Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ"

Transcript

1 Κατερίνα Κουτουμάνου Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μία από τις σημαντικότερες ικανότητες του ανθρώπου είναι η επικοινωνιακή. Χάρη σε αυτήν ο άνθρωπος κατορθώνει να επιβιώσει, να συνεννοηθεί με τους γύρω του, να επιτύχει τους σκοπούς του, να ζήσει αξιοπρεπώς. Η δεξιότητα αυτή είναι σημαντική σε κάθε άνθρωπο, όλων των ηλικιών. Μάλιστα ενώ η κατάκτηση της γλώσσας συντελείται πριν από το τέλος της προσχολικής ηλικίας, οι επικοινωνιακές ικανότητες συνεχίζουν να αποκτώνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής 1. Κρίνεται μάλιστα ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο άνθρωπος δεν μπορεί να αξιοποιήσει κατά το μέγιστο δυνατό τη γλώσσα, λόγω διαφόρων καταστάσεων, παθογενών ή όχι. Μία από τις περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντική η επικοινωνία είναι αυτή των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Τα παιδιά αυτά δεν έχουν ακόμη διδαχθεί τη γλώσσα στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος. Είναι λοιπόν ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς το επικοινωνιακό επίπεδο των παιδιών που κατακτούν τη μητρική τους γλώσσα, αλλά και των παιδιών που μαθαίνουν μια δεύτερη γλώσσα, και μάλιστα την ελληνική ως δεύτερη. Στο εγχειρίδιο αυτό θα μιλήσουμε για τις επικοινωνιακές δεξιότητες των παιδιών αναφορικά με την πρώτη γλώσσα αλλά και αναφορικά με τη δεύτερη/ ξένη γλώσσα. 2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ 1 Κατή, Δ., (2000). Γλώσσα και Επικοινωνία στο Παιδί. Αθήνα: Οδυσσέας:

2 Η ικανότητα για επικοινωνία συνίσταται στην ύπαρξη πραγματολογικών δεξιοτήτων, δηλαδή των δεξιοτήτων που επιτρέπουν στον άνθρωπο να αντεπεξέρχεται στις κοινωνικές συνθήκες. Οι πραγματολογικές δεξιότητες συνίστανται στα εξής 2 : Το να γνωρίζει κάποιος ότι πρέπει να απαντήσει σε κάποια ερώτηση. Το να είναι ικανός να συμμετέχει σε μια συζήτηση με εναλλαγές ρόλων. Το να έχει την ικανότητα να παρατηρεί και να ανταποκρίνεται σε μηγλωσσικά μηνύματα. Το να ξέρει να εισάγει ένα θέμα συζήτησης έτσι, ώστε να γίνει κατανοητό από τον ακροατή. Το να ξέρει να χρησιμοποιήσει τις κατάλληλες λέξεις ή εκφωνήματα για να εισαγάγει το θέμα μιας συζήτησης, ή για να απαντήσει σε κάτι που έχει αναφερθεί. Το να έχει την ικανότητα να διατηρήσει ένα θέμα συζήτησης. Το να έχει οπτική επαφή κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Το να έχει επίγνωση του ότι η γλώσσα χρησιμοποιείται ανάλογα με το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται κάποιος. Αυτό που εξετάζουμε είναι πώς χειρίζονται τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αυτές τις δεξιότητες, όταν πρόκειται για τη δεύτερη/ ξένη γλώσσα. Αρχικά θα αναφερθούμε σε μελέτες σχετικές με τη χρήση της πρώτης γλώσσας. Στη συνέχεια, θα παρουσιάσουμε θεωρήσεις που αφορούν στη χρήση της δεύτερης/ ξένης γλώσσας. 3. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η πρώτη ενασχόληση των επιστημόνων με τις γλωσσικές και επικοινωνιακές ικανότητες των παιδιών χωρίστηκε σε τρεις περιόδους. Στην πρώτη περίοδο (δεκαετία του 60) δόθηκε έμφαση στη σύνταξη. Ο Chomsky, που ανήκει σε αυτήν την περίοδο, εισήγαγε τη διάκριση ανάμεσα στην ψυχολογική γνώση της γλώσσας και στη χρήση της σε πραγματικές συνθήκες ομιλίας. Έκανε λόγο για γλωσσική ικανότητα (competence) και γλωσσική επιτέλεση/ πλήρωση (performance) αντίστοιχα 3. Χάρη στις επισημάνσεις του Chomsky έγιναν ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις σε σχέση με τον παιδικό λόγο. 2 Bowen, C. (2003). Speech and Language Development in Infants and Young Children, according to Parent-Child Services, Inc. (κείμενο στο διαδίκτυο) 3 Κατή, Δ. (2000): 25 83

3 Έγινε γνωστό ότι τα παιδιά παράγουν λέξεις και προτάσεις με βάση τις γνώσεις τους για τις μονάδες και τους κανόνες της γλώσσας. Στην προσπάθειά τους μάλιστα να σχηματίσουν δικές τους προτάσεις, αναζητούν την υποκείμενη δομή του γλωσσικού συστήματος και εφαρμόζουν τις αρχές που έχουν ανακαλύψει 4. Στη δεύτερη περίοδο (δεκαετία 70) δόθηκε έμφαση στη σημασιολογία. Στην τρίτη περίοδο (μέσα της δεκαετίας του 70) δόθηκε έμφαση στην επικοινωνία. Μάλιστα στη φάση αυτή καθιέρωσε ο Hymes τον όρο επικοινωνιακή ικανότητα αντί του όρου γλωσσική ικανότητα για τη συνολική ικανότητα χρήσης της γλώσσας 5. Θα ήταν καλό να μελετήσουμε ορισμένες προσεγγίσεις σχετικά με τη μελέτη του λόγου. Σύμφωνα με τη σχολή των Μπιχεβιοριστών/ Συμπεριφοριστών, ο πιο παραγωγικός τρόπος για να μελετήσει κανείς τους ανθρώπους είναι να επικεντρώσει το ενδιαφέρον του στη συμπεριφορά τους που μπορεί να παρατηρηθεί και όχι στη σκέψη, στα συναισθήματα, στις αξίες τους 6. Ο Skinner αναγνώρισε πέντε τρόπους έκφρασης που σχετίζονται με περιβαλλοντικά γεγονότα και που συνιστούν βασικές λειτουργικές κατηγορίες. Οι τρόποι είναι οι εξής: Αιτήσεις (mands): είναι εκφράσεις αιτήματος, διαταγής, παράκλησης, ερώτησης, συμβουλής, προειδοποίησης, άδειας και προσφοράς. Οι αιτήσεις είναι εκφωνήματα που ενισχύονται από την επίδρασή τους στο περιβάλλον (π.χ.: Δώσε μου το μολύβι σε παρακαλώ γιατί θέλω να γράψω ένα σημείωμα ). Αντηχητικές απαντήσεις (echoic responses): πρόκειται για την επανάληψη ερεθισμάτων που έχει ήδη δεχτεί ο χρήστης της γλώσσας (π.χ. μεταφορά μηνυμάτων). Ενδορηματικές απαντήσεις (intraverbal responses): οι εκφράσεις αυτές δεν συνιστούν κατά λέξη απάντηση σε ερώτημα που έχει τεθεί. Είναι αναμενόμενες απαντήσεις σε διάφορα εκφωνήματα (π.χ.: η απάντηση Πέντε στο ερώτημα Πόσο κάνει δύο και τρία; είναι ενδορηματική). Επαφικές απαντήσεις (tacts): έχουν σχέση με την επαφή του ομιλητή με το περιβάλλον. Είναι απαντήσεις σε οτιδήποτε προκαλείται από το περιβάλλον. 4 Κατή, Δ. (2000): 39 5 Κατή, Δ. (2000): 51 6 Harris, J. (1990). Early Language Development. Implications for clinical and educational practice. London: Routledge:

4 Ενισχύουν καταστάσεις που μπορεί να ακολουθήσουν. Παρουσιάζουν ποικιλία 7. Απαντήσεις ως αντίδραση σε άλλες απαντήσεις (autoclitics): χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν ή για να επεκτείνουν τα νοήματα που συνδέονται με άλλες προτάσεις. Σχολιάζουν, περιγράφουν άλλες απαντήσεις (π.χ.: Συμφωνώ, Κατάλαβα ). O Chomsky επέκρινε τη θεώρηση του Skinner, λόγω του ότι δεν έδινε ο τελευταίος σημασία στη γλώσσα ως σύστημα με κανόνες. Πάντως ο ίδιος δεν έδινε ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα το σχετικό με την κατάκτηση της γλώσσας 8. Σημαντική ώθηση στο θέμα της επικοινωνίας των παιδιών έδωσε ο Austin, ο οποίος μίλησε πρώτος για λεκτικές πράξεις (speech acts). Διέκρινε τρεις κατηγορίες λεκτικών πράξεων: πράξη εκφώνησης (utterance act): αφορά στη φυσική παραγωγή ήχων και δεν έχει επικοινωνιακή πρόθεση 9. προσλεκτική πράξη (illocutionary act): αφορά στα αποτελέσματα που προσδοκά να έχει ο ομιλητής μέσω της παραγωγής λόγου. Ο τρόπος με τον οποίο συνδέει το αντικείμενο αναφοράς με το κατηγόρημα εξαρτάται από την προσλεκτική δύναμη του εκφωνήματος. διαλεκτική πράξη (perlocutionary act): έχει σχέση με τα αποτελέσματα στα συναισθήματα του ακροατηρίου. Αφορά στα αποτελέσματα που έχει ο ομιλητής κατά την παραγωγή του λόγου 10. Ο Searle κάνει διάκριση ανάμεσα σε δύο είδη λεκτικών πράξεων: στις ευθείες (direct speech acts) και στις πλάγιες (indirect speech acts) λεκτικές πράξεις. Οι πρώτες αφορούν στην απευθείας έκφραση κάποιου νοήματος μέσω του εκφωνήματος, ενώ με τις δεύτερες έχουμε έμμεση έκφραση κάποιου νοήματος Αυτή είναι η διαφορά τους από τις αιτήσεις: μετά από μία αίτηση, η ανταπόκριση είναι προβλέψιμη και δεν παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. 8 Harris, J. (1990): Ο Searle αντί για την πράξη εκφώνησης αναφέρεται στην προτασιακή πράξη (propositional act) που διακρίνεται σε πράξη αναφοράς και πράξη κατηγόρησης και αναφέρεται στο περιεχόμενο. 10 Harris, J. (1990): Harris, J. (1990):

5 4. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΛΕΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΜΟΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ 12 Η κατάκτηση του γλωσσικού συστήματος είναι μια διαδραστική διαδικασία στην οποία συμμετέχουν τα παιδιά, ο ενήλικας και το περιβάλλον 13. Η επικοινωνία των παιδιών με τους γονείς αρχίζει πολύ πριν τα παιδιά μάθουν να εκφράζονται μέσω της γλώσσας. Αρχικά επικοινωνούν με κινήσεις. Οι γονείς προσπαθούν να προσελκύσουν την προσοχή των παιδιών και να την εστιάσουν σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή γεγονός. Τα παιδιά χρησιμοποιούν τις κινήσεις όχι μόνο για να δείχνουν, αλλά και για να ζητήσουν κάτι. Περιμένουν να αντιδράσει ο συνομιλητής. Δείχνουν κάτι προκειμένου να βεβαιώσουν την παρουσία του και να προσελκύσουν το ενδιαφέρον του συνομιλητή και αγγίζουν κάτι προκειμένου να το ζητήσουν 14. Προτού μιλήσουμε για τις λεκτικές πράξεις των παιδιών, ας μιλήσουμε γενικά για την ικανότητά τους να ανταποκριθούν στις πραγματολογικές συνθήκες. Η Caroline Bowen 15 αναφέρει πρώτα την ικανότητα της ακρόασης κατανόησης ως καθοριστική για την απόκτηση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Παρατηρεί τα εξής: Η εκμάθηση της γλώσσας αρχίζει με τη γέννηση των παιδιών. Τα νεογέννητα γνωρίζουν τους ήχους του περιβάλλοντος. Ακούνε τους κοντινούς, οικείους ήχους, ανταποκρίνονται σε αυτούς και αντιδρούν αρνητικά μόνο αν ακούσουν ήχο ξένο προς αυτά τα ίδια. Μεταξύ των 0-3 μηνών τα παιδιά στρέφονται προς τον συνομιλητή και αντιδρούν με χαμόγελο. Αναγνωρίζουν τις οικείες φωνές. Μπορεί να ακούνε με προσοχή ήχους που δεν είναι οικείοι. Μεταξύ των 4-6 μηνών, τα παιδιά απαντούν στη λέξη όχι. Ανταποκρίνονται στις αλλαγές του τόνου της φωνής και σε ήχους εκτός από τη φωνή (μουσική, κελαηδίσματα πουλιών). 12 Χρησιμοποιώ τον όρο Μονόγλωσσος για να αναφερθούμε στα παιδιά που χρησιμοποιούν την πρώτη γλώσσα μόνο για να επικοινωνήσουν. 13 Gleason J. B. (1977). Talking to children: some notes on feedback. In Talking to children- Language Input and Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press: Clark, H. H. & Clark, E. V (1977). Psychology and Language. New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc.: Bowen, C. (2003). Language- Ages and stages- Developmental Milestones for Receptive and Expressive Language Acquisition. (κείμενο στο διαδίκτυο) 86

6 Μεταξύ των 7-12 μηνών τα παιδιά ακούνε ξεκάθαρα τους άλλους όταν μιλάνε, τους κοιτάνε κατά πρόσωπο, και παίζουν διάφορα παιχνίδια. Αναγνωρίζουν τα ονόματα διαφόρων αντικειμένων. Επίσης, μπορούν να απαντούν σε αιτήματα και ερωτήσεις. Στην ηλικία 1-2 χρόνων τα παιδιά κοιτάζουν εικόνες σε βιβλία και μπορούν να αναγνωρίσουν διάφορα οικεία αντικείμενα. Μπορούν να υπακούσουν σε απλές εντολές και τους αρέσει να ακούνε τραγούδια ή να λένε ποιήματα με ομοιοκαταληξία. Στην ηλικία των 2-3 ετών, τα παιδιά κατανοούν τις εντολές και την έννοια των αντιθέτων. Αναγνωρίζουν ήχους όπως το τηλέφωνο ή το κουδούνι, δείχνουν, ενθουσιάζονται, ζητούν απάντηση, επιχειρούν να απαντήσουν. Στην ηλικία των 3-4 ετών τα παιδιά καταλαβαίνουν ερωτήσεις με χρήση ερωτηματικών αντωνυμιών (συνήθως, ποιος, πού και τι) και ακούνε τους άλλους όταν τους καλούν από άλλο δωμάτιο. Στην ηλικία 4-5, τα παιδιά διασκεδάζουν ακούγοντας ιστορίες και απαντούν σε απλές ερωτήσεις σχετικά τον εαυτό τους. Ακούνε και καταλαβαίνουν σχεδόν οτιδήποτε λέγεται προς αυτά τα ίδια. Σε ό,τι αφορά την εκφορά λόγου, η ίδια αναφέρει τα εξής: Τα νεογέννητα βγάζουν ήχους που βοηθούν τους άλλους να καταλάβουν αυτά που νιώθουν. Στους πρώτους τρεις μήνες τα μωρά γελούν μόλις βλέπουν τους άλλους. Επαναλαμβάνουν τους ίδιους ήχους για να δηλώσουν ευχαρίστηση. Κλαίνε ανάλογα με την περίπτωση, για να εκφράσουν αυτό που θέλουν. Στην ηλικία των 4-6 μηνών αρχίζουν το βάβισμα (babbling). Χρησιμοποιούν και ήχους και κινήσεις για να εκφράσουν αυτό που θέλουν, ή για να ζητήσουν κάτι. Στην ηλικία των 7-12 μηνών τα παιδιά χρησιμοποιούν περισσότερα σύμφωνα και φωνήεντα. Οι ήχοι που χρησιμοποιούν μπορεί να παραπέμπουν σε ανθρώπινο λόγο έτσι, ώστε να προσελκύσουν την προσοχή. Στην ηλικία 1-2 χρόνων μπορούν να χρησιμοποιούν ερωτηματικές και καταφατικές που απαρτίζονται από δύο λέξεις. Οι λέξεις είναι πιο καθαρές φωνολογικά, χάρη στη χρήση συμφώνων σε αρχική θέση. Στην ηλικία 2-3 χρόνων το λεξιλόγιο των παιδιών είναι αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς.. σε κάθε εκφώνημα υπάρχουν 2 ή 3 λέξεις. Θέτουν ερωτήσεις, προσπαθούν να κερδίσουν το ενδιαφέρον και σχολιάζουν. 87

7 Στην ηλικία 3-4 τα εκφωνήματα είναι μεγαλύτερα. Τα παιδιά χρησιμοποιούν 4 ή περισσότερες λέξεις σε καθένα. Αναφέρονται σε γεγονότα που συνέβησαν μακριά από το σπίτι. Ο λόγος τους είναι καθαρός.. Στην ηλικία 4-5 χρόνων τα παιδιά έχουν ευχέρεια λόγου. Παράγουν μεγάλα εκφωνήματα, είναι σε θέση να διηγηθούν ιστορίες, με κάπως σωστή γραμματική. Η φωνολογία τους έχει βελτιωθεί. Η επικοινωνία τους με τους οικείους τους είναι εύκολη. Η εφαρμογή της θεωρίας του Austin και του Searle οδήγησε την Bates στην ανάλυση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά εκτελούν πράξεις ομιλίας όπως τα αιτήματα 16. Κάνει λόγο για δύο είδη λεκτικών πράξεων στον παιδικό λόγο: την πρωτο- προστακτική ακολουθία και τις πρωτο-δηλωτικές ακολουθίες λόγου. Στην πρώτη περίπτωση τα παιδιά αρχίζουν να λένε στους άλλους τι να κάνουν. Στη δεύτερη συνομιλούν με τους ενήλικες και ανταλλάσσουν εμπειρίες με αυτούς 17. Ο Goffman κάνει λόγο για συγκεκριμένους περιορισμούς, στρατηγικές που ισχύουν στην επικοινωνία γενικότερα, αλλά και που ρυθμίζουν την επικοινωνία των παιδιών με τους γύρω τους. Αυτά είναι η έναρξη της συνομιλίας (opening), η λήξη της συνομιλίας (closing), η εναλλαγή ρόλων (turn- taking), η επανάληψη (rerun) 18. Εμφανίζονται σε κάθε συνομιλία ως διακριτικά χαρακτηριστικά αυτής. Σε ό,τι αφορά στα παιδιά είναι σημαντικό επίσης να διερευνηθούν δύο ζητήματα: κατά πρώτον πώς τα παιδιά σχεδιάζουν τη σκέψη και τις γνώσεις τους και κατά δεύτερον πώς επικοινωνούν με χρήση λεκτικών πράξεων. 19 Το ερώτημα που γεννιέται είναι πώς τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα και τι προσπαθούν να κερδίσουν. Στην αρχή της ανάπτυξης της επικοινωνιακής ικανότητάς τους τα παιδιά αρχικά έχουν ως θέμα αναφοράς τον εαυτό τους. Αργότερα, καθώς τα ενδιαφέροντά τους διευρύνονται, αρχίζουν να αναφέρονται σε αντικείμενα του περιβάλλοντός τους και στη συνέχεια σε αφηρημένες έννοιες, ιδέες και γεγονότα.. Παράλληλα βελτιώνονται και οι επικοινωνιακές τους δεξιότητες. 16 Κατή, Δ. (2000): Harris, J. (1990): Pham, L. (1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The Journal of Educational Issues of Language Minority Students, v 14p: (κείμενο στο διαδίκτυο) 19 Clark, H. H. & Clark, E. V. (1977). Psychology and Language. USA: Harcourt Brace Jovanovich, Inc:

8 Μάλιστα συχνά παρατηρείται το φαινόμενο να επιθυμούν να αναφερθούν σε πράγματα για τα οποία δεν έχουν ακόμα τα μέσα να το κάνουν. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι η επικοινωνία των παιδιών είναι ανεξάρτητη από τη γλωσσική τους ανάπτυξη 20. Αρχικά τα παιδιά δεν επικοινωνούν με λεκτικό τρόπο. Στη συνέχεια, δεν χρησιμοποιούν μόνο κινήσεις. Μετά το στάδιο των κινήσεων, έχουμε την παραγωγή των πρώτων λεκτικών πράξεων. Οι λεκτικές πράξεις της επιβεβαίωσης (assertions) και της αίτησης (requests) είναι οι πρώτες. Ο Searle χαρακτηρίζει αυτές τις δύο κατηγορίες λεκτικών πράξεων ως αντιπροσωπευτικές (representatives)και καθοδηγητικές (directives). Οι λεκτικές πράξεις της πρώτης κατηγορίας χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν την πεποίθηση του ομιλητή για την αλήθεια μιας πρότασης, ενώ αυτές της δεύτερης χρησιμοποιούνται για να οδηγήσουν τον ακροατή να ενεργήσει έπειτα από αίτηση του ομιλητή. Η χρήση των καθοδηγητικών (directives) επιτρέπει δηλαδή στα παιδιά να ρωτούν, να ζητούν, να διατάζουν, να απαγορεύουν, να επιτρέπουν κ.λπ.. Επίσης, τα παιδιά χρησιμοποιούν τις εκφραστικές λεκτικές πράξεις (expressives): χαιρετούν, ευχαριστούν, παρακαλούν, ζητούν συγγνώμη, εκφράζουν φόβο κ.λπ.. Είναι λεκτικές πράξεις που συνιστούν καθημερινό κομμάτι της επικοινωνίας των ενηλίκων. Έτσι, εντάσσονται στο λεξιλόγιο των παιδιών χωρίς να προσπαθήσουν οι γονείς να τις διδάξουν. Τα παιδιά δεν εκφράζουν υπόσχεση, δεν χρησιμοποιούν τις δεσμευτικές λεκτικές πράξεις (commissives), ούτε τις δηλωτικές (declarations) 21. Ο Dore (1977) 22 αναφέρεται στις πρώτες λεκτικές πράξεις των παιδιών, των παιδιών που μόλις αρχίζουν να μιλάνε. Αναφέρει τις εξής: Χαρακτηρισμός (Labelling): τα παιδιά χρησιμοποιούν μία λέξη σχετικά με ένα αντικείμενο ή ένα γεγονός αλλά δεν απευθύνονται απαραιτήτως σε ενήλικα και δεν περιμένουν απαραιτήτως απάντηση (π.χ.: πιάνουν ένα αντικείμενο και ταυτόχρονα λένε τι είναι αυτό). Επανάληψη (Repeating): τα παιδιά επαναλαμβάνουν μέρος ή όλο το εκφώνημα του ενήλικα (π.χ. ο ενήλικας λέει άλογο και τα παιδιά επαναλαμβάνουν). 20 Foster, S. H. Learning discourse topic management in the preschool years. In Journal of Child Language. V. 13: Clark, H. H. &Clark, E. V. (1977): Harris, J. (1990): 54 89

9 Απάντηση (Answering): τα παιδιά απαντούν σε ερώτηση ενήλικα (π.χ. τα ρωτάει κάτι ο ενήλικας και αυτά απαντούν). Αίτηση για δράση (Requesting action): τα παιδιά απευθύνονται στον ενήλικα, όχι απαραίτητα με χρήση του λόγου, και περιμένουν απάντηση (π.χ. θέλουν να πιάσουν κάτι, το κοιτάζουν και βγάζουν ήχους ενώ κοιτάζουν και τον ενήλικα). Ερώτηση (Requesting): τα παιδιά θέτουν ένα ερώτημα με μία λέξη και περιμένουν απάντηση (π.χ. πιάνουν ένα μολύβι, κοιτάζουν τον ενήλικα και λένε: Μολύβι; και ο ενήλικας απαντάει). Κλήση (Calling): τα παιδιά αποκαλούν τον ενήλικα με το όνομά του και περιμένουν απάντηση. Χαιρετισμός (Greeting): τα παιδιά απευθύνουν χαιρετισμό σε ένα πρόσωπο ή σε αντικείμενα. Διαμαρτυρία (Protesting): τα παιδιά διαμαρτύρονται, αντιδρούν σε πράξεις του ενήλικα με χρήση λόγου ή με κλάμα. Πρακτική εφαρμογή (Practising): τα παιδιά χρησιμοποιούν μια λέξη, ένα τύπο χωρίς να υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο αναφοράς ή κάποιο γεγονός και χωρίς να απευθύνονται στον ενήλικα. Μόλις τα παιδιά περάσουν το στάδιο των εκφωνημάτων που συνίστανται σε δύο λέξεις, αρχίζουν να συντάσσουν λέξεις σε προτάσεις. Υπάρχουν τρεις θεωρίες αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν τη γλώσσα: η θεωρία της μίμησης (Imitation), η θεωρία της ενδυνάμωσης (Reinforcement) και η θεωρία της υπόθεσης (Hypothesis testing). Τα παιδιά χρησιμοποιούν κυρίως τη μίμηση. Η ενδυνάμωση από τους γονείς δεν έχει τα ίδια αποτελέσματα με τη μίμηση. Σύμφωνα με τη θεωρία της υπόθεσης, τα παιδιά ακούγοντας τον λόγο των γονέων κάνουν υποθέσεις σχετικά με την έκφραση και τη χρήση της γλώσσας 23. Τα παιδιά 3 ετών, σύμφωνα πάλι με τον Dore (1977) 24 πραγματοποιούν τις εξής λεκτικές πράξεις: Αιτήσεις (Requests): τα παιδιά χρησιμοποιούν εκφωνήματα για να εκφράσουν αιτήματα (π.χ.: Τι είναι αυτό; ) Clark, H. H. &Clark, E. V. (1977): Harris, J. (1990): Οι αιτήσεις είναι δύο ειδών: αιτήσεις για δράση και αιτήσεις για πληροφόρηση Clark, H. H. &Clark, E. V (1977):

10 Απαντήσεις (Responses): τα παιδιά χρησιμοποιούν εκφωνήματα που αφορούν σε άλλα που έχουν προηγηθεί (π.χ.: Όχι, δεν είναι σπίτι ). Περιγραφές (Descriptions): τα παιδιά εκφέρουν εκφωνήματα που αφορούν σε διακριτά μέρη του περιβάλλοντος (π.χ.: Αυτό είναι ένα άλογο ). Δηλώσεις (Statements): τα εκφωνήματα αυτά εκφράζουν βασικά δεδομένα, πεποιθήσεις, συναισθήματα, αιτίες (π.χ.: Θέλω να φύγω ). Βεβαιώσεις (Acknowledgements): αυτά τα εκφωνήματα αφορούν στην εκτίμηση απαντήσεων (π.χ.: Ναι, σωστά ) 26. Διαλογικά τεχνάσματα (conversational devices): τα εκφωνήματα αυτά ρυθμίζουν την επικοινωνία, τη συζήτηση και τον διάλογο (π.χ.: Εντάξει, Ευχαριστώ ). Τελεστικές πράξεις (performatives): τα παιδιά χρησιμοποιούν εκφωνήματα που αφορούν στην επιτέλεση πράξεων (π.χ.: Σταμάτα ). Η McTear επίσης αναφέρει τις δεξιότητες των παιδιών στο πλαίσιο της συζήτησης. Αναφέρεται λοιπόν στις εξής επικοινωνιακές δεξιότητες των παιδιών: Αλλαγή των ρόλων (turn taking): έχει σχέση με το πώς ο ένας ομιλητής δίνει τη σειρά του στον άλλο, με το πώς χειρίζεται τις επικαλύψεις. Απαντήσεις (responses): έχουν σχέση με το είδος των ερωτήσεων στις οποίες απαντούν τα παιδιά, με την αξιολόγηση των απαντήσεων (ακατάλληλη απάντηση, ελάχιστα αποδεκτή απάντηση, απάντηση με πρόσθετο περιεχόμενο). Ενάρξεις (initiations): πρόκειται για ρηματικές και μη-ρηματικές στρατηγικές που χρησιμοποιούν τα παιδιά για να προσελκύσουν την προσοχή, στρατηγικές που χρησιμοποιούν για να κατευθύνουν την προσοχή σε κάποιο σημείο, για να αναφερθούν σε κάτι το οποίο δεν είναι παρόν, για εναλλακτικές στρατηγικές σε περίπτωση που η έναρξη δεν ήταν επιτυχής. Χρήση γλωσσολογικών μηχανισμών για διατήρηση της συνοχής (linguistic devices for esteblishing and inking conversational topics): χρησιμοποιούν μηχανισμούς συνοχής: τη σύνδεση ενδοπροτασιακών στοιχείων (αλλά, επειδή), την έλλειψη, την αναφορά. Αποκατάσταση (repairs): τα παιδιά ζητούν από τον ομιλητή διευκρινίσεις, απαντούν στο αίτημα για διευκρίνιση, διορθώνουν τα δικά τους εκφωνήματα Τα παιδιά χρησιμοποιούν απλές λέξεις και κινήσεις παράλληλα. Οι βεβαιώσεις αφορούν την τοποθεσία, την κατοχή και την ποιότητα. Τέλος τα παιδιά βεβαιώνουν σχετικά με γεγονότα. Clark, H. H. &Clark, E. V. (1977):

11 Οι Keenan & Klein αναφέρουν πέντε κατηγορίες απάντησης που χρησιμοποιούν τα παιδιά στην επικοινωνία τους: Βασική επιβεβαίωση ή ευθεία επανάληψη (basic acknowledgement or direct repetition) Διαβεβαίωση ή ευκρινής συμφωνία (affirmation or explicit agreement) Άρνηση ή αντίθεση (denial or opposition) Ταύτιση ή ισχυρισμός σχετικός με την διάπραξη της ίδιας ενέργειας (matching or claiming to be performing a similar action) Προέκταση ή νέα επιβεβαίωση σε προηγούμενο θέμα του ομιλητή (extension or new predication to previous speaker s topic). O Garvey θεωρεί ότι όταν τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν, μαθαίνουν να έχουν διαπροσωπικές σχέσεις. Μέχρι την ηλικία των 5:6 τα παιδιά έχουν μάθει να ασκούν τις εξής επικοινωνιακές δεξιότητες: Προσέλκυση προσοχής (getting attention) Εναλλαγή ρόλων (taking turns) Κατασκευή σχετικών εκφωνημάτων (making relevant utterances) Ονομασία και αναγνώριση θεμάτων (nominating and acknowledging topics) Παραγνώριση και αποφυγή θεμάτων (ignoring and avoiding topics) Προετοιμασία θεμάτων (priming topics) Αίτηση διευκρίνισης (requesting clarification) ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα παιδιά επίσης αντιδρούν επικοινωνιακά όταν βλέπουν τηλεόραση. Οι κατηγορίες της λεκτικής συμπεριφοράς τους είναι οι εξής 29 : Ορισμός αντικειμένων, χαρακτήρων, ζώων και άλλων αντικειμένων που εμφανίζονται στην οθόνη. Τα παιδιά δείχνουν στην οθόνη, δείχνουν και 27 Harris, J. (1990): 60. Βλ. και παραπάνω όσα αναφέρει ο Goffman (Phan, L.1994) 28 Pham, L.(1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The journal of Educational Issues of Language Minority Students. V. 14: (κείμενο στο διαδίκτυο) 29 Lemish, D., Mabel, R. L. (1986). Television as a talking picture book: a prop for language acquisition. In Journal of Child Language. V. 13:

12 μιλάνε ακατανόητα, ορίζουν με χρήση λόγου, κατανοητού ή μη, με χρήση ή όχι δείξης, δείχνουν και παράλληλα ρωτάνε. Ερωτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο των τηλεοπτικών εκπομπών. Θέτουν ερωτήσεις με χρήση ερωτηματικών λέξεων, άλλοτε με μεγάλες προτάσεις, άλλοτε απλώς με χρήση των ερωτηματικών λέξεων και μόνο, ερωτήσεις σχετικές με τον εαυτό τους, ερωτήσεις σχετικές με τη λειτουργία της τηλεόρασης. Επανάληψη των διαλόγων ή των σχολίων των γονέων για όσα βλέπουν. Η επανάληψη λέξεων ή σύντομων φράσεων λειτουργεί ως αντίδραση σε κάποια πληροφορία ή ως μηχανισμός υπενθύμισης. Περιγραφή του περιεχομένου. Τα παιδιά εκφέρουν εκφωνήματα ενώ βλέπουν τηλεόραση, αλλά και χωρίς να βλέπουν. Οι κατηγορίες αυτές είναι αντίστοιχες των κατηγοριών των γονέων, των ανθρώπων με τους οποίους επικοινωνούν. Οι ενήλικες λοιπόν προβαίνουν στις εξής τακτικές: Ορισμός. Δίνουν στα παιδιά τους ορισμούς αντικειμένων και χαρακτήρων. Ο ορισμός γίνεται με τις παρακάτω τακτικές: - Προσέλκυση προσοχής. Οι ενήλικες παράγουν εκφωνήματα που δείχνουν τον ενθουσιασμό τους. - Χαρακτηρισμός: απαντούν στις ερωτήσεις των παιδιών και δίνουν ονόματα όταν τα παιδιά δείχνουν ή ρωτούν κάτι. - Διόρθωση: ο ενήλικας διορθώνει το παιδί. - Ερωτήσεις χαρακτηρισμού/ προσδιορισμού: οι ενήλικες ζητούν την ταυτότητα των αντικειμένων που τα παιδιά αναγνωρίζουν. Είναι δυνατόν να δίνουν και απάντηση. Ερωτήσεις: θέτουν ερωτήσεις προκειμένου να τραβήξουν το ενδιαφέρον των παιδιών στην τηλεόραση και να εμπλακούν στην θέαση. Απαντήσεις: - Επανάληψη: επαναλαμβάνουν μετά την εκφορά λόγου από τα παιδιά, συχνά επεκτείνουν, διορθώνουν, αποσαφηνίζουν, επεξηγούν. - Αναγνώριση, βεβαίωση: οι ενήλικες επικροτούν αυτά που λένε τα παιδιά. - Καθοδηγητική συμπεριφορά: ενθαρρύνουν τα παιδιά από τη μια, αλλά δεν τους επιτρέπουν να κάνουν κινήσεις σε σχέση με την τηλεόραση, προκειμένου να καταλάβουν τα παιδιά ότι η τηλεόραση είναι ένα μέσο επικοινωνίας. - Απάντηση ερωτήσεων: οι ενήλικες διορθώνουν, αποσαφηνίζουν, προκαλούν τα παιδιά. 93

13 Περιγραφή: οι ενήλικες περιγράφουν κάτι σχετικό με αυτό που προβάλλεται στην οθόνη. Παίρνουν το ερέθισμα από το πού εστιάζουν τα παιδιά την προσοχή τους. Το κατά πόσο τα παιδιά θα επικοινωνήσουν κατά τη διάρκεια αυτής της δραστηριότητας εξαρτάται από διαφόρους παράγοντες, όπως το ποσοστό του ελέγχου των ενηλίκων, η έλξη του περιεχομένου, η συνέχεια της δραστηριότητας, το κατά πόσο επιδρά στους ενήλικες η δραστηριότητα. 6. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Α. Ο λόγος της μητέρας Ο λόγος της μητέρας επηρεάζει τον λόγο των παιδιών. Η χρήση προστακτικών και ερωτήσεων (ερωτήσεις μερικής και ολικής αγνοίας, με ερωτήσεις δείξης) διευκολύνει την εκμαίευση απαντήσεων από τα παιδιά. Γενικώς, τα εκφωνήματα των μητέρων προς τα παιδιά δείχνουν την πρόθεσή τους να κατευθύνουν τον λόγο των παιδιών. Βεβαίως, η επίδραση του λόγου της μητέρας εξαρτάται από την ηλικία των παιδιών, το λεξιλόγιό τους και το συντακτικό επίπεδό στον λόγο τους. Όσο μεγαλύτερο είναι το παιδί, τόσο μειώνονται τα εκφωνήματα με στόχο την καθοδήγηση, ενώ τα δηλωτικά εκφωνήματα/αυτά που εκφράζουν δήλωση αυξάνονται. Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του μητρικού λόγου που μπορούν να επηρεάσουν τον λόγο των παιδιών: η δείξη, η επέκταση και η επανάληψη. Ένα εκφώνημα δείξης είναι αυτό που υποδεικνύει ένα αντικείμενο που έχει σχέση με το περιβάλλον (π.χ.: Να η μπάλα ). Η δείξη βοηθάει τη βελτίωση του λεξιλογίου. Εκφωνήματα δηλωτικά επέκτασης είναι αυτά που αποδίδουν με διαφορετικό τρόπο, πιο οργανωμένα, κάτι που έχει πει το παιδί (πχ. το παιδί λέει: μήλο, η μητέρα λέει: ναι, αυτό είναι ένα μήλο). Η επέκταση συμβάλλει στη βελτίωση της σύνταξης. Επαναλήψεις έχουμε όταν η μητέρα αποδίδει το δικό της εκφώνημα με διαφορετικό τρόπο. Η επανάληψη βοηθάει στην επανεξέταση των εκφωνημάτων 30. Το ερώτημα είναι για ποιο λόγο η μητέρα επαναλαμβάνει τα εκφωνήματά της. Αυτό γίνεται είτε γιατί το παιδί δεν επανατροφοδοτεί τη 30 Newport et al.1997, Mother, I d rather do it myself: some effects and noneffects of maternal speech style. In C. Snow and C. Ferguson (Eds): Talking to children: Language Input and Acquisition. Cambridge: CUP:

14 μητέρα με κάποια αντίδραση, ή γιατί η μητέρα θέλει να κατευθύνει τη συμπεριφορά και τον λόγο του παιδιού 31. Η μητέρα παράγει εκφωνήματα χρησιμοποιώντας ερωτήσεις και σύντομες προτάσεις, καθώς επίσης παράγει πολλά εκφωνήματα που αναφέρονται στο παιδί ή που δεν έχουν σαφές σημείο αναφοράς. Η μητέρα, όταν συνομιλεί με βρέφη (3 μηνών) δεν έχει ως στόχο την πληροφόρηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του διαφορετικού τρόπου με τον οποίο συμπεριφέρονται οι μητέρες στα παιδιά τους, είναι αυτό που αφορά στις Αμερικανίδες και στις Γιαπωνέζες μητέρες. Οι Αμερικανίδες μιλούν στα παιδιά όταν αυτά είναι χαρούμενα και σε εγρήγορση. Παράγουν ανολοκλήρωτες προτάσεις, οι μισές από τις οποίες δεν έχουν επικοινωνιακή λειτουργία. Συζητούν και χρησιμοποιούν τύπους που δεν είναι γλωσσικοί με στόχο να κρατήσουν τα παιδιά σε εγρήγορση, σε ετοιμότητα για επικοινωνία. Δεν χρησιμοποιούν τον ευθύ και τον πλάγιο λόγο με σαφή όρια μεταξύ τους, γιατί δεν έχουν σκοπό να ελέγξουν. Οι μητέρες από την Ιαπωνία χρησιμοποιούν τον πλάγιο λόγο περισσότερο από ό,τι οι Αμερικανίδες 32. Επίσης χρησιμοποιούν τον λόγο με σκοπό την καθοδήγηση ταυτόχρονα με δραστηριότητες όταν τα παιδιά τις κοιτούν, ενώ τον λόγο ως σκοπό για να απωθήσουν αρνητικές συμπεριφορές όταν τα παιδιά κοιτάζουν μακριά, περισσότερο από τις Αμερικανίδες. Μιλούν στα παιδιά όταν αυτά δεν νιώθουν καλά. Ο λόγος τους είναι μέρος της μητρικής, στοργικής συμπεριφοράς τους, που έχει ως στόχο να αλλάξουν τις σωματικές και συναισθηματικές συνθήκες που βιώνουν τα παιδιά. Χρησιμοποιούν ανολοκλήρωτες προτάσεις με λειτουργική χρήση, κυρίως όταν η προσοχή τους είναι στραμμένη σε φωνητικές δραστηριότητες των παιδιών άσχετα με το πού κοιτούν. Ο λόγος τους μοιάζει ηχητικά με τον παιδικό λόγο, κάτι που δείχνει ότι οι Γιαπωνέζες προσαρμόζουν τον λόγο τους στο επίπεδο της επικοινωνιακής ανάπτυξης των παιδιών. Χρησιμοποιούν τον πλάγιο λόγο για να ελέγξουν πολύ νωρίς τις παιδικές πράξεις. Υπάρχουν τρεις κατηγορίες μητρικού λόγου, σύμφωνα με τους Kloth S, Janssen P., Kraaimaat F., Brutten G.J., που καθορίζουν την επικοινωνία των παιδιών: 31 Gleason, J. B. (1977). Talking to children: some notes on feedback. In In Talking to children- Language Input and Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press: Morikawa, H., Shand, N., Kosawa, Y., (1988). Maternal Speech to prelingual infants in Japan and the United States: relationships among functions, forms and referents. In Journal of Child Language. V. 15:

15 Μη-παρεμβατικός τύπος (Non-intervening): η μητέρα κάνει παύσεις, δεν δίνει συχνά τον λόγο, χρησιμοποιεί καταφατικές προτάσεις, αιτήσεις για πληροφορία και μεγάλους μονολόγους. Η μητέρα αυτής της κατηγορίας δεν πιέζει το παιδί να εκφέρει λόγο. Προκειμένου να δώσει τον λόγο στο παιδί, σταματάει, κάνει παύσεις αντί να θέτει ερωτήματα. Επεξηγηματικός τύπος (Explaining): η μητέρα είναι ομιλητική, δίνει πληροφορίες, ορισμούς, ερωτήσεις με απάντηση ναι-όχι, διακοπές, επικαλύψεις, μεγάλους μονολόγους και μικρές παύσεις. Καθοδηγητικός τύπος (Directing): τύπος μητέρας με προειδοποιήσεις και διαταγές, αρνήσεις και μηχανισμούς προσέλκυσης της προσοχής. Η μητέρα ελέγχει στην ουσία τη συμπεριφορά του παιδιού της. Ο λόγος της μητέρας που έχει ως στόχο να ελέγξει τη συμπεριφορά του παιδιού, οδηγεί σε αργή εξέλιξη της γλωσσικής εξέλιξης. Η εμπλοκή από τη μεριά της μητέρας εξαρτάται από την ηλικία, σε σχέση με το φύλο του παιδιού 33. O Halliday θεωρεί ότι η γλώσσα της μητέρας είναι σημαντική για την κατάκτηση της γλώσσας από τα παιδιά. Η ανάπτυξη των παιδιών σε αυτόν τον τομέα είναι ανάλογη με τις αντίστοιχες δεξιότητες της μητέρας. Αναφέρει τους εξής σκοπούς των λεκτικών πράξεων των παιδιών ηλικίας 9-18 μηνών: Βουλητικός (instrumental): είναι η έκφραση επιθυμίας για αντικείμενα και ενέργειες. Ρυθμιστικός (Regulatory): αφορά στις εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των άλλων. Διαδραστικός (Interactional): αφορά στις εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες της επικοινωνίας. Προσωπικός (Personal): αφορά στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τα παιδιά τη γλώσσα προκειμένου να προβάλουν τη μοναδικότητά του. Εργαστικός (Heuristic): τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να εξερευνήσουν το περιβάλλον. Εφευρετικός (Imaginative): τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να διαμορφώσουν το δικό τους περιβάλλον. Πληροφοριακός (Informative): τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να μεταδώσουν πληροφορίες σε κάποιον που δεν τις κατέχει Kloth, S., Janssen, P., Kraaimaat, F., Brutten, G., J., (1998). Communicative styles of mothers interacting with their preschool-age children: a factor analytic study. In In Journal of Child Language. V.25: Harris, J. (1990):

16 Β. Ο ρόλος του λόγου των ενηλίκων γενικά Σύμφωνα με την American Speech-Language-Hearing Association 35 οι ενήλικες μπορούν να κάνουν τα εξής για να εκμαιεύσουν τον λόγο των παιδιών: Να θέτουν ερωτήσεις ή να προτείνουν διάφορα για να βοηθήσουν το παιδί να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα με διαφορετικούς σκοπούς (π.χ.: Για πες μου για./ τι θέλεις.; ) να ανταποκρίνονται στα μηνύματα των παιδιών και να μην έχουν ως στόχο τη διόρθωση των λαθών. Απλώς μπορούν να αναφέρουν τη δική τους εκδοχή (βλ. επέκταση ανωτέρω). Να αξιοποιούν τις πραγματολογικές συνθήκες, ώστε να επικοινωνούν με τα παιδιά. Να δημιουργούν τέτοιες περιστάσεις, ώστε να καθίσταται απαραίτητο να εξηγούν τα παιδιά το ίδιο πράγμα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Να τονίζουν τη σημασία της πειθούς. Να προετοιμάζουν τα παιδιά για το θέμα για το οποίο θα συζητήσουν. Να παρέχουν στα παιδιά οπτικά ερεθίσματα: εικόνες, αντικείμενα, ή να εκθέτουν σε γενικές γραμμές την ιστορία στην οποία θα αναφερθούν. Να ενθαρρύνουν τα παιδιά να αλλάζουν τη δομή μιας φράσης. Να δείχνουν την αξία των μη-λεκτικών τρόπων έκφρασης. 7. Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Υπάρχουν δύο υποθέσεις σχετικά με την ανάπτυξη των μονόγλωσσων και των δίγλωσσων παιδιών. Σύμφωνα με την πρώτη, τα δίγλωσσα παιδιά εμφανίζουν πιο αργή ανάπτυξη, λόγω του ότι έχει δύο γλωσσικά συστήματα. Σύμφωνα με τη δεύτερη, τα δίγλωσσα παιδιά ωφελούνται από τον πλούτο των ερεθισμάτων που τους προσφέρουν οι δύο γλώσσες. Πάντως δεν παρατηρείται σημαντική διαφορά αναφορικά με το κανονικό βάβισμα (canonical bubbling) ανάμεσα σε παιδιά των δύο κατηγοριών. Επίσης, άσχετα με το αν η γλώσσα είναι πρώτη ή δεύτερη, παιδιά χαμηλών κοινωνικών τάξεων ξεκινούν ελαφρώς νωρίτερα τη, παραγωγή παιδικού λόγου. Επίσης, η 35 American Speech- Language Hearing Association ( ) (κείμενο στον διαδίκτυο). 97

17 πρόωρη εκφορά λόγου από τα δίγλωσσα δεν έχει μεγάλες διαφορές από αυτή των μονόγλωσσων 36. Το βασικό ερώτημα είναι αν η εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας απαιτεί την ίδια διαδικασία με την κατάκτηση της πρώτης. Αν οι δύο γλώσσες κατακτώνται ταυτόχρονα, τότε η ανάπτυξη των δύο γλωσσών είναι κατά πολύ η ίδια. Αν η χρήση/ κατάκτηση των δύο γλωσσών δεν είναι ταυτόχρονη, τότε το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει τις δεξιότητες που ήδη κατέχει από τη γνώση της πρώτης γλώσσας. Για να λύσουμε το δίλημμα αυτό είναι να εξετάσουμε παιδιά που έχουν την ελάχιστη ικανότητα σε μια γλώσσα πριν από την έκθεση στη δεύτερη. Είναι ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε όσα εκθέτει η Lee Pham στο άρθρο της Infant Dual Language Acquisition Revisited, που δημοσιεύτηκε στο The Journal of Educational issues of language minority Students, V14, p , Αναφέρει ότι η Shapira (1976) θεωρεί ότι τα παιδιά που μαθαίνουν τη δεύτερη γλώσσα δημιουργούν κανόνες από τον λόγο στον οποίο εκτίθενται σε φυσικό περιβάλλον. Υπάρχουν διάφορες στρατηγικές για την ταυτόχρονη κατάκτηση δύο γλωσσών, της μητρικής και της δεύτερης/ ξένης: Διαφορετικά περικείμενα για διαφορετικές γλώσσες: τα παιδιά κατανοούν τη διαφορετικότητα των δύο περικειμένων, αν και μερικές φορές η κατάκτηση και των δύο γλωσσών επιβραδύνεται από ό,τι η κατάκτηση μιας γλώσσας μόνο. Απουσία εμπλοκής της πρώτης γλώσσας: κατά την ταυτόχρονη εκμάθηση δύο γλωσσών, δεν εμπλέκεται η πρώτη γλώσσα. Προηγούμενη γνώση και εκμάθηση του τρόπου σκέψης: τα παιδιά χρησιμοποιούν την προηγούμενη γνώση, τις δεξιότητες και τις τακτικές. Ο τρόπος σκέψης μαθαίνεται ταυτόχρονα και για τις δύο γλώσσας όταν οι μορφές είναι παρόμοιες. Συγχώνευση και διαχωρισμός: στην αρχή οι δύο γλώσσες συγχωνεύονται και αναμειγνύονται, αλλά από την ηλικία των δύο διυλίζονται σε δύο διαφορετικά συστήματα. Διαγλωσσική μεταφορά. 36 Oller, K. D., Eilers, R. E., Urbano, R., Cobo-Lewis, A., (1997). Development of precursors to speech in infants exposed to two languages. In Journal of Child Language. V. 24: Pham, L.(1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The journal of Educational Issues of Language Minority Students. V. 14: (κείμενο στο διαδίκτυο) 98

18 Μετά την επαφή με τη δεύτερη γλώσσα υπάρχει μια περίοδος σιωπής, κατά την οποία τα παιδιά δεν μιλάνε χρησιμοποιώντας της δεύτερη γλώσσα. Η παραγωγή της δεύτερης γλώσσας περιλαμβάνει τις εξής διαδικασίες: α) επίγνωση της διαφορετικότητας της γλώσσας, β)προσπάθεια κατανόησης όσων λέγονται, γ)κατάκτηση του φωνολογικού συστήματος πριν από την παραγωγή λόγου. Τα παιδιά κατά την παραγωγή της δεύτερης γλώσσας ενδιαφέρονται περισσότερο για το νόημα παρά για τη σωστή γραμματική και το συντακτικό. Έτσι τα παιδιά δίνουν σημασία στο περιεχόμενο παρά στη μορφή. Μάλιστα όταν δυσκολεύονται να παραγάγουν τη δεύτερη γλώσσα, παίρνουν στοιχεία από την πρώτη 38. H Lee Pham, με άξονα τις απόψεις των Halliday, Dore, Keenan & Klein αναφέρει τις επικοινωνιακές δεξιότητες ενός δίγλωσσου παιδιού τριών χρόνων: χαιρετισμός, επιβεβαίωση, δήλωση, κλήση, αίτηση, ερώτηση, απάντηση, άρνηση, φωνή, επιμονή, έκφραση έντονης έκπληξης, παράκληση, έκφραση αγάπης ή στοργής, έκφραση φόβου ή τρόμου, κατεργαριά, έκφραση συμφωνίας ή αποδοχής, έκφραση παραπόνων, θυμού ή δυσαρέσκειας, έκφραση κατοχής, επικοινωνία, χρήση σκέψης και επιχειρηματολογίας. Η ίδια το 1989 αναφέρει οκτώ στρατηγικές της χρήσης των δύο γλωσσών: Ξεχωριστή χρήση στις περισσότερες περιπτώσεις και μικτή χρήση σε άλλες περιπτώσεις. Προτίμηση για τη χρήση της γλώσσας του συνομιλητή κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας. Διατήρηση ενός στοιχείου που έχει ήδη αποκτήσει. Προτίμηση για τη χρήση της γλώσσας αυτού που ρωτά. Χρήση της γλώσσας ανάλογα με την έκθεση σε αυτήν. Διακεκομμένη χρήση της μιας γλώσσας λόγω της προσωρινής ή περιστασιακής απουσίας έκθεσης σε αυτήν. Περιστασιακή μικτή χρήση και των δύο γλωσσών. Παράλληλη χρήση και των δύο γλωσσών. 8. ΤΑ ΔΙΓΛΩΣΣΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 38 Karniol, R. (1990). Second-language acquisition via immersion in daycare. In Journal of Child Language. V 17:

19 Στην Ελλάδα, τα δίγλωσσα παιδιά είναι διαφόρων κατηγοριών. Το κοινό σημείο μεταξύ τους είναι το ότι βρίσκονται σε απόσταση (Abstand γλώσσες) από την Ελληνική. Τα παιδιά λοιπόν στην Ελλάδα με μητρική γλώσσα άλλη από την Ελληνική ομιλούν τις ακόλουθες γλώσσες: Α. η γλώσσα των παιδιών των οποίων οι γονείς δεν είναι μετανάστες - Τουρκική: τη χρησιμοποιούν οι Τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι της Θράκης, στην εκπαίδευση και στα ΜΜΕ. - Ρομανική: είναι η γλώσσα των τσιγγάνων. Δεν έχει υψηλό κύρος λόγω του αντίστοιχου κύρους των ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν. - Λαντίνο: είναι η γλώσσα που χρησιμοποιεί η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης. - Πομάκικα: τη χρησιμοποιούν οι Πομάκοι της Δ.Θράκης, κυρίως στον προφορικό λόγο. - Σλαβομακεδόνικα: είναι η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι κάτοικοι που κατοικούν στους συνοριακούς νομούς της Δ. Μακεδονίας, αλλά και η επίσημη γλώσσα του κράτους της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. - Βλάχικα: είναι η λατινογενής γλώσσα που χρησιμοποιούν Θεσσαλοί, Ηπειρώτες και Μακεδόνες σε πολλά χωριά της Πίνδου. - Αρβανίτικα 39 : είναι η γλώσσα που χρησιμοποιούν κάτοικοι της Βοιωτίας, της Αττικής, της Αργολιδοκορινθίας, της Καρυστίας και διαφόρων νησιών. Β. Η γλώσσα των παιδιών των οποίων οι γονείς είναι μετανάστες: τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι μετανάστες στην Ελλάδα. Υπάρχει ποικιλία ως προς τη χώρα προέλευσης και ως προς τη γλώσσα την οποία χρησιμοποιούν ως πρώτη. Η πλειονότητα των παιδιών έχει μία από τις εξής γλώσσες ως πρώτη: την Αλβανική, τη Ρωσική, τη Ρουμάνικη, τη Σερβοκροατική, τη Βουλγαρική, τη Γερμανική, την Ισπανική, τη Γαλλική, την Αγγλική, την Πολωνική. Παρατηρούμε λοιπόν ότι τα παιδιά στην Ελλάδα, δεν χρησιμοποιούν μόνο την Ελληνική γλώσσα για να επικοινωνήσουν, δεν έχουν όλα τα παιδιά την Ελληνική γλώσσα ως πρώτη, κάτι το οποίο συχνά είναι πρόβλημα. Επιπλέον, στην Ελλάδα υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που επιδεινώνουν την κατάσταση, όπως είναι η έλλειψη υποδομής σε ό,τι αφορά στην υποδοχή και ενσωμάτωση των παιδιών στην κοινωνία, η ξενοφοβία κ.λπ.. 39 Μπασλής, Γ. (2000). Κοινωνιογλωσσολογία. Αθήνα: Γρηγόρη:

20 Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζουν τα δίγλωσσα παιδιά, ήδη από την προσχολική ηλικία δυσκολίες στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους, είτε αυτοί βρίσκονται στο οικείο περιβάλλον, είτε στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο. Το πρόβλημα είναι σοβαρό. Κρίνουμε σκόπιμη και απαραίτητη την εύρεση ουσιαστικής λύσης σε αυτό. Γι αυτόν τον λόγο γίνεται μία προσπάθεια από το Υπουργείο Παιδείας και το Πανεπιστήμιο Αθηνών να βελτιωθεί η κατάσταση. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας εντάσσεται και η ενημέρωση σχετικά με τη διαπολιτισμική αγωγή. 101

21 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ Κατή, Δ., (2000). Γλώσσα και Επικοινωνία στο Παιδί. Αθήνα: Οδυσσέας. Μπασλής, Γ. (2000). Κοινωνιογλωσσολογία. Αθήνα: Γρηγόρη. ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ American Speech- Language Hearing Association ( ) (κείμενο στον διαδίκτυο). Bowen, C. (2003). Language- Ages and stages- Developmental Milestones for Receptive and Expressive Language Acquisition. (κείμενο στο διαδίκτυο). Bowen, C. (2003). Speech and Language Development in Infants and Young Children, according to Parent-Child Services, Inc. (κείμενο στο διαδίκτυο). Clark, H. H. & Clark, E. V (1977). Psychology and Language. New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc. Gleason J. B. (1977). Talking to children: some notes on feedback. In Talking to children- Language Input and Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press. Karniol, R. (1990). Second-language acquisition via immersion in daycare. In Journal of Child Language. V 17: Kloth, S., Janssen, P., Kraaimaat, F., Brutten, G., J., (1998). Communicative styles of mothers interacting with their preschool-age children: a factor analytic study. In In Journal of Child Language. V.25: Lemish, D., Mabel, R. L. (1986). Television as a talking picture book: a prop for language acquisition. In Journal of Child Language. V. 13: Morikawa, H., Shand, N., Kosawa, Y., (1988). Maternal Speech to prelingual infants in Japan and the United States: relationships among functions, forms and referents. In Journal of Child Language. V. 15: Newport et al., (1997), Mother, I d rather do it myself: some effects and noneffects of maternal speech style. In C. Snow and C. Ferguson (Eds): Talking to children: Language Input and Acquisition. Cambridge: CUP:

22 Oller, K. D., Eilers, R. E., Urbano, R., Cobo-Lewis, A., (1997). Development of precursors to speech in infants exposed to two languages. In Journal of Child Language. V. 24: Pham, L. (1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The Journal of Educational Issues of Language Minority Students, v 14p: (κείμενο στο διαδίκτυο). 103

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ (1) Πώς αναπτύσσεται η Επικοινωνία και η Γλώσσα;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΕΠΕΑΕΚ 2. Τριάδα των διαταραχών: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Μαρία Βακαλοπούλου

ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΕΠΕΑΕΚ 2. Τριάδα των διαταραχών: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ Μαρία Βακαλοπούλου ΕΠΕΑΕΚ 2 Μαρία Βακαλοπούλου ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Είναι κάθε προσπάθεια την οποία κάνει το παιδί ή ο ενήλικας προκειμένου να επηρεάσει την συμπεριφορά ενός άλλου προσώπου και με την προσμονή ότι αυτό το πρόσωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Αξιολόγηση Συλλογή πληροφοριών Ερμηνεία Στόχοι της παρέμβασης Η Αξιολόγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60 ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60 1 Σχετική συναίνεση ση γλωσσολογία ως προς το αντικείμενο και τη μέθοδο περιγραφής (σε σύγκριση με άλλες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή προφορικού λόγου

Παραγωγή προφορικού λόγου Παραγωγή προφορικού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 30 λεπτά παιδιά και ενήλικες Ενοικίαση διαμερίσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac. Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.cy 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΣΠΑ 2007 2013, Ε.Π. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΚΜΑΘΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΚΕΝΤΡΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ, ΓΙΑ ΑΝΕΡΓΟΥΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΙ ΛΟΙΠΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Δεύτερη γλώσσα (1/2) Όταν ένας ομιλητής μαθαίνει ή/και χρησιμοποιεί μια Χ γλώσσα ως δεύτερη,

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Φοίτηση και εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Wil C. Kerner, ηλικία 12χρονών, Pals" Πηλείδου Κωνσταντίνα ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ DSM-V: ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

γλωσσικέςεπιλογές λειτουργίες/περικείµενα -Μιαφοράκιένανκαιρό -ΛαέτηςΑθήνας - Συµπληρώστε τα κενά. - Προσοχή, παρακαλώ! Μην αφήνετε - σήµερα φιλοξενούµε τον κύριο Γάτο -Τσουκαλάςόπ. π. σ. 55 - Κεραµεικός,

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Άλιμος, 2015 Η Μέθοδος CLIL Ολιστική Εκμάθηση Περιεχομένου και Ξένης Γλώσσας EMILE: L Enseignement d une Matière par

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό: Το σπίτι και το σχολείο μου Κατηγορία αναπηρίας: Βαριά Νοητική Αναπηρία Μάθημα: Γλώσσα

Λογισμικό: Το σπίτι και το σχολείο μου Κατηγορία αναπηρίας: Βαριά Νοητική Αναπηρία Μάθημα: Γλώσσα Λογισμικό: Το σπίτι και το σχολείο μου Κατηγορία αναπηρίας: Βαριά Νοητική Αναπηρία Μάθημα: Γλώσσα Παρουσίαση Λογισμικού: Κατερίνα Αραμπατζή Προμηθευτής: Καστανιώτης Προσβασιμότητα: Τα προγράμματα του λογισμικού

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθώντας τα Παιδιά µε το Focusing

Βοηθώντας τα Παιδιά µε το Focusing Βοηθώντας τα Παιδιά µε το Focusing Μερικές Οδηγίες για Συνοδούς Simon Kilner Μετάφραση στα ελληνικά: Αριάδνη Λαμπράκη «Και θα είναι εντάξει αν...;» Πώς λέει «όχι» το παιδί σου; Τι είναι το Focusing * ;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό

ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό ιαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό Βογινδρούκας Γιάννης Λογοπεδικός Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας ΨΝΘ ΚΟΙΝΩΝΕΩ - Ω = είμαι μέτοχος, ενεργώ από κοινού ΚΟΙΝΩΝΙΑ= κοινωνική ομάδα, συναναστροφή ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο

Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο A visit to the zoo (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 1, Think Teen! A Γυμνασίου Αρχαρίων) Προσδοκώμενα αποτελέσματα Περιεχόμενο Βασικά θέματα Ενδεικτικές δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή

Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή Τα χαρισματικά παιδιά είναι προβληματικά για τους γονείς τους. Σε αντίθεση με τους συνομηλίκους τους ενδιαφέρονται περισσότερο για γεγονότα, ευφυή και ταχύτατα, ενώ κάποιες φορές είναι δραστήρια ή αδρανή.

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο

2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο 2.3 Επικοινωνία, Χειρισμός Τηλεφώνου και Κοινωνικές Σχέσεις 2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο Να είναι σε θέση να ανακαλεί τις βασικές αρχές της αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής

Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθενή με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζήκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτής Δυσκολίες στην επικοινωνία μεταξύ συγγενών και ασθεν με καρκίνο. Παναγιώτης Χατζκος, Ψυχαναλυτικός- Ψυχοθεραπευτς ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ Φόβος Άγχος Σοκ Δυσπιστία Θυμός Άρνηση Ενοχ Απόγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Μιλάτε Αγγλικά με το παιδί σας

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Μιλάτε Αγγλικά με το παιδί σας Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Μιλάτε Αγγλικά με το παιδί σας Μιλάτε Αγγλικά για να βοηθήσετε το παιδί σας Οι γονείς είναι αυτοί που, κατά κύριο λόγο, μαθαίνουν στα παιδιά τους τη γλώσσα του σπιτιού.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Αγαθοπούλου Θεωρία: Στόχος δραστηριότητας: Περίσταση: Επίπεδο: Πιθανή διάρκεια: Διδακτικό υλικό:

Ελένη Αγαθοπούλου Θεωρία: Στόχος δραστηριότητας: Περίσταση: Επίπεδο: Πιθανή διάρκεια: Διδακτικό υλικό: Ελένη Αγαθοπούλου Θεωρία: Η προσέγγιση που ακολουθείται είναι επικοινωνιακή, καθώς χρησιμοποιεί την τεχνική των «κενών πληροφορίας» (π.χ. Richards 2006: 17). Συγκεκριμένα, οι μαθητές/ήτριες πρέπει να συμπληρώσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού

Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Εμπνεύστε το παιδί σας να κατακτήσει τη ζωή του! Ελατε να ξεκλειδωσουμε μια-μια τις πορτες που οδηγουν στην αυτοεκτιμηση και στην επιτυχια του! Οργάνωση της καθημερινής μελέτης του παιδιού Η μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγές πληροφόρησης : συνέντευξη γονέων, ανταλλαγή απόψεων με άλλους ειδικούς, που ασχολούνται με το παιδί, άτυπη παρατήρηση και καταγραφή στοιχείων συμπεριφοράς, αποτελέσματα παιδαγωγικής αξιολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματικές προτάσεις. Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό.

Ερωτηματικές προτάσεις. Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό. ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ - ΕΥΘΥΣ ΚΑΙ ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ Β Ερωτηματικές προτάσεις Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό. Με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Συνέντευξη στο δρόμο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα