Η ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ"

Transcript

1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ HELLENIC SOCIETY FOR TERMINOLOGY Ε E Λ L Ε Τ Ο Η ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (2η Έκδοση) Κώστας Βαλεοντής Αθήνα 1999

2 2 Παρουσίαση του θέματος ως τώρα στις ακόλουθες εκδηλώσεις: 1 η Ομιλία: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΣΠΕΡΙΔΑ: Τόπος: Αίθουσα Ομιλιών του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, Σίνα 31, Αθήνα Χρόνος: 6 Απριλίου 1998, ημέρα Δευτέρα, ώρα 7.00 μμ. 2 η Ομιλία: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ: Τόπος: Εντευκτήριο Πνευματικού Κέντρου Κυθηρίων (Θεμιστοκλέους 5 & Πανεπιστημίου, 7ος όροφος) Χρόνος: 23 Φεβρουαρίου 1999, ημέρα Τρίτη, ώρα: 7.00 μμ.

3 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ 1 ης ΟΜΙΛΙΑΣ Εχουν περάσει έντεκα χρόνια από τότε που προσθέτοντας και τη δική μου φωνή στις λίγες, δυστυχώς, άλλες σε μια επιστολή [1] στον αείμνηστο Αντώνη Τρίτση τότε Υπουργό Παιδείας, ανάμεσα σε άλλες προτάσεις για τη Γλώσσα, έθιγα και το θέμα της προφορικής Ελληνικής Γλώσσας και της καθημερινής κακοποίησής της από τα (κρατικά τότε) μέσα μαζικής ενημέρωσης. Πέρασαν έντεκα χρόνια, ο ένθερμος υποστηρικτής της ελληνικής γλώσσας Αντώνης Τρίτσης χάθηκε πρόωρα, η ελευθερία στην ενημέρωση επεκτάθηκε από τη Ραδιοφωνία και στην Τηλεόραση (γέμισε ο τόπος κανάλια) και η προσδοκία ότι η ελεύθερη πλέον ιδιωτική πρωτοβουλία θα έφερνε και την ποθητή ποιοτική αναβάθμιση έχει διαψευσθεί παταγωδώς. Οχι μόνο δεν έγινε κάτι τέτοιο αλλά στο όνομα του ρέοντος πλέον ποταμού χρήματος στις ιδιωτικές τσέπες εκτός από την περαιτέρω επέκταση του φαινομένου εμφανίστηκαν και άλλα ακόμα χειρότερα. Γέμισε, για παράδειγμα, ο κόσμος αστρολόγους και χαρτορίχτρες κι έτσι πέρα από την ανάπτυξη του γλωσσικού αισθητηρίου προστέθηκε και η ανύψωση του πνευματικού επιπέδου της Ελληνικής Κοινωνίας. Σήμερα, δεν θα αναλύσουμε όλες τις πλευρές του προβλήματος της "γλωσσικής πενίας" που εκδηλώνεται ως: φτώχεια στο λεξιλόγιο, φτώχεια στην έκφραση, φτώχεια στο περιεχόμενο και εξακολουθεί να μαστίζει και μάλιστα σε εντονότερο βαθμό τη νεολαία. Ούτε θα αναλύσουμε τους παράγοντες εκείνους που συντελούν στην υποβάθμιση της απόκτησης γλωσσικής γνώσης και που είναι κυρίως: η χαλάρωση της ενδοοικογενειακής συνοχής και γλωσσικής επικοινωνίας, η αποξένωση του μαθητή από το μάθημα ως μάθημα σε ένα συχνά-πυκνά μεταρρυθμιζόμενο και επαναμεταρρυθμιζόμενο σχολείο, η εμμονή στη νοοτροπία ότι η διδασκαλία της μητρικής γλώσσας αποσκοπεί στο να εκπαιδεύσει λογοτέχνες, η τροφοδότηση "κονσερβαρισμένων ιδεών" μέσω του μαθήματος της Εκθεσης, η εισβολή των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας μέσω των ξενόγλωσσων εκπομπών ή βιντεοταινιών με τον φτωχό και ποιοτικά απαράδεκτο πολλές φορές υποτιτλισμό. Σήμερα, αφού ορίσουμε τη γλώσσα μας και προσδιορίσουμε τους στόχους της διδασκαλίας της, θα ασχοληθούμε ιδιαίτερα με την προφορική Ελληνική Γλώσσα και την εγκατάλειψή της σε σημείο που διαπιστώνουμε καθημερινά τη βάναυση κακοποίησή της. ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ 2 ης ΟΜΙΛΙΑΣ Η σημερινή ομιλία είναι επανάληψη της ομιλίας που δόθηκε στις 6 Απριλίου του 1998 στην ελληνογλωσσική εσπερίδα που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας (ΕΛΕΤΟ) στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Ευχαριστώ θερμά την Πρόεδρο Κα Ντίνα Βλάχου και το Διοικητικό Συμβούλιο της Πανελλήνιας Ενωσης Λογοτεχνών, που μου έκαμε την τιμή να με προσκαλέσει να παρουσιάσω το ίδιο θέμα στο πλαίσιο των εκδηλώσεών της, καθώς επίσης και το εκλεκτό μέλος της Γιάννη Γιακουμάκη που το εισηγήθηκε, αλλά και όλους εσάς που ήρθατε απόψε εδώ να εξετάσουμε μαζί το σοβαρό θέμα της σημερινής Προφορικής Ελληνικής Γλώσσας και της εγκατάλειψής της. Αν και ο χρόνος που διατίθεται στη σημερινή ανάπτυξη του θέματος είναι περιορισμένος θα προσπαθήσω να θίξω όλα τα βασικά σημεία του, ώστε και με τη βοήθεια του εκτυπωμένου τεύχους της αρχικής παρουσίασης, που θα σας δοθεί στο τέλος της ομιλίας, να μπορέσετε,

4 4 όσοι από σας θέλετε, να διεξέλθετε και τις λεπτομέρειες. Εκτός από το περιορισμένο του χρόνου, η σημερινή παρουσίαση έχει και μια άλλη διαφορά έναντι της προηγούμενης. Απευθύνεται σε ένα ακροατήριο του οποίου ένα μεγάλο μέρος, αν όχι το μεγαλύτερο, ανήκει σε μια ειδική κατηγορία ανθρώπων του πνεύματος, στην κατηγορία των Ελλήνων Λογοτεχνών. Η γλώσσα για τον λογοτέχνη είναι ό,τι τα χρώματα για το ζωγράφο, ό,τι το μάρμαρο για το γλύπτη, η ύλη και η ουσία που τη δουλεύει και της δίνει μορφή και πνοή δημιουργώντας αθάνατα στο χρόνο διανοήματα. Η σημερινή Ελληνική Γλώσσα (κυρίως ο γραπτός λόγος) χρωστά πολλά στους Ελληνες λογοτέχνες. Ηταν αυτοί οι μόνοι που σε καιρούς χαλεπούς (όταν η σχιζοφρενική διγλωσσία και τα επακόλουθά της ταλάνιζαν τον τόπο) την υπηρέτησαν πιστά, την υποστήριξαν και την καλλιέργησαν με σκοπό να μιλήσουν στην ψυχή του σημερινού ζωντανού Ελληνα αναγνώστη και είναι γεγονός πως τα έχουν καταφέρει μέχρι τώρα. Τα χιλιάδες βιβλία που κυκλοφορούν και διαβάζονται αποτελούν αδιάψευστη μαρτυρία. Μεταξύ της προηγούμενης παρουσίασης και της σημερινής μεσολάβησε και ένα πολύ σημαντικό γεγονός για την Προφορική Ελληνική Γλώσσα. Συγκεκριμένα, το Δεκέμβριο κυκλοφόρησε το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών. Εκτός από τη γραπτή μορφή των λέξεων, το έργο δίνει και την προφορική απόδοσή τους γραμμένη στο διεθνές φωνητικό αλφάβητο προσαρμοσμένο στα Ελληνικά. Ετσι, ο χρήστης του Λεξικού έχει όλη την πληροφορία για κάθε λέξη: μορφολογική (οπτική και ακουστική), ετυμολογική και εννοιολογική. Κ.Β.

5 5 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ 7 2 Η ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Αρθρωση Οι ήχοι της ομιλίας Η ηχητική ισχύς των ήχων της ομιλίας Ανάλυση της προφορικής γλώσσας Φωνολογικοί κανόνες Μεταβολές φωνημάτων στην προφορική γλώσσα 24 α. Απόδοση του φωνήεντος <υ> με σύμφωνο 24 β. Στην αρχή λέξης: /γ/ + /k/ = /g/, /m/ + /p/ = /b/, /n/ + /t/ = /d/ 24 γ. Μέσα στη λέξη: Μεταβολή του /γ/ σε /ŋ/ 24 δ. Μέσα στη λέξη: /m/ + /p/ = /mb/, /n/ + /t/ = /nd/ 25 ε. Μεταβολές και επιδράσεις του τελικού /n/ 25 ζ. Ηχηροποίηση του /s/ 26 η. Οι συνοδίτες / γ / και / χ / Ηχοφασματογραφήματα δειγμάτων ομιλίας Διάγραμμα 1: Ηχοφασματογράφημα των φωνηέντων της σημερινής ελληνικής Γλώσσας Διάγραμμα 2: Η διαδοχή των φωνημάτων /ia/, /ie/, /io/, /iu/ Διάγραμμα 3: ευχές - ακεφιές Διάγραμμα 4: λ - α Διάγραμμα 5: θ - φ - χ Διάγραμμα 6: λο - λιο Διάγραμμα 7: μά να Διάγραμμα 8: φαγάς - μαγιά Διάγραμμα 9: κριός - γιος - κοριός Οι συχνότερες παραβάσεις των κανόνων της ορθοφωνίας Προσωδιακά χαρακτηριστικά της Ελληνικής Γλώσσας 32 3 Η ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 33 4 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 37 5 Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 39 6 ΕΠΙΛΟΓΟΣ 42 7 ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ 43 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α 45 ΕΛΛΗΝΟΑΓΓΛΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ 45 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β 53 ΦΩΝΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ [3] 53 ΠΙΝΑΚΑΣ Β1 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΡΓΩΝ ΑΠΟ ΟΠΟΥ ΠΑΡΘΗΚΑΝ ΔΕΙΓΜΑΤΑ 53 ΠΙΝΑΚΑΣ Β2 ΣΥΝΟΛΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΠΟΥ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΘΗΚΑΝ 54 ΠΙΝΑΚΑΣ Β3 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΠΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΚΑΝ 54 ΠΙΝΑΚΑΣ Β4 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΦΩΝΗΜΑΤΩΝ 55 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ 57 ΠΙΝΑΚΑΣ Γ1 ΑΠΟΛΥΤΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΜΕΛΩΝ ΦΩΝΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΩΝ 57 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ 59 ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΗΧΟΦΑΣΜΑΤΟΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ ΦΩΝΗΜΑΤΩΝ, ΣΥΛΛΑΒΩΝ ΚΑΙ ΛΕΞΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 59 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 71

6 6 (Κενή σελίδα)

7 Η ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΗ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 1 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ Η άποψη του ομιλούντος είναι ότι δεν υπάρχουν πολλές ελληνικές γλώσσες, δεν υπάρχουν πολλών ειδών Ελληνικά. Δεν υπάρχουν Αρχαία Ελληνικά, Βυζαντινά Ελληνικά, Νέα Ελληνικά. Υπάρχουν μόνο Ελληνικά. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αφορούν μόνο φάσεις και στάδια εξέλιξης "μιας και μόνης γλώσσας", όπως οι ίδιοι χαρακτηρισμοί μπροστά από τη λέξη Ελληνας δεν σημαίνουν "κάποιον άλλο λαό", αλλά έναν και μοναδικό λαό με ιστορία τεσσάρων και πλέον χιλιετιών. Η Ελληνική Γλώσσα όπως εξάλλου κάθε γλώσσα δεν είναι μόνο λογοτεχνία, αλλά πρωταρχικά ένα ζωντανό σύστημα και μέσο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων που τη μιλούν. Παίζει πρωτεύοντα ρόλο σ' οτιδήποτε διδάσκεται ο Ελληνας στο σπίτι, στο σχολείο, στη δουλειά, στη ζωή του. Αυτή και μόνο αυτή δίνει υπόσταση στη σκέψη, στη λογική, στην εσωτερική οργάνωση της πραγματικότητας του ατόμου και του έθνους (γλώσσα, λόγος, λογική, λογισμός). Η γλώσσα είναι κύριος άξονας της υπόστασης του ατόμου αλλά και της εθνικής υπόστασης ενός λαού. Είναι το υπ' αριθμόν ένα χαρακτηριστικό αυτής της ύπαρξης. Η γλωσσική γνώση είναι προϋπόθεση για την ανάπτυξη κάθε πεδίου γνώσης. Η γλώσσα συμπεριφέρεται σαν ζωντανός οργανισμός και η μελέτη και διδασκαλία της δεν πρέπει να ενεργούν καταστροφικά πάνω της. Ας παραστήσουμε (Σχ.1) με τον κύκλο Γ το σύνολο όλης της Γλωσσικής γνώσης και με τους κύκλους Ο 1, Ο 2 (ορίζοντες της Ομιλίας) το σύνολο της γλωσσικής γνώσης που χρησιμοποιούν στην Ομιλία τους, δύο άτομα, το άτομο 1 και το άτομο 2, αντίστοιχα, για την επικοινωνία τους με τους άλλους και με τους κύκλους Κ 1, Κ 2 το σύνολο της γλωσσικής γνώσης που είναι Κατανοητή, αντίστοιχα, από τα ίδια άτομα. Είναι φανερό ότι γλωσσική εκπαίδευση, για καθένα από τα άτομα αυτά, σημαίνει διεύρυνση τόσο του ορίζοντα της ομιλίας (Ο 1, Ο 2 ) όσο και του ορίζοντα της κατανόησής του (Κ 1, Κ 2 ), άμβλυνση των γλωσσικών διαφορών τους και ανύψωση του γλωσσικού επιπέδου τους. Επομένως, η Διδασκόμενη γλωσσική γνώση θα πρέπει να είναι ένα υπερσύνολο των Ο 1, Ο 2, Κ 1, Κ 2, π.χ. ένας κύκλος (κύκλος Δ) που περικλείει τους κύκλους Ο 1, Ο 2, Κ 1, Κ 2. Οσο περισσότερο ο κύκλος Δ πλησιάζει τον κύκλο Γ τόσο πιο κοντά στο στόχο της πλήρους γλωσσικής γνώσης οδηγούμαστε. Οι στόχοι του συστήματος διδασκαλίας της γλώσσας μας θα πρέπει να είναι: Στόχος 1ος: Να βάλει σε τάξη τις διάφορες μορφές και τα ποικίλα γλωσσικά φαινόμενα για να μπορέσει να διδάξει τη σωστή τους χρήση χωρίς να επεμβαίνει τεχνητά παρά μόνο σε περιπτώσεις νέων εννοιών και όρων, Στόχος 2ος: Να βοηθήσει τον διδασκόμενο να βιώσει σωστά τη γλώσσα ως κοινό μέσο επικοινωνίας με τον κοινωνικό περίγυρό του (σπίτι, σχολείο, δουλειά, κοινωνική ζωή), Στόχος 3ος: Να τον βοηθήσει να σκέπτεται και να οργανώνει τη σκέψη του, να την ανακοινώνει στον άλλο και να γίνεται κατανοητός και ταυτόχρονα να καταλαβαίνει τον άλλο,

8 8 Γ Δ Κ 1 Ο 1 Ο 2 Κ 2 Σχήμα 1 Οι ορίζοντες της Ομιλίας (Ο 1, Ο 2 ), της Κατανόησης (Κ 1, Κ 2 ) και της Διδασκαλίας (Δ) μέσα στο σύνολο όλης της Γλωσσικής γνώσης (Γ) Στόχος 4ος: Να τον διδάξει τη βασική, την πιο διαδεδομένη μορφή, αλλά και, χωρίς περιφρόνηση, τα τοπικά ιδιώματα, (Δεν πρέπει να παραλείπεται τίποτα, αρκεί να οριοθετείται σωστά και να προβάλλεται η πιο διαδεδομένη και ευρύτερα αποδεκτή μορφή), Στόχος 5ος: Να του εξασφαλίσει πρόσβαση ει δυνατόν, σε όλη την καταγραμμένη ελληνική σκέψη (Γραμματολογία, Ιστορία, Φιλοσοφία, Επιστήμη) χωρίς να εμποδίζει τη διαχρονική πορεία της εξέλιξης της γλώσσας μας. Με ποια κριτήρια, όμως, θα πρέπει να διδαχτεί η Ελληνική Γλώσσα; Ποια πυξίδα, ποιος μπούσουλας θα πρέπει να ακολουθηθεί από τους ειδικούς της γλώσσας που θα μπορούσαν, σε συνεργασία με τους ειδικούς όλων των άλλων πεδίων γνώσης και χωρίς μισαλλοδοξία ή στενομυαλιά, να διαρθρώσουν βήμα-βήμα το σύστημα διδασκαλίας της μίας και μοναδικής Ελληνικής Γλώσσας; Μπορούν να προταχθούν κατά τη γνώμη μου τα κριτήρια: 1ο Κριτήριο: 2ο Κριτήριο: 3ο Κριτήριο: Η ορθότητα της εξωτερικής μορφής (τι είναι σωστό στο γραμματικό, στο συντακτικό και στο φωνολογικό σύστημα της γλώσσας μας). Η ορθή αντιστοιχία έννοιας (της σημασίας που υποδηλώνεται από μια λέξη ή μια φράση) και όρου (της ίδιας της λέξης ή φράσης). Η ευρύτερη χρήση (η σημερινή γλωσσική πραγματικότητα των Ελλήνων).

9 9 4ο Κριτήριο: Η πλήρης κάλυψη όλων των τρεχόντων γλωσσικών φαινομένων και η αμερόληπτη κριτική αντιμετώπιση ακόμα και των λανθασμένων χρήσεων (π.χ. γίνονταν γινόντουσαν, ήμαστε ήμασταν ). (Εξοβελίζοντας τις χρήσεις αυτές από τα σχολικά εγχειρίδια, απλώς κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας). Τα δύο πρώτα κριτήρια θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ένα: το κριτήριο της ορθοέπειας. Η ορθοέπεια έχει δύο σκέλη: την ορθή εξωτερική μορφή (μορφολογικό επίπεδο) και την ορθή εσωτερική μορφή και σημασία (εννοιολογικό επίπεδο). Το πρώτο σκέλος προϋποθέτει ορθή γραφή και ορθή προφορική έκφραση. Η πρώτη αναλύεται σε ορθογραφία, γραμματική ορθότητα και συντακτική ορθότητα γραφής, ενώ η δεύτερη σε ορθοφωνία, γραμματική ορθότητα και συντακτική ορθότητα ομιλίας. Η πυραμίδα που στηρίζει την ορθοέπεια φαίνεται στο Σχήμα 2. ορθοέπεια ορθή εξωτερική μορφή ορθή εσωτερική μορφή και σημασία ορθή γραφή ορθή προφορική έκφραση ορθογραφία γραμματική ορθότητα γραφής συντακτική ορθότητα γραφής ορθοφωνία γραμματική ορθότητα ομιλίας συντακτική ορθότητα ομιλίας Σχήμα 2. Η ορθοέπεια και οι συνιστώσες της ΣΗΜΕΙΩΣΗ 1: Δεν μίλησα για καλλιέπεια. Αυτή δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, ούτε στόχος ούτε κριτήριο για τη διδασκαλία της γλώσσας, αλλά αποτέλεσμα. Είναι αποτέλεσμα της γλωσσικής και της γενικότερης καλλιέργειας και σ αυτήν συμβάλλουν οπωσδήποτε και έμφυτα στοιχεία του ατόμου. Ας μάθουν οι Ελληνες τα Ελληνικά με πληρότητα και ορθότητα, ας αποκτήσουν πρόσβαση σε όλο το μεγαλείο της καταγραμμένης ελληνικής γνώσης και σοφίας και όσοι έχουν ταλέντο θα γίνουν λογοτέχνες, θεατρικοί συγγραφείς, ηθοποιοί, δημοσιογράφοι. Ενώ όσοι έχουν κλίση προς τις επιστήμες θα έχουν ένα πολύτιμο εφόδιο, το βασικό, το πρωταρχικό εφόδιο της γλωσσικής γνώσης. Η ωραιολογία χωρίς την ορθοέπεια είναι πολύ κοντά στην αερολογία. ΣΗΜΕΙΩΣΗ 2: Στη σχετική επιστολή [1] είχε διατυπωθεί ολοκληρωμένη πρόταση για την αναμόρφωση της διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσσας. 2 Η ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Εδώ θα μας απασχολήσει η προφορική Ελληνική Γλώσσα. Θα δώσουμε τα βασικά στοιχεία της φωνολογίας της. Οι διαφορές που μπορεί να διαπιστώσει κάποιος από έργα γνωστών ερευνητών [2] δεν επιδιώκουν να δρέψουν δάφνες πρωτοτυπίας γιατί δεν έχουν τόσο το χαρακτήρα διαφωνίας όσο της διαφοράς θεώρησης που μπορεί να έχει ένας φυσικός που με έναν ηχοφασματογράφο μπορεί να μελετήσει πιο αντικειμενικά ένα δείγμα ομιλίας. Για παράδειγμα αναφέρουμε τη μη χρήση, κατά τη συνάρθρωση, του αλλοφώνου /k / όταν

10 10 ακολουθεί /e/ και αντ αυτής τη χρήση του κανονικού φωνήματος /k/ και ενός παρεισφρέοντος μεταβατικού /i/ το οποίο είναι εμφανές στο ηχοφασματογράφημα και το οποίο με το /e/ που ακολουθεί σχηματίζει έναν καταχρηστικό δίγθογγο /ie/. Εξάλλου ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι οι δύο τελευταίες συλλαβές των λέξεων <ευχές> και <ακεφιές> δεν προφέρεται με τον ίδιο τρόπο ακριβώς (Βλέπε Παράρτημα Δ, Διάγραμμα 3); 2.1 Αρθρωση Η ομιλία θα μπορούσε να οριστεί [9] ως το σύνολο των έναρθρων ήχων και θορύβων που παράγει η φωνητική συσκευή του ανθρώπου διαμορφώνοντας και ελέγχοντας κατάλληλα το αέρινο ρεύμα της εκπνευστικής φάσης της αναπνοής. Δηλαδή η ομιλία μπορεί να θεωρηθεί ως δευτερογενής λειτουργία που φορτώνεται πάνω στη λειτουργία της αναπνοής. Η ανθρώπινη φωνητική συσκευή είναι ένας ακουστικός σωλήνας με ανομοιόμορφη διατομή που ξεκινά από τη λαρυγγική κοιλότητα όπου βρίσκονται οι φωνητικές χορδές, δύο πτυχές με ρυθμιζόμενη τάση και μεταβαλλόμενο άνοιγμα μεταξύ τους τη γλωττίδα και φτάνει στα άκρα των χειλιών και της μύτης περνώντας μέσα από τη στοματική κοιλότητα, η οποία μπορεί να είναι συζευγμένη, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, με τη ρινική κοιλότητα. Η πηγή της ενέργειας για τη διέγερση αυτού του ακουστικού σωλήνα είναι το αέρινο ρεύμα της εκπνοής ενώ ο δονητής που παράγει τον ήχο (σύνθετο τόνο που λέγεται λαρυγγικός τόνος) είναι η γλωττίδα. Η λαρυγγική, η στοματική και η ρινική κοιλότητα είναι ρυθμιζόμενα αντηχεία που διαμορφώνουν κατάλληλα τη διαδρομή του λαρυγγικού τόνου. Η παραγωγή φωνής με ταλάντωση των φωνητικών χορδών (αυξομείωση της γλωττίδας) λέγεται φώνηση. Η διαμόρφωση της φωνητικής οδού, δηλαδή της διαδρομής από το λάρυγγα ως την έξοδο του στόματος και της μύτης, λέγεται άρθρωση. Η άρθρωση συντελείται από την κίνηση ορισμένων κινητών μερών της φωνητικής συσκευής προς άλλα μέρη που είναι σταθερά. Τα πρώτα λέγονται κινητοί αρθρωτήρες ενώ τα δεύτερα ακίνητοι αρθρωτήρες (βλέπε Πίνακα 1). Πίνακας 1 Κινητοί και ακίνητοι αρθρωτήρες Ακίνητοι αρθρωτήρες Πάνω χείλος Πάνω δόντια Στεφάνη των πάνω ούλων Σκληρή υπερώα Μαλακή υπερώα Γλωττίδα Κινητοί αρθρωτήρες Κάτω χείλος Ακρη της γλώσσας Μπροστινό μέρος του σώματος της γλώσσας Πίσω μέρος του σώματος της γλώσσας Φωνητικές χορδές Είναι δυνατοί οι ακόλουθοι τύποι άρθρωσης: (1) Ανακοπή: Σε κάποιο σημείο της φωνητικής οδού κλείνεται το πέρασμα και το αέρινο ρεύμα που έρχεται από το λάρυγγα ανακόπτεται. Στη συνέχεια, το πέρασμα ανοίγει απότομα και γίνεται εκτόνωση της πίεσης. Οι φθόγγοι που παράγονται έτσι είναι στιγμιαίοι και λέγονται ανακοπτικά σύμφωνα. (2) Τριβική εκτόνωση: Σ αυτόν τον τύπο άρθρωσης οι αρθρωτήρες σχηματίζουν στενό πέρασμα (σχισμή ή αυλάκι) από όπου αναγκάζεται να περάσει το εκπνευστικό ρεύμα, που τρίβεται στα τοιχώματα του περάσματος αυτού. Οι φθόγγοι που παράγονται έτσι είναι εξακολουθητικοί και λέγονται τριβικά σύμφωνα.

11 11 (3) Πλευρική εκτόνωση: Οι αρθρωτήρες φράζουν τη μεσαία γραμμή του στόματος και αφήνουν δεξιά κι αριστερά πλευρικά περάσματα, από όπου περνά το αέρινο ρεύμα. Οι φθόγγοι που παράγονται έτσι είναι εξακολουθητικοί και λέγονται πλευρικά σύμφωνα. (4) Γρήγορη ταλάντωση ενός αρθρωτήρα: Σ αυτόν τον τύπο άρθρωσης το ρεύμα του αέρα της εκπνοής θέτει σε πολύ γρήγορη (μεγάλης συχνότητας) ταλάντωση έναν από τους κινητούς αρθρωτήρες. Οι φθόγγοι που παράγονται έτσι είναι σύμφωνα και λέγονται τρίλιες. Στην κανονική ομιλία η σημερινή Ελληνική Γλώσσα δεν έχει τρίλιες. Το ρ, όμως, μπορεί, για παράδειγμα, να προφερθεί. ως τρίλια με πολύ γρήγορη ταλάντωση της γλώσσας. (5) Ελεύθερο πέρασμα: Σ αυτόν τον τύπο άρθρωσης το πέρασμα του αέρα μέσα από το κανάλι που διαμορφώνουν οι αρθρωτήρες είναι σχετικά ανεμπόδιστο. Με ταλάντωση των φωνητικών χορδών και ελεύθερο πέρασμα παράγονται όλα τα φωνήεντα. (6) Ρινικό πέρασμα: Σ αυτόν τον τύπο άρθρωσης η γλώσσα παίρνει τέτοια θέση που να εμποδίζει την έξοδο του ρεύματος από το στόμα, ενώ η μαλακή υπερώα χαμηλώνει και αφήνει το πέρασμα του αέρα να γίνει από τη ρινική κοιλότητα. Οι φθόγγοι που παράγονται έτσι είναι εξακολουθητικοί και λέγονται ρινικά σύμφωνα. Αν κάθε κινητός αρθρωτήρας μπορούσε να κινηθεί προς κάθε ακίνητο αρθρωτήρα, τότε θα ήταν δυνατό να γίνουν 5x6=30 διαφορετικοί συνδυασμοί. Αυτό, βέβαια, δεν συμβαίνει και στην πράξη υπάρχουν μόνο 8 από τις 30 δυνατότητες. Αυτές έιναι οι λεγόμενες θέσεις άρθρωσης και φαίνονται στον Πίνακα 2. Σε καθεμιά από αυτές αντιστοιχεί και μια κατηγορία συμφώνων. Πίνακας 2 Θέσεις άρθρωσης και κατηγορίες συμφώνων ΚΙΝΗΤΟΣ ΑΡΘΡΩΤΗΡΑΣ ΑΚΙΝΗΤΟΣ ΑΡΘΡΩΤΗΡΑΣ Κάτω χείλος Ακρη της γλώσσας Μπροστινό μέρος του σώματος της γλώσσας Πίσω μέρος του σώματος της γλώσσας Φωνητικές χορδές Πάνω χείλος (Χειλικά) (Ακρογλωσσικά) (Προσθιογλωσσικά) Διπλοχειλικά (Οπισθογλωσσικά) (Γλωττιδικά) Πάνω δόντια Χειλοδοντικά Γλωσσοδοντικά Στεφάνη των πάνω ούλων Σκληρή υπερώα Μαλακή υπερώα Γλωττίδα Γλωσσοφατνιακά Γλωσσοϋπερωικά Σκληροϋπερωικά Μαλακοϋπερωικά Γλωττιδικά

12 12 ρινική κοιλότητα μαλακή υπερώα σκληρή υπερώα επιγλωττίδα κρικοειδής χόνδρος φωνητικές χορδές γλωττίδα γλώσσα θυρεοειδής χόνδρος οισοφάγος τραχεία πνεύμονες Σχηματικό διάγραμμα της ανθρώπινης φωνητικής συσκευής

13 Οι ήχοι της ομιλίας Η μελέτη των ήχων της ομιλίας γίνεται σε δύο επίπεδα. Το ένα επίπεδο είναι το φωνητικό, που αφορά μελέτη της φυσικής (ηχητικής) υπόστασης των ήχων της ομιλίας και το άλλο είναι το φωνηματικό (ή φωνολογικό) όπου λαμβάνεται υπόψη η διαφορετική αξία κάθε ήχου. Στη φωνητική ταξινόμηση ως γλωσσικές μονάδες λαμβάνονται οι φωνές ή φθόγγοι, ενώ στη φωνηματική ταξινόμηση ως γλωσσικές μονάδες λαμβάνονται τα φωνήματα. Φωνές ή φθόγγοι λέγονται τα ελάχιστα (γλωσσικά) ηχητικά στοιχεία που συνθέτουν τη φυσική ή υλική υπόσταση μιας γλώσσας [8]. Σε κάθε ξεχωριστό σχηματισμό των φωνητικών οργάνων κατά την ομιλία αντιστοιχεί και ένας φθόγγος για τον οποίο ο φωνητικός χρησιμοποιεί ξεχωριστό όνομα και σύμβολο. Ετσι σχηματίζεται μια παρακαταθήκη φθόγγων (για όλες τις γλώσσες) οι οποίοι αποτελούν ένα διεθνές φωνητικό αλφάβητο που περιλαμβάνει όλους τους φθόγγους και με το οποίο μπορεί να μεταγραφεί οποιοσδήποτε ήχος ομιλίας οποιασδήποτε, γνωστής ή άγνωστης, γλώσσας. Τα φωνητικά σύμβολα γράφονται σε αγκύλες. Π.χ. ο φθόγγος [ο] που ιστορικά γράφεται <ο> ή <ω>. Φωνήματα είναι οι ελάχιστες γλωσσικές μονάδες που έχουν εννοιολογικά διαφοροποιητική αξία σε μια γλώσσα. Η αντικατάσταση ενός φωνήματος με ένα άλλο φώνημα στο ίδιο φωνητικό περιβάλλον επιφέρει αλλαγή της σημασίας. Π.χ. στις λέξεις: /pos/ /fos/ <πως> <φως> τα αρχικά /p/ και /f/ είναι διαφορετικά φωνήματα. Τα φωνηματικά σύμβολα γράφονται ανάμεσα σε πλάγιες γραμμές, π.χ. τα /p/ και /f/. Αν, σε μια γλώσσα, δύο φωνητικά παραπλήσιοι φθόγγοι (μα όχι ταυτιζόμενοι) ποτέ δεν συναντιούνται στο ίδιο φωνητικό περιβάλλον μέσα στις μονάδες ομιλίας, οι φθόγγοι αυτοί ταξινομούνται ως ένα φώνημα. Τα φωνήεντα, κανονικά, παράγονται με διέγερση της κύριας φωνητικής οδού (της στοματικής) από τις φωνητικές χορδές. Το πέρασμα από το λάρυγγα ως το στόμα είναι σχετικά ανεμπόδιστο (ελεύθερο πέρασμα) και η φωνητική οδός διατηρεί σχετικά σταθερό σχηματισμό κατά τη διάρκεια της προφοράς τους. Ανάλογα με το μέρος του σώματος της γλώσσας (μπροστινό, μεσαίο, πίσω) που χρησιμοποιείται, με το ύψος στο οποίο ανεβαίνει το μέρος αυτό της γλώσσας (7 διαφορετικά ύψη) και με το σχήμα των χειλιών (στρογγυλεμένα ή όχι) τα φωνήεντα ταξινομούνται σε 3x7x2=42 τάξεις, κάθε μια από τις οποίες έχει και ιδιαίτερο σύμβολο και ένας πεπειραμένος φωνητικός μπορεί να τη διακρίνει. Αυτά, όμως, είναι τα στοματικά φωνήεντα. Αν κατά την προφορά των φωνηέντων υπάρχει ρινική σύζευξη δηλαδή χαμηλωμένη η μαλακή υπερώα ώστε να διεγείρεται και η ρινική κοιλότητα, τότε έχουμε και 42 τάξεις ρινικών φωνηέντων. Από φυσική (ακουστική) άποψη τα φωνήεντα είναι σύνθετοι τόνοι που αποτελούνται από τη θεμελιώδη συχνότητα (περίπου 125 Ηz για τον άντρα και 250 Ηz για τη γυναίκα) του λαρυγγικού τόνου και από μια σειρά (γραμμικό φάσμα) διάκριτων αρμονικών συχνοτήτων, των οποίων τα πλάτη εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη μορφή που δίνουν στη φωνητική οδό οι θέσεις των κινητών και ακίνητων αρθρωτήρων και κυρίως της γλώσσας και των χειλιών κατά την παραγωγή τους. Η φωνηματική ταξινόμηση των σημερινών φωνηέντων της Ελληνικής Γλώσσας διακρίνει 5 τάξεις φωνηέντων (ξεχωρίζοντας τρία ύψη του αντίστοιχου μέρους της γλώσσας) που φαίνονται στον Πίνακα 3.

14 14 Πώς εκφωνούνται τα σημερινά ελληνικά φωνήεντα

15 15 Πίνακας 3 Φωνηματική ταξινόμηση των σημερινών φωνήεντων της Ελληνικής Γλώσσας Ραχιαίο Υψος Χρησιμοποιούμενο μέρος του σώματος της γλώσσας Μπροστινό μέρος (Πρόσθια) Μεσαίο μέρος (Μεσαία) Πίσω μέρος (Οπίσθια) Μεγάλο /i/ /u/ Μεσαίο /e/ /o/ Μικρό Ιστορική γραφή <ι>, <η>, <υ>, <ει>, <οι>, <υι> /a/ <ε>, <αι> <α> <ο>, <ω> <ου> Δύο φωνήεντα που προφέρονται το ένα αμέσως μετά το άλλο ως μία συλλαβή αποτελούν ένα δίγθογγο. Οι δίφθογγοι της σημερινής Ελληνικής Γλώσσας είναι εννέα και φαίνονται στον Πίνακα 4. Πίνακας 4 Οι σημερινοί δίφθογγοι της Ελληνικής Γλώσσας Φωνηματική γραφή Ιστορική γραφή Είδος διφθόγγου /ai/ <αη>, <άη>, <αϊ>, <άι> κτλ. Γνήσιοι /ei/ <εϊ>, <έι>, <έει> κτλ. δίφθογγοι /oi/ <οϊ>, <όι>, <ωι> κτλ. (κατερχόμενοι) /ui/ /ia/ <ούι>, <ούει> κτλ. <ια>, <ιά>, <εια>, <ειά> κτλ. /ie/ <ιε>, <ιέ>, <ειε>, <ειέ>, <οιέ> κτλ. Καταχρηστικοί /ii/ <ιοί>, <ιεί>, <οιοί>, <ειοί> κτλ. δίφθογγοι /io/ <ιο>, <ιό>, <ιω>, <ιώ>, κτλ. (ανερχόμενοι) /iu/ <ιου>, <ιού>, <οιού>, <ειού> κτλ. Στον Πίνακα 5 φαίνεται ο τρόπος ορισμού των 36 βασικών τάξεων συμφώνων [9]. Στον πίνακα αυτόν έχουν καταχωρηθεί τα σημερινά σύμφωνα της Ελληνικής Γλώσσας φωνηματικά ταξινομημένα. Στην παρούσα εργασία αντιμετωπίζουμε ως φωνήματα και τα δίψηφα σύμφωνα /ts/ <τσ> και /dz/ <τζ> και το /ŋ/ <γ> (μαλακοϋπερωικό ή ουρανικό ν). Ενώ όλα τα φωνήεντα είναι ηχηρά, δηλαδή κατά την παραγωγή τους δονούνται οι φωνητικές χορδές, από τα σύμφωνα άλλα είναι ηχηρά και άλλα άηχα. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Την ύπαρξη ή μη ηχηρότητας σε ένα φώνημα τη διαπιστώνουμε εύκολα αν, ενώ εκφέρουμε το φώνημα, έχουμε ακουμπήσει ελαφρά το δάκτυλό μας στο λαιμό μας, πάνω στο μήλο του Αδάμ (καρύδι) ή λίγο

16 16 πιο κάτω, οπότε αισθανόμαστε την ύπαρξη δόνησης ή όχι. Από φυσική (ακουστική) άποψη τα ηχηρά εξακολουθητικά σύμφωνα είναι σύνθετοι τόνοι με γραμμικό φάσμα συχνοτήτων αναμειγμένοι σε μικρό ή μεγάλο βαθμό με θόρυβο που αποτελείται από συνεχές φάσμα συχνοτήτων, ενώ τα άηχα εξακολουθητικά σύμφωνα είναι συνεχείς θόρυβοι με συνεχές φάσμα συχνοτήτων. Τα στιγμιαία σύμφωνα (ανακοπτικά) είναι απότομες μεταβολές από την κατάσταση της πλήρους έλλειψης οιουδήποτε ήχου (ανακοπής λόγω πλήρους απόφραξης της φωνητικής οδού στη θέση άρθρωσης) στην κατάσταση του επόμενου φωνήεντος ή εξακολουθητικού συμφώνου μέσω μιας έκρηξης ηχητικής ενέργειας που παράγεται κατά την εκτόνωση της πίεσης του αέρινου ρεύματος της εκπνοής. Το γεγονός αυτό συντελεί σε παραγωγή συνεχούς φάσματος συχνοτήτων που διαρκεί ελάχιστα και επηρεάζεται πολύ από το φάσμα του φωνήματος που ακολουθεί.

17 Πίνακας 5 Φωνηματική ταξινόμηση των σημερινών συμφώνων της Ελληνικής Γλώσσας ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤΙΓΜΙΑΙΑ ΘΕΣΗ ΑΡΘΡΩΣΗΣ ΤΥΠΟΣ ΑΡΘΡΩΣΗΣ ΧΕΙΛΙΚΑ ΑΚΡΟΓΛΩΣΣΙΚΑ ΑΝΑΚΟ- ΠΤΙΚΑ Διπλοχειλικά /p/ <π> /b/ <μπ> ΠΡΟΣΘΙΟ- ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΟΠΙΣΘΟ- ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΔΟΝΗΣΗ ΤΩΝ ΦΩΝΗΤΙ- ΚΩΝ ΧΟΡΔΩΝ Χειλοδοντικά Γλωσσοδοντικά Γλωσσοφατνιακά Γλωσσοϋπερωικά Σκληροϋπερωικά Μαλακοϋπερωικά (Ουρανικά) ΓΛΩΤΤΙΔΙΚΑ Γλωττιδικά /t/ <τ> /ts/ <τσ> /k/ <κ> ΑΗΧΑ /d/ <ντ> /dz/ <τζ> /g/ <γγ, γκ> ΗΧΗΡΑ ΡΙΝΙΚΑ /m/ <μ> /n/ <ν> / ŋ / <γ> ΗΧΗΡΑ ΕΞΑΚΟ- ΤΡΙΒΙΚΑ ΛΟΥΘΗ- ΤΙΚΑ /v/ <β> /δ/ <δ> /z/ <ζ> /r/ <ρ> /f/ <φ> /θ/ <θ> /s/ <σ, ς> /x/ <χ> ΑΗΧΑ /γ/ <γ> ΗΧΗΡΑ ΠΛΕΥΡΙΚΑ /l/ <λ> ΗΧΗΡΑ ΤΡΙΛΙΕΣ ΗΧΗΡΑ

18 Η ηχητική ισχύς των ήχων της ομιλίας Για την εκτίμηση της ηχητικής ισχύος της ομιλίας αναφέρω [9] ορισμένα ενδεικτικά μεγέθη: Η μέση ηχητική ισχύς που εκπέμπει ένας ομιλητής σε μια συνομιλία, αν ληφθούν υπόψη και οι παύσεις ανάμεσα στις εκφωνήσεις, είναι 10 μw (μικροβάτ) 1 περίπου, ενώ χωρίς τις παύσεις είναι περίπου 15 μw. Ενας μέσος ομιλητής σε μια διάλεξη εκπέμπει 25 ως 50 μw. Οταν φωνάζουμε με όλη τη δύναμή μας εκπέμπουμε ηχητική ισχύ γύρω στα 1000 μw, ενώ η σιγανότερη φωνή που βγάζουμε χωρίς να ψιθυρίζουμε έχει ισχύ γύρω στα 0,1 μw. Ο ψίθυρος είναι 0,001 μw. Η σιγανότερη και η δυνατότερη φωνή που μπορούμε να βγάλουμε έχει διαφορά περίπου 60 db (ντεσιμπέλ) 2. Οταν η μέτρηση της ισχύος γίνεται με πολύ μικρό χρόνο ολοκλήρωσης τότε μπορούν να καταγραφούν οι διακυμάνσεις που οφείλονται στην κάθε συλλαβή και να μετρηθούν οι κορυφές της ισχύος στο κάθε φώνημα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ηχητική ισχύς των συμφώνων είναι από 10 ως 100 φορές μικρότερη από εκείνη των φωνηέντων. 2.3 Ανάλυση της προφορικής γλώσσας Φωνολογικοί κανόνες Κατά την ανάλυση ενός γραπτού κειμένου [8] αρχίζοντας από το φώνημα, που είναι η ελάχιστη γλωσσική μονάδα με εννοιολογικά διαφοροποιητική αξία, προχωρούμε σε άλλες μονάδες ιεραρχικά ανώτερες. Οι κυριότερες από αυτές είναι το μόρφημα (που εδώ εννοείται ως η ελάχιστη σημασιολογική μονάδα), η λέξη (που αποτελείται από ένα ή περισσότερα μορφήματα), η φράση (συντακτικός συνδυασμός λέξεων) και η πρόταση (συνδυασμός λέξεων και φράσεων που μεταφέρει καταληπτή πληροφορία). Κατά την ανάλυση, όμως, ενός προφορικού κειμένου, όπως το αντιμετωπίζουμε εδώ, η πρόταση δεν παίζει κανένα ρόλο, ούτε καλά-καλά και η λέξη. Γι αυτό την πρώτη δεν τη λαβαίνουμε καν υπόψη, ενώ στη θέση της εμφανίζεται μια άλλη μονάδα, η εκφώνηση, που παίζει σημαντικό ρόλο στον προφορικό λόγο. Η εκφώνηση είναι μέρος του προφορικού κειμένου που εκφέρεται με συνέχεια χωρίς καμιά σημαντική ενδιάμεση παύση. Η εκφώνηση μπορεί να αποτελείται από ένα φώνημα, μια λέξη, μια φράση, μια πρόταση ή και από περισσότερες από μία προτάσεις. ΣΗΜΕΙΩΣΗ Μια άλλη μονάδα που παίζει ρόλο στον προφορικό λόγο είναι η συλλαβή, που είναι το μικρότερο κομμάτι μιας εκφώνησης που μπορεί να προφερθεί χωριστά. Παράδειγμα: Η προφορική απόδοση της φράσης τον πήρα στο τηλέφωνο, αλλά δεν τον βρήκα γίνεται συνήθως με εκφορά δύο εκφωνήσεων (που τις χωρίζουμε με #): [tombίrastotiléfono # alaδéndonvrίka] Στον Πίνακα 6 συνοψίζονται οι κανόνες της φωνητικής απόδοσης των ελληνικών γραμμάτων και συμπλεγμάτων μαζί με σχετικά παραδείγματα. Ακολουθήθηκαν βασικά οι κανόνες του μαθήματος της Ορθοφωνίας που διδάσκεται μόνο, δυστυχώς, σε δραματικές σχολές [4][5][6]. Ετσι, από τις τρεις φωνητικές αποδόσεις της λέξης <πέντε>: [pénte], [péde], [pénde] 1 1 μw = ένα εκατομμυριοστό του βατ (W). 2 Διαφορά (αύξηση) 10 db αντιστοιχεί σε δεκαπλάσια ισχύ.

19 19 δεχτήκαμε ως ορθότερη την τρίτη. Το ίδιο και για την προφορά του συνταιριάσματος <την παρέλαση> από τις τρεις φωνητικές μορφές: δεχτήκαμε ως ορθότερη την τρίτη. [tinparélasi], [tibarélasi], [timbarélasi] Διάφορες αλλαγές υπάρχουν κυρίως στις περιπτώσεις εμφάνισης παρασιτικών (μεταβατικών) φθόγγων κατά τη συνεκφορά διαδοχικών φθόγγων. Πίνακας 6 Σύνοψη των κανόνων φωνητικής απόδοσης ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗ Η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ <α>, <ά> Ως μεμονωμένος φθόγγος [a] [α] <αη, αϊ, άι,...> Ως δίφθογγος [ai] [αi] <αι>, <αί>, <ε>, <έ> <αυ, αύ> (<αυ, ευ, ηυ>) Ως δίψηφο φωνήεν Πριν από φωνήεν ή ηχηρό σύμφωνο Πριν από άηχο σύμφωνο [e] [ι] [av], [áv] [af], [áf] <καλός> <κάλος> <αηδόνι> <γάιδαρος> <αιτώ> <αίμα> <αυλή>, <σαύρα> <αυτός>, <δαύκος [kalós] [kálos] [aiδóni] [γáiδaros] [etó] [éma] [avlí], [sávra] [aftós], [δáfkos] <β> <γ> Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως μεμονωμένος φθόγγος [v] <βάτος> [vátos] [γ] <γάτος> [γátos] <γα, γο, γου> <γά, γό, γού> [γa, γo, γu] [γα, γσ, γϊ] <γόνος> <γούρι> [γónos] [γúri] <γι, γη, γυ, γει...> <γί, γή, γύ, γεί...> [γii] [γiν] <οι γιοί της Γης> [iγiίtizγiίs] <γε, γαι> <γέ, γαί> [γie] [γiι] <γεννώ> <γέννα> [γienó] [γiéna] <γγ> Σε όλες σχεδόν τις λέξεις Σε ορισμένες λέξεις κυρίως σύνθετες με λόγιες προθέσεις εν, συν κτλ. Σε ξενικές λέξεις <γγα, γγο, γγου> <γγά, γγό, γγού> [ n j g] [ n j γ] Οπώς στην ξένη λέξη [ n j ga, n j go, n j gu] [ n j gá, n j gó, n j gú] <άγγελος> <έγγαμος> <εγγενής> <Κάνιγγ> <αγγούρι> <εγγόνι> [án j gielos] [é n j γamos] [e n j γienís] [káni n j g] [an j gúri] [e n j góni] <γγι, γγη, γγει...> <γγί, γγή, γγεί...> [ n j gii] [ n j gií] <άγγιγμα> <αγγίζω> [á n j giiγma] [a n j giízo]

20 20 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗ Η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ <γγε, γγαι> [ n j gie], <άγγελος> [á n j gielos] <γγέ, γγαί> [ n j gié] <παραγγέλω> [para n j giélo] <γκ> Στην αρχή λέξης [g] <γκάφα> [gáfa] Μέσα στη λέξη [ n j g] <αγκάθι> [a n j gáθi] <γκα, γκο, γκου> <γκά, γκό, γκού> Σε ξενικές λέξεις Στην αρχή λέξης Οπως στην ξένη λέξη [ga, go, gu ] [gá, gó, gú] <φοξ βάγκεν> <γκαφατζής> <Γκούρας> [foksvágien] [gafadzίs] [gúras] Μέσα στη λέξη [ n j ga, n j go, n j gu ] [ n j gá, n j gó, n j gú] <πάγκαλος> <παγκόσμιος> [pán j galos] [pan j gózmios] <γκι, γκη, γκει...> <γκί, γκή, γκεί...> Στην αρχή λέξης [gii] [giί] <γκίνια> [giίnia] Μέσα στη λέξη [ n j gii] [ n j gií] <αγκινάρα> <αγκίδα> [an j giinára] [an j giíδa] <γκε, γκαι> <γκέ, γκαί> Στην αρχή λέξης [gie], [gié] <γκεμιού> <γκέμι> [giemiú] [giémi] Μέσα στη λέξη [ n j gie], [ n j gié] <έγκαιρα> <εγκαίρως> [ é n j giera] [e n j giéros] <γκτ> [ n j kt] <ελεγκτής> [elen j ktίs] <γξ> [ n j ks] <ελέγξω> [elé n j kso] <γχ> [ n j x] <άγχος> [á n j xos] <δ> Ως μεμονωμένος φθόγγος [δ] <δάδες> [δáδes] <ε>, <έ> (<αι>, <αί>) <ει>, <εί> <ι, η, υ, ει, οι, υι> <ί, ή, ύ, εί, οί, υί> Ως μεμονωμένος φθόγγος [e], [ι] <ενώ>, <έτος> [enó], [étos] Ως δίψηφο φωνήεν [i], [ν] <αποκλείει> [apoklíi] <εϊ, έι,...> Ως δίφθογγος [ei], [ιi] <Σκουρέικα> [skuréika] <εια, ειε, ειοι, ειο, ειου> <ειά, ειέ, ειοί, ειό, ειού> (<ια, ιε, ιοι, ιο, ιου, εια, ειε, ειοι, ειο, ειου, οια, οιε, οιοι, οιο, οιου, υα, υια,...>) Ως δίφθογγοι (καταχρηστικοί) Μετά από τα γ, κ, λ, μ, ν, χ, γγ, γκ Μετά από τα β, δ, ζ, ρ, μπ, ντ, τζ Μετά από τα θ, ξ, π, σ, τ, φ, ψ, τσ [ia], [ie], [ii], [io], [iu] [iá], [ié], [iί], [ió], [iú] [ γ ia], [ γ ie], [ γ ii], [ γ io], [ γ iu] [ γ iá], [ γ ié], [ γ iί], [ γ ió], [ γ iú] [ x ia], [ x ie], [ x ii], [ x io], [ x iu] [ x iá], [ x ié], [ x iί], [ x ió], [ x iú] <γειά> <πρόβεια> <προβειά> <αλήθειες> [γia] [prόv γ ia] [prov γ iá ] [alίθ x ies]

21 21 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗ Η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ <ευ, εύ> (<αυ, ευ, ηυ>) Πριν από φωνήεν ή ηχηρό σύμφωνο Πριν από άηχο σύμφωνο [ev], [év] [ef], [éf] <σκευή>, <εύγε> <ευχή>, <τεύχος> [skeví], [évγie] [efxiί], [téfxos] <ζ> <η>, <ή> <ι, η, υ, ει, οι, υι> <ί, ή, ύ, εί, οί, υί> <ηυ, ηύ> <θ> <ι>, <ί> (<αυ, ευ, ηυ>) <ι, η, υ, ει, οι, υι> <ί, ή, ύ, εί, οί, υί> <ια, ιε, ιοι, ιο, ιου> <ιά, ιέ, ιοί, ιό, ιού> (<ια, ιε, ιοι, ιο, ιου, εια, ειε, ειοι, ειο, ειου, οια, οιε, οιοι, οιο, οιου, υα, υια,...>) <κ> <κα, κο, κου> <κά, κό, κού> Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως μεμονωμένος φθόγγος Πριν από φωνήεν ή ηχηρό σύμφωνο Πριν από άηχο σύμφωνο Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως δίφθογγοι (καταχρηστικοί) Μετά από τα γ, κ, λ, μ, ν, χ, γγ, γκ Μετά από τα β, δ, ζ, ρ, μπ, ντ, τζ Μετά από τα θ, ξ, π, σ, τ, φ, ψ, τσ Ως μεμονωμένος φθόγγος [z] <ζω> [zo] [i], [í] <φήμη> [fími] [iv], [ív] [if], [íf] <απηυδήσαμε>, <ηύρα> <προσηυχήθη> [apivδísame], [ívra] [prosifxiíθi] [θ] <θέμα> [θéma] [i], [í] <τίμιοι> [tímii] [ia], [ie], [ii], [io], [iu] [iá], [ié], [iί], [ió], [iú] [ γ ia], [ γ ie], [ γ ii], [ γ io], [ γ iu] [ γ iá], [ γ ié], [ γ iί], [ γ ió], [ γ iú] [ x ia], [ x ie], [ x ii], [ x io], [ x iu] [ x iá], [ x ié], [ x iί], [ x ió], [ x iú] <γιαγιά> <καράβια> <βιολί> <καλάθια> <ριξιές> [γiaγiá] [karáv γ ia] [v γ iolí] [kaláθ x ia] [riks x iés] [k] <κακό> [kakó] [ka, ko, ku] [ká, kó, kú] <κακό> <κακού> [kakó] [kakú] <κβ, κγ, κδ, κζ> κ συνεκφερόμενο με ένα ηχηρό τριβικό σύμφωνο (β, γ, δ, ζ) [gv, gγ, gδ, gz] <εκβιασμός> <εκγυμνάζω> <εκδίκηση> <έκζεμα> [egviazmós] [egγiimnαzo] [egδίkiisi] [égzema] <κ+β, κ+γ, κ+δ, κ+ζ> Τελικό λέξης συνταιριασμένο με αρχικό της επόμενης λέξης μέσα στην ίδια εκφώνηση [gv, gγ, gδ, gz] <εκ βάθους> <εκ γενετής> [egváθus] [egγienetίs] <κι, κη, κυ, κει...> <κί, κή, κύ, κεί...> [kii] [kiί] <γεράκι> <εκεί> [γierákii] [ekiί] <κε, και> <κέ, καί> [kie], [kiι] <καιρός> <κέφι> [kierós] [kiéfi]

22 22 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗ Η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ <λ> <μ> Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως μεμονωμένος φθόγγος [l] <λέγω> [léγο] [m] <μόνος> [mόnos] <μπ> Στην αρχή λέξης [b] <μπαίνω> [béno] Μέσα στη λέξη [mb] <τύμπανο> [tίmbano] <ν> Σε ξενικές λέξεις Ως μεμονωμένος φθόγγος Οπως στην ξένη λέξη <τέμπο> (μουσική) <τούμπα> (μουσ.) [témpo] [túba] [n] <νάνος> [nános] <ν + κ> Τελικό λέξης συνταιριασμένο με αρχικό της επόμενης λέξης μέσα στην ίδια εκφώνηση [ n j g] <έναν καφέ> <μην καπνίζεις> [énan j gafé] [mín j gapnízis] <ν + γκ> [ n j g] <τον γκιώνη> [ton j giόni] <ν + ξ> [ n j gz] <δεν ξέρω> [δén j gzéro] <ν + π> [mb] <σαν πας> [sambás] <ν + μπ> [mb] <δεν μπορώ> [δémboró] <ν + τ> [nd] <μην τολμήσεις> [mίndolmίsis] <ν + ντ> [nd] <αν ντυθείς> [ándiθίs] <ν + τσ> [ndz] <μην τσιρίζεις> [mίndzirίzis] <ντ> Στην αρχή λέξης [d] <ντύνομαι> [dίnome] Μέσα στη λέξη [nd] <εντολή> [endolί] Σε ξενικές λέξεις Οπως στην ξένη λέξη <αντίο> <κοντέσα> [adίο] [kontésa] <ξ> Ως δύο φθόγγοι [ks] <ξανά> [ksaná] <ο>, <ό> (<ω, ώ>) <οι>, <οί> <ι, η, υ, ει, οι, υι> <ί, ή, ύ, εί, οί, υί> <οϊ, όι,...> <ωι> <οια, οιε, οιοι, οιο, οιου> <οιά, οιέ, οιοί, οιό, οιού> Ως μεμονωμένος φθόγγος [o], [σ] <τόνος> [tόnos] Ως δίψηφο φωνήεν [i], [ν] <οποίοι> [οpíi] Ως δίφθογγος [oi], [σi] <κορόιδο> [korόiδο] Ως δίφθογγοι (καταχρηστικοί) Μετά από τα γ, κ, λ, μ, ν, χ, γγ, γκ Μετά από τα β, δ, ζ, ρ, μπ, ντ, τζ [ia], [ie], [ii], [io], [iu] [iá], [ié], [iί], [ió], [iú] <έμοιασα> <μοιάζω> [émiasa] [miázo]

23 23 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗ Η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ [ γ ia], [ γ ie], [ γ ii], [ γ io], <δοιάκι> [δ γ iákii] [ γ iu] Μετά από τα θ, ξ, π, [ γ iá], [ γ ié], [ γ iί], σ, τ, φ, ψ, τσ [ γ ió], [ γ iú] (<ια, ιε, ιοι, ιο, ιου, εια, ειε, ειοι, ειο, ειου, οια, οιε, οιοι, οιο, οιου, υα, υια,...>) [ x ia], [ x ie], [ x ii], [ x io], [ x iu] [ x iá], [ x ié], [ x iί], [ x ió], [ x iú] <όποιοι> <κάποιες> [όp x ii] [káp x ies] <ου>, <ού> Ως μεμονωμένος φθόγγος [u], [ϊ] <κουκούλα> [kukúla] <ουϊ, ούι,...> Ως δίφθογγος [ui], [ϊi] <ακούει> <π> Ως μεμονωμένος φθόγγος (π.χ.σε στίχο) [akúi] [p] <παπάς> [papás] <ρ> <σ> (Μέσα σε λέξη ή σε συνταιριάσματα τελικού μιας λέξης και αρχικού της επόμενης) <τ> <τζ> <τσ> Ως μεμονωμένος φθόγγος Πριν από φωνήεν ή άηχο σύμφωνο Πριν από ηχηρό σύμφωνο Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως μεμονωμένος φθόγγος Ως μεμονωμένος φθόγγος [r] <ράφτης> [ráftis] [s] [z] <σάλα> <της έδωσε> <στόλος> <θες κρασί;> <τις βούλες> <της γλάστρας> <θες νερό;> [sála] [tiséδose] [stόlos] [θéskrasί] [t] <τότε> [tόte] [tizvúles] [tizγlástras] [θéznerό] [dz] <τζιτζίκι> [dzidzίki] [ts] <τσέπη> [tsépi] <υ>, <ύ> <ι, η, υ, ει, οι, υι> <ί, ή, ύ, εί, οί, υί> <υι>, <υί> <φ> <ι, η, υ, ει, οι, υι> <ί, ή, ύ, εί, οί, υί> Ως μεμονωμένος φθόγγος [i], [ν] <τυρί>, <φύλο> [tirí], [fílo] Ως δίψηφο φωνήεν [i], [ν] <υιός>, <γεγονυία> Ως μεμονωμένος φθόγγος [f] <φόβος> [fόvos] [iόs], [γieγonía] <χ> Ως μεμονωμένος φθόγγος [x] <χαρά> [xará] <χα, χο, χου> <χά, χό, χού> [xa, xo, xu] [xá, xó, xú] <χορός> <χούφτα> [xorόs] [xúfta] <χι, χη, χυ, χει...> <χί, χή, χύ, χεί...> [xii] [xiί] <χήνα> <χυμένος> [xiίna] [xiiménos] <χε, χαι> <χέ, χαί> [xie], [xiι] <χαιρετώ> <χέρι> [xieretό] [xiéri]

24 24 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗ Η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΓΡΑΦΗ <ψ> Ως δύο φθόγγοι [ps] <ψάρι> [psári] <ω>, <ώ> (<ο, ό>) <ωι> <οϊ, όι,...> Ως μεμονωμένος φθόγγος [o], [σ] <τώρα> [tόra] Ως δίφθογγος [oi], [σi] <ωιμέ> [oimé] 2.4 Μεταβολές φωνημάτων στην προφορική γλώσσα Οπως φαίνεται και από τον Πίνακα 6, η συνάρθρωση και η διαδοχή των φωνημάτων στον προφορικό λόγο δημιουργούν σ αυτά διάφορες μεταβολές που οφείλονται στο συνεχή μετασχηματισμό της φωνητικής οδού από τη μια θέση άρθρωσης στην επόμενη. Αναφέρουμε εδώ τις κυριότερες από τις μεταβολές αυτές (δεν περιλαμβάνουμε, για παράδειγμα, εκείνες τις μεταβολές που έχουν περάσει και στο τυπικό της γραμματικής όπως π.χ. την αποβολή του τελικού ν μερικών λέξεων (όπως των άρθρων τον, την, έναν) όταν ακολουθεί εξακολουθητικό σύμφωνο): α. Απόδοση του φωνήεντος <υ> με σύμφωνο 1. Απόδοση του φωνήεντος <υ> των συνδυασμών <αυ, ευ, ηυ> με το ηχηρό τριβικό χειλοδοντικό σύμφωνο /v/ όταν ακολουθεί φωνήεν ή ηχηρό σύμφωνο. Π.χ. [pávo] <παύω>, [pávla] <παύλα>, [éva] <Εύα>, [apívδisa] <απηύδησα>. 2. Απόδοση του φωνήεντος <υ> των συνδυασμών <αυ, ευ, ηυ> με το άηχο τριβικό χειλοδοντικό σύμφωνο /f/ όταν ακολουθεί άηχο σύμφωνο. Π.χ. [taftόtita] <ταυτότητα>, [lefkόs] <λευκός>, [éfxome] <εύχομαι>. β. Στην αρχή λέξης: /γ/ + /k/ = /g/, /m/ + /p/ = /b/, /n/ + /t/ = /d/ Στην αρχή λέξεων τα δίψηφα <γκ>, <μπ> και <ντ> αποδίδονται πάντοτε με τα ηχηρά ανακοπτικά (στιγμιαία) /g/, /b/ και /d/ αντίστοιχα. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση αναδιπλασιασμού τους στην αρχή της λέξης. Π.χ. [gáfa] <γκάφα>, [batίris] <μπατίρης>, [domáta] <ντομάτα> [babás] <μπαμπάς>, [bábis] <Μπάμπης>, [dudúka] <ντουντούκα> γ. Μέσα στη λέξη: Μεταβολή του /γ/ σε /ŋ / 1. Μετατροπή του τριβικού μαλακοϋπερωικού /γ/ στο ρινικό μαλακοϋπερωικό /ŋ/ όταν, μέσα σε λέξη, ακολουθεί /γ/, με ταυτόχρονη μετατροπή του δεύτερου /γ/ στο

25 25 ηχηρό ανακοπτικό (στιγμιαίο) /g/. Εξαιρέσεις αποτελούν ορισμένα σύνθετα, κυρίως με τις λόγιες προθέσεις εν και συν, στα οποία το δεύτερο /γ/ παραμένει αναλλοίωτο. Π.χ. [feŋgári] <φεγγάρι>, [eŋgοnόs] <εγγονός> αλλά [siŋgraféas] <συγγραφέας>, [meteŋgrafί] <μετεγγραφή>. 2. Μετατροπή του τριβικού μαλακοϋπερωικού /γ/ στο ρινικό μαλακοϋπερωικό /ŋ/ όταν, μέσα σε λέξη, ακολουθεί /k/, με ταυτόχρονη μετατροπή του άηχου μαλακοϋπερωικού ανακοπτικού (στιγμιαίου) /k/ στο αντίστοιχο ηχηρό μαλακοϋπερωικό ανακοπτικό (στιγμιαίο) /g/. Εξαίρεση αποτελούν τα συμπλέγματα <γκτ> και <γξ> των οποίων το /k/ παραμένει αναλλοίωτο. Π.χ. [aŋgaliá] <αγκαλιά>, [δa ŋgόno] <δαγκώνω>, [siŋgopί] <συγκοπή>, αλλά [salpi ŋktίs/ <σαλπιγκτής>, [éle ŋksa/ <έλεγξα>, [ele ŋktikόs/ <ελεγκτικός>. 3. Μετατροπή του τριβικού μαλακοϋπερωικού /γ/ στο ρινικό μαλακοϋπερωικό /ŋ/ όταν, μέσα σε λέξη, ακολουθεί /x/, χωρίς καμιά μεταβολή του τελευταίου. Π.χ. [éleŋxos/ <έλεγχος>, [aŋxόnome/ <αγχώνομαι>, [eŋxόrios/ <εγχώριος>. δ. Μέσα στη λέξη: /m/ + /p/ = /mb/, /n/ + /t/ = /nd/ Μέσα στις καθαρά ελληνικές λέξεις και στα αφομοιωμένα δάνεια τα δίψηφα <μπ> και <ντ> διατηρούν το εξακολουθητικό ρινικό /m/ ή /n/ με ταυτόχρονη μετατροπή του ακόλουθου άηχου ανακοπτικού (στιγμιαίου) /p/ ή /t/ στο αντίστοιχο ηχηρό ανακοπτικό (στιγμιαίο) /b/ ή /d/. Π.χ. [analambί] <αναλαμπή>, [kámbos] <κάμπος>, [émboros] <έμπορος> [pánda] <πάντα>, [δéndro] <δέντρο>, [mandίli] <μαντήλι>, [andlόndas] <αντλώντας> ενώ: [témpo] <τέμπο>, [stúdio] <στούντιο>, [kantáδa] <καντάδα>. ε. Μεταβολές και επιδράσεις του τελικού /n/ 1. Διατήρηση της ρινικότητας του (γλωσσοφατνιακού) τελικού /n/ όταν ακολουθεί γλωσσοφατνιακό ανακοπτικό (στιγμιαίο) /t/, /ts/, /d/ ή /dz/ με ταυτόχρονη πρόσδοση ηχηρότητας στο ανακοπτικό σύμφωνο αν αυτό είναι άηχο, δηλαδή μετατροπή του άηχου /t/ ή /ts/ σε ηχηρό /d/ ή /dz/, αντίστοιχα. Π.χ. [tondόpo] <τον τόπο>, [mίndzakόnese] <μην τσακώνεσαι!>, [δéndrépese] <δεν ντρέπεσαι;> [tindzaméniapόrta] <την τζαμένια πόρτα>. 2. Διατήρηση της ρινικότητας του τελικού /n/ με ταυτόχρονη μετατροπή του από γλωσσοφατνιακό /n/ σε διπλοχειλικό /m/ όταν ακολουθεί διπλοχειλικό ανακοπτικό (στιγμιαίο) /p/ ή /b/ και ταυτόχρονη πρόσδοση ηχηρότητας στο ανακοπτικό σύμφωνο αν αυτό είναι άηχο, δηλαδή μετατροπή του άηχου /p/ σε ηχηρό /b/. Στην περίπτωση δε που το ακόλουθο ανακοπτικό είναι το διπλό /ps/ <ψ> τότε εκτός από τη μεταβολή του /p/ σε /b/ έχουμε και ηχηροποίηση του /s/ σε /z/ δηλαδή μετατροπή /ps/ σε /bz/. Π.χ. [stombόlemosambás # δémbrépinaδiliásis] <στον πόλεμο σαν πας, δεν πρέπει να δειλιάσεις>

26 26 και [tombzálti] <τον ψάλτη>, [timbzίra] <την ψείρα>, [sambzéftikos] <σαν ψεύτικος>. 3. Διατήρηση της ρινικότητας του τελικού /n/ με ταυτόχρονη μετατροπή του από γλωσσοφατνιακό /n/ σε μαλακοϋπερωικό /ŋ/ όταν ακολουθεί μαλακοϋπερωικό ανακοπτικό /k/ ή /g/ και ταυτόχρονη πρόσδοση ηχηρότητας στο ανακοπτικό σύμφωνο αν αυτό είναι άηχο, δηλαδή μετατροπή του άηχου /k/ σε ηχηρό /g/. Στην περίπτωση δε που το ακόλουθο ανακοπτικό είναι το διπλό /ks/ <ξ> τότε εκτός από τη μεταβολή του /k/ σε /g/ έχουμε και ηχηροποίηση του /s/ σε /z/ δηλαδή μετατροπή /ks/ σε /gz/. Π.χ. και [to ŋgόpo] <τον κόπο>, [sti ŋgarδ γ iá ] <στην καρδιά>, [toŋgremό] <τον γκρεμό> [δéndiŋgzéro] <δεν την ξέρω>, [tongzéno] <τον ξένο>, [mίngzanárθis] <μην ξανάρθεις>. 4. Διατήρηση των χαρακτηριστικών (ως ρινικού και γλωσσοφατνιακού) του παραμένοντος τελικού /n/ όταν ακολουθεί μαλακοϋπερωικό τριβικό /γ/ ή /x/ και χωρίς καμιά μεταβολή των τελευταίων. Π.χ. [anγienίs] <αν γενείς> και όχι όπως [e ŋγienís] <εγγενής> [anxοθί] <αν χωθεί> και όχι όπως [a ŋxoθί] <αγχωθεί>. ζ. Ηχηροποίηση του /s/ 1. To άηχο τριβικό /s/ οπουδήποτε μέσα στην ίδια εκφώνηση, δηλαδή στην αρχή λέξης, μέσα σε λέξη ή στο τέλος λέξης όταν ακολουθείται από ηχηρό σύμφωνο μετατρέπεται στο αντίστοιχο ηχηρό τριβικό /z/. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις αναφομοίωτων ξένων λέξεων. Π.χ. [iprezvίatizγalίas] <η πρεσβεία της Γαλλίας> [ovasiliástizgáfas] <ο βασιλιάς της γκάφας> [oθeόstizbálas] <ο θεός της μπάλας> [miázdamidzánaskrasί] <μιας νταμιτζάνας κρασί> [oδézmiozδezmáθorί # δezmákieθenaspási] <ο δέσμιος δεσμά θωρεί, δεσμά και θε να σπάσει> [tίθeznapίs] <τι θες να πεις;>, [piéznerό] <πιες νερό!> [toématizlavomat x iás # toxrόmaexiitizlávas] <το αίμα της λαβωματιάς το χρώμα έχει της λάβας> αλλά: /γiugoslavίa/ <Γιουγκοσλαβία>. η. Οι συνοδίτες / γ / και / χ / Οι συνοδίτες είναι όρος που χρησιμοποιείται [2] για τα μαλακοϋπερωικά (οπισθογλωσσικά) τριβικά / γ / και / x / που αναπτύσσονται ως απαλοί μεταβατικοί ή παρασιτικοί φθόγγοι όταν συνεκφέρονται τα χειλικά και τα ακρογλωσσικά (ανακοπτικά, /p/, /b/, /t/, /d/, /ts/, /dz/, ή τριβικά /f/, /v/, /θ/, /δ/, /s/, /z/ και /r/) με τους καταχρηστικούς (κατερχόμενους) διφθόγγους /ia/, /ie/, /ii/, /io/, /iu/. Ο ηχηρός συνοδίτης / γ / ακολουθεί τα ηχηρά ενώ ο άηχος / x / τα άηχα. Για παράδειγμα με το δίφθογγο /ia/ γίνεται:

27 27 / p/ / t/ / ts/ / b/ / d/ / dz/ / f / / θ / / s / / v / / δ / / z / / r / (/ ia /) + = x x / p ia / / t ia / x / ts ia / γ γ / b ia / / d ia / γ / dz ia / x x x / f ia / / θ ia / / s ia / γ γ γ / v ia / / δ ia / / z ia / γ / r ia / Προσοχή, όμως! Τα δίψηφα συμπλέγματα ia, ie, ii, io, iu δεν είναι πάντοτε καταχρηστικοί δίφθογγοι! Παραδείγματα: [p x iίinaftί] <ποιοι είν αυτοί;> [olόis x ies] <ολόισιες> [δ γ iόzar γ iés] <δυο ζαριές> [v γ iolet x iá] <βιο-λε-τιά> (λέξη τρισύλλαβη) [aδ γ iávastos] <α-διά-βα-στος> (λέξη τετρασύλλαβη) αλλά [δiaforá] <δι-α-φο-ρά> (λέξη τετρασύλλαβη) [aδiávlitos] <α-δι-ά-βλη-τος> (λέξη πεντασύλλαβη) [δiefθindίs] <δι-ευ-θυ-ντής> (λέξη τετρασύλλαβη) [δiaválo] <δι-α-βάλ-λω> (λέξη τετρασύλλαβη) ΣΗΜΕΙΩΣΗ Από την πλευρά της ορθοφωνίας οι συνοδίτες καλό είναι να είναι όσο το δυνατό πιο απαλοί. Παλιοί δάσκαλοι της ορθοφωνίας όπως ο Σ. Καραντινός 3 συνιστούσαν [4] να αποφεύγονται εντελώς. 2.5 Ηχοφασματογραφήματα δειγμάτων ομιλίας Στο Παράρτημα Δ περιλαμβάνονται μερικά διαγράμματα ορισμένων φωνημάτων της Ελληνικής Γλώσσας που έχουν ληφθεί με ειδικό όργανο ανάλυσης τον ηχοφασματογράφο (ηχοφασματογραφήματα). Το ηχοφασματογράφημα είναι διάγραμμα τριών μεταβλητών: χρόνου - συχνότητας - στάθμης. Ο οριζόντιος άξονας είναι ο άξονας του χρόνου, ο κατακόρυφος άξονας είναι ο άξονας των συχνοτήτων, ενώ ο βαθμός αμαύρωσης του χαρτιού υποδηλώνει τη στάθμη (ή πλάτος ή ένταση) της αντίστοιχης συχνότητας στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Σε όλα τα ηχοφασματογραφήματα του Παραρτήματος Δ ο άξονας του χρόνου αν θεωρηθεί ότι επεκτείνεται σε όλο το μήκος της σελίδας Α4 αντιστοιχεί σε χρόνο περίπου 2 δευτερόλεπτα, ενώ ο άξονας της συχνότητας κάθε διαγράμματος παριστάνει το διάστημα συχνότητας 80 Ηz 8000 Hz. Ας δούμε λίγο αυτά τα ηχοφασματογραφήματα του Παραρτήματος Δ, τα οποία έχουν ληφθεί με ευρύ ζωνοπερατό φίλτρο συχνοτήτων που αναδεικνύει τις περιοχές όπου συγκεντρώνεται η ηχητική ενέργεια κάθε φωνήματος και δεν δείχνει τις μεμονωμένες αρμονικές συνιστώσες. 3 Σωκράτης Καραντινός ( ), σκηνοθέτης του θεάτρου, συγγραφέας και δάσκαλος της ορθοφωνίας. Χρημάτισε καθηγητής του Σχολείου Μετεκπαιδεύσεως του Πανεπιστημίου Αθηνών και Γενικός Διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.

28 Διάγραμμα 1: Ηχοφασματογράφημα των φωνηέντων της σημερινής ελληνικής Γλώσσας Στο Διάγραμμα 1 δίνεται ένα ηχοφασματογράφημα των πέντε φωνηέντων /a/, /e/, /i/, /o/, /u/ της γλώσσας μας που έχουν προφερθεί το ένα μετά το άλλο χωρίς διακοπή. Διακρίνονται οι ζώνες συχνοτήτων όπου συγκεντρώνονται οι αρμονικές συνιστώσες των φωνηέντων. Οι ζώνες αυτές οφείλονται σε συντονισμό των αντηχείων της φωνητικής οδού και σ αυτές γίνεται ενίσχυση του πλάτους του λαρυγγικού τόνου, ενώ στις κενές ζώνες (χάσματα) υπάρχει απόσβεση του λαρυγγικού τόνου και ελάττωση της ηχητικής ενέργειας. Αυτές οι έντονες ζώνες είναι χαρακτηριστικές για κάθε φωνήεν και λέγονται φορμάντα (ή σχηματιστικές ζώνες) του φωνήεντος. Χαρακτηριστική είναι επίσης και η βαθμιαία μετάβαση από το ένα σύστημα ζωνών στο άλλο κατά τη διαδοχική εκφορά των φωνηέντων Διάγραμμα 2: Η διαδοχή των φωνημάτων /ia/, /ie/, /io/, /iu/ Στο Διάγραμμα 2 τα /ia/, /ie/, /io/, /iu/ δεν έχουν προφερθεί πολύ γρήγορα, δηλαδή ως δίφθογγοι. Είναι εμφανής η μετάβαση από το /i/ που εμφανίζει το μεγαλύτερο χάσμα στα τέσσερα άλλα φωνήεντα. Αν προφερθούν γρήγορα το ένα μετά το άλλο τότε η μεταβατική περιοχή μικραίνει πολύ όπως φαίνεται και στο Διάγραμμα Διάγραμμα 3: ευχές - ακεφιές Στο Διάγραμμα 3 είναι εμφανής η ύπαρξη του συνοδίτη / x / που κάνει τις δύο λέξεις να ομοιοκαταληκτούν φωνολογικά. Επίσης φαίνεται καθαρά η δημιουργία του διφθόγγου /ie/ όταν μετά τα /k/ και /γ/ ακολουθεί /e/. Ευδιάκριτη είναι επίσης η παύση πριν από το /k/ που είναι χαρακτηριστικό των ανακοπτικών συμφώνων και ο θόρυβος των τριβικών /f/, /x/ και /s/ Διάγραμμα 4: λ - α Στο διάγραμμα αυτό φαίνεται πόσο μουσικό είναι το πλευρικό φώνημα /l/ αφού εμφανίζει φορμάντα όπως τα φωνήεντα. Φαίνεται μάλιστα πόσο λίγη προσπάθεια χρειάζεται για να προφερθούν διαδοχικά τα /l/ και /a/. Σ αυτό το γεγονός μπορεί να οφείλεται ότι πολλές φορές όταν μουρμουρίζουμε κάποιο τραγούδι και δεν θυμούμαστε τα λόγια του αντικαθιστούμε τις συλλαβές τους με λα (λαλά λαλαλά κτλ.) και βγαίνει θαυμάσια ο σκοπός! Διάγραμμα 5: θ - φ - χ Τα εξακολουθητικά άηχα μα θορυβώδη /θ/, /f/ και /x/ δείχνουν το θόρυβό τους στο διάγραμμα αυτό. Εκτείνονται σε όλο το ύψος (συνεχές φάσμα) του διαγράμματος, έχουν δηλαδή ηχητική ενέργεια απλωμένη σε όλη την περιοχή συχνοτήτων της ομιλίας Διάγραμμα 6: λο - λιο Το /l/ με το μεμονωμένο φθόγγο /o/ και με το δίγθογγο /io/. Χαρακτηριστική είναι η εξομάλυνση της μετάβασης στην περίπτωση του διφθόγγου.

29 Διάγραμμα 7: μά να Τα ρινικά εξακολουθητικά /m/ και /n/ προσαρμόζονται πολύ καλά με τα φωνήεντα που τα ακολουθούν (εδώ με το /a/). Εμφανίζουν και αυτά ασθενέστερα αλλά εμφανή φορμάντα όπως τα φωνήεντα Διάγραμμα 8: φαγάς - μαγιά Τo /γ/ με το /a/ και με το /ia/ στο ίδιο φωνητικό περιβάλλον. Το δεύτερο με το ακόλουθο /a/ σχηματίζει τον καταχρηστικό δίφθογγο /ia/ Διάγραμμα 9: κριός - γιος - κοριός Το σύμπλεγμα /io/ ως δισύλλαβο στη λέξη κριός και ως μονοσύλλαβο (δίφθογγος /io/.) στις λέξεις γιος και κοριός. Εύκολα διαπιστώνει κανείς ότι μέσα στη λέξη κοριός υπάρχει ολοκληρη η λέξη γιος χάρη στο συνοδίτη / γ / που εμφανίζεται ανάμεσα στο /r/ και στο δίφθογγο. /io/. 2.6 Οι συχνότερες παραβάσεις των κανόνων της ορθοφωνίας Αν σκεφτούμε όσα προαναφέρθηκαν θα συνειδητοποιήσουμε ασφαλώς ότι η προφορική Ελληνική Γλώσσα που ακούμε γύρω μας δεν είναι και τόσο σύμφωνη με τους ορθοφωνικούς κανόνες. Οι κανόνες αυτοί δεν τέθηκαν, βέβαια, a priori αλλά είναι αποτέλεσμα της ακουστικής φύσης των ελληνικών φωνημάτων, της άρθρωσης και της συνάρθρωσης των ιδιαίτερων φωνητικών συμπλεγμάτων της Ελληνικής και μιας τάσης ομαλοποίησης της μετάβασης των αρθρωτήρων της φωνητικής συσκευής του ομιλητή από τον ένα συνδυασμό θέσης άρθρωσης τρόπου άρθρωσης στον αμέσως επόμενο. Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η ομιλία, η προφορική γλώσσα, προηγήθηκε της γραφής κατά μερικές δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Κι όμως, στην εκπαίδευση δεν αντιμετωπίστηκε ούτε αντιμετωπίζεται με την πρέπουσα σημασία, αλλά ο προφορικός λόγος υποβιβάστηκε και υποτάχτηκε στην κυριαρχία του γραπτού λόγου. Ετσι, ενώ π.χ. αφιερώνεται για την ορθογραφία χρόνος και προσπάθεια, η ορθοφωνία στους περισσότερους είναι άγνωστη έννοια. Πιο πάνω (Πίνακας 6) δώσαμε μια αρκετά λεπτομερή περιγραφή των σημαντικότερων κανόνων της φωνητικής απόδοσης και επισημάναμε ιδιαίτερα (παράγραφος 2.4) τις κυριότερες μεταβολές φωνημάτων στην προφορική γλώσσα. Εδώ θα αναφέρουμε τις δύο κυριότερες, τις πιο χαρακτηριστικές παραβάσεις των κανόνων αυτών. Αυτές είναι η απορρινικοποίηση και η αηχοποίηση. Η απορρινικοποίηση είναι η κατάργηση σε μερικές περιπτώσεις, παρά το σχετικό κανόνα, των ρινικών /m/, /n/ ή /ŋ /. Συγκεκριμένα: η κατάργηση του ρινικού /m/ από το σύμπλεγμα /mb/ (που προέρχεται από <μπ> μέσα σε λέξη ή από <ν+π> ή <ν+μπ> σε συνταίριασμα λέξεων) και η προφορά μόνου του /b/, η κατάργηση του ρινικού /m/ από το σύμπλεγμα /mbz/ (που προέρχεται από <ν+ψ> σε συνταίριασμα λέξεων) και η προφορά μόνου του /bz/,

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου Ενότητα 1η: «Πάλι μαζί!» Σημεία στίξης: τελεία ερωτηματικό...4 Η δομή της πρότασης: ρήμα υποκείμενο αντικείμενο...5 Ουσιαστικά: αριθμοί γένη...6 Ονομαστική πτώση ουσιαστικών...6 Οριστικό άρθρο...7 Ερωτηματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ακουστική φωνητική μελέτη της παραγωγής και αναγνώρισης των φωνηέντων σε βαρήκοα άτομα

Ακουστική φωνητική μελέτη της παραγωγής και αναγνώρισης των φωνηέντων σε βαρήκοα άτομα Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 35, Ιανουάριος - Φεβρουάριος - Μάρτιος 2009, σελίδες 42-47 ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ακουστική φωνητική μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τ. Ε. Ι. ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ιδάσκουσα : ρ. Αγγελική Κωτσοπούλου ΠΑΤΡΑ 2007-0 - ΕΝΟΤΗΤΑ 1 η Φωνολογία και φωνητική Στη γλωσσολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ. 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων

ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ. 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων ΑΤΥΠΑ ΤΕΣΤ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1. ΕΠΙΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ 1.1. Ικανότητα διάκρισης της ομοιότητας ή διαφοράς μεταξύ προφορικών λέξεων 1.1.1. Ικανότητα επισήμανσης της ομοιότητας στη συλλαβή. 1. γάλα

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Το τελικό -ν- Γραφή και προφορά

Το τελικό -ν- Γραφή και προφορά 1 Το τελικό -ν- Γραφή και προφορά Σύμφωνα με την επίσημη Νεοελληνική Γραμματική, σελίδα 38, 47, το τελικό -ν- άλλοτε φυλάγεται και άλλοτε χάνεται σε μερικές λέξεις. Οι λέξεις αυτές είναι: Το άρθρο : τον,

Διαβάστε περισσότερα

ª ıëì 1: ºıfiÁÁÔÈ Î È ÁÚ ÌÌ Ù

ª ıëì 1: ºıfiÁÁÔÈ Î È ÁÚ ÌÌ Ù ª ıëì 1: ºıfiÁÁÔÈ Î È ÁÚ ÌÌ Ù Φθόγγοι Για να προφέρουμε τις λέξεις, βγάζουμε ήχους από το στόμα μας. Αυτούς τους ήχους τους ονομάζουμε φθόγγους. Π.χ., η λέξη ένα σχηματίζεται από τους φθόγγους ε, ν, α.

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Παναγιώτης Δεμέστιχας Στέλλα Γκανέτσου ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Συγγραφείς: Παναγιώτης Δεμέστιχας, Στέλλα Γκανέτσου Υπεύθυνη Παραγωγής: Φωτεινή

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Επώνυµο / Όνοµα: Ηλικία: Ηµερ. Γεν: Ηµεροµηνία πρώτης συνάντησης: ιεύθυνση: Τηλ: Παραποµπή από: Προηγούµενη αξιολόγηση Πού; Πότε; Ποιος; Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη

ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ, ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Πρώιμες ενδείξεις - Πρόληψη ΕΠΕΑΕΚ, τίτλος έργου «Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών στα Προβλήματα λόγου και Ομιλίας» Υπεύθυνος Προγράμματος: ράκος Γεώργιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Ανάτυπο από το φύλλο αρ.43 ΟΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ανάτυπο από το φύλλο αρ.43 ΟΡΟΓΡΑΜΜΑ Ανάτυπο από το φύλλο αρ.43 ΟΡΟΓΡΑΜΜΑ Λ Τ Ο L ΛΛΗΝΙΚΗ ΤΑΙΡΙΑ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ (ΛΤΟ) Hellenic Society for Terminology (ELETO) Σωκράτη Τσάκωνα 5, 15236 ΠΝΤΛΗ Τηλεφ.: 8042313, 6118986 Τηλεομ.: 8068299, 8042385 Ηλ.Ταχ.:

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του A A N A B P Y T A ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΠΛΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ 9 5 0 Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του Περιεχόμενα Εισαγωγή και παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσα Β Δημοτικού Τεύχος 1ο Ενότητες 1-3. Συνοπτικός οδηγός εκπαιδευτών ή γονέων. Μαρία Ζάππα-Κασαπίδη

Γλώσσα Β Δημοτικού Τεύχος 1ο Ενότητες 1-3. Συνοπτικός οδηγός εκπαιδευτών ή γονέων. Μαρία Ζάππα-Κασαπίδη Γλώσσα Β Δημοτικού Τεύχος 1ο Συνοπτικός οδηγός εκπαιδευτών ή γονέων. Μαρία Ζάππα-Κασαπίδη Γλώσσα B Δημοτικού Τεύχος 1ο Εισαγωγή Ο σκοπός/στόχος του μαθήματος της Γλώσσας στην Β τάξη του Δημοτικού σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης ιαθεµατική Εργασία µε Θέµα: Οι Φυσικές Επιστήµες στην Καθηµερινή µας Ζωή Ο Ήχος Τµήµα: β1 Γυµνασίου Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης Συντακτική Οµάδα: Γεώργιος Ελευθεριάδης Ο Ήχος Έχει σχέση ο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

4. Παρατηρείστε το ίχνος ενός ηλεκτρονίου (click here to select an electron

4. Παρατηρείστε το ίχνος ενός ηλεκτρονίου (click here to select an electron Τα ηλεκτρόνια στα Μέταλλα Α. Χωρίς ηλεκτρικό πεδίο: 1. Τι είδους κίνηση κάνουν τα ηλεκτρόνια; Τα ηλεκτρόνια συγκρούονται μεταξύ τους; 2. Πόσα ηλεκτρόνια περνάνε προς τα δεξιά και πόσα προς τας αριστερά

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Λογιστικής. Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές. Μαθήματα 6 και 7 Αναπαράσταση της Πληροφορίας στον Υπολογιστή. 1 Στέργιος Παλαμάς

Τμήμα Λογιστικής. Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές. Μαθήματα 6 και 7 Αναπαράσταση της Πληροφορίας στον Υπολογιστή. 1 Στέργιος Παλαμάς ΤΕΙ Ηπείρου Παράρτημα Πρέβεζας Τμήμα Λογιστικής Εισαγωγή στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές Μαθήματα 6 και 7 Αναπαράσταση της Πληροφορίας στον Υπολογιστή 1 1. Αριθμοί: Το Δυαδικό Σύστημα Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ!

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ! Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΑΝΕΠΑΦΗ! Με μεγάλη μας έκπληξη διαπιστώσαμε πως πρόσφατα (Νοέμβριος 2011) διανεμήθηκε προς διδασκαλία, στα δημοτικά σχολεία της χώρας μας ένα καινούργιο βιβλίο γραμματικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Ποιοι μιλούν Η γλώσσα των ζώων Είναι αυτόγλώσσα; Η Dr Pepperberg και ο Alex (ο παπαγάλος) 3 Δομή της γλώσσας Πώς μελετούν τη γλώσσα η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ Λοβοί του πνεύμονα ΠΡΟΣΘΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ Σχήμα ακρόασης των πνευμόνων Με την ακρόαση του αναπνευστικού συστήματος εξετάζονται: 1. Το φυσιολογικό αναπνευστικό

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Φυλλάδιο Εργασίας 1 Ενδεικτικές Απαντήσεις Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Κωνσταντίνος Κακαρίκος, Ευφροσύνη Κοντοκώστα k_kakarikos@hotmail.com efkodok@yahoo.gr Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου

Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου Η οµιλία και η ακοή Επιστηµονικό µέρος Τα υποκειµενικά χαρακτηριστικά του ήχου Ένας απλός ήχος χαρακτηρίζεται από δύο αντικειµενικά γνωρίσµατα: τη συχνότητα (αριθµός παλµικών κινήσεων στη µονάδα του χρόνου)

Διαβάστε περισσότερα

4.2. Ασκήσεις στο φαινόμενο Doppler

4.2. Ασκήσεις στο φαινόμενο Doppler 4.2. Ασκήσεις στο φαινόμενο Doppler 1) Συχνότητα και διάρκεια ενός ήχου Μια ηχητική πηγή κινείται με ταχύτητα υ s =40m/s πλησιάζοντας έναν ακίνητο παρατηρητή Α. Σε μια στιγμή εκπέμπει έναν ήχο διάρκειας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Γνωριμία με την ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΙΑ 5. 1 ος ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ 7 Προσδοκώμενα αποτελέσματα 8

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Γνωριμία με την ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΙΑ 5. 1 ος ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ 7 Προσδοκώμενα αποτελέσματα 8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Γνωριμία με την ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΘΕΩΡΙΑ 5 1 ος ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΞΟΝΑΣ: ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ 7 Προσδοκώμενα αποτελέσματα 8 1.1. Περιοδική κίνηση Περιοδικά φαινόμενα 9 1.2. Ταλάντωση - Ταλαντούμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας

Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε ὁ Θρασύβουλος Στανίτσας Γ Συνέδριο «Θεωρία καί Πράξη τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ἡ Ὁκταηχία» Τετάρτη 18 Ὀκτωβρίου 2006 Ἡδιά ζώσης διδασκαλία (ἀκουστική παράδοση) τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης ὃπως τήν μεταλαμπάδευσε Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς www.paivanas.gr

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή

Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή MULTIMEDIA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - CD ROM για Διαδραστικό Πίνακα Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή ΑΚΤΙΝΕΣ v5.0 Πακέτο 112 εκπαιδευτικών προγραμμάτων το οποίο εστιάζει στην υποστήριξη της διδασκαλίας των διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ

ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΙ ΘΕΜΑ 1 ο (βαθµοί 2) Σώµα µε µάζα m=5,00 kg είναι προσαρµοσµένο στο ελεύθερο άκρο ενός κατακόρυφου ελατηρίου και ταλαντώνεται εκτελώντας πέντε (5) πλήρης ταλαντώσεις σε χρονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο φύλλο απαντήσεών σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης 1. Σεβασμός της προσωπικότητας του μαθητή 2. Η όλη διαδικασία πρέπει να διακρίνεται από ψυχολογική υποστήριξη του μαθητή 3. Καθημερινή μέριμνα του δασκάλου (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

λεξιλογική πρόσβαση (γρήγορη ονομασία) γράμματα/αριθμούς, χρώματα Φωνολογική επανακωδικοποίηση στην Επανάλαβε με ακρίβεια προτάσεις, λέξεις ή ψηφία

λεξιλογική πρόσβαση (γρήγορη ονομασία) γράμματα/αριθμούς, χρώματα Φωνολογική επανακωδικοποίηση στην Επανάλαβε με ακρίβεια προτάσεις, λέξεις ή ψηφία 1 ΦΩΝΗΜΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος 1. Κατανόηση της ανάγνωσης Πρόσφατες έρευνες, οι οποίες επικεντρώθηκαν στη φύση των δυσκολιών της ανάγνωσης και των αιτιών τους, προσδιόρισαν με ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα: η βασική μέθοδος διδασκαλίας της Νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας ΤΑΤΙΑ ΜΤΒΑΡΕΛΙΤΖΕ Υποψήφια διδάκτωρ του Ινστιτούτου Κλασσικής Φιλολογίας, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα.

2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. 2.2. Συμβολή και στάσιμα κύματα. 2.2.1. Συμβολή και μέγιστο πλάτος Σε δύο σημεία μιας ευθείας ε βρίσκονται δύο σύγχρονες πηγές κυμάτων Ο 1 και Ο 2 οι οποίες παράγουν κύματα με πλάτος Α=2cm και μήκος κύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 21357 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1817 21 Αυγούστου 2015 Αριθμ. 130085/Δ2 Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Μουσικού Γυμνασίου και

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β Γυμνασίου Ενότητα 1: Σύνολα Συγγραφή: Ομάδα Υποστήριξης Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

2 Χωρίς φυσικά να παραγνωρίζεται η σημασία των

2 Χωρίς φυσικά να παραγνωρίζεται η σημασία των Κεφάλαιο 1 Φωνητική Άγγελος Λέγγερης 1.1. Εισαγωγή Η φωνητική είναι ο κλάδος της γλωσσολογίας που ασχολείται με τη μελέτη των ήχων που παράγει ο άνθρωπος, κάθε άνθρωπος ανεξαρτήτως της γλώσσας που ομιλεί,

Διαβάστε περισσότερα

«DARIAH-ΚΡΗΤΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ»

«DARIAH-ΚΡΗΤΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» «DARIAH-ΚΡΗΤΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΕΚ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ

ΓΛΩΣΣΑ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΛΩΣΣΑ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Ένας από τους σημαντικούς στόχους του Νηπιαγωγείου είναι και η ανάπτυξη του προφορικού και

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΜΕ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ

ΜΕΛΕΤΗ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΜΕ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ 4.1 ΑΣΚΗΣΗ 4 ΜΕΛΕΤΗ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΜΕ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ A. ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΘΕΤΩΝ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΕΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΦΑΣΕΩΣ ΤΟΥΣ Η σύνθεση δύο καθέτων ταλαντώσεων, x x0 t, y y0 ( t ) του ίδιου πλάτους της ίδιας συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Δ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 05 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΠΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΕΔΩΣΗ: Καλές Πρακτικές για εφαρμογή. Α τάξη. Από την εκπαιδευτικό: Έλενα Θεοφάνους

ΕΜΠΕΔΩΣΗ: Καλές Πρακτικές για εφαρμογή. Α τάξη. Από την εκπαιδευτικό: Έλενα Θεοφάνους ΕΜΠΕΔΩΣΗ: Καλές Πρακτικές για εφαρμογή Α τάξη Από την εκπαιδευτικό: Έλενα Θεοφάνους Εμπέδωση!!! Τι; Πότε; Πώς;;;;;;;; Τεχνικές Οργάνωσης Τάξης 1)Ολομέλεια της τάξης 2) Σταθμοί και παραλλαγές τους Τα θρανία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Λ Ι Μ Ο Υ. Χουρδάκης Γ. Μιχαήλ. Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ για τις εργασίες

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Λ Ι Μ Ο Υ. Χουρδάκης Γ. Μιχαήλ. Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ για τις εργασίες ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α Λ Ι Μ Ο Υ Χουρδάκης Γ. Μιχαήλ Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ για τις εργασίες Άλιμος, Νοέμβριος 2014 Στην Jwella ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οδηγίες για τις εργασίες... 5 ΕΠΙΛΟΓΟΣ... 6 Επιλεγμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής αρκεί να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: ΠΡΑΚΤΙΚΗ Κλάδος: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Τάξη: A Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή 1ης σελίδας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

Αρχή 1ης σελίδας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Αρχή 1ης σελίδας ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ονοματ/μο: Ημερομηνία: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ-ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη και εικονική διαμόρφωση ακουστικής σε αίθουσα διδασκαλίας

Μελέτη και εικονική διαμόρφωση ακουστικής σε αίθουσα διδασκαλίας Μελέτη και εικονική διαμόρφωση ακουστικής σε αίθουσα διδασκαλίας Ιωάννης Γ. Μαλαφής, Π.Δ. 407/82 Εργαστήριο Μουσικής Ακουστικής Τεχνολογίας, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Αθηνών. Παναγιώτης Ε. Χατζημανολάκης

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχοσκόπηση. Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Βρογχοσκόπηση. Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Βρογχοσκόπηση Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Βρογχοσκόπηση (καλωσόρισμα) Εύκαμπτο βρογχοσκόπιο Επιθεώρηση βρογχικού δέντρου

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική χρήση των ήχων

Κλινική χρήση των ήχων Κλινική χρήση των ήχων Ήχοι και ακουστότητα Κύματα υπερήχων Ακουστικά κύματα, Ήχοι, Είδη ήχων Ήχους υπό την ευρεία έννοια καλούμε κάθε κύμα πίεσης που υπάρχει και διαδίδεται στο εσωτερικό των σωμάτων.

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (14)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (14) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (14) Θέμα 1 ο Α. Σε ιδανικό κύκλωμα ηλεκτρικών ταλαντώσεων LC σε κάποια χρονική στιγμή που το ρεύμα στο κύκλωμα είναι ίσο με το μισό της μέγιστης τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη. Φωνητική. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας

Εισαγωγή στη. Φωνητική. Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Εισαγωγή στη Φωνητική Αθανάσιος Χρ. Πρωτόπαπας Ιανουάριος 2003 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή 1 1.1 Φθόγγοι..................................... 2 1.2 Ορθογραφία.................................. 3 1.3 Φωνήµατα....................................

Διαβάστε περισσότερα