργανα της ΕΕ ήταν πιο σαφή όταν - πρώτα µε την έκθεση της Επιτροπής «Ατζέντα Για µία ισχυρότερη και ευρύτερη Ευρώπη» 70 που καταρτίστηκε στις 15 Ιουλίου 1997 και έπειτα µε τα Συµπεράσµατα του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου στο Ελσίνκι του εκέµβρη του υπέδειξαν το της Χάγης ως το καταλληλότερο µέσο διευθέτησης των διασυνοριακών διαφορών των υποψήφιών για ένταξη χωρών 71, γεγονός που ανταποκρίνεται στην πάγια θέση της Ελλάδας να δίνει νοµική διάσταση στα ελληνοτουρκικά προβλήµατα του Αιγαίου. 67 Για µια ανάλυση των γεγονότων και της σηµασίας της αµερικάνικής επέµβασης στη κρίση, βλέπε: Μαυρίδης Π.-Φακιολάς Ε., Στρατηγική ιαχείρισης Κρίσης και η Ελληνοτουρκική Αντιπαράθεση: η Περίπτωση των Ιµίων, στο Γιαλλουρίδης Κ. Χρ.-Τσάκωνας Ι. Π., Ελλάδα και Τουρκία µετά το Τέλος του Ψυχρού Πολέµου, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Γενικότερα, βλεπε: Alifantis S., Greek National Defense in the Aftermath of the Imια Crisis: The Concept of Flexible Retaliation, στο Yiallurides K. Ch.-Tsakonas J. P. (edited by), Greece and Turkey after the End of the Cold War, New York-Athens, Aristide D. Caratsas, 2001, σελ , και Κούρκουλας Α., Ίµια, Κριτική Προσέγγιση του Τουρκικού Παράγοντα, Αθήνα, Εκδ. Ι. Σιδέρης, Ενδεικτικό είναι πως µόλις λίγο καιρό µετά την κρίση στα Ίµια, ο Πρωθυπουργός Κ. Σηµίτης αρχίζει να ανταποκρίνεται θετικά στα τουρκικά ανοίγµατα για διάλογο Βλέπε: Briefing, Issue 1087, April 15, 1996, pag. 5 και πως στις 27 Απριλίου, µετά τη συνάντηση του Έλληνα Υπουργού Θ. Πάγκαλου µε τον Τούρκο οµόλογο του Ε. Γκιονενσάι στο Βουκουρέστι, οι δύο υπουργοί συµφωνούν να συνεχίσουν τις συναντήσεις τους και στο µέλλον, Βλέπε: ΑΠΕ, 28 Απριλίου ΑΠΕ, 8 Φεβρουαρίου Ειδικότερα, βλέπε: Περράκης Σ., Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Κρίση των Ίµια, στο Οι Ηµερίδες του ΙΣΤΑΜΕ, Αθήνα, ΙΣΤΑΜΕ, Απρίλιος-Ιούλιος 1997, σελ COM (97) 2000 τελικό. Για µια περίληψη, βλέπε: Σπυρόπουλος Γ., Η Νέα ιεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Agenda 2000: Η Ένταξη της Κύπρου, Λευκωσία, Πρακτικά Συνεδρίου ΕΚΕΜ, 12 Μαρτίου 1998, σελ Όµως - όπως υπενθυµίζει ο κ. Σ. Περράκης σε πρόσφατο άρθρο του - παρά το πολιτικό βάρος τους, από τα συµπεράσµατα του Ελσίνκι δεν προκύπτει καµιά νοµική δέσµευση της Τουρκίας για προσφυγή στο της Χάγης ύστερα από την εξάντληση των όποιων προσπαθειών για επίλυση των µεθοριακών διαφορών µε την Ελλάδα. Για αυτή την προσφυγή απαιτείται η αναγνώριση της δικαιοδοσίας του, είτε µε µονοµερή δήλωση είτε µε συνυποσχετικό. Η Ελλάδα προσέφυγε σε «διερευνητικό» διάλογο µε την Τουρκία µε σκοπό να συνταχθεί ένα συνυποσχετικό για το θέµα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας. Βλέπε, Περράκης Σ., Ο Νέος Ελληνοτουρκικός «διερευνητικός» διάλογος: Αυθεντική Βούληση για Επίλυση ιµερών ιαφορών ή Απλή Άσκηση Προσοµοίωσης;, Κοσµογραφία, τ. 2, 2002, σελ

15 Η συµφωνία του Ελσίνκι είναι ένα στοιχείο που ενδυνάµωσε την ήδη προδιαγραφόµενη πορεία προς την ελληνοτουρκική επαναπροσέγγιση. Στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο η ελληνική κυβέρνηση κατάφερε να αποσυνδέσει το θέµα της επίλυσης του πολιτικού προβλήµατος της Κύπρου από την απόφαση για την ένταξη της Κυπριακής ηµοκρατίας στην Ένωση. To Ελσίνκι και η εταιρική σχέση της Τουρκίας µπορεί να προσέδωσαν στην Άγκυρα τον ευρωπαϊκό προσανατολισµό που τόσο πολύ επιθυµούσε, όµως παράλληλα την υποχρέωσαν να διεξάγει το διάλογο µε την Αθήνα σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο όπου η τελευταία έχει σαφές διαπραγµατευτικό πλεονέκτηµα. Τα πολιτικά κριτήρια 72 που τέθηκαν για την έναρξη διαπραγµατεύσεων για την ένταξη της Τουρκίας δικαιώνουν σε µεγάλο βαθµό τη πολιτική που ακολούθησε η Ελλάδα στις Βρυξέλλες από το 1985 και έτσι δεν υπήρχε πλέον λόγος να εµφανίζεται η Αθήνα ως το βασικό εµπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Πέρα από τις ελπίδες και τις πραγµατικές προοπτικές για ένα «ιστορικό ελληνοτουρκικό συµβιβασµό», ο διάλογος από µόνος του αποτελεί µια ελληνική επιτυχία, αφού επιτρέπει στην Ελλάδα να εµφανίζεται ως µία δηµοκρατική ευρωπαϊκή χώρα που προσπαθεί να επιλύσει µε ειρηνικό τρόπο τα προβλήµατα που αντιµετωπίζει απέναντι σε µια στρατοκρατική και επιθετική Τουρκία. Με αυτό τον τρόπο η ελληνική πλευρά «ποντάρισε» στο ευρωπαϊκό χαρτί - και την εξωτερική εξισορρόπηση που της προσφέρει - µε σκοπό να µπορέσει να εξισορροπήσει καλύτερα την σχετική στρατιωτική υπεροχή της Τουρκίας 73. Όσο η ελληνική πλευρά συνεχίζει το διάλογο στο Αιγαίο και στην Κύπρο θα είναι πιο δύσκολο για τη Τουρκία να προβεί χωρίς κόστος σε επιθετικές ενέργειες και θα αποτελέσει µεγάλη επιτυχία του διαλόγου και της ελληνικής στρατηγικής αν επιτευχθεί η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ χωρίς να µπορέσει η Άγκυρα να πραγµατοποιήσει τις απειλές της. Από τις παραπάνω παρατηρήσεις φτάνουµε στο συµπέρασµα πως η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας άρχισε να εγκαταλείπει την λογική της καθαρά γεωπολιτικής θεώρησης και να υιοθετεί τη λογική της γεωοικονοµίας. Ωστόσο, η αλλαγή προσέγγισης απέναντι στην Τουρκία φαίνεται να είναι προϊόν µιας νέας τακτικής από την στιγµή που στρατηγικός στόχος της Ελλάδας παραµένει η αντιµετώπιση της τουρκικής απειλής, τόσο στον ελλαδικό όσο και στον κυπριακό χώρο. Η τακτική αυτή µπορεί όµως, κατά την γνώµη µας, να µετεξελιχθεί σε στρατηγική όταν και αν και οι δύο πλευρές του Αιγαίου καταλάβουν πως το «παιχνίδι» στην σηµερινή Ευρώπη δεν παίζεται πλέον µε απειλές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις και αποφασίσουν πραγµατικά να εντάξουν τις διαφορές τους στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. 72 Βλέπε: Droutsas P. D.-Tsakonas J. P., Turkey s Road Map to the European Union: Implications for Greek-Turkish Relations and the Cyprus Issue, Etudes Helléniques/Hellenic Studies, Vol. 9, n. 9, Printemps/Spring 2001, σελ , ιδιαίτερα τις υποσηµειώσεις 20 και 21. Βλέπε, επίσης, την υποσηµείωση 38 στο παρόν κείµενο. 73 Βλέπε: Tsakonas J. P., Post-Cold War Security Dilemmas: Greece in Search of the Right Balancing Recipe, στο Yiallurides K. Ch.-Tsakonas J. P. (edited by), op. cit., σελ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο»

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» 26 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητή κυρία Υπουργέ Αγαπητοί φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΜΕΡΟΣ Α - Διαγνωστική ανάλυση SWOT ΜΕΡΟΣ Β - Εξωτερικό περιβάλλον ΜΕΡΟΣ Γ - Όραμα, αποστολή και στρατηγική ΜΕΡΟΣ Α Διαγνωστική ανάλυση SWOT ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (SWOT) ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΡΟΤΕΡΗΜΑΤΑ Ιστορικής,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE 1) Κύριε Λυγερέ, παρά την δυσχερή οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Κύπρος, επικρατεί ακόμα μια νότα αισιοδοξίας λόγω των υδρογονανθράκων... Με

Διαβάστε περισσότερα

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε.

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Η Ελληνική στρατηγική επιλογή του «εξευρωπαϊσμου» των Ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού,

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΞΗ ΜΕΡΟΣ Α - Η Δεξαµενή Σκέψης Θουκυδίδης ΜΕΡΟΣ Β - Στρατηγικό σχέδιο για το Κυπριακό ΜΕΡΟΣ Γ - Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία της στρατηγικής συνεργασίας ΗΠΑ Τουρκίας έχει μια διάρκεια εβδομήντα πέντε χρόνων, κατά την οποία οι διμερείς σχέσεις γνώρισαν ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί

Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί Πέµπτη 3 Μαΐου 2012 www.geostrategy.gr Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί Χρήστος Μηνάγιας και Βασίλης Γιαννακόπουλος Νέες τουρκικές προκλήσεις Στις 27 Απριλίου 2012, δηλαδή εννέα ηµέρες πριν τη διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ)

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) Μαθήματα Α εξαμήνου 1. Ιστορία των Διεθνών Σχέσεων & της Στρατηγικής ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) Στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία των Διεθνών Σχέσεων και της Στρατηγικής»

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ. Ιούνιος 2014

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ. Ιούνιος 2014 Ιούνιος 2014 ΜΕΡΟΣ Α - Κύρια ευρήματα από διαγνωστική ανάλυση SWOT ΜΕΡΟΣ Β - Εξωτερικό περιβάλλον ΜΕΡΟΣ Γ - Όραμα, αποστολή και στρατηγική ΜΕΡΟΣ Α Κύρια ευρήματα από διαγνωστική ανάλυση SWOT ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Του Χρήστου Μηνάγια minagias@gmail.com, τηλ. 6948260485 Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΚΑ ΜΟΣ (τηλ. 2310252320, Ερµού 48 Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 54623)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Η.Π.Α.

ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Η.Π.Α. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ο ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ Η.Π.Α. 10.1 Εισαγωγή Η διατλαντική σχέση υπήρξε το κλειδί στην ασφάλεια και την ευηµερία µας από την εποχή της ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Μετά τον Β

Διαβάστε περισσότερα

Οι Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας & στο ζήτημα της ονομασίας

Οι Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας & στο ζήτημα της ονομασίας Οι Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας & στο ζήτημα της ονομασίας Οκτώβριος 2008 0857 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Παπακωνσταντής Μάρκος ιδάκτωρ Ευρωπαϊκού ικαίου - Nancy II

H ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Παπακωνσταντής Μάρκος ιδάκτωρ Ευρωπαϊκού ικαίου - Nancy II H ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Παπακωνσταντής Μάρκος ιδάκτωρ Ευρωπαϊκού ικαίου - Nancy II Μετά το πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο της Κοπεγχάγης οι σχέσεις Ελλάδας-

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Συνθήκη της Λισαβόνας

Συνθήκη της Λισαβόνας Συνθήκη της Λισαβόνας Α. Εισαγωγή Στις 13 Δεκεμβρίου 2007, οι αρχηγοί των είκοσι επτά χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέγραψαν τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Με τη Συνθήκη τροποποιούνται οι δύο βασικές Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC)

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) προώθηση από το Δίκτυο Κ.Α.Π.Α. (Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Περιφερειακής Ανάπτυξης) Ενότητα 1: Τα κλειδιά

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας

Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Σχέδιο Δράσης για για τη Δημοκατία της Ισότητας Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου 2014 Περιεχόμενα: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο πρώτο: 1.1. Η αντιπροσώπευση των φύλων στην πολιτική ζωή της Κύπρου 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δίπλωμα στην ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Diploma of Social Entrepreneurship)

Δίπλωμα στην ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Diploma of Social Entrepreneurship) Δίπλωμα στην ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Diploma of Social Entrepreneurship) Οι αιτήσεις ξεκίνησαν (1ος κύκλος εγγραφών μέχρι 20 Ιουνίου 2015) Έναρξη μαθημάτων: 29 Σεπτεμβρίου 2015 Επιστημονικές υπεύθυνες:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας.

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας. 20 Ιουνίου, 2007 Πρόεδρο και Μέλη Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Βουλής των Αντιπροσώπων, Βουλή των Αντιπροσώπων, Λευκωσία. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι Μέλη της Επιτροπής, Θέµα: Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ

2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ 2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ 2.1 Προσδιοριστικοί παράγοντες των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΟΡΑΜΑ 2020 29 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΟΡΑΜΑ 2020 29 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΟΡΑΜΑ 2020 29 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΞΗ ΜΕΡΟΣ Α - Η Δεξαμενή Σκέψης Θουκυδίδης ΜΕΡΟΣ Β - ΟΡΑΜΑ 2020 1. Σκοπός & μεθοδολογία 2. Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Ευρωβουλευτή ΑΚΕΛ, Νεοκλή Συλικιώτη

Ομιλία Ευρωβουλευτή ΑΚΕΛ, Νεοκλή Συλικιώτη Ομιλία Ευρωβουλευτή ΑΚΕΛ, Νεοκλή Συλικιώτη Αγαπητοί φίλοι, Είναι με μεγάλη τιμή και χαρά που συμμετέχω σήμερα στην απονομή του "Βραβείου του Ευρωπαίου Πολίτη" στους συμπατριώτες μας Sevgul Uludag και Μιχάλη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ. Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Η ΓΕΩΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΙΡΑΝ Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου Αλλαγές στο Ενεργειακό Τοπίο Πολλά φαίνεται να αλλάζουν με την πρόσφατη συμφωνία για τα πυρηνικά με το Ιράν. Είναι φανερό πως

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Το Μανιφέστο των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Το Μανιφέστο των Δικαιωμάτων του Παιδιού Το Μανιφέστο των Δικαιωμάτων του Παιδιού Τα παιδιά αποτελούν το μισό του πληθυσμού στις αναπτυσσόμενες χώρες. Περίπου 100 εκατομμύρια παιδιά ζουν μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ζωή των παιδιών σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Στον Πίνακα 1 παρατίθενται εν συντοµία οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα προγραµµατική περίοδο 2007-2013 σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ Ευρωπαϊκή Πολιτική της Γειτονίας Μάθημα - Ανάλυση Εξωτερικής Πολιτικής Διδάσκον - Κος. Νικόλαος Τζιφάκης Φοιτήτρια - Κουχάρσκαγια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γιαννάκης Βασιλειάδης Εκπαιδευτικός Υποψήφιος ιδάκτορας Ανάπτυξη Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Σύστηµα Αξιολόγησης Κινδύνων Στα πλαίσια της πρακτικής εφαρµογής της ιαδικασίας Εποπτικής Εξέτασης και Αξιολόγησης (SREP), όπως προκύπτει από την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η κατανόηση του σύγχρονου διεθνούς οικονοµικοπολιτικού περιβάλλοντος υπό το πρίσµα της Σύνθετης Πολιτικής Οικονοµίας

Η κατανόηση του σύγχρονου διεθνούς οικονοµικοπολιτικού περιβάλλοντος υπό το πρίσµα της Σύνθετης Πολιτικής Οικονοµίας Η κατανόηση του σύγχρονου διεθνούς οικονοµικοπολιτικού περιβάλλοντος υπό το πρίσµα της Σύνθετης Πολιτικής Οικονοµίας ρ. ΡΟΥΚΑΝΑΣ ΣΠΥΡΟΣ 1 Επισκέπτης Λέκτορας, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Τµήµα ιεθνών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές

Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση. στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές Η Ηλεκτρονική ιακυβέρνηση στις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές 1 Εισαγωγή Οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας (Information and Communication Technology, I.C.T.) καθώς και οι ηλεκτρονικές

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη στην εφημερίδα Χαραυγή

Συνέντευξη στην εφημερίδα Χαραυγή Συνέντευξη στην εφημερίδα Χαραυγή Συνέντευξη του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 30 Ιουνίου 2008 στην Αθηνά Ξενοφώντος (Β Μέρος) Τα πλεονεκτήματα και τις

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ι. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ελληνοτουρκικές σχέσεις: Από τη Λωζάννη μέχρι σήμερα (κωδ. 120331) Ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Το έργο «Ολοκληρωµένα προγράµµατα, πρωτοβουλίες και δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων εξωστρέφειας» υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος λευκή σελίδα λευκή σελίδα Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος Θεσσαλονίκη 2013 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι Τούρκοι κλιµακώνουν τις προκλήσεις τους στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο

Οι Τούρκοι κλιµακώνουν τις προκλήσεις τους στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο 1 Του Χρήστου Μηνάγια Οι Τούρκοι κλιµακώνουν τις προκλήσεις τους στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο 21 Μαΐου 2014 www.geostrategy.gr Στις 16-05-2014, η τουρκική Υδρογραφική-Γεωγραφική ιεύθυνση της ιοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα