ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨHΣ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ VINCENZO GRECO

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨHΣ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ VINCENZO GRECO"

Transcript

1 ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨHΣ KAI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ VINCENZO GRECO Από το 1974 βασική µέριµνα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής ήταν - και εξακολουθεί να είναι - η αντιµετώπιση της τουρκικής απειλής. Όλες οι ελληνικές Κυβερνήσεις προσπάθησαν να αποτρέψουν την επανάληψη µιας επίθεσης και να περιορίσουν την δυσµενή, για την Ελλάδα, κατάσταση που δηµιούργησε η κατοχή της Κύπρου και η αυξηµένη επιθετικότητα της Τουρκίας στο Αιγαίο. Για το σκοπό αυτό, η στρατηγική της Ελλάδας υπήρξε πολυδιάστατη και συνδύασε την προσπάθεια ενδυνάµωσης των ενόπλων δυνάµεων της χώρας µε ενέργειες στο πεδίο της πολυµερούς και διµερούς διπλωµατίας. Σε σχέση µε αυτή τη στρατηγική και τις προτεραιότητές της, υπήρξαν στη χώρα διαφορετικές αντιλήψεις που, σταδιακά και σχετικά αργά, εµφανίστηκαν ως δύο κυρίαρχες σχολές σκέψης µε στέρεο θεωρητικό υπόβαθρο. Η συµµετοχή ακαδηµαϊκών στις γραµµές τους ήταν, κατά την άποψη µας, σηµαντική για τη θεωρητική τεκµηρίωση των δύο σχολών. Οι διεθνείς σπουδές αναπτύχθηκαν στην Ελλάδα σχετικά αργά και µόνο από το 1981 παρατηρήθηκε µια εντυπωσιακή ανάπτυξη και εξάπλωσή τους 1. Στην δεκαετία του 1980, επικράτησε στον ακαδηµαϊκό χώρο η ρεαλιστική θεωρία της ισχύος. Προς το τέλος της δεκαετίας, όµως, έκανε αισθητή την παρουσία της µια δεύτερη οµάδα ακαδηµαϊκών που βρήκε την θεωρητική της θεµελίωση στο νέο λειτουργισµό και τις ιδέες του διεθνισµού και της αλληλεξάρτησης. Η εξέλιξη αυτή ήταν αποτέλεσµα της αντίληψης ότι υπήρχε ανάγκη προσαρµογής και εξοικείωσης της χώρας στις ευρωπαϊκές πρακτικές, σε αντίδραση προς τη ρεαλιστική σχολή που, κατά την άποψη τους, έσπρωχνε την Ελλάδα στη διεθνή αποµόνωση. Κατά καιρούς χρησιµοποιήθηκαν διάφορα ονόµατα για τις δύο σχολές, αλλά οι όροι που επικράτησαν φαίνεται να είναι «Ελληνοκεντρισµός» για την ρεαλιστική προσέγγιση και «Ευρωκεντρισµός» 2 για την νέο-λειτουργική προσέγγιση. Είναι όµως πράγµατι έτσι; Μια Υπόθεση Εργασίας Ανατρέχοντας την ελληνική βιβλιογραφία και αρθρογραφία 3, καθώς και από τα συµπεράσµατα που προέκυψαν από προσωπικές συνεντεύξεις 4, πραγµατοποιήσαµε ένα διπολικό µοντέλο που αφορά τις δύο υπαρκτές κυρίαρχες τάσεις 5 που, κατά την Ο Βιντσέντζο Γκρέκο είναι Ιταλός υποψήφιος διδάκτορας στην Ιστορία των ιεθνών Σχέσεων (Πανεπιστήµιο Φλωρεντίας) και βρίσκεται στην Ελλάδα ως υπότροφος της Ελληνικής Κυβέρνησης για το ακαδηµαϊκό έτος E-.mail επικοινωνίας: 1 Για µια συνοπτική εξιστόρηση, βλέπε: Κώνστας., Ελληνική και Ευρωπαϊκή Πολιτική : Αναλύσεις και Μαρτυρίες, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, 1999, σελ Ορολογία αυτή χρησιµοποιήθηκε από τον Θεόδωρο Κουλουµπή, βλέπε: Κυπριακό: Λάθη, ιδάγµατα και Προοπτικές, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 1996, σελ Yπάρχει µεγάλος αριθµός άρθρων και συγγραµµάτων σε σχέση µε τις θέσεις των δύο σχολών και δεν απαιτούµε να έχουµε εξαντλήσει όλη την υπάρχουσα βιβλιογραφία. Στις υποσηµειώσεις που ακολουθούν, δίνονται µόνο µερικά παραδείγµατα. 4 Ο συγγραφέας αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει όλους όσους δέχτηκαν να µιλήσουν µαζί του και τον βοήθησαν στην καλύτερη κατανόηση και αξιολόγηση αυτής της θεµατικής, και ιδιαίτερα τους κ. κ. Χ. Γιαλλουρίδη, Α. Ηρακλείδη, Π. Ήφαιστο, Β. Θεοδωρόπουλο, Π. Ιωακειµίδη, Θ. Κουλουµπή, Α. Λαγγίδη, Σ. Περράκη, Π. Τσάκωνα, Χ. Τσαρδανίδη, Ε. Φακιoλά. 5 Εδώ αναφερόµαστε στις κυρίαρχες σχολές σκέψης που γεννήθηκαν στο χώρο των ελληνικών διεθνών σπουδών. Βέβαια και άλλες προσπάθειες ταξινόµησης (εθνικισµός, λαϊκισµός, νέο ορθοδοξία, 1

2 άποψη µας, στηρίζουν διαφορετικές αντιλήψεις, ρητορικές και θεωρίες σε σχέση µε τις διεθνείς σχέσεις και τα εθνικά θέµατα 6. Η εξωτερική πολιτική µίας χώρας όµως, είναι το αποτέλεσµα ενός εξαιρετικά πολύπλοκου µίγµατος διαφορετικών παραγόντων (πολιτικών, οικονοµικών, πολιτιστικών, κ.α.) και κάθε προσπάθεια ταξινόµησης σε σχολές σκέψης ενέχει αναγκαστικά ένα ποσοστό αυθαιρεσίας, εξυπηρετεί αναλυτικούς σκοπούς 7 και δεν θα πρέπει να θεωρείται απόλυτη και να αποκλείει ενδιάµεσες θέσεις. Για αυτό το λόγο το µοντέλο που ακολουθεί θα πρέπει να εκληφθεί απλά ως µια χρήσιµη υπόθεση εργασίας (case study) για την µελέτη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Σύµφωνα µε το διπολικό µας σχήµα, τα θεωρητικά αξιώµατα και οι θέσεις των δύο σχολών σε σχέση µε τα εθνικά θέµατα, θα µπορούσαν να συνοψιστούν: α) Ελληνοκεντρισµός (Πολιτικός Ρεαλισµός-Θουκυδίδιο παράδειγµα 8 ) Αξιωµατικές θέσεις: Πρόκειται για τη κλασική ρεαλιστική σχολή που θεωρεί το διεθνές σύστηµα άναρχο, εξαιτίας της απουσίας µιας νοµιµοποιηµένης διεθνούς εξουσίας, και που υποστηρίζει ότι τα κράτη, ως ορθολογικά όντα που είναι, πρέπει να επιδιώκουν το εθνικό τους συµφέρον και την ασφάλεια τους. Οι διεθνείς οργανισµοί δεν επηρεάζουν σηµαντικά τη συµπεριφορά των κρατών, αντίθετα τα τελευταία χρησιµοποιούν τους οργανισµούς αυτούς για την καλύτερη προώθηση των συµφερόντων τους. Ο καλύτερος τρόπος για την αποφυγή του πολέµου, ως αποτέλεσµα της αναπόφευκτης σύγκρουσης συµφερόντων ανάµεσα στα κυρίαρχα κράτη, είναι η εξισορρόπηση της ισχύος και η αποτροπή των ηγεµονικών, αναθεωρητικών και επιθετικών τάσεων 9. κτλ), που βασίζονται κυρίως σε πολιτιστικά κριτήρια, έχουν και αυτές την σηµασία τους γιατί εκφράζουν τάσεις και εξαρτήσεις κοινωνικού περιεχοµένου. Ενδιαφέρουσα είναι για παράδειγµα η αντιδυτική στάση της νεορθόδοξης σχολής. Για µερικές προσπάθειες ταξινόµησης αυτών των σχολών στην ελληνική βιβλιογραφία, παραπέµπουµε: Ηρακλείδης Α., Η Ελλάδα και ο «εξ ανατολών κίνδυνος», Αθήνα, εκδ. Πόλις, Constandinides S., Greek Foreign Policy: Theoretical Orientation and Praxis, Etudes Helleniques/Hellenic Studies (University of Quebec/Canada), vol. 1, n. 1, Printemps/Spring Ο καθηγητής Α. Ηρακλείδης κάνει µια ενδιαφέρουσα διάκριση ανάµεσα στο άκαµπτο ρεαλισµό και στο ήπιο ρεαλισµό στην Ελλάδα, βλέπε: Ηρακλείδης Α., Η Ελλάδα και ο «εξ ανατολών κίνδυνος», Αθήνα, εκδ. Πόλις, Θα θέλαµε να παρατηρήσουµε πως οι όροι αυτοί αποτελούν νεολογισµό και δεν υπάρχουν στην διεθνή βιβλιογραφία. Σε γενικές γραµµές, όµως, είµαστε σύµφωνοι µε αυτή την άποψη, θεωρώντας πως η ευρωκεντρική σχολή προέκυψε από την διάσπαση της παλιάς ρεαλιστικής σχολής, ως αποτέλεσµα του εξευρωπαϊσµού και της αποδοχής της φιλελεύθερης θεωρίας του νεολειτουργισµού από κάποια µέλη της (υπό αυτή την έννοια η ευρωκεντρική σχολή θα µπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί και σαν ήπιος φιλελευθερισµός). Επιθυµώντας, όµως, να αποφύγουµε τον κίνδυνο σύγχυσης ανάµεσα στην έννοια του ρεαλισµού και στην έννοια του πραγµατισµού καθώς και για λόγους καλύτερης προσαρµογής στους σκοπούς της δικής µας εργασίας, εδώ επιχειρείται µια ελαφρώς διαφορετική προσέγγιση που δεν θίγει το ρεαλισµό/πραγµατισµό της κάθε σχολής. Στη τελική ανάλυση, η ιστορία θα είναι ο κριτής της κάθε προσέγγισης. 7 εν είναι, έτσι, δυνατόν να κατατάξει κανείς τους πολιτικούς, µονολιθικά, στη µία ή στην άλλη σχολή. Μπορούµε να δούµε, για παράδειγµα, τον ίδιο πολιτικό να συµπεριφέρεται «ευρωκεντρικά» κατά την διάρκεια της τοποθέτησης του στο Υπουργείο των Εξωτερικών ή της Οικονοµίας, και να συµπεριφέρεται «ελληνοκεντρικά» όταν βρεθεί εκτός κυβέρνησης ή µετατεθεί στο Υπουργείο Άµυνας. 8 Κατά τους Ελληνοκεντρικούς ο Θουκυδίδης είναι ο πατέρας του πολιτικού ρεαλισµού και εξακολουθεί να είναι επίκαιρος στις µέρες µας, βλέπε για παράδειγµα: Ήφαιστος Π., Θεωρία ιεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωση, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, Στη διεθνή βιβλιογραφία, µεταξύ άλλων: Carr H. E., The Twenty Years Crisis, New York, Harper and Row, 1945; Aron R., Peace and War. A Theory of International Relations, London, Weidenfeld and 2

3 Ελληνοτουρκικές σχέσεις 10 : Η Τουρκία είναι ο γεωπολιτικός αντίπαλος της Ελλάδας που εξακολουθεί να έχει αναθεωρητικές βλέψεις στο Αιγαίο, που κατέχει παράνοµα ένα µέρος της Κύπρου και που, παρά τις δυσκολίες της, εξελίσσεται σε τοπική υπερδύναµη. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι Έλληνες καλούνται να βρίσκονται σε συνεχή επαγρύπνηση και το ελληνικό κράτος να επενδύσει στην άµυνα για την ανάσχεση και αποτροπή της Τουρκίας. Η ελληνική στρατηγική θα πρέπει να βασίζεται κυρίως σε µια αξιόπιστη στρατιωτική δύναµη και σε ένα δίκτυο συµµαχιών που θα βοηθάει στην εξισορρόπηση της στρατιωτικής και γεωπολιτικής υπεροχής της Τουρκίας 11. Η Αθήνα πρέπει να εµφανίζεται αποφασισµένη να απαντήσει µε ολική κλιµάκωση σε οποιαδήποτε περίπτωση επίθεσης (ακόµα και περιορισµένης έκτασης) κατά των ελληνικών θέσεων στην Κύπρο και στο Αιγαίο 12. Η αποτροπή απαιτείται να είναι αξιόπιστη και να καλύπτει και τον ελληνισµό της Κύπρου µε την εφαρµογή του ενιαίου αµυντικού δόγµατος Ελλάδας-Κύπρου 13. Σε περίπτωση που η στρατηγική της αποτροπής αποτύχει του σκοπού της να διατηρηθεί η ειρήνη και είναι σίγουρο ότι επίκειται τουρκική επίθεση, η Ελλάδα δεν θα πρέπει να παραµελεί το στρατηγικό πλεονέκτηµα του πρώτου χτυπήµατος. Η Ελλάδα δεν θα πρέπει να διαπραγµατεύεται τα κυριαρχικά της δικαιώµατα µε κανένα και πριν να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγµατεύσεων µε την Τουρκία, επιβάλλεται να εξασφαλίσει την ισορροπία ισχύος, ειδάλλως η χώρα θα αναγκαστεί να απεµπολήσει τα δικαιώµατα της και να οδηγηθεί σε δορυφοροποίηση (Φιλανδοποίηση) έναντι της Άγκυρας 14. Το µόνο θέµα που θα µπορούσε η Αθήνα να συζητήσει µε την Άγκυρα, είναι αυτό της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο, που όντως δεν έχει διευθετηθεί, και γι αυτό η Ελλάδα αποδέχεται την προσφυγή στο ιεθνές ικαστήριο της Χάγης 15. Όλες Nicolson, 1966; Morgenthau H., Politics Among Nations. The struggle for Power and Peace, New York, McGraw-Hill, Κονδύλης Π., Πλανητική Πολιτική µετά τον Ψυχρό Πόλεµο, Αθήνα, Θεµέλιο, Κονδύλης Π., Θεωρία του Πολέµου, Αθήνα, Θεµέλιο, Καργάκος Σ.-Λαζαρίδης Χ.-Ήφαιστος Π., Ο Βασιλιάς είναί γυµνός, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, Ήφαιστος Π.-Πλατιάς Α., Ελληνική Αποτρεπτική Πολιτική, Αθήνα, Εκδ. Παπαζήση, Πλατιάς Α. στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), Ελληνική Εξωτερική Πολιυική: Εσωτερικές και διεθνής παράµετροι, Αθήνα: Εκδόσεις Οδυσσέας, σελ Βλέπε επίσης: Ηρακλείδης Α., op. cit., σελ. 129 και επ. 11 Για την στρατιωτική πτυχή της ελληνικής αποτροπής και την προσπάθεια για ποιοτική υπεροχή έναντι της Τουρκίας, βλέπε Platias A., Greece s Strategic Doctrine: In Search of Autonomy and Deterrence, στο Constas D. (ed.), The Greek-Turkish Conflict in the 1990s: Domestic and External Influences, London, Macmillan, 1991, και Ήφαιστος Π.-Πλατιάς Α., op. cit.. 12 Εκτός από τα έργα των σηµειώσεων 10 και 11, βλέπε: Κώνστας., Ζητήµατα Ελληνικής Στρατηγικής, στο Βαρβιτσιώτης Θ.-Καιρίδης.-Pfaltzgraff L. R. (επιµέλεια), Ασφάλεια στη Νοτιο- Ανατολική Ευρώπη και η Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, Αθήνα, Εκδ. Ι. Σιδέρης, 1997, σελ Μεταξύ άλλων, Λυγερός Σ., Κύπρος: Στα Όρια του Αφανισµού, Αθήνα, Νέα Σύνορα-Α. Α. Λιβάνης, 1993, ειδικότερα τέταρτο µέρος του τόµου, σελ. 339-επ.. 14 Πλατίας Α. στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), op. cit., σελ Επίσης, σηµειώσεις από τις παραδόσεις του κ. Χ. Γιαλλουρίδη στο Πάντειο Πανεπιστήµιο, Οκτώβριος 2001-Ιανουάριος Η εµµονή στην προσφυγή στο ιεθνές ικαστήριο για το θέµα της υφαλοκρηπίδας, φαίνεται πως οφείλεται σε ορισµένους καθηγητές διεθνούς δικαίου που απαρτίζουν την σχολή αυτή και που υποστήριξαν ότι η Ελλάδα, ως µικρή και λιγότερο ισχυρή χώρα σε σχέση µε την Τουρκία, έχει συµφέρον να βασιστεί στο διεθνές δίκαιο για να εξασφαλίσει µια πιο συµφέρουσα λύση απ ότι αν επεδίωκε µία απευθείας συνεννόηση µε την Άγκυρα. Η προσήλωση στο διεθνές δίκαιο είναι αποδεκτή και από τις δύο σχολές και σήµερα θα µπορούσε να υποστηριχθεί πως η πολιτική του διεθνούς δικαίου αποτελεί µια σταθερά της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Για το λόγο αυτό, µια οµάδα ακαδηµαϊκών διεθνούς δικαίου διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στη διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής, είτε µε την ιδιότητα του ειδικού εµπειρογνώµονα είτε µε την αυτή του µέλους αντιπροσωπιών σε διεθνείς οργανισµούς. Μέλη αυτής της οµάδας θεωρούν πως σχηµατίζουν από µόνοι τους µια σχολή, τη σχολή του διεθνούς δικαίου. 3

4 οι υπόλοιπες τουρκικές αξιώσεις θεωρούνται ανεδαφικές, αφού έχουν επιλυθεί από διεθνείς συνθήκες που κατοχυρώνουν τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώµατα 16. Στο διπλωµατικό πεδίο, η χώρα πρέπει να έχει µια δραστήρια εξωτερική πολιτική και να προσπαθεί να κερδίσει την υποστηρίξει της διεθνούς κοινότητας ενάντια στη Τουρκία για την διατήρηση του status quo στο Αιγαίο και την επαναφορά στο status quo ante στη Κύπρο ή, ως τελευταία συµβιβαστική λύση, την ίδρυση µίας διζωνικής οµοσπονδίας µε ισχυρή κεντρική εξουσία που θα εκφράζει την πληθυσµιακή αναλογία των κοινοτήτων της Μεγαλονήσου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκλαµβάνεται ως ένα χρήσιµο εργαλείο για την προώθηση των εθνικών συµφερόντων, ένα διεθνές forum όπου η Ελλάδα έχει σαφή διπλωµατική υπεροχή έναντι της Τουρκίας και που πρέπει να χρησιµοποιείται για την άσκηση αποτελεσµατικής πίεσης για την συµµόρφωση της Άγκυρας, στο Αιγαίο και την Κύπρο 17. Γι αυτό το λόγο, οι Ελληνοκεντρικοί θεωρούσαν σωστή την πολιτική της «αιρεσιµότητας» (conditionality policy) που ακολούθησε η Ελλάδα, από το 1986 και έπειτα, έναντι στην Τουρκία 18. Η ελληνική Κυβέρνηση θα επέτρεπε την χρηµατοδότηση από την Κοινότητα και δεν θα αντιτασσόταν στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, αν η Άγκυρα άλλαζε στάση στο Αιγαίο και την Κύπρο. Αποτελεί όµως, απλοϊκή και επικίνδυνη ψευδαίσθηση να πιστεύει κανείς ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η λύση για όλα τα προβλήµατα της Ελλάδας 19. Θεωρούν ουτοπικό να περιµένει κανείς ότι η Τουρκία θα µπορέσει να ασπαστεί τις ευρωπαϊκές αρχές περί ανθρωπίνων δικαιωµάτων και Κράτους δικαίου και να εγκαταλείψει τις επεκτατικές της τάσεις για να ενταχθεί στη Ευρωπαϊκή Ένωση. Κάτι τέτοιο, έχοντας υπόψη τα εσωτερικά προβλήµατα της Τουρκίας 20 και το δοµικό ρόλο του στρατού για την αντιµετώπιση τους, θα αποτελούσε µια επανάσταση που θα έβαζε σε επικίνδυνη κρίση τα ίδια τα θεµέλια του τουρκικού Κράτους και αυτό είναι ένα ρίσκο που οι Τούρκοι δεν είναι διατεθειµένοι να το διατρέξουν. Για το λόγο αυτό, κρίνεται λανθασµένη η πρόσφατη στροφή της ελληνικής πολιτικής που στηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας η οποία εκλαµβάνεται ως κατευναστική και γι αυτό επικίνδυνη στάση 21. Όσον αφορά το Κυπριακό πρόβληµα, οι 16 Βλέπε την συνεισφορά του Μανώλη Καλαµίδα στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), Το Παρόν και το Μέλλον της Εξωτερικής Πολιτικής: οµές και Τρόποι Άσκησης, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 1995, σελ Φαίνεται, έτσι, πώς οι Ελληνοκεντρικοί κατάλαβαν πρώτοι την πολιτική σηµασία της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου, προώθησαν την Τελωνειακή Ένωση και, αµέσως µετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου για το πέρασµα στη δεύτερη φάση της Τελωνειακής Ένωσης, υποστήριξαν θερµά την άµεση υποβολή αίτησης ένταξης. Οι Ευρωκεντρικοί ήταν και αυτοί οπαδοί της ευρωπαϊκής προοπτικής της Μεγαλονήσου, αλλά θεωρούσαν πρόωρη και δεοντολογικά απρεπή την υποβολή αίτησης κατά την διάρκεια της ελληνικής προεδρίας (δεύτερο εξάµηνο 1988), ενώ φοβόντουσαν ότι η κυπριακή αίτηση θα συνδεόταν µε την τουρκική που είχε προηγηθεί, πράγµα που θα ήταν, κατά την άποψη ορισµένων από αυτούς, επιζήµιο για την ελληνοκυπριακή πλευρά. Με βάση τη «λειτουργική ανάλυση» πίστευαν ότι η Κύπρος θα έπρεπε να επωφεληθεί από τα πλεονεκτήµατα της συνδεσιακής σχέσης µέχρι να δηµιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την αποδοχή της ένταξης από την πλευρά των κοινοτικών εταίρων της Ελλάδας. Για ένα παράδειγµα αυτών των απόψεων των Ευρωκεντρικών, βλέπε: Καζάκος Π., Η Ένταξη της Κύπρου στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες: Χρονικό και Αποτίµηση µιας Πρότασης, Αθήνα, ΕΛΙΑΜΕΠ, Για µια απάντηση των Ελληνοκεντρικών, βλέπε: Ήφαιστος Π.-Τσαρδανίδης Χ., Οι Σχέσεις της Κύπρου µε τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες : Από την Συµφωνία Σύνδεσης στην Αίτηση Ένταξης, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, Προσωπική συνέντευξη µε τους κ.κ. Π. Ήφαιστο (6 εκεµβρίου 2001) και Χ. Γιαλλουρίδη (17 Ιανουαρίου 2002). 19 Κώνστας., Ελληνική και Ευρωπαϊκή Πολιτική : Αναλύσεις και Μαρτυρίες, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, 1999, σελ Η εσωτερική κατάσταση στην Τουρκία χαρακτηρίζεται ως ένα «ανεκµετάλλευτο τουρκικό µειονέντηµα», βλέπε: Λυγερός, Κύπρος, op. cit., σελ Σηµειώσεις από τις παραδόσεις του καθηγητή Χ. Γιαλλουρίδη στο Πάντειο Πανεπιστήµιο, Οκτώβριος 2001-Ιανουάριος Βλέπε, επίσης, το άρθρο µε τίτλο Τουρκία και «ατµοσφαιρική» επίλυση του 4

5 Ελληνοκεντρικοί πιστεύουν ότι οι ελληνοκύπριοι δεν θα πρέπει να προβούν σε παραχωρήσεις στις διακοινοτικές συνοµιλίες και πως η διαπραγµατευτική ισχύς της ελληνικής πλευράς µετά την ένταξη στην ΕΕ θα επιτρέψει µια καλύτερη λύση στο πολιτικό πρόβληµα της Κύπρου 22. β) Ευρωκεντρισµός ( ιεθνισµός-νέο Λειτουργισµός) Αξιωµατικές θέσεις: Και αυτή η σχολή θεωρεί πως το διεθνές σύστηµα είναι άναρχο, αλλά η αναρχία αυτή είναι µερική σε σχέση µε το παρελθόν. Η ύπαρξη διεθνών αρχών και διεθνών οργανισµών επηρεάζει την συµπεριφορά των κρατών, δηµιουργώντας δεσµεύσεις που τα υποχρεώνουν να συµπεριφέρονται κατά τρόπο παρόµοιο και προβλέψιµο. Καλύτερη οργάνωση ανάµεσα στα κράτη επιτυγχάνεται στα πλαίσια πολιτικών κοινοτήτων. Η οικονοµική αλληλεξάρτηση και ολοκλήρωση στα πλαίσια των κοινοτήτων αυτών δηµιουργεί συνθήκες για µια πολιτική ολοκλήρωση ανάµεσα στα κράτη, που τα βοηθάει να επιλύουν ειρηνικά τις διαφορές τους και να επιδιώκουν το κοινό τους συµφέρoν 23. Ελληνοτουρκικές σχέσεις 24 : Η τουρκική απειλή µετά το 1974 θεωρείται δεδοµένη και η αποτροπή της καθίσταται σηµαντική, αρκεί να εφαρµόζεται µε µια πιο ευρεία έννοια και χωρίς άσκοπες απειλές προς τη στρατοκρατική και, γι αυτό, δύστροπη Τουρκία. Κυπριακού, του ίδιου, Φιλελεύθερος, 27 Ιανουαρίου Γενικότερα, βλέπε: Ήφαιστος Π.-Πλατιάς Α., op. cit., σελ Όσον αφορά τις τρέχουσες διακοινοτικές συνοµιλίες στη Κύπρο, ο καθηγητής Π. Ήφαιστος στη προσωπική συνέντευξη µας υποστήριξε: «Μπορεί να είναι και λάθος που πήγαµε στην χθεσινή συνάντηση στα κατεχόµενα χωρίς να θέσουµε όρους. Έπρεπε να υπάρχουν δύο όροι, βασικά: πρώτο, πως οι Τούρκοι θα σεβαστούν τις αποφάσεις του ΟΗΕ και δεύτερο, πως ότι θα συζητήσουµε δεν θα παραβιάζει το νοµικό κεκτηµένο της Κοινότητας. Αυτό γιατί, από τη στιγµή που θα παραβιάζει το κεκτηµένο της Κοινότητας δεν θα είναι εφικτή η ένταξη. Εποµένως θεωρώ και εγώ [όπως ο κ. Γιαλλουρίδης] ότι δεν έπρεπε ο Κληρίδης να παει στη χθεσινή συνάντηση παρά µόνο υπό αυτούς τους όρους και για αυτούς τους όρους δεν νοµίζω να είχαν πρόβληµα οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι. Αν κάποιοι στις Βρυξέλλες είχαν διαφορετική γνώµη, αυτό σχετίζεται µε πολιτικές θέσεις που άλλους ενδιαφέρουν και άλλους δεν ενδιαφέρουν. ηλαδή στη διαπραγµάτευση θα πρέπει να είσαι σκληρός όσον αφορά τα ζητήµατα αρχής. Σε ζητήµατα αρχής που σχετίζονται µε τη βιωσιµότητα του µελλοντικού νέου κράτους δεν θα πρέπει να υποχωρήσεις ποτέ, γιατί αν υποχωρήσεις δεν θα µπορέσεις να τα διεκδικήσεις ξανά ή να µπορέσεις να τα επιβάλεις εκτός και αν είσαι ισχυρότερος». 23 Για τον κλασικό λειτουργισµό, βλέπε: Mitrany D., A Working Peace System, Chicago, Quandrangle Books,1966, για το νέο λειτουργισµό: Haas E., The Uniting of Europe, Stanford/USA, Stanford University Press, 1958; Haas E., Beyond the Natiοn State, Stanford/USA, Stanford University Press, 1964, για την έννοια της πολιτικής κοινότητας: Deutsch W. K., Political Community at the International Level, New York, Doubleday, 1954, και Duetsch W. K., Political Community and the North Atlantic Area, Princeton University Press, Στην ελληνική βιβλιογραφία, βλέπε: Ιωακειµίδης Κ. Π., Ευρωπαϊκή Πολιτική Ένωση, Αθήνα, Θεµέλιο, 1992, Μαραβέγιας Ν.-Τσινισιζέλης Μ., Η Ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αθήνα, Θεµέλιο, 1994, Στέφανου Κ., Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση, Αθήνα, εκδ. Σάκκουλας, 1984, Ήφαιστος Π., Θεωρία ιεθνούς και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωση, Αθήνα, εκδ. Ποιότητα, 1999, Μαριάς Ν., ΕΛΣΙΝΚΙ: ιαπραγµατευόµενη την Ειρήνη, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για τέτοιου είδους απόψεις, βλέπε για παράδειγµα: Ηρακλείδης Α., op. cit., σελ Μαριάς Ν., ΕΛΣΙΝΚΙ: ιαπραγµατευόµενη την Ειρήνη, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Θεοδωρόπουλος Β.-Λαγάκος Ε.-Παπούλιας Γ.- Τζούνης Ι., Σκέψεις και Προβληµατισµοί για την Εξωτερική µας Πολιτική, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Άρθρο του Θ. Κουλουµπή µε τίτλο «Ελληνο-Τουρκικά: ιάλογος, ιαπραγµάτευση, ιευθέτηση;», Καθηµερινή 3 Φεβρουαρίου Εδώ και ο κ. Θ. Κουλουµπής δέχεται την ένταξη αυτής της σχολής στον ήπιο ρεαλισµό (ταυτόχρονα όµως αναφέρεται και στις παραδοχές του Ι. Κάντ και των θεωρητικών της «δηµοκρατικής ειρήνης», επιβεβαιώνοντας την άποψη µας περί ήπιου φιλελευθερισµού, βλ. σηµ. 6). 5

6 Η κοντόφθαλµη ελληνοκεντρική λογική οδηγεί σε διενέξεις και καταστρέφει τη δυνατότητα νέων µορφών συνεργασίας 25. Η αποτροπή θα πρέπει να βασίζεται περισσότερο στην ισχυρή οικονοµία, στο εκσυγχρονισµένο Κράτος, στη πολιτική και κοινωνική σταθερότητα, σε δηµιουργικές διπλωµατικές πρωτοβουλίες στη περιοχή των Βαλκανίων, και όχι µόνο στη στρατιωτική πτυχή της 26. Η Ελλάδα ανήκει στη ζώνη της σταθερότητας και της δηµοκρατίας στην Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση 27, και από την στιγµή που τάσσεται υπέρ την διατήρησης του Status quo στη περιοχή της πρέπει να εγκαταλείψει µια για πάντα τον ακραίο εθνικισµό και να αναζητήσει την συνεργασία µε τους γείτονες της µε γνώµονα το κοινό συµφέρον 28. Η Ελλάδα δεν πρέπει να διστάζει να παίρνει πρωτοβουλίες στα πλαίσια της λεγόµενης πολυµερούς διπλωµατίας κάνοντας χρήση του πλεονεκτήµατος της ως πλήρες µέλος της ΕΕ 29, απεναντίας θα πρέπει να πάψει να παρουσιάζεται ως ο ταραξίας των Βαλκανίων και να γίνει ένας υπεύθυνος Ευρωπαίος, εγκαταλείποντας την πολιτική των τοπικών αξόνων και συµµαχιών που δεν είναι συµβατές µε την λογική του κράτους µέλους της Κοινότητας 30. Οι Τούρκοι πολιτικοί ιθύνοντες θα σκεφτούν δύο φορές πριν αποφασίσουν να επιτεθούν σε µια χώρα που είναι µέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, ακόµα περισσότερο όταν αυτή συµπορεύεται µε τα κράτη µέλη της πρώτης ευρωπαϊκής ταχύτητας 31 και εναρµονίζει τα οικονοµικά και στρατηγικά της συµφέροντα µε αυτά της ύσης στην περιοχή 32. Η ΕΕ και το ΝΑΤΟ (που θεωρούν ότι εξελίσσεται σταδιακά σε ένα µηχανισµό συλλογικής ασφάλειας ανάµεσα στα µέλη της 33 ) αποτελούν µια χρήσιµη «δοµική οµπρέλα» που θα 25 Για µια κριτική του πολιτικού ρεαλισµού, βασισµένη στη διεθνή βιβλιογραφία, βλέπε: Φραγκονικολόπουλος Χ., Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική προς 2000: Η ανάγκη µιας διαφορετικής προσέγγισης, στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ Με άλλα λόγια, η Ελλάδα θα πρέπει να ξεφύγει από την «αναχρονιστική γεωπολιτική λογική και να υιοθετήσει τη λογική της γεωοικονοµίας», βλέπε: Κουλουµπής Θ., Οι Στόχοι της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής στα Βαλκάνια, στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), op. cit., σελ Απ ότι φαίνεται, ο πειραµατισµός µιας ευρωκεντρικής προσέγγισης έναντι µερικών βαλκανικών χωρών, κυρίως την Αλβανία και τη Π.Γ..Μ., έδωσε κάποια θετικά αποτελέσµατα και έτσι η ελληνική Κυβέρνηση αποφάσισε να την δοκιµάσει και έναντι της Τουρκίας. Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Ευάγγελο Κωφό, Φεβρουάριος Μεταξύ άλλων, Θ. Κουλουµπή, Σύνεση ή σύγκρουση;, Ελευθεροτυπία, 20 Αυγούστου Για αυτή την ιδέα και τις προϋποθέσεις για την µετατροπή της σε στρατηγική, βλέπε για παράδειγµα τις εισηγήσεις των Π. Καζάκου, Σ. Βαλντέν, Π. Κ. Ιωακειµίδη, Η. Κατσούλη, στο Παπασπηλιοτόπουλος Σ. (επιµέλεια), Τα Βαλκάνια στην Ενωµένη Ευρώπη: Η Συµβολή της Ελλάδας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για µια ανάλυση της Βαλκανικής κατάστασης και τις πιθανές επιλογές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, βλέπε: Αλειφαντής Σ.-Ζάµπουρας Σ., Σύγχρονη Εξωτερική Πολιτική: Προβλήµατα Προσέγγισης και Επιλογών, Αθήνα, εκδ. Ειρήνη, 1994, σελ , καθώς και Χ. Ροζάκης, Εκλογικεύοντας την Κρίση στην Γιουγκοσλαβία: Οι Προτεραιότητες της Ελληνικής Πολιτικής, Αντί, τ. 485, 24 Ιανουαρίου Βλέπε, για παράδειγµα, το άρθρο του Π. Κ. Ιωακειµίδη, Ευρωπαϊκή Κοινότητα και Βαλκάνια: Ανάγκη υποστήριξης µιας Ολοκληρωµένης Βαλκανικής Πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, και αυτό του Κ. Ζέπου, Μια Ευρωπαϊκή Εναλλακτική Πρόταση για τα Εθνικά Θέµατα, στο περιοδικό Αντί, τ. 486, 7 Φεβρουαρίου Π. Κ. Ιωακειµίδης, Ευρωπαϊκή Κοινότητα, Άξονες και Τόξα, Τα Νέα, 14 Αυγούστου Έτσι, κατά τους Ευρωκεντρικούς, η συµµετοχή της Ελλάδας στην ΟΝΕ συνιστά «επένδυση ασφάλειας» για την χώρα µε την έννοια ότι θα πρέπει να θεωρηθεί ως εντελώς απίθανο µια «χώρα ευρώ» να πέσει θύµα εξωτερικής επίθεσης, βλέπε: Ιωακειµίδης Κ. Π., Το Μέλλον της Ευρώπης: Η Προοπτική της Ευρωπαϊκής Οµοσπονδίας και η Ελλάδα, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, 2000, σελ Σύµφωνα µε αυτή τη λογική και το ενιαίο αµυντικό δόγµα Ελλάδας-Κύπρου θα µπορούσε να ενταχθεί στο στρατιωτικό σχεδιασµό του ΝΑΤΟ και, µετά τη λύση, η επανενωµένη Κύπρος θα µπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Βλέπε, για παράδειγµα, Κουλουµπής, Κυπριακό, op. cit., σελ Και η ΚΕΠΠΑ, παρά τα σηµερινά προβλήµατα της, θα αναπτυχθεί σταδιακά προς ένα σύστηµα συλλογικής ασφάλειας/άµυνας που θα εξασφαλίσει και την στρατιωτική προστασία των εξωτερικών 6

7 µπορούσε να εξασφαλίσει την οικονοµική ανάπτυξη, την σταθερότητα και την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης 34. Γι αυτό το λόγο, η Ελλάδα πρέπει να τάσσεται υπέρ της ένταξης των γειτονικών χωρών της στους οργανισµούς αυτούς, υπό τον όρο ότι θα τηρούν τα απαραίτητα κριτήρια για την εισδοχή τους. Στα κριτήρια αυτά περιλαµβάνεται η σταθερή δηµοκρατία, η οικονοµία της αγοράς, ο πλήρης σεβασµός των ανθρωπίνων δικαιωµάτων στο εσωτερικό των υποψήφιων χωρών και η αποκήρυξη της βίας ως µέσο επίλυσης των διαφορών τους µε τους γείτονες τους. Η Ελλάδα θα πρέπει να στηρίξει τις υποψήφιες χώρες στην προσπάθεια τους να εναρµονιστούν µε αυτές τις αρχές και να ξεφύγει από την λογική των υπό όρους κυρώσεων (conditional sanctions), υιοθετώντας την λογική της υπό όρους επιβράβευσης (conditional rewards) στη διαµόρφωση της εξωτερικής της πολιτικής 35. Με άλλα λόγια, παραµένοντας στη λογική του «καρότου και του µπαστουνιού», το µπαστούνι είναι καλύτερο και πιο αποτελεσµατικό να το κρατάει η Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολο της, παρά να εµφανίζεται η Ελλάδα από µόνη της ως το κύριο εµπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική (που αποτελεί το καρότο) της Τουρκίας. Η εναντίωση στην ευρωπαϊκή προοπτική από πλευράς της Αθήνας προσφέρει ένα αδόκιµο έρεισµα στην Άγκυρα για να αυξάνει την επιθετικότητα της. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας (και των άλλων βαλκανικών Κρατών) δηµιουργεί κίνητρα για τoν σταδιακό εκσυγχρονισµό και εκδηµοκρατισµό του τουρκικού κράτους και είναι σαφώς προτιµότερο για την Ελλάδα να έχει απέναντι της µια δηµοκρατική από µια στρατοκρατούµενη ασιατικού τύπου χώρα 36. Όσο περισσότερο θα εµπλέκονται τα συµφέροντα της Τουρκίας µε την ΕΕ, τόσο περισσότερο θα έχει η Ένωση στα χέρια της ένα µοχλό πίεσης επί της Τουρκίας που θα την υποχρεώνει να προσαρµόζεται µε τα κριτήρια της Κοπεγχάγης, που εξυπηρετούν σε µεγάλο βαθµό τα ελληνικά συµφέροντα. Η Τελωνειακή Ένωση ΕΕ-Τουρκίας, που συνεπάγεται την πτώση των οικονοµικών συνόρων και την οικονοµική αλληλεξάρτηση στο Αιγαίο, θα συντελέσει στην ανάληψη κοινών οικονοµικών πρωτοβουλιών που θα αναβαθµίσουν τα κοινά συµφέροντα των δύο χωρών στην περιοχή 37. Για τον καθορισµό του κοινού συµφέροντος, οι δύο πλευρές θα πρέπει να ενθαρρύνουν τις επαφές µεταξύ τους τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο οικονοµικών παραγόντων και απλών πολιτών, ξεκινώντας από τα θέµατα χαµηλής πολιτικής. Οι αποφάσεις του Ελσίνκι 38, σε συνδυασµό µε την ανάπτυξη των ελληνοτουρκικών οικονοµικών σχέσεων, θα βοηθήσουν στην εξεύρεση κοινού παρονοµαστή για την ειρηνική επίλυση ή την υπέρβαση των πολιτικών προβληµάτων 39. Χειρισµοί σαν αυτούς στο θέµα του αντιπυραυλικού συστήµατος S-300 και στην υπόθεση Οτζαλάν ήταν το συνόρων της Ένωσης, βλέπε για παράδείγµα: Ιωακειµίδης Κ. Π., Τα Σύνορα της Ευρώπης, Οικονοµικός Ταχυδρόµος, 26 Ιανουαρίου Couloumbis Th., Strategic Consensus in Greek Domestic and Foreign Policy Since 1974, Thesis, vol. 1, n. 4, Winter , σελ Για παλιότερες θέσεις του κ. Θ. Κουλουµπή στο ίδιο µήκος κύµατος παραπέµπουµε, ενδεικτικά, στο άρθρο «Ο Ρόλος της Ελλάδας στα Μεταψυχροπολεµικά Βαλκάνια», Επιλογή, Νοέµβριος Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Θ. Κουλουµπή, εκέµβριος Το σκεπτικό εδώ είναι ότι οι δηµοκρατίες διαλέγουν σπανιότερα τoν πόλεµο για την επίλυση των διαφορών τους, βλέπε επίσης το άρθρο του κ. Θ. Κουλουµπή, op. cit., 3 Φεβρουαρίου Θεοδωρόπουλος Β.-Λαγάκος Ε.-Παπούλιας Γ.-Τζούνης Ι., op. cit., σελ Καζάκος Π.-Λιαργκόβας Π., Η Ελληνοτουρκική Οικονοµική Συνεργασία, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση, 1997, σελ Για µια ανάλυση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου του Ελσίνκι (10-11 εκεµβρίου 1999) και των υποχρεώσεων που προκύπτουν από την εταιρική σχέση της Τουρκίας µε την Ε.Ε., βλέπε: Tsakonas P., Turkey Post-Helsinki Turbulence: Implications for Greece and the Cyprus Issue, Turkish Studies, vol. 2, n. 2, Autumn 2001, σελ Αυτή η ελπίδα βασίζεται στη νεολειτουργική θεωρία της «εκχείλισης» (spill-over effect) και της απογείωσης (take-off), βλέπε: Μαριάς Ν., op. cit., σελ και

8 αποτέλεσµα ενός «ανεδαφικού υπερπατριωτισµού» και βασιζόταν σε µάλλον σχηµατικές υποθέσεις για το διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον και για την ελληνική θέση στον κόσµο 40. Σηµαντικό εµπόδιο πάντως, για την ανάπτυξη των ελληνοτουρκικών και ευρωτουρκικών σχέσεων εξακολουθεί να είναι η επίλυση του κυπριακού προβλήµατος. Λαµβάνοντας υπόψη τις σηµερινές περιστάσεις, η καλύτερη λύση για την Κύπρο θα ήταν µια διζωνική και δικοινοτική οµοσπονδία µε αντάλλαγµα την επιστροφή µερικών εδαφών στην ελληνοκυπριακή πλευρά - σύµφωνα µε τις διακοινοτικές συµφωνίες του 1977 και του και η αποστρατικοποίηση της Μεγαλονήσου µε ταυτόχρονη ανάθεση της αστυνόµευσης της σε ειρηνευτικές δυνάµεις του ΟΗΕ ή του ΝΑΤΟ ή σε ευρωπαϊκές δυνάµεις 41. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Κύπρου δηµιουργεί κίνητρα για µια λύση στο Κυπριακό και η ένταξη θα αποτελέσει εγγύηση για τη λειτουργικότητα και βιωσιµότητα της. Σε ορισµένους από τους Ευρωκεντρικούς διαφαίνεται η ελπίδα ότι, αργά ή γρήγορα, στην ενωµένη Ευρώπη δεν θα έχουν µεγάλη σηµασία τα εσωτερικά σύνορα και τα δικαιώµατα όλων των πολιτών της Ένωσης θα είναι ίσα και εξασφαλισµένα. Έτσι και το εσωτερικό σύνορο της επανενωµένης Κύπρου θα έχει µικρότερη ως ελάχιστη πολιτική σηµασία. Αξίζει ίσως να διευκρινιστεί ότι οι σχολές θεωρούν την ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας ως µονόδροµο. Έχουν κατανοήσει και οι δύο, πως µια µικρή χώρα σαν την Ελλάδα δεν µπορεί να διαδραµατίσει αξιόλογο ρόλο εκτός της Ένωσης. Αυτό που διαφέρει - όπως είδαµε - αφορά την τακτική που η χώρα καλείται να ακολουθήσει στα πλαίσια της ΕΕ καθώς και οι πεποιθήσεις για το µέλλον της Ευρώπης. Οι Ελληνοκεντρικοί επιθυµούν µια «πλουραλιστική Ευρώπη ισότιµων µελών» και υποστηρίζουν πως ακόµα και εάν η ΚΕΠΠΑ αναπτυχθεί κάποτε σε µια αξιόπιστη ευρωπαϊκή συµµαχία, αυτή «θα επενεργεί ενισχυτικά και όχι εγγυητικά» για την ελληνική ασφάλεια 42. Οι Ευρωκεντρικοί επιθυµούν µια πιο προωθηµένη µορφή οµοσπονδιακής Ευρώπης, µε επικράτηση των θεσµών επί των Κρατών, και πιστεύουν πως η ΚΕΠΠΑ εξελίσσεται σταδιακά σε ένα µηχανισµό συλλογικής ασφάλειας ανάµεσα στα µέλη της 43. Έχοντας ολοκληρώσει την παρουσίαση των δύο σχολών σε σχέση µε τα εθνικά θέµατα, θα θέλαµε να παρατηρήσουµε πως και στην ευρωκεντρική σχολή υπάρχουν στοιχεία νεο-ρεαλισµού. Στην Ελλάδα, όµως, η µακροχρόνια κυριαρχία της κλασικής ρεαλιστικής προσέγγισης και τώρα της νεο-λειτουργικής προσέγγισης φαίνεται να άφησε ελάχιστο χώρο σε τέτοιου είδους αναλύσεις. Υπάρχουν ορισµένοι αναλυτές στην ελληνική βιβλιογραφία, κυρίως νεαροί µε σπουδές στο εξωτερικό, που χρησιµοποιώντας τα αναλυτικά εργαλεία του νεο-ρεαλισµού, φτάνουν σε συµπεράσµατα κοντά στις ευρωκεντρικές θέσεις τόσο σε ότι αφορά τη στρατηγική της Ελλάδας στα Βαλκάνια όσο - αν και µε περισσότερες επιφυλάξεις - και στο 40 Βλέπε: Καζάκος Π., «Υψηλή Πολιτική» και Εσωτερική Παράγοντες στις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, ιδιαίτερα σελ Βλέπε, για παράδειγµα: Couloumbis Th., Greek-Turkish Relations in a European Setting, Turkish Area Studies, n. 53, November 2001, σελ και, του ίδιου, Κυπριακό, op. cit., σελ Υπάρχει όµως και η άποψη ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να αποκλείει µια λύση, µε τα παραπάνω εδαφικά ανταλλάγµατα, που θα άφηνε τους Τουρκοκυπρίους στη µοίρα τους, γιατί ίσως αυτή να είναι και η µόνη βιώσιµη λύση του Κυπριακού, βλέπε: Θεοδωρόπουλος Β.-Λαγάκος Ε.-Παπαύλιας Γ.-Τζούνης Ι., op. cit., σελ Βλέπε: Ήφαιστος Π., Η Πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι Επιπτώσεις στην Ελληνική Εξωτερική Πολιτική, στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), op. cit., Βλέπε: Ιωακειµίδης Κ. Π., Το Μέλλον της Ευρώπης, op. cit., σελ

9 Αιγαίο 44. Τέτοιου είδους προσπάθειες, που θεωρούµε ότι τοποθετούνται κάπου στη µέση του διπολικού µας σχήµατος, θέτουν το ερώτηµα: Μήπως υπάρχει µια στρέβλωση στο τρόπο που αντιλαµβάνονται ορισµένοι τις διεθνείς σχέσεις στην Ελλάδα; Ένας Έλληνας αναλυτής παρατηρεί: «Βασικά µεθοδολογικά εργαλεία και ανάλυσης αγνοούνται από το µεγαλύτερο µέρος της διεθνολογικής κοινότητας. [ ] Η νοµική και η ιστορική προσέγγιση κυριάρχησαν στη χώρα µας και υποσκέλισαν προσπάθειες θεωρητικού προβληµατισµού και παρακολούθησης του σύγχρονου θεωρητικού διαλόγου που λαµβάνει χώρα παγκοσµίως» 45. Το ερώτηµα αυτό σε συνδυασµό µε τις παραπάνω παρατηρήσεις θα έπρεπε ίσως να απασχολήσει την ελληνική διεθνολογική κοινότητα. Σχολές Σκέψης και ιαµόρφωση της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής Ας περάσουµε να δούµε τώρα πώς και κατά πόσο οι σχολές αυτές επηρέασαν την διαµόρφωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. ιακεκριµένα µέλη των σχολών αυτών, κυρίως ακαδηµαϊκοί, δηµοσιογράφοι και επί τιµή διπλωµάτες, προσπάθησαν να επηρεάσουν τις επιλογές εξωτερικής πολιτικής, αξιοποιώντας τις προσωπικές τους σχέσεις µε πολιτικούς (µερικές φορές εκλαµβάνοντας και το ρόλο του προσωπικού συµβούλου) και συµµετέχοντας σε θεσµοθετηµένα όργανα του ΥΠΕΞ όπως η Επιτροπή Προγραµµατισµού της Υπηρεσίας Ενηµέρωσης που λειτούργησε στη περίοδο , η Επιτροπή Πολιτικού Σχεδιασµού στην περίοδο Ιούλιος 1991-τέλη 1992, και το Επιστηµονικό Συµβούλιο που λειτουργεί από τον Απρίλιο Στα πλαίσια της Επιτροπής Προγραµµατισµού της Υπηρεσίας Ενηµέρωσης διαφαίνεται πως οι Ευρωκεντρικοί άρχισαν να ασκούν κάποια επιρροή στο επικοινωνιακό πεδίο. Με την έννοια ότι τους δόθηκε η ευκαιρία να συµβάλλουν στην αλλαγή της µορφής του περιοδικού «Αθηνά» που εξέδιδε η επιτροπή, προσδίδοντας του ευρωπαϊκό προσανατολισµό 47. Όσον αφορά στην Επιτροπή Πολιτικού Σχεδιασµού, η εµπειρία από τη λειτουργία αυτού του οργάνου υπήρξε κατά γενική οµολογία απογοητευτική 48. Αυτό κατά ένα µέρος οφείλεται στη διαµάχη που ξέσπασε ανάµεσα στις δύο σχολές γύρω από το θέµα της κρίσης στον Κόλπο 49 και κυρίως, γύρω από το θέµα της αντιµετώπισης του ζητήµατος των Σκοπίων Βλέπε, για παράδειγµα: Fakiolas E., Greece in the New Balkans: A Neo-Realist Approach, European Security, vol. 6, n. 4, Winter 1997, σελ και Tsakonas P., Turkey Post-Helsinki Turbulence: Implications for Greece and the Cyprus Issue, Turkish Studies, vol. 2, n. 2, Autumn 2001, σελ Βλέπε: Τσάκωνας Π. στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ Βλέπε: Κώνστας., Ελληνική, op. cit., σελ. 76-επ.. 47 Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Θεόδωρο Κουλουµπή, εκέµβριος Για µερικές µαρτυρίες, βλέπε τις συµβολές του Ε. Μεγαλοκονόµου και του Α. Πλατία στο Κώνστας.-Τσάκωνας Π. (επιµέλεια), Ελληνική Εξωτερική Πολιτική: Εσωτερικές και ιεθνείς Παράµετροι, Αθήνα, εκδ. Οδυσσέας, 1994, σελ , καθώς και την µαρτυρία του Θ. Κουλουµπή σε προσωπική συνέντευξη, εκέµβριος Για την συζήτηση σε σχέση µε τον Πόλεµο στον Κόλπο, βλέπε την συλλογή άρθρων στο ιεθνές ίκαιο και ιεθνής Πολιτική, τ , σελ. 221-επ.. 50 Σε γενικές γραµµές, οι Ελληνοκεντρικοί υποστήριξαν πως οι εξελίξεις στη διεθνή σκηνή ενδυνάµωσαν την αναρχία του διεθνούς συστήµατος. Η βαλκανική ρευστότητα αποτελούσε για αυτούς έµπρακτη απόδειξη και υποστήριζαν πως η Ελλάδα θα έπρεπε να αυξήσει τους εξοπλισµούς και να αναζητήσει συµµάχους στο βορρά. Ενώ, η αδιάλλακτη συµπεριφορά στο Μακεδονικό µάλλον οφειλόταν στη ρεαλιστική λογική ότι ο ισχυρός, σε αυτή την περίπτωση η Ελλάδα, επιβάλει την θέληση του στον αδύνατο, δηλαδή τα Σκόπια. Οι Ευρωκεντρικοί αντίθετα θεωρούσαν πως η χώρα θα έπρεπε να στηριχθεί περισσότερο στο πλεονέκτηµα που της προσέφερε η σχετική οικονοµική υπεροχή απέναντι στους γειτόνες της και να χειριστεί την κατάσταση µέσα από το πρίσµα των διεθνών 9

10 Στο τέλος η διαµάχη των σχολών µετατράπηκε σε δηµόσιο πολιτικό διάλογο εξαιτίας του λόγου και αντίλογου των δύο σχολών στα µέσα µαζικής ενηµέρωσης και της άποψης ότι είναι ίσως πιο αποτελεσµατικός «ο απευθείας επηρεασµός µιας Κοινωνίας των Πολιτών παρά το ψιθύρισµα συµβουλών στο αυτί κάποιου υπουργού» 51. Έτσι, αναπόφευκτα η συζήτηση ξέφυγε από τις παραπάνω επιστηµονικά θεµελιωµένες θέσεις και πήρε πολιτικούς τόνους, από τους οποίους δεν έλειψαν και µαξιµαλιστικές απόψεις και από τις δύο πλευρές 52. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε διάσπαση των διεθνών σπουδών στην Ελλάδα 53 και στην επιδείνωση της εικόνας του κλάδου στα µάτια της πολιτικής ηγεσίας. Ωστόσο, εκτός από αυτή τη σαφώς αρνητική εξέλιξη, η δηµόσια αντιπαράθεση των σχολών οδήγησε σε ένα πλουραλισµό θέσεων και σε µία δηµιουργική αυτοκριτική που συνθέτουν την εικόνα µιας υγιούς δηµοκρατίας. Σ αυτό το πλαίσιο, αξιοσηµείωτο είναι πως οι δύο σχολές δεν ταυτίστηκαν µε κάποιο συγκεκριµένο πολιτικό κόµµα, αλλά υπάρχουν πολιτικοί και στα δύο κυρίαρχα κόµµατα (Ν και ΠΑΣΟΚ) που υποστηρίζουν τις θέσεις αµφότερων των σχολών. Σηµαντικότερο ρόλο στην προσπάθεια επηρεασµού του σχεδιασµού της εξωτερικής πολιτικής διαδραµατίζουν σήµερα ορισµένα κέντρα ερευνών 54, κυρίως το Ελληνικό Ίδρυµα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ), το Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ), το Ινστιτούτο ιεθνών Σχέσεων (Ι. Ι.Σ) και το Ίδρυµα Αµυντικών Αναλύσεων (Ι.Α.Α.), που λειτουργούν ως «δεξαµενές σκέψης» οργανισµών (ΝΑΤΟ, ΕΕ, ΕΕ). Γενικότερα, βλ.επε: Κουλουµπής Θ.-Ντάλης Σ., Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα: Εθνοκεντρισµός ή Ευρωκεντρισµός, Αθήνα, Παπαζήσης, 1997, ιδιαίτερα σελ Προσωπική συνέντευξη µε τον κ. Θ. Κουλουµπή, εκέµβριος εν θεωρούµε αναγκαίο να µπούµε στη θεµατική των αλληλοκατηγοριών, που υπήρξαν ως αποτέλεσµα πιο εθνικιστικών και πιο φιλελεύθερων απόψεων που προωθήθηκαν σε αυτό το πολιτικό επίπεδο. Θα έπρεπε, ίσως, να επισηµάνουµε ότι από αυτή την αντιπαράθεση διαφαίνεται η ύπαρξη µίας τρίτης σχολής, αυτή του φιλελευθερισµού (ή, αν θέλετε, του άκαµπτου φιλελευθερισµού). Αυτή η σχολή αµφισβητεί την τουρκική απειλή και θεωρεί ότι η ελληνοτουρκική αντιπαλότητα είναι αποτέλεσµα κυρίως της λανθασµένης αντίληψης που έχει ο ένας λαός για τον άλλο. Ελλάδα και Τουρκία θα πρέπει να διαπαιδαγωγηθούν για την διατήρηση της ειρήνης και την εξεύρεση µιας ειρηνικής και δίκαιης λύσης των διαφορών τους µε βάση το κοινό συµφέρον. Αυτή η λύση µπορεί να υπάρξει µε διαπραγµάτευση του συνόλου των ελληνοτουρκικών προβληµάτων στο Αιγαίο σαν πακέτο, εντός ή εκτός του πλαισίου της ΕΕ. Κατά την άποψή µας, παρά τη σηµασία των αντιλήψεων στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, αυτές οι θέσεις έχουν σήµερα πολύ µικρή απήχηση στην ελληνική κοινή γνώµη και στο πολιτικό κόσµο της Ελλάδας, γι αυτό το λόγο δεν προχωρήσαµε στη περαιτέρω ανάλυση τους. Για ένα παράδειγµα ακαδηµαϊκού συγγράµµατος που υποστηρίζει τέτοιου είδους θέσεις, βλέπε: Ηρακλείδης Α., op. cit., δεύτερο µέρος του τόµου. Βλέπε, επίσης τη συµβολή του ίδιου συγγραφέα, καθώς και τα συµπεράσµατα σε εκείνη του Χ. Φραγκονικολόπουλου, στο Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ και Γενικότερα, βλέπε: Ηρακλείδης Α.-Κωστάκος Γ.-Φραγκονικολόπουλος Χ., ιεθνείς ιενέξεις, Αντιµετώπιση και Επίλυση: Στοιχεία Θεωρίας και Πράξεις, Αθήνα, Ι. Σιδέρης, Ενδιαφέρουσα παρενέργεια αυτής της διαµάχης είναι πως ορισµένοι από τους Έλληνες αναλυτές αυτοχαρακτηρίζονται ως νεο-ρεαλιστές (ή µήπως και ως ήπιοι ρεαλιστές;) για να αποφύγουν το «στιγµατισµό» τους ως εθνικιστές ή ιδεαλιστές. 53 Αυτή η διάσπαση προκάλεσε και το διαχωρισµό των πανεπιστηµιακών τµηµάτων και των ερευνητικών κέντρων της πρωτεύουσας, βλέπε: Κώνστας., Ελληνική και Ευρωπαϊκή Πολιτική , op. cit., σελ Βλέπε, Κώνστας., Ελληνική, op. cit., σελ Τα κέντρα αυτά παρουσιάζουν και αυτόνοµες προτάσεις σε διάφορους χρήστες στην Ελλάδα και το Εξωτερικό. 10

11 (think-tanks) και που αναλαµβάνουν ειδικές µελέτες κατόπιν πρότασης που υποβάλλουν στο ΥΠΕΞ ή στο Υπουργείου Άµυνας 55. Παρόλα αυτά και εδώ εκφράζεται το παράπονο πως συχνά οι µελέτες παραµένουν ανεκµετάλλευτες σε κάποιο ράφι των υπουργείων. Η µελέτη της διαµόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής µιας χώρας είναι µια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση και ο ξένος παρατηρητής, µε την ελλιπή γνώση που µπορεί να έχει για τους µηχανισµούς λήψης αποφάσεων στο ΥΠΕΞ, µπορεί εύκολα να περιπέσει σε σφάλµατα και να πιστέψει ότι αυτές οι σχολές επηρεάζουν άµεσα τις τελικές αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής. Η θεωρία διαφέρει από την πραγµατική διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής και συχνά χρησιµοποιείται εκ των υστέρων για να «νοµιµοποιήσει» τις πολιτικές επιλογές. Όπως προκύπτει από έρευνα έλληνα πολιτικού επιστήµονα, υπάρχει ελλιπής σχεδιασµός πολιτικής στο ΥΠΕΞ και η εξωτερική πολιτική διαµορφώνεται κυρίως από προσωπικότητες υψηλού επιπέδου (υπουργός των Εξωτερικών και/ή πρωθυπουργός) που επηρεάζονται πρωτίστως από τις πολιτικές τους προτιµήσεις και φιλοδοξίες, τον κοινωνικό τους περίγυρο και την ανάγκη να εξασφαλίσουν ψήφους για το κόµµα τους και τον εαυτό τους 56. Το γεγονός αυτό ωθεί στο να γίνεται η διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής µέρος της διακοµµατικής διαµάχης, αλλά και του εσωκοµµατικού ανταγωνισµού για την εξουσία. Αυτή η λαϊκίστικη συνήθεια στερεί την ελληνική εξωτερική πολιτική από συνέπεια και συνέχεια και συχνά την αυτοπαγιδεύει στο πολιτικό κόστος που προκύπτει από αντίθετες επιλογές προς την κοινή γνώµη 57. Χάνεται, έτσι, και το πλεονέκτηµα των τακτικών ελιγµών, οι οποίοι θα µπορούσαν να διορθώσουν τυχόν λάθη και να οδηγήσουν σε έναν αξιοπρεπή συµβιβασµό 58. Σε ένα δηµοκρατικό πολίτευµα βέβαια, η πολιτική ηγεσία δεν µπορεί παρά να λαµβάνει υπόψη της την κοινή γνώµη και να επιδιώκει να εξασφαλίζει την υποστήριξή της, όµως η εξωτερική πολιτική µιας χώρας δεν πρέπει να επηρεάζεται από συναισθηµατικές εξάρσεις που αντιβαίνουν στο γενικότερο εθνικό της συµφέρον. Σε αυτό το πλαίσιο, θα συµπεραίναµε πως περισσότερη δυνατότητα να επηρεάσουν τις πολιτικές αποφάσεις φαίνεται να έχουν τα πρόσωπα που βρίσκονται στον στενό κύκλο του υπουργού (είτε ως προσωπικοί σύµβουλοι είτε όχι) και, κυρίως, τα πρόσωπα που καταφέρνουν να αναλάβουν υπεύθυνες θέσεις στο Υπουργείο Εξωτερικών ή σε διεθνής θεσµούς. Πρόσωπα που όµως συχνά χάνουν το ρόλο τους µε την αλλαγή του υπουργού ή την αλλαγή Κυβέρνησης. Γενικότερα πάντως, η επιρροή των δύο σχολών περιορίζεται κυρίως στο επικοινωνιακό πεδίο. 56 Βλέπε: Ioakimidis C. P., The Model of Foreign Policy-Making in Greece: Personalities versus Institutions, in Stavrides S.-Couloumbis Th.-Veremis Th.-Waites N. (ed.), The Foreign Policies of the European Union s Mediterranean States and Applicant Countries in the 1990s, London, Macmillan Press, 1999, p Γενικότερα για την θεσµική διάσταση της εξωτερικής πολιτικής, βλέπε: Στοφορόπουλος Θ.-Μακρυδηµήτρης Α, Το Σύστηµα της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής:Η Θεσµική διάσταση, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για τον ρόλο του ελληνικού πολιτικού συστήµατος και των Μέσων Μαζικής Ενηµέρωσης σε αυτή την εξέλιξη, βλέπε: Φραγκονικολόπουλος Χ., op. cit., σελ Ο κ. Π. Ιωακειµίδης γράφει ότι η διεθνής αποµόνωση που συνεπάγεται αυτή η πορεία, συχνά αντίθετη και µε τα εθνικά συµφέροντα (πολιτικά και οικονοµικά) της χώρας, πολλές φορές υποχρεώνει την Ελλάδα να δεχτεί συµβιβασµούς σε χαµηλότερο παρονοµαστή απ ότι θα µπορούσε να είχε κάνει αν τον επιδίωκε πριν από την αποµόνωση της. Το παράδειγµα του συγγραφέα βασίζεται στην υπόθεση των Σκοπίων, βλέπε: Ioakimidis C. P., The Model of Foreign Policy-Making in Greece..., op. cit., σελ Όσον αφορά στην υπόθεση των Σκοπίων, ενδιαφέρον είναι να δει κανείς τις παρατηρήσεις του πρέσβη επί τιµή Γ. Σέκερη που βασίζονται στη ρεαλιστική θεωρία, βλέπε: Κανελλόπουλος Α.- Φραγκονικολόπουλος Χ. (επιµέλεια), op. cit., σελ

12 Σκέψεις για την Αλλαγή Προσέγγισης της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής Η συζήτηση που δηµιουργήθηκε γύρω από τη δηµόσια αντιπαράθεση των σχολών βοήθησε, ως ένα σηµείο, στην προετοιµασία της κοινής γνώµης για την επερχόµενη αλλαγή συµπεριφοράς της Ελλάδας απέναντι στους γείτονες της, όµως τα πραγµατικά αίτια της αλλαγής θα πρέπει να αναζητηθούν σε πιο πρακτικά κίνητρα. Χωρίς να επιδιώκουµε να εξαντλήσουµε εδώ το θέµα, θα θέλαµε να παραθέσουµε συνοπτικά ορισµένες παρατηρήσεις. Η Ελλάδα στην αρχή της δεκαετίας του 90 βρέθηκε αποµονωµένη στον ευρωπαϊκό και στο διεθνή χώρο εξαιτίας της βαλκανικής πολιτικής της που κινήθηκε σε διαφορετική πορεία σε σχέση µε τα ευρωπαϊκά και αµερικανικά συµφέροντα στην περιοχή. Εκτός από τις µεγάλες πιέσεις που δέχτηκε από το εξωτερικό, η τότε πολιτική της αντιµετώπισε και τα εσωτερικά οικονοµικά συµφέροντα της χώρας, τα οποία προχώρησαν σε επενδύσεις στην περιοχή των Βαλκανίων παραβιάζοντας ακόµα και το εµπάργκο κατά των Σκοπίων 59. Αυτές οι πιέσεις σε συνδυασµό µε τις ανησυχίες που προκαλούσε η προσπάθεια της Τουρκίας να εκµεταλλευτεί την ελληνική αποµόνωση, έπεισαν την Αθήνα να χαµηλώσει τους τόνους απέναντι στους βόρειους γείτονες της και οδήγησαν στην άρση του εµπάργκο κατά της FYROM. Χάρη στη Μεταβατική Συµφωνία της Νέας Υόρκης του Σεπτέµβρη του , η Ελλάδα κατάφερε να «αποσκοπιανοποιήσει» την εξωτερική πολιτική της και να διευρύνει τους ορίζοντες της. Έτσι, η Ελλάδα είναι σήµερα ο πρώτος οικονοµικός εταίρος της ΠΓ Μ και κατέχει µεγάλο µέρος της αγοράς της Αλβανίας και της Βουλγαρίας ενώ εµφανίζεται ως σηµαντικός παράγοντας για τη σταθερότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Όσον αφορά στην Τουρκία, η αποµόνωση της Ελλάδας ήταν µάλλον λιγότερο σηµαντικός παράγοντας, γιατί αν και οι Ευρωπαίοι εταίροι επιθυµούσαν την προώθηση των ευρωτουρκικών σχέσεων µέσω της Τελωνειακής Ένωσης ΕΚ- Τουρκίας, πολλοί από αυτούς διατηρούσαν και συνεχίζουν να διατηρούν σοβαρές επιφυλάξεις για την ένταξη της Τουρκία στην Ένωση. Έτσι η Αθήνα, νωρίς το 1995, απέσυρε το βέτο της για την ΤΕ της Τουρκίας, αλλά µόνο µετά από την επιτυχή διασύνδεση µε το θέµα της έναρξης των διαπραγµατεύσεων για την ένταξη της Κύπρου. Πιο σηµαντικός φαίνεται να ήταν ο ρόλος των εσωτερικών οικονοµικών συµφερόντων. Ο επιχειρηµατικός κόσµος στην Ελλάδα είδε από την αρχή τις ευκαιρίες που προσέφερε η Τελωνειακή Ένωση της ΕΕ µε την Τουρκία. Τον Ιανουάριο του 1996, και ενώ η κρίση των Ιµίων βρισκόταν σε εξέλιξη, υπογράφηκε στην Αθήνα ένα πρωτόκολλο συνεργασίας µεταξύ Ελλήνων και Τούρκων τουριστικών πρακτόρων 61. Οι δύο συµβαλλόµενες πλευρές δεσµεύτηκαν να λάβουν µέτρα για να σταµατήσουν πράξεις που µπορούσαν να οδηγήσουν σε ένταση ανάµεσα στις χώρες τους. Έπειτα, οι Έλληνες τουριστικοί πράκτορες προχώρησαν 59 Βλέπε: Ioakimidis C. P., op. cit., σελ Για αυτή την συµφωνία, βλέπε: Ροζάκης Χ., Πολιτικές και Νοµικές ιαστάσεις της Μεταβατικής Συµφωνίας της Νέας Υόρκης µεταξύ της Ελλάδας και ΠΓ Μ, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Για τις προοπτικές ανάπτυξης των οικονοµικών σχέσεων Ελλάδας-ΠΓ Μ µετά την υπογραφή της Μεταβατικής Συµφωνίας, βλέπε: Τσαρδανίδης Χ. (επιµέλεια), Οι Οικονοµικές Σχέσεις Ελλάδας-Πρώην Γιουγκοσλαβικής ηµοκρατίας της Μακεδονίας: Προοπτικές Συνεργασίας, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρη, 1996, ιδιαίτερα µέρος τρίτο, σελ. 164-επ.. 61 Καθηµερινή, 9 Μαΐου

13 µέχρι και στην άσκηση πιέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών για την κατάργηση της απαιτούµενης βίζας για τους Τούρκους πολίτες που επιθυµούσαν να επισκεφτούν την Ελλάδα. Όπως παρατηρεί ο Π. Κ. Ιωακειµίδης, «ποτέ στο παρελθόν τα ελληνικά οικονοµικά συµφέροντα δεν ήταν τόσο έκδηλα σε αντίθεση µε την επίσηµη πολιτική που ακολουθούσε η χώρα σε ένα τόσο ευαίσθητο τοµέα, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις» 62. Έκτοτε, παρά το σχετικά τεταµένο κλήµα που επικράτησε µέχρι το καλοκαίρι του 1999, οι ελληνοτουρκικές εµπορικές συναλλαγές σηµείωσαν θεαµατική αύξηση προσεγγίζοντας σήµερα το επίπεδο του ενός δισεκατοµµυρίου δολαρίων από 273,8 εκατ. δολ. που ήταν το 1994, oι ελληνικές εξαγωγές προς την Τουρκία πέρασαν από εκατ. δολ. το 1994 σε 544,2 εκατ. δολ. το και εκτιµάται ότι το 2002 οι ελληνικές επενδύσεις στην Τουρκία θα φτάσουν τα 100 εκατ. δολ. 64, ποσά που λαµβάνοντας υπόψη το συνολικό µέγεθος της ελληνικής οικονοµίας κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητα µπορούν να θεωρηθούν 65. H κρίση των Ιµίων φαίνεται όµως να ήταν το σηµείο καµπής για την αλλαγή της ελληνικής στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία. Στις αρχές του 1996, όταν η Ελλάδα βρέθηκε µπροστά σε αυτό που θεωρούσε ως µία έµπρακτη απειλή κατά της εδαφικής ακεραιότητας της 66, αποδείχτηκε πως η Αθήνα δεν διέθετε µια στρατηγική που να µπορούσε να διαχειριστεί τέτοιου είδους κρίσεις χωρίς να τις κλιµακώσει και να οδηγηθεί σε γενικό πόλεµο µε την Άγκυρα, ενδεχόµενο που θα έθετε υπό σοβαρή αµφισβήτηση την προοπτική οικονοµικής και κοινωνικής σύγκλισης της χώρας µε 62 Ioakimidis C. P., op. cit., σελ Η στάση της Ελλάδας στην υπόθεση Οτζαλάν - που προκάλεσε στα τέλη του Φλεβάρη 1999 το τουρκικό µποϋκοτάζ εναντίον των ελληνικών προϊόντων και τη διακοπή της λειτουργίας του Συµβουλίου Ελληνο-Τουρκικής Επιχειρηµατικής Συνεργασίας (ΣΕΤΕΣ) που λειτουργούσε από τον καιρό του πρώτου Νταβός (1988) - έδειξε πως µέρος της πολιτικής ηγεσίας εξακολουθούσε να κινείται σε αντίθετη πορεία σε σχέση µε τα οικονοµικά συµφέροντα της χώρας. Το ΣΕΤΕΣ επαναλειτούργησε από τις 2 Σεπτεµβρίου 1999 και, µέσα στο φιλικό κλήµα που επικράτησε από τότε, το Φεβρουάριο 2001 ιδρύθηκε και Ελληνο-Τουρκικό Επιµελητήριο. Βλέπε: Τσαρδανίδης Χ., Οι Ελληνο-Τουρκικές Οικονοµικές Σχέσεις, στο Ανασκόπηση Αµυντικής & Εξωτερικής Πολιτικής 2000/ΕΛΙΑΜΕΠ, Οι Ελληνο-τουρκικές Σχέσεις , Αθήνα, Παρατηρητής, 2000, σελ. 408 και Βερβερίδου Μ., Η Ελληνο-τουρκική Οικονοµική Συνεργασία: Προβλήµατα και Προοπτικές, στο Αγορά Χωρίς Σύνορα, τόµος 7, Τέυχος 1, Ιούνιος-Αύγουστος 2001, σελ Για πιο αναλυτικά στοιχεία για τις οικονοµικές σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, βλέπε: Βερβερίδου Μ., Η Ελληνο-τουρκική Οικονοµική Συνεργασία: Προβλήµατα και Προοπτικές, στο Αγορά Χωρίς Σύνορα, τόµος 7, Τέυχος 1, Ιούνιος-Αύγουστος 2001, πίνακας 1, σελ. 7. Το ύψος των εξαγωγών µειώθηκε δραστικά κατά τη διάρκεια του 2001 εξαιτίας της βαριάς οικονοµικής κρίσης της Τουρκίας, βλέπε: Το Βήµα, 4 Νοεµβρίου 2001 και Η Ναυτεµπορική, 7 Νοεµβρίου Εχπρες, 14 Μαρτίου Βέβαια δεν είναι ακόµα ξεκάθαρο ποια είναι η σχέση µεταξύ οικονοµίας και πολιτικής, αν δηλαδή οι οικονοµικές σχέσεις ακολουθούν τις πολιτικές ή το αντίστροφο. Για την ελληνο-τουρκική συνεργασία γενικότερα, βλέπε τις συµβολές των Βιδάλη Ε., Κουτσίκου Π., Καραφωτάκη Ε., Μυριάνθη Μ. και Τσαρδανίδη Χ. στο Ανασκόπηση Αµυντικής & Εξωτερικής Πολιτικής 2000/ΕΛΙΑΜΕΠ, Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις , Αθήνα, Παρατηρητής, 2000, σελ. 373-επ.. Βλέπε, επίσης, Λιαργκόβας Π., Η Τουρκική Οικονοµία και οι Προοπτικές Ελληνο-τουρκικής Οικονοµικής Συνεργασίας, στο Καζάκος Π. (επιµέλεια), Η Ελλάδα και το Ευρωπαϊκό Μέλλον της Τουρκίας, op. cit., σελ. 231-επ., και Βερβερίδου Μ., Η Ελληνο-τουρκική Οικονοµική Συνεργασία: Προβλήµατα και Προοπτικές, στο Αγορά Χωρίς Σύνορα, τόµος 7, Τέυχος 1, Ιούνιος-Αύγουστος 2001, σελ Ο καθ. Χ. Γιαλλουρίδης, στις παραδόσεις του και στην προσωπική συνέντευξή µας, υποστήριξε πως η διαχείριση αυτής της κρίσης αποτέλεσε την αποτυχία της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής στον αιγιακό χώρο, ενώ η κρίση των Στροβιλίων, το καλοκαίρι του 2000, απετέλεσε την αποτυχία της και στη Κύπρο. Κατά την άποψη µας η συµπεριφορά της ελληνικής πλευράς στο επεισόδιο των Στροβιλίων είναι ενδεικτική της σύµπλευσης Αθηνών και Λευκωσίας στη νέα στρατηγική που χαράχτηκε από το 1996 και έπειτα. Βλέπε, επίσης: Tziampiris A., Towards an Endgame for the Cyprus Issue? Cyprus in the Aftermath of the Helsinki European Council, Etudes Helleniques/Hellenic Studies (University of Quebec/Canada), vol. 9, n. 1, Printemps/Spring

14 τους υπόλοιπους κοινοτικούς εταίρους της. Η αµερικανική επέµβαση στην κρίση ήταν σηµαντική - και, κατά την άποψη µας, ήρθε ως «µάνα εξ ουρανού» για την ελληνική πολιτική ηγεσία από τη στιγµή που έθετε ως προϋπόθεση τη µη χρήση στρατιωτικής βίας για την επίλυση της διαφοράς 67. Η επέµβαση αυτή οδήγησε τελικά σε ένα συµβιβασµό που, αν και δυσµενέστερος για την ελληνική πλευρά, διαφύλαξε την ειρήνη στο Αιγαίο και επέτρεψε στην κυβέρνηση Σηµίτη και στον ελληνικό λαό να επιτύχουν το στρατηγικό στόχο της ένταξης της χώρας στην ΟΝΕ. Εκεί που θέλουµε να καταλήξουµε είναι πως η ελληνική πλευρά από το 1996 και έπειτα αρχίζει να χαµηλώνει τους τόνους 68, αν και δεν έλειψαν ορισµένα παρατράγουδα (S-300, υπόθεση Οτζαλάν), και όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν (1999: διπλωµατία των σεισµών) ξεκινάει ένα διάλογο µε την τουρκική πλευρά µε σκοπό, όχι µόνο να διαχειριστεί, αλλά κυρίως να αποφύγει κρίσεις και θερµά επεισόδια τόσο στο Αιγαίο όσο και στη Κύπρο. Σε αυτή την εξέλιξη συνέβαλε και η συµπεριφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης µετά την κρίση των Ιµίων. Η ιταλική προεδρία συνέστησε στις δύο αντιµαχόµενες πλευρές να δήξουν µετριοπάθεια και να αποφύγουν κάθε ενέργεια και δήλωση που θα µπορούσε να εντείνει την κατάσταση και εξέφρασε την πεποίθηση ότι η ελληνοτουρκική διαφορά θα µπορούσε να βρει λύση σε νοµικό επίπεδο, είτε σε διαιτητικό δικαστήριο είτε στο διεθνές δικαστήριο της Χάγης 69. Κατόπιν, στα πλαίσια της επικείµενης διεύρυνσης, τα όργανα της ΕΕ ήταν πιο σαφή όταν - πρώτα µε την έκθεση της Επιτροπής «Ατζέντα Για µία ισχυρότερη και ευρύτερη Ευρώπη» 70 που καταρτίστηκε στις 15 Ιουλίου 1997 και έπειτα µε τα Συµπεράσµατα του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου στο Ελσίνκι του εκέµβρη του υπέδειξαν το της Χάγης ως το καταλληλότερο µέσο διευθέτησης των διασυνοριακών διαφορών των υποψήφιών για ένταξη χωρών 71, γεγονός που ανταποκρίνεται στην πάγια θέση της Ελλάδας να δίνει νοµική διάσταση στα ελληνοτουρκικά προβλήµατα του Αιγαίου. 67 Για µια ανάλυση των γεγονότων και της σηµασίας της αµερικάνικής επέµβασης στη κρίση, βλέπε: Μαυρίδης Π.-Φακιολάς Ε., Στρατηγική ιαχείρισης Κρίσης και η Ελληνοτουρκική Αντιπαράθεση: η Περίπτωση των Ιµίων, στο Γιαλλουρίδης Κ. Χρ.-Τσάκωνας Ι. Π., Ελλάδα και Τουρκία µετά το Τέλος του Ψυχρού Πολέµου, Αθήνα, εκδ. Ι. Σιδέρης, Γενικότερα, βλεπε: Alifantis S., Greek National Defense in the Aftermath of the Imια Crisis: The Concept of Flexible Retaliation, στο Yiallurides K. Ch.-Tsakonas J. P. (edited by), Greece and Turkey after the End of the Cold War, New York-Athens, Aristide D. Caratsas, 2001, σελ , και Κούρκουλας Α., Ίµια, Κριτική Προσέγγιση του Τουρκικού Παράγοντα, Αθήνα, Εκδ. Ι. Σιδέρης, Ενδεικτικό είναι πως µόλις λίγο καιρό µετά την κρίση στα Ίµια, ο Πρωθυπουργός Κ. Σηµίτης αρχίζει να ανταποκρίνεται θετικά στα τουρκικά ανοίγµατα για διάλογο Βλέπε: Briefing, Issue 1087, April 15, 1996, pag. 5 και πως στις 27 Απριλίου, µετά τη συνάντηση του Έλληνα Υπουργού Θ. Πάγκαλου µε τον Τούρκο οµόλογο του Ε. Γκιονενσάι στο Βουκουρέστι, οι δύο υπουργοί συµφωνούν να συνεχίσουν τις συναντήσεις τους και στο µέλλον, Βλέπε: ΑΠΕ, 28 Απριλίου ΑΠΕ, 8 Φεβρουαρίου Ειδικότερα, βλέπε: Περράκης Σ., Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Κρίση των Ίµια, στο Οι Ηµερίδες του ΙΣΤΑΜΕ, Αθήνα, ΙΣΤΑΜΕ, Απρίλιος-Ιούλιος 1997, σελ COM (97) 2000 τελικό. Για µια περίληψη, βλέπε: Σπυρόπουλος Γ., Η Νέα ιεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Agenda 2000: Η Ένταξη της Κύπρου, Λευκωσία, Πρακτικά Συνεδρίου ΕΚΕΜ, 12 Μαρτίου 1998, σελ Όµως - όπως υπενθυµίζει ο κ. Σ. Περράκης σε πρόσφατο άρθρο του - παρά το πολιτικό βάρος τους, από τα συµπεράσµατα του Ελσίνκι δεν προκύπτει καµιά νοµική δέσµευση της Τουρκίας για προσφυγή στο της Χάγης ύστερα από την εξάντληση των όποιων προσπαθειών για επίλυση των µεθοριακών διαφορών µε την Ελλάδα. Για αυτή την προσφυγή απαιτείται η αναγνώριση της δικαιοδοσίας του, είτε µε µονοµερή δήλωση είτε µε συνυποσχετικό. Η Ελλάδα προσέφυγε σε «διερευνητικό» διάλογο µε την Τουρκία µε σκοπό να συνταχθεί ένα συνυποσχετικό για το θέµα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας. Βλέπε, Περράκης Σ., Ο Νέος Ελληνοτουρκικός «διερευνητικός» διάλογος: Αυθεντική Βούληση για Επίλυση ιµερών ιαφορών ή Απλή Άσκηση Προσοµοίωσης;, Κοσµογραφία, τ. 2, 2002, σελ

15 Η συµφωνία του Ελσίνκι είναι ένα στοιχείο που ενδυνάµωσε την ήδη προδιαγραφόµενη πορεία προς την ελληνοτουρκική επαναπροσέγγιση. Στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο η ελληνική κυβέρνηση κατάφερε να αποσυνδέσει το θέµα της επίλυσης του πολιτικού προβλήµατος της Κύπρου από την απόφαση για την ένταξη της Κυπριακής ηµοκρατίας στην Ένωση. To Ελσίνκι και η εταιρική σχέση της Τουρκίας µπορεί να προσέδωσαν στην Άγκυρα τον ευρωπαϊκό προσανατολισµό που τόσο πολύ επιθυµούσε, όµως παράλληλα την υποχρέωσαν να διεξάγει το διάλογο µε την Αθήνα σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο όπου η τελευταία έχει σαφές διαπραγµατευτικό πλεονέκτηµα. Τα πολιτικά κριτήρια 72 που τέθηκαν για την έναρξη διαπραγµατεύσεων για την ένταξη της Τουρκίας δικαιώνουν σε µεγάλο βαθµό τη πολιτική που ακολούθησε η Ελλάδα στις Βρυξέλλες από το 1985 και έτσι δεν υπήρχε πλέον λόγος να εµφανίζεται η Αθήνα ως το βασικό εµπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Πέρα από τις ελπίδες και τις πραγµατικές προοπτικές για ένα «ιστορικό ελληνοτουρκικό συµβιβασµό», ο διάλογος από µόνος του αποτελεί µια ελληνική επιτυχία, αφού επιτρέπει στην Ελλάδα να εµφανίζεται ως µία δηµοκρατική ευρωπαϊκή χώρα που προσπαθεί να επιλύσει µε ειρηνικό τρόπο τα προβλήµατα που αντιµετωπίζει απέναντι σε µια στρατοκρατική και επιθετική Τουρκία. Με αυτό τον τρόπο η ελληνική πλευρά «ποντάρισε» στο ευρωπαϊκό χαρτί - και την εξωτερική εξισορρόπηση που της προσφέρει - µε σκοπό να µπορέσει να εξισορροπήσει καλύτερα την σχετική στρατιωτική υπεροχή της Τουρκίας 73. Όσο η ελληνική πλευρά συνεχίζει το διάλογο στο Αιγαίο και στην Κύπρο θα είναι πιο δύσκολο για τη Τουρκία να προβεί χωρίς κόστος σε επιθετικές ενέργειες και θα αποτελέσει µεγάλη επιτυχία του διαλόγου και της ελληνικής στρατηγικής αν επιτευχθεί η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ χωρίς να µπορέσει η Άγκυρα να πραγµατοποιήσει τις απειλές της. Από τις παραπάνω παρατηρήσεις φτάνουµε στο συµπέρασµα πως η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας άρχισε να εγκαταλείπει την λογική της καθαρά γεωπολιτικής θεώρησης και να υιοθετεί τη λογική της γεωοικονοµίας. Ωστόσο, η αλλαγή προσέγγισης απέναντι στην Τουρκία φαίνεται να είναι προϊόν µιας νέας τακτικής από την στιγµή που στρατηγικός στόχος της Ελλάδας παραµένει η αντιµετώπιση της τουρκικής απειλής, τόσο στον ελλαδικό όσο και στον κυπριακό χώρο. Η τακτική αυτή µπορεί όµως, κατά την γνώµη µας, να µετεξελιχθεί σε στρατηγική όταν και αν και οι δύο πλευρές του Αιγαίου καταλάβουν πως το «παιχνίδι» στην σηµερινή Ευρώπη δεν παίζεται πλέον µε απειλές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις και αποφασίσουν πραγµατικά να εντάξουν τις διαφορές τους στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. 72 Βλέπε: Droutsas P. D.-Tsakonas J. P., Turkey s Road Map to the European Union: Implications for Greek-Turkish Relations and the Cyprus Issue, Etudes Helléniques/Hellenic Studies, Vol. 9, n. 9, Printemps/Spring 2001, σελ , ιδιαίτερα τις υποσηµειώσεις 20 και 21. Βλέπε, επίσης, την υποσηµείωση 38 στο παρόν κείµενο. 73 Βλέπε: Tsakonas J. P., Post-Cold War Security Dilemmas: Greece in Search of the Right Balancing Recipe, στο Yiallurides K. Ch.-Tsakonas J. P. (edited by), op. cit., σελ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Ελλάδα Τουρκία στον 21 ο αιώνα»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Ελλάδα Τουρκία στον 21 ο αιώνα» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση των ΚΕΠΠ, υπό την αιγίδα του ΥΠΕΞ, με θέμα: «Ελλάδα Τουρκία στον 21 ο αιώνα» Ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετάνια Παρασκευή 26 Φεβρουαρίου 2010 Είναι ιδιαίτερη χαρά που απευθύνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΕΝΑ «ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ» ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ «Το ευρωπαϊκό big-bang, η απόφαση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο»

ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Οι ενεργειακοί πόροι της Κύπρου και τα νέα δεδοµένα στην Ανατολική Μεσόγειο» 26 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητή κυρία Υπουργέ Αγαπητοί φίλοι

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας

Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 1 Του Χρήστου Μηνάγια Παρασκηνιακά παιχνίδια της Άγκυρας 04 Απριλίου 2012 www.geostrategy.gr Στο άρθρο του συντάκτη του παρόντος, µε τίτλο «Εκβιασµοί, απειλές και αυθαιρεσίες από την Άγκυρα στην Ανατολική

Διαβάστε περισσότερα

Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών»

Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών» ΟΜΙΛΙΑ Βουλευτή β Αθηνών, πρώην Υφυπουργού Εξωτερικών κ. Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη Στο συνέδριο του ΚΕΠΠ με θέμα: «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών» Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΜΕΡΟΣ Α - Διαγνωστική ανάλυση SWOT ΜΕΡΟΣ Β - Εξωτερικό περιβάλλον ΜΕΡΟΣ Γ - Όραμα, αποστολή και στρατηγική ΜΕΡΟΣ Α Διαγνωστική ανάλυση SWOT ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ (SWOT) ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΡΟΤΕΡΗΜΑΤΑ Ιστορικής,

Διαβάστε περισσότερα

«Δεν δίνουμε λευκή επιταγή ούτε κάνουμε εκπτώσεις στην Τουρκία»

«Δεν δίνουμε λευκή επιταγή ούτε κάνουμε εκπτώσεις στην Τουρκία» Συνέντευξη στον ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 30/11/2008 «Δεν δίνουμε λευκή επιταγή ούτε κάνουμε εκπτώσεις στην Τουρκία» Συνέντευξη στον Κώστα Βενιζέλο Η υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος, Ντόρα Μπακογιάννη,

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, Άντρου Κυπριανού, στο Συνέδριο του Economist με θέμα

Παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, Άντρου Κυπριανού, στο Συνέδριο του Economist με θέμα Παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, Άντρου Κυπριανού, στο Συνέδριο του Economist με θέμα «LOOKING INTO THE CYPRUS ISSUE - A GLIMMER OF HOPE» 4 Νοεμβρίου 2014 Συγχαίρω το περιοδικό Economist

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε διαφορετικές γλώσσες. Η γλώσσα των επιχειρηματιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΜΕΪΜΑΡΑΚΗ PRESIDENT OF THE HELLENIC PARLIAMENT TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business and investment

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευχαριστίες Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Ευχαριστίες Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 1.Α Ο κλασικός ρεαλισµός. 1.Α.α. Τα βασικά αξιώµατα. 1.Α.β. Η «ισορροπία δυνάµεων» σύµφωνα µε τον Hans Morgenthau.

Διαβάστε περισσότερα

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε.

Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Διονύσιος Τσιριγώτης Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς Ελλάδα-Τουρκία-Ε.Ε. Η Ελληνική στρατηγική επιλογή του «εξευρωπαϊσμου» των Ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ. ΓΙΩΡΓΟΥ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΓΙΑ ΤΗ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ. ΓΙΩΡΓΟΥ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΓΙΑ ΤΗ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗ ΕΜΠΑΡΓΚΟ:18.30 Αθήνα, 8-9-2008 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ. ΓΙΩΡΓΟΥ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΓΙΑ ΤΗ Ν.Α. ΕΥΡΩΠΗ Η σηµερινή εκδήλωση που οργανώνει το Υπουργείο Οικονοµίας και Οικονοµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 Έγγραφο συνόδου 2009 10.1.2005 B6-0041/2005 ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία δήλωσης της Επιτροπής σύµφωνα µε το άρθρο 103, παράγραφος 2, του Κανονισµού των βουλευτών: Jan Marinus

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

OΜΙΛΙΑ. κ. Θανάση Λαβίδα

OΜΙΛΙΑ. κ. Θανάση Λαβίδα OΜΙΛΙΑ του Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής των ιεθνών ράσεων του Συνδέσµου Ελληνικών Βιοµηχανιών κ. Θανάση Λαβίδα στο Συνέδριο του Υπουργείου Εξωτερικών «Ο Ρόλος των Υπουργείων Εξωτερικών στην Οικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE

Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE Συνέντευξη του Νίκου Λυγερού στο LEGACY MAGAZINE 1) Κύριε Λυγερέ, παρά την δυσχερή οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Κύπρος, επικρατεί ακόμα μια νότα αισιοδοξίας λόγω των υδρογονανθράκων... Με

Διαβάστε περισσότερα

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Παπαντωνίου, τον Πρόεδρο του Κέντρου Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής για την πρόσκληση την οποία μου απηύθυνε να έρθω

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Παπαντωνίου, τον Πρόεδρο του Κέντρου Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής για την πρόσκληση την οποία μου απηύθυνε να έρθω Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Παπαντωνίου, τον Πρόεδρο του Κέντρου Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής για την πρόσκληση την οποία μου απηύθυνε να έρθω στο σημερινό Συνέδριο. Να ευχαριστήσω τους πρέσβεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 4 Ο πόλεμος των τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

MINISTER PRESS CONFERENCE STATEMENTS

MINISTER PRESS CONFERENCE STATEMENTS COUNCIL MEETINGS Education, Youth, Culture and Sport Council (EYCS) 26.11.2012-27.11.2012 Location: Council of the European Union (Justus Lipsius building), Brussels MINISTER PRESS CONFERENCE STATEMENTS

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ )

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 18 Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ. 142 145) Μετά τη Ναυµαχία του Ναυαρίνου, οι διπλωµατικές ενέργειες για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΞΗ ΜΕΡΟΣ Α - Η Δεξαµενή Σκέψης Θουκυδίδης ΜΕΡΟΣ Β - Στρατηγικό σχέδιο για το Κυπριακό ΜΕΡΟΣ Γ - Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Επίτροπε, Αγαπητοί Συνάδελφοι Υπουργοί, Αξιότιµοι Φίλοι Προσκεκληµένοι, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Επίτροπε, Αγαπητοί Συνάδελφοι Υπουργοί, Αξιότιµοι Φίλοι Προσκεκληµένοι, Κυρίες και Κύριοι, ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΣ Κύριε Επίτροπε, Αγαπητοί Συνάδελφοι Υπουργοί, Αξιότιµοι Φίλοι Προσκεκληµένοι, Κυρίες και Κύριοι, Είµαι εξαιρετικά ευτυχής, που µου δίνεται η ευκαιρία, από τις πρώτες κιόλας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ. Διακήρυξη των Αθηνών της 1ης Συνόδου των Μεσογειακών Χωρών της ΕΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ. Διακήρυξη των Αθηνών της 1ης Συνόδου των Μεσογειακών Χωρών της ΕΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 9/9/2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Διακήρυξη των Αθηνών της 1ης Συνόδου των Μεσογειακών Χωρών της ΕΕ Εμείς, οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ.Σ. ΤΟΥ ΣΠΕ Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΣΤΙΣ , ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕ ΙΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ.Σ. ΤΟΥ ΣΠΕ Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΣΤΙΣ , ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕ ΙΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ.Σ. ΤΟΥ ΣΠΕ Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, ΣΤΙΣ 9.9.2009, ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕ ΙΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ Εγκριµένη οµόφωνα από το.σ. στην Συνεδρίαση του στις 7.9.2009 Γενικά:

Διαβάστε περισσότερα

Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί

Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί Πέµπτη 3 Μαΐου 2012 www.geostrategy.gr Η Άγκυρα ανησυχεί και προκαλεί Χρήστος Μηνάγιας και Βασίλης Γιαννακόπουλος Νέες τουρκικές προκλήσεις Στις 27 Απριλίου 2012, δηλαδή εννέα ηµέρες πριν τη διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα»

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Σεμινάριο Επιμόρφωσης και Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή «Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα» Ονοματεπώνυμο: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ Τμήμα: ΞΑΝΘΗΣ 2 ΜΑΙΟΣ 2010 1 Περιεχόμενα: Περίληψη..σελ. 3 Εισαγωγή:...

Διαβάστε περισσότερα

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα,

Η Πρόκληση της Ανταγωνιστικότητας Η Εκθεση για την Παγκόσµια Ανταγωνιστικότητα, Xαιρετισµός Υπουργού Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού κ. Αντώνη Μιχαηλίδη στην εκδήλωση που διοργανώνεται από την Κυπριακή Τράπεζα Αναπτύξεως και το Cyprus College µε τη στήριξη των Price Waterhouse

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ. Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Ιδέες από το Αναπτυξιακό Συνέδριο εκέµβριος 2005 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τη διενέργεια του Αναπτυξιακού Συνεδρίου της Περιφέρειας, αλλά και από τις επιµέρους συσκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 10.3.2014 COM(2014) 149 final 2014/0086 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη σύναψη της Συμφωνίας Σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία της στρατηγικής συνεργασίας ΗΠΑ Τουρκίας έχει μια διάρκεια εβδομήντα πέντε χρόνων, κατά την οποία οι διμερείς σχέσεις γνώρισαν ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΚΕΤΕΜΠΟΡΓΚ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ. 15 και 16 Ιουνίου 2001 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. ελτίο EL - PE 305.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΚΕΤΕΜΠΟΡΓΚ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ. 15 και 16 Ιουνίου 2001 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. ελτίο EL - PE 305. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 35 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΚΕΤΕΜΠΟΡΓΚ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΙΑΣ 15 και 16 Ιουνίου 2001 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 37 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Παράρτηµα Ι ήλωση για την πρόληψη της διάδοσης βαλλιστικών πυραύλων...

Διαβάστε περισσότερα

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών.

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών. Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών. Κύριε πρόεδρε σας είναι γνωστό ότι η ιδρυση της σχολής βιοιατρικής του πανεπιστημίου Θεσσαλίας στην Λάρισα αναβάλλεται για το μέλλον. Κατά πόσο πιστεύεται ότι αποτελεί για

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

«Casus belli» από την Άγκυρα στο Ισραήλ και την Κύπρο;

«Casus belli» από την Άγκυρα στο Ισραήλ και την Κύπρο; 1 04 Σεπτεµβρίου 2011 www.geostrategy.gr «Casus belli» από την Άγκυρα στο Ισραήλ και την Κύπρο; Του Χρήστου Μηνάγια Ενώ πλησιάζει η ηµεροµηνία έναρξης των γεωτρήσεων για εντοπισµό υδρογονανθράκων στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ)

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) Μαθήματα Α εξαμήνου 1. Ιστορία των Διεθνών Σχέσεων & της Στρατηγικής ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΛΑΤΙΑΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) Στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία των Διεθνών Σχέσεων και της Στρατηγικής»

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας. «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων»

Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας. «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων» Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας Κοδριγκτώνος 12, 210 8203573, 210 8203 803 http://este.dmst.aueb.gr/ «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων» ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η προώθηση της

Διαβάστε περισσότερα

Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση -Η έννοια της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης επιχειρεί να συλλάβει τις περίπλοκες σχέσεις ανάμεσα στα διάφορα κυβερνητικά επίπεδα.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Οκτωβρίου Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Οκτωβρίου Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ 17 o Εθνικό Συνέδριο Ενέργειας Ενέργεια & Ανάπτυξη 2012 30-31 Οκτωβρίου 2012 Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα Έντιμε Κύριε Υπουργέ, Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ)

Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ Η ΕΕ επιδιώκει την προώθηση της ασφάλειας, της ειρήνης, της διεθνούς συνεργασίας, της

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη

Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη Σημειώσεις για το μάθημα Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη ΤΜΗΜΑ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ Εισηγητής: Κώστας Αντ. Πετράκης Αργοστόλι, Ιούνιος 2015 εισαγωγή Τα κείμενα που ακολουθούν αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Της Αθανασίας Κωνσταντίνου Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Με δεδομένες τις αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012 ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012 Κύριοι Πρόεδροι, Κύριε Πρόεδρε της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις και στοχεύσεις της Άγκυρας

Επιδιώξεις και στοχεύσεις της Άγκυρας 1 27 Μαρτίου 2011 www.geostrategy.gr Επιδιώξεις και στοχεύσεις της Άγκυρας Η Τουρκία του Ερντογάν δεν διαφέρει από την Τουρκία των στρατηγών Του Χρήστου Μηνάγια Στις 15-3-2011 ο Τούρκος δηµοσιογράφος Ali

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ «ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ» Θεσσαλονίκη, 9 Δεκεμβρίου 2010

ΗΜΕΡΙΔΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ «ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ» Θεσσαλονίκη, 9 Δεκεμβρίου 2010 ΗΜΕΡΙΔΑ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ «ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ» Θεσσαλονίκη, 9 Δεκεμβρίου 2010 Εισήγηση του Προέδρου της Ομοσπονδίας Φορτηγών Αυτοκινητιστών Ελλάδος Διεθνών Μεταφορών, κ. Απόστολου

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Πρώτο κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ, ανεπαίσθητη πτώση της ΝΔ, νέες απώλειες για το ΠαΣοΚ το 80% ζητεί παραμονή στην ευρωζώνη ενώ μόνο το 13% θέλει επιστροφή στη δραχμή

Διαβάστε περισσότερα

B8-0066/2014 ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

B8-0066/2014 ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 15.7.2014 B8-0066/2014 ΠΡΟΤΑΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία δήλωσης της Αντιπροέδρου της Επιτροπής/Ύπατης Εκπροσώπου της Ένωσης για θέµατα Εξωτερικής Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι Σύνεδροι,

Κυρίες και Κύριοι Σύνεδροι, Ομιλία της Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Τίνας Μπιρμπίλη, στο 14 ο Εθνικό Συνέδριο Ενέργειας του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2009 Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ...

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ... «ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΙΤΑΝ» Μάιος 2008 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A Η Δέσμευση της Διοίκησης......3 Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4 Εταιρικές Αξίες Ομίλου

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ. 5.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ 5.1 Εισαγωγή Στην ενότητα αυτήν θα παρουσιάσουµε µία αναλυτική περιγραφή της γνώµης των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά µε τα ναρκωτικά. Καθώς είναι γνωστό, στις µέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ

ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΠΟΡΡΗΤΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΤΟΥΡΚΙΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Του Χρήστου Μηνάγια minagias@gmail.com, τηλ. 6948260485 Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΚΑ ΜΟΣ (τηλ. 2310252320, Ερµού 48 Θεσσαλονίκη, Τ.Κ. 54623)

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση. του κ. Θανάση Λαβίδα. Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής ιεθνών ράσεων ΣΕΒ. στη «ιηµερίδα Πρέσβεων»

Εισήγηση. του κ. Θανάση Λαβίδα. Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής ιεθνών ράσεων ΣΕΒ. στη «ιηµερίδα Πρέσβεων» Εισήγηση του κ. Θανάση Λαβίδα Γενικού Γραµµατέα & Επικεφαλής ιεθνών ράσεων ΣΕΒ στη «ιηµερίδα Πρέσβεων» Υπουργείο Εξωτερικών Αθήνα, 31 Ιουλίου 2007 Αξιότιµοι Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις, Η ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Επωνυμία εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία εντολέα ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη Χρονικό διάστημα συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

«Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση. την πολιτική μας»

«Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση. την πολιτική μας» ΝΑΝΤΙΑ Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Βουλευτής ΠΑΣΟΚ ΝΟΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Αθήνα, 04/05/11 «Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση την πολιτική μας» Είναι, πλέον, δεδομένο ότι η Ενωμένη

Διαβάστε περισσότερα

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση http://www.economics.edu.gr 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 1.2 Η Επιχείρηση : σχολικό βιβλίο 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας µας, το ίδιο σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΕΙ ΚΑΙ... 27 27 Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Ιωάννης Κλαψόπουλος 1. Εισαγωγή Η παρούσα εισήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο πόλεμος του Βιετνάμ(1965-1975) ήταν η μεγαλύτερη ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Δύσης και Ανατολής κατά την διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

Η ευρωπαϊκή πολιτική ως τομέας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Απόψεις, δράσεις και μέσα για την κατανόηση των νέων προκλήσεων της ΕΚ/ΕΕ

Η ευρωπαϊκή πολιτική ως τομέας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Απόψεις, δράσεις και μέσα για την κατανόηση των νέων προκλήσεων της ΕΚ/ΕΕ Η ευρωπαϊκή πολιτική ως τομέας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Απόψεις, δράσεις και μέσα για την κατανόηση των νέων προκλήσεων της ΕΚ/ΕΕ Αθανάσιος Κοτσίρης «Η πορεία της Ευρώπης αποτελεί αυτοτελές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΔΕ ΑΘΗΝΑ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010 Εισαγωγικό Σημείωμα Η Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων (ΕΕΔΕ) είναι μη κερδοσκοπικό Σωματείο, που ως σκοπό έχει τη «διάδοση των αρχών και της σωστής

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα