Ο διδακτικός και παιδαγωγικός ρόλος των εργασιών του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας: η περίπτωση του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας Γ Γυμνασίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο διδακτικός και παιδαγωγικός ρόλος των εργασιών του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας: η περίπτωση του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας Γ Γυμνασίου"

Transcript

1 Ο διδακτικός και παιδαγωγικός ρόλος των εργασιών του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας: η περίπτωση του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας Γ Γυμνασίου Αγγέλη Βαΐα Ε., φιλόλογος, ιστορικός Msc, διδάκτορας Παν. Ιωαννίνων Περίληψη Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας έδειξαν πως το σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας της Γ τάξης του Γυμνασίου, που διδάσκεται από τη σχολική χρονιά , περιέχει σχολικές εργασίες, οι οποίες μπορούν με την αξιοποίησή τους να διαμορφώσουν ένα μαθητοκεντρικό παιδαγωγικό περιβάλλον. Ο αριθμός των εργασιών, η ποικιλία τους, το επίπεδο της επιδιωκόμενης στοχοθεσίας, ο συνδυασμός των διδακτικών μεθόδων που μετέρχονται, η διαθεματική και διεπιστημονική τους λειτουργία συνιστούν πραγματικές αρετές για το συγκεκριμένο σχολικό εγχειρίδιο. Ο διαρθρωτικός ρόλος των εργασιών εντός του σχολικού εγχειριδίου με την αξιοποίηση του κειμένου της ιστορικής αφήγησης και του υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού των πηγών αναδεικνύεται ως γνώρισμα του σχολικού εγχειριδίου που προωθεί την ενεργητική, συμμετοχική και διερευνητική προσέγγιση της ιστορικής γνώσης, δημιουργεί παιδαγωγικό κλίμα που ευνοεί την αυτενέργεια, την αναζήτηση και την ικανοποίηση της ανακάλυψης και αβίαστα παροτρύνει το μαθητή να μελετήσει, να συμπεράνει, να αιτιολογήσει, να κατανοήσει. Εισαγωγή «Η μελέτη της Ιστορίας 1 δεν είναι ένα απλό διανοητικό παιχνίδι που ικανοποιεί την περιέργεια του νου, αλλά υπεύθυνο έργο ζωής» (Σβορώνος, Ν. 1981:10). Αν ο γενικότερος σκοπός της εκπαίδευσης αναφέρεται στην προετοιμασία υπεύθυνων πολιτών, τότε η διδασκαλία της Ιστορίας συνδέεται άμεσα με τον συγκεκριμένο στόχο και συνεισφέρει ουσιαστικά, καθώς ο γενικός της σκοπός είναι «η ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης και της ιστορικής συνείδησης», χαρακτηριστικών αρετών και γνωρισμάτων του υπεύθυνου πολίτη (Δ.Ε.Π.Π.Σ. Ιστορίας, 2002: 225). Εξάλλου, και ως τέτοιο έργο στα πλαίσια κάθε πολιτικής παιδείας θα πρέπει να διασφαλίζεται η επιτυχία του. Είναι αλήθεια ότι η διδασκαλία της Ιστορίας στο ελληνικό σχολείο αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο προβληματισμού, 1 Σβορώνος, Ν. (1981), Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας, Αθήνα: Θεμέλιο. 5

2 έρευνας, διαφωνιών και διαλόγου τόσο εντός της επιστημονικής κοινότητας όσο και ευρύτερα εντός της κοινωνίας. Η ελλιπής ιστοριογνωσία και ιστορική καλλιέργεια επιβεβαιώνεται από την αποτυχία των μαθητών στις εξετάσεις, την αδιαφορία τους για την Ιστορία και την δυσκολία τους να βάλουν τα ιστορικά γεγονότα σε στοιχειώδη χρονική σειρά 2. Οι διδακτικές πρακτικές της Ιστορίας στην εκπαίδευση συνδέονται αναπόσπαστα με τα διδακτικά εγχειρίδια της Ιστορίας 3 και παρά την αυξανόμενη χρήση εναλλακτικών μέσων διδασκαλίας και μάθησης 4, συνεχίζουν να πρωταγωνιστούν τόσο στη διαδικασία μάθησης όσο και στη διαδικασία κοινωνικοποίησης των μαθητών, καθώς αποτελούν τη βάση της διδασκαλίας στο σημερινό σχολείο. Γι αυτό, τα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο ιδεολογικών συγκρούσεων, έτσι ώστε να γίνεται συχνά λόγος για «πολέμους των σχολικών εγχειριδίων» (Μαυροσκούφης, Δ. 2008:69). Έρευνες 5 καταδεικνύουν ότι οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν το 90%-95% του διδακτικού χρόνου διδάσκοντας το σχολικό εγχειρίδιο (Eden, S. 1984:284). Γι αυτή τους τη «μονοπωλιακή θέση» 6 στη μαθησιακή διαδικασία (Monopolstellung) (Maslankowski, W.1987:138), δίκαια, τα σχολικά εγχειρίδια χαρακτηρίζονται 7 «κατευθυντήρια μέσα» (Leitmedium) Τη σχολική χρονιά εισήχθησαν στην ελληνική υποχρεωτική εκπαίδευση τα νέα σχολικά εγχειρίδια στα περισσότερα μαθήματα, σύμφωνα με τα νέα Προγράμματα Σπουδών και τις Προδιαγραφές που έχει εκπονήσει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (Ε.Π.Π.Σ., 1998/9 και Δ.Ε.Π.Π.Σ., Α.Π.Σ., 2003), για τα επιστημονικά, τα 8 παιδαγωγικά και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των νέων βιβλίων, όπως η συμβατότητα με τη φιλοσοφία του Δ.Ε.Π.Π.Σ., όσον αφορά στην προσέγγιση της γνώσης (διακριτά μαθήματα, διεπιστημονικές και 2 Φραγκουδάκη, Α. (2009), «Σχολείο και Ιστορία», στο Βιβλιοδρόμιο, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ online(www. tanea.gr) 31/10/ Λεοντσίνης, Γ.(1996), Διδακτική της Ιστορίας, Αθήνα : Αθανασόπουλος -Παπαδάμης. 4 Μαυροσκούφης, Δ.(2008), «Τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας: καταστροφική διδακτική ή στρατηγική πρόκλησης ηθικών πανικών;» στο Ανδρέου, Α., Η διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια, Αθήνα: Μεταίχμιο, σσ Eden, S.,(1984) «Evaluation of learning material», in Internationale Schulbuchforschung v.6, Verlag Hahnsche Buchhandlung : Hannover, σσ Maslankowski, W. (1987), «Analyse und Beuteilung von Schulbüchern als Unterrichtsmedien», in Erziehung und Unterricht, v. 137, h.3, österreichischer Bundesverlag Gesellschaft, Wien, σσ Michel, G.(1995), «Die Rolle des Schulbuches im Rahmen der Mediendidaktik-Das Didaktische Verhältnis des Schulbuches zu traditionellen Lernmedien Und Neuen Medien» in Olechowski Richard (hrsg), Schulbuchforchung, Frankfurt am Main : Peter Lang, σσ Κουλουμπαρίτση, Α.(2005), «Ειδικά χαρακτηριστικά των σχολικών Βιβλίων: Ψυχοπαιδαγωγικές προδιαγραφές» στα Πρακτικά του Πανελλήνιου Συνεδρίου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε συνεργασία με το Α.Π.Θ. με Θέμα: Διδακτικό βιβλίο και εκπαιδευτικό υλικό στο σχολείο : Προβληματισμοί, δυνατότητες, προοπτικές, Θεσ/νίκη: ΖΗΤΗΣ, σσ

3 διαθεματικές διασυνδέσεις) και στη μέθοδο διδασκαλίας και πρόσκτησης της γνώσης (μαθητοκεντρικά σχήματα, εστίαση στην κριτική σκέψη και στον κριτικό γραμματισμό), ελκυστικότητα και αναγνωσιμότητα σε σχέση με το μαθητικό κοινό στο οποίο απευθύνεται, ευκαιρίες για άσκηση και ανατροφοδότηση (Κουλουμπαρίτση, Α. 2005:40). Ένα από τα «νέα» εγχειρίδια είναι και αυτό της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Γ Γυμνασίου. Η παρούσα ερευνητική προσπάθεια υποκινήθηκε από τις παιδαγωγικές και μεθοδολογικές αδυναμίες σχολικών εγχειριδίων της Ιστορίας, οι οποίες ταλάνισαν κατά καιρούς μαθητές και εκπαιδευτικούς. Πιο συγκεκριμένα, μέχρι και σήμερα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας εξακολουθούν να υποστηρίζουν την κατευθυνόμενη διδασκαλία προσφέροντας στο μαθητή «έτοιμες» και παγιωμένες από τον ιστορικό γνώσεις και ευνοώντας την αξιολόγηση με κριτήριο την πιστή αναπαραγωγή και αποστήθιση δεδομένων γνώσεων (Λεοντσίνης, Γ.1996:155). Μέσα σ αυτό το διδακτικό περιβάλλον κάθε χρόνο οι έλληνες μαθητές της Γ Λυκείου εξετάζονται σε εθνικό επίπεδο την Ιστορία, είτε ως κύριο μάθημα της θεωρητικής κατεύθυνσης είτε ως επιλεγόμενο γενικής παιδείας, προκειμένου να εισαχθούν στην ανώτατη εκπαίδευση και το 45%, κατά μέσο όρο, των μαθητών αξιολογείται με βαθμολογίες μικρότερες της βάσης του Η αποτυχία των μαθητών συνδέεται, κυρίως, με τις ερωτήσεις της Ομάδας Β, όπου ζητείται η κριτική επεξεργασία και ο συνδυασμός των γνώσεων του σχολικού εγχειριδίου και άγνωστων στους μαθητές ιστορικών πηγών. Η ερευνητική προσέγγιση ενθαρρύνθηκε, από την άλλη πλευρά, με θετικό τρόπο, από την εισαγωγή των νέων διαθεματικών σχολικών εγχειριδίων της Ιστορίας στο Γυμνάσιο (2006/7) και από τη διάθεση να διερευνήσει το πόσο «νέα», παιδαγωγικά και μεθοδολογικά, είναι τα καινούρια σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας (εδώ, της Γ Γυμνασίου). Αναλυτικότερα, το ισχύον Πρόγραμμα Σπουδών για την Ιστορία του Γυμνασίου (Δ.Ε.Π.Π.Σ- Α.Π.Σ. Ιστορίας, 2003) προκρίνει τη διαθεματική προσέγγιση της ιστορικής γνώσης και τις μαθητοκεντρικές, ενεργητικές, διερευνητικές και βιωματικές μεθόδους διδασκαλίας και προτείνει το συνδυασμό τους από τον διδάσκοντα. Για την πραγματοποίηση αυτού του τύπου διδασκαλίας, οι συγγραφείς των σχολικών εγχειριδίων της Ιστορίας συμπεριέλαβαν στα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας ευάριθμες σχολικές εργασίες, οι οποίες σε συνδυασμό με το κείμενο της ιστορικής αφήγησης και το υποστηρικτικό υλικό του περικειμένου, συναρθρώνουν τη διδακτική ενότητα με τρόπο 9 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ (2011), Στατιστικά στοιχεία βαθμολογιών Πανελλαδικών εξετάσεων Λυκείων 2011 edu.klimaka.gr (20/6/2011) 7

4 οργανικό και αλληλοϋποστηρικτικό 10 (Λούβη, Ε.-Ξιφαράς, Δ : 16). Γι αυτό, οι σχολικές εργασίες συνδέονται αναπόσπαστα με τα εγχειρίδια όχι μόνο ως περιεχόμενη ύλη τους αλλά και συμμετέχοντας στις πολυσχιδείς λειτουργίες των σχολικών εγχειριδίων 11, όπως η παρουσίαση της πραγματικότητας στον μαθητή, η καθοδήγηση της διδασκαλίας, η παροχή/ δραστηριοποίηση κινήτρων μάθησης, η διαφοροποίηση της σχολικής εργασίας, η εμπέδωση και αξιολόγηση και η κοινωνικοποίηση. Εξάλλου, ένα σχολικό εγχειρίδιο θεωρείται ως «κολοβό» και ημιτελές, αν δεν περιέχει ασκήσεις επανάληψης και εργασίες εμπέδωσης και αν δεν προβλέπει ερωτήσεις για την αξιολόγηση του βαθμού πρόσκτησης των σχετικών γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων από τους μαθητές (Καψάλης, Α. -Χαραλάμπους, Δ : ,232). Απομένει, λοιπόν, στην έρευνα να εξετάσει κατά πόσο οι εργασίες στο νέο σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου υπηρετούν με την παρουσία τους γενικούς και ειδικούς διδακτικούς στόχους, που έχουν ορισθεί από το Πρόγραμμα Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ./ Α.Π.Σ.) και, ιδιαίτερα, αν συμβάλλουν στην καλλιέργεια της ικανότητας της κριτικής επεξεργασίας και αξιολόγησης, απαραίτητης όχι μόνο για την Ιστορία αλλά και για τη διαχείριση της πληροφοριακής ρύπανσης της εποχής μας και επιτελούν τον καθορισμένο από το Πρόγραμμα Σπουδών διδακτικό και παιδαγωγικό τους ρόλο. Οι εργασίες στα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας Η φύση του μαθήματος της Ιστορίας είναι τέτοια που παρέχει τη δυνατότητα για πολλαπλές προσεγγίσεις μέσα από ποικίλες εργασίες, οι οποίες είναι αναπόσπαστο μέρος της διδακτικής προσέγγισης και όχι «μορφή ελεύθερου χρόνου» (Λούβη, Ε.-Ξιφαράς, Δ : 16). Η πολυμορφία των εργασιών στο μάθημα της Ιστορίας είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού των διδακτικών μεθόδων που ακολουθούνται κατά τη διδασκαλία και την αξιολόγηση του μαθήματος τόσο από τον διδάσκοντα όσο και από τους συγγραφείς του σχολικού εγχειριδίου, οι οποίοι με τη σειρά τους ακολουθούν το Πρόγραμμα Σπουδών (Α.Π.Σ. Ιστορίας για Γυμνάσιο : ). Στο σημείο αυτό κρίνεται σημαντικό να αναφέρουμε πως ο όρος «σχολική εργασία» στην παρούσα εργασία περικλείει κάθε μορφή εργασίας, έντυπη και ηλεκτρονική. Έτσι σχολική εργασία είναι οι δραστηριότητες, οι ασκήσεις, τα σχέδια εργασίας, οι συνθετικές εργασίες, (π.χ. οι διαθεματικές δραστηριότητες, μελέτη εποπτικών 10 Λούβη, Ε. Ξιφαράς, Δ. (2007), Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, Βιβλίο Εκπαιδευτικού, Αθήνα:Ο.Ε.Δ.Β. 11 Καψάλης, Α.- Χαραλάμπους, Δ.(2008), Σχολικά Εγχειρίδια, θεσμική Εξέλιξη και Σύγχρονη Προβληματική, Αθήνα : Μεταίχμιο. 8

5 μέσων, μελέτη των πηγών, εκπόνηση εργασιών τοπικής ιστορίας, θεατρική παράσταση, επίσκεψη σε ιστορικούς χώρους και μουσεία κ.λπ.). Οι ατομικές ή ομαδικές εργασίες είναι δυνατό να πραγματοποιούνται εντός ή εκτός της τάξης και να ολοκληρώνονται σε μία διδακτική περίοδο ή σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Κύριος σκοπός της πραγματοποίησής τους δεν είναι μόνο η καλύτερη κατανόηση των ιστορικών γνώσεων αλλά, κυρίως, ο συσχετισμός και η αξιοποίηση συναφών γνώσεων, ενδιαφερόντων, κλίσεων και δεξιοτήτων των μαθητών, δηλαδή η διαθεματική προσέγγιση διαφόρων ιστορικών θεμάτων (Λούβη, Ε.-Ξιφαράς, Δ : 16-18). Οι εργασίες σύντομης διάρκειας, εκτός από τις καθιερωμένες ερωτήσεις εμπέδωσης και ανάλυσης που υποβάλλονται από τον διδάσκοντα, μπορούν να βασίζονται σε γραπτές και οπτικές πηγές, καθώς και σε εμπειρίες μαθητών από επισκέψεις σε αρχαιολογικούς, ιστορικούς χώρους και μουσεία. Επίσης, μπορεί να στοχεύουν στην ανάπτυξη ψυχοκινητικών δεξιοτήτων με τη δημιουργία χαρτών, διαγραμμάτων, φωτογραφιών, εικαστικών έργων (Λούβη, Ε. - Ξιφαράς, Δ : 16). Οι εργασίες μεγαλύτερης διάρκειας θα πρέπει να σχεδιάζονται με μεγάλη προσοχή. Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιλογή των κατάλληλων θεμάτων, η οποία δεν θα πρέπει να επιβάλλεται από τον καθηγητή αλλά να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης και συμφωνίας με τους μαθητές και πάντα με γνώμονα τα ενδιαφέροντα των μαθητών. Επίσης, κρίνεται σημαντικό κατά την επιλογή των θεμάτων να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η τοπική ιστορία, καθώς και η καταγωγή των μαθητών (Λούβη, Ε.- Ξιφαράς, Δ : 16). Οι συνθετικές δημιουργικές εργασίες είναι, επίσης, και μία εναλλακτική τεχνική αξιολόγησης. Η τεχνική αυτή αξιολόγησης στοχεύει να αναπτύξει την υπευθυνότητα και το συνεργατικό πνεύμα των μαθητών, να ενισχύσει την πρωτοβουλία, να καλλιεργήσει τις ερευνητικές δεξιότητες, να συμβάλλει στην αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση των μαθητών. Οι ομαδικές συνθετικές εργασίες αξιολογούν την απόκτηση γνώσεων και μεθοδολογίας μέσα από διαθεματικές και διεπιστημονικές διαδικασίες (Μαυρομάτης, Ι : ). Πρόκειται για «ομαδοσυνεργατική μέθοδο», η οποία πειραματικά από το σχολικό έτος έχει εισαχθεί στα σχολεία στο πλαίσιο της Ευέλικτης ζώνης και συστηματικά από το σχολικό έτος , με την εισαγωγή των νέων βιβλίων της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης. Το Σχέδιο Εργασίας (μέθοδος Project), επίσης, συνιστά ιδιαίτερη μορφή ομαδικής εργασίας στο μάθημα της Ιστορίας με μεγαλύτερη διάρκεια από τις συνήθεις εργασίες αλλά με πολλαπλά οφέλη. Πρόκειται για οργανωμένη μαθησιακή δραστηριότητα, συλλογικής συνήθως 9

6 μορφής, που αναπτύσσεται σε πλαίσιο ελεύθερης επιλογής με βάση προκαθορισμένο σχέδιο και αποβλέπει στη διερεύνηση, οργάνωση και διαχείριση γνώσεων, υλικών αξιών και δράσεων που αφορούν ολιστικές καταστάσεις της πραγματικότητας και ενδιαφέρουν άμεσα τους εμπλεκόμενους μαθητές ως άτομα και μέλη κοινωνικών ομάδων. Τα οφέλη αυτού του τύπου των εργασιών για τους μαθητές είναι πολλά 12 (Πρασσά, Α.1999:36-39). Στα νέα Προγράμματα Σπουδών για την υποχρεωτική εκπαίδευση που ισχύουν μέχρι σήμερα, Δ.Ε.Π.Π.Σ. και Α.Π.Σ. (2002/3), τα Διαθεματικά Σχέδια Εργασίας υποστηρίζουν την προώθηση της διαθεματικότητας και των διαθεματικών δεξιοτήτων. Κατά τους 13 Καρατζιά-Λαμπρόπουλο «η διαθεματικότητα προωθείται με ποικιλία τρόπων, λογικά δομημένων, που δρουν συμπληρωματικά στοχεύοντας στη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της σχολικής πράξης με την ταυτόχρονη εφαρμογή ευέλικτων διδακτικών σχημάτων και μεθοδολογιών, καθώς και την αξιοποίηση όλων των θετικών στοιχείων της εννοιοκεντρικής διδασκαλίας. Η «διάχυση της διαθεματικότητας» υλοποιείται με την υλοποίηση σχετικών διαθεματικών δραστηριοτήτων (στο 10% του διδακτικού χρόνου για κάθε αντικείμενο) με σκοπό την καλλιέργεια των ανάλογων δεξιοτήτων, στάσεων και αξιών, που συνήθως απαιτούν διεργασίες σε μεταγνωστικό επίπεδο» (Καρατζιά, Ε.- Λαμπρόπουλος,Χ. 2006:59-61). Τέλος, η ενσυναισθητική εργασία προωθεί την ενσυναισθητική προσέγγιση της Ιστορίας στη διδακτική πράξη και αποσκοπεί στην απόκτηση δεξιοτήτων από το μαθητή, ώστε να βοηθείται να προσεγγίζει με το συναίσθημα και τη φαντασία του βασικά εσωτερικά στοιχεία του ιστορικού υλικού που κάθε φορά μελετά (ενσυναίσθηση). Με την ενσυναισθητική εργασία ο μαθητής αποκτά τη δεξιότητα να βλέπει τον κόσμο από την κατάσταση του άλλου προσώπου, να προσπαθεί να εισχωρεί μέσα στο πνεύμα των προσώπων που έζησαν στο παρελθόν με σκοπό να κατανοήσει τα ιστορικά γεγονότα και να κατανοεί τις ιδέες, τις σκέψεις και τις πράξεις των προσώπων στο παρελθόν. Κάθε τύπος ενσυναισθητικής εργασίας εναρμονίζεται με τις διδακτικές αρχές της «Νέας Ιστορίας», επειδή σχετίζεται με κανόνες ενεργητικής μάθησης και δραστηριότητες, εγείρει την ενσυναισθητική συζήτηση και εξασφαλίζει τη διδασκαλία της Ιστορίας από τον κίνδυνο της ατροφίας και της άκριτης αναπαραγωγής (Λεοντσίνης, Γ. 1999: ). Η ενσυναισθητική εργασία μπορεί να έχει ποικιλομορφία. Έτσι μπορεί να είναι ο ευρύς χειρισμός της ιστορικής μαρτυρίας και των 12 Πρασσά, Α.(1999), «Η αξιοποίηση από τους μαθητές των ιστορικών πηγών μέσα από τη διαδικασία του μαθήματος της Ιστορίας» στο περιοδικό της ΠΕΦ, ΣΕΜ.21, σσ Καρατζιά, Ε.- Λαμπρόπουλος, Χ.( 2006), Αξιολόγηση- Αποτελεσματικότητα και ποιότητα στην Εκπαίδευση, Αθήνα :Gutenberg. 10

7 πηγών σε συνδυασμό με επιτόπια σχολική έρευνα και μελέτη και περιβαλλοντολογική προσέγγιση της Ιστορίας, η μίμηση, η δραματοποίηση, η καλλιτεχνική δημιουργία, η διδακτική χρήση του ιστορικού μυθιστορήματος και άλλων λογοτεχνικών κειμένων με ιστορικό υπόβαθρο, οι πολιτισμικές εμπειρίες που αποκτώνται από μουσικές εκδηλώσεις και ταινίες ιστορικού ενδιαφέροντος και συλλογές έργων τέχνης, οι συζητήσεις και η άντληση πληροφοριών από τους ανθρώπους στην καθημερινή τους ζωή, η συστηματική χρήση της μεθοδολογίας της τοπικής ιστορίας στο ιστορικό μάθημα και η ελεύθερη ομαδική εργασία (Λεοντσίνης, Γ. 1999:138). Μια άλλη διάκριση των εργασιών μπορεί να γίνει με βάση το βαθμό της προετοιμασίας Εργασίες/ Δραστηριότητες χωρίς ειδική προετοιμασία των μαθητών (ΧΕΠ), όπως: Γνωριμία και εξοικείωση με τις θεωρίες και τις μεθόδους εργασίας του ιστορικού. Μελέτη γραπτών, οπτικών και ακουστικών πηγών κάθε είδους (χάρτες, κείμενα, έργα τέχνης, χρονολογικοί πίνακες, διαγράμματα, στατιστικοί πίνακες). Μελέτη και εξοικείωση με ιστορικούς όρους. Διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων. Διατύπωση κρίσεων για το βαθμό αξιοπιστίας των πηγών. Τοποθέτηση ιστορικών γεγονότων και φαινομένων στην κλίμακα του χρόνου. Διατύπωση συμπερασμάτων και αξιολογικών κρίσεων. Απόπειρες αναγωγής στη σύγχρονη πραγματικότητα (Λούβη, Ε.-Ξιφαράς, Δ : 17-18) Εργασίες /Δραστηριότητες που απαιτούν ειδική προετοιμασία (ΜΕΠ) Εκπόνηση ιστορικών εργασιών (γενικής ή τοπικής Ιστορίας). Σύνταξη χρονολογικών πινάκων. Προγράμματα συνεντεύξεων για θέματα ιστορικά. Δραματοποίηση ιστορικών καταστάσεων μέσα από θεατρικό παιχνίδι. Προετοιμασία και πραγματοποίηση θεατρικής παράστασης με ιστορικό περιεχόμενο. Σχεδιασμός επίσκεψης σε ιστορικούς χώρους και μουσεία. Ανάπλαση ιστορικών γεγονότων με τη μορφή χρονικού ή λογοτεχνικού έργου. 11

8 Σύνθεση ιστορικών χαρτών, σχεδίων και κατασκευή μοντέλων. Ιστορική έρευνα σε χώρους ή αρχεία περιοχής και εκπόνηση ανάλογης ιστορικής εργασίας. Οργάνωση εκθέσεων με ιστορικά θέματα (Λούβη, Ε. - Ξιφαράς, Δ : 17-18) Στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ Γυμνασίου οι σχολικές εργασίες προσφέρονται ως ασκήσεις δραστηριότητες. Οι συγγραφείς του εγχειριδίου και δημιουργοί των περιεχόμενων σχολικών εργασιών (Λούβη, Ε. - Ξιφαράς, Δ : 19-20) αναφέρονται σε συγκεκριμένες μορφές ασκήσεων, εκτός των ερωτήσεων, των δραστηριοτήτων και των συνθετικών εργασιών, που υπηρετούν τη διαγνωστική ή την αθροιστική αξιολόγηση (ό.π.: ). Αυτές οι ασκήσεις είναι χρόνου, που έχουν σχέση με το χρόνο, ασκήσεις σε σχήμα άστρου, οι οποίες δίνονται σε κάθε διδακτική ενότητα, ώστε οι μαθητές να συνθέτουν το δικό τους σύντομο γραπτό ιστορικό λόγο και να καλούνται να τον αναπαράγουν προφορικά ή να τον αναδιατυπώνουν με μια περιφερειακή έννοια ως κεντρική, ασκήσεις διαμόρφωσης ιστορικής σκέψης, εμπειρικής προσέγγισης ιστορικών εννοιών, κριτικής προσέγγισης πρωτογενών και δευτερογενών γραπτών πηγών, απόδοσης σημασίας στις υλικές πηγές και προσέγγισης εικαστικού έργου (Λούβη, Ε. - Ξιφαράς, Δ : 19-20). Αξιολόγηση των εργασιών του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου Σκοπός της έρευνας ήταν να διερευνήσει σε ποιο βαθμό οι κάθε είδους εργασίες του εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου, ως αναπόσπαστο οργανικό συστατικό, που συναρθρώνουν το κείμενο της ιστορικής αφήγησης και το υποστηρικτικό υλικό του περικειμένου κάθε διδακτικής ενότητας του Βιβλίου του Μαθητή, ως κριτήριο αξιολόγησης στο Βιβλίο του Εκπαιδευτικού και ως ψηφιακή εφαρμογή του μαθήματος της Ιστορίας στο εκπαιδευτικό υλικό σε ψηφιακή μορφή (CD-ROM), υλοποιούν / ανταποκρίνονται στους διδακτικούς στόχους του μαθήματος της Ιστορίας. Για το λόγο αυτό, η ερευνητική εστίαση περιορίστηκε στην αξιολόγηση του πολυσχιδούς ρόλου που οι εργασίες επιτελούν μέσα στα σχολικά εγχειρίδια και, συνεκδοχικά, στην αξιολόγηση του σχολικού εγχειριδίου ως μέσου παιδαγωγικού και διδακτικού. Η έρευνα δεν αξιολόγησε την επίτευξη των διδακτικών στόχων στις υπό διερεύνηση εργασίες της Ιστορίας αναζητώντας και αξιολογώντας την σχολική επίδοση των μαθητών στις εργασίες μέσα στην τάξη. Στη σκοποθεσία της συγκεκριμένης ερευνητικής εργασίας προτάσσεται η Διαθεματικότητα, η οποία ως κυρίαρχος σκοπός σφραγίζει τα ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.- Α.Π.Σ. :2003) και συνιστά το φίλτρο, με το οποίο καταρτίζεται, μεταξύ άλλων, 12

9 και η διδακτική ύλη της Ιστορίας του Γυμνασίου. Συνακόλουθα, η ερευνητική εστίαση στράφηκε σε μία συνιστώσα της Διαθεματικότητας: στους ρητούς διδακτικούς σκοπούς και στόχους του μαθήματος της Ιστορίας και στην επίτευξή τους στις σχολικές εργασίες του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου. Οι διδακτικοί στόχοι περιλαμβάνουν στάσεις, ενδιαφέροντα, συναισθήματα και αξίες, οι οποίες με τη σειρά τους καλλιεργούνται και αναπτύσσονται στο πλαίσιο της λειτουργίας του σχολείου ως φορέα κοινωνικοποίησης, ως «μη έκδηλες λειτουργίες ενός μη γνωστοποιημένου αναλυτικού προγράμματος» 14 (Hidden curriculum, Γιοκαρίνης, 1988: ), περιγράφονται δε στο ισχύον Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών και το συνακόλουθο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και σε ειδικότερη μορφή, στο Βιβλίο του Εκπαιδευτικού και στο εκπαιδευτικό υλικό σε ψηφιακή μορφή. Αντικείμενο της έρευνας αποτέλεσαν οι διακόσιες σαράντα μία (241) ασκήσεις-δραστηριότητες, οι οποίες προσφέρονται στο διδακτικό πακέτο του σχολικού εγχειριδίου της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Γ Γυμνασίου (Λούβη, Ε.- Ξιφαράς, Δ., 2006) και αποτελούν διδακτικά πακέτα, αποτελούμενα από το Βιβλίο του Μαθητή και το Βιβλίο του Εκπαιδευτικού, συνοδεύονται δε από το εκπαιδευτικό υλικό σε ψηφιακή μορφή (CD-ROM). Η έρευνα εκπονήθηκε στα πλαίσια της Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης. Ως θεωρητικό σχήμα χρησιμοποιήθηκε το μοντέλο των «Σκοπών και Στόχων» του Tyler 15 (1969: ), αξιοποιήθηκε δε ως «οδηγός» το μοντέλο αξιολόγησης της συνοχής ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ και νέου εκπαιδευτικού υλικού των Σ. Αλαχιώτη -Ε. Καρατζιά-Σταυλιώτη 16 (2008). Ως ερευνητικό εργαλείο επιλέχτηκε η Ανάλυση Περιεχομένου στην ποσοτική της διάσταση (Ποσοτική Ανάλυση Περιεχομένου), καθώς επιτρέπει την επαλήθευση/ δι-υποκειμενική επαληθευσιμότητα (Mayring, P. 1995: 13, «intersubjective Nachprüfbarkeit» 17 ) και «επιβάλλει τον περιορισμό της πολυπλοκότητας και τη διάσπαση των σύνθετων στοιχείων του περιεχομένου σε απλούστερα, ώστε να μπορούν να μετρηθούν αξιόπιστα 18» (Berelson, Β., 1984: ). Η τεχνική ανάλυσης δεν ήταν αμιγώς ποσοτική, αλλά περιέλαβε και δεδομένα Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχομένου, προκειμένου να αναδειχθούν δομικά στοιχεία της εκφοράς του λόγου των εργασιών, καθώς τα ποσοτικά και ποιοτικά 14 Γιοκαρίνης, Κ.(1988), Η τεχνική των ερωτήσεων στη διδακτική πράξη και την αξιολόγηση, Δράμα 15 Tyler, W. R.(1969), Basic Principles of Curriculum and Instruction, USA. 16 Αλαχιώτης, Σ.-Καρατζιά-Σταυλιώτη, Ε.(2008), Η εισαγωγή της Διαθεματικότητας στο νέο έντυπο εκπαιδευτικό υλικό: Αρχική Αξιολόγηση, www. Alfavita.gr./artro 21/1/ Mayring, P. (1995), Qualitative Inhaltsanalyse. Grundlagen und Techniken, 9.Aufl., Weinheim: Deutscher Studien Verlag. 18 Berelson, B.(1952/repr.1984), Content Analysis in Communication research,new York: Hafner Press. 13

10 χαρακτηριστικά βρίσκονται σε μια «διαρκή οσμωτική σχέση» (Berelson, 1984:128). Η κάθε εργασία των σχολικών εγχειριδίων διερευνήθηκε σε τρία επίπεδα («τριμερής» Ποσοτική Ανάλυση Περιεχομένου).: Α. ως προς τη μορφή/ τύπο της εργασίας, Β. ως προς το βαθμό που η εργασία υλοποιεί τη Διαθεματικότητα, Γ. ως προς το βαθμό επίτευξης των λοιπών διδακτικών στόχων. Συζήτηση των αποτελεσμάτων της έρευνας στις εργασίες του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου Από τις αναλύσεις της έρευνάς μας στις διακόσιες σαράντα μία (241) ασκήσεις-δραστηριότητες του σχολικού εγχειριδίου της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Γ Γυμνασίου (Λούβη, Ε.- Ξιφαράς, Δ., 2006) διαπιστώνεται καταρχήν πως η επίτευξη τόσο της Διαθεματικότητας όσο και των λοιπών διδακτικών στόχων είναι υψηλή. Α. ως προς τη μορφή/ τύπο της εργασίας - Α1. Η χαρτογράφηση των εργασιών στο Β.τ.Μ. της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου ως προς την προέλευση της γνωστικής υποστήριξής τους αποκαλύπτει και την υπεροχή του υποστηρικτικού υλικού ως κειμένου αναφοράς για τις σχολικές εργασίες της Ιστορίας, καθώς το 62,9% βασίζονται στη μελέτη και ανάλυση των πηγών. Οι εργασίες αυτές αποσκοπούν στην άσκηση της διερευνητικής ικανότητας των μαθητών, τη μύησή τους στις αρχές και τους κανόνες της ιστορικής έρευνας, τους προσφέρουν την ικανοποίηση της ανακάλυψης και της «δημιουργίας» της ιστορικής γνώσης και με φυσικό τρόπο, μακριά από θεωρητικές νουθεσίες, τους διαμορφώνουν σε κριτικούς αναγνώστες που μελετούν, αξιολογούν επιδοκιμάζοντας ή αποδοκιμάζοντας τα όσα εκφράζει μια πηγή. Μόνο το 11,8% των εργασιών αξιοποιεί αποκλειστικά το κείμενο της ιστορικής αφήγησης, ατονώντας το ρόλο της αναπαραγωγής της «έτοιμης» γνώσης και της αποστήθισής της και υποδεικνύει την προώθηση του διερευνητικού πνεύματος στην προσέγγιση της ιστορικής γνώσης. Το 20% των εργασιών απαιτούν την συνδρομή πληροφοριών εκτός του σχολικού εγχειριδίου. Ο μαθητής με τον τύπο αυτό των εργασιών παροτρύνεται να αναζητήσει γνώσεις και από άλλες πηγές, να τις μελετήσει και να επιλέξει τις απαιτούμενες πληροφορίες για την εργασία του συνειδητοποιώντας το χαρακτήρα ολότητας και αλληλοσυμπλήρωσης των διδακτικών αντικειμένων/ μαθημάτων της τάξης του (οριζόντια διασύνδεση). Σε κάποιες περιπτώσεις καλείται να προστρέξει σε γνώσεις προγενέστερων τάξεων διδασκόμενος τη συνέχεια της γνώσης. Άλλοτε, πάλι, ο μαθητής καλείται να κάνει χρήση των Νέων Τεχνολογιών και να συνειδητοποιήσει ότι η τεχνολογική επανάσταση αφορά σε κάθε γνωστικό αντικείμενο. Τέλος, το 5,35 επί του συνόλου 14

11 των εργασιών του Β.τ.Μ. αποσκοπεί τόσο στην εποπτεία της διδακτικής ύλης όσο και στο να καλλιεργήσει στο μαθητή τη συνέχεια της ιστορικής γνώσης και την κριτική ικανότητα. - Α2. Η διερεύνηση του είδους των επιδιωκόμενων στόχων στις εργασίες, σύμφωνα με την ταξινομία του Bloom 19, ανέδειξε κυρίαρχους (218 ή 90,4%) τους γνωστικούς στόχους (Bloom-Krathwohl,1999:86-101, , Κωνσταντίνου, Χ : 64-65). Ενενήντα τέσσερις (94) εργασίες - ποσοστό 39,5 % επί του συνόλου των εργασιών- στοχεύουν τα τρία πρώτα επίπεδα των γνωστικών στόχων :τη Γνώση, την Κατανόηση ( και την Εφαρμογήκαι γι αυτό θεωρούνται απλούστερες, πιο συγκεκριμένες και ευκολότερες στην επίτευξή τους. Εκατόν είκοσι τέσσερις (124 ή 51%) αποσκοπούν στην καλλιέργεια «ανώτερων» ικανοτήτων, όπως της Ανάλυσης, της Σύνθεσης και, ιδιαίτερα, της Αξιολόγησης. Είναι εμφανής η υπεροχή των «απαιτητικότερων» ασκήσεων και δραστηριοτήτων στο Βιβλίο του Μαθητή της Γ Γυμνασίου που αποσκοπούν στην καλλιέργεια ικανοτήτων που προάγουν την κριτική σκέψη. Η σκοποθεσία των εργασιών αποκαλύπτει, συνεπώς, τον αναμενόμενο για το πραγματολογικό μάθημα της Ιστορίας γνωσιοκεντρικό προσανατολισμό, διαφοροποιείται, ωστόσο, από τη θετικιστικού τύπου μετακένωση σε μαθητές - δέκτες των «σημαντικών γεγονότων και των ηγετών». Αντίθετα, ζητείται από αυτούς η εμπλοκή τους στην ιστορική γνώση όχι μόνο γνωρίζοντας και κατανοώντας αλλά και αξιοποιώντας τη θεωρητική τους κατάρτιση να την προσεγγίσουν κριτικά, να τη διερευνήσουν, να συνθέσουν τη δική τους θέση και συσχετίζοντας, συγκρίνοντας, ερμηνεύοντας να διατυπώσουν τη δική τους αξιολογική κρίση για τα ιστορικά γεγονότα 21 (Αδάμου- Ράση, Μ., 2008:496). Οι εργασίες που αποσκοπούν σε στόχους του συναισθηματικού και ψυχοκινητικού τομέα αποτελούν το 9,5% του συνόλου των προσφερόμενων εργασιών. Οι δεκαοχτώ (18) ασκήσειςδραστηριότητες που αποσκοπούν στην επίτευξη συναισθηματικών στόχων συμβάλλουν στην υιοθέτηση αξιών, στάσεων και συμπεριφορών που καθορίζουν καταλυτικά έναν ποιοτικό και δημοκρατικό τρόπο ζωής, την καλλιέργεια της κοινωνικής συνείδησης και καταδίκη ρατσισμού και ξενοφοβίας, την ευαισθητοποίησή τους για τους πρόσφυγες, στην καλλιέργεια του ενδιαφέροντος του μαθητή για την Τέχνη ή τη Επιστήμη. Πέντε (5), τέλος, ασκήσεις - δραστηριότητες στο σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου στοχεύουν σε ψυχοκινητικές 19 Bloom, B-Krathwohl, D.(1999), Ταξινομία διδακτικών στόχων ( μτφρ. : Λαμπράκη-Παγανού,Α.), τόμ.α, Θεσ/νίκη. 20 Κωνσταντίνου, Χ. (2004), Η αξιολόγηση της επίδοσης του μαθητή ως παιδαγωγική λογική και σχολική πρακτική, Αθήνα: Gutenberg. 21 Αδάμου- Ράση, Μ. (2008), «Η ελληνική εκπαίδευση των απαρχών του 21 ου αιώνα ως δημόσιο μορφωτικό αγαθό» στο Ανδρέου, Α. Η διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια, Αθήνα:Μεταίχμιο, σσ

12 δεξιότητες και ζητούν από τους μαθητές να σχεδιάσουν ιστορικούς χάρτες, οι οποίοι αποτυπώνουν την επέκταση των ελληνικών συνόρων. - Α3. Με βάση, τέλος, τον τύπο απάντησης που οι ερωτήσεις οδηγούν, διαπιστώνουμε ότι υπερτερούν σημαντικά, σε ποσοστό 81,7 %, οι ερωτήσεις είναι ελεύθερης ανάπτυξης που έχουν στόχο τη δημιουργική συμμετοχή των μαθητών και όχι τη μηχανική αντιμετώπιση της ιστορικής γνώσης. Β. ως προς το βαθμό που η εργασία υλοποιεί τη Διαθεματικότητα Για την αξιολόγηση της επίτευξης της Διαθεματικότητας διερευνήθηκαν στις εργασίες οι διαθεματικές προεκτάσεις σε άλλα μαθήματα, οι ενδεικτικές θεμελιώδεις έννοιες της διαθεματικής προσέγγισης, εξετάστηκε η πολυμορφία τους και δυνατότητά τους να υλοποιούν τις προκρινόμενες από το ισχύον Πρόγραμμα Σπουδών για την Ιστορία του Γυμνασίου διαθεματικές, μαθητοκεντρικές, ενεργητικές, διερευνητικές και βιωματικές μεθόδους διδασκαλίας και το είδος της αξιολόγησης που υπηρετούν. - Β1. Στις ασκήσεις-δραστηριότητες του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου διαπιστώνεται ικανοποιητικός αριθμός (114) διαθεματικών προεκτάσεων σε άλλα γνωστικά αντικείμενα. Η Αισθητική Αγωγή, ως Εικαστικά (24 αναφορές) και ως Μουσική (2 αναφορές), αναδεικνύεται το μάθημα με τη υψηλότερη διαθεματική διασύνδεση στο Β.τ.Μ. της Ιστορίας. Πρόκειται για διασύνδεση απόλυτα σύμφωνη με τον άξονα της διαθεματικής στοχοθεσίας που αφορά στη σχέση της επιστήμης ή της τέχνης με την καθημερινή ζωή (Δ.Ε.Π.Π.Σ, 2002:14). Ο μαθητής καλείται μέσω διαθεματικών δραστηριοτήτων, όπως η εικαστική προσέγγιση ενός πίνακα ή φωτογραφικού υλικού, η παρακολούθηση μιας ταινίας ή το άκουσμα μελοποιημένων ποιημάτων ή ρεμπέτικων τραγουδιών, να προσεγγίσει με τρόπο βιωματικό, εναλλακτικό και άρα ολιστικό, κρίσιμα πολιτικά, κοινωνικά και πνευματικά θέματα, όπως Πόλεμος-Ειρήνη, Δημοκρατία-Ολοκληρωτισμός, Πρόσφυγες, κ.λπ. Υπάρχουν, επίσης, πολλές (43) προεκτάσεις με τα γλωσσικά μαθήματα (Νεοελληνική Γλώσσα, Λογοτεχνία, Ιστορία της Λογοτεχνίας, Τοπική Ιστορία, Ξένες Γλώσσες) τόσο στα πλαίσια του υποστηρικτικού υλικού όσο και διαθεματικών δραστηριοτήτων. Η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή «εμπλέκεται» (με 19 προεκτάσεις), επίσης, στη διαθεματική διασύνδεση της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου, καθώς στις περισσότερες διδακτικές της ενότητες υπάρχει πρόσφορο έδαφος για σχετικές προεκτάσεις (π.χ. πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις από το 18 ο ως το 20 ο αι.). Η διασύνδεση με τα θετικά μαθήματα είναι σημαντική (24 προεκτάσεις σε Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Γεωγραφία, Πληροφορική και Τεχνολογία) και δικαιολογείται από την επιστημονική 16

13 και τεχνολογική επανάσταση που συντελέστηκε κατά τη νεότερη και σύγχρονη εποχή, που διερευνά η Ιστορία της Γ Γυμνασίου. - Β2. Οι αναλύσεις της έρευνας στις εργασίες του σχολικού εγχειριδίου της ιστορίας της Γ Γυμνασίου ανέδειξαν, επίσης, τις διαθεματικές έννοιες, οι οποίες αξιοποιούνται με βάση τον άξονα γνωστικού περιεχομένου στο Δ.Ε.Π.Π.Σ. Ιστορίας της Γ Γυμνασίου. Στη συχνότητά τους προηγούνται οι έννοιες του χώρου (100) και του χρόνου (89), έννοιες που συνυφαίνουν την Ιστορία καθώς και η σύγκρουση (93). Η ιδιαίτερη συχνότητα στη διατύπωση των εργασιών του εγχειριδίου των εννοιών του χώρου, του χρόνου και της σύγκρουσης επιβεβαιώνει την καταλογιζόμενη θετικιστική προσέγγιση της ιστορικής ύλης της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου (Αδάμου-Ράση, Μ. 2008: ), καθώς οι συγκεκριμένες έννοιες σηματοδοτούν την εστίαση στα «σημαντικά γεγονότα», τους πολέμους και τις χωροχρονικές συντεταγμένες τους. Προς επίρρωση της θετικιστικής χροιάς, η έννοια της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου, μολονότι συντελείται θεαματικά κατά την ίδια ιστορική περίοδο, συναντάται στη διατύπωση των εργασιών με μόνο οχτώ (8) αναφορές. Από την άλλη πλευρά, «η θετικιστική γοητεία ξορκίζεται» (Αδάμου-Ράση, Μ. 2008: 495) με στοιχεία της Συνολικής ή Νέας Ιστορίας, καθώς στη διατύπωση των εργασιών δεν διαφαίνεται έμφαση σε εξέχοντα άτομα αλλά κυριαρχεί το σύνολο. Εντοπίζουμε σαράντα εφτά (47) αναφορές στο σύνολο (κοινωνία/ κοινότητα /έθνος/ κράτος/ κοινωνικό σύστημα/ κοινωνική μεταβολή), ενώ στο άτομο μόνο δεκαεφτά (17). Η αιτιότητα, έννοια που υπογραμμίζει τη διερευνητική προσέγγιση της ιστορικής ύλης, απαντάται με πενήντα τρεις (53) αναφορές. Διαθεματικές έννοιες, όπως ο πολιτισμός, η τέχνη και ο διαφωτισμός είναι πολύ συχνές (41), καθώς αποτελούν τους βασικούς θεματικούς άξονες στις σχετικές διδακτικές ενότητες. Συχνές είναι, επίσης, και οι έννοιες της μεταβολής, πολιτικής ή κοινωνικής (39) και του συστήματος, πολιτικού ή κοινωνικού (29). Δεν συναντάται συχνά η διαθεματική έννοια της αλληλεπίδρασης (7). - Β3. Από τις αναλύσεις της έρευνάς μας στις εκατόν ενενήντα (190) δραστηριότητες, τις τριάντα πέντε (35) ασκήσεις και στις δεκαέξι (16) ερωτήσεις των κριτηρίων αξιολόγησης του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου διαπιστώνουμε πως και η Διδακτική Μεθοδολογία υπηρετεί τις αρχές της Διαθεματικότητας. Η υπεροχή των ενενήντα τριών (93) εργασιών που δεν απαιτούν την ειδική προετοιμασία του μαθητή (ΧΕΠ) και των τριάντα πέντε (35) ασκήσεων αναδεικνύει το ρόλο των εργασιών κυρίως ως μεθοδολογικού εργαλείου, που συμβάλλει στην ανακάλυψη, διερεύνηση, κατάκτηση και εμπέδωση της ιστορικής ύλης μέσα στη σχολική τάξη. Ερωτήσεις μελέτης των ποικίλων πηγών, εξοικείωσης των μαθητών με ιστορικούς όρους, διατύπωσης και διερεύνησης ερωτημάτων, αξιολογικών κρίσεων, αναγωγής στη 17

14 σύγχρονη πραγματικότητα και πρόκλησης διαλόγου συμβάλλουν στην ενεργητική και συμμετοχική μαθησιακή διδασκαλία και εμπλέκουν το μαθητή ως ενεργό υποκείμενο. Οι ενενήντα εφτά (97) εργασίες/ δραστηριότητες που απαιτούν ειδική προετοιμασία από το μαθητή (ΜΕΠ) είναι κυρίως εργασίες ιστορικές, τοπικού ή ευρύτερου ενδιαφέροντος, κάποιες αποτελούν θεατρικό παιχνίδι ή εκπόνηση χάρτη ή κατασκευής. Ιδιαίτερη σημασία για την διαθεματική προσέγγιση της ιστορικής γνώσης έχουν οι τριάντα εφτά (37) διαθεματικές εργασίες του εγχειριδίου, οι οποίες αποτελούν το 19,5% του συνόλου των δραστηριοτήτων και παρατίθενται σε τριάντα τρεις (33) από τις εξήντα πέντε (65) διδακτικές ενότητες του Βιβλίου του Μαθητή. Η αριθμητική τους υπεροχή σε σχέση με τις άλλες μορφές δραστηριοτήτων και οι έντονοι τυπογραφικοί χαρακτήρες εμφαίνουν με σαφήνεια τη μέριμνα της συγγραφικής ομάδας να προτάξει τη διαθεματική μεθοδολογία, η οποία υλοποιείται στις εργασίες με τον συνδυασμό διδακτικών μεθόδων της Ιστορίας. Οι συγκεκριμένες εργασίες, λοιπόν, δε ζητούν την προετοιμασία απαντήσεων διαμέσου της αναπαραγωγής των πληροφοριών αλλά στηρίζονται στην ενεργητική μάθηση, κινητοποιούν την ομαδοσυνεργατικότητα των μαθητών, ενισχύουν τη βιωματικότητα και την ενσυναίσθηση στην ιστορική προσέγγιση. Για την εκπόνησή τους οι μαθητές προσφεύγουν σε πολύτροπες πηγές, όπως το Διαδίκτυο, τα Εικαστικά, τον Κινηματογράφο, τη Λογοτεχνία, τα σχολικά εγχειρίδια άλλων μαθημάτων της ίδιας τάξης ή προηγούμενης. - Β4. Η επίτευξη της Διαθεματικότητας στις εργασίες του υπό διερεύνηση σχολικού εγχειριδίου επιβεβαιώνεται και από την περιορισμένη σύνδεση των εργασιών με την αθροιστική ή τελική αξιολόγηση σε ποσοστό 36, 5% επί του συνόλου των εργασιών και την υπεροχή της διαμορφωτικής Αξιολόγησης στο 63% των εργασιών, η οποία συμβάλλει στην ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τον εντοπισμό των μαθησιακών ελλείψεων και τελικά την πρόοδο του μαθητή (Γενικό Μέρος Δ.Ε.Π.Π.Σ, 2003:11-12). Είναι εμφανές πως στις παραπάνω εργασίες επιτυγχάνεται ο διδακτικός στόχος της διαθεματικότητας σε υψηλό βαθμό. Η Αδάμου- Ράση (2008), αναφέρεται εκτενώς στη διαφοροποίηση των περιεχόμενων εργασιών, οι οποίες «υποχρεώνουν, πολλές φορές, σε εναλλακτικές μεθόδους προσέγγισης, κριτικής αφομοίωσης και αξιολόγησης του ιστορικού αφηγήματος» (Αδάμου-Ράση,Μ. 2008:496). Σε έρευνα, του 2009 με ερωτηματολόγια σε 212 φιλολόγους δημοσίων και ιδιωτικών Γυμνασίων σε όλη τη χώρα το 76,9% των ερωτηθέντων αναγνώρισε ότι το βιβλίο προσφέρει ερεθίσματα για την διεπιστημονικότητα και τη διαθεματικότητα και ότι οι εργασίες επιτελούν σημαντικές διδακτικές 18

15 λειτουργίες, όπως εμβάθυνση, αξιολόγηση, εφαρμογή 22 (Παπαδημητρίου, Α. 2010:71-72,76-77). Τα παραπάνω διαφοροποιούνται από την πανελλήνια έρευνα της ΟΛΜΕ (2008), στην οποία μόλις το 26,1% των καθηγητών του Γυμνασίου εκτιμά πως το συγκεκριμένο εγχειρίδιο της Ιστορίας προάγει την κριτική σκέψη και τη δημιουργική προσέγγιση της γνώσης, ενώ το 27,8% θεωρεί πως το περιεχόμενο του εγχειριδίου είναι συμβατό με τις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις (ΚΕ.ΜΕ.ΤΕ.- Ο.Λ.Μ.Ε., 2008). Γ. ως προς το βαθμό επίτευξης των λοιπών διδακτικών στόχων Από τις αναλύσεις της έρευνάς μας, σε πρώτη ανάγνωση, διαπιστώνεται πως οι διακόσιες σαράντα μία (241) εργασίες, που περιέχονται στο Β.τ.Μ. και στο Β.τ.Ε. του σχολικού εγχειριδίου της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Γ Γυμνασίου, επιτυγχάνουν σε υψηλό βαθμό τους καθορισμένους από το Πρόγραμμα Σπουδών διδακτικούς στόχους και προωθούν την πλειοψηφία των διδακτικών στόχων του μαθήματος της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου. Αναλυτικότερα, οι διακόσιες σαράντα μία εργασίες επιτυγχάνουν όλους (δέκα) τους Ειδικούς σκοπούς της Ιστορίας (Β), σύμφωνα με το Α.Π.Σ., όλους (δεκατέσσερις) τους Γενικούς στόχους (Γ), σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ. Ιστορίας Γ Γυμνασίου, τους πενήντα εννέα από τους εξήντα έναν Ειδικούς στόχους (Δ), σύμφωνα με το Α.Π.Σ. Ιστορίας Γ Γυμνασίου και τους εκατόν ογδόντα από τους διακόσιους τριάντα έναν Ειδικούς διδακτικούς στόχους του Β.τ.Ε. της Γ Γυμνασίου (Ε). Επιτυγχάνονται, επίσης, στις πενήντα πέντε (55) προσφερόμενες εργασίες του εκπαιδευτικού υποστηρικτικού υλικού σε ψηφιακή μορφή (CD-ROM) οι τέσσερις Γενικοί Στόχοι της Ιστορίας (Α), οι οχτώ Ειδικοί Στόχοι της Ιστορίας (Β), οι τέσσερις Ειδικοί Στόχοι της Γλώσσας και των Νέων Τεχνολογιών (Γ) και οι τρεις Γενικοί Μαθησιακοί Στόχοι (Δ) με ποσοστό επιτυχίας 100 % επί του συνόλου των διδακτικών στόχων. Συνολικά, στις εργασίες του εγχειριδίου επιτυγχάνονται οι διακόσιοι ογδόντα δύο από τους τριακόσιους τριάντα πέντε καθορισμένους διδακτικούς στόχους σε ποσοστό 84,2%. Επίσης, οι ερευνητικές αναλύσεις σε κάθε εργασία ως προς το «πόσα και ποια είδη/ κατηγορίες διδακτικών στόχων του μαθήματος η συγκεκριμένη εργασία προωθεί και υπηρετεί», ανέδειξαν πως ο βαθμός επίτευξης των διδακτικών στόχων στις διακόσιες σαράντα μία (241) εργασίες του σχολικού εγχειριδίου της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Γ Γυμνασίου κρίνεται σε ποσοστό 82% υψηλός, καθώς επιτυγχάνεται η προώθηση διδακτικών στόχων τριών ή και τεσσάρων κατηγοριών. Αναλυτικότερα, το 52% (ή 126 εργασίες) των εργασιών 22 Παπαδημητρίου, Α. (2010), Απόψεις φιλολόγων εκπαιδευτικών για το εν χρήσει σχολικό βιβλίο Ιστορίας της Γ Γυμνασίου (μεταπτ. εργασία), Θεσσαλονίκη : Ψηφιοθήκη Α.Π.Θ. (Invenio.lib.auth.gr). 19

16 επιτυγχάνει και τα τέσσερα είδη διδακτικών στόχων (Πολύ υψηλή επίτευξη:4), ενώ το 30% (73 εργασίες) επιτυγχάνει τα τρία από τα τέσσερα είδη διδακτικών στόχων (Υψηλή επίτευξη:3). Υπάρχει, όμως και ένα ποσοστό εργασιών 14% (33 εργασίες) στο οποίο επιτυγχάνονται οι μισοί διδακτικοί στόχοι (Μέτρια επίτευξη:2), ενώ στο 4% (9 εργασίες) επιτυγχάνεται μόνο ένα τέταρτο των στόχων (Χαμηλή επίτευξη:1). Το ποσοστό 18 % των εργασιών ( ή 42 εργασίες) που επιτυγχάνουν τους μισούς και λιγότερους από τους διδακτικούς στόχους συνιστά μικρή αδυναμία τόσο για την ποιότητα των ίδιων των εργασιών του εγχειριδίου όσο και για το ίδιο το σχολικό εγχειρίδιο. Με τα θετικά ευρήματα για την υψηλή επίτευξη των διδακτικών στόχων στις εργασίες συμφωνεί τόσο η μελέτη της Αδάμου- Ράση (2008:496) όσο και η έρευνα του Παπαδημητρίου (2010:75-76), ενώ διαφοροποιείται η έρευνα της ΟΛΜΕ (2008), η οποία, όμως, αξιολογεί το σύνολο του εγχειριδίου και όχι μόνο τις σχολικές εργασίες. Από τις αναλύσεις της έρευνάς μας ως προς τη συχνότητα επίτευξης των δέκα Ειδικών Σκοπών ΑΠΣ της Ιστορίας (Β), κοινών για όλες τις τάξεις του Γυμνασίου συχνότερα επιδιωκόμενος σκοπός, σε 65 εργασίες (34,9 %) αναδεικνύεται ο έβδομος (Β7) : να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές ότι η κατανόηση κάθε κοινωνίας προϋποθέτει τη μελέτη όλων των πτυχών της. Η εμφανέστατη πρόταξη του συγκεκριμένου σκοπού είναι απόρροια της «ολικής» ιστοριογραφικής προσέγγισης της Νέας Ιστορίας, σύμφωνα με την οποία στην σύνθετη ιστορική αλήθεια υπεισέρχονται πολλοί παράγοντες, η δε ιστορική κίνηση καθορίζεται από τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε εποχής και χώρας, από πολλά κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά και θρησκευτικά αίτια που παράγουν ποικίλες διαφοροποιήσεις στις πρακτικές των ανθρώπων 23, 24 (Carr, H. E. 1999: 46, Τουλιάτος, Σ.1999:162). Επίσης, υπό την επίδραση της θέσης των ιστορικών της Σχολής των Annales (Νέας Ιστορίας), για τους οποίους η ιστορία είναι «μία διαλεκτική της διάρκειας» 25, 26 (Bloch, M.1994 : 67-74, Braudel, F. 1987: 91) τριάντα μία (31) εργασίες ή 16,7 % επί του συνόλου των εργασιών, επιδιώκουν την επίτευξη του πρώτου Ειδικού Σκοπού (Β1: Να κατανοήσουν οι μαθητές ότι ο κόσμος στον οποίο ζουν είναι αποτέλεσμα μιας εξελικτικής πορείας, με υποκείμενα δράσης τους ανθρώπους). Οι αναλύσεις στη σκοποθεσία των εργασιών δείχνουν πως το σχολικό εγχειρίδιο της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Γ Γυμνασίου αξιοποιεί επαρκώς τον διδακτικό και παιδαγωγικό ρόλο των 23 Carr, H. E.(1999), Τι είναι Ιστορία; (μτφρ. Παππάς, Α.), Αθήνα: Γνώση. 24 Τουλιάτος, Σ. (1999), «Θεωρητικά και μεθοδολογικά προβλήματα προσέγγισης της Ιστορίας», στο περιοδικό της ΠΕΦ 21, σσ Bloch, M.(1994), Απολογία για την Ιστορία,( μτφρ.:γαγανάκης, Κ. ), Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις. 26 Braudel, F.(1987) 2, Μελέτες για την ιστορία, (μτφρ. Βαρών, Ο.- Σταμούλη, Ρ.), Αθήνα: Ε.Μ.Ν.Ε- ΜΝΗΜΩΝ. 20

17 εργασιών για την εξάλειψη των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων και την αποδοχή της ετερότητας. Συγκεκριμένα, είκοσι οχτώ (28) εργασίες επιδιώκουν την επίτευξη του όγδοου Ειδικού Σκοπού (Β8), όπως αυτός διατυπώνεται στο Α.Π.Σ. της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου (:Να διαμορφώσουν, μέσα από τη μελέτη των επιμέρους πολιτισμών και της συνεισφοράς τους στον παγκόσμιο πολιτισμό, πνεύμα μετριοπάθειας, ανοχής και σεβασμού στο διαφορετικό). Ο αριθμός των προσφερόμενων εργασιών, σε ποσοστό 15 % επί του συνόλου των εργασιών, με την προβολή των θετικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ διαφορετικών θρησκειών, χωρών και σχολών σκέψης κατά την ιστορική εξέλιξη, πρωτίστως, της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου, δευτερευόντως, και την ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας διάστασης και πολυμορφίας κρίνεται επαρκής. Πρόκειται για ποσοστό που δικαιολογείται από τη γενική και ειδική στοχοθεσία του γνωστικού αντικειμένου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου, από τον τίτλο του σχολικού εγχειριδίου, την εμφατική χρήση του όρου «κόσμος» στα περιεχόμενα και τη δραστική μείωση του αριθμού των αφιερωμένων στην εθνική ιστορία σελίδων (στο 50% της διδακτικής ύλης ή 85 από τις συνολικά 175 σελίδες). Από την άλλη πλευρά, είκοσι εννέα (29) εργασίες επιδιώκουν τον έκτο Ειδικό Σκοπό (Β6. Να γνωρίσουν την ιστορική πορεία του Ελληνισμού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, με αναφορές στην ευρύτερη παγκόσμια ιστορία), δεκαεννέα (19) εργασίες αποσκοπούν στην επίτευξη του ένατου Ειδικού Σκοπού (Β9. Να οικοδομήσουν, μέσα από τη μελέτη του δικού τους πολιτισμού, την εθνική και πολιτιστική τους ταυτότητα) και επτά (7) εργασίες την επίτευξη του δέκατου Ειδικού Σκοπού (Β10. Να συνειδητοποιήσουν και να εκτιμήσουν τη συμβολή του ελληνικού πολιτισμού στον παγκόσμιο πολιτισμό). Οι συνολικά πενήντα πέντε (55) προαναφερθείσες εργασίες, σε ποσοστό 29,4% επί του συνόλου των εργασιών, έχουν εθνοκεντρικό προσανατολισμό. Τα αποτελέσματα των ερευνητικών αναλύσεων στις εργασίες του σχολικού εγχειριδίου για την επίτευξη των συγκεκριμένων ειδικών σκοπών, όπως διατυπώνονται στο Α.Π.Σ. της Ιστορίας, έδειξαν πως επιτυγχάνονται και συγκεκριμένες διαθεματικές ή οριζόντιες δεξιότητες. Έτσι, είκοσι τρεις (23 ή 12,4%) εργασίες αποσκοπούν να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές την αναγκαιότητα επιλογής και κριτικής αξιολόγησης των ιστορικών πηγών (πέμπτος ειδικός σκοπός, Β5) καλλιεργώντας τη διαθεματική δεξιότητα/ ικανότητα της κριτικής επεξεργασίας πληροφοριών, αξιών και παραδοχών (Δ.Ε.Π.Π.Σ, Γενικό Μέρος, 2003: 7) και τον κριτικό εγγραμματισμό 27 των μαθητών 27 Χοντολίδου, Ε. (2005), «Η ανταπόκριση του σχολικού βιβλίου στις νέες κοινωνικές και κοινωνικές ανάγκες» στα Πρακτικά του Πανελλήνιου Συνεδρίου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε συνεργασία 21

18 (Χοντολίδου, Ε. 2005:123). Επίσης, είκοσι μία (21 ή 11,3 %) εργασίες επιδιώκουν την επίτευξη του δεύτερου Ειδικού Σκοπού (Β2): Να καταστούν ικανοί οι μαθητές, μέσα από τη γνώση του παρελθόντος, να κατανοήσουν το παρόν, να στοχαστούν για τα προβλήματα του και να προγραμματίσουν υπεύθυνα το μέλλον τους και προωθούν την ικανότητα της επίλυσης προβλημάτων μέσα από την καλλιέργεια των απαραίτητων δεξιοτήτων και στρατηγικών σχεδιασμού, ελέγχου, ανατροφοδότησης και διορθωτικής παρέμβασης, την ικανότητα ορθολογικών επιλογών, σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο και την αξιοποίηση γνώσεων και την υιοθέτηση αξιών κατάλληλων για τη διαμόρφωση προσωπικής άποψης στη λήψη αποφάσεων (Δ.Ε.Π.Π.Σ, Γενικό Μέρος, 2003: 7). Τέλος, τέσσερις (4) εργασίες αποσκοπούν στην επίτευξη τόσο του τρίτου Ειδικού Σκοπού (Β3: να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές την προσωπική τους ευθύνη για την πορεία της κοινωνίας στην οποία ζουν) όσο και του τέταρτου Ειδικού Στόχου (Β4. Να οικειώνονται βαθμιαία το ειδικό λεξιλόγιο της ιστορικής επιστήμης), που αποβλέπει στον επιστημονικό γραμματισμό των μαθητών (Κουλουμπαρίτση, Α. 2005:38). Η μικρή συμμετοχή των εργασιών στην επίτευξη των δύο στόχων δικαιολογείται από την ηλικία των μαθητών, στους οποίους απευθύνονται και από την ωριμότητα σκέψης που προαπαιτούν. Συμπεράσματα Αν «η ανάγνωση 28 και η εργασία στα σχολικά βιβλία και με τα σχολικά βιβλία είναι διανοητική επικοινωνία» (Vanacek, Ε : ), οι περιεχόμενες εργασίες στο σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου συνιστούν κριτήριο θετικής αξιολόγησης του επιστημονικού, διδακτικού και παιδαγωγικού ρόλου του εγχειριδίου. Συγκεκριμένα, οι σχολικές εργασίες συμβάλλουν στη θετική αξιολόγηση του εγχειριδίου εκπληρώνοντας τα συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης 29 ως εξής: με το Α.Π. Θ. με Θέμα: Διδακτικό βιβλίο και εκπαιδευτικό υλικό στο σχολείο :Προβληματισμοί, δυνατότητες, προοπτικές, Θεσ/νίκη: ΖΗΤΗΣ, σσ Vanacek, E.(1995), «Zur Frage der Verständlichkeit und Lernbarkeit von Schulbüchern», in Olechowski,R.(hrsg), Schulbuchforchung, Frankfurt am Main : Peter Lang, σσ Mπονίδης, Κ.(2005), «Διαδικασία και κριτήρια αξιολόγησης των σχολικών εγχειριδίων» στα Πρακτικά του Πανελλήνιου Συνεδρίου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε συνεργασία με το Α.Π.Θ. με Θέμα: Διδακτικό βιβλίο και εκπαιδευτικό υλικό στο σχολείο: ροβληματισμοί, δυνατότητες, προοπτικές, Θεσ/νίκη: ΖΗΤΗΣ, σσ Ξωχέλλης, Π.(2005), «Κριτήρια εγκυρότητας, αξιοπιστίας και παιδαγωγικής καταλληλότητας των σχολικών βιβλίων» στα Πρακτικά του Πανελλήνιου Συνεδρίου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου σε συνεργασία με το Α.Π.Θ με Θέμα: Διδακτικό βιβλίο και εκπαιδευτικό υλικό στο σχολείο :Προβληματισμοί, δυνατότητες, προοπτικές, Θεσ/νίκη: ΖΗΤΗΣ, σσ Κωνσταντίνου, Χ (2002), Αξιολόγηση των σχολικών εγχειριδίων της Υποχρεωτικής εκπαίδευσης, Αθήνα: ΥΠ.Ε.Π.Θ.- Π. Ι. Τριλιανός, Α. - Τμήμα Αξιολόγησης (1999), Πλαίσιο Αξιολόγησης Διδακτικών Εγχειριδίων, Αθήνα: Π.Ι., σ

19 Οι εργασίες διακρίνονται από την προώθηση της διαθεματικότητας και της διεπιστημονικότητας (επιστημονική εγκυρότητα του περιεχομένου του εγχειριδίου). Με τις εργασίες επιτυγχάνεται η καλλιέργεια ερευνητικού πνεύματος στο μαθητή (διερευνητική μάθηση), η ενεργοποίηση των κινήτρων μάθησης, ενθαρρύνεται η συμμετοχική και ανακαλυπτική μάθηση, η μεθοδική και επαγωγική συγκρότηση και η επιτέλεση βασικών διδακτικών λειτουργιών, όπως η επεξεργασία, η εμβάθυνση, η επανάληψη, η άσκηση, ο έλεγχος, η αξιολόγηση και πραγματοποιείται η αναπλαισίωση της επιστημονικής γνώσης και ο μετασχηματισμός της σε σχολική, ώστε να είναι προσβάσιμη στους μαθητές (διδακτική και μεθοδολογική εγκυρότητα του εγχειριδίου ). Οι εργασίες διαρθρώνουν το κείμενο της ιστορικής αφήγησης με το υποστηρικτικό υλικό του περικειμένου και εξασφαλίζεται η συνέχεια και η συνοχή και ενθαρρύνεται η αυτενέργεια του εκπαιδευτικού και του μαθητή (διάρθρωση, μορφή/ εξωτερική εμφάνιση εγχειριδίου). Με τις εργασίες του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ τάξης προωθούνται στη διδασκαλία κατά τη χρήση του σχολικού εγχειριδίου η συναισθηματική και ηθική ολοκλήρωση του μαθητή, η καλλιέργεια δεξιοτήτων και συναισθημάτων με θετική και αισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή, η ενίσχυση της αυτενέργειας και της αποφασιστικότητας του μαθητή, ο κριτικός εγγραμματισμός (Χοντολίδου, Ε. 2005:123), που είναι η ικανότητα του μαθητή όχι μόνο να διαβάζει και να κατανοεί ένα κείμενο, αλλά μπορεί να ελέγχει τη ζωή, να κρίνει, να αξιολογεί και να αντιμετωπίζει τα προβλήματά του ορθολογικά (ψυχοπαιδαγωγική καταλληλότητα του εγχειριδίου). Οι εργασίες του εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ τάξης σφυρηλατούν την κοινωνική συνείδηση, καταγράφουν τις κοινωνικές αντιθέσεις και τις διαφορετικές προσεγγίσεις, μεταβιβάζουν αξίες και πρότυπα συμπεριφοράς, διαμορφώνουν κοινωνικές στάσεις, είναι «ανοιχτές» στο κοινωνικό περιβάλλον, στην ποικιλία των πολιτιστικών εκφράσεών της και στον παγκόσμιο πολιτισμό, αναπτύσσουν τη συνείδηση της παγκοσμιότητας αλλά και της εθνικής ιδιαιτερότητας και προωθούν τη συμμετοχή, τη συνεργασία και τον διάλογο (κοινωνικοποιητική λειτουργία του περιεχομένου του εγχειριδίου). Στις εργασίες του σχολικού εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ τάξης ο υψηλός βαθμός επίτευξης της Διαθεματικότητας και των λοιπών διδακτικών στόχων στις εργασίες αποτελεί, αυταπόδεικτα, κριτήριο ποιότητας του εγχειριδίου (συμφωνία του σχολικού εγχειριδίου με το Αναλυτικό Πρόγραμμα του μαθήματος). Όλες οι παραπάνω διαπιστώσεις, που εκπορεύτηκαν από τις αναλύσεις της έρευνας και αναφέρονται στις εργασίες του σχολικού 23

20 εγχειριδίου της Ιστορίας της Γ Γυμνασίου, αποτελούν «κενόν γράμμα», αν εξεταστούν ανεξάρτητα από τον διδάσκοντα, ο οποίος με τη διδασκαλία του αξιοποιεί τα διδακτικά μέσα προς επίτευξη των εκπαιδευτικών σκοπών. Στη σύγχρονη ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα ο εγκιβωτισμός του μαθήματος της Ιστορίας στο σύνολο των φιλολογικών μαθημάτων νομιμοποίησε τη διδασκαλία της, σε πρώτη ανάθεση, από τον φιλόλογο, ανεξαρτήτως ειδίκευσης. Προκειμένου δε να περιοριστούν οι δαπάνες από πρόσθετους διορισμούς ιστορικών και να «διευκολυνθεί» η ενδοσχολική κατανομή των διδακτικών αντικειμένων, η Ιστορία ανατέθηκε και σε εκπαιδευτικούς άλλων ειδικοτήτων (ως δεύτερη ανάθεση) προς συμπλήρωση του διδακτικού ωραρίου τους. Επειδή, λοιπόν, όσο άρτια, επιστημονικά, παιδαγωγικά και διδακτικά, κι αν είναι τα σχολικά εγχειρίδια και όσο μαθητοκεντρικά αν έχουν συγγραφεί οι σχολικές εργασίες, η καθηγήτρια /ο καθηγητής είναι αυτός που θα διαμεσολαβήσει, θα εξηγήσει, θα διδάξει και θα εμπνεύσει, προτείνουμε τα εξής: Με δεδομένο ότι το διακύβευμα της διδασκαλίας της Ιστορίας από εκπαιδευτικό άλλης ειδικότητας απειλεί όχι μόνο την ιστοριογνωσία του μαθητή αλλά και τη διαμόρφωση του πολίτη, προτείνεται η διδασκαλία της Ιστορίας να ανατίθεται στον ειδικό επιστήμονα, τον ιστορικό. Η επιστημονική και διδακτική ειδίκευση του διδάσκοντα αποδεικνύεται καθοριστική και στη μεγιστοποίηση της αξιοποίησης των εργασιών του σχολικού εγχειριδίου και του εκπαιδευτικού αποτελέσματος της διδασκαλίας της Ιστορίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η παιδαγωγική κατάρτιση των καθηγητών των ιστορικών τμημάτων κατά τις προπτυχιακές σπουδές θα διαμόρφωνε όχι μόνο τον επιστήμονα ιστορικό, αλλά και τον δάσκαλο ιστορικό, συνδυασμός - εχέγγυο τόσο για την παιδαγωγική καθοδήγηση όσο και τον ιστορικό γραμματισμό των μαθητών. Η Διδακτική της χρήσης των σχολικών εγχειριδίων 30, ως αντικείμενο τόσο της εγκύκλιας εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών όσο και της επιμόρφωσής τους, θα επιτελούσε σημαντικό ρόλο για την παραγωγικότερη αξιοποίηση των σχολικών εγχειριδίων από τους εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για είδος Διδακτικής (ο όρος χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά το 2002), που έχει ως αντικείμενο τον τρόπο που ο εκπαιδευτικός «χειρίζεται» τα γνωστικά, διδακτικά και παιδαγωγικά χαρακτηριστικά και τις λειτουργίες του εγχειριδίου προκειμένου να διευκολύνει τις διαδικασίες της μάθησης. Η επιμόρφωση των υπηρετούντων εκπαιδευτικών, επίσης, θα πρόσφερε σημαντικές δυνατότητες αλληλεπίδρασης, 30 Σοφού, Ε. Κατσαντώνη, Σ. Ταβουλάρη, Ζ.(2011), «Η Διδακτική της χρήσης των σχολικών βιβλίων» στην Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων, τεύχος 17, Αθήνα: Παιδ. Ινστιτούτο, σσ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Λεοντσίνης, Γ.(1996), Διδακτική της Ιστορίας, Αθήνα : Αθανασόπουλος-Παπαδάμης. 3

Λεοντσίνης, Γ.(1996), Διδακτική της Ιστορίας, Αθήνα : Αθανασόπουλος-Παπαδάμης. 3 Το σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας της Β Γυμνασίου ως παιδαγωγικό μέσο: αξιολόγηση των εργασιών ως προς το βαθμό επίτευξης των διδακτικών στόχων Της Βαΐας E. Αγγέλη Η Ιστορία, ως γνωστικό αντικείμενο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Οδηγίες διδασκαλίας του μαθήματος βασικών ικανοτήτων «Πολιτειακή Παιδεία» της Α τάξης ημερησίων ΕΠΑ.Λ.

ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: ΘΕΜΑ: Οδηγίες διδασκαλίας του μαθήματος βασικών ικανοτήτων «Πολιτειακή Παιδεία» της Α τάξης ημερησίων ΕΠΑ.Λ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθμός Προτεραιότητας: Μαρούσι, 18-04-2013 Αριθ. Πρωτ. 53600/Γ2 ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παναγάκος Ιωάννης Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Βασικοί Στόχοι ενός Προγράμματος Σπουδών Ένα πρόγραμμα σπουδών επιδιώκει να επιτύχει δύο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio)

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Δρ Γιώργος Γιαλλουρίδης, ΕΔΕ Εκπαιδευτική Ημερίδα ΥΠΠ - ΠΚ Σκοπός Προσδοκώμενο αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΗΜΕΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ» 4 & 5 Σεπτεμβρίου 2013. Διδασκαλία Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματισμός: Σύγχρονα διδακτικά πλαίσια

«ΔΙΗΜΕΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ» 4 & 5 Σεπτεμβρίου 2013. Διδασκαλία Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματισμός: Σύγχρονα διδακτικά πλαίσια Σχολική Χρονιά 2013-2014 «ΔΙΗΜΕΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ» 4 & 5 Σεπτεμβρίου 2013 Διδασκαλία Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματισμός: Σύγχρονα διδακτικά πλαίσια Παρουσίαση-Οργάνωση: Oμάδα Eργασίας για τη Διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

της Α τάξης Ημερήσιων και Εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

της Α τάξης Ημερήσιων και Εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠΣ) Curriculum Γεωλογίας - Γεωγραφίας Κική Μακρή, Γεωλόγος M.Sc Υπ. Διδάκτορας Διδασκαλίας της Γεωλογίας kmakri@geo.auth.gr Η δομή του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε.

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. Συνοδευτικό Θέματος 2: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Βασικές θέσεις για αναλυτικά προγράμματα και σχολικά βιβλία με βάση τα πορίσματα και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Δ. Καρατζάς, Θεόδωρος Μπαρής

Ανδρέας Δ. Καρατζάς, Θεόδωρος Μπαρής Καινοτόμες παρεμβάσεις για την αποτελεσματική συνεργασία των αναπληρωτών εκπαιδευτικών ΠΕ 70 με το υπόλοιπο εκπαιδευτικό προσωπικό και τα Στελέχη της Εκπαίδευσης Ανδρέας Δ. Καρατζάς, Θεόδωρος Μπαρής Ολοήμερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1998 Συντάκτες του φυλλαδίου Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου Άρθρο 2 Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου 1. Η Α Τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρμόζεται πρόγραμμα μαθημάτων τριάντα πέντε

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση. Φ. Κ. Βώροs, «Αξιολόγηση του Μαθητή, και Παιδαγωγική Ευαισθησία (ή Αναλγησία)» 2. (www.voros.gr/paid/axiol.doc)

Αξιολόγηση. Φ. Κ. Βώροs, «Αξιολόγηση του Μαθητή, και Παιδαγωγική Ευαισθησία (ή Αναλγησία)» 2. (www.voros.gr/paid/axiol.doc) 1 Αξιολόγηση Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών/τριών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει κατακτήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

file://d:\odysseas_thledisk_all_new\master 2004-2006\2004\7. Solomos Ethnikos Ymn... Page 1 of 5 Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Ο ΥΠΟΒΑΘΡΟ

file://d:\odysseas_thledisk_all_new\master 2004-2006\2004\7. Solomos Ethnikos Ymn... Page 1 of 5 Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Ο ΥΠΟΒΑΘΡΟ Page 1 of 5 Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Ο ΥΠΟΒΑΘΡΟ Ο σχεδιασµός του συγκεκριµένου ϖρογράµµατος, ϖροκειµένου να έχει θετικά και µακροϖρόθεσµα αϖοτελέσµατα, στηρίζεται στη γνώση για τον τρόϖο µάθησης των ϖαιδιών και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 12: ΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΩΣ ΜΟΝΤΕΛΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ. Γαλάνη Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ. Συντονιστές: Σοφία Καλογρίδη & Ιγνάτιος Καράμηνας

ΘΕΜΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ. Συντονιστές: Σοφία Καλογρίδη & Ιγνάτιος Καράμηνας ΘΕΜΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ «ΚΑΛΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» Συντονιστές: Σοφία Καλογρίδη & Ιγνάτιος Καράμηνας Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας απόψεις, προτάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Η διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Μαθηματικών ως μεταπτυχιακό μάθημα. Γιάννης Θωμαΐδης Δρ. Μαθηματικών Σχολικός Σύμβουλος

Η διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Μαθηματικών ως μεταπτυχιακό μάθημα. Γιάννης Θωμαΐδης Δρ. Μαθηματικών Σχολικός Σύμβουλος Η διδακτική αξιοποίηση της Ιστορίας των Μαθηματικών ως μεταπτυχιακό μάθημα Γιάννης Θωμαΐδης Δρ. Μαθηματικών Σχολικός Σύμβουλος Διαπανεπιστημιακό Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΦΕΚ 2499 Β / 19-11-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδόσεις 4. Δεν υφίστανται απαιτήσεις. Ελληνική/Αγγλική

Παραδόσεις 4. Δεν υφίστανται απαιτήσεις. Ελληνική/Αγγλική ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ DF8201 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Έκτο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Διοίκηση Ποιότητας στον Τουρισμό ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία

Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Το παραδοσιακό μοντέλο -ιδεολογία Φρονηματισμός Εθνοκεντρισμός Έμφαση στα πολιτικο-στρατιωτικά γεγονότα Μεγάλες εθνικές αφηγήσεις με βάση την αρχή του αξιοσημείωτου Μονοδιάστατη ανάγνωση του παρελθόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας. Α/Α ΣΤΟΧΟΙ (επιθυμητές γνώσεις-δεξιότητες-ικανότ ητες) ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ (Τίτλοι) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ενδεικτικά σε ώρες) Το Πρόγραμμα πιστοποιήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Η Πληροφορική στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ (ΓΕ.Λ.)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ (ΓΕ.Λ.) ΝΟΜΟΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 4186 Αναδιάρθρωση της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και λοιπές διατάξεις. Εκδίδομε τον ακόλουθο νόμο που ψήφισε η Βουλή: Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ (ΓΕ.Λ.)

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02

Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02 Άξονες περιγραφής σεναρίου για το ανοικτό θέμα του κλάδου ΠΕ02 Ι. Εισαγωγή Το σενάριο είναι κατά βάση ένα σχέδιο μαθήματος, αυτό που πάντα έχει στο μυαλό του ο εκπαιδευτικός πριν μπει στην τάξη να διδάξει.

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Δρ Έλενα Χριστοφίδου Συντονίστρια Προγραμμάτων Επιμόρφωσης Στελεχών της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Απρίλιος 2014

Διαβάστε περισσότερα

: Βαθ. Προτεραιότητας: ΠΡΟΣ : Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθμός Προτεραιότητας:

: Βαθ. Προτεραιότητας: ΠΡΟΣ : Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθμός Προτεραιότητας: : Βαθ. Προτεραιότητας: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

2. Σκοποί της μάθησης και διδακτικοί στόχοι

2. Σκοποί της μάθησης και διδακτικοί στόχοι ¾ Αναλυτικά Προγράμματα ή Προγράμματα Σπουδών ¾ Σκοποί της μάθησης και διδακτικοί στόχοι ¾ Τι είναι σχέδιο μαθήματος, Τι περιλαμβάνει ένα σχέδιο μαθήματος ¾ Μορφές σχεδίων μαθήματος ¾ Διδακτικές τεχνικές,

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

πρόταση Αναδόµησης µε άξονα την Ερευνητική ιαθεµατική Εργασία στην Κοινωνία της Γνώσης»

πρόταση Αναδόµησης µε άξονα την Ερευνητική ιαθεµατική Εργασία στην Κοινωνία της Γνώσης» «Η εισαγωγή της µεθόδου Project στη Μέση Γενική Εκπαίδευση: Μια πρόταση Αναδόµησης µε άξονα την Ερευνητική ιαθεµατική Εργασία στην Κοινωνία της Γνώσης» Επιλεκτικά προτεινόµενες εφαρµογές Λιάνα Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική Ανάπτυξη Εκπαιδευτικών σε θέματα Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας Ερευνητικές-Πιλοτικές Εφαρμογές ΗΜΕΡΙΔΑ - 6 Φεβρουαρίου 2010 Καλές πρακτικές ενσωμάτωσης των Τεχνολογιών Πληροφορίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ

Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ Σ Ε Ν Α Ρ Ι Ο Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ «Η επέκταση των συνόρων του Ελληνικού κράτους την περίοδο 1912-1923» ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Ι ΑΧΘΕΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα