Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον"

Transcript

1 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 91 Γιώργος Καρδάρας Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων και το ζήτημα τον γεωγραφικού προσδιορισμού της ηγεμονίας τον

2 92 Γιώργος Καρδάρας

3 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 93 Για το έτος 623/24 αναφέρεται σε δυτικές πηγές μία εξέγερση δυτικοσλαβικών φύλων εναντίον των Αβάρων που υποκινήθηκε από κάποιον Σάμο και η οποία αποτέλεσε την πρώτη διασπαστική κίνηση στο αβαρικό χαγανάτο μετά την εγκατάσταση και κυριαρχία των Αβάρων στην ανατολική Κεντρική Ευρώπη το 568 ι. Οι πληροφορίες που διαθέτουμε για την καταγωγή και την δράση του Σάμο προέρχονται κυρίως από το Δ' βιβλίο του Χρονικού του Φρεδεγάριου 2 (περ. 660) καθώς και από δύο μεταγενέστερα έργα, τα Gesta Dagoberti I. regis Francorum 3 (περ. 835) και την Conversio Bagoariorum et Carantanor- 1. Ο Φρεδεγάριος χρονολογεί την εξέγερση στο 40ό έτος της βασιλείας του Λοθαρίου Β'( ). Βλ. Chronicarum quae dicuntur Fredegarii libri quattuor, εκδ. A. Kusternig [Ausgewählte Quellen zur deutschen Geschichte des Mittelalters 4a], Darmstadt 1982, IV, 48, σ (στο εξής: Fredegarius, Chronica): «Anno 40. regni Chlothariae homo nomen Samo natione Francos de pago Senonago plures secum negutiantes adcivit, exercendum negucium in Sclavos coinomento Winedos perrexit. Sciavi iam contra Avaris coinomento Chunis et regem eorum gagano ceperant revellare». L. Waldmüller, Die ersten Begegnungen der Slawen mit dem Christentum und den christlichen Völkern vom 6. bis 8. Jahrhundert Die Slawen zwischen Byzanz und Abendland, Αμστερνταμ 1976, σ. 291 (στο εξής: Waldmüller, Begegnungen). Η χρονολόγηση του Φρεδεγάριου έχει αμφισβητηθεί και ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ορθότερη κάποια μεταγενέστερη, γύρω στο 626 ή μετέπειτα. Βλ. σχετικά, W. Pohl, Die Α waren. Ein Steppen volk in Mitteleuropa, n. Chr., Μόναχο 1988, σ. 257 (στο εξής: Pohl, Awaren). W. Fritze, Untersuchungen zur frühslawischen und frühfränkischen Geschichte bis ins 7. Jahrhundert, Φρανκφούρτη 1994, σ. 86 (στο εξής: Fritze, Untersuchungen). M. Eggers, «Samo -"Der erste König der Slawen". Eine kritische Forschungsübersicht», Bohemia 42 (2001) κ. εδώ 68 (στο εξής: Eggers, Samo). F. Curta, The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c , Καίμπριτζ - Νέα Υόρκη 2001, σ. 109 (στο ε ξής: Curta, Slavs). 2. Οι αναφορές του Φρεδεγάριου σχετικά με τον Σάμο εντοπίζονται κυρίως στα κεφάλαια 48 και 68 και κατά δεύτερο λόγο στα κεφάλαια 72, και 77 του Δ' βιβλίου του Χρονικού του. Βλ. F. Curta, «Slavs in Fredegar and Paul the Diacon: medieval gens or "scourge of God"?», Early Medieval Europe 6/2 (1997) (στο εξής: Curta, Fredegar). Eggers, Samo, σ Gesta Dagoberti I. regis Francorum, εκδ. Β. Krusch [MGH, Scriptores rerum Merovingicarum Π], Αννόβερο 1888, σ (στο εξής: Gesta Dagoberti).

4 94 Γιώργος Καρδάρας um 4 (περ. 870), τα οποία όμως παρουσιάζουν ορισμένες διαφοροποιήσεις συγκριτικά με τον Φρεδεγάριο. Η εξέγερση του Σάμο εναντίον των Αβάρων και η δημιουργία του «πρώτου σλαβικού κράτους» μετά την επικράτηση του, έχει θεωρηθεί από μέρος ερευνητών ως αποτέλεσμα της βυζαντινής διπλωματικής δραστηριότητας εναντίον του αβαρικού χαγανάτου στα κρίσιμα για το Βυζάντιο χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου. Κατά την άποψη μας, η σύνδεση της εξέγερσης του Σάμο με την εξωτερική πολιτική του Η ρακλείου δεν δείχνει ιδιαίτερα πιθανή, λαμβάνοντας υπόψη την έλλειψη σχετικών μαρτυριών στις πηγές αλλά και τις ευρύτερες γεωπολιτικές συνθήκες στην Κεντρική Ευρώπη κατά το α'τέταρτο του Ζ'αιώνα. Ουσιαστικότερες παράμετροι για την ορθότητα ή όχι της παραπάνω υ πόθεσης, οι οποίες παραβλέπονται στη διατύπωση της, είναι η γεωγραφική θέση του λεγόμενου «κράτους του Σάμο» καθώς και οι επιδιώξεις της φραγκικής εξωτερικής πολιτικής στην ανατολική Κεντρική Ευρώπη 5. Η αποστολή του Σάμο στους Σλάβους πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με τον Φρεδεγάριο, το 623/24, όταν ο Φράγκος βασιλέας Λοθάριος Β' όρισε τον γιο του Δαγοβέρτο Α' ηγεμόνα της Αυστρασΐας. Η Αυστρασία, τμήμα του φραγκικού βασιλείου, με κέντρο το Μετς, περιελάμβανε την περιοχή μεταξύ των ποταμών Ρήνου και Μάας (Maas/ Meuse), τον χώρο ανατολικά του Ρήνου που κατακτήθηκε από τον Θευδέριχο Α' ( ) και τον γιο του Θεοδεβέρτο Α' ( ), καθώς και μεγάλο τμήμα της κεντρικής και νότιας Γαλατίας. Η Αυστρασία εξελίχθηκε σε αυτόνομη πολιτική οντότητα με δική της εξωτερική πολιτική, την οποία χαρακτήριζε η διάθεση για επέκταση προς τα ανατολικά και τα νότια. Το 613 ο Λοθάριος Β'επανένωσε το φραγκικό κράτος ως το 623, οπότε η Αυστρασία ξαναέγινε ξεχωριστό βασίλειο με ηγεμόνα τον Δαγοβέρτο Α'( ). Το 629 ολόκληρο το φραγκικό κράτος τέθηκε υπό την εξουσία του Δαγοβέρτου, που είχε πλέον ως έδρα του το Παρίσι Conversio Bagoariorum et Carantanorum. Das Weißbuch der Salzburger Kirche über die erfolgreiche Mission in Karantanien und Panonnien, εκδ. Η. Wolfram, Βιέννη - Γκρατς 1979 (στο εξής: Conversio). 5. Βλ. σχετικά, Γ. Καρδάρας, Το Βυζάντιο και οι Άβαροι (Στ-Θ'αι.). Πολιτικές, διπλωματικές και πολιτισμικές σχέσεις [ΕΙΕ/ΙΒΕ, Μονογραφίες 15], Αθήνα 2010, σ (στο εξής: Καρδάρας, Άβαροι). 6. F. Cardot, L'espace et le pouvoir. Etude sur VAustrasie mérovingienne, Παρίσι 1987, σ (στο εξής: Cardot, Espace). Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen σ. 83. I. Wood, The Merovingian Kingdoms , Λονδίνο - Νέα Υόρκη 1994, σ. 140, 145 (στο εξής: Wood, Kingdoms). Eggers, Samo, σ. 65. P. J. Geary, Die Merowin-

5 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 95 Οι Φράγκοι είχαν διεισδύσει στον χώρο των ανατολικών γειτόνων τους από τις αρχές του ΣΤ' αιώνα και σταδιακά έθεσαν υπό τον έλεγχο τους τα γερμανικά και σλαβικά φύλα μέχρι τον Έλβα. Η φραγκική επικυριαρχία αναγνωρίστηκε από τους Θουριγγίους, τους Σάξωνες αλλά και τους Σλάβους Σορβΐους, οι οποίοι ζούσαν μεταξύ των ποταμών Σάαλ και Έλβα 7. Η ισχυροποίηση των Φράγκων στον γερμανικό χώρο τους ε πέτρεψε να στρέψουν το ενδιαφέρον τους στη βόρεια Ιταλία. Εκτός από την προσάρτηση εδαφών, επεδίωξαν με διπλωματικά ή στρατιωτικά μέσα την αποτροπή της προσέγγισης μεταξύ των Λογγοβάρδων, των Βαυαρών και των Αβάρων 8. Η ήττα των Φράγκων στο Wogastisburg από τον Σάμο το 631, όπως θα δούμε παρακάτω, είχε σημαντικό αντίκτυπο για τους Φράγκους, καθώς οι επιχειρήσεις τους εναντίον των σλαβικών φύλων μάλλον τερματίστηκαν και για την ανατολική τους πολιτική κατά τις επόμενες δεκαετίες δεν υπάρχουν μαρτυρίες στις πηγές 9. Η αποστολή του Σάμο στους Σλάβους από τον Δαγοβέρτο Α' ε ντασσόταν στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης πολιτικής του τελευταίου στην Κεντρική Ευρώπη, η οποία είχε ως απώτερο στόχο την υ ποταγή των δυτικών Σλάβων και των Αβάρων 10. Αυτές οι επιδιώξεις ger. Europa vor Karl dem Grossen, Μόναχο 2004, σ. 154, (στο εξής: Geary, Mero winger). 7. Η. Patze - W. Schlesinger, Geschichte Thüringens, τ. 1 Grundlagen und frühes Mittelalter, Κολωνία - Γκρατς 1968, σ (στο εξής: Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens). F. Dvornik, Les Slaves. Histoire et Civilisation de l'antiquité au débuts de l'époque contemporaine, Παρίσι 1970, σ (στο εξής: Dvornik, Civilisation). G. Hauptfeld, Die Gentes im Vorfeld von Ostgoten und Franken im sechsten Jahrhundert, στο Die Bayern und ihre Nachbarn. Berichte des Symposions der Kommision für Frühmittelalterforschung 25. bis 28. Oktober 1982, Stift Zwettl, Niederösterreich, τ. 1, εκδ. Η. Wolfram - Α. Schwarcz [DÖAW, phil. - hist. Klassel79], Βιέννη 1985, σ κ. εδώ (στο εξής: Hauptfeld, Gentes). Cardot, Espace, σ Wood, Kingdoms, σ Geary, Merowinger, σ Hauptfeld, Gentes, σ Cardot, Espace, σ. 169, Fritze, Untersuchungen, σ , Η. Kunstmann, «Was besagt der Name Samo, und wo liegt Wogastisburg?», Die Welt der Slawen 24/1 (1979) 1-21 κ. εδώ 20 (στο εξής: Kunstmann, Wogastisburg). 10. Fredegarius, Chronica, IV, 58, σ. 224: «Timorem vero sic forte sua concusserat utelitas, ut iam devotione adreperint suae se tradere dicionem; ut etiam gente, que circa limite Avarorum et Sclavorum consistent, ei prumptae expetirint, ut ille post tergum eorum iret féliciter, et Avaros et Sclavos citerasque gentium nationes usque manum publicam suae dicione subiciendum fiducialiter spondebant». Gesta Dagobert!, 22, σ. 408, W. Schlesinger, «Zur politischen Geschichte der fränkischen Ostbewegung vor Karl dem Großen», στο Althessen im Frankenreich. Historische und philologische Untersuchungen zur Entstehung der europäischen Nationen im Mittelalter, εκδ. W. Schlesinger (Nationes 2), Sigmaringen 1975 σ A. Avenarius, Die Awaren in Europa, Αμ-

6 96 Γιώργος Καρδάρας δεν επισημαίνονται από τον Φρεδεγάριο, ο οποίος δεν διευκρινίζει και τον πραγματικό σκοπό της αποστολής του Σάμο, αλλά την παρουσιάζει ως εμπορική δραστηριότητα: «Στο 40ό έτος της βασιλείας τον Λοθάριου κάποιος ονόματι Σάμο, Φράγκος καταγόμενος από τον pagus Senonagus, συγκέντρωσε αρκετούς άνδρες, με τους οποίους είχε εμπορικές συναλλαγές, και πήγε στους Σλάβους, που ονομάζονται και Winedi, για να εμπορευθεί μαζί τους. Οι Σλάβοι άρχισαν τότε να εξεγείρονται εναντίον των Αβάρων, που ονομάζονται και Ούννοι, και του ηγεμόνα τους, του χαγάνου» 11. Οι πληροφορίες του Φρεδεγάριου σχετικά με τον Σάμο έχουν οδηγήσει σε αρκετές υποθέσεις αναφορικά με την ιδιότητα και τον τόπο καταγωγής του. Για την ιδιότητα του έχει υποστηριχθεί ότι ήταν πράκτορας 12, μεσολαβητής 13, έμπορος όπλων 14, δουλέμπορος 15, τυχοδιώκτης 16 ή πολεμιστής 17. Το ίδιο αμφίβολη θεωρείται και η ιδιότητα των ακολούθων του Σάμο, καθώς δεν πρέπει να ήταν ούτε απλοί έμποροι ούτε επίσημοι πρεσβευτές 18. Με τον Σάμο έχει συνδεθεί ακόμη και η σχεδιαζόμενη ιεραποστολή στους Σλάβους του αγίου Άμαντου, του «αποστόλου 11. Όπ. παραπ., υποσ. 1. Για την απόδοση του Σάμο ως ηγεμονικού τίτλου και όχι ως ονόματος, βλ. F. Tiso, «The Empire of Samo ( )», Slovak Studies 1 (1961) 1-21 κ. εδώ (στο εξής: Tiso, Empire). Kunstmann, Wogastisburg, σ Του ίδιου, «Samo, Dervanus und der slovenenfurst Wallucus», Die Welt der Slawen 25/1 (1980) κ. εδώ 171. Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Geary, Merowinger, σ V. Chaloupecky, «Considerations sur Samon, le premier roi des Slaves», Byzantinoslavica 11 (1950) κ. εδώ 231 (στο εξής: Chaloupecky, Considerations). H. Preidei, Die Anfänge der slawischen Besiedlung Böhmens und Mährens, τ. 1, Μόναχο 1954, σ. 83, 88 (στο εξής: Preidei, Besiedlung). 14. Μ. Hellmann, «Grundfragen slawischer Verfassungsgeschichte des frühen Mittelalters», Jahrbücher für Geschichte Osteuropas 2/4 (1954) κ. εδώ (στο ε ξής: Hellmann, Grundfragen). Waldmüller, Begegnungen, σ Fritze, Untersuchungen, σ J. Mikkola, «Samo und sein Reich», Archiv für slavische Filologie 42 (1929) κ. εδώ 94 (στο εξής: Mikkola, Reich). C. Verlinden, «Problèmes d'histoire économique franque. Le Franc Samo», Revue Belge de Philologie et Histoire 12 (1933) κ. ε δώ 1094 (στο εξής: Verlinden, Problèmes). Eggers, Samo, σ. 81 (έμπορος όπλων και δουλέμπορος). 16. R. Collins, Early Medieval Europe, , Νέα Υόρκη 1999, σ. 274 (στο ε ξής: Collins, Medieval Europe). 17. F. M. Pelzel, Kurzgefasste Geschichte der Böhmen von den ältesten bis auf die itzigen Zeiten. Erste Abteilung, Πράγα 1774, σ. 24 (στο εξής: Pelzel, Geschichte). Του ίδιου, Abhandlung über den Samo, König der Slawen, στο Abhandlungen einer Privatgesellschaft in Böhmen für Aufnahme der Mathematik, der vaterländischen Geschichte und der Naturgeschichte, Πράγα 1775, κ. εδώ σ. 223, 226 (στο εξής: Pelzel, Abhandlung). 18. Pohl, Α waren, σ Eggers, Samo, σ

7 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 97 των Βέλγων». Για την εθνική καταγωγή του επίσης έχουν διατυπωθεί ποικίλες υποθέσεις (Φράγκος 20, Σλάβος 21, Κελτογαλάτης/Ρωμαιογαλάτης, Γερμανός, Εβραίος ή Σύρος), ενώ για τον pagus Senonagus, που δηλώνει τον τόπο καταγωγής του, έχει προταθεί η βελγική πόλη Soignies 26, η βουργουνδική Sens 27 και το βαυαρικό Saal(e)gau 28. Ο Φρεδεγάριος αποδίδει την εξέγερση των Σλάβων στη μεταχείρι- 19. Waldmüller, Begegnungen, σ , 390. Eggers, Samo, σ. 67, υποσ Preidei, Besiedlung, σ. 83. Hellmann, Grundfragen, σ Dvornik, Civilisation, σ. 64. Η. Ditten, Zur Bedeutung der Einwanderung der Slawen, στο Byzanz im 7. Jahrhundert Untersuchungen zur Herausbildung des Feudalismus, εκδ. F. Winkelmann - H. Köpstein [BBA 48], Βερολίνο 1978, κ. εδώ 127 (στο εξής: Ditten, Einwanderung). Geary, Merowinger, σ J. Hönsch, Geschichte Böhmens von der slavischen Landnahme bis zur Gegenwart, Μόναχο 1997, σ. 32 (στο εξής: Hönsch, Geschichte Böhmens). Collins, Medieval Europe, σ P. Barford, The Early Slavs, Νέα Υόρκη 2001, σ. 79 (στο εξής: Barford, Early Slavs). Eggers, Samo, σ Pelzel, Geschichte, σ. 24. Του ίδιου, Abhandlung, σ Ο Pelzel θεωρούσε ότι ο Σάμο δεν ήταν Φράγκος αλλά ένας Σλάβος υπήκοος των Φράγκων και καταγόταν από μία σλαβική περιοχή που ήταν υποτελής στο φραγκικό βασίλειο. Ως πιθανότερη προσδιόρισε την περιοχή του Meissen, στο κρατίδιο της Σαξωνίας, όπου ζούσαν οι Σλάβοι Σόρβιοι. Για την υποτιθέμενη σλαβική καταγωγή του Σάμο, βλ. επίσης, Tiso, Empire, σ Mikkola, Reich, σ. 77. Chaloupecky, Considerations, σ Tiso, Empire, σ. Ιοί 7. Dvornik, Civilisation, σ. 64. Hönsch, Geschichte Böhmens, σ Για τη συγκεκριμένη άποψη που εξέφραζε μέρος της γερμανικής ιστοριογραφίας τον ΙΘ'και Κ'αιώνα, βλ. Tiso, Empire, σ , όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Στην ιστοριογραφία της εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας ο Σάμο παρουσιάστηκε ως «ένας Γερμανός ήρωας, ο οποίος με το στιβαρό του χέρι κυβερνούσε τους Σλάβους, που αδυνατούσαν να οργανώσουν ένα κράτος». Ταυτόχρονα, προβλήθηκε η θεωρία της «διαρκούς υποτέλειας των Σλάβων», οι οποίοι ήταν μόνιμα υποταγμένοι είτε σε Γερμανούς είτε σε νομαδικούς λαούς, κυρίως τους Αβάρους. Κατά την ίδια άποψη, η πρώτη κοινωνικοπολιτική τους οργάνωση δημιουργήθηκε υπό γερμανικές και τουρκομογγολικές επιδράσεις, καθώς οι Σλάβοι «ήλθαν στην Παννονία και τα Βαλκάνια ως ποιμένες και δούλοι των Αβάρων». 24. Την υπόθεση διατύπωσε ο G. Vernadsky, «The Beginnings of the Czech State», Byzantion 17 ( ) κ. εδώ 325, που θεωρεί πιθανό το όνομα Σάμο να αποτελεί σύντμηση του ονόματος Σαμουήλ. Tiso, Empire, σ Ο. Klima, «Samo: "natione Francos"?», στο A Green Leaf Papers in Honour of Prof. Jens P. Asmussen, εκδ. J. Duchesne-Guillemin et al. [Acta Iranica 28, Hommages et Opera Minora 12], Αάιντεν 1988, σ , ο οποίος αναζήτησε την ετυμολογία του ο νόματος Σάμο στην αραμαϊκή γλώσσα. Βλ. Eggers, Samo, σ. 65, υποσ Verlinden, Problèmes, σ Mikkola, Reich, σ Chaloupecky, Considerations, σ Tiso, Empire, σ. 17. Waldmüller, Begegnungen, σ Fritze, Untersuchungen, σ Η. Kunstmann, «Über die Herkunft Samos», Die Welt der Slawen 25/2 (1980) κ. εδώ (στο εξής: Kunstmann, Herkunft). Βλ. επίσης, Pohl, A waren, σ Eggers, Samo, σ

8 98 Γιώργος Καρδάρας ση που αυτοί είχαν από τους Αβάρους. Μία φορά τον χρόνο, κατά τους χειμερινούς μήνες, οι Άβαροι παρέμεναν σε σλαβικές περιοχές, όπου εκτός από τη συγκομιδή άρπαζαν και τις γυναίκες των Σλάβων, με τις οποίες αποκτούσαν παιδιά. Αυτός ο μικτός αβαροσλαβικός πληθυσμός, οι fìlii Chunorum, ήταν εκείνοι που εξεγέρθηκαν εναντίον των πατέρων τους και αποτίναξαν την αβαρική κυριαρχία 29. Αντίστοιχη μαρτυρία με τον Φρεδεγάριο για καταπίεση των Σλάβων (Dulebi) από τους Αβάρους (Obri) απαντά και στο μεταγενέστερο παλαιορωσικό Χρονικό του Νέστορος* 0. Ο Σάμο επέδειξε στον πόλεμο κατά των Α- βάρων στρατιωτικές και ηγετικές ικανότητες και επιβλήθηκε στους Σλάβους «που αναγνώρισαν την ικανότητα τον και τον εξέλεξαν ηγεμόνα τους» 31. Έχοντας ενώσει διαφορετικά φύλα, δημιούργησε μία ι σχυρή και ανεξάρτητη ηγεμονία, την οποία υπερασπίστηκε αργότερα όταν ήρθε σε σύγκρουση με τον Δαγοβέρτο. Ταυτόχρονα, επεδίωξε να ισχυροποιήσει την εξουσία του με μία σειρά γάμων. Η πληροφορία για τις δώδεκα Σλάβες γυναίκες του μάλλον δεν αποτελεί μύθο, αλλά δηλώνει την επιθυμία του Σάμο να αποκτήσει δεσμούς με τα φύλα που κυβερνούσε 32. Η εξουσία του Σάμο διήρκεσε τριανταπέντε χρόνια και με τον θάνατο του διαλύθηκε και η ηγεμονία του Fredegarius, Chronica, IV, 48, σ. 208: «Chimi aemandum annis singulis in Esclavos veniebant, uxores Sclavorum et filias eorum strato sumebant; tributa super alias oppressiones Sciavi Chunis solvebant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et filias generaverant, tandem non subferentes maliciam ferre et oppressione, Chunorum dominatione negantes, ut supra memine, ceperant revellare». Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen, σ Curta, Fredegar, σ Γ. Καρδάρας, «Όψεις συμβίωσης, συνεργασίας και επιδράσεων μεταξύ Αβάρων και Σλάβων, 6ος-9ος αι.», Βνζαντιακά2% (2009) κ. εδώ 140 (στο εξής: Καρδάρας, Όψεις). 30. Χρονικό του Νέστορος, γερμ. μτφρ. L. Müller (Die Nestorchronik), Μόναχο 2001, , σ. 11: «Αυτοί οι Obri έκαναν πόλεμο εναντίον των Σλάβων, βασάνισαν τους Dulebi, που ανήκαν στους Σλάβους, και άσκησαν βία στις γυναίκες τους». Waldmüller, Begegnungen, σ Α. Kollautz, Nestors Quelle über die Unterdrückung der Duleben durch die Obri (Awaren), Die Welt der Slawen 21 β (1982) σ Η. Kunstmann, «Nestors Dulebi und die Glopeani des Geographus Bavarus», Die Welt der Slawen 29/1 (1984) κ. εδώ 44. Fritze, Untersuchungen, σ Pohl, Awaren, σ Καρδάρας, Όψεις, σ Fredegarius, Chronica, IV, 48, σ. 210: «Winidi cémentes utilitatem Samones, eum super se eligunt regem, ubi 30 et 5 annos regnavit féliciter». Preidei, Besiedlung, σ. 90. Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Fredegarius, Chronica, IV, 48, σ. 210: «Samo 12 uxores ex genere Winidorum habebat, de quibus 22 filius et quindecem filias habuit». Chaloupecky, Considerations, σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Dvornik, Civilisation, σ. 64. Avenarius, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ. 257, 261. Geary, Merowinger, σ. 160.

9 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 99 Για τον εντοπισμό του χώρου, όπου πραγματοποιήθηκε η εξέγερση του Σάμο και αποτέλεσε τον πυρήνα της ηγεμονίας του, υπάρχουν δύο διαφορετικές θέσεις, η βοημική θεωρία και η θεωρία της Καραντανίας αντίστοιχα 34. Η πρώτη στηρίζεται μόνο στις πληροφορίες του Φρεδεγάριου με κύρια σημεία αναφοράς: α) Την τριήμερη μάχη μεταξύ των Φράγκων και του Σάμο το 631 στο Wogastisburg 35, τοποθεσία που προσδιορίζεται από τους περισσότερους ερευνητές στον χώρο της σημερινής Βοημίας (βλ. παρακάτω). β) Την προσχώρηση του ηγεμόνα των Σορβίων Ντερβάν στο στρατόπεδο του Σάμο μετά τη νίκη του τελευταίου επί των Φράγκων στο Wogastisburg 36. γ) Τις συχνές εισβολές του Σάμο στη Θουριγγία και «άλλες περιοχές του φραγκικού βασιλείου», με αποτέλεσμα ο Δαγοβέρτος να τοποθετήσει ως ηγεμόνα στη Θουριγγία τον Ράντουλφ προκειμένου να υπερασπιστεί τα σύνορα του 37. δ) Την επιθυμία των Σαξώνων να υπερασπιστούν την ανατολική μεθόριο του φραγκικού βασιλείου με αντάλλαγμα την απαλλαγή τους από τον φόρο υποτέλειας στους Φράγκους Για τους σχετικούς όρους και τη σύνοψη των επιχειρημάτων, βλ. Tiso, Empire σ Ο πρώτος υποστηρικτής της βοημικής θεωρίας ήταν ο J. Thunmann {Untersuchungen über die Geschichte der ostlichen europäischen Völker, Λειψία 1774, σ ). Avenarius, Europa, σ Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ : «Aostrasiae vero cum ad castro Wogastisburc, ubi plurima manus forcium Venedorum inmuraverant, circumdantes, triduo priliantes, pluris ibidem de exercito Dagoberti gladio trucidantur et exinde fogaceter, omnes tinturius et res quas habuerunt reliquentes, ad propries sedebus revertuntur». Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 238: «etiam et Dervanus dux gente Surbiorum, que ex genere Sclavinorum erant et ad regnum Francorum iam olem aspecserant, se ad regnum Samonem cum suis tradedit». Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens, σ H.-J. Brachmann, Historische und kulturelle Beziehungen der Sorben zu Böhmen und Mähren, στο Rapports du Ille Congrès International d'archéologie Slave, Bratislava 7-14 septembre 1975, τ. 1, εκδ. Β. Chropovsky, Μπρατισλάβα 1979, κ. εδώ Pohl, Α waren, σ Eggers, Samo, σ. 64, Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 238: «Multis post haec vecebus Winidi in Toringia et relequos vastandum pagus in Francorum regnum inruunt». Στο ίδιο, IV, 77, σ. 248: «Radulfus dux, filius Chamaro, quern Dagobertus Toringia docem instetuit, pluris vecibus cum exercito Winedorum demicans, eosque victus vertit in fogam». Στο ίδιο, IV, 74, σ. 244' IV, 75, σ. 246' IV, 77, σ Gesta Dagoberti, 30-31, σ Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Kunstmann, Herkunft, σ Hauptfeld, Gentes, σ Wood, Kingdoms, σ Eggers, Samo, σ Geary, Merowinger, σ Fredegarius, Chronica, IV, 74, σ : «Saxones missus ad Dagobertum dirigunt, petentes, ut eis tributa, quas fisci dicionebus dissolvebant, indulgent; ipse vero eo-

10 100 Γιώργος Καρδάρας Από την άλλη πλευρά, η θεωρία τηςκαραντανίας στηρίζεται: α) Στον χαρακτηρισμό των εξεγερθέντων Σλάβων από τον Φρεδεγάριο ως Sciavi coinomento Wmedi 39. Το όνομα Winedi αναφέρεται και για τους Σλάβους που ζούσαν στην ηγεμονία του Βαλούκ στην Καραντανία, στην οποία κατέφυγαν οι Βούλγαροι του Αλκίοχου το 631/ β) Στην πληροφορία του Φρεδεγάριου ότι στον πόλεμο που διεξήγαγε ο Δαγοβέρτος Α'το 631 εναντίον του Σάμο οι Λογγοβάρδοι πήραν μέρος σε αυτόν ως σύμμαχοι των Φράγκων 41. γ) Στην πληροφορία της Conversio ότι την εποχή του Δαγοβέρτου Α' ηγεμόνας των Καραντάνων ήταν ο Σάμο 42, γεγονός που «αποδεικνύει» ότι το κέντρο της εξέγερσης βρισκόταν στη νοτιοανατολική μεθόριο των Φράγκων. Η εξέταση του συνόλου των επιχειρημάτων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία της πρώιμης μεσαιωνικής Ευρώπης, καθώς η βραχύβια ηγεμονία του Σάμο ήταν η πρώτη που σχηματίστηκε rum studio et utiletate Winidis resistendum spondent et Francorum limete de illis partebus custodire promittent». Gesta Dagoberti, 30, σ. 412, 7-9. Patze - Schlesinger, Geschichte Thüringens, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Eggers, Samo, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 1. Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, 15: «Sciavi gognomento Winidi». Για την πιθανή ερμηνεία των παραδιδομένων εθνωνυμίων, βλ. παρακάτω, υ- ποσ Fredegarius, Chronica, IV, 72, σ. 242: «Quod protinus a Baiovaries est impletum; nee quisquam ex illis remansit Bulgaris, nisi tantum Alciocus cum septinientis viris et uxoris cum liberis, qui in marca Vinedorum salvatus est. Post haec cum Wallucum ducem Winedorum annis plurimis vixit cum suis». Για την ταύτιση της marca Vinedorum με την Καραντανία, βλ. Waldmüller, Begegnungen, σ Για το επεισόδιο του Αλκίοχου, βλ. Καρδάρας, Άβαροι, σ. 138, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 41. Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 236: «ubi trebus turmis falange super Wenedus exercitus ingreditur, etiam et Langobardi solucione Dagoberti idemque osteleter in Sclavos perrixerunt... Langobardi idemque victuriam optenuerunt, et pluremum nummerum captivorum de Sclavos Alamanni et Langobardi secum duxerunt». Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Awaren, σ Η. Krahwinkler, Friaul im Frühmittelalter. Geschichte einer Region vom Ende des fünften bis zum Ende des zehnten Jahrhunderts, Βιέννη - Κολωνία - Βαϊμάρη 1992, σ (στο εξής: Krahwinkler, Friaul). Fritze, Untersuchungen, σ Eggers, Samo, σ Conversio, 4, σ. 40: «Nunc recapitulandum est de Quarantanis. Temporibus gloriosi regis Francorum Dagoberti Samo nomine quidam Sclavus manens in Quarantanis fuit dux gentis illius. Qui venientes negotiatores Dagoberti regis interficere iussit et regia expoliavit pecunia». Excerptum de Karentanis, εκδ. Η. Wolfram (όπ. παραπάνω, υποσ. 4) σ. 58, 2 Ε: «Tempore Dagoberti regis Francorum preerant Karentanis dux Samo, post quern Boruch, post quern Karastus et post hunc Chenmarus, et post hunc Waltunc. Item sub Karolo et eius successoribus Priwizlauga, Cemicas, Zpoimar, Etgar». Βλ. επίσης παρακάτω, υποσ

11 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 101 μέσα στα όρια του σλαβικού κόσμου. Κατά συνέπεια, ο ακριβής ή κατά προσέγγιση εντοπισμός του κέντρου αυτής της ηγεμονίας προσδιορίζει και τον χώρο, όπου έγιναν οι πρώτες διεργασίες για τη συνένωση σλαβικών φύλων υπό μία υποτυπώδη κεντρική-προσωποπαγή εξουσία. Στην προκειμένη περίπτωση πάντως, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για «κράτος» και πολύ λιγότερο για «αυτοκρατορία» του Σάμο, όπως συχνά απαντά στη βιβλιογραφία. Ο Σάμο κυβέρνησε μάλλον μία ένωση μικρών σλαβικών ηγεμονιών ή φύλων και όχι ένα πραγματικό κράτος ή βασίλειο, παρά το γεγονός ότι ο Φρεδεγάριος ονομάζει τον χώρο εξουσίας του ως regnum 43. Α. Η επονομαζόμενη βοημική θεωρία είναι στην πραγματικότητα μία από τις εκδοχές που τοποθετούν το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στον χώρο της πρώην Τσεχοσλοβακίας (τη Βοημία, την κοιλάδα του τσεχικού Μοράβα, ή τη δυτική Σλοβακία). Συνεπώς, θα ήταν ίσως ορθότερο να γίνεται λόγος αρχικά για βόρεια θεωρία (ή υπόθεση), στην οποία συμπεριλαμβάνονται όλες αυτές οι επιμέρους εκδοχές (καθώς και ορισμένες νεότερες για τη βορειοανατολική Βαυαρία ή την Κάτω Αυστρία), οι οποίες στο σύνολο τους εκφράζουν τις απόψεις των περισσότερων ερευνητών. Στο πλαίσιο αυτών των εκδοχών, οι απόψεις για το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο διαφοροποιούνται με βάση κυρίως την πιθανή σχέση των Σλάβων Winedi με τους Αβάρους, εάν δηλαδή οι εξεγερμένοι Σλάβοι βρίσκονταν μέσα στα όρια του αβαρικού χαγανάτου ή ζούσαν έξω από αυτό και ήταν φόρου υποτελείς στον χαγάνο. Οι υποστηρικτές της βοημικής εκδοχής θεωρούν ότι ο πυρήνας της ηγεμονίας του Σάμο ήταν ο σλαβικός χώρος της Βοημίας (εκτός του αβαρικού χαγανάτου), τον οποίο οι Φράγκοι είχαν απωλέσει από τους Αβάρους με τις συνθήκες του 566 και του 596 και, προκειμένου να τον ανακτήσουν, έστειλαν τον Σάμο να υποκινήσει την εξέγερση εναντίον των Αβάρων. Καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία της εξέγερσης θεωρείται η απόσταση της περιοχής από το κέντρο του αβαρικού χαγανάτου (μεταξύ των ποταμών Δούναβη και Τισσού), η οποία διευκόλυνε τον αγώνα των Winedi. Επίσης, λίγο πριν από τη σύγκρουση του Δαγοβέρτου με τον Σάμο, ο Φράγκος απεσταλμένος Σιχάριος ζήτησε από τον τελευταίο να παραμείνει πιστός στο servicium 44 που όφειλε στον Δαγοβέρτο, δείχνοντας ότι η χώρα 43. Eggers, Samo, σ Fredegarius, Chronica, IV, 68, σ. 236: «Sicharius, sicut stultus legatus, verba inproperiae, quas iniunctas non habuerat, et menas adversus Samonem loquitur, eo quod Samo et populus regni sui Dagobertum diberint servicium». Gesta Dagoberti, 27, σ. 410,

12 102 Γιώργος Καρδάρας των Winedi αποτελούσε για τους Φράγκους περιοχή εξαρτημένη από το βασίλειο τους και δεν επέτρεπαν την απόσχιση της. Κατά συνέπεια, υποστηρίζεται ότι η ηγεμονία του Σάμο, η οποία γειτνίαζε με το φραγκικό βασίλειο, βρισκόταν στη Βοημία, περιοχή που δεν εποικίστηκε από τους Αβάρους εξαιτίας των ορεινών εδαφών και των πυκνών δασών της, ενώ η επικοινωνία της με την Παννονία γινόταν μέσω μακρών και δύσβατων οδών. Για αυτούς τους λόγους, οι υποστηρικτές της βοημικής εκδοχής θεωρούν ότι η εξέγερση του Σάμο θα μπορούσε πιο εύκολα να πραγματοποιηθεί στη Βοημία παρά στην Κάτω Αυστρία, στον τσεχικό Μοράβα ή τη δυτική Σλοβακία 45. Συγκριτικά με αυτές τις περιοχές εξάλλου, τα νομαδικού χαρακτήρα ευρήματα στη Βοημία (ιδιαίτερα για το α'ήμισυ του Ζ'αιώνα) είναι πιο περιορισμένα 46. Σημαντικό επιχείρημα της υπό εξέταση άποψης αποτελεί α κόμη η ταύτιση από τους περισσότερους ερευνητές του κάστρου Wogastisburg, όπου συγκρούστηκαν οι Φράγκοι με τους Winedi το 631, με την τοποθεσία Burberg/Uhost' κοντά στο Kaaden/Kadan (περιοχή Eger), στη βόρεια Βοημία 47. Επίσης, όπως σημειώθηκε, οι πληροφο Chaloupecky, Considerations, σ Preidei, Besiedlung, σ Α. Kollautz - Η. Miyakawa, Geschichte und Kultur eines völkerwanderungszeitlichen Nomadenvolkes. Die Jou-Jan der Mongolei und die Awaren in Mitteleuropa, τ. 1 (Die Geschichte)' τ. 2 (Die Kultur), Κλάγκενφουρτ 1970, τ. 1, σ. 235 (στο εξής: Kollautz - Miyakawa, Geschichte und Kultur). Waldmüller, Begegnungen, σ Hauptfeld, Gentes, σ Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen, σ Για την ερμηνεία του όρου servicium (υπηρεσία, υποταγή, φόρου υποτελής κ.α.), βλ. Eggers, Samo, σ Preidei, Besiedlung, σ Kollautz - Miyakawa, Geschichte und Kultur 1, σ. 231, 235 (Θουριγγία και Βοημία). Waldmüller, Begegnungen, σ Wolfram, Conversio, σ. 73. Του ίδιου, Ethnogenesen im frühmittelalterlichen Donau- und Ostalpenraum ( Jahrhundert), στο Frühmittelalterliche Ethnogenese im Alpenraum, εκδ. Η. Beumann - W. Schröder, Sigmaringen 1985 (Nationes 5) κ. εδώ 130 (στο εξής: Wolfram, Ethnogenesen). Για τις επιθέσεις των Αβάρων στη Δύση το 566 και το 596 και τις συνθήκες με τους Φράγκους, βλ. Καρδάρας, Αβαροι, σ. 46, 88. Για την δίχως απήχηση θέση περί του κέντρου της εξέγερσης στη Σαξωνία, βλ. Eggers, Samo, σ. 72, υποσ Ν. Profandovâ, Awarische Funde aus den Gebieten nördlich der awarischen Siedlungsgrenzen, στο Awarenforschungen τ. 2, εκδ. F. Daim [Archaeologia Austriaca Monographien 2, Studien zur Archäologie der Awaren 4], Βιέννη 1992, σ , κ. εδώ Της ίδιας, Awarische Funde in der Tschechischen Republik - Forschungsstand und neue Erkenntnisse, Acta Archaeologica Carpathica 45 (2010) κ. εδώ (στο εξής: Profandovâ, Awarische Funde). Eggers, Samo, σ Mikkola, Reich, σ. 95. R. Käubier, «Wogastisburg», Zeitschrift für slavische Philologie 14 (1937) κ. εδώ 261. Preidei, Besiedlung, σ Tiso, Empire, σ. 5. Η. Ditten, «Bemerkungen zu ersten Ansätzen zur Staatsbildung bei den Slawen vor der Gründung des bulgarisch-slawischen Staates (unter besonderer Berücksichtigung der Slowenen)», Klio 60 (1978) κ. εδώ 522 (στο εξής: Ditten, Staatsbildung). Fritze, Unter-

13 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 103 ρΐες του Φρεδεγάριου για την προσχώρηση των Σορβίων στον Σάμο και τις επιδρομές του τελευταίου στη Θουριγγία παραπέμπουν σε ένα γειτονικό χώρο αυτών των περιοχών που πιθανότατα είναι η Βοημία. Η εκδοχή για το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στη Μοράβια και τη δυτική Σλοβακία έχει ως αφετηρία την υπόθεση ότι οι Σλάβοι που εξεγέρθηκαν εναντίον των Αβάρων ζούσαν μέσα στα όρια του χαγανάτου, γιαυτό και υφίσταντο έντονα την καταπίεση των νομάδων κυρίων τους. Συνεπώς, η απομακρυσμένη και μη κατεχόμενη από τους Αβάρους Βοημία δεν θα μπορούσε να ήταν ο χώρος, όπου ζούσε ένας μικτός αβαροσλαβικός πληθυσμός, οι fìlii Chunorum. Οι υποστηρικτές της μοραβικής-σλοβακικής εκδοχής οριοθετούν την εξέγερση και το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στον χώρο του νοτίου Μοράβα και της δυτικής Σλοβακίας (ενίοτε με προσθήκη τμήματος και της Κάτω Αυστρίας), περιοχή που θεωρείται για τον Ζ' αιώνα στρατηγικά σπουδαιότερη και πιο πυκνοκατοικημένη από τη Βοημία 48. Η μοραβική-σλοβακική εκδοχή επικαλείται ιδιαίτερα τα αρχαιολογικά δεδομέsuchungen, σ. 90. Η. Schröke, Germanen-Slawen. Vor- und Frühgeschichte des ostgermanisches Raumes, Viöl 1996, σ. 208 (στο εξής: Schröke, Germanen-Slawen). Οι Kollautz - Miyakawa {Geschichte und Kultur 1, σ ) πρότειναν ένα πιθανό δρομολόγιο των Φράγκων μέχρι το παραπάνω σημείο της σύγκρουσης: Μετς-Μάιντζ-Θουριγγία-Eger. Η υπόθεση στηρίζεται στην πληροφορία της Vita Sturmi για έναν εμπορικό δρόμο προς τα ανατολικά. Βλ. Vita Sturmi, εκδ. G. Pertz [MGH SS 2], Αννόβερο 1829, σ. 369, 5-9 (a. 736): «Tunc quadam die dum pergeret, pervenit ad viam, quae a Turingorum regione mercandi causa ad Magontiam pergentes ducit; ubi platea ilia super flumen Fuldam vadit, ibi magnam Sclavorum multitudinem reperit eiusdem fluminis alveo natantes, lavandis corporibus se immersisse;». Αλλος δρόμος που έχει προταθεί για την πορεία του φραγκικού στρατού είναι εκείνος που οδηγούσε από το Μετς προς το Μάιντζ και ακολούθως μέσω Βαυαρίας στο Πίλσεν, την Πράγα, το Βρότσλαβ και την Κρακοβία. Βλ. Chaloupecky, Considerations, σ Μία διαφορετική άποψη για το Wogastisburg εξέφρασε ο G. Labuda [«Wogastis-burg», Slavia Antiqua 2 ( ) κ. εδώ 252], ο ο ποίος υποστήριξε ότι δεν επρόκειτο για κάποιο κάστρο αλλά για ένα οχυρωμένο στρατόπεδο, ανάλογο με εκείνα που χρησιμοποιούσαν οι Αβαροι, κατασκευασμένο από τα κάρα τους, με ενισχυτικό ξύλινο τείχος εξωτερικά και επιχωμάτωση. Βλ. Γ. Καρδάρας, Η πολεμική τέχνη των πρώιμων Σλάβων (ΣΤ-Ζ' αι.), Βυζαντινά Σύμμεικτα 18 (2008) κ. εδώ Chaloupecky, Conciderations, σ. 229, 234 (Μοράβια). Tiso, Empire, σ (νότια Μοράβια, δυτική Σλοβακία και Κάτω Αυστρία). Dvornik, Civilisation, σ. 64 (Μοράβια). Avenarius, Europa, σ. 127 (νότια Μοράβια και Κάτω Αυστρία). Η. Friesinger, Die Slawen in Niederösterreich, Σεν Πέλτεν - Βιέννη 1976, σ. 10 (Μοράβια και Κάτω Αυστρία). Fritze, Untersuchungen, σ. 99 (Μοράβια). Βλ. επίσης, Eggers, Samo, σ. 72, υποσ. 67. Για την πιθανή πρωτεύουσα του Σάμο στη μοραβική-σλοβακική εκδοχή, βλ. Schröke, Germanen-Slawen, σ. 208 (το Mikulcice στη Μοράβια). M. Kucera, «Genèse de l'état et de la société féodale en Slovaquie à la lumière de l'historiographie slovaque ( )», Studia Historica Slovaca 11 (1980), κ. εδώ 46 (η σημερινή Μπρατισλάβα).

14 104 Γιώργος Καρδάρας να, τα οποία επιβεβαιώνουν την έντονη αβαρική παρουσία στον παραπάνω χώρο 49. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι τα ευρήματα της Μοραβίας, της Σλοβακίας και της Κάτω Αυστρίας που εμφανίζουν αντιστοιχίες με τα ευρήματα στο κέντρο του αβαρικού χαγανάτου είναι πολυάριθμα κυρίως κατά τη διάρκεια της μέσης ( ) και της ύ στερης αβαρικής περιόδου ( ), γεγονός που οφείλεται και στην εγκατάσταση αβαρικού πληθυσμού εκτός των ορίων της σημερινής Ουγγαρίας 50. Μέρος των υποστηρικτών αυτής της εκδοχής θεωρεί ότι η ηγεμονία του Σάμο στη Μοράβια και τη Σλοβακία αποτέλεσε τον πρόδρομο της Μεγάλης Μοραβίας του Θ' αιώνα, το κέντρο της οποίας τοποθετείται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο. Ορισμένοι μάλιστα συνέδεσαν ε κτός από το κέντρο εξουσίας και την καταγωγή των Μοραβών ηγεμόνων με τον Σάμο 51, ή ακόμη και της δυναστείας των Πρεμυσλιδών τον ΙΑ' αιώνα που ίδρυσε το μεσαιωνικό τσεχικό βασίλειο 52, απόψεις που παρατηρούνται συχνά στην τσεχοσλοβακική ιστοριογραφία. Η αντίληψη επίσης για το κοινό εθνολογικό, γεωγραφικό και ιστορικό υπόβαθρο μέρους ή ολόκληρης της τέως Τσεχοσλοβακίας εκφράζεται και από τις απόψεις για ενιαίο κέντρο της εξέγερσης στη Βοημία και τη Μοράβια 53, ή στο σύνολο του πρώην τσεχοσλοβακικού χώρου 54, δίχως όμως να θεωρείται πάντα δεδομένη η αυθαίρετη σύνδεση του Σάμο με τους ηγεμόνες της Μοραβίας ή τους Πρεμυσλίδες. Άλλη μία εκδοχή εντοπίζει το κέντρο της εξέγερσης μόνο στην Κάτω Αυστρία, με έδρα του Σάμο τη σημερινή Βιέννη 55. Τέλος, ο Η. Kunstmann τοποθε- 49. Tiso, Empire, σ. 8. Avenarius, Europa, σ Για τα αποδιδόμενα στους Α- βάρους ή σε επαφές με το αβαρικό χαγανάτο ευρήματα, βλ. Profandovà, Awarische Funde, σ J. Zäbojnik, Das Gebiet Mitteleuropas nördlich der Donau im Jahrhundert, Acta Archaeologica Carpathica 45 (2010) Για τις πολιτισμικές επιδράσεις των Αβάρων στους Σλάβους, βλ. Ζ. Cilinskä, Awaro-slawishe Beziehungen und ihre Spiegelung in der arhäologischen und historischen Quellen, στο Interaktionen der mitteleuropäischen Slawen und anderen Ethnika im Jahrhundert. Symposium Nove Vozokany Oktober 1983, εκδ. P. Salkovsky (Νίτρα 1984) σ κ. εδώ 52. Καρδάρας, Όψεις, σ Eggers, Samo, σ Βλ. επίσης, Καρδάρας, Αβαροι, σ , όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 51. Βλ. Chaloupecky, Conciderations, σ Βλ. Tiso, Empire, σ. 14, υποσ Waldmüller, Begegnungen, σ. 264, 291. Pohl, Awaren, σ. 119, Hönsch, Geschichte Böhmens, σ Ditten, Einwanderung, σ Του ίδιου, Staatsbildung, σ Fine, Balkans, σ Κ. Öttinger, Das Werden Wiens, Βιέννη 1951, σ Barford, Early Slavs, σ. 79.

15 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 105 τεί το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο στη βορειοανατολική Βαυαρία (Oberfranken) και ταυτίζει το οχυρό Wogastisburg με το Burk, μεταξύ Βαμβέργης, Forchheim και Knezgau 56, απόψεις που έτυχαν αποδοχής μεταξύ νεότερων ερευνητών 57. Β. Στον αντίποδα της βόρειας υπόθεσης υπάρχει, όπως αναφέρθηκε, η θεωρία της Καραντανίας. Ως προς τα γεωγραφικά της όρια, η Καραντανία περιελάμβανε το ανατολικό Τιρόλο, την Καρινθία (Kärnten), την κοιλάδα του Enns στη Στυρία (Steiermark), την κοιλάδα του Krems, τη νότια Κάτω Αυστρία (Niederösterreich) και τμήμα της σημερινής βόρειας Σλοβενίας. Στα δυτικά και τα βορειοδυτικά συνόρευε με τη Βαυαρία, ενώ τα ανατολικά της όρια ακολουθούσαν τις ορεινές περιοχές μεταξύ της Bucklige Welt στην Κάτω Αυστρία και του μέσου Mur. Το νοτιοδυτικό της όριο σχημάτιζαν οι Κάρνιες Αλπεις 58. Κύριος υπέρμαχος αυτής της θεωρίας, την οποία αποδέχτηκαν ο ρισμένοι ερευνητές 59, υπήρξε ο Φινλανδός σλαβολόγος J. Mikkola. Ο Mikkola υποστήριξε, παρά τις εμφανείς διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο πηγών, ότι η Conversio αντλεί απευθείας από τον Φρεδεγάριο (άποψη που διατύπωσε αρχικά ο J. Goll) 60, και ταυτόχρονα εμπλουτίζει 56. Kunstmann, Herkunft, σ Του ίδιου, Wogastisburg, σ Του ίδιου, «Wo lag das Zentrum von Samos Reich?», Die Welt der Slawen 26/1 (1981) σ Eggers, Samo, σ Η. Jakob, «War Burk das historische Wogastisburc, und wo lag das oppidum Berleich? Eine historisch-geographische Standort-Analyse», Die Welt der Slawen 25/1 (1980) σ Pohl, Awaren, σ Eggers, Samo, σ. 72, 82. Στη Βαυαρία επίσης και στον χώρο του ποταμού Main, δίχως να το ταυτίζει με κάποιο οχυρό, τοποθετεί και ο Avenarius {Europa, σ. 137) τη θέση του Wogastisburg. 58. Β. Grafenauer, «Die Kontinuitätsfragen in der Geschichte des altkarantanischen Raumes», Alpes Orientales 5 (1969) κ. εδώ 57 (στο εξής: Grafenauer, Kontinuitätsfragen). C. Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, τ. 1 (Das Mittelalter), Κλάγκενφουρτ 1984, σ. 50 (στο εξής: Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens). Wolfram, Ethnogenesen, σ G. Moro, «Zur politischen Stellung Karantaniens im fränkischen und deutschen Reich», Südost-Forschungen 22 (1963) κ. εδώ (στο εξής: Moro, Zur politischen Stellung). H. Baiti, Zur karantanischen Geschichte des Jahrhunderts, στο Festschrift für Nikolaus Grass zum 60. Geburtstag dargebracht von Fachgenossen, Freunden und Schülern, εκδ. C. Carlen - F. Steinegger, τ. 1, Ίνσμπρουκ 1974, σ κ. ε δώ 408. G. Peroche, Histoire de la Croatie et de nations slaves du Sud, Παρίσι 1992, σ. 17. Οι Moro και Baiti θεωρούν ως έδρα του Σάμο το Zollfeld της Καρινθίας. 60. J. Goll, «Samo und die karantanischen Slawen», Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung\\ (1890)

16 106 Γιώργος Καρδάρας αυτές τις πληροφορίες με στοιχεία από την τοπική παράδοση. Στην Conversio, η φράση manens in Quarantanis fuit dux gentis illius «επιβεβαίωνε» ότι το κέντρο της ηγεμονίας του Σάμο ήταν στην Καραντανία και όχι στη Βοημία, τη Μοράβια ή τη Σλοβακία, περιοχές που περιήλθαν στην εξουσία του Σάμο μετά την επέκταση της ηγεμονίας του προς τα βόρεια. Η χρήση του ονόματος Winedi από τον Φρεδεγάριο για τους Σλάβους του Σάμο θεωρήθηκε από τον Mikkola ως «διευκρινιστικό» για τους Σλάβους νότια του Δούναβη και όχι της Βοημίας. Το ίδιο όνομα χρησιμοποιεί ο Φρεδεγάριος για την ηγεμονία του Βαλούκ στην Καραντανΐα (marca Vinedorum), στην οποία βρήκαν καταφύγιο ο Αλκίοχος και οι 700 ακόλουθοι του που διασώθηκαν από την εξόντωση των Βουλγάρων στη Βαυαρία 61. Τα επιχειρήματα του Mikkola σχετικά με την φιλολογική παράδοση της Conversio έχουν αντικρουστεί από ορισμένους ερευνητές, με α φετηρία την προέλευση των πληροφοριών για τον Σάμο στο Δ'κεφάλαιο του έργου. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τους, ο Φρεδεγάριος προσδιορίζει τον Σάμο ως Φράγκο και τον ονομάζει rex, ενώ στην Conversio ο Σάμο αναφέρεται ως dux της Καραντανίας, δίχως να γίνεται λόγος για τη φραγκική καταγωγή του 62. Αν και δεν αμφισβητείται η πιθανή επίδραση των προφορικών παραδόσεων για τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των κειμένων, ως κύρια πηγή για το Δ' κεφάλαιο της Conversio εκλαμβάνεται όχι ο Φρεδεγάριος αλλά το ΚΖ' κεφάλαιο των Gesta Dagoberti. Τα Gesta Dagoberti ονομάζουν τον Σάμο rex Sclavorum 63 (και όχι Φράγκο έμπορο), πληροφορία που ο γραφέας της Conversio μετέτρεψε αυθαίρετα σε Σλάβο. Ακόμη, σε αντίθεση με τον Φρεδεγάριο, τα Gesta Dagoberti και η Conversio πληροφορούν για νίκη του Δαγοβέρτου εναντίον του Σάμο 64 και δεν αναφέρουν την ηγεμονία του Βαλούκ, όπου κατέφυγε ο Αλκΐοχος. Επισημαίνεται τέλος ότι μεταξύ του θανάτου του Σάμο (658) και του Boruth, του πρώτου βε- 61. Mikkola, Reich, σ Conversio, 4, σ. 40: «Temporibus gloriosi regis Francorum Dagoberti Samo nomine quidam Sclavus manens in Quarantanis fuit dux gentis illius». 63. Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, 17-18: «...et Samonem regem Sciavo rum». 64. Gesta Dagoberti 27, σ. 410, 34-36: «Langobardi item cum Dagoberto victoriam optinuerunt, et plurimum numerum captivorum de Sclavis Alamanni et Langobardi secum duxerunt. Rex vero terram illam devastane, ad proprium regnum reversus est». Conversio 4, σ : «Quod dum comperit Dagobertus rex, misit exercitum suum et damnum, quod ei idem Samo fecit, vindicare iussit. Sicuti fecerunt, qui ab eo missi sunt, et regis servitio subdiderunt illos».

17 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 107 βαιωμένου ηγεμόνα της Καραντανίας (περ. 740), υπάρχει ένα χρονικό χάσμα περίπου 80 χρόνων 65. Η ιδιαίτερη μαρτυρία της Conversio για την καταγωγή του Σάμο δικαιολογείται από τη σκοπιμότητα που προέβαλε ο συντάκτης της. Α πώτερος στόχος του κειμένου ήταν η νομιμοποίηση των διεκδικήσεων της αρχιεπισκοπής του Σάλτζμπουργκ στον χώρο των Σλάβων της Παννονίας και του Νορικού τον Θ'αιώνα, και μάλιστα σε μία χρονική στιγμή κατά την οποία η σύγκρουση του Σάλτζμπουργκ με τη βυζαντινή ιεραποστολή υπό τον Μεθόδιο είχε φθάσει στο απόγειο της. Οι Φράγκοι, οι Βαυαροί και οι Καραντάνοι αποτελούσαν για τον συντάκτη της Conversio μία παλαιά πολιτική και εκκλησιαστική ενότητα. Προκειμένου να δικαιολογηθεί η φραγκική επέκταση προς τους Σλάβους της Καρινθίας τον Θ' αιώνα και η ένταξη τους στην δικαιοδοσία της αρχιεπισκοπής του Σάλτζμπουργκ, οι Καραντάνοι και ο υποτιθέμενος ηγεμόνας τους Σάμο εμφανίζονται ως υποτελείς των Φράγκων κατά τον Ζ' αιώνα 66. Αδιευκρίνιστη παραμένει η ακριβής σημασία του ονόματος Winedi/Winidi (Venedi/Vinedi) που αναφέρουν ο Φρεδεγάριος και τα Gesta Dagoberti 61 και εάν αυτό το όνομα δηλώνει το σύνολο ή μέρος των Σλάβων. Θεωρείται πιθανό ότι ο Φρεδεγάριος παραθέτει έναν «εθνογενετικό μύθο» για την καταγωγή των Winedi, αποδίδοντας την στην ένωση των Αβάρων με τις γυναίκες των Σλάβων 68. Δεν είναι επίσης βέβαιο εάν οι Winedi (ή οι Σλάβοι) ταυτίζονται με τους Venethi του Ιορδάνη 69. Καθώς οι Άβαροι χρησιμοποιούσαν τους υποτελείς Σλά- 65. Για τη συγκριτική εξέταση των πηγών και των διαφοροποιήσεων τους, βλ. Tiso, Empire, σ. 2-3, Fritze, Untersuchungen, σ Κ. Berteis, Carantania. Beobachtungen zur politisch-geographischen Terminologie und zur Geschichte des Landes und seiner Bevölkerung im frühen Mittelalter, Carinthia I 177 (1987) κ. εδώ (στο εξής: Berteis, Carantania). Wolfram, Conversio, σ Eggers, Samo, σ Chaloupecky, Conciderations, σ Tiso, Empire, σ. 20. Α. Kollautz, Awaren, Langobarden und Slawen in Noricum und Istrien, Carinthia I 155 (1965) κ. εδώ 638 (στο εξής: Kollautz, Noricum). Wolfram, Conversio, σ Berteis, Carantania, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 1, 29, 31-32, 35, 37-38, Gesta Dagoberti, 27, σ. 410, Chaloupecky, Conciderations, σ Curta, Fredegar, σ Jordanes, Getica, εκδ. Th. Mommsen [MGH, AA 5/1], Βερολίνο 1882, V, 34, σ : «introrsus illis Dacia est, ad coronae speciem arduis Alpibus emunita, iuxta quorum sinistrum latus, qui in aquilone vergit, ab ortu Vistulae fluminis per immensa spatia Venetharum natio populosa consedit. quorum nomina licet nunc per varias familias et loca mutentur, principaliter tarnen Sclaveni et Antes nominantur». Στο ίδιο, XXIII, 119, σ Για το ζήτημα της ταύτισης, βλ. F. Curta, Hiding behind a Piece of Tapestry: Jordanes and the Slavic Venethi, Jahrbücher für Geschichte Osteuropas Al (1999)

18 108 Γιώργος Καρδάρας βους ως βοηθητικά στρατεύματα (befulci), οι Winedi έχουν θεωρηθεί ως ένα ιδιαίτερο στρατιωτικό σώμα των Αβάρων 70, ή, σύμφωνα με τον F. Curta, τα ονόματα Winedi και Sciavi προσδιορίζουν ίσως μία ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτική διαμόρφωση, δίχως να υποδηλώνουν κατ' ανάγκη κάποιο έθνος 71. Για τον προσδιορισμό του εθνικού χαρακτήρα και του χώρου εγκατάστασης των Winedi έχουν διατυπωθεί και άλλες υποθέσεις 72, ενώ έχει ορθώς επισημανθεί ότι τα ονόματα Beheimi, Boemani κτλ. για τα σλαβικά φύλα της Βοημίας απαντούν σε μεταγενέστερες πηγές και δεν μπορούν να ληφθούν ως τεκμήριο για τις συνθήκες του Ζ'αιώνα 73. Σχετικά με τη σύγκρουση των Φράγκων με τους Winedi το 631, ο Φρεδεγάριος αναφέρει ότι οι Λογγοβάρδοι σύμμαχοι του Δαγοβέρτου νίκησαν τις δυνάμεις των Σλάβων 74. Από την Ιστορία των Λογγοβάρδωντου Παύλου Διακόνου επίσης γνωρίζουμε ότι ο Taso και ο Cacco, γιοι του Γιζούλφου Β' και δούκες του Φρίουλι, κατέλαβαν τις σλαβικές περιοχές της Zellia και της Medaria στη σημερινή Καρινθία. Με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των δύο αδελφών (πιθανόν μεταξύ 620 και 625/27) επήλθε για πρώτη φορά εξάρτηση σλαβικών φύλων από το δουκάτο του Φρίουλι, τα οποία παρέμειναν φόρου υποτελή μέχρι την εποχή του δούκα Ράτχις, μετέπειτα βασιλέα των Λογγοβάρδων ( ). Το γεγονός αυτό (πέραν της χρονολογικής απόκλισης) είναι δύσκολο να ταυτιστεί με τη λογγοβαρδική υποστήριξη στον Δαγοβέρτο, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις είχαν τοπικό χαρακτήρα και αποσκοπούσαν στην προστασία του δουκάτου από τις επιδρομές των Σλάβων γειτόνων του. Σε κάθε περίπτωση όμως, η επίθεση των Λογγοβάρδων εναντίον του Σάμο, είτε προερχόταν από το λογγοβαρδικό βασίλειο είτε, κατά μία άλλη άποψη, μόνο από το δουκάτο του Φρίουλι, ή- 70. Φρεδεγάριος, IV, 48, σ. 208: «Winidi befulci Chunis fuerant...». Avenarius, Europa, σ Waldmüller, Begegnungen, σ Pohl, Α waren, σ Curta, Fredegar, σ Eggers, Samo, σ Καρδάρας, Όψεις, σ Curta, Fredegar, σ Βλ. Tiso Empire, σ. 21 (οι πρόγονοι των σημερινών Σλοβένων και Σλοβάκων). Barford, Early Slavs, σ. 29 (οι ανατολικοί γείτονες των Φράγκων). 73. Einhardus, Annales, a , εκδ. G. Η. Pertz [MGH, SS 1], Αννόβερο 1826, σ. 209, (a. 822): «...ibique generali conventu congregato, necessaria quaeque ad utilitatem orientalium partium regni sui pertinentia more solemni cum optimatibus quos ad hoc evocare iusserat, tractare curavit. In quo conventu omnium orientalium Sclavorum, id est Abodritorum, Soraborum, Wiltzorum, Beheimorum, Marvanorum, Praedenecentorum et in Pannonia residentium Avarum legationes cum muneribus ad se directas audivit». Βλ. επίσης, Annales Fuldenses, όπ. παραπάνω, σ. 364, (a. 845). Tiso, Empire, σ. 6. Wolfram, Ethnogenesen, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 41.

19 Η εξέγερση των Σλάβων υπό τον Σάμο εναντίον των Αβάρων 109 ταν στην ουσία μία «περιφερειακή» στρατιωτική επιχείρηση. Πιθανότατα, εάν το κέντρο του Σάμο βρισκόταν στην Καραντανΐα, θα είχε δεχθεί επίθεση από τον στρατό του Δαγοβέρτου και τα γερμανικά συμμαχικά του στρατεύματα, και όχι από βοηθητικά τμήματα των Λογγοβάρδων 75. Η πολιτική θέση της Καραντανίας δεν είναι ξεκάθαρη την εποχή της φραγκικής επίθεσης εναντίον του Σάμο, θεωρείται ωστόσο ως πιθανότερο ότι αποτελούσε μία αυτόνομη πολιτική οντότητα, με ηγεμόνα τον Βαλούκ, ο οποίος είχε ταχθεί στο πλευρό του Σάμο και βρισκόταν ίσως υπό την επικυριαρχία του 76. Οι πρώτες πληροφορίες για την Καραντανΐα προέρχονται από τον Παύλο Διάκονο στα τέλη του Η' αιώνα, ο οποίος αναφέρει το όνομα της χώρας ως Carantanum, ενώ ο Κοσμογράφος της Ραβέννας, κατά τον πρώιμο Η' αιώνα, αναφέρει το όνομα του λαού ως Carontani, όνομα αντίστοιχο με το Quarantani/ Karentani/Carantani της Conversio 11. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια ούτε η εδαφική έκταση της ηγεμονίας του Σάμο. Οι εκτιμήσεις για τα εδάφη που περιέκλειε πριν δεχτεί την επίθεση του Δαγοβέρτου μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: α) Κα- 75. Paulus Diaconus, Historia Langobardorum, εκδ. L. Bethmann - G. Weitz [MGH, Scriptores Rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI-IX], Αννόβερο 1878, IV, 38, σ. 132, 21-23: «Mortuo, ut diximus, Gisulfo duce Foroiulensi, Taso et Cacco, fìlii eius, eundem ducatum regendum susceperunt. Hi suo tempore Sclavorum regionem quae Zellia appellatur usque ad locum qui Medaria dicitur possiderunt» (στο εξής: Paulus Diaconus, Historia Langobardorum). Tiso, Empire, σ. 7. Waldmüller, Begegnungen, σ Berteis, Carantania, σ , 106. Pohl, Awaren, σ Krahwinkler, Friaul, σ. 45. Fritze, Untersuchungen, σ Eggers, Samo, σ. 74. Curta, Slavs, σ Τη σύνδεση της μαρτυρίας με την επίθεση των Λογγοβάρδων εναντίον του Σάμο αποδέχονται οι Ε. Klebel, «Der Einbau Karantaniens in das ostfränkische und Deutsche Reich», Carinthia I 150 (1960) κ. εδώ , και Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, σ , οι οποίοι υποστήριξαν ότι οι δούκες του Φρίουλι κατέλαβαν εδάφη στην Kanaltal και την Gailtal της Καρινθίας. Βλ. επίσης για το ζήτημα, Pohl, Awaren, σ. 430, υ- ποσ. 42. Fritze, Untersuchungen, σ Βλ. σχετικά, Hellmann, Grundfragen, σ Preidei, Besiedlung, σ Tiso Empire, σ. 11, 20. Grafenauer, Kontinuitätsfragen, σ. 73. Avenarius, Europa, σ Berteis, Carantania, σ Eggers, Samo, σ Paulus Diaconus, Historia Langobardorum, V, 22, σ. 152, 18-19: «Sed metuens Grimualdi regis vires, fugiit ad Sclavorum gentem in Carnuntum, quod corrupte vocitant Carantanum». Ravennatis Anonymi Cosmographia et Guidonis Geographica, εκδ. J. Schnetz, Itineraria Romana 2, Αειψία 1940, σ : «...que modo a Bauuariis dominatur, et Italiani, inter Carontanos et Italiani, inter patriam Carnium et Italiani; que iugus Carnium dicebatur [ab] antiquitus Alpis Iulia». Bertels, Carantania, σ , Moro, Zur politischen Stellung, σ. 79. Wolfram, Conversio, σ Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, σ. 51.

20 110 Γιώργος Καρδάρας τείχε εδάφη μόνο στον χώρο της τέως Τσεχοσλοβακίας. β) Περιελάμβανε εδαφική έκταση από τη Βοημία και τη Σαξωνία (μετά την προσχώρηση του Ντερβάν) έως την Καρινθία 79. Φαίνεται λοιπόν από αυτές τις θέσεις ότι αμφισβητείται ακόμη και η ένταξη της Καραντανΐας στην ηγεμονία του Σάμο, πολύ περισσότερο να ήταν αυτή το κέντρο της. Από τη συνολική παράθεση των επιχειρημάτων για τον εντοπισμό του κέντρου της ηγεμονίας του Σάμο, φαίνεται ότι η βόρεια υπόθεση, ιδιαίτερα η βοημική εκδοχή, παρουσιάζει ισχυρότερα επιχειρήματα και θα πρέπει να γίνει αποδεκτή. Αντίθετα, η Καραντανία αποτέλεσε μάλλον ένα περιφερειακό τμήμα της ηγεμονίας του Σάμο, όταν αυτή ε πεκτάθηκε προς τα νότια. Στα επιχειρήματα υπέρ της βόρειας υπόθεσης θα μπορούσε ακόμη να προστεθεί και η πληροφορία του Φρεδεγάριου ότι ο Σάμο κυβέρνησε «ευτυχισμένα» 80 στα χρόνια της βασιλείας του, και από το γεγονός ότι η ηγεμονία του παρέμεινε ισχυρή μέχρι τον θάνατο του. Η πληροφορία αυτή δύσκολα θα ήταν αξιόπιστη, εάν ο Σάμο είχε απωλέσει το κέντρο της ηγεμονίας του στον πόλεμο με τον Δαγοβέρτο. Η τύχη αυτού του κέντρου, και κατ' επέκταση η πρόσκαιρη επιβίωση του «πρώτου σλαβικού κράτους», δεν κρίθηκε από την επιτυχία των Λογγοβάρδων αλλά από τη νίκη του Σάμο στη μάχη του Wogastisburg, αρκετά βορειότερα από την Καραντανία. 78. Chaloupecky, Conciderations, σ. 224, Preidei, Besiedlung, σ. 96. Dvornik, Civilisation, σ. 64 (με προσθήκη της Κάτω Αυστρίας και της περιοχής των Σορβίων Σλάβων από το 631). Σύμφωνα με τον Μ. Eggers (Samo, σ. 82), τα όρια της ηγεμονίας του Σάμο αποτελούσαν η Βοημία, η βόρεια Βαυαρία και ο χώρος των Σορβίων. 79. Ditteri, Staatsbildung, σ Fräss-Ehrfeld, Geschichte Kärntens, σ. 50. Wolfram, Conversio, σ. 16, Pohl, Awaren, σ Fritze, Untersuchungen, σ. 89. Schröke, Germanen-Slawen, σ Hönsch, Geschichte Böhmens, σ. 32. Geary, Merowinger, σ Βλ. επίσης τις θέσεις του Kunstmann, όπ. παραπάνω, υποσ. 56. Η άποψη του F. Tiso (Empire, σ. 12), ότι η ηγεμονία του Σάμο εκτεινόταν από τη Βαλτική έως την Αδριατική, αντανακλά παλαιότερες θέσεις της λεγόμενης ρομαντικής σχολής, η ο ποία εμφάνιζε ένα σλαβικό κράτος «από τη Βαλτική έως τη Μεσόγειο». Βλ. σχετικά, Chaloupecky, Conciderations, σ Βλ. παραπάνω, υποσ. 31.

ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος

ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΔΑΡΑΣ ΟΨΕΙΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΣΛΑΒΩΝ, 6ος-9ος ΑΙ. Ανάτυπο από τό περιοδικό «ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ» τόμος 28ος ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 Ή δε και των 'Ρωμάνων διακράτησις ην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Οι βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για τις γειτονικές χώρες από δικούς τους ανθρώπους. Όταν έφταναν επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι ή στρατιωτικοί φυγάδες, ή ακόμα κρατικές

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΚΤΟΝΟΣ (976-1025) 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ήταν η Ελένη,

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α. Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α. Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Συγγράμματα: Γ. Κάτσοβσκα-Μαλιγκούδη, Οι Σλάβοι των Βαλκανίων, Εισαγωγή στην ιστορία και στον πολιτισμό τους,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΤΙΝΙΚΑ. Ενότητα 2: Λατινικά 2. Πρωτ. Στυλιανός Χατζηγρηγορίου Δρ. Φιλολογίας Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΛΑΤΙΝΙΚΑ. Ενότητα 2: Λατινικά 2. Πρωτ. Στυλιανός Χατζηγρηγορίου Δρ. Φιλολογίας Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΛΑΤΙΝΙΚΑ Ενότητα 2: Λατινικά 2 Πρωτ. Στυλιανός Χατζηγρηγορίου Δρ. Φιλολογίας Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο Τα όρια του βυζαντινού κράτους από τα μέσα του 7ου ως τον 9ο αιώνα. Επεξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/others/o2p 2.html I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #3: Βασικές Γνώσεις II Τα βαρβαρικά βασίλεια Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Προοίμιο της ακμής του Βυζαντινού Κράτους. Κωνσταντίνος Χρήστος Πουρνάρας

Προοίμιο της ακμής του Βυζαντινού Κράτους. Κωνσταντίνος Χρήστος Πουρνάρας Προοίμιο της ακμής του Βυζαντινού Κράτους Κωνσταντίνος Χρήστος Πουρνάρας Βασιλεία Μιχαήλ Γ (842-867) Αισθητή πρόοδος: - στην παιδεία, - στην οικονομία, - σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες κατά των Αράβων

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων 1 ΙΣΤΟΡΙΑ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι Βούλγαροι Οι Ονογούροι Βούλγαροι. Οι πρώτες Βουλγαρικές φυλές πρέπει να έφθασαν στην περιοχή ανάμεσα στον Καύκασο και την Αζοφική Θάλασσα στα

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Οι «βαρβαρικές» επιδρομές Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1 η :Εισαγωγή στην Ιστορία των Σλαβικών Λαών Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού»

Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Ιωάννα Σπηλιοπούλου Μόνιμη Επίκουρος Καθηγήτρια, «Αρχαιογνωσία και Ιστορία του Πολιτισμού» Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών Παλαιό Στρατόπεδο Ανατολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΤΙΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. (Κειμ.21-27) Α ΚΕΙΜΕΝΟ

ΛΑΤΙΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. (Κειμ.21-27) Α ΚΕΙΜΕΝΟ ΛΑΤΙΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (Κειμ.21-27) Α ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. Να μεταφράσετε στην κόλλα σας τα αποσπάσματα Β, Γ και Δ. Α.Brenno duce Galli, apud Aliam flumen deletis legionibus Romanorum, everterunt

Διαβάστε περισσότερα

Το Φρούριο της Καντάρας. Κατεχόμενη Κύπρος

Το Φρούριο της Καντάρας. Κατεχόμενη Κύπρος Το Φρούριο της Καντάρας Κατεχόμενη Κύπρος Εισαγωγή Το φρούριο της Καντάρας αποτελεί ένα από τα τρία σημαντικά κάστρα κτισμένα πάνω στην οροσειρά του Πενταδάκτυλου στην επαρχία Αμμοχώστου στην κατεχόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΑΡΑΣ (2008). Η πολεµική τέχνη των πρώιµων Σλάβων (ΣΤ -Ζ αι.). Βυζαντινά Σύμμεικτα, 18, 185-205.

ΚΑΡΔΑΡΑΣ (2008). Η πολεµική τέχνη των πρώιµων Σλάβων (ΣΤ -Ζ αι.). Βυζαντινά Σύμμεικτα, 18, 185-205. Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 18, 2008 Η πολεµική τέχνη των πρώιµων Σλάβων (ΣΤ -Ζ αι.) ΚΑΡΔΑΡΑΣ Γεώργιος 10.12681/byzsym.932 Copyright 2008 To cite this article: ΚΑΡΔΑΡΑΣ (2008). Η πολεµική τέχνη των πρώιµων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ HISTORISCHES WÖRTERBUCH DER PHILOSOPHIE * THEO KOBUSCH Ruhr Universität Bochum

ΤΟ HISTORISCHES WÖRTERBUCH DER PHILOSOPHIE * THEO KOBUSCH Ruhr Universität Bochum ΤΟ HISTORISCHES WÖRTERBUCH DER PHILOSOPHIE * THEO KOBUSCH Ruhr Universität Bochum Τ ο Historisches Wörterbuch der Philosophie (εφεξής HWPh), ο πρώτος τόμος του οποίου εκδόθηκε το 1971 και ο τελευταίος

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 11 η :Βοσνία Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ 21 ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ Λέγεται το αίτιο που εντοπίζεται σε εξωτερικές καταστάσεις, όχι σε ψυχικές συγκινήσεις και συναισθήματα. Εκφράζεται: α.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ )

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Ενότητα Ε - «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 8 Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ. 208 211) Μετά την αποτυχία των Ιταλών να καταλάβουν την Ελλάδα, έσπευσαν να τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Ο.Π. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΛΑΤΙΝΙΚΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Ο.Π. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Ο.Π. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΛΑΤΙΝΙΚΑ Α. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ibi vix animum sollicitum somno dederat, cum repente apparuit ei species horrenda. Existimavit ad se venire hominem ingentis magnitudinis et

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ Α. Να µεταφράσετε στο τετράδιό σας το παρακάτω κείµενο: Hannibal, dux Carthaginiensis,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α. Κείμενο: Sulla, occupata urbe, senatum armatus coegerat ut G. Marius quam celerrime hostis iudicaretur. Cuius voluntati nemo obviam ire audebat; solus Quintus Mucius

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 13 η :Κροατία Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ANKÜNDIGUNG ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ANNOUNCEMENT

ANKÜNDIGUNG ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ANNOUNCEMENT ANKÜNDIGUNG ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ANNOUNCEMENT»Das DAI Athen und die Aktivitäten deutscher Archäologen in Griechenland 1874 1933«TAGUNG DAI CLUSTER 5 GESCHICHTE DER ARCHÄOLOGIE «Το Γ.Α.Ι. Αθηνών και η δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ. Η εποχή της ακμής: από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο εκκλησιών ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΙΙ. Η εποχή της ακμής: από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο εκκλησιών ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 1. Προοίμιο της ακμής του Βυζαντινού Κράτους (843-867) ακόλουθες λέξεις (τρεις περισσεύουν): Σερβία, Μοραβία, Μεθόδιος, Νικόλαος, Ρατισλάβος, Βόρης, Φώτιος, Σέργιος. Οι Βυζαντινοί ιεραπόστολοι Κωνσταντίνος-Κύριλλος

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία 1. Περιγραφή Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία Μια πρώτη γνωριμία με την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να γίνει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους

4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους I. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ 4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους (σελ. 39-40) Ο Μιχαήλ Γ ως αρματοδρόμος στα ανάκτορα του Αγίου Μάμαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΛΟΡΕΛΑΪ DIE LORELEY FABEL

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΛΟΡΕΛΑΪ DIE LORELEY FABEL Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΛΟΡΕΛΑΪ DIE LORELEY FABEL Η Λορελάϊ, είναι η Γοργόνα του Μεγαλέξανδρου στη γερμανική της έκδοση Ή μια Σειρήνα απ την Οδύσσεια που απομακρύνθηκε απ τις συντρόφισσές της και βρέθηκε στον Ρήνο.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι 1 Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Οικονομία και κοινωνία στη Βαρβαρική Δύση Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Η περιοχή του Ρουρ στο ομόσπονδο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας.

Η περιοχή του Ρουρ στο ομόσπονδο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Η περιοχή του Ρουρ στο ομόσπονδο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Το ομόσπονδο κρατίδιο (Laender) της Βόρειας Ρηνανίας - Βεστφαλίας Πληθυσμός: περίπου 18 εκατ. κάτοικοι Παράγει: το 22% του ΑΕΠ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Συγκριτική Πολιτική

Εισαγωγή στη Συγκριτική Πολιτική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Συγκριτική Πολιτική Μάθημα 8 ο : Το πολιτικό σύστημα της Γερμανίας. Ο μετριασμένος κοινοβουλευτισμός. Μέρος 1 ο Ιωάννης Παπαγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. Mission Berlin 15 Ταξίδι στον χρόνο 15 Ταξίδι στον χρόνο Η Άννα πρέπει να πάει στο διαιρεµένο Βερολίνο από το ανατολικό στο δυτικό τµήµα. Και σαν να µην έφτανε αυτό, πρέπει να βρει µέσα σε 55 λεπτά ποιο γεγονός θέλει να εξαλείψει η RATAVA:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ας διαβάσουμε τι θα μάθουμε στο σημερινό μάθημα: Σκοπός: Σκοπός του παρόντος μαθήματος είναι να απαντήσουμε σε ένα «γιατί»: Γιατί χρειάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10 η :Ρωσία, Β μέρος Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ερωτήσεις ανά ενότητα του σχολικού εγχειριδίου Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία 1.1.1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [σ. 7-9] α] Ποια μέτρα πήρε ο Κωνσταντίνος Α για την ανόρθωση του κράτους;

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Hessisches Kultusministerium. Schulbücherkatalog. für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen.

Hessisches Kultusministerium. Schulbücherkatalog. für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen. Hessisches Kultusministerium Schulbücherkatalog für den Unterricht in Herkunftssprachen in Verantwortung des Landes Hessen Schuljahr 2013/2014 Unterrichtsmaterialien, die im uftrag des Hessischen Kultusministeriums

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ιαδικασία διορισµού των µελών της Επιτροπής των Περιφερειών

ιαδικασία διορισµού των µελών της Επιτροπής των Περιφερειών ιαδικασία διορισµού των µελών της Επιτροπής των Περιφερειών Οι διαδικασίες που εφαρµόζονται στα κράτη µέλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μεταξύ των στόχων που τίθενται στο προοίµιο της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση περιλαµβάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Με τον Αιγυπτιακό

Με τον Αιγυπτιακό Με ποιον πολιτισμό θα ασχοληθούμε; Με τον Αιγυπτιακό Η θέση της Αιγύπτου Τι βλέπετε; Αίγυπτος και Νείλος Η Αίγυπτος οφείλει την ύπαρξη της στον Νείλο. Το άγονο έδαφος κατέστη εύφορο χάρη στις πλημμύρες,

Διαβάστε περισσότερα

Η Δανία είναι μια χώρα που βρίσκεται στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Ευρώπη. Συνορεύει από ξηρά μόνο με τη Γερμανία, ενώ από θάλασσα γειτνιάζει με τη

Η Δανία είναι μια χώρα που βρίσκεται στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Ευρώπη. Συνορεύει από ξηρά μόνο με τη Γερμανία, ενώ από θάλασσα γειτνιάζει με τη Η Δανία είναι μια χώρα που βρίσκεται στη Σκανδιναβία, στη βόρεια Ευρώπη. Συνορεύει από ξηρά μόνο με τη Γερμανία, ενώ από θάλασσα γειτνιάζει με τη Σουηδία, τη Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική. Απλώνεται πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ ΕΙΔΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ ΕΙΔΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ ΕΙΔΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 24/06/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του παρέμενε στην Καμπανία. Σε εκείνους τους

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του παρέμενε στην Καμπανία. Σε εκείνους τους ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΛΑΤΙΝΙΚΑ / ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04 10 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: ΓΚΥΡΤΗ ΜΑΡΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Α. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του παρέμενε στην Καμπανία. Σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Α. Να µεταφράσετε στο τετράδιό σας το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Α. Η βυζαντινή διπλωματία Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Μέθοδοι της βυζαντινής διπλωματίας: Ευκαιριακές αποστολές πρέσβεων Χορηγίες ( χρήματα ή δώρα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτος Λίβιος (59 π.χ.-17 μ.χ.)

Τίτος Λίβιος (59 π.χ.-17 μ.χ.) Τίτος Λίβιος (59 π.χ.-17 μ.χ.) Ο Τίτος Λίβιος με το έργο του Ab urbe condita (142 βιβλία) αφηγείται την ιστορία της Ρώμης από τις μυθολογικές της καταβολές (753 π.χ.) έως το θάνατο του θετού γιου του Αυγούστου,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ π.χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 30 π.χ. Θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου Έλλειψη διαδόχου (νόμιμου και ικανού) διασπαστικές τάσεις: 1. Εξεγέρσεις (Αθηναίων και Αιτωλών) εναντίον των Μακεδόνων υποταγή των Αθηναίων 2. Εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΙΣ ΠΗΓΕΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΙΣ ΠΗΓΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΙΣ ΠΗΓΕΣ ΤΡΟΠΟΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ Θεωρία Όταν γράφουμε τις πληροφορίες της πηγής βάζουμε συνδετική φράση: Σύμφωνα με τον (συγγραφέας πηγής) Όπως αναφέρεται στο (τίτλος έργου από το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ cum Romanis: Να γράψετε τις ισοδύναμες μορφές του εμπρόθετου.

ΚΕΙΜΕΝΟ cum Romanis: Να γράψετε τις ισοδύναμες μορφές του εμπρόθετου. ΚΕΙΜΕΝΟ 11 omnes gentes: τη γενική πληθυντικού Alpes: τους τύπους του ενικού και τη δοτική πληθυντικού elephantis: την αιτιατική πληθυντικού cladem Cannensem: την αφαιρετική ενικού seiungunt: τον αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο Η εποχή του Περικλή Ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος Επέκταση της εμπορικής επιρροής των Αθηναίων στην Δύση (ίδρυση της αποικίας των Θουρίων το 444/3 π.χ.) Ο Πειραιάς εξελίσσεται στο κυριότερο εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού Σχολείου

Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού Σχολείου ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΑΣΤΑΝΟΣ» Το σύστημα των αξιών της ελληνικής κοινωνίας μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της Λογοτεχνίας του Δημοτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Ναπολέοντα ( ) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815)

Η εποχή του Ναπολέοντα ( ) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815) Η εποχή του Ναπολέοντα (1799 1815) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815) 1799 1804: Πρώτος Ύπατος «ένας ισχυρός λαϊκός ηγέτης που δεν ήταν βασιλιάς» Ο Ναπολέων «σώζει» το Διευθυντήριο Μάρτιος 1797: οι πρώτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 4 Ο πόλεμος των τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ XV XIX

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ XV XIX ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΛΑΤΙΝΙΚΩΝΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ XV XIX A.KEIMENO 1. Locis frigidissimis pelles solum habent et in fluminibus lavantur. Cum civitas bellum gerit, magistratus creanturr cum vitae

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος και Πολιτική

Πόλεμος και Πολιτική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθημα 3 ο : Η Ελληνική Αρχαιότητα. Η ακμή και η παρακμή της Πόλης. Μακεδονικός τρόπος πολέμου. 4 ος αι. π.χ. 4 ος αι. μ.χ. Γεώργιος Μαργαρίτης,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας στη Γερμανία. Ευκαιρία και πρόκληση

Εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας στη Γερμανία. Ευκαιρία και πρόκληση Εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας στη Γερμανία Ευκαιρία και πρόκληση Περιεχόμενα Ποιοί είμαστε / Τι κάνουμε / Τι προσφέρουμε Η ζωή στη Γερμανία Επί της ουσίας Η ζούγκλα των παραγράφων Τι χρειάζομαι ms

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #7: Μεσαιωνική Δύση ΙΙ Η γέννηση της Αγίας Αυτοκρατορίας Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ρ Η Μ Α Τ Ι Κ Η Δ Ι Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

Ρ Η Μ Α Τ Ι Κ Η Δ Ι Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Αρ. Φακέλου.: Ku 622.00/3 (Παρακαλούμε να αναφέρεται στην απάντηση) Αριθμός Ρημ. Διακ: 22/14 2 αντίγραφα Συνημμένα: -2- ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ Ρ Η Μ Α Τ Ι Κ Η Δ Ι Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Η Πρεσβεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Το 1953 το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και οι 2 βουλές έγιναν μία με 179 έδρες, ενώ δόθηκε στις γυναίκες το δικαίωμα συμμετοχής στην κυβέρνηση.

Το 1953 το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και οι 2 βουλές έγιναν μία με 179 έδρες, ενώ δόθηκε στις γυναίκες το δικαίωμα συμμετοχής στην κυβέρνηση. Στους ναπολεόντειους πολέμους, η Δανία υπήρξε σύμμαχος του Μεγάλου Ναπολέοντα με αποτέλεσμα κατά την ειρήνη του Κίελου (1813) να χάσει τη Νορβηγία, που παραχωρήθηκε στην Σουηδία. Το 1864 ο Γερμανός Βίσμαρκ,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 14

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 14 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 14 Ο Δωδέκατος Αιώνας (α μέρος): Αλέξιος Α Κομνηνός (1081-1118) - Ιωάννης Β Κομνηνός (1118-1143) - Μανουήλ Α Κομνηνός (1143-1180) - Αλέξιος Β Κομνηνός (1180-1183) - Ανδρόνικος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΓΥΠΤΟΣ:Η ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΤΑΞΕΙΣ Α 1,Α 2

ΑΙΓΥΠΤΟΣ:Η ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΤΑΞΕΙΣ Α 1,Α 2 ΑΙΓΥΠΤΟΣ:Η ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΤΑΞΕΙΣ Α 1,Α 2 Η αρχή του Αιγυπτιακού πολιτισμού Αρχαία Περίοδος Με βάση τα τελευταία συμπεράσματα των επιστημονικών ερευνών, η χρονολόγηση των διαφόρων εποχών της

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 7: Μέση βυζαντινή περίοδος: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Ιωσήφ Γενέσιος: Βίος και Έργο Κιαπίδου

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 7: Μέση βυζαντινή περίοδος: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Ιωσήφ Γενέσιος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 7: Μέση βυζαντινή περίοδος: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Ιωσήφ Γενέσιος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα