v'' *^^'''''^-.' ' "* i-',a -\>JJ; ;.ν." *fsi :*',;/<:««#*" name="description"> v'' *^^'''''^-.' ' "* i-',a -\>JJ; ;.ν." *fsi :*',;/<:««#*"> ìr / ^; ; ΐ 'ΐ'* J^.WHflj^MtjIjp^ '- Ì'""^>v'' *^^'''''^- BJ..^-. ^? - PDF">

PEKeS^tì^ÀISÉE. fsjfev 'Î&I^'A**^^^ ilf:':;"":^^-:'* >ìr / ^; ; ΐ 'ΐ'* J^.WHflj^MtjIjp^ '- Ì'""^>v'' *^^'''''^- BJ..^-. ^?

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "PEKeS^tì^ÀISÉE. fsjfev 'Î&I^'A**^^^ ilf:':;"":^^-:'* >ìr / ^; ; ΐ 'ΐ'* J^.WHflj^MtjIjp^ '- Ì'""^>v'' *^^'''''^- BJ..^-. ^?"
ìr / ^; ; ΐ 'ΐ'* J^.WHflj^MtjIjp^ '- Ì'""^>v'' *^^'''''^- BJ..^-. ^?.pdf" class="btn bg-purple-seance" href="#" target="_blank" style="margin-top: 10px; display: none;"> Download Document

Transcript

1 J^.WHflj^MtjIjp^ >ìr BJ..^-. ^? ÎÇWÎW '. '"V... PEKeS^tì^ÀISÉE *"' '. '''^/^.'/-'^''V^'i^ri-..'.*.'.-' ' ".ν-,λ ",;'C^ / ^; ; ΐ 'ΐ'* '- Ì'""^>v'' *^^'''''^-.' ' "* i-',a -\>JJ; ;.ν." *fsi :*',;/<:««#* Vi \ ; '. ' ' '* '<,4."Γ'' ".: 'ί^' : '"'-ΐ^~' >'>.*;-ν;';- "Ί ν **\'^" A--SÊ t ^-' ^*:^.:'*;w** ^:\,-^ «. ''ΐ-Λ "> ' ' fsjfev,^μ^' ;^:"ί.-τ ilf:':;"":^^-:'* :* *. '.^-. : ΐ^-' '" ' ΐ^/ΐ^* f -^*V '*v^:. 'Î&I^'A**^^^ * jjîf '* '%.; *^i 'r**iji A

2 TO^H^Ô^C»: ESÀÌÌHNI^ EV^AITÌTÌKH ^nmmm " MK; Λ1ΒΑΑΑΡΑΣ : EMM: ΚΟί^ΤΑΝΤβώΗΣ ;Φ. ίιαρ!*αχσ0σ Καθηγητής Πβνεπιστημίου 'Αθηνφν étaiipfcwt^ Εθνικής Βιβλιοθήκης MON. : KÀÂÂm&M : *08éç éwrrojiaîa, 54. l^ ÀiâÉsîÂl :J:':FARNASSÔSfc :^," EDITOMAÉ^CiARD '" ' : ' " [' ' n. ;MVA»ÀRAS: Professor at the University of Athens E KÒ^ST^TÌNEDÌS : î> KAtAMAKfô: ~- τ έ^::τφί^.^ρ^α^$βγ, 'Ετήσια αυνδρβ^ : ^. 400 iftditf<fc^ ito

3 ΠΑ^Α$$^$ ΤΟΜΟΣ Λ' ΙΟΥΛΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1988 ΑΡΙΘ. 3-4 Ν. Α. ΑΙΒΑΔΑΡΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΡΓΕΙΟΥ ΚΑΑΛΙΠΠΟΥ Τήν επιγραφή του Άργείου Καλλίππου Κάλλιππος: Ιιικέτας Ενκλεος Ηνιος τον επιδανρίον παρ' Άπόλλονος Πνθίο Άργεΐος άρχος και Ροικεάται άνεκάλυψε το 1977 κατά τήν ανασκαφή του ίεροΰ του "Απόλλωνος Μαλεάτα ό Β. Κ. Ααμπρινουδάκης. Στην έκθεση της ανασκαφής αυτής 1 ό κ. Ααμπρινουδάκης χρονολογεί τήν έν λόγω επιγραφή προς τό 460 π.χ. και στηριζόμενος στην μαρτυρία του 'Ηροδότου (6, 83), κατά τήν οποίαν οί δούλοι στο "Αργός μετά τήν μάχη της Σηπείας, τό 494, ανέλαβαν τήν εξουσία, εξεδιώχθησαν κατόπιν και αφού έγκατεστάθησαν στην Τίρυνθα, έξεβλήθησαν έν συνεχεία και άπό εκεί, δίδει σ" αυτήν τήν έξης ερμηνεία: «άνέθεσεν ό Κάλλιππος, γυιός του Εύκλέους, (πού ήλθε) ικέτης τών Έπιδαυρίων στον Πύθιο "Απόλλωνα, (ό ίδιος) ό Άργεΐος άρχουν και οί δουλοπάροικοι του». Τήν ϊδια ερμηνεία της επιγραφής επαναλαμβάνει και στην μελέτη του «Staatskult und Geschichte von Epidaurus 2, όπου διατυπώνει τήν γνώμη ότι ή επιγραφή αναφέρεται στα γεγονότα της έκδιώξεως τών «δούλων» από τήν δημοσία ζωή τοΰ Άργους, και είδικώτερα ότι ό Άργεΐος γαιοκτήμων Κάλλιππος συνεργάστηκε μέ τους δουλοπάροικους του, συμμερίστηκε τήν τύχη το:>ν και ήλθε μαζί των ως ικέτης στην Επίδαυρο. Ή εξήγηση αυτή είναι γοητευτική και ευλογοφανής. Άλλα επειδή τα αποδεικτικά στοιχεία είναι ελλιπή, όπως συνήθως συμβαίνει στις επιγραφές 1. Βλ. Β. Κ. Λαμπρινουδάκη, 'Ανασκαφή στο 'Ιερό του 'Απόλλωνος Μαλεάτα, ΠΑΕ 1977, 192.,, 2. 'Αρχαιογνωσία 1 (1980) 57έξ. 17

4 258 Ν. Α. Αιβαδύρα του είδους αύτοϋ, άπο την θεώρηση της 'Αργολικής ιστορίας τοϋ δευτέρου τετάρτου του 5ου αιώνος και άπο την σύγκριση προς άλλες επιγραφές γεννώνται ερωτηματικά ώς προς το έάν πράγματι οι Ροικιάται τοϋ Καλλίππου είναι έπαναστατήσαντες «δούλοι». Σχεδόν κανείς άπο τους ερευνητές δέν δέχεται κατά γράμμα την ώς άνω μαρτυρία τοϋ Ηροδότου. Κατά τις επικρατέστερες απόψεις 3 αρχαίων και συγχρόνων μελετητών οί «δοϋλοι», περί τών οποίων ομιλεί ό Ηρόδοτος, είτε είναι μια ομάδα κατωτέρας κοινωνικής τάξεως (οι «γυμνήται» τοϋ Πολυδεύκους 4 ή οί «γυμνήσιοι» τοϋ Στεφάνου Βυζαντίου και τοϋ Ευσταθίου Θεσσαλονίκης 5 ) εϊτε πρόκειται περί οικογενειών περιοίκων (άποψη τοϋ 'Αριστοτέλους, Πολιτ. 1303a8, και τοϋ Πλουτάρχου, Ήθ. 245F), οί όποιες μετά την χορήγηση σ' αυτές πολιτικών δικαιωμάτων απέκτησαν εξουσία, εναντίον τής οποίας κατεφέρθησαν κατόπιν οί «επίγονοι», οί γυιοί δηλαδή τών πεσόντων ευγενών στην μάχη τής Σηπείας. Αυτοί δηλαδή εναντίον τών οποίων εστράφησαν οί «επίγονοι» για να εκμηδενίσουν τήν πολιτικήν των δύναμη ώνομάσθησαν από τον Ηρόδοτο «δοϋλοι» 6 μια και ό «πατήρ τής Ιστορίας» έπροπαγάνδιζε υπέρ τών ευγενών 7. Να ύποθέσωμε ότι ό Κάλλιππος είναι ένας άπο εκείνους τους οποίους εκδιώκουν οί «επίγονοι»; Τότε αυτομάτως πρέπει να τον κατατάξωμε στο αντίπαλο στρατόπεδο τών αριστοκρατικών, τους οποίους φαίνεται ότι έκπροσωποΰν οί «επίγονοι». Τό γεγονός όμως ότι ό Κάλλιππος προτιμά στην αναθηματική επιγραφή του τήν μαρτυρημένη και άπό παλαιότερη πηγή 8 προσωνυμία «Πύθιος» για τον 'Απόλλωνα Μαλεάτα "ίσως υπογραμμίζει τήν αριστοκρατική καταγωγή του, άφοϋ είναι γνωστή για τήν εποχή αυτή ή εύνοια τοϋ μαντείου τών Δελφών 9, επομένως και τοϋ Πυθίου 'Απόλλωνος, στους αριστοκρατικούς κύκλους σέ πανελλήνια κλίμακα. 3. Βλ. F r i t z Gschnitzer, Abhànge Orte, Zetemata XVII (1958), 75 έξ. F r a n z Κ i e c h 1 e, Argos und Tiryns nach der Schlacht bei Sepeia, Philologus 104 (1960), 181 έξ. W. G. Forrest, Themistocles and Argos, CQ, N.S. 10 (1960), 222 έξ. M. Wo r r 1 e, Untersuchungen zur Verfassungsgeschichte von Argos im 5. Jh. v. Chr. Diss. Erlangen, Nurnberg 1964, 105 έξ. R. Α. Τ ο m 1 i n s ο n, Argos and the Argolid, London 1972, 97 έξ., κ.α. 4. Πολυδ. 3, 83: /ιεταξυ δ' ελενθέρων και δονλιον οί Λακεδαιμονίων ε'ίλωτεζ... και Άργείων γνμνήτες. 5. Στεφ. Βυζαντ. λ. Χίος:..., ούτοι δε (οί Χΐοι) πρώτοι εχρήσαντο Οεράπονσιν, ώς Λακεδαιμόνιοι τοϊζ ε'ίλωσι και Άργεϊοι τοις Γυμνησίοις... Εύστ. Θεσσαλ. Εις Δίον. Περιηγ. 533:... ώς και Λακεδαιμόνιοι... εχρήσαντο ποτέ ε'ίλωσι... και Άργεϊοι Γνμνησίοι; Βλ. Forrest, ο.π. 224έξ. 7. Βλ. Forrest, ο.π IG IV, Πρβλ. Λαμπρινουδάκην, 'Αρχαιογνωσία, ο.π Πρβλ. Forrest, ο.π. 227.

5 Παρατηρήσεις στην επιγραφή τοϋ Άργείου Καλλίππου 259 'Απομένει ή άποψη ότι πρόκειται περί περιοίκων μη Δωριέων, οί όποιοι καλλιεργούν τα κτήματα τών Άργείων ώς δουλοπάροικοι και οί όποιοι έρχονται σε προστριβές μέ τους κυρίους των. Με το μέρος τούτων, σύμφωνα με την άποψη αυτή, πρέπει να έτάχθη ό Κάλλιππος, ό όποιος μετά τήν αποτυχία τοΰ εγχειρήματος του πληρώνει τα έπίχειρα της αντιθέσεως του προς τους συνευγενεΐς του. Είναι όμως πολύ δύσκολο να δεχθούμε ότι ένας Άργεΐος γαιοκτήμων, (εφ' όσον ή λέξη «άρχος», πού αναφέρεται στον Κάλλιππο έχει αυτή τήν σημασία), τοϋ οποίου τα συμφέροντα βλάπτονται άπό μια κοινωνικοπολιτική επανάσταση κατωτέρων τάξεων ή δουλοπάροικων έξη ρτημένων από αυτόν, τάσσεται μέτό μέρος εκείνων, οί όποιοι σε μια τέτοια περίπτωση θα ήσαν εχθροί του. Έξ άλλου κατά τον Λαμπρινουδάκη ('Αρχαιογνωσία, ό.π. 57) το περιεχόμενο και ή χρονολόγηση της επιγραφής μας οδηγεί ενδεχομένως στα γεγονότα της Τίρυνθος, στην εκδίωξη δηλαδή κατοίκων ή «δούλων» άπό τήν Τίρυνθα και στην καταφυγή των στο νότιο άκρο της 'Αργολίδος, στους 'Αλιείς 10, και όπως αναφέρει ό Στράβων 11 και στην'επίδαυρο. Τίθεται όμως τό ερώτημα, πώς είναι δυνατόν Τιρύνθιοι, και αν ακόμη χαρακτηρισθούν ώς «περίοικοι» μέ όλη τήν ιδιαιτερότητα πού περικλείει ή λέξη, ή και προσφυγόντες στην Τίρυνθα «δούλοι», να εξαρτώνται άπό Άρχεΐον «άρχόν», εάν ή τελευταία αυτή λέξη δηλώνη πράγματι τον γαιοκτήμονα; 'Εξ άλλου δεν υπάρχει μαρτυρία ότι γενικώς οί κάτοικοι περιοίκων περιοχών, 'ιδιαιτέρως δε Τιρύνθιοι, έστω και υποτελείς στους Άργείους 12 έκαλλιεργοΰσαν ώς δουλοπάροικοι τα κτήματα Άργείων «άρχων». 'Ακόμη και αν δεχθούμε ότι οί «δούλοι» τοΰ Ηροδότου ταυτίζονται, όπως πιστεύει ό Forrest 13, μέ 10. Έφορος FGrHist. II Α70 F 56: Steph. Byz. s. 'Αλιείς... "Εφορος εν τω ς δτι οϋτοι Τιρύνθιοι eia ι, και εξαναστύντες εβουλενοντο οίκεΐν τίνα τόπον και ήρώτων τον θεόν... Ήρόδ. VII, 137, 2:... δ; εΐλε 'Αλιέας τους εκ Τίρννθος όλκάόι καταπλώσας πλήρει ανδρών... Πρβλ. Gschnitzer, ο.π., 64. Έάν χρονολογήσωμε τήν επιγραφή προς το 460 π.χ. προκύπτει άλλο πρόβλημα από τήν ασυμφωνία τών μελετητών ώς προς τήν ακολουθία τών πολιτικών γεγονότων της έν λόγω εποχής... Ό Forrest, ο.π. 827, χρονολογεί τό κίνημα τών επιγόνων μεταξύ τών ετών 470 καί 465. Κατά τον Jouny (Expedition 5, 1963) οί ανασκαφές αποκλείουν οποιαδήποτε χρονολογία μετά τό 470 για τήν εγκατάσταση Τιρυνθίων στους 'Αλιείς. 11. Στράβων 8,373: ήρήμωσαν òè τάς τιλείστας οί Άργεΐοι άπειθούσας. οί δ' οΐκήτορες οί μέν εκ (της Τί>ρννθος άπήλθον είς Έπίδανρον, οί δε <...> της Έζρμιόνης) εις τους 'Αλιείς καλουμένους Περί τής θέσεως τών περιοίκων έναντι τών Άργείων βλ. Forrest, ό.π. 223έξ. 13. Βλ. Forrest, ό.π έξ. Κατά τον R. F. W i 11 e t s, The Servile Interregnum at Argos, Hermes 87 (1959), 498έξ. οί «δούλοι» τοϋ 'Ηροδότου ήσαν προσκολλημένοι στα κτήματα τών Άργείων καί μετά τήν μάχη τής Σηπείας κάτω από αντίξοες περιστάσεις ανέλαβαν τήν διαχείριση τών κτημάτων. "Οταν δε εξεδιώχθησαν άπό τό Άργος καί κατέ

6 260 Ν. Λ. Αιβαδύρα τούς δημοκρατικούς και ότι τα γεγονότα της Τίρυνθος απηχούν πολιτειακή αλλαγή, στην οποίαν οφείλεται ενδεχομένως και ή φυγή του Θεμιστοκλέους άπό το "Αργός, τότε πάλιν οι Ροικιάται τοϋ Καλλίππου δεν είναι οπωσδήποτε έπαναστατήσαντες «δούλοι», άφοΰ ή έννοια της λέξεως στην επιγραφή δέν εΐναι δυνατό να συμπίπτη με τον χαρακτηρισμό του 'Ηροδότου. Άπό τό περιεχόμενο της επιγραφής μπορούμε να συμπεράνωμε ότι ή πολιτική των Έπιδαυρίων επιτρέπει τήν παροχή ασυλίας σε όσους εκ των έκδιωχθέντων καταφεύγουν στον ναό τοΰ Έπιδαυρίου Απόλλωνος. Γεννάται όμως τό ερώτημα πως μόνον αριθμός «δούλων» ή δουλοπάροικων με επικεφαλής τον κύριόν των αφιερώνουν ανάθημα με επιγραφή ικεσίας, πράξη πού εκφράζει οπωσδήποτε κάποια σκοπιμότητα, και όχι άπό κοινού όλη ή ομάδα των προσφυγόντων στην 'Επίδαυρο; Έκτος εάν βέβαια δεχθούμε τό όλως απίθανο ότι ή μαρτυρία τοϋ Στράβωνος περί αποχωρήσεως Τιρυνθίων στην Επίδαυρο αναφέρεται αποκλειστικώς στην ομάδα τοΰ Καλλίππου. Ούτε φαίνεται λογικό να συσχετίσωμε τήν επιγραφή τοϋ Φιλόξενου Φιλακίδα 14 με τήν επιγραφή τοΰ Καλλίππου, όπως πράττει ό Λαμπρινουδάκης ('Αρχαιογνωσία, ό.π. 58), διότι ή περίπτωση τοΰ Φιλόξενου, στον όποιο παρέχεται άπό τούς Έπιδαυρίους ασυλία και ατέλεια, δέν προϋποθέτει απαραιτήτως βίαιο γεγονός, όπως ύποδηλοΐ ή ικεσία τοϋ Καλλίππου. Στην Λοκρική επιγραφή τοϋ πρώτου τετάρτου τοΰ 5ου αιώνος 15, στην οποία καθορίζεται ή νομική θέση έγκαθισταμένων ώς εποίκων στην Ναύπακτο Ύποκνημιδίων Λοκρών, ή λέξη «άρχος», ή οποία στην επιγραφή της 'Επιδαύρου αναφέρεται στον Κάλλιππο, έχει πολιτειακή σημασία και δέν δηλώνει τον γαιοκτήμονα, άλλα τον έχοντα δημόσιο λειτούργημα. Αυτός ό «άρχος», έάν δέν φροντίση για τήν εκδίκαση μηνύσεως για παράβαση τοΰ έποικιστικοΰ νόμου εντός τριάντα ήμερων, χάνει τα πολιτικά του δικαιώματα και τήν περιουσία του, ή όποια δημεύεται τό κτήμα του μαζί μέ τούς δούλους, «τό μέρος μετά FoiKiaràv». Στην περίπτωση αυτή βέβαια δέν γνωρίζομε αν πρόκειται περί κοινών δούλων καλλιεργητών τών κτημάτων ή λαβαν τήν Τίρυνθα απέκτησαν έκεΐ τά πολιτικά και οικονομικά δικαιώματα πού απέκτησαν οί νέοι Άργεΐοι στο "Αργός. Συνεπώς σέ καμιά περίπτωση οί «δούλοι», ούτε όταν α πέκτησαν δύναμη στο "Αργός ούτε όταν τήν έχασαν καΐ έφυγαν στην Τίρυνθα, ήτο δυνατόν να είναι Ροικιάται ( = δουλοπάροικοι) Άργείου «άρχου» (^γαιοκτήμονα κατά Λαμπρινουδάκη). 14. Βλ. W. Peek, Neue Inschrift aus Epidaurus, Abh. der Sachs. Akad. der Wiss. 63, 5, 1972, Nr R. M e i g g s D. Lews, A Selection of Greek Historical Inscriptions, Oxford 1969, άρ. 20, σελ. 35έξ. Σημειωτέον ότι στην έπιγραφήν αυτή παραπέμπει ό Λαμπρινουδάκης, ΠΑΕ δ.π. 192, σημ. 3 για να στήριξη το παράλληλο άογοζ Ροικιάται τών δύο επιγραφών.

7 Παρατηρήσεις στην επιγραφή τοΰ Άργείου Καλλίππου 261 δουλοπάροικων, αν και ή έλλειψη μαρτυριών έπί τούτου, ή γεωφυσική όψη της περιοχής και ή ιστορία τής Ναυπάκτου αποκλίνουν υπέρ τής πρώτης απόψεως. Την λέξη οικιάται βρίσκομε επίσης και σέ επιγραφή τής αυτής περιόδου από τήν Μαντινεία 16. Σύμφωνα με τήν επιγραφή αυτή ό ιερόσυλος καθίσταται κτήμα τής θεάς μετά τών «οίκιατών» του, των δούλων του δηλαδή, dv δέν θελήσωμε να έννοήσωμε το Ροικιάται(ς) τής επιγραφής αυτής μέ τήν σημασίαν όλων τών μελών τοΰ οϊκου. Και στις δύο αυτές επιγραφές πρόκειται ουσιαστικώς και περί άπα>λείας κυριότητος δούλων άπό υπαιτιότητα τοΰ κυρίου των. Επομένως θετική συμβολή από αυτές δέν μπορεί να πρόκυψη για τήν ερμηνεία τής ύπό συζήτηση επιγραφής. "Αν και ό Willets απέδειξε ότι ή λέξη οίκέτης (επομένως και Ροικιάτης 17 ), δέν σημαίνει αποκλειστικά τον οικιακό δοΰλο, άλλα και τον δουλοπάροικο, εν τούτοις δέν είμεθα απολύτως βέβαιοι ότι ή λέξη Ροικιάται τής έπιδαυρίου επιγραφής έχει τήν δεύτερη, όπως πιστεύει ό κ. Λαμπρινουδάκης (ό.π.) ή ακόμη και τήν πρώτη σημασία. Ή λέξη Ροικιάται ή ή αντίστοιχη της οϊκέται μέ τήν σημασία τών δούλων (άλλα καθώς φαίνεται και μέ τήν σημασία τών μελών τής οικογενείας), άπαντα και σέ άλλες αρχαϊκές επιγραφές και μάλιστα και σέ επιγραφές ασυλίας, ώστε μπορούμε να πούμε ότι μορφολογικώς ως προς τό σημείο τής παροχής (εδώ τής αιτήσεως) ασυλίας σέ κύριο και δούλους ή μέλη οικογενείας ή επιγραφή του Καλλίππου δέν είναι πρωτότυπος. Λ.χ. άπό Θεσσαλική επιγραφή τοΰ 5ου π.χ. αιώνος 18 πληροφορούμεθα ότι οι Θητόνιοι «<5οκαν Σοταίροι τοι Κ/ορινθίοι καυτοί καί γένει και F/οικιάταις και χρέμασιν άσυλία/ν κάτέλειαν...» Σέ άλλη Θεσσαλική επιγραφή δημοσιευμένη άπό τον Yves Béquignon 19 διαβάζομε ότι οί Φεραΐοι έδωκαν «προξ[εν/[ίαν και] άτέλειαν και άσυλί[αν 16. IG , 16έξ.: οσεοι αν χρεστεριον κακρινε/ε γνοσώικα κριθεε τον χρεματον/πε τοις Ροικιάται τας θεο εναι / κα Ροικιας δασσασθαι τας αν οδ εουσας. Ό εκδότης αποδίδει: ώι τινι (dativus arcadice pro genetivo) αν χρηστήριον κατακρίνη ή γνωσιδίκα (κριτήριον) κριθή τών χρημάτων, (τοΰτον) μετά των οίκετών (=δούλων) τής θεοϋ είναι και οικίας (KOFFoiKÎaç pro κάς F ) διαμερίσασθαι (ut δημιόπρατα) τας αν ώδε οΰσας (αϊ αν ώδε ώσιν). 17. R. F. W i 1 1 e t s, ο.π. 496 έξ. Είναι σαφές ότι ή λέξη οΐκέτης προέρχεται άπό τήν λέξη οίκος, ένω ή λέξη Ροικιάτης άπό τήν λέξη FoiKÎa (βλ. καί ΕΜ 698, 11: ώσπερ οικία οίκιάτης... Συνεπώς νομίζω ότι δέν πρέπει να άναζητήσωμε διαφορετική σημασία για κάθε λέξη. 18. IG 9\ BCH 1964, ùp. 8, σελ. 407.

8 262 Ν. Α. Λιβαδάρα [και επιν]ομίαν» σέ ορισμένους ξένους «αύτο[ϊς κα]ί οίκιά[ταις], σ' αυτούς δηλαδή και προφανώς στα μέλη της οικογενείας των. Στην επιγραφή αυτή ή λέξη οικιάταις έχει τήν θέση συνήθων λέξεων όπως: γένει, γενεά, κ.ά., τις οποίες συναντώμε σέ παρόμοιες επιγραφές 20. Σημειωτέον ότι τήν σημασία αυτή της λέξεως Έοικιάται, έφ' όσον είναι ορθή, των μελών δηλαδή της οικογενείας, έχει συχνότατα ή αντίστοιχη λέξη οΐκέτης παραλλήλως προς τήν σημασία του δούλος και στον ποιητικό και πεζό λόγο 21, γεγονός πού μαρτυρεί τήν διάδοση αυτής της σημασίας της λέξεως. Σύμφωνα μέ τις παρατηρήσεις αυτές δεν πρέπει να άποκλεισθή και ή εξήγηση ότι ό Άργεΐος Κάλλιππος, αξιωματούχος του δημοσίου, αναγκάζεται να φύγη άπό τό Άργος για πολιτικούς προφανώς λόγους και έρχεται μέ τήν οικογένεια του στην Επίδαυρο ικέτης των Έπιδαυρίων. Ασφαλώς ή φυγή του Καλλίππου στην Επίδαυρο εντάσσεται σέ πολιτικά γεγονότα πού συνέβησαν στο "Αργός κατά τό δεύτερο τέταρτο του 5ου μ.χ. αι. Κανένα σοβαρό στοιχείο όμως δεν μας επιτρέπει να ταυτίσωμε τους Ροικιάτας της επιγραφής, όποιοι είναι αυτοί, δούλοι ή μέλη της οικογενείας του Καλλίππου, μέ τους «δούλους» τοΰ 'Ηροδότου. 20. Βλ. IG9 2, 257. BCH 1964, αρ. 9, σελ. 408 κ.ά. 21. Βλ. Αίσχ. Άγ Ήρόδ. 8, * κ.ά. Ξεν. Κύρ. Παιδ. 4,2,2. Άνάβ. 4,6,1. κ.ά. Βλ. ομοίως και τις μεταγενέστερες μαρτυρίες: Πολυδεύκ οι ποιηταΐ και τους άλλους οικείους οίκετας ώνόμαζον. Ήσύχ. λ. οικέταϊ οι κατά τον οίκον πάντες.

9 ΒΑΛΤΕΡ ΠΟΥΧΝΕΡ ΥΦΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ Όταν σχεδόν πριν από 10 χρόνια έδωσα στο Πανεπιστήμιο τών 'Ιωαννίνων μια διάλεξη για τα ερευνητικά προβλήματα στην ιστορία τοϋ νεοελληνικού θεάτρου 1, χώρισα τα προβλήματα αυτά σε τρεις κατηγορίες: προβλήματα 1) πληροφόρησης και ιστορικών πηγών, 2) αξιολόγησης τών ιστορικών πληροφοριών, και 3) ταξινόμησης τοϋ ύλικοϋ. Στην τρίτη κατηγορία έθεσα τά προβλήματα μιας λογικής περιοδοποίησης της ιστορίας τοϋ νεοελληνικού θεάτρου, πού καλύπτει τό χρονικό διάστημα τουλάχιστον μισής χιλιετηρίδας. Τα κριτήρια μιας τέτοιας περιοδοποίησης είναι συνήθως υφολογικά ή αφορούν ιστορικές εποχές γενικότερα. Τό γεγονός, ότι οί δύο μείζονες ιστορικοί τοΰ νεοελληνικού θεάτρου, ό Νικόλαος Λάσκαρης και ό Γιάννης Σιδερής, έχουν αποκλείσει μεγάλα τμήματα της άπό τον ερευνητικό τους ορίζοντα (κρητικό θέατρο, ελληνικό θέατρο της διασποράς, λαϊκό θέατρο και θέατρο σκιών, θεάματα και δρώμενα), εϊχε ώς αποτέλεσμα, να μή μπορέσουν τελικά να δώσουν μια περιεκτική εικόνα, για τό σύνολο της ιστορίας τοΰ νεοελληνικού θεάτρου, άπό τή «Νέαιρα» τοΰ Μόσχου (ca. 1475) ή και τον Κυπριακό «Κύκλο τών Παθών» (13/14ος αιώνας) ώς σήμερα. Ή αδυναμία αυτή εΐναι ίσως εμφανέστερη στο Σιδέρη, πού χρησιμοποιεί κάπως αβασάνιστα υφολογικούς όρους ξένης προέλευσης, όπως νατουραλισμός, ρομαντισμός, νεοκλασικισμός κτλ. για ελληνικά θεατρικά φαινόμενα κυρίως τοΰ 19ου αιώνα 2. Ή άμεση και αφηρημένη χρήση τέτοιων ύφολογι Τό κείμενο τοϋ μελετήματος αύτοϋ βασίζεται σέ μιά εισήγηση πού έκαμα στην «Πανελλήνια Πολιτιστική Κίνηση» στις Β. Ποϋχνερ, Ερευνητικά προβλήματα στην ιστορία τοϋ νεοελληνικοΰ θεάτρου. Δωοώνη Θ' (1980), σσ Σημείωσα τότε σχετικά: στον «όρο ''ρομαντισμός" δέν μποροϋν νά περιληφθούν τόσο αντιφατικές επιδράσεις όπως τοϋ Βύρωνα, τοΰ Schiller, τοϋ Hugo και τοΰ Shakespeare αυτός ό ετερόκλητος ρομαντισμός εμφανίζεται συγκεχυμένος και μέ τό νεοκλασικισμό («τό μεσαίωνα τοΰ θεάτρου μας», όπως γράφει ό Σιδερής) ό Βερναρδάκης, τότε, ανήκει σταδιακά σ' όλα αυτά τά ρεύματα. Είναι θέμα, αν είναι ορθό νά χαρακτηρίσουμε το κωμειδύλλιο μέ τον όρο "πρώτος νατουραλισμός", γιατί λείπει άπ' αυτό ή κοινωνική κραυγή

10 264 Βάλτερ Ποΰχνερ κών κριτηρίων πού προέρχονται από άλλες χώρες με διαφορετικό θεατρικό βίο θα απαιτούσε και θα προϋπέθετε όμως μια αφομοιωτική διαδικασία, προκειμένου να εφαρμοστεί στα ελληνικά πράγματα, εφόσον ή πολιτισμική ίστορία της χώρας δεν συμπίπτει, ακόμα και στις γενικές της γραμμές, με τήν ανάλογη ίστορία τών χωρών της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης. Και έκεΐ ακόμα οί έννοιες αυτές παρουσιάζουν σημαντικές, άπό χώρα σέ χώρα, σημασιολογικές αποκλίσεις 3 (έτσι κατατάσσεται ό Schiller και ό πρώιμος Goethe στους Ρομαντικούς, ενώ στή γερμανική φιλολογία στους «Κλασικούς»), ώστε να υπάρχει μια γενική, ως κάποιο βαθμό, αβεβαιότητα γύρω από το πραγματικό περιεχόμενο τών υφολογικών όρων στή λογοτεχνία και στην τέχνη γενικότερα. Μια ματιά στα λήμματα μερικών λεξικών πείθει τον καθένα. Αυτό, κυρίως όταν υφολογικές έννοιες χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό εποχών και περιόδων στην ίστορία της τέχνης και της λογοτεχνίας, σημαίνει πώς οί έννοιες αυτές αποτελούν απλώς πρώτες προσλαμβάνουσες παραστάσεις για μια χοντρική ταξινόμηση τοΰ συνολικού υλικού. "Αν θέλαμε να διατυπώσουμε τό πράγμα αυτό με μια δόση υπερβολής, θα λέγαμε ότι εΐναι εγκεφαλικά βοηθήματα χωρίς πραγματική υπόσταση, πρώτα εργαλεία δουλειάς, χρήσιμα και απαραίτητα για τήν πρώτη προσέγγιση τού πλήθους τών ιστορικών φαινομένων, άχρηστα όμως και απρόσφορα στή φάση ένδελεχέστερης ανάλυσης μιας επιμέρους ιστορικής περιόδου. Μ' αυτή τήν έννοια οί υφολογικοί όροι έχουν έναν περιορισμένο κύκλο ζωής στην ανάλυση, μίαν ορισμένη μόνο αντοχή στή διαδικασία της επαλήθευσης και εφαρμογής τους σέ συγκεκριμένα φαινόμενα. Μέ υφολογικά κριτήρια προσδιορίζεται συνήθως μιά δεσπόζουσα τάση σέ κάποια ιστορική περίοδο, χωρίς αυτή να είναι βέβαιη ή μοναδική. Στους μεταμεσαιωνικούς αιώνες εμφανίζονται εποχές μέ σχετικά μεγάλη σταθερόκαί ή συνειδητά αντιαισθητική παρουσίαση πρόκειται μάλλον για μια νοσταλγική στροφή τών αστών της πόλεως στο αγροτικό τους παρελθόν, για ρεαλιστικά φολκλορικά στοιχεία συναρμολογημένα στο γενικό "ειδύλλιο" της ζωής τοΰ χωριοϋ. Σ' ενα δεύτερο "νατουραλισμό" τοποθετούνται ό Ibsen καί τα πρώτα στοιχεία τοΰ αθηναϊκού Boulevard, ένώ οί επιδράσεις τοϋ Ibsen (π.χ. στον Ξενόπουλο) φαίνονται νά είναι μάλλον συμβολιστικής παρά νατουραλιστικής υφής, ενώ τό κλασικό γαλλικό Boulevard έχει σχέση μέ τό ρεαλισμό καί όχι μέ τό νατουραλισμό» (Ποϋχνερ, ο.π., σ. 228). 3. «Πέρα άπό αυτό τό γενικότερο κίνδυνο μιας αφηρημένης εφαρμογής τέτοιων υφολογικών κριτηρίων εξω άπό τον τόπο τους, φαίνεται πώς πρέπει να επισημάνουμε τήν α νάγκη να αναπτυχθεί μιά ειδική ορολογία γιά τήν ίστορία τοΰ έλληνικοΰ θεάτρου κυρίως τοΰ 19ου αιώνα, ανάλογη μέ αυτή τής λογοτεχνικής ιστορίας (Αθηναϊκή Σχολή, Επτανησιακή Σχολή κτλ.). Ή έννοια "νεοκλασικισμός" π.χ. σημαίνει στή Γαλλία, τή Γερμανία και τήν 'Ελλάδα τρία διαφορετικά πράγματα: στην Γαλλία απομίμηση τοΰ κλασικισμού τοΰ 17ου αιώνα, στή Γερμανία απομίμηση τής κλασικής περιόδου τοΰ Goethe καί τοΰ Schiller, στην 'Ελλάδα απομίμηση τής αρχαίας τραγωδίας» (Ποΰχνερ, ο.π., σ. 228).

11 'Υφολογικά προβλήματα στο 'Ελληνικό Θέατρο του 20ού αιώνα 265 τητα στα αισθητικά σχήματα και μέ σχετικά μεγάλη χρονική διάρκεια. Άλλα ήδη εδώ ή ταύτιση ενός συνδυασμού υφολογικών χαρακτηρισμών μέ μια περίοδο στην ιστορία τών τεχνών εΐναι απατηλή. Ή «Αναγέννηση» εμφανίζεται στην Ιταλία νωρίτερα άπ' δ,τι σέ άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έτσι ό όρος δέν καλύπτει παντού τα ϊδια ακριβώς αισθητικά σχήματα, τήν ϊδια θεματογραφία ή τήν ϊδια ιδεολογία. Το πρόχειρο και το προσίορινό στοιχείο πού έχουν τέτοιοι αισθητικοί χαρακτηρισμοί ϊσως εΐναι ακόμα εμφανέστερο στον όρο «μπαρόκ», πού μόλις ό 20ός αιώνας τον ανακάλυψε ώς ξεχωριστή οντότητα ύφους. Το πρόβλημα επιτείνεται, όσο περισσότερο πλησιάζουμε τον 20ό αιώνα, ανάλογα προς τήν προοδευτική αύξηση της ρευστότητας της ιστορικής περιοδοποίησης και της αστάθειας τών αισθητικών σχημάτων. Ή συνύπαρξη, ή επικάλυψη και ό συμφυρμός πολλών ισμών, τέλος, πού εΐναι ενα άπό τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της καλλιτεχνικής πορείας του αιώνα μας, καθιστούν ακόμα πιο προβληματική τήν αβασάνιστη εφαρμογή υφολογικών χαρακτηρισμών για ολόκληρες φάσεις καλλιτεχνικής εξέλιξης: εδώ δέν υπάρχουν τώρα μόνο τεράστιες διαφορές άπό χώρα σέ χώρα, άλλα και από καλλιτέχνη σέ καλλιτέχνη. Μία και μοναδική καλλιτεχνική προσωπικότητα συμμετέχει, κατά τή διάρκεια της ανέλιξης της, σέ διάφορα αισθητικά ρεύματα, αρκεί να θυμηθούμε μόνο για μια στιγμή τον Πικάσσο ή και τον Τψεν και τον Hauptmann. Ό αισθητικός προσανατολισμός συχνά διαφοροποιείται ήδη μέ τή μετάβαση τοΰ δημιουργού σέ άλλο κέντρο καλλιτεχνικής έκφρασης: στις μεγαλουπόλεις της Ευρώπης και της 'Αμερικής σχηματίζονται καλλιτεχνικές ομάδες μέ κάποια ρευστότητα στή χρονική διάσταση : διαλύονται σχετικά εύκολα και ανασυγκροτούνται, μέ άλλη σύσταση, σέ άλλο κέντρο και μέ διαφορετικό αισθητικό πρόγραμμα. Σ" αυτή τή διεθνική κινητικότητα τών αισθητικών προγραμμάτων συμμετέχουν τώρα και οί μικροί λαοί μέ τή δική τους φωνή. Αυξάνεται επίσης ολοένα περισσότερο ή θεωρητική επεξεργασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, διατυπώνοντας αισθητικά προγράμματα ήδη πριν άπό τή διαμόρφωση τοΰ καλλιτεχνήματος. Ειδικά αυτή ή θεωρητική διάσταση της μοντέρνας τέχνης έχει συμβάλει αποφασιστικά στην επικράτηση μιας ορισμένης υφολογικής ορολογίας, βέβαια αρκετά περίπλοκης και αντιφατικής. Υπάρχει και ή πρόσθετη δυσκολία ότι τα καλλιτεχνήματα δέν ανταποκρίνονται πάντα πιστά στα αισθητικά τους προγράμματα. Άν, συνειδητοποιώντας αυτές τις μεθοδολογικές επιφυλάξεις, προσπαθήσει κανείς τώρα να προσεγγίσει μέ τον εννοιολογικό εξοπλισμό, πού του παρέχουν οί ιστορίες της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και τοΰ εύρωπαϊκοΰ θεάτρου, τή θεατρική ιστορία τής Ελλάδας, και ιδίως αυτή τοΰ 20οΰ αιώνα, αντιλαμβάνεται αμέσως τις δυσκολίες και τις κακοτοπιές πού υπάρχουν στην εφαρμογή τους. Αυτό φαίνεται ήδη αρκετά καθαρά στις πράημες φάσεις τής

12 266 Βάλτερ Ποΰχνερ ιστορίας αυτής. Δεν θά ήθελα καν να σταθώ στο πρόβλημα, πότε τελειώνει ό ελληνικός «μεσαίωνας» στα γράμματα πρίν από τον Ντελλαπόρτα και τον Σαχλίκη ή πριν άπό το '21 πού αποτελεί τήν «αναγέννηση» τοϋ "Εθνους, κοινό όρο σε όλους τους τουρκοκρατούμενους βαλκανικούς λαούς, δηλαδή με τήν έννοια πού έχουν τα middle ages στή δυτική και κεντρική Ευρώπη ή με τήν έννοια της μέσης ελληνικής γραμματείας. Οί εντατικές έρευνες γύρω άπό τή βενετοκρατούμενη Κρήτη 4 έχουν καθιερώσει τήν πρώτη εκδοχή, με τήν επικράτηση τοϋ όρου της «Κρητικής 'Αναγέννησης». Ένώ για τους παλαιότερους ερευνητές ή έννοια αυτή ήταν αδιαμφισβήτητη, νεώτεροι μελετητές έχουν προσέξει τή σημαντική άνισοχρονία πού υπάρχει σχετικά με τήν ιταλική 'Αναγέννηση (και δέν δικαιολογείται πια μέ ενα μοντέλο «καθυστέρησης» των πνευματικών προτύπων στή διάδοση τους άπό τήν μητρόπολη στην περιφέρεια) 5, όπως επίσης ότι στα λογοτεχνικά, θεατρικά και εν γένει καλλιτεχνικά προϊόντα τής Κρήτης τοϋ όψιμου 16ου και Που αιώνα συναντιώνται και στοιχεία και θέματα μή «αναγεννησιακά»: του μανιερισμοΰ, τοϋ μπαρόκ, τής Άντιμεταρρύθμισης. Ή ύπαρξη ενός ελληνικού μπαρόκ στή λογοτεχνία και στο θέατρο (άλλα και στην αρχιτεκτονική και ζωγραφική) ήταν, ως πρίν άπό λίγα χρόνια, κάτι εντελώς άγνωστο 6. Ή έννοια τοϋ «Διαφωτισμού» όπως τήν καθιέρωσε ό Κ. Θ. Δημαράς για τα νεοελληνικά γράμματα, πρέπει, στή δραματουργία, να συμπεριλάβει τόσο διαφορετικές εκφάνσεις, όπως εΐναι ό κατηχητικός διδακτισμός τοϋ Κατσαΐτη 7, ή κοινωνική κριτική τοϋ Ρούσμελη και τοϋ Γουζέλη, ό άρκαδισμός ροκοκό των «Όλυμπίων» τοϋ Ρήγα 8 και γενικότερα τής αποδοχής τοϋ Metastasio και τοϋ Μολιέρου" πού ό πρώτος μεταφράζεται ως και τα μέσα τοϋ 4. Ή τελευταία συγκεντρωτική βιβλιογραφία Μ. Ι. Μανούσακας, Σύντομος έπισκόπησις των περί τήν βενετοκρατουμένην Κρήτην ερευνών. Κρητικά Χρονικά ΚΓ' (1971), σσ Για το φαινόμενο τής άνισοχρονίας («καθυστέρησης))) στην ιστορία τοϋ νεοελληνικού θεάτρου βλ. Β. Ποΰχνερ, Μίμηση και παράδοση στην ιστορία τοϋ νεοελληνικοΰ θεάτρου (το πρόβλημα τής κοινωνικής λειτουργικότητας τοϋ «ξένου προτύπου»). Εποπτεία 88 (1984), σσ Για τήν έννοια τοϋ «μπαρόκ)) στο ελληνικό θέατρο βλ. W. Puchner, «Kretisches Theater» zwischen Renaissance und Barock (zirka ). Forschungsbericht und Forschungsfragen. Maske und Kulhurn 26 (1980), σσ Στην ποικιλία υφολογικών στοιχείων στο Κρητικό Θέατρο έδωσε έμφαση κυρίως ό Mario Vitti, βλ. τελευταία Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. 'Αθήνα , σσ. 93έξ. 7. Βλ. τώρα Β. Ποΰχνερ, Ό Πέτρος Κατσαΐτης και τό Κρητικό Θέατρο. Παρνασσός 25 (1983), σσ Βλ. Β. Ποΰχνερ, Ό Ρήγας και τό θέατρο. Ό ρόλος τής μεταφραστικής παράδοσης στην περίοδο τοϋ προεπαναστατικού ελληνικού διαφωτισμού. 'Ιστορικά νεοελληνικού ϋεάτυοΐ'. 'Αθήνα 1984, σσ

13 'Υφολογικά προβλήματα στό Ελληνικό Θέατρο του 20οϋ αιώνα ου αιώνα 9, ό δεύτερος παραμένει σταθερά διδάσκαλος των κοινωνικών ηθών πού γελοιοποιεί τα κακώς κείμενα και βελτιώνει τον χαρακτήρα τών ανθρώπων με τήν κωμωδία, όπως το είχε αντιληφθεί ήδη ό Οικονόμου 10. Ό θεατρικός ρομαντισμός τοϋ 19ου αιώνα εΐναι τελείως διαφορετικός στα Επτάνησα, όπου συνδέεται με τήν ανακάλυψη του δημοτικού τραγουδιού 11, άπ' ο,τι ήταν στή λεγόμενη (('Αθηναϊκή σχολή», στην ιστορική τραγωδία της καθαρεύουσας. Και ό ((Βασιλικός» τοϋ Μάτεση και ή «Φαΰστα» τοϋ Βερναρδάκη ανήκουν σ' αυτό το ρεΰμα. Και πού κατατάσσονται οί κωμωδίες του Χουρμούζη και τοϋ Καρύδη, εφόσον, κατά το σχήμα περιοδοποίησης πού επικρατεί, τα ρεαλιστικά στοιχεία εμφανίζονται στή γενιά τοϋ 1880; Ή βαυαρική ξενοκρατία και το γλωσσικό ζήτημα άποτελοϋν παράγοντες πού όδηγοϋν σε μεγάλη απόκλιση άπό τό συνηθισμένο ευρωπαϊκό σχήμα: διαφωτισμός 18ος αιώνας, προρομαντικοί/ρομαντικοί ως τό 1830 (με μεταφυσικό και πολιτικό ρομαντισμό), ρεαλισμός και ύστερα νατουραλισμός/ΐμπρεσσιονισμός/έξπρεσσιονισμός κτλ. Αυτό τό σχήμα άπό τή φύση του προβληματικό, αχρηστεύεται τελείως, μόλις εφαρμοστεί στα ελληνικά πράγματα 12. Ένώ οί με ποικιλότροπη εφαρμογή και διαφορετικό περιεχόμενο όροι «διαφωτισμός» και «ρομαντισμός» 13 συνδέονται ακόμα μέ κάποια χρονική περίοδο (ό πρώτος , ό δεύτερος ) 14, ή πρώτη μεγάλη 9. Για τις μεταφράσεις τοϋ Metastasio βλ. επίσης Δ. Σπάθης, "Αγνωστες μεταφράσεις Μεταστασίου και πρωτότυπα στιχουργήματα ενα χειρόγραφο τοϋ Ό Διαφωτισμός και το νεοελληνικό θέατρο. Θεσσαλονίκη 1986, σσ Ή τελευταία βιβλιογραφημένη μετάφραση είναι ό «Σάουλ» πού εκδίδεται «εν Αθήναις 1869», αρ. 718 στό Γ. Ααδογιάννη Τζούφη, 'Αρχές τοϋ νεοελληνικού θεάτρου (βιβλιογραφία τών έντυπων έκοόσεων ). 'Ιωάννινα Γ. Σιδερής, «Πεπαίδευκε τήν Ελλάδα». Ό Μολιέρος δάσκαλος τοϋ θεάτρου μας. Θέατρο 37 (1974), σσ Κ. Οικονόμου, Ό Φιλάργυρος τον Μολιέρου. Επιμέλεια Κ. Σκαλιόρας. 'Αθήνα 1970, σσ Βλ. τώρα Α. Πολίτης, Ή ανακάλυψη τών ελληνικών δημοτικών τραγουοιών. 'Αθήνα 1984, ιδίως σσ. 161έξ. 12. Χαρακτηριστικό γιά τήν άνισοχρονία τών ρευμάτων ήδη τό 19ον αιώνα στην Ελλάδα είναι τό ζήτημα της ίδρυσης Εθνικής Σκηνής. Οί άλλοι βαλκανικοί λαοί, κι αυτοί τουρκοκρατούμενοι και ξεκινώντας τήν ανεξαρτησία τους μέ μια συγκρίσιμη ξενοκρατία, κατορθώνουν να έχουν 'Εθνικό Θέατρο πολύ νωρίτερα άπό τήν Ελλάδα. Είναι μάλιστα ελληνικές προσωπικότητες πού υποβοηθούν σημαντικά στην Κροατία, τή Σερβία και τή Ρουμανία τήν πραγματοποίηση τοϋ σχεδίου αύτοϋ, ένώ τό κίνημα τοϋ 1840 στην 'Αθήνα και όσα άλλα γίνονται κατόπιν, αποτυγχάνουν (βλ. Β. Ποΰχνερ, Τρεις "Ελληνες θεατράνθρωποι στα Βαλκάνια τοϋ 19ου αιώνα. Δρώμενα 10/11 (1985), σσ ). 13. Βλ. τις συγκεντρωμένες εργασίες τοϋ Κ. Θ. Δημαρά, Νεοελληνικός Διαφωτισμός. 'Αθήνα , κα'ι Έ/.ληνικυς Ρομαντισμός. 'Αθήνα Αύτη τήν περιοδοποίηση ακολουθεί ό Γ. Βελουδής. Ή δυσκολία τοϋ σχήματος

14 268 Βάλτερ Ποϋχνερ σύγχυση γίνεται μέ το ρεαλισμό και το νατουραλισμό στη γενιά του 1880, ύστερα μέ το συμβολισμό, την κοινωνική στράτευση και το νιτσεϊσμό στο «θέατρο τών ιδεών*)), όπου διάφορα κινήματα αφομοιώνονται συγχρόνως και συνυπάρχουν σ' έναν ιδιότυπο διανοητικό συγκρητισμό. Ένώ στο ρεαλισμό και το νατουραλισμό υπάρχει ακόμα κάποια εσωτερική συγγένεια στην αισθητική αντίληψη (όχι πια στην ιδεολογία) 15, στην περίπτοοση της γενιάς τοϋ Καμπύση και του Ταγκόπουλου παρατηρείται μια αισθητική και ιδεολογική αστάθεια, όπου οι tranches de vie συνυπάρχουν μέ τή vie intérieure τοϋ όνειροδράματος, και τα σχέδια σοσιαλιστικής μεταρρύθμισης της κοινωνίας βρίσκονται στά χέρια νιτσεϊκών υπεράνθρωπων ή του τύπου τοϋ καλλιτέχνη / ηγέτη, πού έχει καλλιεργήσει στή συνέχεια τοϋ Wagner ό πρώιμος έξπρεσσιονισμός 16. "Εκτοτε όλοι οί υφολογικοί χαρακτηρισμοί α παιτούν πιο λεπτομερειακό προσδιορισμό σχετικά μέ τή θεματογραφία, τήν ιδεολογία, τή δραματουργία, τή θεατρική αισθητική, τή γλώσσα. Οί αποσπασματικές και σπασμίοδικές αφομοιώσεις σύμφωνα μέ τή μόδα τοϋ ((μοντέρνου» και της avant garde, μέ ποικίλες, συνήθως περιορισμένες κοινωνικές λειτουργικότητες και εφαρμογές, περιπλέκουν τή γενική εικόνα και ο δηγούν όχι μόνο στο γνωστό φαινόμενο τών «σχολών)), άλλα και σέ ιδιότυπους και ανορθόδοξους συγκερασμούς, πού δέν παρατηρούνται άλλου σ' αυτή τή μορφή. "Αλλωστε οί διαδικασίες αφομοίωσης τών ξένων ρευμάτων δέν άφοροϋν πάντα ολόκληρο τό θεατρικό βίο, άλλα διαφοροποιούνται: στή δραματουργία, στή σκηνοθεσία, στή σκηνογραφία, στην υποκριτική. Ένώ δέν υπάρχει π.χ. σχεδόν καθόλου έξπρεσσιονιστικό δράμα, υπάρχει κάτι σαν έξπρεσσιονιστική γραμμή στή σκηνοθεσία τοϋ μεσοπολέμου, σέ ορισμένα στοιχεία τουλάχιστον. Πολλές άπό τις αφομοιώσεις τών «ισμών» τοϋ 20οϋ αιώνα, κυρίως στή δραματογραφία, παραμένουν επιδερμικές και βραχύβιες σέ τέτοιο βαθμό, πού τό απόκτημα της γενιάς τοϋ 1880, ό ήθογραφισμός, αποτελεί ακόμα για τό ελληνικό δράμα τοϋ 20οϋ αιώνα κάτι σάν ραχοκοκαλιά, σάν αφανή άξονα της παραγωγής. αυτού έγκειται στον Κλασικισμό/Νεοκλασικισμό, πού ανήκει καί στο μεν και στο δέ. Οί σχετικές περίοδοι έχουν τον τίτλο «Διαφωτισμός και Κλασικισμός ( )» και «Ρομαντισμός και Νεοκλασικισμός ( )», όπου ό νεοκλασικισμός άφορα αποκλειστικά τήν «αθηναϊκή σχολή» (G. Veloudis, Germanograecia. Deutsche Einflûsse uuf die neugricchische Literaiur. Amsterdam 1983). Που να κατατάξουμε όμως τον Επτανήσιο 'Ιωάννη Ζαμπέλιο, πού οί καθαρόγλωσσές του τραγωδίες ακολουθούν κλασικιστικά μοντέλα; 15. Βλ. Β. Πούχνερ, Τό «Φιντανάκι» καί ή κληρονομιά της ηθογραφίας.!séa 'Εστία 114 (1983), σσ Γιά τή μορφή καί εξέλιξη τού καλλιτέχνη ηγέτη, πού εξελίσσεται στό έξπρεσσιονιστικό δράμα καί σέ σωτήρα καί μεσσία, στις αρχές τού αιώνα μας βλ. πρόχειρα Β. Ποϋχνερ, Θίίυοίιι τοη Àui'y.ur OtUTour. "Αθήνα 1985, σσ. 68έξ.

15 'Υφολογικά προβλήματα στό 'Ελληνικό Θέατρο του 20ο0 αιώνα 269 Ή μέ αυτό τον τρόπο πολύ διαφοροποιημένη κατάσταση της αισθητικής τοΰ ελληνικού θεάτρου του 20οϋ αιώνα, σ' όλους τους κλάδους του, μέ την ποικιλία αφομοιωτικών διαδικασιών, από τη στείρα απομίμηση ώς τή δημιουργική έμπνευση, μέ το διαφορετικό βαθμό κοινωνικής λειτουργικότητας, από τον απομονωτισμό διανοουμενίστικων πειραμάτων μιας ((παρέας» ώς τή μαζική απήχηση και τή μεγάλη χρονική διάρκεια, αυτή ή περίπλοκη κατάσταση, λέγω, δέν επιτρέπει πια καθολικούς αισθητικούς χαρακτηρισμούς κάποιας περιοδοποίησης 17, άλλα μόνο προσεκτικές περιγραφές επιμέρους φαινομένων. Αυτό σημαίνει, πώς κάθε φορά πού χρησιμοποιούμε κάποιον υφολογικό όρο για κάποιο ελληνικό θεατρικό φαινόμενο, πρέπει να εξετάζουμε εκ νέου, τί ακριβώς εννοούμε. Μόνο έτσι θα αποκαλυφθεί το αταίριαστο τών αισθητικών ετικετών, πού έχουμε συνηθίσει νά χρησιμοποιούμε για φαινόμενα πού δέν ανταποκρίνονται ακριβώς στά αισθητικά αυτά σχήματα, καλλιεργώντας μ' αυτό τον τρόπο τήν πλαστή συμβατικότητα μιας ξένης, ώς επί το πλείστον, ορολογίας, αντί νά επιδιώκουμε, ώστε νά προκύπτει από τήν περιγραφή τών ιθαγενών καλλιτέχνημάτων μια αρμόζουσα υφολογική ορολογία. Το πρόβλημα αυτό καλύπτεται στις πραγματικές του διαστάσεις στό βαθμό πού ή αφομοίωση ακολουθεί στενά τις αισθητικές προδιαγραφές του εισαγόμενου αισθητικού σχήματος. Μια ματιά στην ποίηση, είτε μέ το συλλογικό όρο ((γενιά του "30» εϊτε στή μεταπολεμική ποίηση 18, μας πείθει αμέσως πώς στό χώρο τών δημιουργικών άνταποκρί 17. 'Ανατρέχω και πάλι στο πρόσφατο βιβλίο τοϋ Βελουδή (Germanograecia,ô.n.), όπου ή περίοδος τιτλοφορείται «Νατουραλισμός και Συμβολισμός» (καθαρά "νατουραλιστική" λογοτεχνία είναι σπάνια στην Ελλάδα, εννοείται εδώ ή ρεαλιστική ηθογραφία), και ή περίοδος έχει τον κάπως αμήχανο τίτλο «Ρεαλισμός και Άντιρεαλισμός». Κυρίως μέ τό δεύτερο όρο καλύπτονται ποικίλα διαφορετικά κινήματα καί ρεύματα. 18. Είναι χαρακτηριστικό πώς στην τελευταία, πιο έγκυρη αισθητική αποτίμηση της μεταπολεμικής ποίησης (Μ. Γ. Μερακλής, Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία Μέρος πρώτο: Ποίηση. "Αθήνα 1987) στις ομαδοποιήσεις δέν κυριαρχούν οί υφολογικοί χαρακτηρισμοί ή συνεχίζονται δόκιμοι αισθητικοί όροι της νεοελληνικής φιλολογίας: «Οί τελευταίοι της παράδοσης», «Ή γενιά τοϋ '30», «Πρώτη περίοδος ( )» (Νεοσυμβολισμός, ή ουσιαστική ποίηση, οί νεοϋπερρεαλιστές, κοινωνική ποίηση), «Δεύτερη περίοδος ( )» (Ή δεκαετία τοϋ '60, ή δεκαετία τοϋ 70). Ή θεατρική ιστορία τοϋ 20οϋ αιώνα δέν έχει ακόμα συνδεθεί αρκετά μέ τή νεοελληνική φιλολογία, ώστε νά δοκιμαστεί ό εννοιολογικός της εξοπλισμός στή θεατρική παραγωγή, κυρίως στό δράμα. "Ηδη μέ τήν πρώτη ματιά διαφαίνεται πώς τό δράμα ακολουθεί άλλους δρόμους άπό τήν ποίηση, βρίσκεται όμως κάπως πιο κοντά στην εξέλιξη της πεζογραφίας. Τό πρόβλημα είναι εδώ καί πάλι πώς δέν υπάρχει καμιά συνθετική μελέτη πού νά επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα (βλ. πρόχειρα Μ. Αυγίζος, Το νεοελληνικό πλάι στο παγκόσμιο Οεατοο. 'Αθήνα 1980, πού δέν ανταποκρίνεται όμως στις σημερινές ανάγκες).

16 270 Βύλτερ Ποΰχνερ σεων σέ ξένα κεντρίσματα οι εισαγόμενοι αισθητικοί όροι χάνουν συχνά την προσδιοριστική και περιγραφική τους ικανότητα: ποια είναι τάχα ή αισθητική «ετικέτα» ενός Καβάφη ή ενός Σεφέρη; Ένώ στις μεγάλες προσωπικότητες της ποίησης κάτι τέτοιο μας φαίνεται αδιανόητο, στο χώρο τοΰ θεάτρου συχνά εφαρμόζουμε ξενόφερτα και ακατάλληλα εργαλεία. Υ πάρχει βέβαια ή ανάγκη κάποιας ομαδοποίησης των φαινομένων με βάση ορισμένα κριτήρια, όμως αυτά πρέπει νά προκύπτουν από τα ϊδια τα φαινόμενα, μέ συστηματικότερη ανάλυση. Σ" αυτό τον τομέα όμως υπάρχουν ελάχιστες προεργασίες και σχεδόν όλα είναι desiderata. "Οσον άφορα τήν προσοχή, μέ τήν οποία εΐναι σκόπιμο νά εφαρμοστούν υφολογικές κατηγορίες σέ φαινόμενα του ελληνικού θεάτρου τοϋ 20οϋ αιώνα, θα ήθελα νά δώσω μερικά παραδείγματα (αναγκαστικά μέ κάποια δόση υποκειμενικότητας, ακόμα και προχειρότητας), ώστε νά φανεί, πόσο εύκολα πρώτοι ταξινομικοί χαρακτηρισμοί βιάζουν κάποτε τα ϊδια τά γεγονότα. Το θέμα της αισθητικής συνάρτησης εΐναι βέβαια ό πιο ευαίσθητος, ακόμα και υποκειμενικός, τομέας της ιστορίας τοϋ θεάτρου, ιδίως όσο περισσότερο πλησιάζουμε προς τό παρόν. Ωστόσο, ειδικά σ' αυτό τον τομέα, έχουν προηγηθεί μερικές παρανοήσεις και παρεξηγήσεις, πού αποτελούν μιαν ανεπιθύμητη υποθήκευση της μελλοντικής έρευνας. Είναι επίσης χρήσιμο ορισμένα κλισέ νά αμφισβητούνται έγκαιρα, πριν γίνουν έμμονες ιδέες της αισθητικής κριτικής και κληρονομούνται αβασάνιστα ακόμα και στον επόμενο αιώνα. 1. Ή αποδοχή τού ευρωπαϊκού λογοτεχνικού ρεαλισμού γίνεται στην Ελλάδα μέ μεγάλη καθυστέρηση, κυρίως λόγω τής επικράτησης τού ιδιότυπου ρομαντισμού τής "Αθηναϊκής Σχολής. Λειτουργεί και εδώ, όπως και σέ άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ώς μιά αντίδραση στο γυάλινο πύργο τοΰ φανταστικού και ατομικού κόσμου τών ρομαντικών, ασχολείται μέ τό πραγματικό, ιστορικό ή επίκαιρο κοινωνικό. r H γενιά τοΰ 1880 συνδυάζει αυτή τή νέα οπτική τής ζωής μέ μιά νέα ελληνική κοσμοθεωρία, πού βρίσκει τήν ταυτότητα της όχι πια στο ένδοξο παρελθόν, άλλα στο λαϊκό πολιτισμό τών ήμερων της. Ή επικράτηση τής δημοτικής, ώς εκφραστικού εργαλείου τής λοτεχνίας συνδέεται μέ ενα νέο ενδιαφέρον γιά τά ήθη και έθιμα τών φορέων αυτής τής γλώσσας, τής άγροτιάς και τοΰ λαοΰ τών πόλεων. Ή άνισοχρονία τής αποδοχής τοΰ ρεαλισμοΰ ειδικά στο θέατρο οφείλεται και σ' ενα άλλο γεγονός, πέρα άπό τό γλωσσικό ζήτημα καί τήν αρχαιολατρία, στο ότι οί ερασιτεχνικές παραστάσεις και τά πρώτα επαγγελματικά μπουλούκια δέν ήταν σέ θέση νά στήσουν μιά «ρεαλιστική» παράσταση, άπό έλλειψη κατάλληλης σκηνογραφίας καί ενδυμασίας, δραματικού έργου και υποκριτικής εκπαίδευσης. Ρεαλιστικά στοιχεία εμφανίζονται, ήδη πρωτύτερα, στην

17 'Υφολογικά προβλήματα στό 'Ελληνικό Θέατρο τοΰ 20ου αιώνα 271 πολιτική κωμωδία, στα έργα του Χουρμούζη και του Καρύδη, πού είχαν χαρακτηριστικά πενιχρή σκηνική σταδιοδρομία 19. Βέβαια ό ρεαλισμός, και στην Ελλάδα, έχει, όπως στην Ευρώπη, πολλές και διαφορετικές όψεις. Ξεκινάει, τήν ώρα της 'ίδρυσης της επιστημονικής λαογραφίας 20, ώς «μελέτη των ηθών» (étude de moeurs) της άγροτιδς και των κατωτέρων τάξεων στα αστικά κέντρα, εϊτε στην αγροτική νουβέλα ενός Βιζυηνού 21 εϊτε στο κωμειδύλλιο 22 ενός Κορομηλα ή στο δραματικό ειδύλλιο ενός Περεσιάδη, ώς μια καταγραφή της πραγματικότητας, ωστόσο με κάποιο φίλτρο νοσταλγικό και κάποια τάση εξιδανίκευσης του λαϊκού πολιτισμού, αντιδιαστέλλοντας έμμεσα τή γραφικότητα και τήν απλότητα της ζωής στό χωριό μέ τον χαοτικό και περίπλοκο, και συνάμα αβέβαιο «ξένο» αστικό βίο στις πόλεις. Σ' αυτό τό πλαίσιο της ιδεολογικής εκμετάλλευσης του λαϊκού πολιτισμού ώς νέου πεδίου αναφοράς και προσανατολισμού της εθνικής ταυτότητας τό ενδιαφέρον για τήν αγροτική («λαϊκή») πραγματικότητα μένει κάπως στην επιφάνεια 23 : τό κωμειδύλλιο χρησιμοποιεί ευρωπαϊκή μουσική καί, μαζί μέ τό δραματικό ειδύλλιο, ακολουθεί ώς ενα βαθμό τις δόκιμες δραματουργικές φόρμες τοΰ «καλοφτιαγμένου» έργου. Αυτή τήν τάση τοΰ ρεαλισμού, να δίνει τήν εικόνα της πραγματικότητας μέ μια τεχνική μαεστρία στή δραματουργία, τή βρίσκουμε στό γαλλικό boulevard, στα κοινωνικά έργα τοΰ γαλλικού ρεαλισμού άλλα καί στον Ibsen κωδικοποιείται τελικά στή θεωρία της κλασικίζουσας δραματουργίας άπό τον Gustav Freytag (πού επηρεάζει ακόμα καί τους Ρώσους φορμαλιστές) 24, 19. Για τό Χουρμούζη βλ. τώρα τή μονογραφία του Τ. Λιγνάδη, r () Χοΐ'ρ/ιονζης. 'Ιστορία και Θέατρο. 'Αθήνα Για τήν ιδεολογική κριτική της ελληνικής λαογραφίας βλ. Μ. Γ. Μερακλής, Ό σύγχρονος ελληνικός λαϊκός πολιτισμός. 'Αθήνα 1973 (1983). Στ. Δαμιανάκος, Ή κοινωνιολογία τοΰ ρεμπέτικοι. 'Αθήνα 1976, σσ Α. Κυριακίδου Νέστορος, Ή θεωρία της ελληνικής λαογραφίας. 'Αθήνα Μ. Herzfeld, Our s once more. Folklore, Ideology, and the Making of Modera Greece. Austin 1982 καί άλλους. 21. Α. Σαχίνης, Παλαιότεροι πεζογράφοι. 'Αθήνα 1973, σσ Κ. Μητσάκης, 'Αναδρομή στίς ρίζες: Γεώργιος Βιζυηνός. Πορεία μέσα στο χρόνο. 'Αθήνα 1982, σσ Στ. Δρομάζος, Το Κωμειδύλλιο. 'Αθήνα Θ. Χατζηπανταζής, Το Κωμειδύλλιο. Εισαγωγή. 'Αθήνα Μ. Μ. Παπαϊωάννου, Το Κωμειδύλλιο. 'Αθήνα Είναι αξιοπρόσεκτο πώς τό δραματικό ειδύλλιο δεν συγκέντρωσε ανάλογο ενδιαφέρον των μελετητών. 23. Για τή ρηχότητα της αστικοποίησης τοΰ πληθυσμού της 'Αθήνας Μ. Γ. Μερακλής, Λαογραφικά της 'Αθήνας ( ). Νέα 'Εστία ΝΗ' (1984), σσ Για τή θεωρία τοϋ Gustav Freytag («Ή τεχνική τοΰ δράματος» 1863) βλ. Μ. Dietrich, Europàische Dramaturgie des 19. Jahrhunderts. Graz/Kòln 1961, σσ Για τήν επίδραση τοϋ Freytag στίς θεωρίες τοΰ Ρώσου φορμαλιστή της δραματουργίας S.

18 272 Βύλτερ Ποΰχνερ και βρίσκει κατ" αυτό τον τρόπο, και ώς αστική ιδεολογία και κοσμοθεωρία και ώς αισθητική φόρμα, πλατιά αποδοχή και στο ελαφρό θέατρο και στο θέατρο των ιδεών. Σέ πολλά από τα έργα αυτά ό αστικός φιλελευθερισμός ασκεί έντονη αυτοκριτική, στοχεύει στή διόρθωση (όχι στην ανατροπή όπως οί νατουραλιστικές εικόνες έσχατης εξαθλίωσης) κοινωνικό πρόβλημα, τό πρόβλημα τών γυναικών, τό πρόβλημα της ηθικής φθοράς κτλ. και αντιπαραβάλλει, αντλώντας ακόμα από τα ιδεολογικά αποθέματα τοϋ διαφωτισμού, εικόνες μιας άφθαρτης ζωής στο λαό της υπαίθρου. Συγκριτικές μελέτες ίσως θα μπορέσουν να αποδείξουν με περισσότερα τεκμήρια πώς ό ήθογραφισμός έχει περισσότερα κοινά μέ τό ρεαλισμό παρά μέτό νατουραλισμό, όπως ισχυρίζεται συχνά ή λογοτεχνική κριτική ώς τις μέρες μας 25. 'Ενώ κατά τον 19ον αιώνα ό ρεαλισμός αποτελεί ένα συμπαγές κίνημα σέ όλες τις χώρες της Ευρώπης, πού συνδέεται και μέ τήν εποχή τοϋ αστικού φιλελευθερισμού, έκτοτε πήρε πολλές αποχρώσεις και λειτουργίες. Γιατί στις αρχές τοΰ αιώνα μας τό «πραγματικό», ώς ενιαία δεσμευτική κοσμοθεωρία και εργαλείο προσανατολισμού για τον άνθρωπο, διασπάται μέ τήν πρόοδο τών επιστημών, τό θετικισμό και τήν ψυχανάλυση, σ' ενα ρευστό μωσαϊκό μικροκοσμικών καί μακροκοσμικών, υποσυνείδητων και ΐδεολογικοποιημένων εικόνων, πού δέν συμβιβάζονται πιά μεταξύ τους. Τί ακριβώς να απεικονίσει τό ρεαλιστικό θέατρο; "Ετσι ό ρεαλισμός εξειδικεύεται εϊτε στην ανάλυση τών ψυχικού βάθους τοΰ ανθρώπου εϊτε στην ανάλυση κοινωνικών μηχανισμών, μέ σκοπό τή βελτίωση της ζωής τών ανθρώπων. Καί ό ψυχικός ρεαλισμός καί ό κοινωνικός ρεαλισμός βρίσκουν πλατιά ανάπτυξη στο θέατρο πριν άπό τή Μικρασιατική καταστροφή, ό πρώτος πλησιάζοντας καμιά φορά τό συμβολισμό (π.χ. στον Ξενόπουλο), ό δεύτερος ενα στρατευμένο πολιτικό θέατρο, πού ωστόσο δέν αρνείται τήν άρτια δραμα Baluchatayj βλ. Η. Schmidt, EntvvickkingsschriUe zu einer modernen Dramentheorie im russischen Formalismus und im tschechischen Strukturalismus. A. van Kesteren/H. Schmidt (eds.). Moderne Dramenlhcovic Kronberg/Ts. 1975, σσ Ό Mario Vitti διατηρεί αμφιβολίες, αν ή ηθογραφία μπορεί νά συγκαταλεχθεΐ στό ρεαλισμό: «Φοβάμαι μονάχα, ότι, παρ' όλη τήν επίδραση πού είχε ό ρεαλισμός σέ όλη αυτή τήν εξόρμηση, δέν μπορούμε να ταυτίσουμε τήν ηθογραφία παρά μέ τήν étude de moeurs καί όχι μέ τό réalisme. Πιστεύω ότι θα μπορέσει να γίνει?^όγος για ρεαλισμό στην ελληνική πεζογραφία μονάχα όταν ή λειτουργία του Où κινηθεί εντελώς ανεξάρτητα άπό τή λειτουργία πού εΐχε τό ιστορικό αφήγημα ή άπό τήν περιγραφή τών ηθών στις περασμένες εποχές. "Οσο για τό αφήγημα έχει καθησυχαστική (αν όχι κατευναστική) λειτουργία καί δέν θα μετατρέψει τήν πιστότητα προς τήν κοινωνική πραγματικότητα σέ κριτική διάθεση απέναντι στην κοινωνική πραγματικότητα, δέν μπορούμε να κάνουμε λόγο παρά για προδιάθεση για ρεαλισμό μονάχα.» (Μ. Vitti. Ιδεολογική λειτουργία τή~ ελληνική; ηθογραφία;. "Αθήνα 1980, σσ. 83έξ.).

19 'Υφολογικά προβλήματα στό 'Ελληνικό Θέατρο του 20οϋ αιώνα 273 τική φόρμα 26. Δίπλα στο αστικό και KOIVOJVIKÒ δράμα βρίσκουμε ρεαλιστικά στοιχεία στην επιθεώρηση και στη φαρσοκωμωδία 27, αλλά και στο ιστορικό και ηθογραφικό δράμα. "Αποτελεί, μαζί με τον ήθογραφισμό, έναν άπό τους βασικούς άξονες της δραματικής παραγωγής του 20οΰ αιώνα. 'Ακόμα και στη μορφή του αμερικάνικου «εσωτερικού» ρεαλισμού τής γενιάς του Eugene Ο' Neill, του Arthur Miller και του Tenessee Williams επηρεάζει, κυρίως μέσω τοϋ Θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν, τή μεταπολεμική δραματουργία. 'Ολόκληρο κεφάλαιο αποτελεί ό ρεαλισμός στή σκηνοθεσία και στην υποκριτική, στις παραστάσεις αρχαίου δράματος τοϋ Έθνικοΰ Θεάτρου λόγου χάριν, ώς ψυχολογικός ρεαλισμός τύπου Στανισλάφσκι διδάσκεται σ' όλους τους νέους ηθοποιούς και αποτελεί κοινό κώδικα τής υποκριτικής έκφρασης. Μένει ό ρεαλισμός στή σκηνογραφία και ενδυμασία, όπου πάλι ξεχωρίζει ιδίως το Εθνικό Θέατρο, πού ακολουθεί, σε πολλές μεταπολεμικές παραστάσεις του, ενα είδος οπτικού ρεαλισμού πολυτελείας, χαρακτηριστικού γιά τα μεγάλα επίσημα αστικά θέατρα στό τέλος τοΰ 19ου αιώνα, σέ αντιδιαστολή όμως μέ τις φαντασμαγορικές σκηνογραφίες τοϋ εμπορικού θεάτρου. Κατ' αυτό τον τρόπο, ό ρεαλισμός, σέ πολλές αποχρώσεις και εφαρμογές βέβαια, δέν έχει μείνει μόνο ενα βασικό στοιχείο τής ελληνικής δραματογραφίας τοϋ 20οϋ αιώνα, αλλά και των επίσημων παραστάσεων στις κεντρικές σκηνές τής χώρας. 2. 'Ακραία απόληξη τοΰ ρεαλισμού αποτελεί ό νατουραλισμός, ό όποιος επιχειρεί, κατά τα θεωρητικά του προγράμματα 28, μια πιστή απεικόνιση τής πραγματικότητας μέ επιστημονική πλέον μεθοδολογία, απόλυτα αντικειμενική φωτογράφιση πραγματικών καταστάσεων χωρίς καλλιτεχνικό ή υποκειμενικό «φίλτρο». Ή αντιαισθητική αυτή προσέγγιση τής «πραγματικής σχολής» (όπως αποδόθηκε ό όρος άπό τον 'Αγησίλαο Γιαννόπουλο 26. Θ. Γράμματος, Το κοινωνικό και εργατικό δράμα στό νεοελληνικό θέατρο ( ). Νεοελληνικό θέατρο. r Ιστορία δραματουργία. 'Αθήνα 1987, σσ Θ. Χατζηπανταζής/Λ. Μαράκα, '7/ 'Αθηναϊκή 'Επιθεώρηση. 'Αθήνα Τό 1873 ό Emile Zola δημοσιεύει μέ τον πρόλογο τής «Thérèse Raquin» τό πρώτο μανιφέστο τοΰ νατουραλισμού. 'Επαναλαμβάνει πιο συστηματικά τις αρνητικές του απόψεις γιά όλη τήν <ϊ>ς τότε ευρωπαϊκή δραματουργία στό βιβλίο τοϋ «Le Naturalisme au théâtre». Paris Ακόμα πιο ριζοσπαστικός είναι ό Γερμανός Arno Holz, πού δέν δέχεται ούτε τον Zola. Μαζί μέ τον Johannes Schlaf δημοσιεύει τό 1890 τό προγραμματικό δράμα «Ή οικογένεια Selicke», πού αποτελείται άπό πιστή αντιγραφή καθημερινών σκηνών χωρίς καμιά πλοκή. Στή θεωρητική του αντιμετώπιση τής «αισθητικής» τοϋ νατουραλισμού φτάνει σέ ακραίες απόψεις, π.χ. ότι ή τέχνη αναγκαστικά είναι πιό ατελής άπό τή φύση (βλ. τή μαθηματική εξίσωση: Τέχνη = Φύση χ). Βλ. τό βιβλίο του «Ή Τέχνη, ή ουσία της και ή νομοτέλεια της» Μια πρώτη «ιστορία» τοΰ κινήματος δίνει ό F. Brunetière, «Le Naturalisme au téàtre». Paris

20 274 Βάλτερ Ποϋχνερ στο μανιφέστο του πού προλογίζει τη μετάφραση της «Nana» του Emile Zola άπο τον 'Ιωάννη Καμπούρογλου) 29 ενέχει, παρά την «εθνογραφική» ή δημοσιογραφική ουδετερότητα τοϋ άπλοϋ ντοκουμενταίρ, ενα ιδεολογικό εποικοδόμημα στο στόχο της κοινωνικής κριτικής, τής ηθικής κατακραυγής της reportage από τις κρυφές πτυχές τής αστικής πραγματικότητας, τής έ σχατης εξαθλίωσης των κατώτερων τάξεων καί τής άγροτιας. Το νατουραλιστικό θέατρο διαπνέει ένας ουμανισμός, πού στρέφεται πλέον ενάντια στις αξίες του αστισμού. Βασίζεται κιόλας σέ ορισμένα θεωρήματα τής εποχής: στον εκλαϊκευμένο δαρβινισμό, σ 1 ενα κοινωνικό ντετερμινισμό, στη θεωρία τοϋ milieu πού καταργεί τήν υποτιθέμενη αυτοδιάθεση των ανθρώπων και τους καταντάει προϊόντα καί υποπροϊόντα κοινωνικών μηχανισμών, στις πρώτες ιατρικές αναλύσεις κληρονομικότητας καί αλκοολισμού κτλ. Παίρνει τή μεριά τής εργατιάς καί τής άγροτιας (π.χ. οί «Υφαντές» τοϋ Gerhart Hauptmann, περιγράφουν μία άπό τις πρώτες οργανωμένες απεργίες) καί συνδέεται, όχι πάντα σταθερά, μέ τα πρώτα σοσιαλιστικά κινήματα 30. Καταλύει τις δραματικές μορφές τοϋ άστικοϋ ρεαλισμού, καί δίνει χωρίς νά υπολογίσει δήθεν τό θεατή 31, «φέτες ζωής», ωμές σκηνές από τήν κοινωνική μιζέρια, καταργώντας δραματουργικές συμβατικότητες, λ.χ. τό μονόλογο, τον ιδιαίτερο σκηνικό χρόνο, τήν «υπόθεση» μέ τήν αριστοτελική έννοια καί τα διάφορα coups théâtrales τοϋ επαγγελματικού ρεαλιστικού θεάτρου. Καταργείται τό star system τών θιασαρχών καί γίνονται, μέ τή βοήθεια τοϋ ηλεκτρικού φωτισμού τής σκηνής, τεράστιες πρόοδοι στη σκηνογραφία καί τήν υποκριτική. Κάθε σκηνικό περιβάλλον είναι γνήσιο καί μελετημένο, κάθε σκηνικός χαρακτήρας δίδεται όσο περισσότερο γίνεται αυτούσιος, χωρίς τήν παρεμβολή τής καλλιτεχνικής προσωπικότητας τοΰ ήθοποιοΰ. Ή υποκειμενικότητα τοϋ νατουραλισμού βέβαια έγκειται στην επιλογή τής θεματικής του, στη συρραφή τών ζωντανών εικόνων άπό τό «βυθό» (βλ. τό χαρακτηριστικό τίτλο τοΰ έργου τοΰ Maxim Gorki), πού αποβλέπει στο σόκ, στον ουμανιστικό προβληματισμό καί τήν άσκηση κριτικής, πού στρέφεται τελικά ενάντια στο αστικό καθεστώς. 29. Το σημαντικό αυτό ντοκουμέντο δημοσιευμένο τώρα στο Π. Δ. Μαστροδημήτρη, Ό Ζητιάνο; τοϋ Καρκαβίτσα. 'Αθήνα 1982, σσ ('Αγησιλάου Γιαννόπουλου Ήπειρώτου, Έπιστολιμαία διατριβή αντί προλόγου). 30. Βλ. Ποϋχνερ, Μίμηση καί παράδοση, ο.π., σ. 250 (καί βιβλιογραφία σημ. 141). 31. Σ' αυτό έγκειται ή υποκριτική θεωρία «τοΰ τέταρτου τοίχου»: οί ηθοποιοί δέν μιλούν πια προς τό θεατή, άλλα μεταξύ τους (όπως στην πραγματικότητα), γυρίζουν τήν πλάτη στο θεατή κτλ., κοντολογίς συμπεριφέρονται σαν τό άνοιγμα τής ράμπας προς το κοινό (στή συμβατική «σκηνή τής μπούκας» τοϋ 19ου αιώνα) νά ήταν απλώς ό τέταρτος τοίχος τοΰ σκηνικού δωματίου.

21 Υφολογικά προβλήματα στο Ελληνικό Θέατρο τοϋ 20ου αιώνα 275 Ή αποδοχή τοϋ γαλλικού νατουραλισμού (ή μετάφραση της «Νανάς» δημοσιεύεται το 1880) συνδέεται επίσης με τή γενιά τοϋ 1880 και επηρεάζει ακόμα, σε μικρή όμως έκταση, το κίνημα τοϋ ήθογραφισμοϋ: μόνο ό «Ζητιάνος» τοϋ Καρκαβίτσα 32 καί λίγα άλλα διηγήματα ξεφεύγουν από τήν ώραιοποιητική γραφικότητα της ηθογραφίας 33. Στο θέατρο ή επίδραση τοϋ νατουραλισμού περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στή δραματογραφία: μετά τήν παρουσίαση των «Βρυκολάκων» τοϋ Ibsen από το Γρηγόριο Ξενόπουλο τό 1894 ό νεαρός ακόμα συγγραφέας γράφει τον «Ψυχοπατέρα» καί τον «Τρίτο» (1895), λίγο αργότερα ό Καμπύσης θα ενθουσιαστεί άπό τή μορφή τοϋ Gerhart Hauptmann καί θα σταδιοδρομήσουν μερικά έργα τοϋ «εύπεπτου» Sudermann 34. Εΐναι όμως χαρακτηριστικό, πώς ή αποδοχή τοϋ Ibsen καί τοϋ Hauptmann άφορα εξ ϊσου, αν όχι περισσότερο, τα δραματικά έργα της συμβολιστικής τους φάσης, πράγμα φανερό στην εξέλιξη τοϋ Ξενόπουλου. Ί4 συνύπαρξη αυτών τών δύο έκ πρώτης όψεως αντιφατικών στοιχείων εΐναι εμφανής στα έργα τοϋ Γιάννη Καμπύση, άλλα καί στα πρωτόλεια τοϋ Σπύρου Μελά, τοϋ Νιρβάνα, τοϋ Δ. Ταγκόπουλου κι άλλων φορέων τοϋ ((θεάτρου τών Ιδεών». Περισσότερο κληρονομούν τή δραματουργική δομή τοϋ «καλοφτιαγμένου έργου» τοϋ γαλλικοΰ ρεαλισμού, παρά τή διάλυση της δραματικής φόρμας πού απαιτεί ό νατουραλισμός (ϊχνη αυτής της άντιθεατρικότητας δείχνει μόνο ό πρώιμος Καμπύσης) 35. Προχω 32. Βλ. επίσης Π. Δ. Μαστροδημήτρης, Andreas Karkavitsas and nineteenth century Greek Literatur. Πέντε δοκίμια για τή νεοελληνική πεζογραφία. Αθήνα 1987, σσ Βλ. σημ Για το θέμα αυτό δημοσιεύτηκαν τελευταία οι έξης εργασίες: Ν. Παπανδρέου, Ό "ϊψεν στην Έλλίάδα. 'Αθήνα 1983, Θ. Γράμματος, Το θεατρικό έργο τοϋ Γιάννη Καμπύση. 'Ιωάννινα 1984, Χ. Δ. Γουνελάς, Ή σοσιαλιστική συνείδηση στην ελληνικί] λογοτεχνία 'Αθήνα 1984, οι όποιες όμως κάνουν πολύ ευρεία χρήση τοϋ όρου νατουραλισμός (βλ. τή βιβλιοκρισία μου στο περιοδικό Sùdfosl Forschungen 44 [1985], σσ ). Βλ. γιά τό ζήτημα τοϋ διαχωρισμού τοΰ ρεαλισμού άπό τό νατουραλισμό R. Beaton ; Realism and Folklore in Nineteenth Century Greek Fiction. Byzantine and Modern Greek Studies 8 (1982/83), σσ (ιδίως σ. 108 όπου ό μελετητής διαπιστώνει πώς ουσιαστικά μόνο δύο μυθιστορήματα ανήκουν στον καθαυτό Νατουραλισμό, ό ((Ζητιάνος» τοΰ Καρκαβίτσα καί τό «Ζωή καί Θάνατος του Καραβέλα» τοΰ Θεοτόκη). Γιά τό ζήτημα βλ. επίσης Π. Δ. Μαστροδημήτρης, Ή εξέλιξη της αφηγηματικής πεζογραφίας κατά τήν περίοδο (συνοπτική επισκόπηση). Νεοελληνικά. Τόμ. Β' ('Αθήνα 1984), σσ , "ιδίως σ. 65. Γιά τή σκηνική σταδιοδρομία τοΰ Sudermann στην Ελλάδα βλ. Veloudis, Germanograecia, ο.π., σσ. 365έξ. 35. Ό Καμπύσης δέν ήθελε να παιχθούν τά πρώτα του έργα στις συμβατικές σκηνές, αλλά νά παρουσιαστούν σέ κάποιους όχι ιδιαίτερα διαμορφωμένους χώρους «σε μια σάλα χωρίς σκηνές καί σκηνικά, χωρίς ηθοποιούς,... ενα δύο όσα είνετά πρόσωπα, καθισμένοι σέ κάθισμα νά μιλούν τον διάλογο... θα τό ήθελα συναναστροφή» (Δ. Γουνελδς, Εισαγωγή στά τρία μονόπρακτα τοΰ Καζαντζάκη. Νέα 'Εστία 102 [1977] τεΰχ. 1211, σσ ,

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Σ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 Αγγλικά ΙΙ & IV B1, Β2 Σπηλιοπούλου Εισαγωγή στη θεατρολογία (Νεότερο θέατρο) Σαµπατακάκης (Ροϊλού) Εισαγωγή στην ιστορία και θεωρία του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ Πέμπτη 28-8-2014 10-13 Ειδικό εργαστήριο υποκριτικής ΙΙ 8 ο επιλ. Σακελλάρη 15.00 Κινηματογράφος και κοινωνία: αλληλεπιδράσεις

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 12/01/2017 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΕΞ/ΝΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ (Επιτηρητές) Υπ./ Επ. 23/1 Σταθμοί της νεοελληνικής λογοτεχνίας (Νεοελληνική λογοτεχνία

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΑΜ. ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ Δευτέρα 12-6-2017 9-12 Αγγλικά ΙΙ 2 ο επιλ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ, Β2 Το σύγχρονο δυτικό χοροθέατρο ΣΑΒΡΑΜΗ, Β2 (1 Τρίτη 13-6-2017 Μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας 1830-1880 Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Ιωάννης Παπαθεοδώρου 1 η ενότητα: «Εισαγωγή στα ρομαντικά χρόνια» Ρομαντισμός. Η ανάδυση του μυθιστορήματος. Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP51 / Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου Σχολή ΣΑΚΕ Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών TSP Θεατρικές Σπουδές Θεματική Ενότητα TSP51 Στοιχεία Θεωρίας Θεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ ΟΝΟΜΑ: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΟΥΡΤΖΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Η λέξη θέατρο προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και αρχικά σήμαινε σύνολο θεατών. Αργότερα, πήρε τη σημασία του τόπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟ ΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΑΙΘΟΥΣΕΣ ΕΞ/ΝΟ Υπ./ Επ. ΕΥΤΕΡΑ 27/1 Αγγλικά Ι Β1, Β2, Βσ 1 ο (επιλ) Ι ΑΣΚΩΝ (Επιτηρητές) Σπηλιοπούλου Χορολογία στον χορό

Διαβάστε περισσότερα

Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Διά Βίου Μάθησης. Μάθησης. Ποίηση και Θέατρο Αρχαία Ελλάδα

Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Διά Βίου Μάθησης. Μάθησης. Ποίηση και Θέατρο Αρχαία Ελλάδα Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πρόγραµµα Πρόγραµµα Διά Βίου Μάθησης Μάθησης Ποίηση και Θέατρο στην Ποίηση και Θέατρο στην Αρχαία Ελλάδα Αρχαία Ελλάδα + Στόχος του προγράμματος Το πρόγραμμα επιμόρφωσης Ποίηση και Θέατρο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 2016 2017 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΤΑΞΗΣ 1. πίστη και αγάπη, έννοια και περιεχόμενο της χριστιανικής. 2.Συνολική θεώρηση της διδασκαλίας του Αγίου Κοσμά για την

Διαβάστε περισσότερα

A ΛΥΚΕΙΟΥ : ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016

A ΛΥΚΕΙΟΥ : ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 A ΛΥΚΕΙΟΥ : ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΜΑΪΟΥ ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Ενότητες : 7,8, 14, 15, 16, 18, 19, 21, 24, 25, 26, 31, 32 και 37 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Από το βιβλίο ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ, Tεύχος Α του Γενικού

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP50 / Ιστορία του Θεάτρου και Δραματολογία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP50 / Ιστορία του Θεάτρου και Δραματολογία Διάταξη Θεματικής Ενότητας TSP50 / Ιστορία του Θεάτρου και Δραματολογία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών TSP Θεατρικές Σπουδές Θεματική Ενότητα TSP50 Ιστορία του

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας;

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Εμείς που αντιλαμβανόμαστε είμαστε όλοι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό; Πώς βρεθήκαμε σ αυτόν τον κόσμο; Ο θάνατός μας σημαίνει το τέλος ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΩΣ ΜΟΡΦΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΑΓΑΘΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΩΣ ΜΟΡΦΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΑΓΑΘΟ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το πρόγραμμα Το Πρόγραμμα με τίτλο «Το θέατρο ως μορφοπαιδευτικό αγαθό και καλλιτεχνική έκφραση στην εκπαίδευση και την κοινωνία» υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα.

ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ. Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνημα του ρομαντισμού κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός προβάλλει το συναίσθημα και τη φαντασία. Στα ποιήματα υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Π Ι Ν Α Κ Ε Σ Α Ν Τ Ι Σ Τ Ο Ι Χ Η Σ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ω Ν ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Α. A ντιστοίχηση υποχρεωτικών μαθημάτων φιλοσοφίας (Ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Η κατηγοριοποίηση των θεμάτων της ΤΡΑΠΕΖΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο μάθημα της ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ έγινε με βάση την τρέχουσα πορεία της ύλης στο μάθημα, αλλά και με βάση τη ροή της ύλης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011-2012 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία 1ου ορόφου Μεσαία 1ου ορόφου ΔΕΥΤΕΡΑ, 03-09-2012 ΤΡΙΤΗ, 04-09-2012 ΤΕΤΑΡΤΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία 2014 (για το Σεμινάριο Όπερες του Μότσαρτ)

Μεθοδολογία 2014 (για το Σεμινάριο Όπερες του Μότσαρτ) Μεθοδολογία 2014 (για το Σεμινάριο Όπερες του Μότσαρτ) Όταν κάνουμε μια επιστημονική εργασία πρέπει α/ να βασιζόμαστε σε αυτά που έχουν γραφτεί από άλλους πριν από εμάς, για να αντλήσουμε πληροφορίες β/

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ. ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΟ και ΤΑΞΙΘΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ. ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΟ και ΤΑΞΙΘΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΟ και ΤΑΞΙΘΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Dewey Decimal Classification (DDC) Οι βιβλιοθήκες σπουδαστήρια της Φιλοσοφικής Σχολής χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 31-08-2015 ΤΡΙΤΗ, 01-09-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 02-09-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 03-09-2015 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

<<Γυναίκες στην ρομαντική εποχή της λογοτεχνίας>>

<<Γυναίκες στην ρομαντική εποχή της λογοτεχνίας>> Οι γυναίκες της ρομαντικής περιόδου οι οποίες άρχισαν να γράφουν ποίηση, μυθιστορήματα και άλλα λογοτεχνικά έργα. Η ρομαντική περίοδος ήταν μια εποχή μεγάλης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ Α ΕΤΟΣ (Α ΕΞΑΜΗΝΟ) Α ΕΤΟΣ (Β ΕΞΑΜΗΝΟ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ Α ΕΤΟΣ (Α ΕΞΑΜΗΝΟ) Α ΕΤΟΣ (Β ΕΞΑΜΗΝΟ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΈΤΟΣ 2014-2015 Α ΕΤΟΣ (Α ΕΞΑΜΗΝΟ) 27.08.2015 Πέµπτη Παιδαγωγικά Ι: Εισαγωγή στην παιδαγωγική επιστήµη Θ. Καραλής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιθετικό Σύστημα της Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Φιλοσοφικής Σχολής (ΚΒΦΣ)

Ταξιθετικό Σύστημα της Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Φιλοσοφικής Σχολής (ΚΒΦΣ) Ταξιθετικό Σύστημα της Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Φιλοσοφικής Σχολής (ΚΒΦΣ) 1. Το ταξιθετικό σύστημα της ΚΒΦΣ σχεδιάσθηκε με βασικό σκοπό να συνενώσει στο ράφι τα έργα ενός (αρχαίου) συγγραφέα καθώς και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το αρχείο Γεωργακά;

Τι είναι το αρχείο Γεωργακά; Τι είναι το αρχείο Γεωργακά; 0 Είναι ένα λεξικογραφικό αρχείο δυόμιση εκατομμυρίων δελτίων, προϊόν συστηματικής και ακαταπόνητης αποδελτίωσης της νέας ελληνικής γλώσσας που πραγματοποιήθηκε υπό την εποπτεία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΑΠΘ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ANAΓΝΩΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ Καλαϊτζή 12 3 Τσιµισκή 4ος

ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΑΠΘ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ANAΓΝΩΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ Καλαϊτζή 12 3 Τσιµισκή 4ος ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΑΠΘ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-15 1ο εξάµηνο ANAΓΝΩΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ Καλαϊτζή 12 3 Τσιµισκή 4ος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ-ΕΝΔΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Δ.Ο. 3 6 Καθολικών ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑΣ-ΕΝΔΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΕΞΑΜΗΝΑ (Ακαδημαϊκό Έτος )

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΕΞΑΜΗΝΑ (Ακαδημαϊκό Έτος ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΕΞΑΜΗΝΑ (Ακαδημαϊκό Έτος 2016-2017) Α ΕΞΑΜΗΝΟ - Υποχρεωτικά Μαθήματα Κορμού 72 ΙΣΠ014 Ισπανική Γλώσσα ΙΙΙ 6 ECTS ΕΔΙΠ Κ. ΠΑΛΑΠΑΝΙΔΗ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΌ ΚΟΡΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΑΛΓΕΒΡΑ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ Α α/α ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Κεφ. 2 2.2 Σελ.57-58, 2.3 Απόλυτη Τιμή (εκτός σελ. 64-66)2.4 (Χωρίς αποδείξεις ιδιοτήτων σελ.71). Κεφ. 3 3.1, 3.2, 3.3 (χωρίς αποδείξεις σελ.88-89). 1 Κεφ. 4 4.1, 4.2 (χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α ΚΥΚΛΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ

ΥΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α ΚΥΚΛΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΥΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014-15 Α ΚΥΚΛΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1. Πλάτων, Πολιτεία, βιβλία 1-4 και 7-10. 2. Ομήρου Ιλιάδα, ραψ. Α, Ι, Σ, Ω, Οδύσσεια, ραψ. α, ζ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής: Ορισμός Υπαίθριας Αναψυχής Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012 Α. Το κείμενο αναφέρεται στη σχέση του τύπου με τη δημοκρατία. Κατά το συγγραφέα, ο τύπος πρέπει να είναι αμερόληπτος,

Διαβάστε περισσότερα

H γλώσσα θεωρείται ιδιαίτερο σύστηµα,

H γλώσσα θεωρείται ιδιαίτερο σύστηµα, Δοµιστική µέθοδος διδασκαλίας - Δοµιστικά Προγράµµατα Γλωσσικής Διδασκαλίας Κώστας Δ. Ντίνας Πανεπιστήµιο Δυτικής Μακεδονίας 20ός αιώνας: δοµισµός, F. de Saussure (1916) επιστηµονικό κίνηµα - το όνοµά

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Oνοματεπώνυμο: Αθανάσιος Μπλέσιος Βαθμίδα: Επίκουρος καθηγητής ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΜΠΛΕΣΙΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνικό θέατρο σε σύνδεση με τη λογοτεχνία Ερευνητικά ενδιαφέροντα: Νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση: Πριν από την ανάγνωση 1

Α Φάση: Πριν από την ανάγνωση 1 Διδακτική πρόταση της Σχολικής Συμβούλου κλ. ΠΕ02 Κωνσταντίνας Χρυσικοπούλου Διδακτικό αντικείμενο: Λογοτεχνία Α Λυκείου Τίτλος διδακτικής ενότητας: «Θέατρο» Ενδεικτικός διδακτικός χρόνος: περίπου 24 ώρες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας 1830-1880 Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Ιωάννης Παπαθεοδώρου 3 η ενότητα: «Ρομαντισμός και Ρεαλισμός» Ορισμοί, χαρακτηριστικά, διαφορές και ζώνες συνύπαρξης.

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με

Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με Θεμελιώδης αντίθεση που διατρέχει ολόκληρο το έργο και αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονές του. Απαντάται με ποικίλες μορφές και συνδέεται με προβληματισμούς για την αλήθεια και τη γνώση. Απηχεί τις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

2 - µεταδιηγητικό ή υποδιηγητικό επίπεδο = δευτερεύουσα αφήγηση που εγκιβωτίζεται στη κύρια αφήγηση, π.χ η αφήγηση του Οδυσσέα στους Φαίακες για τις π

2 - µεταδιηγητικό ή υποδιηγητικό επίπεδο = δευτερεύουσα αφήγηση που εγκιβωτίζεται στη κύρια αφήγηση, π.χ η αφήγηση του Οδυσσέα στους Φαίακες για τις π 1 ΟΡΟΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Εστίαση (πρόκειται για τη σχέση του αφηγητή µε τα πρόσωπα της ιστορίας). Μηδενική = όταν έχουµε αφηγητή έξω από τη δράση (αφηγητής παντογνώστης). Εξωτερική = ο αφηγητής γνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου

Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου V. ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου Ένας από τους σηµαντικότερους φορείς αξιολόγησης των σχολικών εγχειριδίων είναι οι µαθητές που τα χρησιµοποιούν, αρκεί η αξιολόγησή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Το σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων στις Ανώτατες σχολές τα τελευταία χρόνια δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ 13Κ1 Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της κ. Μαρκαντωνάτος Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας Δευτέρα 17/6 15:00 18:00 13Κ2_12 Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα