Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον"

Transcript

1 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 91 Γιώργος Καρδάρας Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον

2 92 Γιώργος Καρδάρας

3 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 93 Για το έτος 623/24 αναφέρεται σε δυτικές πηγές μία εξέγερση δυτικοσλαβικών φύλων εναντίον των Αβάρων που υποκινήθηκε από κάποιον Σάμο και η οποία αποτέλεσε την πρώτη διασπαστική κίνηση στο αβαρικό χαγανάτο μετά την εγκατάσταση και κυριαρχία των Αβάρων στην ανατολική Κεντρική Ευρώπη το 568 ι. Οι πληροφορίες που διαθέτουμε για την καταγωγή και την δράση του Σάμο προέρχονται κυρίως από το Δ' βιβλίο του Χρονικού του Φρεδεγάριου 2 (περ. 660) καθώς και από δύο μεταγενέστερα έργα, τα Gesta Dagoberti I. regis Francorum 3 (περ. 835) και την Conversio Bagoariorum et Carantanor- 1. Ο Φρεδεγάριος χρονολογεί την εξέγερση στο 40ό έτος της βασιλείας του Λοθαρίου Β'( ). Βλ. Chronicarum quae dicuntur Fredegarii libri quattuor, εκδ. A. Kusternig [Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters 4a], Darmstadt 1982, IV, 48, σ (στο εξής: Fredegarius, Chronica): «Anno 40. regni Chlothariae homo nomen Samo natione Francos de pago Senonago plures secum negutiantes adcivit, exercendum negucium in Sclavos coinomento Winedos perrexit. Sciavi iam contra Avaris coinomento Chunis et regem eorum gagano ceperant revellare». L. Waldmüller, Die ersten Begegnungen der Slawen mit dem Christentum und den christlichen Völkern vom 6. bis 8. Jahrhundert Die Slawen zwischen Byzanz und Abendland, Αμστερνταμ 1976, σ. 291 (στο εξής: Waldmüller, Begegnungen). Η χρονολόγηση του Φρεδεγάριου έχει αμφισβητηθεί και ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ορθότερη κάποια μεταγενέστερη, γύρω στο 626 ή μετέπειτα. Βλ. σχετικά, W. Pohl, Die Α waren. Ein Steppen volk in Mitteleuropa, n. Chr., Μόναχο 1988, σ. 257 (στο εξής: Pohl, Awaren). W. Fritze, Untersuchungen zur frühslawischen und frühfränkischen Geschichte bis ins 7. Jahrhundert, Φρανκφούρτη 1994, σ. 86 (στο εξής: Fritze, Untersuchungen). M. Eggers, «Samo -"Der erste König der Slawen". Eine kritische Forschungsübersicht», Bohemia 42 (2001) κ. εδώ 68 (στο εξής: Eggers, Samo). F. Curta, The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c , Καίμπριτζ - Νέα Υόρκη 2001, σ. 109 (στο ε ξής: Curta, Slavs). 2. Οι αναφορές του Φρεδεγάριου σχετικά με τον Σάμο εντοπίζονται κυρίως στα κεφάλαια 48 και 68 και κατά δεύτερο λόγο στα κεφάλαια 72, και 77 του Δ' βιβλίου του Χρονικού του. Βλ. F. Curta, «Slavs in Fredegar and Paul the Diacon: medieval gens or "scourge of God"?», Early Medieval Europe 6/2 (1997) (στο εξής: Curta, Fredegar). Eggers, Samo, σ Gesta Dagoberti I. regis Francorum, εκδ. Β. Krusch [MGH, Scriptores rerum Merovingicarum Π], Αννόβερο 1888, σ (στο εξής: Gesta Dagoberti).

4 94 Γιώργος Καρδάρας um 4 (περ. 870), τα οποία όμως παρουσιάζουν ορισμένες διαφοροποιήσεις συγκριτικά με τον Φρεδεγάριο. Η εξέγερση του Σάμο εναντίον των Αβάρων και η δημιουργία του «πρώτου σλαβικού κράτους» μετά την επικράτηση του, έχει θεωρηθεί από μέρος ερευνητών ως αποτέλεσμα της βυζαντινής διπλωματικής δραστηριότητας εναντίον του αβαρικού χαγανάτου στα κρίσιμα για το Βυζάντιο χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου. Κατά την άποψη μας, η σύνδεση της εξέγερσης του Σάμο με την εξωτερική πολιτική του Η ρακλείου δεν δείχνει ιδιαίτερα πιθανή, λαμβάνοντας υπόψη την έλλειψη σχετικών μαρτυριών στις πηγές αλλά και τις ευρύτερες γεωπολιτικές συνθήκες στην Κεντρική Ευρώπη κατά το α'τέταρτο του Ζ'αιώνα. Ουσιαστικότερες παράμετροι για την ορθότητα ή όχι της παραπάνω υ πόθεσης, οι οποίες παραβλέπονται στη διατύπωση της, είναι η γεωγραφική θέση του λεγόμενου «κράτους του Σάμο» καθώς και οι επιδιώξεις της φραγκικής εξωτερικής πολιτικής στην ανατολική Κεντρική Ευρώπη 5. Η αποστολή του Σάμο στους Σλάβους πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με τον Φρεδεγάριο, το 623/24, όταν ο Φράγκος βασιλέας Λοθάριος Β' όρισε τον γιο του Δαγοβέρτο Α' ηγεμόνα της Αυστρασΐας. Η Αυστρασία, τμήμα του φραγκικού βασιλείου, με κέντρο το Μετς, περιελάμβανε την περιοχή μεταξύ των ποταμών Ρήνου και Μάας (Maas/ Meuse), τον χώρο ανατολικά του Ρήνου που κατακτήθηκε από τον Θευδέριχο Α' ( ) και τον γιο του Θεοδεβέρτο Α' ( ), καθώς και μεγάλο τμήμα της κεντρικής και νότιας Γαλατίας. Η Αυστρασία εξελίχθηκε σε αυτόνομη πολιτική οντότητα με δική της εξωτερική πολιτική, την οποία χαρακτήριζε η διάθεση για επέκταση προς τα ανατολικά και τα νότια. Το 613 ο Λοθάριος Β'επανένωσε το φραγκικό κράτος ως το 623, οπότε η Αυστρασία ξαναέγινε ξεχωριστό βασίλειο με ηγεμόνα τον Δαγοβέρτο Α'( ). Το 629 ολόκληρο το φραγκικό κράτος τέθηκε υπό την εξουσία του Δαγοβέρτου, που είχε πλέον ως έδρα του το Παρίσι Conversio Bagoariorum et Carantanorum. Das Weißbuch der Salzburger Kirche über die erfolgreiche Mission in Karantanien und Panonnien, εκδ. Η. Wolfram, Βιέννη - Γκρατς 1979 (στο εξής: Conversio). 5. Βλ. σχετικά, Γ. Καρδάρας, Το Βυζάντιο και οι Άβαροι (Στ-Θ'αι.). Πολιτικές, διπλωματικές και πολιτισμικές σχέσεις [ΕΙΕ/ΙΒΕ, Μονογραφίες 15], Αθήνα 2010, σ (στο εξής: Καρδάρας, Άβαροι). 6. F. Cardot, L'espace et le pouvoir. Etude sur VAustrasie mérovingienne, Παρίσι 1987, σ (στο εξής: Cardot, Espace). Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen σ. 83. I. Wood, The Merovingian Kingdoms , Λονδίνο - Νέα Υόρκη 1994, σ. 140, 145 (στο εξής: Wood, Kingdoms). Eggers, Samo, σ. 65. P. J. Geary, Die Merowin-

5 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 95 Οι Φράγκοι είχαν διεισδύσει στον χώρο των ανατολικών γειτόνων τους από τις αρχές του ΣΤ' αιώνα και σταδιακά έθεσαν υπό τον έλεγχο τους τα γερμανικά και σλαβικά φύλα μέχρι τον Έλβα. Η φραγκική επικυριαρχία αναγνωρίστηκε από τους Θουριγγίους, τους Σάξωνες αλλά και τους Σλάβους Σορβΐους, οι οποίοι ζούσαν μεταξύ των ποταμών Σάαλ και Έλβα 7. Η ισχυροποίηση των Φράγκων στον γερμανικό χώρο τους ε πέτρεψε να στρέψουν το ενδιαφέρον τους στη βόρεια Ιταλία. Εκτός από την προσάρτηση εδαφών, επεδίωξαν με διπλωματικά ή στρατιωτικά μέσα την αποτροπή της προσέγγισης μεταξύ των Λογγοβάρδων, των Βαυαρών και των Αβάρων 8. Η ήττα των Φράγκων στο Wogastisburg από τον Σάμο το 631, όπως θα δούμε παρακάτω, είχε σημαντικό αντίκτυπο για τους Φράγκους, καθώς οι επιχειρήσεις τους εναντίον των σλαβικών φύλων μάλλον τερματίστηκαν και για την ανατολική τους πολιτική κατά τις επόμενες δεκαετίες δεν υπάρχουν μαρτυρίες στις πηγές 9. Η αποστολή του Σάμο στους Σλάβους από τον Δαγοβέρτο Α' ε ντασσόταν στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης πολιτικής του τελευταίου στην Κεντρική Ευρώπη, η οποία είχε ως απώτερο στόχο την υ ποταγή των δυτικών Σλάβων και των Αβάρων 10. Αυτές οι επιδιώξεις ger. Europa vor Karl dem Grossen, Μόναχο 2004, σ. 154, (στο εξής: Geary, Mero winger). 7. Η. Patze - W. Schlesinger, Geschichte Thüringens, τ. 1 Grundlagen und frühes Mittelalter, Κολωνία - Γκρατς 1968, σ (στο εξής: Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens). F. Dvornik, Les Slaves. Histoire et Civilisation de l'antiquité au débuts de l'époque contemporaine, Παρίσι 1970, σ (στο εξής: Dvornik, Civilisation). G. Hauptfeld, Die Gentes im Vorfeld von Ostgoten und Franken im sechsten Jahrhundert, στο Die Bayern und ihre Nachbarn. Berichte des Symposions der Kommision für Frühmittelalterforschung 25. bis 28. Oktober 1982, Stift Zwettl, Niederösterreich, τ. 1, εκδ. Η. Wolfram - Α. Schwarcz [DÖAW, phil. - hist. Klassel79], Βιέννη 1985, σ κ. εδώ (στο εξής: Hauptfeld, Gentes). Cardot, Espace, σ Wood, Kingdoms, σ Geary, Merowinger, σ Hauptfeld, Gentes, σ Cardot, Espace, σ. 169, Fritze, Untersuchungen, σ , Η. Kunstmann, «Was besagt der Name Samo, und wo liegt Wogastisburg?», Die Welt der Slawen 24/1 (1979) 1-21 κ. εδώ 20 (στο εξής: Kunstmann, Wogastisburg). 10. Fredegarius, Chronica, IV, 58, σ. 224: «Timorem vero sic forte sua concusserat utelitas, ut iam devotione adreperint suae se tradere dicionem; ut etiam gente, que circa limite Avarorum et Sclavorum consistent, ei prumptae expetirint, ut ille post tergum eorum iret féliciter, et Avaros et Sclavos citerasque gentium nationes usque manum publicam suae dicione subiciendum fiducialiter spondebant». Gesta Dagobert!, 22, σ. 408, W. Schlesinger, «Zur politischen Geschichte der fränkischen Ostbewegung vor Karl dem Großen», στο Althessen im Frankenreich. Historische und philologische Untersuchungen zur Entstehung der europäischen Nationen im Mittelalter, εκδ. W. Schlesinger (Nationes 2), Sigmaringen 1975 σ A. Avenarius, Die Awaren in Europa, Αμ-

6 96 Γιώργος Καρδάρας δεν επισημαίνονται από τον Φρεδεγάριο, ο οποίος δεν διευκρινίζει και τον πραγματικό σκοπό της αποστολής του Σάμο, αλλά την παρουσιάζει ως εμπορική δραστηριότητα: «Στο 40ό έτος της βασιλείας τον Λοθάριου κάποιος ονόματι Σάμο, Φράγκος καταγόμενος από τον pagus Senonagus, συγκέντρωσε αρκετούς άνδρες, με τους οποίους είχε εμπορικές συναλλαγές, και πήγε στους Σλάβους, που ονομάζονται και Winedi, για να εμπορευθεί μαζί τους. Οι Σλάβοι άρχισαν τότε να εξεγείρονται εναντίον των Αβάρων, που ονομάζονται και Ούννοι, και του ηγεμόνα τους, του χαγάνου» 11. Οι πληροφορίες του Φρεδεγάριου σχετικά με τον Σάμο έχουν οδηγήσει σε αρκετές υποθέσεις αναφορικά με την ιδιότητα και τον τόπο καταγωγής του. Για την ιδιότητα του έχει υποστηριχθεί ότι ήταν πράκτορας 12, μεσολαβητής 13, έμπορος όπλων 14, δουλέμπορος 15, τυχοδιώκτης 16 ή πολεμιστής 17. Το ίδιο αμφίβολη θεωρείται και η ιδιότητα των ακολούθων του Σάμο, καθώς δεν πρέπει να ήταν ούτε απλοί έμποροι ούτε επίσημοι πρεσβευτές 18. Με τον Σάμο έχει συνδεθεί ακόμη και η σχεδιαζόμενη ιεραποστολή στους Σλάβους του αγίου Άμαντου, του «αποστόλου 11. Όπ. παραπ., υποσ. 1. Για την απόδοση του Σάμο ως ηγεμονικού τίτλου και όχι ως ονόματος, βλ. F. Tiso, «The Empire of Samo ( )», Slovak Studies 1 (1961) 1-21 κ. εδώ (στο εξής: Tiso, Empire). Kunstmann, Wogastisburg, σ Του ίδιου, «Samo, Dervanus und der slovenenfurst Wallucus», Die Welt der Slawen 25/1 (1980) κ. εδώ 171. Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Geary, Merowinger, σ V. Chaloupecky, «Considerations sur Samon, le premier roi des Slaves», Byzantinoslavica 11 (1950) κ. εδώ 231 (στο εξής: Chaloupecky, Considerations). H. Preidei, Die Anfänge der slawischen Besiedlung Böhmens und Mährens, τ. 1, Μόναχο 1954, σ. 83, 88 (στο εξής: Preidei, Besiedlung). 14. Μ. Hellmann, «Grundfragen slawischer Verfassungsgeschichte des frühen Mittelalters», Jahrbücher für Geschichte Osteuropas 2/4 (1954) κ. εδώ (στο ε ξής: Hellmann, Grundfragen). Waldmüller, Begegnungen, σ Fritze, Untersuchungen, σ J. Mikkola, «Samo und sein Reich», Archiv für slavische Filologie 42 (1929) κ. εδώ 94 (στο εξής: Mikkola, Reich). C. Verlinden, «Problèmes d'histoire économique franque. Le Franc Samo», Revue Belge de Philologie et Histoire 12 (1933) κ. ε δώ 1094 (στο εξής: Verlinden, Problèmes). Eggers, Samo, σ. 81 (έμπορος όπλων και δουλέμπορος). 16. R. Collins, Early Medieval Europe, , Νέα Υόρκη 1999, σ. 274 (στο ε ξής: Collins, Medieval Europe). 17. F. M. Pelzel, Kurzgefasste Geschichte der Böhmen von den ältesten bis auf die itzigen Zeiten. Erste Abteilung, Πράγα 1774, σ. 24 (στο εξής: Pelzel, Geschichte). Του ίδιου, Abhandlung über den Samo, König der Slawen, στο Abhandlungen einer Privatgesellschaft in Böhmen für Aufnahme der Mathematik, der vaterländischen Geschichte und der Naturgeschichte, Πράγα 1775, κ. εδώ σ. 223, 226 (στο εξής: Pelzel, Abhandlung). 18. Pohl, Α waren, σ Eggers, Samo, σ

7 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 97 των Βέλγων». Για την εθνική καταγωγή του επίσης έχουν διατυπωθεί ποικίλες υποθέσεις (Φράγκος 20, Σλάβος 21, Κελτογαλάτης/Ρωμαιογαλάτης, Γερμανός, Εβραίος ή Σύρος), ενώ για τον pagus Senonagus, που δηλώνει τον τόπο καταγωγής του, έχει προταθεί η βελγική πόλη Soignies 26, η βουργουνδική Sens 27 και το βαυαρικό Saal(e)gau 28. Ο Φρεδεγάριος αποδίδει την εξέγερση των Σλάβων στη μεταχείρι- 19. Waldmüller, Begegnungen, σ , 390. Eggers, Samo, σ. 67, υποσ Preidei, Besiedlung, σ. 83. Hellmann, Grundfragen, σ Dvornik, Civilisation, σ. 64. Η. Ditten, Zur Bedeutung der Einwanderung der Slawen, στο Byzanz im 7. Jahrhundert Untersuchungen zur Herausbildung des Feudalismus, εκδ. F. Winkelmann - H. Köpstein [BBA 48], Βερολίνο 1978, κ. εδώ 127 (στο εξής: Ditten, Einwanderung). Geary, Merowinger, σ J. Hönsch, Geschichte Böhmens von der slavischen Landnahme bis zur Gegenwart, Μόναχο 1997, σ. 32 (στο εξής: Hönsch, Geschichte Böhmens). Collins, Medieval Europe, σ P. Barford, The Early Slavs, Νέα Υόρκη 2001, σ. 79 (στο εξής: Barford, Early Slavs). Eggers, Samo, σ Pelzel, Geschichte, σ. 24. Του ίδιου, Abhandlung, σ Ο Pelzel θεωρούσε ότι ο Σάμο δεν ήταν Φράγκος αλλά ένας Σλάβος υπήκοος των Φράγκων και καταγόταν από μία σλαβική περιοχή που ήταν υποτελής στο φραγκικό βασίλειο. Ως πιθανότερη προσδιόρισε την περιοχή του Meissen, στο κρατίδιο της Σαξωνίας, όπου ζούσαν οι Σλάβοι Σόρβιοι. Για την υποτιθέμενη σλαβική καταγωγή του Σάμο, βλ. επίσης, Tiso, Empire, σ Mikkola, Reich, σ. 77. Chaloupecky, Considerations, σ Tiso, Empire, σ. Ιοί 7. Dvornik, Civilisation, σ. 64. Hönsch, Geschichte Böhmens, σ Για τη συγκεκριμένη άποψη που εξέφραζε μέρος της γερμανικής ιστοριογραφίας τον ΙΘ'και Κ'αιώνα, βλ. Tiso, Empire, σ , όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Στην ιστοριογραφία της εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας ο Σάμο παρουσιάστηκε ως «ένας Γερμανός ήρωας, ο οποίος με το στιβαρό του χέρι κυβερνούσε τους Σλάβους, που αδυνατούσαν να οργανώσουν ένα κράτος». Ταυτόχρονα, προβλήθηκε η θεωρία της «διαρκούς υποτέλειας των Σλάβων», οι οποίοι ήταν μόνιμα υποταγμένοι είτε σε Γερμανούς είτε σε νομαδικούς λαούς, κυρίως τους Αβάρους. Κατά την ίδια άποψη, η πρώτη κοινωνικοπολιτική τους οργάνωση δημιουργήθηκε υπό γερμανικές και τουρκομογγολικές επιδράσεις, καθώς οι Σλάβοι «ήλθαν στην Παννονία και τα Βαλκάνια ως ποιμένες και δούλοι των Αβάρων». 24. Την υπόθεση διατύπωσε ο G. Vernadsky, «The Beginnings of the Czech State», Byzantion 17 ( ) κ. εδώ 325, που θεωρεί πιθανό το όνομα Σάμο να αποτελεί σύντμηση του ονόματος Σαμουήλ. Tiso, Empire, σ Ο. Klima, «Samo: "natione Francos"?», στο A Green Leaf Papers in Honour of Prof. Jens P. Asmussen, εκδ. J. Duchesne-Guillemin et al. [Acta Iranica 28, Hommages et Opera Minora 12], Αάιντεν 1988, σ , ο οποίος αναζήτησε την ετυμολογία του ο νόματος Σάμο στην αραμαϊκή γλώσσα. Βλ. Eggers, Samo, σ. 65, υποσ Verlinden, Problèmes, σ Mikkola, Reich, σ Chaloupecky, Considerations, σ Tiso, Empire, σ. 17. Waldmüller, Begegnungen, σ Fritze, Untersuchungen, σ Η. Kunstmann, «Über die Herkunft Samos», Die Welt der Slawen 25/2 (1980) κ. εδώ (στο εξής: Kunstmann, Herkunft). Βλ. επίσης, Pohl, A waren, σ Eggers, Samo, σ

8 98 Γιώργος Καρδάρας ση που αυτοί είχαν από τους Αβάρους. Μία φορά τον χρόνο, κατά τους χειμερινούς μήνες, οι Άβαροι παρέμεναν σε σλαβικές περιοχές, όπου εκτός από τη συγκομιδή άρπαζαν και τις γυναίκες των Σλάβων, με τις οποίες αποκτούσαν παιδιά. Αυτός ο μικτός αβαροσλαβικός πληθυσμός, οι fìlii Chunorum, ήταν εκείνοι που εξεγέρθηκαν εναντίον των πατέρων τους και αποτίναξαν την αβαρική κυριαρχία 29. Αντίστοιχη μαρτυρία με τον Φρεδεγάριο για καταπίεση των Σλάβων (Dulebi) από τους Αβάρους (Obri) απαντά και στο μεταγενέστερο παλαιορωσικό Χρονικό του Νέστορος* 0. Ο Σάμο επέδειξε στον πόλεμο κατά των Α- βάρων στρατιωτικές και ηγετικές ικανότητες και επιβλήθηκε στους Σλάβους «που αναγνώρισαν την ικανότητα τον και τον εξέλεξαν ηγεμόνα τους» 31. Έχοντας ενώσει διαφορετικά φύλα, δημιούργησε μία ι σχυρή και ανεξάρτητη ηγεμονία, την οποία υπερασπίστηκε αργότερα όταν ήρθε σε σύγκρουση με τον Δαγοβέρτο. Ταυτόχρονα, επεδίωξε να ισχυροποιήσει την εξουσία του με μία σειρά γάμων. Η πληροφορία για τις δώδεκα Σλάβες γυναίκες του μάλλον δεν αποτελεί μύθο, αλλά δηλώνει την επιθυμία του Σάμο να αποκτήσει δεσμούς με τα φύλα που κυβερνούσε 32. Η εξουσία του Σάμο διήρκεσε τριανταπέντε χρόνια και με τον θάνατο του διαλύθηκε και η ηγεμονία του Fredegarius, Chronica, IV, 48, σ. 208: «Chimi aemandum annis singulis in Esclavos veniebant, uxores Sclavorum et filias eorum strato sumebant; tributa super alias oppressiones Sciavi Chunis solvebant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et filias generaverant, tandem non subferentes maliciam ferre et oppressione, Chunorum dominatione negantes, ut supra memine, ceperant revellare». Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen, σ Curta, Fredegar, σ Γ. Καρδάρας, «Όψεις συμβίωσης, συνεργασίας και επιδράσεων μεταξύ Αβάρων και Σλάβων, 6ος-9ος αι.», Βνζαντιακά2% (2009) κ. εδώ 140 (στο εξής: Καρδάρας, Όψεις). 30. Χρονικό του Νέστορος, γερμ. μτφρ. L. Müller (Die Nestorchronik), Μόναχο 2001, , σ. 11: «Αυτοί οι Obri έκαναν πόλεμο εναντίον των Σλάβων, βασάνισαν τους Dulebi, που ανήκαν στους Σλάβους, και άσκησαν βία στις γυναίκες τους». Waldmüller, Begegnungen, σ Α. Kollautz, Nestors Quelle über die Unterdrückung der Duleben durch die Obri (Awaren), Die Welt der Slawen 21 β (1982) σ Η. Kunstmann, «Nestors Dulebi und die Glopeani des Geographus Bavarus», Die Welt der Slawen 29/1 (1984) κ. εδώ 44. Fritze, Untersuchungen, σ Pohl, Awaren, σ Καρδάρας, Όψεις, σ Fredegarius, Chronica, IV, 48, σ. 210: «Winidi cémentes utilitatem Samones, eum super se eligunt regem, ubi 30 et 5 annos regnavit féliciter». Preidei, Besiedlung, σ. 90. Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Fredegarius, Chronica, IV, 48, σ. 210: «Samo 12 uxores ex genere Winidorum habebat, de quibus 22 filius et quindecem filias habuit». Chaloupecky, Considerations, σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Dvornik, Civilisation, σ. 64. Avenarius, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ. 257, 261. Geary, Merowinger, σ. 160.

9 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 99 Για τον εντοπισμό του χώρου, όπου πραγματοποιήθηκε η εξέγερση του Σάμο και αποτέλεσε τον πυρήνα της ηγεμονίας του, υπάρχουν δύο διαφορετικές θέσεις, η βοημική θεωρία και η θεωρία της Καραντανίας αντίστοιχα 34. Η πρώτη στηρίζεται μόνο στις πληροφορίες του Φρεδεγάριου με κύρια σημεία αναφοράς: α) Την τριήμερη μάχη μεταξύ των Φράγκων και του Σάμο το 631 στο Wogastisburg 35, τοποθεσία που προσδιορίζεται από τους περισσότερους ερευνητές στον χώρο της σημερινής Βοημίας (βλ. παρακάτω). β) Την προσχώρηση του ηγεμόνα των Σορβίων Ντερβάν στο στρατόπεδο του Σάμο μετά τη νίκη του τελευταίου επί των Φράγκων στο Wogastisburg 36. γ) Τις συχνές εισβολές του Σάμο στη Θουριγγία και «άλλες περιοχές του φραγκικού βασιλείου», με αποτέλεσμα ο Δαγοβέρτος να τοποθετήσει ως ηγεμόνα στη Θουριγγία τον Ράντουλφ προκειμένου να υπερασπιστεί τα σύνορα του 37. δ) Την επιθυμία των Σαξώνων να υπερασπιστούν την ανατολική μεθόριο του φραγκικού βασιλείου με αντάλλαγμα την απαλλαγή τους από τον φόρο υποτέλειας στους Φράγκους Για τους σχετικούς όρους και τη σύνοψη των επιχειρημάτων, βλ. Tiso, Empire σ Ο πρώτος υποστηρικτής της βοημικής θεωρίας ήταν ο J. Thunmann {Untersuchungen über die Geschichte der ostlichen europäischen Völker, Λειψία 1774, σ ). Avenarius, Europa, σ Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ : «Aostrasiae vero cum ad castro Wogastisburc, ubi plurima manus forcium Venedorum inmuraverant, circumdantes, triduo priliantes, pluris ibidem de exercito Dagoberti gladio trucidantur et exinde fogaceter, omnes tinturius et res quas habuerunt reliquentes, ad propries sedebus revertuntur». Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 238: «etiam et Dervanus dux gente Surbiorum, que ex genere Sclavinorum erant et ad regnum Francorum iam olem aspecserant, se ad regnum Samonem cum suis tradedit». Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens, σ H.-J. Brachmann, Historische und kulturelle Beziehungen der Sorben zu Böhmen und Mähren, στο Rapports du Ille Congrès International d'archéologie Slave, Bratislava 7-14 septembre 1975, τ. 1, εκδ. Β. Chropovsky, Μπρατισλάβα 1979, κ. εδώ Pohl, Α waren, σ Eggers, Samo, σ. 64, Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 238: «Multis post haec vecebus Winidi in Toringia et relequos vastandum pagus in Francorum regnum inruunt». Στο ίδιο, IV, 77, σ. 248: «Radulfus dux, filius Chamaro, quern Dagobertus Toringia docem instetuit, pluris vecibus cum exercito Winedorum demicans, eosque victus vertit in fogam». Στο ίδιο, IV, 74, σ. 244' IV, 75, σ. 246' IV, 77, σ Gesta Dagoberti, 30-31, σ Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Kunstmann, Herkunft, σ Hauptfeld, Gentes, σ Wood, Kingdoms, σ Eggers, Samo, σ Geary, Merowinger, σ Fredegarius, Chronica, IV, 74, σ : «Saxones missus ad Dagobertum dirigunt, petentes, ut eis tributa, quas fisci dicionebus dissolvebant, indulgent; ipse vero eo-

10 100 Γιώργος Καρδάρας Από την άλλη πλευρά, η θεωρία τηςκαραντανίας στηρίζεται: α) Στον χαρακτηρισμό των εξεγερθέντων Σλάβων από τον Φρεδεγάριο ως Sciavi coinomento Wmedi 39. Το όνομα Winedi αναφέρεται και για τους Σλάβους που ζούσαν στην ηγεμονία του Βαλούκ στην Καραντανία, στην οποία κατέφυγαν οι Βούλγαροι του Αλκίοχου το 631/ β) Στην πληροφορία του Φρεδεγάριου ότι στον πόλεμο που διεξήγαγε ο Δαγοβέρτος Α'το 631 εναντίον του Σάμο οι Λογγοβάρδοι πήραν μέρος σε αυτόν ως σύμμαχοι των Φράγκων 41. γ) Στην πληροφορία της Conversio ότι την εποχή του Δαγοβέρτου Α' ηγεμόνας των Καραντάνων ήταν ο Σάμο 42, γεγονός που «αποδεικνύει» ότι το κέντρο της εξέγερσης βρισκόταν στη νοτιοανατολική μεθόριο των Φράγκων. Η εξέταση του συνόλου των επιχειρημάτων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία της πρώιμης μεσαιωνικής Ευρώπης, καθώς η βραχύβια ηγεμονία του Σάμο ήταν η πρώτη που σχηματίστηκε rum studio et utiletate Winidis resistendum spondent et Francorum limete de illis partebus custodire promittent». Gesta Dagoberti, 30, σ. 412, 7-9. Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Eggers, Samo, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 1. Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, 15: «Sciavi gognomento Winidi». Για την πιθανή ερμηνεία των παραδιδομένων εθνωνυμίων, βλ. παρακάτω, υ- ποσ Fredegarius, Chronica, IV, 72, σ. 242: «Quod protinus a Baiovaries est impletum; nee quisquam ex illis remansit Bulgaris, nisi tantum Alciocus cum septinientis viris et uxoris cum liberis, qui in marca Vinedorum salvatus est. Post haec cum Wallucum ducem Winedorum annis plurimis vixit cum suis». Για την ταύτιση της marca Vinedorum με την Καραντανία, βλ. Waldmüller, Begegnungen, σ Για το επεισόδιο του Αλκίοχου, βλ. Καρδάρας, Άβαροι, σ. 138, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 41. Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 236: «ubi trebus turmis falange super Wenedus exercitus ingreditur, etiam et Langobardi solucione Dagoberti idemque osteleter in Sclavos perrixerunt... Langobardi idemque victuriam optenuerunt, et pluremum nummerum captivorum de Sclavos Alamanni et Langobardi secum duxerunt». Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Η. Krahwinkler, Friaul im Frühmittelalter. Geschichte einer Region vom Ende des fünften bis zum Ende des zehnten Jahrhunderts, Βιέννη - Κολωνία - Βαϊμάρη 1992, σ (στο εξής: Krahwinkler, Friaul). Fritze, Untersuchungen, σ Eggers, Samo, σ Conversio, 4, σ. 40: «Nunc recapitulandum est de Quarantanis. Temporibus gloriosi regis Francorum Dagoberti Samo nomine quidam Sclavus manens in Quarantanis fuit dux gentis illius. Qui venientes negotiatores Dagoberti regis interficere iussit et regia expoliavit pecunia». Excerptum de Karentanis, εκδ. Η. Wolfram (όπ. παραπάνω, υποσ. 4) σ. 58, 2 Ε: «Tempore Dagoberti regis Francorum preerant Karentanis dux Samo, post quern Boruch, post quern Karastus et post hunc Chenmarus, et post hunc Waltunc. Item sub Karolo et eius successoribus Priwizlauga, Cemicas, Zpoimar, Etgar». Βλ. επίσης παρακάτω, υποσ

11 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 101 μέσα στα όρια του σλαβικού κόσμου. Κατά συνέπεια, ο ακριβής ή κατά προσέγγιση εντοπισμός του κέντρου αυτής της ηγεμονίας προσδιορίζει και τον χώρο, όπου έγιναν οι πρώτες διεργασίες για τη συνένωση σλαβικών φύλων υπό μία υποτυπώδη κεντρική-προσωποπαγή εξουσία. Στην προκειμένη περίπτωση πάντως, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για «κράτος» και πολύ λιγότερο για «αυτοκρατορία» του Σάμο, όπως συχνά απαντά στη βιβλιογραφία. Ο Σάμο κυβέρνησε μάλλον μία ένωση μικρών σλαβικών ηγεμονιών ή φύλων και όχι ένα πραγματικό κράτος ή βασίλειο, παρά το γεγονός ότι ο Φρεδεγάριος ονομάζει τον χώρο εξουσίας του ως regnum 43. Α. Η επονομαζόμενη βοημική θεωρία είναι στην πραγματικότητα μία από τις εκδοχές που τοποθετούν το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στον χώρο της πρώην Τσεχοσλοβακίας (τη Βοημία, την κοιλάδα του τσεχικού Μοράβα, ή τη δυτική Σλοβακία). Συνεπώς, θα ήταν ίσως ορθότερο να γίνεται λόγος αρχικά για βόρεια θεωρία (ή υπόθεση), στην οποία συμπεριλαμβάνονται όλες αυτές οι επιμέρους εκδοχές (καθώς και ορισμένες νεότερες για τη βορειοανατολική Βαυαρία ή την Κάτω Αυστρία), οι οποίες στο σύνολο τους εκφράζουν τις απόψεις των περισσότερων ερευνητών. Στο πλαίσιο αυτών των εκδοχών, οι απόψεις για το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο διαφοροποιούνται με βάση κυρίως την πιθανή σχέση των Σλάβων Winedi με τους Αβάρους, εάν δηλαδή οι εξεγερμένοι Σλάβοι βρίσκονταν μέσα στα όρια του αβαρικού χαγανάτου ή ζούσαν έξω από αυτό και ήταν φόρου υποτελείς στον χαγάνο. Οι υποστηρικτές της βοημικής εκδοχής θεωρούν ότι ο πυρήνας της ηγεμονίας του Σάμο ήταν ο σλαβικός χώρος της Βοημίας (εκτός του αβαρικού χαγανάτου), τον οποίο οι Φράγκοι είχαν απωλέσει από τους Αβάρους με τις συνθήκες του 566 και του 596 και, προκειμένου να τον ανακτήσουν, έστειλαν τον Σάμο να υποκινήσει την εξέγερση εναντίον των Αβάρων. Καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία της εξέγερσης θεωρείται η απόσταση της περιοχής από το κέντρο του αβαρικού χαγανάτου (μεταξύ των ποταμών Δούναβη και Τισσού), η οποία διευκόλυνε τον αγώνα των Winedi. Επίσης, λίγο πριν από τη σύγκρουση του Δαγοβέρτου με τον Σάμο, ο Φράγκος απεσταλμένος Σιχάριος ζήτησε από τον τελευταίο να παραμείνει πιστός στο servicium 44 που όφειλε στον Δαγοβέρτο, δείχνοντας ότι η χώρα 43. Eggers, Samo, σ Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 236: «Sicharius, sicut stultus legatus, verba inproperiae, quas iniunctas non habuerat, et menas adversus Samonem loquitur, eo quod Samo et populus regni sui Dagobertum diberint servicium». Gesta Dagoberti, 27, σ. 410,

12 102 Γιώργος Καρδάρας των Winedi αποτελούσε για τους Φράγκους περιοχή εξαρτημένη από το βασίλειο τους και δεν επέτρεπαν την απόσχιση της. Κατά συνέπεια, υποστηρίζεται ότι η ηγεμονία του Σάμο, η οποία γειτνίαζε με το φραγκικό βασίλειο, βρισκόταν στη Βοημία, περιοχή που δεν εποικίστηκε από τους Αβάρους εξαιτίας των ορεινών εδαφών και των πυκνών δασών της, ενώ η επικοινωνία της με την Παννονία γινόταν μέσω μακρών και δύσβατων οδών. Για αυτούς τους λόγους, οι υποστηρικτές της βοημικής εκδοχής θεωρούν ότι η εξέγερση του Σάμο θα μπορούσε πιο εύκολα να πραγματοποιηθεί στη Βοημία παρά στην Κάτω Αυστρία, στον τσεχικό Μοράβα ή τη δυτική Σλοβακία 45. Συγκριτικά με αυτές τις περιοχές εξάλλου, τα νομαδικού χαρακτήρα ευρήματα στη Βοημία (ιδιαίτερα για το α'ήμισυ του Ζ'αιώνα) είναι πιο περιορισμένα 46. Σημαντικό επιχείρημα της υπό εξέταση άποψης αποτελεί α κόμη η ταύτιση από τους περισσότερους ερευνητές του κάστρου Wogastisburg, όπου συγκρούστηκαν οι Φράγκοι με τους Winedi το 631, με την τοποθεσία Burberg/Uhost' κοντά στο Kaaden/Kadan (περιοχή Eger), στη βόρεια Βοημία 47. Επίσης, όπως σημειώθηκε, οι πληροφο Chaloupecky, Considerations, σ Preidei, Besiedlung, σ Α. Kollautz - Η. Miyakawa, Geschichte und Kultur eines völkerwanderungszeitlichen Nomadenvolkes. Die Jou-Jan der Mongolei und die Awaren in Mitteleuropa, τ. 1 (Die Geschichte)' τ. 2 (Die Kultur), Κλάγκενφουρτ 1970, τ. 1, σ. 235 (στο εξής: Kollautz - Miyakawa, Geschichte und Kultur). Waldmüller, Begegnungen, σ Hauptfeld, Gentes, σ Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen, σ Για την ερμηνεία του όρου servicium (υπηρεσία, υποταγή, φόρου υποτελής κ.α.), βλ. Eggers, Samo, σ Preidei, Besiedlung, σ Kollautz - Miyakawa, Geschichte und Kultur 1, σ. 231, 235 (Θουριγγία και Βοημία). Waldmüller, Begegnungen, σ Wolfram, Conversio, σ. 73. Του ίδιου, Ethnogenesen im frühmittelalterlichen Donau- und Ostalpenraum ( Jahrhundert), στο Frühmittelalterliche Ethnogenese im Alpenraum, εκδ. Η. Beumann - W. Schröder, Sigmaringen 1985 (Nationes 5) κ. εδώ 130 (στο εξής: Wolfram, Ethnogenesen). Για τις επιθέσεις των Αβάρων στη Δύση το 566 και το 596 και τις συνθήκες με τους Φράγκους, βλ. Καρδάρας, Αβαροι, σ. 46, 88. Για την δίχως απήχηση θέση περί του κέντρου της εξέγερσης στη Σαξωνία, βλ. Eggers, Samo, σ. 72, υποσ Ν. Profandovâ, Awarische Funde aus den Gebieten nördlich der awarischen Siedlungsgrenzen, στο Awarenforschungen τ. 2, εκδ. F. Daim [Archaeologia Austriaca Monographien 2, Studien zur Archäologie der Awaren 4], Βιέννη 1992, σ , κ. εδώ Της ίδιας, Awarische Funde in der Tschechischen Republik - Forschungsstand und neue Erkenntnisse, Acta Archaeologica Carpathica 45 (2010) κ. εδώ (στο εξής: Profandovâ, Awarische Funde). Eggers, Samo, σ Mikkola, Reich, σ. 95. R. Käubier, «Wogastisburg», Zeitschrift für slavische Philologie 14 (1937) κ. εδώ 261. Preidei, Besiedlung, σ Tiso, Empire, σ. 5. Η. Ditten, «Bemerkungen zu ersten Ansätzen zur Staatsbildung bei den Slawen vor der Gründung des bulgarisch-slawischen Staates (unter besonderer Berücksichtigung der Slowenen)», Klio 60 (1978) κ. εδώ 522 (στο εξής: Ditten, Staatsbildung). Fritze, Unter-

13 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 103 ρΐες του Φρεδεγάριου για την προσχώρηση των Σορβίων στον Σάμο και τις επιδρομές του τελευταίου στη Θουριγγία παραπέμπουν σε ένα γειτονικό χώρο αυτών των περιοχών που πιθανότατα είναι η Βοημία. Η εκδοχή για το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στη Μοράβια και τη δυτική Σλοβακία έχει ως αφετηρία την υπόθεση ότι οι Σλάβοι που εξεγέρθηκαν εναντίον των Αβάρων ζούσαν μέσα στα όρια του χαγανάτου, γιαυτό και υφίσταντο έντονα την καταπίεση των νομάδων κυρίων τους. Συνεπώς, η απομακρυσμένη και μη κατεχόμενη από τους Αβάρους Βοημία δεν θα μπορούσε να ήταν ο χώρος, όπου ζούσε ένας μικτός αβαροσλαβικός πληθυσμός, οι fìlii Chunorum. Οι υποστηρικτές της μοραβικής-σλοβακικής εκδοχής οριοθετούν την εξέγερση και το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στον χώρο του νοτίου Μοράβα και της δυτικής Σλοβακίας (ενίοτε με προσθήκη τμήματος και της Κάτω Αυστρίας), περιοχή που θεωρείται για τον Ζ' αιώνα στρατηγικά σπουδαιότερη και πιο πυκνοκατοικημένη από τη Βοημία 48. Η μοραβική-σλοβακική εκδοχή επικαλείται ιδιαίτερα τα αρχαιολογικά δεδομέsuchungen, σ. 90. Η. Schröke, Germanen-Slawen. Vor- und Frühgeschichte des ostgermanisches Raumes, Viöl 1996, σ. 208 (στο εξής: Schröke, Germanen-Slawen). Οι Kollautz - Miyakawa {Geschichte und Kultur 1, σ ) πρότειναν ένα πιθανό δρομολόγιο των Φράγκων μέχρι το παραπάνω σημείο της σύγκρουσης: Μετς-Μάιντζ-Θουριγγία-Eger. Η υπόθεση στηρίζεται στην πληροφορία της Vita Sturmi για έναν εμπορικό δρόμο προς τα ανατολικά. Βλ. Vita Sturmi, εκδ. G. Pertz [MGH SS 2], Αννόβερο 1829, σ. 369, 5-9 (a. 736): «Tunc quadam die dum pergeret, pervenit ad viam, quae a Turingorum regione mercandi causa ad Magontiam pergentes ducit; ubi platea ilia super flumen Fuldam vadit, ibi magnam Sclavorum multitudinem reperit eiusdem fluminis alveo natantes, lavandis corporibus se immersisse;». Αλλος δρόμος που έχει προταθεί για την πορεία του φραγκικού στρατού είναι εκείνος που οδηγούσε από το Μετς προς το Μάιντζ και ακολούθως μέσω Βαυαρίας στο Πίλσεν, την Πράγα, το Βρότσλαβ και την Κρακοβία. Βλ. Chaloupecky, Considerations, σ Μία διαφορετική άποψη για το Wogastisburg εξέφρασε ο G. Labuda [«Wogastis-burg», Slavia Antiqua 2 ( ) κ. εδώ 252], ο ο ποίος υποστήριξε ότι δεν επρόκειτο για κάποιο κάστρο αλλά για ένα οχυρωμένο στρατόπεδο, ανάλογο με εκείνα που χρησιμοποιούσαν οι Αβαροι, κατασκευασμένο από τα κάρα τους, με ενισχυτικό ξύλινο τείχος εξωτερικά και επιχωμάτωση. Βλ. Γ. Καρδάρας, Η πολεμική τέχνη των πρώιμων Σλάβων (ΣΤ-Ζ' αι.), Βυζαντινά Σύμμεικτα 18 (2008) κ. εδώ Chaloupecky, Conciderations, σ. 229, 234 (Μοράβια). Tiso, Empire, σ (νότια Μοράβια, δυτική Σλοβακία και Κάτω Αυστρία). Dvornik, Civilisation, σ. 64 (Μοράβια). Avenarius, Europa, σ. 127 (νότια Μοράβια και Κάτω Αυστρία). Η. Friesinger, Die Slawen in Niederösterreich, Σεν Πέλτεν - Βιέννη 1976, σ. 10 (Μοράβια και Κάτω Αυστρία). Fritze, Untersuchungen, σ. 99 (Μοράβια). Βλ. επίσης, Eggers, Samo, σ. 72, υποσ. 67. Για την πιθανή πρωτεύουσα του Σάμο στη μοραβική-σλοβακική εκδοχή, βλ. Schröke, Germanen-Slawen, σ. 208 (το Mikulcice στη Μοράβια). M. Kucera, «Genèse de l'état et de la société féodale en Slovaquie à la lumière de l'historiographie slovaque ( )», Studia Historica Slovaca 11 (1980), κ. εδώ 46 (η σημερινή Μπρατισλάβα).

14 104 Γιώργος Καρδάρας να, τα οποία επιβεβαιώνουν την έντονη αβαρική παρουσία στον παραπάνω χώρο 49. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι τα ευρήματα της Μοραβίας, της Σλοβακίας και της Κάτω Αυστρίας που εμφανίζουν αντιστοιχίες με τα ευρήματα στο κέντρο του αβαρικού χαγανάτου είναι πολυάριθμα κυρίως κατά τη διάρκεια της μέσης ( ) και της ύ στερης αβαρικής περιόδου ( ), γεγονός που οφείλεται και στην εγκατάσταση αβαρικού πληθυσμού εκτός των ορίων της σημερινής Ουγγαρίας 50. Μέρος των υποστηρικτών αυτής της εκδοχής θεωρεί ότι η ηγεμονία του Σάμο στη Μοράβια και τη Σλοβακία αποτέλεσε τον πρόδρομο της Μεγάλης Μοραβίας του Θ' αιώνα, το κέντρο της οποίας τοποθετείται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο. Ορισμένοι μάλιστα συνέδεσαν ε κτός από το κέντρο εξουσίας και την καταγωγή των Μοραβών ηγεμόνων με τον Σάμο 51, ή ακόμη και της δυναστείας των Πρεμυσλιδών τον ΙΑ' αιώνα που ίδρυσε το μεσαιωνικό τσεχικό βασίλειο 52, απόψεις που παρατηρούνται συχνά στην τσεχοσλοβακική ιστοριογραφία. Η αντίληψη επίσης για το κοινό εθνολογικό, γεωγραφικό και ιστορικό υπόβαθρο μέρους ή ολόκληρης της τέως Τσεχοσλοβακίας εκφράζεται και από τις απόψεις για ενιαίο κέντρο της εξέγερσης στη Βοημία και τη Μοράβια 53, ή στο σύνολο του πρώην τσεχοσλοβακικού χώρου 54, δίχως όμως να θεωρείται πάντα δεδομένη η αυθαίρετη σύνδεση του Σάμο με τους ηγεμόνες της Μοραβίας ή τους Πρεμυσλίδες. Άλλη μία εκδοχή εντοπίζει το κέντρο της εξέγερσης μόνο στην Κάτω Αυστρία, με έδρα του Σάμο τη σημερινή Βιέννη 55. Τέλος, ο Η. Kunstmann τοποθε- 49. Tiso, Empire, σ. 8. Avenarius, Europa, σ Για τα αποδιδόμενα στους Α- βάρους ή σε επαφές με το αβαρικό χαγανάτο ευρήματα, βλ. Profandovà, Awarische Funde, σ J. Zäbojnik, Das Gebiet Mitteleuropas nördlich der Donau im Jahrhundert, Acta Archaeologica Carpathica 45 (2010) Για τις πολιτισμικές επιδράσεις των Αβάρων στους Σλάβους, βλ. Ζ. Cilinskä, Awaro-slawishe Beziehungen und ihre Spiegelung in der arhäologischen und historischen Quellen, στο Interaktionen der mitteleuropäischen Slawen und anderen Ethnika im Jahrhundert. Symposium Nove Vozokany Oktober 1983, εκδ. P. Salkovsky (Νίτρα 1984) σ κ. εδώ 52. Καρδάρας, Όψεις, σ Eggers, Samo, σ Βλ. επίσης, Καρδάρας, Αβαροι, σ , όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 51. Βλ. Chaloupecky, Conciderations, σ Βλ. Tiso, Empire, σ. 14, υποσ Waldmüller, Begegnungen, σ. 264, 291. Pohl, Awaren, σ. 119, Hönsch, Geschichte Böhmens, σ Ditten, Einwanderung, σ Του ίδιου, Staatsbildung, σ Fine, Balkans, σ Κ. Öttinger, Das Werden Wiens, Βιέννη 1951, σ Barford, Early Slavs, σ. 79.

15 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 105 τεί το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στη βορειοανατολική Βαυαρία (Oberfranken) και ταυτίζει το οχυρό Wogastisburg με το Burk, μεταξύ Βαμβέργης, Forchheim και Knezgau 56, απόψεις που έτυχαν αποδοχής μεταξύ νεότερων ερευνητών 57. Β. Στον αντίποδα της βόρειας υπόθεσης υπάρχει, όπως αναφέρθηκε, η θεωρία της Καραντανίας. Ως προς τα γεωγραφικά της όρια, η Καραντανία περιελάμβανε το ανατολικό Τιρόλο, την Καρινθία (Kärnten), την κοιλάδα του Enns στη Στυρία (Steiermark), την κοιλάδα του Krems, τη νότια Κάτω Αυστρία (Niederösterreich) και τμήμα της σημερινής βόρειας Σλοβενίας. Στα δυτικά και τα βορειοδυτικά συνόρευε με τη Βαυαρία, ενώ τα ανατολικά της όρια ακολουθούσαν τις ορεινές περιοχές μεταξύ της Bucklige Welt στην Κάτω Αυστρία και του μέσου Mur. Το νοτιοδυτικό της όριο σχημάτιζαν οι Κάρνιες Αλπεις 58. Κύριος υπέρμαχος αυτής της θεωρίας, την οποία αποδέχτηκαν ο ρισμένοι ερευνητές 59, υπήρξε ο Φινλανδός σλαβολόγος J. Mikkola. Ο Mikkola υποστήριξε, παρά τις εμφανείς διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο πηγών, ότι η Conversio αντλεί απευθείας από τον Φρεδεγάριο (άποψη που διατύπωσε αρχικά ο J. Goll) 60, και ταυτόχρονα εμπλουτίζει 56. Kunstmann, Herkunft, σ Του ίδιου, Wogastisburg, σ Του ίδιου, «Wo lag das Zentrum von Samos Reich?», Die Welt der Slawen 26/1 (1981) σ Eggers, Samo, σ Η. Jakob, «War Burk das historische Wogastisburc, und wo lag das oppidum Berleich? Eine historisch-geographische Standort-Analyse», Die Welt der Slawen 25/1 (1980) σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ. 72, 82. Στη Βαυαρία επίσης και στον χώρο του ποταμού Main, δίχως να το ταυτίζει με κάποιο οχυρό, τοποθετεί και ο Avenarius {Europa, σ. 137) τη θέση του Wogastisburg. 58. Β. Grafenauer, «Die Kontinuitätsfragen in der Geschichte des altkarantanischen Raumes», Alpes Orientales 5 (1969) κ. εδώ 57 (στο εξής: Grafenauer, Kontinuitätsfragen). C. Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, τ. 1 (Das Mittelalter), Κλάγκενφουρτ 1984, σ. 50 (στο εξής: Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens). Wolfram, Ethnogenesen, σ G. Moro, «Zur politischen Stellung Karantaniens im fränkischen und deutschen Reich», Südost-Forschungen 22 (1963) κ. εδώ (στο εξής: Moro, Zur politischen Stellung). H. Baiti, Zur karantanischen Geschichte des Jahrhunderts, στο Festschrift für Nikolaus Grass zum 60. Geburtstag dargebracht von Fachgenossen, Freunden und Schülern, εκδ. C. Carlen - F. Steinegger, τ. 1, Ίνσμπρουκ 1974, σ κ. ε δώ 408. G. Peroche, Histoire de la Croatie et de nations slaves du Sud, Παρίσι 1992, σ. 17. Οι Moro και Baiti θεωρούν ως έδρα του Σάμο το Zollfeld της Καρινθίας. 60. J. Goll, «Samo und die karantanischen Slawen», Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung\\ (1890)

16 106 Γιώργος Καρδάρας αυτές τις πληροφορίες με στοιχεία από την τοπική παράδοση. Στην Conversio, η φράση manens in Quarantanis fuit dux gentis illius «επιβεβαίωνε» ότι το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο ήταν στην Καραντανία και όχι στη Βοημία, τη Μοράβια ή τη Σλοβακία, περιοχές που περιήλθαν στην εξουσία του Σάμο μετά την επέκταση της ηγεμονίας του προς τα βόρεια. Η χρήση του ονόματος Winedi από τον Φρεδεγάριο για τους Σλάβους του Σάμο θεωρήθηκε από τον Mikkola ως «διευκρινιστικό» για τους Σλάβους νότια του Δούναβη και όχι της Βοημίας. Το ίδιο όνομα χρησιμοποιεί ο Φρεδεγάριος για την ηγεμονία του Βαλούκ στην Καραντανΐα (marca Vinedorum), στην οποία βρήκαν καταφύγιο ο Αλκίοχος και οι 700 ακόλουθοι του που διασώθηκαν από την εξόντωση των Βουλγάρων στη Βαυαρία 61. Τα επιχειρήματα του Mikkola σχετικά με την φιλολογική παράδοση της Conversio έχουν αντικρουστεί από ορισμένους ερευνητές, με α φετηρία την προέλευση των πληροφοριών για τον Σάμο στο Δ'κεφάλαιο του έργου. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τους, ο Φρεδεγάριος προσδιορίζει τον Σάμο ως Φράγκο και τον ονομάζει rex, ενώ στην Conversio ο Σάμο αναφέρεται ως dux της Καραντανίας, δίχως να γίνεται λόγος για τη φραγκική καταγωγή του 62. Αν και δεν αμφισβητείται η πιθανή επίδραση των προφορικών παραδόσεων για τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των κειμένων, ως κύρια πηγή για το Δ' κεφάλαιο της Conversio εκλαμβάνεται όχι ο Φρεδεγάριος αλλά το ΚΖ' κεφάλαιο των Gesta Dagoberti. Τα Gesta Dagoberti ονομάζουν τον Σάμο rex Sclavorum 63 (και όχι Φράγκο έμπορο), πληροφορία που ο γραφέας της Conversio μετέτρεψε αυθαίρετα σε Σλάβο. Ακόμη, σε αντίθεση με τον Φρεδεγάριο, τα Gesta Dagoberti και η Conversio πληροφορούν για νίκη του Δαγοβέρτου εναντίον του Σάμο 64 και δεν αναφέρουν την ηγεμονία του Βαλούκ, όπου κατέφυγε ο Αλκΐοχος. Επισημαίνεται τέλος ότι μεταξύ του θανάτου του Σάμο (658) και του Boruth, του πρώτου βε- 61. Mikkola, Reich, σ Conversio, 4, σ. 40: «Temporibus gloriosi regis Francorum Dagoberti Samo nomine quidam Sclavus manens in Quarantanis fuit dux gentis illius». 63. Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, 17-18: «...et Samonem regem Sciavo rum». 64. Gesta Dagoberti 27, σ. 410, 34-36: «Langobardi item cum Dagoberto victoriam optinuerunt, et plurimum numerum captivorum de Sclavis Alamanni et Langobardi secum duxerunt. Rex vero terram illam devastane, ad proprium regnum reversus est». Conversio 4, σ : «Quod dum comperit Dagobertus rex, misit exercitum suum et damnum, quod ei idem Samo fecit, vindicare iussit. Sicuti fecerunt, qui ab eo missi sunt, et regis servitio subdiderunt illos».

17 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 107 βαιωμένου ηγεμόνα της Καραντανίας (περ. 740), υπάρχει ένα χρονικό χάσμα περίπου 80 χρόνων 65. Η ιδιαίτερη μαρτυρία της Conversio για την καταγωγή του Σάμο δικαιολογείται από τη σκοπιμότητα που προέβαλε ο συντάκτης της. Α πώτερος στόχος του κειμένου ήταν η νομιμοποίηση των διεκδικήσεων της αρχιεπισκοπής του Σάλτζμπουργκ στον χώρο των Σλάβων της Παννονίας και του Νορικού τον Θ'αιώνα, και μάλιστα σε μία χρονική στιγμή κατά την οποία η σύγκρουση του Σάλτζμπουργκ με τη βυζαντινή ιεραποστολή υπό τον Μεθόδιο είχε φθάσει στο απόγειο της. Οι Φράγκοι, οι Βαυαροί και οι Καραντάνοι αποτελούσαν για τον συντάκτη της Conversio μία παλαιά πολιτική και εκκλησιαστική ενότητα. Προκειμένου να δικαιολογηθεί η φραγκική επέκταση προς τους Σλάβους της Καρινθίας τον Θ' αιώνα και η ένταξη τους στην δικαιοδοσία της αρχιεπισκοπής του Σάλτζμπουργκ, οι Καραντάνοι και ο υποτιθέμενος ηγεμόνας τους Σάμο εμφανίζονται ως υποτελείς των Φράγκων κατά τον Ζ' αιώνα 66. Αδιευκρίνιστη παραμένει η ακριβής σημασία του ονόματος Winedi/Winidi (Venedi/Vinedi) που αναφέρουν ο Φρεδεγάριος και τα Gesta Dagoberti 61 και εάν αυτό το όνομα δηλώνει το σύνολο ή μέρος των Σλάβων. Θεωρείται πιθανό ότι ο Φρεδεγάριος παραθέτει έναν «εθνογενετικό μύθο» για την καταγωγή των Winedi, αποδίδοντας την στην ένωση των Αβάρων με τις γυναίκες των Σλάβων 68. Δεν είναι επίσης βέβαιο εάν οι Winedi (ή οι Σλάβοι) ταυτίζονται με τους Venethi του Ιορδάνη 69. Καθώς οι Άβαροι χρησιμοποιούσαν τους υποτελείς Σλά- 65. Για τη συγκριτική εξέταση των πηγών και των διαφοροποιήσεων τους, βλ. Tiso, Empire, σ. 2-3, Fritze, Untersuchungen, σ Κ. Berteis, Carantania. Beobachtungen zur politisch-geographischen Terminologie und zur Geschichte des Landes und seiner Bevölkerung im frühen Mittelalter, Carinthia I 177 (1987) κ. εδώ (στο εξής: Berteis, Carantania). Wolfram, Conversio, σ Eggers, Samo, σ Chaloupecky, Conciderations, σ Tiso, Empire, σ. 20. Α. Kollautz, Awaren, Langobarden und Slawen in Noricum und Istrien, Carinthia I 155 (1965) κ. εδώ 638 (στο εξής: Kollautz, Noricum). Wolfram, Conversio, σ Berteis, Carantania, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 1, 29, 31-32, 35, 37-38, Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, Chaloupecky, Conciderations, σ Curta, Fredegar, σ Jordanes, Getica, εκδ. Th. Mommsen [MGH, AA 5/1], Βερολίνο 1882, V, 34, σ : «introrsus illis Dacia est, ad coronae speciem arduis Alpibus emunita, iuxta quorum sinistrum latus, qui in aquilone vergit, ab ortu Vistulae fluminis per immensa spatia Venetharum natio populosa consedit. quorum nomina licet nunc per varias familias et loca mutentur, principaliter tarnen Sclaveni et Antes nominantur». Στο ίδιο, XXIII, 119, σ Για το ζήτημα της ταύτισης, βλ. F. Curta, Hiding behind a Piece of Tapestry: Jordanes and the Slavic Venethi, Jahrbücher für Geschichte Osteuropas Al (1999)

18 108 Γιώργος Καρδάρας βους ως βοηθητικά στρατεύματα (befulci), οι Winedi έχουν θεωρηθεί ως ένα ιδιαίτερο στρατιωτικό σώμα των Αβάρων 70, ή, σύμφωνα με τον F. Curta, τα ονόματα Winedi και Sciavi προσδιορίζουν ίσως μία ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτική διαμόρφωση, δίχως να υποδηλώνουν κατ' ανάγκη κάποιο έθνος 71. Για τον προσδιορισμό του εθνικού χαρακτήρα και του χώρου εγκατάστασης των Winedi έχουν διατυπωθεί και άλλες υποθέσεις 72, ενώ έχει ορθώς επισημανθεί ότι τα ονόματα Beheimi, Boemani κτλ. για τα σλαβικά φύλα της Βοημίας απαντούν σε μεταγενέστερες πηγές και δεν μπορούν να ληφθούν ως τεκμήριο για τις συνθήκες του Ζ'αιώνα 73. Σχετικά με τη σύγκρουση των Φράγκων με τους Winedi το 631, ο Φρεδεγάριος αναφέρει ότι οι Λογγοβάρδοι σύμμαχοι του Δαγοβέρτου νίκησαν τις δυνάμεις των Σλάβων 74. Από την Ιστορία των Λογγοβάρδωντου Παύλου Διακόνου επίσης γνωρίζουμε ότι ο Taso και ο Cacco, γιοι του Γιζούλφου Β' και δούκες του Φρίουλι, κατέλαβαν τις σλαβικές περιοχές της Zellia και της Medaria στη σημερινή Καρινθία. Με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των δύο αδελφών (πιθανόν μεταξύ 620 και 625/27) επήλθε για πρώτη φορά εξάρτηση σλαβικών φύλων από το δουκάτο του Φρίουλι, τα οποία παρέμειναν φόρου υποτελή μέχρι την εποχή του δούκα Ράτχις, μετέπειτα βασιλέα των Λογγοβάρδων ( ). Το γεγονός αυτό (πέραν της χρονολογικής απόκλισης) είναι δύσκολο να ταυτιστεί με τη λογγοβαρδική υποστήριξη στον Δαγοβέρτο, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις είχαν τοπικό χαρακτήρα και αποσκοπούσαν στην προστασία του δουκάτου από τις επιδρομές των Σλάβων γειτόνων του. Σε κάθε περίπτωση όμως, η επίθεση των Λογγοβάρδων εναντίον του Σάμο, είτε προερχόταν από το λογγοβαρδικό βασίλειο είτε, κατά μία άλλη άποψη, μόνο από το δουκάτο του Φρίουλι, ή- 70. Φρεδεγάριος, IV, 48, σ. 208: «Winidi befulci Chunis fuerant...». Avenarius, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Α waren, σ Curta, Fredegar, σ Eggers, Samo, σ Καρδάρας, Όψεις, σ Curta, Fredegar, σ Βλ. Tiso Empire, σ. 21 (οι πρόγονοι των σημερινών Σλοβένων και Σλοβάκων). Barford, Early Slavs, σ. 29 (οι ανατολικοί γείτονες των Φράγκων). 73. Einhardus, Annales, a , εκδ. G. Η. Pertz [MGH, SS 1], Αννόβερο 1826, σ. 209, (a. 822): «...ibique generali conventu congregato, necessaria quaeque ad utilitatem orientalium partium regni sui pertinentia more solemni cum optimatibus quos ad hoc evocare iusserat, tractare curavit. In quo conventu omnium orientalium Sclavorum, id est Abodritorum, Soraborum, Wiltzorum, Beheimorum, Marvanorum, Praedenecentorum et in Pannonia residentium Avarum legationes cum muneribus ad se directas audivit». Βλ. επίσης, Annales Fuldenses, όπ. παραπάνω, σ. 364, (a. 845). Tiso, Empire, σ. 6. Wolfram, Ethnogenesen, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 41.

19 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 109 ταν στην ουσία μία «περιφερειακή» στρατιωτική επιχείρηση. Πιθανότατα, εάν το κέντρο του Σάμο βρισκόταν στην Καραντανΐα, θα είχε δεχθεί επίθεση από τον στρατό του Δαγοβέρτου και τα γερμανικά συμμαχικά του στρατεύματα, και όχι από βοηθητικά τμήματα των Λογγοβάρδων 75. Η πολιτική θέση της Καραντανίας δεν είναι ξεκάθαρη την εποχή της φραγκικής επίθεσης εναντίον του Σάμο, θεωρείται ωστόσο ως πιθανότερο ότι αποτελούσε μία αυτόνομη πολιτική οντότητα, με ηγεμόνα τον Βαλούκ, ο οποίος είχε ταχθεί στο πλευρό του Σάμο και βρισκόταν ίσως υπό την επικυριαρχία του 76. Οι πρώτες πληροφορίες για την Καραντανΐα προέρχονται από τον Παύλο Διάκονο στα τέλη του Η' αιώνα, ο οποίος αναφέρει το όνομα της χώρας ως Carantanum, ενώ ο Κοσμογράφος της Ραβέννας, κατά τον πρώιμο Η' αιώνα, αναφέρει το όνομα του λαού ως Carontani, όνομα αντίστοιχο με το Quarantani/ Karentani/Carantani της Conversio 11. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια ούτε η εδαφική έκταση της ηγεμονίας του Σάμο. Οι εκτιμήσεις για τα εδάφη που περιέκλειε πριν δεχτεί την επίθεση του Δαγοβέρτου μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: α) Κα- 75. Paulus Diaconus, Historia Langobardorum, εκδ. L. Bethmann - G. Weitz [MGH, Scriptores Rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI-IX], Αννόβερο 1878, IV, 38, σ. 132, 21-23: «Mortuo, ut diximus, Gisulfo duce Foroiulensi, Taso et Cacco, fìlii eius, eundem ducatum regendum susceperunt. Hi suo tempore Sclavorum regionem quae Zellia appellatur usque ad locum qui Medaria dicitur possiderunt» (στο εξής: Paulus Diaconus, Historia Langobardorum). Tiso, Empire, σ. 7. Waldmüller, Begegnungen, σ Berteis, Carantania, σ , 106. Pohl, Awaren, σ Krahwinkler, Friaul, σ. 45. Fritze, Untersuchungen, σ Eggers, Samo, σ. 74. Curta, Slavs, σ Τη σύνδεση της μαρτυρίας με την επίθεση των Λογγοβάρδων εναντίον του Σάμο αποδέχονται οι Ε. Klebel, «Der Einbau Karantaniens in das ostfränkische und Deutsche Reich», Carinthia I 150 (1960) κ. εδώ , και Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, σ , οι οποίοι υποστήριξαν ότι οι δούκες του Φρίουλι κατέλαβαν εδάφη στην Kanaltal και την Gailtal της Καρινθίας. Βλ. επίσης για το ζήτημα, Pohl, Awaren, σ. 430, υ- ποσ. 42. Fritze, Untersuchungen, σ Βλ. σχετικά, Hellmann, Grundfragen, σ Preidei, Besiedlung, σ Tiso Empire, σ. 11, 20. Grafenauer, Kontinuitätsfragen, σ. 73. Avenarius, Europa, σ Berteis, Carantania, σ Eggers, Samo, σ Paulus Diaconus, Historia Langobardorum, V, 22, σ. 152, 18-19: «Sed metuens Grimualdi regis vires, fugiit ad Sclavorum gentem in Carnuntum, quod corrupte vocitant Carantanum». Ravennatis Anonymi Cosmographia et Guidonis Geographica, εκδ. J. Schnetz, Itineraria Romana 2, Αειψία 1940, σ : «...que modo a Bauuariis dominatur, et Italiani, inter Carontanos et Italiani, inter patriam Carnium et Italiani; que iugus Carnium dicebatur [ab] antiquitus Alpis Iulia». Bertels, Carantania, σ , Moro, Zur politischen Stellung, σ. 79. Wolfram, Conversio, σ Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, σ. 51.

20 110 Γιώργος Καρδάρας τείχε εδάφη μόνο στον χώρο της τέως Τσεχοσλοβακίας. β) Περιελάμβανε εδαφική έκταση από τη Βοημία και τη Σαξωνία (μετά την προσχώρηση του Ντερβάν) έως την Καρινθία 79. Φαίνεται λοιπόν από αυτές τις θέσεις ότι αμφισβητείται ακόμη και η ένταξη της Καραντανΐας στην ηγεμονία του Σάμο, πολύ περισσότερο να ήταν αυτή το κέντρο της. Από τη συνολική παράθεση των επιχειρημάτων για τον εντοπισμό του κέντρου της ηγεμονίας του Σάμο, φαίνεται ότι η βόρεια υπόθεση, ιδιαίτερα η βοημική εκδοχή, παρουσιάζει ισχυρότερα επιχειρήματα και θα πρέπει να γίνει αποδεκτή. Αντίθετα, η Καραντανία αποτέλεσε μάλλον ένα περιφερειακό τμήμα της ηγεμονίας του Σάμο, όταν αυτή ε πεκτάθηκε προς τα νότια. Στα επιχειρήματα υπέρ της βόρειας υπόθεσης θα μπορούσε ακόμη να προστεθεί και η πληροφορία του Φρεδεγάριου ότι ο Σάμο κυβέρνησε «ευτυχισμένα» 80 στα χρόνια της βασιλείας του, και από το γεγονός ότι η ηγεμονία του παρέμεινε ισχυρή μέχρι τον θάνατο του. Η πληροφορία αυτή δύσκολα θα ήταν αξιόπιστη, εάν ο Σάμο είχε απωλέσει το κέντρο της ηγεμονίας του στον πόλεμο με τον Δαγοβέρτο. Η τύχη αυτού του κέντρου, και κατ' επέκταση η πρόσκαιρη επιβίωση του «πρώτου σλαβικού κράτους», δεν κρίθηκε από την επιτυχία των Λογγοβάρδων αλλά από τη νίκη του Σάμο στη μάχη του Wogastisburg, αρκετά βορειότερα από την Καραντανία. 78. Chaloupecky, Conciderations, σ. 224, Preidei, Besiedlung, σ. 96. Dvornik, Civilisation, σ. 64 (με προσθήκη της Κάτω Αυστρίας και της περιοχής των Σορβίων Σλάβων από το 631). Σύμφωνα με τον Μ. Eggers (Samo, σ. 82), τα όρια της ηγεμονίας του Σάμο αποτελούσαν η Βοημία, η βόρεια Βαυαρία και ο χώρος των Σορβίων. 79. Ditteri, Staatsbildung, σ Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, σ. 50. Wolfram, Conversio, σ. 16, Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen, σ. 89. Schröke, Germanen-Slawen, σ Hönsch, Geschichte Böhmens, σ. 32. Geary, Merowinger, σ Βλ. επίσης τις θέσεις του Kunstmann, όπ. παραπάνω, υποσ. 56. Η άποψη του F. Tiso (Empire, σ. 12), ότι η ηγεμονία του Σάμο εκτεινόταν από τη Βαλτική έως την Αδριατική, αντανακλά παλαιότερες θέσεις της λεγόμενης ρομαντικής σχολής, η ο ποία εμφάνιζε ένα σλαβικό κράτος «από τη Βαλτική έως τη Μεσόγειο». Βλ. σχετικά, Chaloupecky, Conciderations, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 31.

ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος

ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΔΑΡΑΣ ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 Ή δε και των 'Ρωμάνων διακράτησις ην

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Α. Να µεταφράσετε στο τετράδιό σας το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο 15 Ταξίδι στον χρόνο Η Άννα πρέπει να πάει στο διαιρεµένο Βερολίνο από το ανατολικό στο δυτικό τµήµα. Και σαν να µην έφτανε αυτό, πρέπει να βρει µέσα σε 55 λεπτά ποιο γεγονός θέλει να εξαλείψει η RATAVA:

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΕΩΣ 27/11

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΕΩΣ 27/11 ΡΩΜΗ 4 20/12 & 07/01 39 39 48 ΡΩΜΗ ( ΙΑΚΟΠΕΣ) ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝ ΓΙΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΕΩΣ 27/11 23,27/12 & 02/01 31/12 Α3 & H 10 OR NH VILLA CARPEGNA 39 _ 1 H 10 40 _ 90 CICERONE 0 _ 90 GRAND HOTEL PLAZA

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΤΟΝ 8ο ΑΙΩΝΑ μ.χ. 1

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΤΟΝ 8ο ΑΙΩΝΑ μ.χ. 1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η μονογραφία αυτή έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην ελληνόγλωσση βιβλιογραφία σε σχέση με την πλούσια ιστορία ενός λαού που διατήρησε πολλές και ποικίλες επαφές με τον Ελληνισμό, σε όλες

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Να µεταφράσετε το παρακάτω κείµενο: Caesar propter frumenti inopiam legiones in hibernis multis conlocat. Ex quibus quattuor in Nerviis hiemare iubet et tribus imperat in Belgis remanere. Legatos

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΝΤΥΣΣΕΛΝΤΟΡΦ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΝΤΥΣΣΕΛΝΤΟΡΦ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΝΤΥΣΣΕΛΝΤΟΡΦ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Ντύσσελντορφ, 27 Σεπτεμβρίου 11 Δημογραφικά στοιχεία για τη Γερμανία Βασικές τάσεις Οι βασικές τάσεις που παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Wiesbaden 2011, 420 σσ. +832 εικ. ISBN 978-3-89500-717-0

Wiesbaden 2011, 420 σσ. +832 εικ. ISBN 978-3-89500-717-0 Αn t j e Bosselmann Ru i c k b i e, Byzantinischer Schmuck des 9. bis frühen 13. Jahrhunderts. Untersuchungen zum metallen dekorativen Körperschmuck der mittelbyzantinische Zeit anhand datierter Funde

Διαβάστε περισσότερα

A1 A2 B2 C1. www.dielupe.gr. Ολοκληρωμένες προτάσεις για αποτελεσματική διδασκαλία για όλες τις ηλικίες και όλα τα επίπεδα

A1 A2 B2 C1. www.dielupe.gr. Ολοκληρωμένες προτάσεις για αποτελεσματική διδασκαλία για όλες τις ηλικίες και όλα τα επίπεδα A1 A2 www.dielupe.gr Εκδόσεις για τη Γερμανική Γλώσσα B2 C1 Ολοκληρωμένες προτάσεις για αποτελεσματική διδασκαλία για όλες τις ηλικίες και όλα τα επίπεδα Αναλυτική παρουσίαση των βιβλίων στην ιστοσελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Χρήματα και Νομίσματα

Χρήματα και Νομίσματα Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Χρήματα και Νομίσματα Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc21 Ξενάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2004

ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2004 ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. Να µεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσµατα: Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; dux Arvernorum vivus

Διαβάστε περισσότερα

Technisches Handbuch. Pergola Top Star 120X70. metaform Bescha ungssysteme

Technisches Handbuch. Pergola Top Star 120X70. metaform Bescha ungssysteme 02 Technisches Handbuch Pergola Top Star 120X70 Exklusiv von Metaform ΑVΕΕ entworfen, ist es die Innova on bei der professionellen Bescha ung, denn das wegweisende Hebesystem erlaubt es Ihnen, sie an jeder

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. Δόγμα Τρούμαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 04 Σήµατα κινδύνου

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 04 Σήµατα κινδύνου 04 Σήµατα κινδύνου Η Άννα βρίσκει στην Kantstraße ένα ρολογάδικο που είναι όµως κλειστό. Μαθαίνει ότι ο ιδιοκτήτης έχει πάει σ ένα καφενείο. Οι δυο τους φαίνεται να γνωρίζονται. Η Άννα έχει ακόµα 100 λεπτά.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30)

ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημίου 30) ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΛΑΒΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012 Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» (Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση µε την ιστορία σε κάθε βήµα Το κράτος της Τσεχίας έχει µία ιστορία χιλίων ετών. Για αιώνες, οι Τσέχοι βασιλείς βρίσκονταν ανάµεσα στους

Συνάντηση µε την ιστορία σε κάθε βήµα Το κράτος της Τσεχίας έχει µία ιστορία χιλίων ετών. Για αιώνες, οι Τσέχοι βασιλείς βρίσκονταν ανάµεσα στους Συνάντηση µε την ιστορία σε κάθε βήµα Το κράτος της Τσεχίας έχει µία ιστορία χιλίων ετών. Για αιώνες, οι Τσέχοι βασιλείς βρίσκονταν ανάµεσα στους Ευρωπαίους ηγέτες, ενώ η Πράγα ήταν το σηµείο συνάντησης

Διαβάστε περισσότερα

FLASHBACK: Der Mechanismus ist nicht komplett, verstehst du? Es fehlt ein Teil. Seit neunzehnhunderteinundsechzig.

FLASHBACK: Der Mechanismus ist nicht komplett, verstehst du? Es fehlt ein Teil. Seit neunzehnhunderteinundsechzig. 12 Εκκλησιαστική µουσική Στην Άννα µένουν ακόµα 65 λεπτά. Στην εκκλησία ανακαλύπτει ότι το µουσικό κουτί είναι κοµµάτι που λείπει από το αρµόνιο. Η γυναίκα στα κόκκινα εµφανίζεται και ζητά από την Άννα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 02 Η φυγή

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 02 Η φυγή 02 Η φυγή Καθώς η Άννα απαντά στις ερωτήσεις του αστυνόµου, τους διακόπτει ένας θόρυβος από µηχανάκια και πυροβολισµοί. Η Άννα το βάζει στα πόδια και ανακαλύπτει µια διεύθυνση πάνω στο µουσικό κουτί. Θα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2008 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2009

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2008 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2009 20/12 & 04,07/01 39 34 48 OA/SKY EUROPE JOLLY CARPENGA or 7 2 69 2 47 61 EMPIRE JOLLY CARPENGA or 4 27/12 & 03/01 49 44 61 EMPIRE OA & A3 ALITALIA JOLLY CARPENGA or 4 40 4 31/12 7 2 69 EMPIRE 2 47 64 JOLLY

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΕΣ ΤΖΑΝΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΙΟΝΤΗ ΜΑΤΙΝΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΕΣ ΤΖΑΝΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΙΟΝΤΗ ΜΑΤΙΝΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΕΣ ΤΖΑΝΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΙΟΝΤΗ ΜΑΤΙΝΑ ΕΛΛΑΔΑ-ΑΘΗΝΑ Η Αθήνα είναι η πρωτεύουσα της Ελλάδας. Πήρε το όνομά της από τη θεά Αθηνά που ήταν και η προστάτιδά της. Η Αθήνα σήμερα είναι μία σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Α) Προσδιορισµός ύψους υποτροφίας Β) Δικαιολογητικά για την κινητικότητα προσωπικού (διοικητικό ή διδακτικό προσωπικό) για επιµόρφωση Γ) Χρονοδιάγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 8 Ιουνίου 2015 08:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε. ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ(LECTIO I-XII) KYΡΙΑΚΗ 9 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε. ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ(LECTIO I-XII) KYΡΙΑΚΗ 9 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε. ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ(LECTIO I-XII) KYΡΙΑΚΗ 9 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2014 Α.Να μεταφράσετε τα παρακάτω αποσπάσματα: -Ubi in Italia fuit,apud Ticinum,Trebiam,Trasumenum et Cannas

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΟ ΠΤΗΣΕΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ - ΦΩΤΑ 2014-2015

ΠΛΑΝΟ ΠΤΗΣΕΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ - ΦΩΤΑ 2014-2015 ΠΛΑΝΟ ΠΤΗΣΕΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ - ΦΩΤΑ 2014-2015 Þ ΡΩΜΗ (05 ημέρες) ΜΕ ALITALIA ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΠΕΣ 23/12 ΑΘΗΝΑ ΡΩΜΗ AZ 717 06.00 07.05 ALITALIA 27/12 ΡΩΜΗ ΑΘΗΝΑ AZ 718 14.50 17.55 23/12 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 1 ΚΕΙΜΕΝΟ-ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ KEIMENO Cum Octavianus post victoriam Actiacam Romam rediret, homo quidam ei occurrit corvum tenens; eum instituerat haec dicere: «Ave, Caesar,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 18 Η κρυµµένη θήκη

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 18 Η κρυµµένη θήκη 18 Η κρυµµένη θήκη Η Άννα ανακαλύπτει ότι η γυναίκα µε τα κόκκινα είναι η αρχηγός της RATAVA. Μένουν 45 λεπτά. Το σηµαντικότερο στοιχείο για την Άννα είναι τώρα µια θήκη που έκρυψε η γυναίκα µε τα κόκκινα.

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

10. Tagung der Arbeitsgemeinschaft für Neogräzistik in Deutschland. Berlin, 20. - 21. Juni 2008

10. Tagung der Arbeitsgemeinschaft für Neogräzistik in Deutschland. Berlin, 20. - 21. Juni 2008 10. Tagung der Arbeitsgemeinschaft für Neogräzistik in Deutschland Berlin, 20. - 21. Juni 2008 Philologie, Geschichte, Ideologien und Mentalitäten, Sprachwissenschaft Programm Freitag, 20. Juni: Sonnabend,

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης 11 12 13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «Δ. ΤΟΦΑΛΟΣ» - ΠΑΤΡΑ Δικτύωση εκδηλώσεις έκθεση γαστρονομία Παρουσίαση γαστρονομίας 28 28 χωρών της

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ἀξιόω! στερέω! ψεύδομαι! συγγιγνώσκω!

ἀξιόω! στερέω! ψεύδομαι! συγγιγνώσκω! Assimilation νλ λλ νμ μμ νβ/νπ/νφ μβ/μπ/μφ νγ/νκ/νχ γγ/γκ/γχ attisches Futur bei Verben auf -ίζω: -ιῶ, -ιεῖς, -ιεῖ usw. Dehnungsaugment: ὠ- ὀ- ἠ- ἀ-/ἐ- Zur Vorbereitung die Stammveränderungs- und Grundformkarten

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΤΙΝΙΚΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΛΑΤΙΝΙΚΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιο σας το παρακάτω κείμενο Sulpicius Gallus legatus Aemili Pauli erat, qui bellum adversus Persen regem gerebat. Serena nocte subito luna defecerat;

Διαβάστε περισσότερα

Lebenslauf, Dr. Lambis Tassakos

Lebenslauf, Dr. Lambis Tassakos Lebenslauf, Dr. Lambis Tassakos 1959 Geboren in Athen 1963 1965 Deutschland-Aufenthalt (Bielefeld) Deutscher Kindergarten, erste private Griechische Grundschule in Deutschland 1966 1976 Griechenlandaufenthalt

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014

Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014 Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014 Dr. Άρης Ίκκος Εισαγωγή - 1 70% εισερχόμενου τουρισμού έρχεται αεροπορικώς στην Ελλάδα Το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 90% σε πολλά νησιά Ο προγραμματισμός θέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ.Π.Θ. (OPAC) Ο ΗΓΙΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ.Π.Θ. (OPAC) Ο ΗΓΙΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ.Π.Θ. (OPAC) Ο ΗΓΙΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ OPAC - Online Public Access Catalogue Είναι µία ηλεκτρονική βάση δεδοµένων, στην οποία καταγράφεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ασηκρίτης Ξενογλωσσα Σημασία: Λατινικα Ο εξ απορρήτων γραμματεύς του παλατίου Εγκυκλοπαιδικά

ασηκρίτης Ξενογλωσσα Σημασία: Λατινικα Ο εξ απορρήτων γραμματεύς του παλατίου Εγκυκλοπαιδικά ασηκρίτης Κυριακή, 11 Νοεμβρίου 2012 6:39 πμ Σημασία: Ο εξ απορρήτων γραμματεύς του παλατίου Εγκυκλοπαιδικά Eμφανίσθηκε στο Βυζάντιο μετά το 600 μ.χ. και εξελληνίσθηκε σε «σεκρετάριος». Κατά την Οθωμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 7ΟΣ-11ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 7ΟΣ-11ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 7ΟΣ-11ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ Ήδη περίπου από τα µέσα του 6ου αιώνα, και συγκεκριµένα µετά τον θάνατο του Ιουστινιανού Α (527-65), η κατάσταση στη Δύση δεν ήταν πολύ ευχάριστη για το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

1. Οργάνωση Μάρκετινγκ

1. Οργάνωση Μάρκετινγκ 1. Οργάνωση Μάρκετινγκ 1.1 Έννοια και Ορισμός Ο ορισμός «Οργάνωση Μάρκετινγκ» έχει στη θεωρία και την πράξη διαφορετικό περιεχόμενο. Ακολουθώντας μια εξελικτική πορεία, δίχως όμως την επιδίωξη ενός νέου

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 22 (2012) 443-456

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 22 (2012) 443-456 Neglected Barbarians, επιμ. έκδ. F. Cu r ta [Studies in the Early Middle Ages 32], Brepols Publishers n.v., Turnhout 2010. 629 σ., 24 έγχρωμες εικόνες, ISBN: 978-2-503-53125-0 Η εποχή της ύστερης Αρχαιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Κικέρων (106-43 π.χ.)

Κικέρων (106-43 π.χ.) Κικέρων (106-43 π.χ.) Α. Βίος: Ο Κικέρων γεννήθηκε το 106 στο Arpinum. Αν και homo novus, διέτρεξε τα αξιώματα με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα, με κορυφαία κατάληξη την υπατεία του έτους 63 (εξουδετέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

cvulb@admin.ulb.ac.be http://www.ulb.ac.be/facs/philo/coursvac.html

cvulb@admin.ulb.ac.be http://www.ulb.ac.be/facs/philo/coursvac.html 1 ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ ΞΕΝΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΣΕ ΈΛΛΗΝΕΣ ΥΠΗΚΟΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016 ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ 6/2/2015 Το Υπουργείο Παιδείας µε ανακοίνωση του προκηρύσσει για το θέρος 2015 και για το ακαδηµαϊκό έτος 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτης 1: Δούναβης και Κεντρική Ευρώπη

Χάρτης 1: Δούναβης και Κεντρική Ευρώπη στον κόσμο Δούναβης Ο υδάτινος δρόμος που ενώνει B Δ A N Χάρτης 1: Δούναβης και Κεντρική Ευρώπη O Δούναβης (μήκος 2.780 χιλιόμετρα περίπου) είναι ο δεύτερος μακρύτερος ποταμός στην ευρωπαϊκή ήπειρο (ο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4ο διεθνές επιστημονικό συνέδριο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αθήνα, 10-11 Νοεμβρίου 2011 ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Ηνωμένο Βασίλειο Γαλλία Πορτογαλία Πολωνία Δημοκρατία της Τσεχίας Γερμανία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Σλοβακία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΚΩΣΤΗΣ ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Α 2

ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΚΩΣΤΗΣ ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Α 2 ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΚΩΣΤΗΣ ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Α 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ INTERNET Το Internet είναι ένα πλέγμα από εκατομμύρια διασυνδεδεμένους υπολογιστές που εκτείνεται σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη και παρέχει τις υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05) ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 1200Μ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ (ΒΑΣΗ ΤΟΥ Ν. 3316/05) ΜΕΛΕΤΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ 1200Μ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΙΤΛΟΣ ΦΟΡΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2012

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 2012 ΡΩΜΗ (FEEL FREE ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2011 - ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ 20 22,2, 2/ & 02,03, 0 /01 29,30, 31/ _ 29 _ 37 3* _ 39 _ ΑΖ/A3 0/ TIZIANO _ 38 _ 2 3* 37, 37 37, 37 2, 3 3* 23,2, 27/ & 0/01 1 1 1

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα γλώσσας καταγωγής στην επαρχία Olpe

Μαθήματα γλώσσας καταγωγής στην επαρχία Olpe Μαθήματα γλώσσας καταγωγής στην επαρχία Olpe Αγαπητοί γονείς, εδώ και πολλά χρόνια στην επαρχία Olpe προσφέρονται μαθήματα γλώσσας καταγωγής, ωστόσο αυτό δεν είναι ευρέως γνωστό. Με το φυλλάδιο αυτό θέλουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Πλήρης απουσία του Παρθενώνα από τη δυτική Αναγέννηση όταν η Ακρόπολη ήταν παλάτι του Φλωρεντίνου δούκα Acciauoli Ο Παρθενώνας

Διαβάστε περισσότερα

LEGAL INSIGHT. Γιώργος Ψαράκης ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015

LEGAL INSIGHT. Γιώργος Ψαράκης ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 LEGAL INSIGHT ΕΛΕΓΧΟΣ ΡΕΥΣΤΩΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΩΝ (ΜΕΤΡΗΤΩΝ) ΠΟΥ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ Ή ΕΞΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ Ε.Ε. Γιώργος Ψαράκης Βάσει κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας κάθε εξερχόμενο ή εισερχόμενο στην Ε.Ε. φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Απάντηση. Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή Ομοσπονδιακό Έντυπο 18/451. 18η κοινοβουλευτική περίοδος 06/02/2014

Απάντηση. Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή Ομοσπονδιακό Έντυπο 18/451. 18η κοινοβουλευτική περίοδος 06/02/2014 Γερμανική Ομοσπονδιακή Βουλή Ομοσπονδιακό Έντυπο 18/451 18η κοινοβουλευτική περίοδος 06/02/2014 Απάντηση της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης στην Μικρή Επερώτηση των βουλευτών Ulla Jelpke, Jan Korte, Sevim Dağdelen

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση για ένα πραγματιστικό πλαίσιο δόμησης παιδαγωγικών φαινομένων

Πρόταση για ένα πραγματιστικό πλαίσιο δόμησης παιδαγωγικών φαινομένων 86 Διάλογος παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Πρόταση για ένα πραγματιστικό πλαίσιο δόμησης παιδαγωγικών φαινομένων Αλιβίζος Σοφός * Πανεπιστήμιο Αιγαίου lsofos@rhodes.aegean.gr http://www.rhodes.aegean.gr/ptde/personel/sofos.asp

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΤΙΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΟΜΟΣ

ΛΑΤΙΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΟΜΟΣ Νίκος Νικολαΐδης ΛΑΤΙΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΟΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 21-32 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ-ΣΥΝΤΑΞΗ-ΑΡΧΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ- ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ 1 2 Μάθηµα 21 ο ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΩΣ ΠΗΡΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΤΟ PISAURUM Brenno duce Galli, apud Alliam flumen deletis

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 12/04/2013 30/06/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΙΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Στρ. Καραϊσκάκη 62, Χαϊδάρι 12461, 210 5319707 708 E-mail : theriapraxis@htmail.cm, Α ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΠΟΥ Ο προσδιορισμός του τόπου εκφέρεται γενικά με εμπρόθετη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 1 ο : Από το θάνατο του Ιουστινιανού ως την αποκατάσταση των εικόνων & τη συνθήκη του Βερντέν Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α ΛΑΤΙΝΙΚΑ **** Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α ΛΑΤΙΝΙΚΑ **** Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Ι Α Γ Ω Ν Ι Σ Μ Α ΛΑΤΙΝΙΚΑ **** Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟ Tarquinius Superbus, septimus atque ultimus regum, hoc modo imperium perdit. Filius eius Sextus Tarquinius pudicitiam Lucretiae, uxoris

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΤΙΚΗ. Οκτώβριος 2014

ΑΤΤΙΚΗ. Οκτώβριος 2014 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 09/07/2013 30/09/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα