Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ"

Transcript

1 Κατερίνα Κουτουμάνου Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μία από τις σημαντικότερες ικανότητες του ανθρώπου είναι η επικοινωνιακή. Χάρη σε αυτήν ο άνθρωπος κατορθώνει να επιβιώσει, να συνεννοηθεί με τους γύρω του, να επιτύχει τους σκοπούς του, να ζήσει αξιοπρεπώς. Η δεξιότητα αυτή είναι σημαντική σε κάθε άνθρωπο, όλων των ηλικιών. Μάλιστα ενώ η κατάκτηση της γλώσσας συντελείται πριν από το τέλος της προσχολικής ηλικίας, οι επικοινωνιακές ικανότητες συνεχίζουν να αποκτώνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής 1. Κρίνεται μάλιστα ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ο άνθρωπος δεν μπορεί να αξιοποιήσει κατά το μέγιστο δυνατό τη γλώσσα, λόγω διαφόρων καταστάσεων, παθογενών ή όχι. Μία από τις περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντική η επικοινωνία είναι αυτή των παιδιών προσχολικής ηλικίας. Τα παιδιά αυτά δεν έχουν ακόμη διδαχθεί τη γλώσσα στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος. Είναι λοιπόν ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς το επικοινωνιακό επίπεδο των παιδιών που κατακτούν τη μητρική τους γλώσσα, αλλά και των παιδιών που μαθαίνουν μια δεύτερη γλώσσα, και μάλιστα την ελληνική ως δεύτερη. Στο εγχειρίδιο αυτό θα μιλήσουμε για τις επικοινωνιακές δεξιότητες των παιδιών αναφορικά με την πρώτη γλώσσα αλλά και αναφορικά με τη δεύτερη/ ξένη γλώσσα. 2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ 1 Κατή, Δ., (2000). Γλώσσα και Επικοινωνία στο Παιδί. Αθήνα: Οδυσσέας:

2 Η ικανότητα για επικοινωνία συνίσταται στην ύπαρξη πραγματολογικών δεξιοτήτων, δηλαδή των δεξιοτήτων που επιτρέπουν στον άνθρωπο να αντεπεξέρχεται στις κοινωνικές συνθήκες. Οι πραγματολογικές δεξιότητες συνίστανται στα εξής 2 : Το να γνωρίζει κάποιος ότι πρέπει να απαντήσει σε κάποια ερώτηση. Το να είναι ικανός να συμμετέχει σε μια συζήτηση με εναλλαγές ρόλων. Το να έχει την ικανότητα να παρατηρεί και να ανταποκρίνεται σε μηγλωσσικά μηνύματα. Το να ξέρει να εισάγει ένα θέμα συζήτησης έτσι, ώστε να γίνει κατανοητό από τον ακροατή. Το να ξέρει να χρησιμοποιήσει τις κατάλληλες λέξεις ή εκφωνήματα για να εισαγάγει το θέμα μιας συζήτησης, ή για να απαντήσει σε κάτι που έχει αναφερθεί. Το να έχει την ικανότητα να διατηρήσει ένα θέμα συζήτησης. Το να έχει οπτική επαφή κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Το να έχει επίγνωση του ότι η γλώσσα χρησιμοποιείται ανάλογα με το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται κάποιος. Αυτό που εξετάζουμε είναι πώς χειρίζονται τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αυτές τις δεξιότητες, όταν πρόκειται για τη δεύτερη/ ξένη γλώσσα. Αρχικά θα αναφερθούμε σε μελέτες σχετικές με τη χρήση της πρώτης γλώσσας. Στη συνέχεια, θα παρουσιάσουμε θεωρήσεις που αφορούν στη χρήση της δεύτερης/ ξένης γλώσσας. 3. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η πρώτη ενασχόληση των επιστημόνων με τις γλωσσικές και επικοινωνιακές ικανότητες των παιδιών χωρίστηκε σε τρεις περιόδους. Στην πρώτη περίοδο (δεκαετία του 60) δόθηκε έμφαση στη σύνταξη. Ο Chomsky, που ανήκει σε αυτήν την περίοδο, εισήγαγε τη διάκριση ανάμεσα στην ψυχολογική γνώση της γλώσσας και στη χρήση της σε πραγματικές συνθήκες ομιλίας. Έκανε λόγο για γλωσσική ικανότητα (competence) και γλωσσική επιτέλεση/ πλήρωση (performance) αντίστοιχα 3. Χάρη στις επισημάνσεις του Chomsky έγιναν ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις σε σχέση με τον παιδικό λόγο. 2 Bowen, C. (2003). Speech and Language Development in Infants and Young Children, according to Parent-Child Services, Inc. (κείμενο στο διαδίκτυο) 3 Κατή, Δ. (2000): 25 83

3 Έγινε γνωστό ότι τα παιδιά παράγουν λέξεις και προτάσεις με βάση τις γνώσεις τους για τις μονάδες και τους κανόνες της γλώσσας. Στην προσπάθειά τους μάλιστα να σχηματίσουν δικές τους προτάσεις, αναζητούν την υποκείμενη δομή του γλωσσικού συστήματος και εφαρμόζουν τις αρχές που έχουν ανακαλύψει 4. Στη δεύτερη περίοδο (δεκαετία 70) δόθηκε έμφαση στη σημασιολογία. Στην τρίτη περίοδο (μέσα της δεκαετίας του 70) δόθηκε έμφαση στην επικοινωνία. Μάλιστα στη φάση αυτή καθιέρωσε ο Hymes τον όρο επικοινωνιακή ικανότητα αντί του όρου γλωσσική ικανότητα για τη συνολική ικανότητα χρήσης της γλώσσας 5. Θα ήταν καλό να μελετήσουμε ορισμένες προσεγγίσεις σχετικά με τη μελέτη του λόγου. Σύμφωνα με τη σχολή των Μπιχεβιοριστών/ Συμπεριφοριστών, ο πιο παραγωγικός τρόπος για να μελετήσει κανείς τους ανθρώπους είναι να επικεντρώσει το ενδιαφέρον του στη συμπεριφορά τους που μπορεί να παρατηρηθεί και όχι στη σκέψη, στα συναισθήματα, στις αξίες τους 6. Ο Skinner αναγνώρισε πέντε τρόπους έκφρασης που σχετίζονται με περιβαλλοντικά γεγονότα και που συνιστούν βασικές λειτουργικές κατηγορίες. Οι τρόποι είναι οι εξής: Αιτήσεις (mands): είναι εκφράσεις αιτήματος, διαταγής, παράκλησης, ερώτησης, συμβουλής, προειδοποίησης, άδειας και προσφοράς. Οι αιτήσεις είναι εκφωνήματα που ενισχύονται από την επίδρασή τους στο περιβάλλον (π.χ.: Δώσε μου το μολύβι σε παρακαλώ γιατί θέλω να γράψω ένα σημείωμα ). Αντηχητικές απαντήσεις (echoic responses): πρόκειται για την επανάληψη ερεθισμάτων που έχει ήδη δεχτεί ο χρήστης της γλώσσας (π.χ. μεταφορά μηνυμάτων). Ενδορηματικές απαντήσεις (intraverbal responses): οι εκφράσεις αυτές δεν συνιστούν κατά λέξη απάντηση σε ερώτημα που έχει τεθεί. Είναι αναμενόμενες απαντήσεις σε διάφορα εκφωνήματα (π.χ.: η απάντηση Πέντε στο ερώτημα Πόσο κάνει δύο και τρία; είναι ενδορηματική). Επαφικές απαντήσεις (tacts): έχουν σχέση με την επαφή του ομιλητή με το περιβάλλον. Είναι απαντήσεις σε οτιδήποτε προκαλείται από το περιβάλλον. 4 Κατή, Δ. (2000): 39 5 Κατή, Δ. (2000): 51 6 Harris, J. (1990). Early Language Development. Implications for clinical and educational practice. London: Routledge:

4 Ενισχύουν καταστάσεις που μπορεί να ακολουθήσουν. Παρουσιάζουν ποικιλία 7. Απαντήσεις ως αντίδραση σε άλλες απαντήσεις (autoclitics): χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν ή για να επεκτείνουν τα νοήματα που συνδέονται με άλλες προτάσεις. Σχολιάζουν, περιγράφουν άλλες απαντήσεις (π.χ.: Συμφωνώ, Κατάλαβα ). O Chomsky επέκρινε τη θεώρηση του Skinner, λόγω του ότι δεν έδινε ο τελευταίος σημασία στη γλώσσα ως σύστημα με κανόνες. Πάντως ο ίδιος δεν έδινε ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα το σχετικό με την κατάκτηση της γλώσσας 8. Σημαντική ώθηση στο θέμα της επικοινωνίας των παιδιών έδωσε ο Austin, ο οποίος μίλησε πρώτος για λεκτικές πράξεις (speech acts). Διέκρινε τρεις κατηγορίες λεκτικών πράξεων: πράξη εκφώνησης (utterance act): αφορά στη φυσική παραγωγή ήχων και δεν έχει επικοινωνιακή πρόθεση 9. προσλεκτική πράξη (illocutionary act): αφορά στα αποτελέσματα που προσδοκά να έχει ο ομιλητής μέσω της παραγωγής λόγου. Ο τρόπος με τον οποίο συνδέει το αντικείμενο αναφοράς με το κατηγόρημα εξαρτάται από την προσλεκτική δύναμη του εκφωνήματος. διαλεκτική πράξη (perlocutionary act): έχει σχέση με τα αποτελέσματα στα συναισθήματα του ακροατηρίου. Αφορά στα αποτελέσματα που έχει ο ομιλητής κατά την παραγωγή του λόγου 10. Ο Searle κάνει διάκριση ανάμεσα σε δύο είδη λεκτικών πράξεων: στις ευθείες (direct speech acts) και στις πλάγιες (indirect speech acts) λεκτικές πράξεις. Οι πρώτες αφορούν στην απευθείας έκφραση κάποιου νοήματος μέσω του εκφωνήματος, ενώ με τις δεύτερες έχουμε έμμεση έκφραση κάποιου νοήματος Αυτή είναι η διαφορά τους από τις αιτήσεις: μετά από μία αίτηση, η ανταπόκριση είναι προβλέψιμη και δεν παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. 8 Harris, J. (1990): Ο Searle αντί για την πράξη εκφώνησης αναφέρεται στην προτασιακή πράξη (propositional act) που διακρίνεται σε πράξη αναφοράς και πράξη κατηγόρησης και αναφέρεται στο περιεχόμενο. 10 Harris, J. (1990): Harris, J. (1990):

5 4. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΛΕΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΜΟΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ 12 Η κατάκτηση του γλωσσικού συστήματος είναι μια διαδραστική διαδικασία στην οποία συμμετέχουν τα παιδιά, ο ενήλικας και το περιβάλλον 13. Η επικοινωνία των παιδιών με τους γονείς αρχίζει πολύ πριν τα παιδιά μάθουν να εκφράζονται μέσω της γλώσσας. Αρχικά επικοινωνούν με κινήσεις. Οι γονείς προσπαθούν να προσελκύσουν την προσοχή των παιδιών και να την εστιάσουν σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή γεγονός. Τα παιδιά χρησιμοποιούν τις κινήσεις όχι μόνο για να δείχνουν, αλλά και για να ζητήσουν κάτι. Περιμένουν να αντιδράσει ο συνομιλητής. Δείχνουν κάτι προκειμένου να βεβαιώσουν την παρουσία του και να προσελκύσουν το ενδιαφέρον του συνομιλητή και αγγίζουν κάτι προκειμένου να το ζητήσουν 14. Προτού μιλήσουμε για τις λεκτικές πράξεις των παιδιών, ας μιλήσουμε γενικά για την ικανότητά τους να ανταποκριθούν στις πραγματολογικές συνθήκες. Η Caroline Bowen 15 αναφέρει πρώτα την ικανότητα της ακρόασης κατανόησης ως καθοριστική για την απόκτηση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Παρατηρεί τα εξής: Η εκμάθηση της γλώσσας αρχίζει με τη γέννηση των παιδιών. Τα νεογέννητα γνωρίζουν τους ήχους του περιβάλλοντος. Ακούνε τους κοντινούς, οικείους ήχους, ανταποκρίνονται σε αυτούς και αντιδρούν αρνητικά μόνο αν ακούσουν ήχο ξένο προς αυτά τα ίδια. Μεταξύ των 0-3 μηνών τα παιδιά στρέφονται προς τον συνομιλητή και αντιδρούν με χαμόγελο. Αναγνωρίζουν τις οικείες φωνές. Μπορεί να ακούνε με προσοχή ήχους που δεν είναι οικείοι. Μεταξύ των 4-6 μηνών, τα παιδιά απαντούν στη λέξη όχι. Ανταποκρίνονται στις αλλαγές του τόνου της φωνής και σε ήχους εκτός από τη φωνή (μουσική, κελαηδίσματα πουλιών). 12 Χρησιμοποιώ τον όρο Μονόγλωσσος για να αναφερθούμε στα παιδιά που χρησιμοποιούν την πρώτη γλώσσα μόνο για να επικοινωνήσουν. 13 Gleason J. B. (1977). Talking to children: some notes on feedback. In Talking to children- Language Input and Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press: Clark, H. H. & Clark, E. V (1977). Psychology and Language. New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc.: Bowen, C. (2003). Language- Ages and stages- Developmental Milestones for Receptive and Expressive Language Acquisition. (κείμενο στο διαδίκτυο) 86

6 Μεταξύ των 7-12 μηνών τα παιδιά ακούνε ξεκάθαρα τους άλλους όταν μιλάνε, τους κοιτάνε κατά πρόσωπο, και παίζουν διάφορα παιχνίδια. Αναγνωρίζουν τα ονόματα διαφόρων αντικειμένων. Επίσης, μπορούν να απαντούν σε αιτήματα και ερωτήσεις. Στην ηλικία 1-2 χρόνων τα παιδιά κοιτάζουν εικόνες σε βιβλία και μπορούν να αναγνωρίσουν διάφορα οικεία αντικείμενα. Μπορούν να υπακούσουν σε απλές εντολές και τους αρέσει να ακούνε τραγούδια ή να λένε ποιήματα με ομοιοκαταληξία. Στην ηλικία των 2-3 ετών, τα παιδιά κατανοούν τις εντολές και την έννοια των αντιθέτων. Αναγνωρίζουν ήχους όπως το τηλέφωνο ή το κουδούνι, δείχνουν, ενθουσιάζονται, ζητούν απάντηση, επιχειρούν να απαντήσουν. Στην ηλικία των 3-4 ετών τα παιδιά καταλαβαίνουν ερωτήσεις με χρήση ερωτηματικών αντωνυμιών (συνήθως, ποιος, πού και τι) και ακούνε τους άλλους όταν τους καλούν από άλλο δωμάτιο. Στην ηλικία 4-5, τα παιδιά διασκεδάζουν ακούγοντας ιστορίες και απαντούν σε απλές ερωτήσεις σχετικά τον εαυτό τους. Ακούνε και καταλαβαίνουν σχεδόν οτιδήποτε λέγεται προς αυτά τα ίδια. Σε ό,τι αφορά την εκφορά λόγου, η ίδια αναφέρει τα εξής: Τα νεογέννητα βγάζουν ήχους που βοηθούν τους άλλους να καταλάβουν αυτά που νιώθουν. Στους πρώτους τρεις μήνες τα μωρά γελούν μόλις βλέπουν τους άλλους. Επαναλαμβάνουν τους ίδιους ήχους για να δηλώσουν ευχαρίστηση. Κλαίνε ανάλογα με την περίπτωση, για να εκφράσουν αυτό που θέλουν. Στην ηλικία των 4-6 μηνών αρχίζουν το βάβισμα (babbling). Χρησιμοποιούν και ήχους και κινήσεις για να εκφράσουν αυτό που θέλουν, ή για να ζητήσουν κάτι. Στην ηλικία των 7-12 μηνών τα παιδιά χρησιμοποιούν περισσότερα σύμφωνα και φωνήεντα. Οι ήχοι που χρησιμοποιούν μπορεί να παραπέμπουν σε ανθρώπινο λόγο έτσι, ώστε να προσελκύσουν την προσοχή. Στην ηλικία 1-2 χρόνων μπορούν να χρησιμοποιούν ερωτηματικές και καταφατικές που απαρτίζονται από δύο λέξεις. Οι λέξεις είναι πιο καθαρές φωνολογικά, χάρη στη χρήση συμφώνων σε αρχική θέση. Στην ηλικία 2-3 χρόνων το λεξιλόγιο των παιδιών είναι αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς.. σε κάθε εκφώνημα υπάρχουν 2 ή 3 λέξεις. Θέτουν ερωτήσεις, προσπαθούν να κερδίσουν το ενδιαφέρον και σχολιάζουν. 87

7 Στην ηλικία 3-4 τα εκφωνήματα είναι μεγαλύτερα. Τα παιδιά χρησιμοποιούν 4 ή περισσότερες λέξεις σε καθένα. Αναφέρονται σε γεγονότα που συνέβησαν μακριά από το σπίτι. Ο λόγος τους είναι καθαρός.. Στην ηλικία 4-5 χρόνων τα παιδιά έχουν ευχέρεια λόγου. Παράγουν μεγάλα εκφωνήματα, είναι σε θέση να διηγηθούν ιστορίες, με κάπως σωστή γραμματική. Η φωνολογία τους έχει βελτιωθεί. Η επικοινωνία τους με τους οικείους τους είναι εύκολη. Η εφαρμογή της θεωρίας του Austin και του Searle οδήγησε την Bates στην ανάλυση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά εκτελούν πράξεις ομιλίας όπως τα αιτήματα 16. Κάνει λόγο για δύο είδη λεκτικών πράξεων στον παιδικό λόγο: την πρωτο- προστακτική ακολουθία και τις πρωτο-δηλωτικές ακολουθίες λόγου. Στην πρώτη περίπτωση τα παιδιά αρχίζουν να λένε στους άλλους τι να κάνουν. Στη δεύτερη συνομιλούν με τους ενήλικες και ανταλλάσσουν εμπειρίες με αυτούς 17. Ο Goffman κάνει λόγο για συγκεκριμένους περιορισμούς, στρατηγικές που ισχύουν στην επικοινωνία γενικότερα, αλλά και που ρυθμίζουν την επικοινωνία των παιδιών με τους γύρω τους. Αυτά είναι η έναρξη της συνομιλίας (opening), η λήξη της συνομιλίας (closing), η εναλλαγή ρόλων (turn- taking), η επανάληψη (rerun) 18. Εμφανίζονται σε κάθε συνομιλία ως διακριτικά χαρακτηριστικά αυτής. Σε ό,τι αφορά στα παιδιά είναι σημαντικό επίσης να διερευνηθούν δύο ζητήματα: κατά πρώτον πώς τα παιδιά σχεδιάζουν τη σκέψη και τις γνώσεις τους και κατά δεύτερον πώς επικοινωνούν με χρήση λεκτικών πράξεων. 19 Το ερώτημα που γεννιέται είναι πώς τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα και τι προσπαθούν να κερδίσουν. Στην αρχή της ανάπτυξης της επικοινωνιακής ικανότητάς τους τα παιδιά αρχικά έχουν ως θέμα αναφοράς τον εαυτό τους. Αργότερα, καθώς τα ενδιαφέροντά τους διευρύνονται, αρχίζουν να αναφέρονται σε αντικείμενα του περιβάλλοντός τους και στη συνέχεια σε αφηρημένες έννοιες, ιδέες και γεγονότα.. Παράλληλα βελτιώνονται και οι επικοινωνιακές τους δεξιότητες. 16 Κατή, Δ. (2000): Harris, J. (1990): Pham, L. (1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The Journal of Educational Issues of Language Minority Students, v 14p: (κείμενο στο διαδίκτυο) 19 Clark, H. H. & Clark, E. V. (1977). Psychology and Language. USA: Harcourt Brace Jovanovich, Inc:

8 Μάλιστα συχνά παρατηρείται το φαινόμενο να επιθυμούν να αναφερθούν σε πράγματα για τα οποία δεν έχουν ακόμα τα μέσα να το κάνουν. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι η επικοινωνία των παιδιών είναι ανεξάρτητη από τη γλωσσική τους ανάπτυξη 20. Αρχικά τα παιδιά δεν επικοινωνούν με λεκτικό τρόπο. Στη συνέχεια, δεν χρησιμοποιούν μόνο κινήσεις. Μετά το στάδιο των κινήσεων, έχουμε την παραγωγή των πρώτων λεκτικών πράξεων. Οι λεκτικές πράξεις της επιβεβαίωσης (assertions) και της αίτησης (requests) είναι οι πρώτες. Ο Searle χαρακτηρίζει αυτές τις δύο κατηγορίες λεκτικών πράξεων ως αντιπροσωπευτικές (representatives)και καθοδηγητικές (directives). Οι λεκτικές πράξεις της πρώτης κατηγορίας χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν την πεποίθηση του ομιλητή για την αλήθεια μιας πρότασης, ενώ αυτές της δεύτερης χρησιμοποιούνται για να οδηγήσουν τον ακροατή να ενεργήσει έπειτα από αίτηση του ομιλητή. Η χρήση των καθοδηγητικών (directives) επιτρέπει δηλαδή στα παιδιά να ρωτούν, να ζητούν, να διατάζουν, να απαγορεύουν, να επιτρέπουν κ.λπ.. Επίσης, τα παιδιά χρησιμοποιούν τις εκφραστικές λεκτικές πράξεις (expressives): χαιρετούν, ευχαριστούν, παρακαλούν, ζητούν συγγνώμη, εκφράζουν φόβο κ.λπ.. Είναι λεκτικές πράξεις που συνιστούν καθημερινό κομμάτι της επικοινωνίας των ενηλίκων. Έτσι, εντάσσονται στο λεξιλόγιο των παιδιών χωρίς να προσπαθήσουν οι γονείς να τις διδάξουν. Τα παιδιά δεν εκφράζουν υπόσχεση, δεν χρησιμοποιούν τις δεσμευτικές λεκτικές πράξεις (commissives), ούτε τις δηλωτικές (declarations) 21. Ο Dore (1977) 22 αναφέρεται στις πρώτες λεκτικές πράξεις των παιδιών, των παιδιών που μόλις αρχίζουν να μιλάνε. Αναφέρει τις εξής: Χαρακτηρισμός (Labelling): τα παιδιά χρησιμοποιούν μία λέξη σχετικά με ένα αντικείμενο ή ένα γεγονός αλλά δεν απευθύνονται απαραιτήτως σε ενήλικα και δεν περιμένουν απαραιτήτως απάντηση (π.χ.: πιάνουν ένα αντικείμενο και ταυτόχρονα λένε τι είναι αυτό). Επανάληψη (Repeating): τα παιδιά επαναλαμβάνουν μέρος ή όλο το εκφώνημα του ενήλικα (π.χ. ο ενήλικας λέει άλογο και τα παιδιά επαναλαμβάνουν). 20 Foster, S. H. Learning discourse topic management in the preschool years. In Journal of Child Language. V. 13: Clark, H. H. &Clark, E. V. (1977): Harris, J. (1990): 54 89

9 Απάντηση (Answering): τα παιδιά απαντούν σε ερώτηση ενήλικα (π.χ. τα ρωτάει κάτι ο ενήλικας και αυτά απαντούν). Αίτηση για δράση (Requesting action): τα παιδιά απευθύνονται στον ενήλικα, όχι απαραίτητα με χρήση του λόγου, και περιμένουν απάντηση (π.χ. θέλουν να πιάσουν κάτι, το κοιτάζουν και βγάζουν ήχους ενώ κοιτάζουν και τον ενήλικα). Ερώτηση (Requesting): τα παιδιά θέτουν ένα ερώτημα με μία λέξη και περιμένουν απάντηση (π.χ. πιάνουν ένα μολύβι, κοιτάζουν τον ενήλικα και λένε: Μολύβι; και ο ενήλικας απαντάει). Κλήση (Calling): τα παιδιά αποκαλούν τον ενήλικα με το όνομά του και περιμένουν απάντηση. Χαιρετισμός (Greeting): τα παιδιά απευθύνουν χαιρετισμό σε ένα πρόσωπο ή σε αντικείμενα. Διαμαρτυρία (Protesting): τα παιδιά διαμαρτύρονται, αντιδρούν σε πράξεις του ενήλικα με χρήση λόγου ή με κλάμα. Πρακτική εφαρμογή (Practising): τα παιδιά χρησιμοποιούν μια λέξη, ένα τύπο χωρίς να υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο αναφοράς ή κάποιο γεγονός και χωρίς να απευθύνονται στον ενήλικα. Μόλις τα παιδιά περάσουν το στάδιο των εκφωνημάτων που συνίστανται σε δύο λέξεις, αρχίζουν να συντάσσουν λέξεις σε προτάσεις. Υπάρχουν τρεις θεωρίες αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν τη γλώσσα: η θεωρία της μίμησης (Imitation), η θεωρία της ενδυνάμωσης (Reinforcement) και η θεωρία της υπόθεσης (Hypothesis testing). Τα παιδιά χρησιμοποιούν κυρίως τη μίμηση. Η ενδυνάμωση από τους γονείς δεν έχει τα ίδια αποτελέσματα με τη μίμηση. Σύμφωνα με τη θεωρία της υπόθεσης, τα παιδιά ακούγοντας τον λόγο των γονέων κάνουν υποθέσεις σχετικά με την έκφραση και τη χρήση της γλώσσας 23. Τα παιδιά 3 ετών, σύμφωνα πάλι με τον Dore (1977) 24 πραγματοποιούν τις εξής λεκτικές πράξεις: Αιτήσεις (Requests): τα παιδιά χρησιμοποιούν εκφωνήματα για να εκφράσουν αιτήματα (π.χ.: Τι είναι αυτό; ) Clark, H. H. &Clark, E. V. (1977): Harris, J. (1990): Οι αιτήσεις είναι δύο ειδών: αιτήσεις για δράση και αιτήσεις για πληροφόρηση Clark, H. H. &Clark, E. V (1977):

10 Απαντήσεις (Responses): τα παιδιά χρησιμοποιούν εκφωνήματα που αφορούν σε άλλα που έχουν προηγηθεί (π.χ.: Όχι, δεν είναι σπίτι ). Περιγραφές (Descriptions): τα παιδιά εκφέρουν εκφωνήματα που αφορούν σε διακριτά μέρη του περιβάλλοντος (π.χ.: Αυτό είναι ένα άλογο ). Δηλώσεις (Statements): τα εκφωνήματα αυτά εκφράζουν βασικά δεδομένα, πεποιθήσεις, συναισθήματα, αιτίες (π.χ.: Θέλω να φύγω ). Βεβαιώσεις (Acknowledgements): αυτά τα εκφωνήματα αφορούν στην εκτίμηση απαντήσεων (π.χ.: Ναι, σωστά ) 26. Διαλογικά τεχνάσματα (conversational devices): τα εκφωνήματα αυτά ρυθμίζουν την επικοινωνία, τη συζήτηση και τον διάλογο (π.χ.: Εντάξει, Ευχαριστώ ). Τελεστικές πράξεις (performatives): τα παιδιά χρησιμοποιούν εκφωνήματα που αφορούν στην επιτέλεση πράξεων (π.χ.: Σταμάτα ). Η McTear επίσης αναφέρει τις δεξιότητες των παιδιών στο πλαίσιο της συζήτησης. Αναφέρεται λοιπόν στις εξής επικοινωνιακές δεξιότητες των παιδιών: Αλλαγή των ρόλων (turn taking): έχει σχέση με το πώς ο ένας ομιλητής δίνει τη σειρά του στον άλλο, με το πώς χειρίζεται τις επικαλύψεις. Απαντήσεις (responses): έχουν σχέση με το είδος των ερωτήσεων στις οποίες απαντούν τα παιδιά, με την αξιολόγηση των απαντήσεων (ακατάλληλη απάντηση, ελάχιστα αποδεκτή απάντηση, απάντηση με πρόσθετο περιεχόμενο). Ενάρξεις (initiations): πρόκειται για ρηματικές και μη-ρηματικές στρατηγικές που χρησιμοποιούν τα παιδιά για να προσελκύσουν την προσοχή, στρατηγικές που χρησιμοποιούν για να κατευθύνουν την προσοχή σε κάποιο σημείο, για να αναφερθούν σε κάτι το οποίο δεν είναι παρόν, για εναλλακτικές στρατηγικές σε περίπτωση που η έναρξη δεν ήταν επιτυχής. Χρήση γλωσσολογικών μηχανισμών για διατήρηση της συνοχής (linguistic devices for esteblishing and inking conversational topics): χρησιμοποιούν μηχανισμούς συνοχής: τη σύνδεση ενδοπροτασιακών στοιχείων (αλλά, επειδή), την έλλειψη, την αναφορά. Αποκατάσταση (repairs): τα παιδιά ζητούν από τον ομιλητή διευκρινίσεις, απαντούν στο αίτημα για διευκρίνιση, διορθώνουν τα δικά τους εκφωνήματα Τα παιδιά χρησιμοποιούν απλές λέξεις και κινήσεις παράλληλα. Οι βεβαιώσεις αφορούν την τοποθεσία, την κατοχή και την ποιότητα. Τέλος τα παιδιά βεβαιώνουν σχετικά με γεγονότα. Clark, H. H. &Clark, E. V. (1977):

11 Οι Keenan & Klein αναφέρουν πέντε κατηγορίες απάντησης που χρησιμοποιούν τα παιδιά στην επικοινωνία τους: Βασική επιβεβαίωση ή ευθεία επανάληψη (basic acknowledgement or direct repetition) Διαβεβαίωση ή ευκρινής συμφωνία (affirmation or explicit agreement) Άρνηση ή αντίθεση (denial or opposition) Ταύτιση ή ισχυρισμός σχετικός με την διάπραξη της ίδιας ενέργειας (matching or claiming to be performing a similar action) Προέκταση ή νέα επιβεβαίωση σε προηγούμενο θέμα του ομιλητή (extension or new predication to previous speaker s topic). O Garvey θεωρεί ότι όταν τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν, μαθαίνουν να έχουν διαπροσωπικές σχέσεις. Μέχρι την ηλικία των 5:6 τα παιδιά έχουν μάθει να ασκούν τις εξής επικοινωνιακές δεξιότητες: Προσέλκυση προσοχής (getting attention) Εναλλαγή ρόλων (taking turns) Κατασκευή σχετικών εκφωνημάτων (making relevant utterances) Ονομασία και αναγνώριση θεμάτων (nominating and acknowledging topics) Παραγνώριση και αποφυγή θεμάτων (ignoring and avoiding topics) Προετοιμασία θεμάτων (priming topics) Αίτηση διευκρίνισης (requesting clarification) ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα παιδιά επίσης αντιδρούν επικοινωνιακά όταν βλέπουν τηλεόραση. Οι κατηγορίες της λεκτικής συμπεριφοράς τους είναι οι εξής 29 : Ορισμός αντικειμένων, χαρακτήρων, ζώων και άλλων αντικειμένων που εμφανίζονται στην οθόνη. Τα παιδιά δείχνουν στην οθόνη, δείχνουν και 27 Harris, J. (1990): 60. Βλ. και παραπάνω όσα αναφέρει ο Goffman (Phan, L.1994) 28 Pham, L.(1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The journal of Educational Issues of Language Minority Students. V. 14: (κείμενο στο διαδίκτυο) 29 Lemish, D., Mabel, R. L. (1986). Television as a talking picture book: a prop for language acquisition. In Journal of Child Language. V. 13:

12 μιλάνε ακατανόητα, ορίζουν με χρήση λόγου, κατανοητού ή μη, με χρήση ή όχι δείξης, δείχνουν και παράλληλα ρωτάνε. Ερωτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο των τηλεοπτικών εκπομπών. Θέτουν ερωτήσεις με χρήση ερωτηματικών λέξεων, άλλοτε με μεγάλες προτάσεις, άλλοτε απλώς με χρήση των ερωτηματικών λέξεων και μόνο, ερωτήσεις σχετικές με τον εαυτό τους, ερωτήσεις σχετικές με τη λειτουργία της τηλεόρασης. Επανάληψη των διαλόγων ή των σχολίων των γονέων για όσα βλέπουν. Η επανάληψη λέξεων ή σύντομων φράσεων λειτουργεί ως αντίδραση σε κάποια πληροφορία ή ως μηχανισμός υπενθύμισης. Περιγραφή του περιεχομένου. Τα παιδιά εκφέρουν εκφωνήματα ενώ βλέπουν τηλεόραση, αλλά και χωρίς να βλέπουν. Οι κατηγορίες αυτές είναι αντίστοιχες των κατηγοριών των γονέων, των ανθρώπων με τους οποίους επικοινωνούν. Οι ενήλικες λοιπόν προβαίνουν στις εξής τακτικές: Ορισμός. Δίνουν στα παιδιά τους ορισμούς αντικειμένων και χαρακτήρων. Ο ορισμός γίνεται με τις παρακάτω τακτικές: - Προσέλκυση προσοχής. Οι ενήλικες παράγουν εκφωνήματα που δείχνουν τον ενθουσιασμό τους. - Χαρακτηρισμός: απαντούν στις ερωτήσεις των παιδιών και δίνουν ονόματα όταν τα παιδιά δείχνουν ή ρωτούν κάτι. - Διόρθωση: ο ενήλικας διορθώνει το παιδί. - Ερωτήσεις χαρακτηρισμού/ προσδιορισμού: οι ενήλικες ζητούν την ταυτότητα των αντικειμένων που τα παιδιά αναγνωρίζουν. Είναι δυνατόν να δίνουν και απάντηση. Ερωτήσεις: θέτουν ερωτήσεις προκειμένου να τραβήξουν το ενδιαφέρον των παιδιών στην τηλεόραση και να εμπλακούν στην θέαση. Απαντήσεις: - Επανάληψη: επαναλαμβάνουν μετά την εκφορά λόγου από τα παιδιά, συχνά επεκτείνουν, διορθώνουν, αποσαφηνίζουν, επεξηγούν. - Αναγνώριση, βεβαίωση: οι ενήλικες επικροτούν αυτά που λένε τα παιδιά. - Καθοδηγητική συμπεριφορά: ενθαρρύνουν τα παιδιά από τη μια, αλλά δεν τους επιτρέπουν να κάνουν κινήσεις σε σχέση με την τηλεόραση, προκειμένου να καταλάβουν τα παιδιά ότι η τηλεόραση είναι ένα μέσο επικοινωνίας. - Απάντηση ερωτήσεων: οι ενήλικες διορθώνουν, αποσαφηνίζουν, προκαλούν τα παιδιά. 93

13 Περιγραφή: οι ενήλικες περιγράφουν κάτι σχετικό με αυτό που προβάλλεται στην οθόνη. Παίρνουν το ερέθισμα από το πού εστιάζουν τα παιδιά την προσοχή τους. Το κατά πόσο τα παιδιά θα επικοινωνήσουν κατά τη διάρκεια αυτής της δραστηριότητας εξαρτάται από διαφόρους παράγοντες, όπως το ποσοστό του ελέγχου των ενηλίκων, η έλξη του περιεχομένου, η συνέχεια της δραστηριότητας, το κατά πόσο επιδρά στους ενήλικες η δραστηριότητα. 6. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Α. Ο λόγος της μητέρας Ο λόγος της μητέρας επηρεάζει τον λόγο των παιδιών. Η χρήση προστακτικών και ερωτήσεων (ερωτήσεις μερικής και ολικής αγνοίας, με ερωτήσεις δείξης) διευκολύνει την εκμαίευση απαντήσεων από τα παιδιά. Γενικώς, τα εκφωνήματα των μητέρων προς τα παιδιά δείχνουν την πρόθεσή τους να κατευθύνουν τον λόγο των παιδιών. Βεβαίως, η επίδραση του λόγου της μητέρας εξαρτάται από την ηλικία των παιδιών, το λεξιλόγιό τους και το συντακτικό επίπεδό στον λόγο τους. Όσο μεγαλύτερο είναι το παιδί, τόσο μειώνονται τα εκφωνήματα με στόχο την καθοδήγηση, ενώ τα δηλωτικά εκφωνήματα/αυτά που εκφράζουν δήλωση αυξάνονται. Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του μητρικού λόγου που μπορούν να επηρεάσουν τον λόγο των παιδιών: η δείξη, η επέκταση και η επανάληψη. Ένα εκφώνημα δείξης είναι αυτό που υποδεικνύει ένα αντικείμενο που έχει σχέση με το περιβάλλον (π.χ.: Να η μπάλα ). Η δείξη βοηθάει τη βελτίωση του λεξιλογίου. Εκφωνήματα δηλωτικά επέκτασης είναι αυτά που αποδίδουν με διαφορετικό τρόπο, πιο οργανωμένα, κάτι που έχει πει το παιδί (πχ. το παιδί λέει: μήλο, η μητέρα λέει: ναι, αυτό είναι ένα μήλο). Η επέκταση συμβάλλει στη βελτίωση της σύνταξης. Επαναλήψεις έχουμε όταν η μητέρα αποδίδει το δικό της εκφώνημα με διαφορετικό τρόπο. Η επανάληψη βοηθάει στην επανεξέταση των εκφωνημάτων 30. Το ερώτημα είναι για ποιο λόγο η μητέρα επαναλαμβάνει τα εκφωνήματά της. Αυτό γίνεται είτε γιατί το παιδί δεν επανατροφοδοτεί τη 30 Newport et al.1997, Mother, I d rather do it myself: some effects and noneffects of maternal speech style. In C. Snow and C. Ferguson (Eds): Talking to children: Language Input and Acquisition. Cambridge: CUP:

14 μητέρα με κάποια αντίδραση, ή γιατί η μητέρα θέλει να κατευθύνει τη συμπεριφορά και τον λόγο του παιδιού 31. Η μητέρα παράγει εκφωνήματα χρησιμοποιώντας ερωτήσεις και σύντομες προτάσεις, καθώς επίσης παράγει πολλά εκφωνήματα που αναφέρονται στο παιδί ή που δεν έχουν σαφές σημείο αναφοράς. Η μητέρα, όταν συνομιλεί με βρέφη (3 μηνών) δεν έχει ως στόχο την πληροφόρηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του διαφορετικού τρόπου με τον οποίο συμπεριφέρονται οι μητέρες στα παιδιά τους, είναι αυτό που αφορά στις Αμερικανίδες και στις Γιαπωνέζες μητέρες. Οι Αμερικανίδες μιλούν στα παιδιά όταν αυτά είναι χαρούμενα και σε εγρήγορση. Παράγουν ανολοκλήρωτες προτάσεις, οι μισές από τις οποίες δεν έχουν επικοινωνιακή λειτουργία. Συζητούν και χρησιμοποιούν τύπους που δεν είναι γλωσσικοί με στόχο να κρατήσουν τα παιδιά σε εγρήγορση, σε ετοιμότητα για επικοινωνία. Δεν χρησιμοποιούν τον ευθύ και τον πλάγιο λόγο με σαφή όρια μεταξύ τους, γιατί δεν έχουν σκοπό να ελέγξουν. Οι μητέρες από την Ιαπωνία χρησιμοποιούν τον πλάγιο λόγο περισσότερο από ό,τι οι Αμερικανίδες 32. Επίσης χρησιμοποιούν τον λόγο με σκοπό την καθοδήγηση ταυτόχρονα με δραστηριότητες όταν τα παιδιά τις κοιτούν, ενώ τον λόγο ως σκοπό για να απωθήσουν αρνητικές συμπεριφορές όταν τα παιδιά κοιτάζουν μακριά, περισσότερο από τις Αμερικανίδες. Μιλούν στα παιδιά όταν αυτά δεν νιώθουν καλά. Ο λόγος τους είναι μέρος της μητρικής, στοργικής συμπεριφοράς τους, που έχει ως στόχο να αλλάξουν τις σωματικές και συναισθηματικές συνθήκες που βιώνουν τα παιδιά. Χρησιμοποιούν ανολοκλήρωτες προτάσεις με λειτουργική χρήση, κυρίως όταν η προσοχή τους είναι στραμμένη σε φωνητικές δραστηριότητες των παιδιών άσχετα με το πού κοιτούν. Ο λόγος τους μοιάζει ηχητικά με τον παιδικό λόγο, κάτι που δείχνει ότι οι Γιαπωνέζες προσαρμόζουν τον λόγο τους στο επίπεδο της επικοινωνιακής ανάπτυξης των παιδιών. Χρησιμοποιούν τον πλάγιο λόγο για να ελέγξουν πολύ νωρίς τις παιδικές πράξεις. Υπάρχουν τρεις κατηγορίες μητρικού λόγου, σύμφωνα με τους Kloth S, Janssen P., Kraaimaat F., Brutten G.J., που καθορίζουν την επικοινωνία των παιδιών: 31 Gleason, J. B. (1977). Talking to children: some notes on feedback. In In Talking to children- Language Input and Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press: Morikawa, H., Shand, N., Kosawa, Y., (1988). Maternal Speech to prelingual infants in Japan and the United States: relationships among functions, forms and referents. In Journal of Child Language. V. 15:

15 Μη-παρεμβατικός τύπος (Non-intervening): η μητέρα κάνει παύσεις, δεν δίνει συχνά τον λόγο, χρησιμοποιεί καταφατικές προτάσεις, αιτήσεις για πληροφορία και μεγάλους μονολόγους. Η μητέρα αυτής της κατηγορίας δεν πιέζει το παιδί να εκφέρει λόγο. Προκειμένου να δώσει τον λόγο στο παιδί, σταματάει, κάνει παύσεις αντί να θέτει ερωτήματα. Επεξηγηματικός τύπος (Explaining): η μητέρα είναι ομιλητική, δίνει πληροφορίες, ορισμούς, ερωτήσεις με απάντηση ναι-όχι, διακοπές, επικαλύψεις, μεγάλους μονολόγους και μικρές παύσεις. Καθοδηγητικός τύπος (Directing): τύπος μητέρας με προειδοποιήσεις και διαταγές, αρνήσεις και μηχανισμούς προσέλκυσης της προσοχής. Η μητέρα ελέγχει στην ουσία τη συμπεριφορά του παιδιού της. Ο λόγος της μητέρας που έχει ως στόχο να ελέγξει τη συμπεριφορά του παιδιού, οδηγεί σε αργή εξέλιξη της γλωσσικής εξέλιξης. Η εμπλοκή από τη μεριά της μητέρας εξαρτάται από την ηλικία, σε σχέση με το φύλο του παιδιού 33. O Halliday θεωρεί ότι η γλώσσα της μητέρας είναι σημαντική για την κατάκτηση της γλώσσας από τα παιδιά. Η ανάπτυξη των παιδιών σε αυτόν τον τομέα είναι ανάλογη με τις αντίστοιχες δεξιότητες της μητέρας. Αναφέρει τους εξής σκοπούς των λεκτικών πράξεων των παιδιών ηλικίας 9-18 μηνών: Βουλητικός (instrumental): είναι η έκφραση επιθυμίας για αντικείμενα και ενέργειες. Ρυθμιστικός (Regulatory): αφορά στις εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των άλλων. Διαδραστικός (Interactional): αφορά στις εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες της επικοινωνίας. Προσωπικός (Personal): αφορά στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τα παιδιά τη γλώσσα προκειμένου να προβάλουν τη μοναδικότητά του. Εργαστικός (Heuristic): τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να εξερευνήσουν το περιβάλλον. Εφευρετικός (Imaginative): τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να διαμορφώσουν το δικό τους περιβάλλον. Πληροφοριακός (Informative): τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να μεταδώσουν πληροφορίες σε κάποιον που δεν τις κατέχει Kloth, S., Janssen, P., Kraaimaat, F., Brutten, G., J., (1998). Communicative styles of mothers interacting with their preschool-age children: a factor analytic study. In In Journal of Child Language. V.25: Harris, J. (1990):

16 Β. Ο ρόλος του λόγου των ενηλίκων γενικά Σύμφωνα με την American Speech-Language-Hearing Association 35 οι ενήλικες μπορούν να κάνουν τα εξής για να εκμαιεύσουν τον λόγο των παιδιών: Να θέτουν ερωτήσεις ή να προτείνουν διάφορα για να βοηθήσουν το παιδί να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα με διαφορετικούς σκοπούς (π.χ.: Για πες μου για./ τι θέλεις.; ) να ανταποκρίνονται στα μηνύματα των παιδιών και να μην έχουν ως στόχο τη διόρθωση των λαθών. Απλώς μπορούν να αναφέρουν τη δική τους εκδοχή (βλ. επέκταση ανωτέρω). Να αξιοποιούν τις πραγματολογικές συνθήκες, ώστε να επικοινωνούν με τα παιδιά. Να δημιουργούν τέτοιες περιστάσεις, ώστε να καθίσταται απαραίτητο να εξηγούν τα παιδιά το ίδιο πράγμα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Να τονίζουν τη σημασία της πειθούς. Να προετοιμάζουν τα παιδιά για το θέμα για το οποίο θα συζητήσουν. Να παρέχουν στα παιδιά οπτικά ερεθίσματα: εικόνες, αντικείμενα, ή να εκθέτουν σε γενικές γραμμές την ιστορία στην οποία θα αναφερθούν. Να ενθαρρύνουν τα παιδιά να αλλάζουν τη δομή μιας φράσης. Να δείχνουν την αξία των μη-λεκτικών τρόπων έκφρασης. 7. Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Υπάρχουν δύο υποθέσεις σχετικά με την ανάπτυξη των μονόγλωσσων και των δίγλωσσων παιδιών. Σύμφωνα με την πρώτη, τα δίγλωσσα παιδιά εμφανίζουν πιο αργή ανάπτυξη, λόγω του ότι έχει δύο γλωσσικά συστήματα. Σύμφωνα με τη δεύτερη, τα δίγλωσσα παιδιά ωφελούνται από τον πλούτο των ερεθισμάτων που τους προσφέρουν οι δύο γλώσσες. Πάντως δεν παρατηρείται σημαντική διαφορά αναφορικά με το κανονικό βάβισμα (canonical bubbling) ανάμεσα σε παιδιά των δύο κατηγοριών. Επίσης, άσχετα με το αν η γλώσσα είναι πρώτη ή δεύτερη, παιδιά χαμηλών κοινωνικών τάξεων ξεκινούν ελαφρώς νωρίτερα τη, παραγωγή παιδικού λόγου. Επίσης, η 35 American Speech- Language Hearing Association ( ) (κείμενο στον διαδίκτυο). 97

17 πρόωρη εκφορά λόγου από τα δίγλωσσα δεν έχει μεγάλες διαφορές από αυτή των μονόγλωσσων 36. Το βασικό ερώτημα είναι αν η εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας απαιτεί την ίδια διαδικασία με την κατάκτηση της πρώτης. Αν οι δύο γλώσσες κατακτώνται ταυτόχρονα, τότε η ανάπτυξη των δύο γλωσσών είναι κατά πολύ η ίδια. Αν η χρήση/ κατάκτηση των δύο γλωσσών δεν είναι ταυτόχρονη, τότε το παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει τις δεξιότητες που ήδη κατέχει από τη γνώση της πρώτης γλώσσας. Για να λύσουμε το δίλημμα αυτό είναι να εξετάσουμε παιδιά που έχουν την ελάχιστη ικανότητα σε μια γλώσσα πριν από την έκθεση στη δεύτερη. Είναι ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε όσα εκθέτει η Lee Pham στο άρθρο της Infant Dual Language Acquisition Revisited, που δημοσιεύτηκε στο The Journal of Educational issues of language minority Students, V14, p , Αναφέρει ότι η Shapira (1976) θεωρεί ότι τα παιδιά που μαθαίνουν τη δεύτερη γλώσσα δημιουργούν κανόνες από τον λόγο στον οποίο εκτίθενται σε φυσικό περιβάλλον. Υπάρχουν διάφορες στρατηγικές για την ταυτόχρονη κατάκτηση δύο γλωσσών, της μητρικής και της δεύτερης/ ξένης: Διαφορετικά περικείμενα για διαφορετικές γλώσσες: τα παιδιά κατανοούν τη διαφορετικότητα των δύο περικειμένων, αν και μερικές φορές η κατάκτηση και των δύο γλωσσών επιβραδύνεται από ό,τι η κατάκτηση μιας γλώσσας μόνο. Απουσία εμπλοκής της πρώτης γλώσσας: κατά την ταυτόχρονη εκμάθηση δύο γλωσσών, δεν εμπλέκεται η πρώτη γλώσσα. Προηγούμενη γνώση και εκμάθηση του τρόπου σκέψης: τα παιδιά χρησιμοποιούν την προηγούμενη γνώση, τις δεξιότητες και τις τακτικές. Ο τρόπος σκέψης μαθαίνεται ταυτόχρονα και για τις δύο γλώσσας όταν οι μορφές είναι παρόμοιες. Συγχώνευση και διαχωρισμός: στην αρχή οι δύο γλώσσες συγχωνεύονται και αναμειγνύονται, αλλά από την ηλικία των δύο διυλίζονται σε δύο διαφορετικά συστήματα. Διαγλωσσική μεταφορά. 36 Oller, K. D., Eilers, R. E., Urbano, R., Cobo-Lewis, A., (1997). Development of precursors to speech in infants exposed to two languages. In Journal of Child Language. V. 24: Pham, L.(1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The journal of Educational Issues of Language Minority Students. V. 14: (κείμενο στο διαδίκτυο) 98

18 Μετά την επαφή με τη δεύτερη γλώσσα υπάρχει μια περίοδος σιωπής, κατά την οποία τα παιδιά δεν μιλάνε χρησιμοποιώντας της δεύτερη γλώσσα. Η παραγωγή της δεύτερης γλώσσας περιλαμβάνει τις εξής διαδικασίες: α) επίγνωση της διαφορετικότητας της γλώσσας, β)προσπάθεια κατανόησης όσων λέγονται, γ)κατάκτηση του φωνολογικού συστήματος πριν από την παραγωγή λόγου. Τα παιδιά κατά την παραγωγή της δεύτερης γλώσσας ενδιαφέρονται περισσότερο για το νόημα παρά για τη σωστή γραμματική και το συντακτικό. Έτσι τα παιδιά δίνουν σημασία στο περιεχόμενο παρά στη μορφή. Μάλιστα όταν δυσκολεύονται να παραγάγουν τη δεύτερη γλώσσα, παίρνουν στοιχεία από την πρώτη 38. H Lee Pham, με άξονα τις απόψεις των Halliday, Dore, Keenan & Klein αναφέρει τις επικοινωνιακές δεξιότητες ενός δίγλωσσου παιδιού τριών χρόνων: χαιρετισμός, επιβεβαίωση, δήλωση, κλήση, αίτηση, ερώτηση, απάντηση, άρνηση, φωνή, επιμονή, έκφραση έντονης έκπληξης, παράκληση, έκφραση αγάπης ή στοργής, έκφραση φόβου ή τρόμου, κατεργαριά, έκφραση συμφωνίας ή αποδοχής, έκφραση παραπόνων, θυμού ή δυσαρέσκειας, έκφραση κατοχής, επικοινωνία, χρήση σκέψης και επιχειρηματολογίας. Η ίδια το 1989 αναφέρει οκτώ στρατηγικές της χρήσης των δύο γλωσσών: Ξεχωριστή χρήση στις περισσότερες περιπτώσεις και μικτή χρήση σε άλλες περιπτώσεις. Προτίμηση για τη χρήση της γλώσσας του συνομιλητή κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας. Διατήρηση ενός στοιχείου που έχει ήδη αποκτήσει. Προτίμηση για τη χρήση της γλώσσας αυτού που ρωτά. Χρήση της γλώσσας ανάλογα με την έκθεση σε αυτήν. Διακεκομμένη χρήση της μιας γλώσσας λόγω της προσωρινής ή περιστασιακής απουσίας έκθεσης σε αυτήν. Περιστασιακή μικτή χρήση και των δύο γλωσσών. Παράλληλη χρήση και των δύο γλωσσών. 8. ΤΑ ΔΙΓΛΩΣΣΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 38 Karniol, R. (1990). Second-language acquisition via immersion in daycare. In Journal of Child Language. V 17:

19 Στην Ελλάδα, τα δίγλωσσα παιδιά είναι διαφόρων κατηγοριών. Το κοινό σημείο μεταξύ τους είναι το ότι βρίσκονται σε απόσταση (Abstand γλώσσες) από την Ελληνική. Τα παιδιά λοιπόν στην Ελλάδα με μητρική γλώσσα άλλη από την Ελληνική ομιλούν τις ακόλουθες γλώσσες: Α. η γλώσσα των παιδιών των οποίων οι γονείς δεν είναι μετανάστες - Τουρκική: τη χρησιμοποιούν οι Τουρκόφωνοι μουσουλμάνοι της Θράκης, στην εκπαίδευση και στα ΜΜΕ. - Ρομανική: είναι η γλώσσα των τσιγγάνων. Δεν έχει υψηλό κύρος λόγω του αντίστοιχου κύρους των ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν. - Λαντίνο: είναι η γλώσσα που χρησιμοποιεί η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης. - Πομάκικα: τη χρησιμοποιούν οι Πομάκοι της Δ.Θράκης, κυρίως στον προφορικό λόγο. - Σλαβομακεδόνικα: είναι η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι κάτοικοι που κατοικούν στους συνοριακούς νομούς της Δ. Μακεδονίας, αλλά και η επίσημη γλώσσα του κράτους της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. - Βλάχικα: είναι η λατινογενής γλώσσα που χρησιμοποιούν Θεσσαλοί, Ηπειρώτες και Μακεδόνες σε πολλά χωριά της Πίνδου. - Αρβανίτικα 39 : είναι η γλώσσα που χρησιμοποιούν κάτοικοι της Βοιωτίας, της Αττικής, της Αργολιδοκορινθίας, της Καρυστίας και διαφόρων νησιών. Β. Η γλώσσα των παιδιών των οποίων οι γονείς είναι μετανάστες: τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι μετανάστες στην Ελλάδα. Υπάρχει ποικιλία ως προς τη χώρα προέλευσης και ως προς τη γλώσσα την οποία χρησιμοποιούν ως πρώτη. Η πλειονότητα των παιδιών έχει μία από τις εξής γλώσσες ως πρώτη: την Αλβανική, τη Ρωσική, τη Ρουμάνικη, τη Σερβοκροατική, τη Βουλγαρική, τη Γερμανική, την Ισπανική, τη Γαλλική, την Αγγλική, την Πολωνική. Παρατηρούμε λοιπόν ότι τα παιδιά στην Ελλάδα, δεν χρησιμοποιούν μόνο την Ελληνική γλώσσα για να επικοινωνήσουν, δεν έχουν όλα τα παιδιά την Ελληνική γλώσσα ως πρώτη, κάτι το οποίο συχνά είναι πρόβλημα. Επιπλέον, στην Ελλάδα υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που επιδεινώνουν την κατάσταση, όπως είναι η έλλειψη υποδομής σε ό,τι αφορά στην υποδοχή και ενσωμάτωση των παιδιών στην κοινωνία, η ξενοφοβία κ.λπ.. 39 Μπασλής, Γ. (2000). Κοινωνιογλωσσολογία. Αθήνα: Γρηγόρη:

20 Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζουν τα δίγλωσσα παιδιά, ήδη από την προσχολική ηλικία δυσκολίες στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους, είτε αυτοί βρίσκονται στο οικείο περιβάλλον, είτε στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο. Το πρόβλημα είναι σοβαρό. Κρίνουμε σκόπιμη και απαραίτητη την εύρεση ουσιαστικής λύσης σε αυτό. Γι αυτόν τον λόγο γίνεται μία προσπάθεια από το Υπουργείο Παιδείας και το Πανεπιστήμιο Αθηνών να βελτιωθεί η κατάσταση. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας εντάσσεται και η ενημέρωση σχετικά με τη διαπολιτισμική αγωγή. 101

21 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ Κατή, Δ., (2000). Γλώσσα και Επικοινωνία στο Παιδί. Αθήνα: Οδυσσέας. Μπασλής, Γ. (2000). Κοινωνιογλωσσολογία. Αθήνα: Γρηγόρη. ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ American Speech- Language Hearing Association ( ) (κείμενο στον διαδίκτυο). Bowen, C. (2003). Language- Ages and stages- Developmental Milestones for Receptive and Expressive Language Acquisition. (κείμενο στο διαδίκτυο). Bowen, C. (2003). Speech and Language Development in Infants and Young Children, according to Parent-Child Services, Inc. (κείμενο στο διαδίκτυο). Clark, H. H. & Clark, E. V (1977). Psychology and Language. New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc. Gleason J. B. (1977). Talking to children: some notes on feedback. In Talking to children- Language Input and Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press. Karniol, R. (1990). Second-language acquisition via immersion in daycare. In Journal of Child Language. V 17: Kloth, S., Janssen, P., Kraaimaat, F., Brutten, G., J., (1998). Communicative styles of mothers interacting with their preschool-age children: a factor analytic study. In In Journal of Child Language. V.25: Lemish, D., Mabel, R. L. (1986). Television as a talking picture book: a prop for language acquisition. In Journal of Child Language. V. 13: Morikawa, H., Shand, N., Kosawa, Y., (1988). Maternal Speech to prelingual infants in Japan and the United States: relationships among functions, forms and referents. In Journal of Child Language. V. 15: Newport et al., (1997), Mother, I d rather do it myself: some effects and noneffects of maternal speech style. In C. Snow and C. Ferguson (Eds): Talking to children: Language Input and Acquisition. Cambridge: CUP:

22 Oller, K. D., Eilers, R. E., Urbano, R., Cobo-Lewis, A., (1997). Development of precursors to speech in infants exposed to two languages. In Journal of Child Language. V. 24: Pham, L. (1994). Infant Dual Language Acquisition Revisited. In The Journal of Educational Issues of Language Minority Students, v 14p: (κείμενο στο διαδίκτυο). 103

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή προφορικού λόγου

Παραγωγή προφορικού λόγου Παραγωγή προφορικού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 30 λεπτά παιδιά και ενήλικες Ενοικίαση διαμερίσματος

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Άλιμος, 2015 Η Μέθοδος CLIL Ολιστική Εκμάθηση Περιεχομένου και Ξένης Γλώσσας EMILE: L Enseignement d une Matière par

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Μιλάτε Αγγλικά με το παιδί σας

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Μιλάτε Αγγλικά με το παιδί σας Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Μιλάτε Αγγλικά με το παιδί σας Μιλάτε Αγγλικά για να βοηθήσετε το παιδί σας Οι γονείς είναι αυτοί που, κατά κύριο λόγο, μαθαίνουν στα παιδιά τους τη γλώσσα του σπιτιού.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγές πληροφόρησης : συνέντευξη γονέων, ανταλλαγή απόψεων με άλλους ειδικούς, που ασχολούνται με το παιδί, άτυπη παρατήρηση και καταγραφή στοιχείων συμπεριφοράς, αποτελέσματα παιδαγωγικής αξιολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαïκή Μέρα Γλωσσών 26η Σεπτεμβρίου. Η γιορτή της γλωσσικής πολυμορφίας

Ευρωπαïκή Μέρα Γλωσσών 26η Σεπτεμβρίου. Η γιορτή της γλωσσικής πολυμορφίας Ο ανθρώπινος παράγοντας Η γιορτή της γλωσσικής πολυμορφίας Ο πλανήτης μας έχει πάνω από έξι εκατομμύρια ανθρώπους που μιλούν μεταξύ 6,000 με 7,000 διαφορετικές γλώσσες. Μερικές γλώσσες ομιλούνται από εκατοντάδες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΟΛ Η Α ΝΘΡ Ω Π Ι Σ Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν. Κέντρο Γλωσσών

Σ ΧΟΛ Η Α ΝΘΡ Ω Π Ι Σ Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν. Κέντρο Γλωσσών Σ ΧΟΛ Η Α ΝΘΡ Ω Π Ι Σ Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Κέντρο Γλωσσών Δ Ι Δ Α Κ Τ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Σ Ω Π Ι Κ Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ Jack Burston ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ Ηλίας Αργυρού Maria - Gabriella Arru Birgit Zιαρτίδου Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών

Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών Οδηγός χρήσης για εταιρείες και άλλους οργανισµούς Το Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών θέτει αναγνωρισµένα διεθνή στάνταρ για τη µέτρηση και σύγκριση γλωσσικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή Το σεμινάριο παρουσιάζει τις βασικές αρχές σχεδίασης και ανάπτυξης ενός εκπαιδευτικού προγράμματος. Εστιάζει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για εκπαιδευόµενους

Οδηγός για εκπαιδευόµενους 0. Παρουσίαση του οδηγού Ο παρών οδηγός χρήσης του µαθήµατος ελληνικής γλώσσας για ενήλικες αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράµµατος L-Pack το οποίο συντονίζει η ASEV (Agenzia per lo Sviluppo Empolese

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια:

Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Στο βίντεο: Τραπέζι: Σκηνή στην αυλή: Σχόλια: Video 1 Εκφοβισμός με μηνύματα Οι μαθητές στέλνουν συχνά μηνύματα ο ένας στον άλλο. Μερικοί μαθητές λαμβάνουν μηνύματα που δεν είναι πολύ ευχάριστα και αποτελούν μια μορφή εκφοβισμού. Στο βίντεο: Τραπέζι:

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Extra&Friends iebook leaflet_extra&friends iebook leaflet 09/12/2010 4:48 ΜΜ Page

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος του προγράμματος «Να στέκεστε καλά στα πόδια σας» 4. Ποιος θα πρέπει να ακούσει τις πληροφορίες αυτές; 4

Στόχος του προγράμματος «Να στέκεστε καλά στα πόδια σας» 4. Ποιος θα πρέπει να ακούσει τις πληροφορίες αυτές; 4 Περιεχόμενα Λήψη μέτρων για να στέκεστε καλά στα πόδια σας Οδηγίες 2 Υλικό που χρειάζεστε για την ομιλία σας 2 Πρόβλημα/Θέμα 3 Στόχος του προγράμματος «Να στέκεστε καλά στα πόδια σας» 4 Στο τέλος της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Οδηγός για τους Γονείς

ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Οδηγός για τους Γονείς ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Οδηγός για τους Γονείς Γνωρίζουμε πως ο Έλληνας γονιός θέλει να έχει στη διάθεσή του τις πληροφορίες που χρειάζεται ώστε να επιλέξει τις εξετάσεις που θα λάβει μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΚΩΦΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟ

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΚΩΦΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟ Greek ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΚΩΦΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟ The Greek translation of The right of the deaf child to grow up bilingual by François Grosjean University of Neuchâtel, Switzerland Translated

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ. Μια έκδοση των

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ. Μια έκδοση των ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΛΟΓΟΥ & ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΙΔΙΑ 2-6 ΕΤΩΝ Μια έκδοση των Σύστημα Ανάπτυξης Δεξιοτήτων ikid Πρωταρχικός μας στόχος είναι να παρέμβουμε στην δυσκολία, και να χτίσουμε πάνω στις δεξιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Τι είναι το iebook; Το iebook είναι το ηλεκτρονικό βιβλίο των αγγλικών μου, το οποίο με βοηθάει να κάνω μόνος μου το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς που μου ανατίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου!

Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! FAIRYLAND iebook leaflet_fairyland iebook leaflet 02/12/2010 5:18 ΜΜ Page 1 Ο ηλεκτρονικός σύντροφος μελέτης μου! Τι είναι το iebook; Το iebook είναι το ηλεκτρονικό βιβλίο των αγγλικών μου, το οποίο με

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ»

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Περιεχόμενα Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης γραπτών τεστ... 3 Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι... 5 Μέρος Α : Κατανόηση προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη 1 Δεξιότητες Παρουσίασης Άννα Ξυνιστέρη 2 Δεξιότητες Παρουσίασης - Κανόνες 3 Δεξιότητες Παρουσίασης - Στόχοι Ανάπτυξη δεξιοτήτων παρουσίασης Ικανότητα καλύτερου σχεδιασμού παρουσιάσεων Αντιμετώπιση ερωτο-απαντήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;

Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους; ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΟΓΙΝΔΡΟΥΚΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ «Τα παιδιά με αυτισμό μέχρι πού μπορούν να φτάσουν στην επικοινωνία τους;» Ανάλογα με το επίπεδο της κοινωνικής τους ανάπτυξης είναι και το επίπεδο της λειτουργικής τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης

Έκθεση εσωτερικής αξιολόγησης ΠΑΝΤΕΙΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Έκθεσηεσωτερικήςαξιολόγησης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΚΑΙΕΦΑΡΜΟΓΕΣΣΤΗΝΚΟΙΝΩΝΙΚΗΠΟΛΙΤΙΚΗ, 2007 2009 ΛέκτοραςΜαρίαΣυμεωνάκη

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο Δραστηριότητα Μια βόλτα στο στο πάρκο ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ «ΤΕΣΤ» ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Περιγραφή : Ένας από τους συμμετέχοντες καλείται να διαβάσει μια δήλωση που παρουσιάζεται μέσα σε ένα τρίγωνο. Το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260 TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. 25 ης Μαρτίου 12-177 78 Ταύρος Τηλ. 210 48 11 260 Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και η αναπαραγωγή του παρόντος βιβλίου με οποιοδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου

Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου Ευχαριστίες Πολλά ευχαριστώ: æ Στην Αν Μήκερ Μίλερ, τη δημιουργό των παιχνιδιών με τραγουδάκια του βιβλίου. Στην υπέροχη επιμελήτριά μου, Κάθι Τσάρνερ,

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση Advanced Subsidiary Advanced GCE Survival Δεξιότητες Α Β Γ Δ Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση κειμένων σε προεπιλεγμένα θέματα/κείμενα Functional Operational

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας σε ενήλικες: στρατηγικές αποτελεσματικής διδασκαλίας στη θεωρία και στην πράξη

Διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας σε ενήλικες: στρατηγικές αποτελεσματικής διδασκαλίας στη θεωρία και στην πράξη Διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας σε ενήλικες: στρατηγικές αποτελεσματικής διδασκαλίας στη θεωρία και στην πράξη Έλενα Κυριακίδη, PhD στη Γλώσσα και τις Σπουδές Γραμματισμού, Εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα