Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)"

Transcript

1 ΔΧΑΕ 33 (2012) Νανώ Χατζηδάκη Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Στo άρθρο εξετάζεται η ιδιαίτερη διάδοση του θέματος του ευαγγελιστή Λουκά, ως ζωγράφου της εικόνας της Παναγίας, στην ηπειρωτική Ελλάδα. Παρουσιάζονται και σχολιάζονται παραδείγματα του 16ου αιώνα, από το εργαστήριο των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή και του Φράγκου Κατελάνου, καθώς και πολλά παραδείγματα, από τον 17ο και 18ο αιώνα, όπου το θέμα αναπτύσσεται με πρωτοτυπία και αποκτά μεγαλύτερη διάδοση, η οποία συνδέεται με την ανάπτυξη οργανωμένων τοπικών εργαστηρίων από την Ήπειρο, όπως των Λινοτοπιτών και των Καπεσοβιτών, και την συνακόλουθη αναβάθμιση του επαγγέλματος του ζωγράφου στις περιοχές αυτές. In this article the particular diffusion of the theme of the Evangelist Luke as painter of the icon of the Virgin in mainland Greece is studied. Examples from the 16th century from the workshops of the Theban painters Georgios and Frangos Kontaris and Frangos Katelanos are presented and discussed, as well as many examples from the 17th and 18th centuries when the theme is developed in innovative ways and spreads further. This diffusion is related to the development of organized local workshops from Epirus, such as those of the painters from Linotopi and from Kapesovo and to the consequent upgrading of the status of the profession of the painter in these regions. Εισαγωγή: Η εικονογραφική παράδοση του θέματος του ευαγγελιστή Λουκά ως ζωγράφου Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος του ευαγγελιστή Λουκά, ως ζωγράφου της εικόνας της Παναγίας, στην ηπειρωτική Ελλάδα και θα επισημανθούν τα στοιχεία που δείχνουν ότι το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των ζωγράφων για την απόδοση του ευαγγελιστή ως ζωγράφου, συνδέεται με την ανάπτυξη της δραστηριότητας οργανωμένων τοπικών εργαστηρίων ζωγράφων στις περιοχές που αποτέλεσαν τον προνομιακό χώρο μελέτης του Δημήτρη Κωνστάντιου 1. Το θέμα του ευαγγελιστή Λουκά, ως ζωγράφου της εικόνας της Παναγίας στη βυζαντινή ζωγραφική δεν είχε μεγάλη διάδοση 2. Οι πρώτες παραστάσεις εμφανίζονται σε βυζαντινά χειρόγραφα του 13ου-14ου αιώνα από Λέξεις κλειδιά Ευαγγελιστής Λουκάς - Ζωγράφος εικόνας της Παναγίας, Φράγκος και Γεώργιος Κονταρής, Φράγκος Κατελάνος, Εργαστήρια ζωγράφων, Λινοτοπίτες, Καπεσοβίτες, Ήπειρος. Keywords The Evangelist Luke - Painter of the icon of the Virgin, Frangos and Georgios Kontaris, Frangos Katelanos, Painters workshops, painters from Linotopi, Painters from Kapesovo, Epirus. 1 Δ. Κωνστάντιος, Προσέγγιση στο έργο των ζωγράφων από το Καπέσοβο της Ηπείρου. Συμβολή στη μελέτη της θρησκευτικής ζωγραφικής στην Ήπειρο τον 18ο και το πρώτο μισό του 19ου αιώ να, Αθήνα 2001 (διδακτορική διατριβή που εκπονήθηκε, υπό την εποπτεία μου, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων). 2 Ο απεικονιζόμενος ζωγράφος στον κώδικα του Παναγίου Ταφου 14 (11ος αι.), συχνά ταυτίζεται με τον ευαγγελιστή Λουκά, ενώ σύμφωνα με το κείμενο του Ιω. Χρυσοστόμου, πρόκειται για τον ζωγράφο που συνοδεύει τους τρεις Μάγους. Ι. Spatharakis, The left Handed Evangelist, A Contribution to Palaeologan Iconography, Λονδίνο1988, σ. 3-5, σημ.5. M. Βacci, «Με τον χρωστήρα του ευαγγελιστή Λουκά», Μήτηρ Θεού, Κατάλογος έκθεσης (επιμ. Μ. Βασιλάκη), Μουσείον Μπενάκη, Αθήνα 2000, σ Βλ. και Μήτηρ Θεού αρ. 56, σ (Β. Pentcheva). 405

2 ΝΑΝΩ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ λατινοκρατούμενες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, όπως οι κώδικες της Μονής Σινά, (gr. 233, f.87 vo), του Βατικανού (gr. 1159, f. 150 vo) και λίγο αργότερα της Πάτμου, (κωδ. 330, f. 82 vo, του έτους 1427) 3. Στη Βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική το θέμα είναι γνωστό μόνον στις τοιχογραφίες του Mateić ( ) 4. Στη Δύση το θέμα εμφανίζεται σε βενετσιάνικο χειρόγραφο με βυζαντινές καταβολές (Marc. cod. lat.iii, III), του πρώτου μισού του 14ου αιώνα 5, και από τον 15ο αιώνα, σε εικονογραφημένα βιβλία των Ωρών και σε μεγάλους πίνακες αλταρίων 6, ενώ ο ευαγγελιστής έχει γίνει ο προστάτης της συντεχνίας των ζωγράφων 7. Στις εικόνες, το πρώτο γνωστό παράδειγμα του ευαγγελιστή Λουκά, ως ζωγράφου της εικόνας της Παναγίας, εμφανίζεται σε κρητική εικόνα του πρώτου μισού του 15ου αιώνα, στο Μουσείο του Recklinghausen, χωρίς ωστόσο να αποτελεί αυτοτελές θέμα, καθώς εντάσσεται στην ποικίλη διακόσμηση ενός πολυπτύχου με σκηνές και μορφές αγίων 8. Από εικονογραφική άποψη, ως προς τη στάση του ευαγγελιστή η παράσταση εντάσσεται στις βυζαντινές απεικονίσεις του ευαγγελιστή γραφέα, όπως στο χφο της συλλογής Clark στη Νέα Υόρκη, του 14ου αιώ - να 9, η δε εικόνα της Παναγίας, αναπαράγει πρότυπο της Οδηγήτριας που καθιερώνεται στη ζωγραφική των κρητικών εικόνων της εποχής, όπως στην περίφημη εικόνα του Ανδρέα Παβία στη Ρώμη 10. Η πλέον γνωστή αυτοτελής σύνθεση, με το θέμα του ευαγγελιστή Λουκά- ζωγράφου, φέρει την υπογραφή του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου και βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη 11. Η σπανιότητα του θέματος σε κρητικές εικόνες της εποχής, συνηγορεί για την πιθανότητα συνειδητής επιλογής του θέματος από τον Δομήνικο, ο οποίος ήθελε με αυτόν τον τρόπο να τιμήσει τον προστάτη της συντεχνίας των ζωγράφων του Χάνδακα, με την οποία είναι γνωστό ότι βρισκόταν σε κάποια συνεργασία 12. Κοινό εικονογραφικό στοιχείο με την βυζαντινή παράδοση αποτελεί μόνον η μορφή της Παναγίας στην εικόνα που ζωγραφίζει ο ευαγγελιστής, ενώ σημαντικές διαφορές πηγάζουν από την υιοθέτηση δυτικών αναγεννησιακών προτύπων για τον μικρό στεφανηφόρο άγγελο, από χαρακτικό του G. B. d Angeli, καθώς και για την τοποθέτηση του ευαγγελιστή καθισμένου σε αναγεννησιακού τύπου πολυθρόνα, μέσα σε δωμάτιο με τρισδιάστατη προοπτική απόδοση, και με διαγώνια τοποθέτηση του καβαλέτου, ακολουθώντας ανάλογου θέματος, χαρακτικό του Bonasone (1555) 13. Είναι γνωστό ότι η εικόνα του Θεοτοκόπουλου λειτούργησε ως πρότυπο για ορισμένους μεταγενέστερους 3 Μήτηρ Θεού αρ. 55, σ (V. Pentcheva), Ι. Spatharakis, The left Handed Evangelist, σ. 4-5, εικ. 1, 2, 3, 4. 4 R. Hamman- ΜacLean, Grundlegung zu einer Geschichte der mittelalterichen Monumentalmalerei in Serbien und Makedonien, Giessen 1976, εικ. στη σελίδα 107 (σχέδιο). 5 G. Kaftal, F. Bisogni, Saints in Italian Art, Iconography of the Saints in the Painting of North East Italy, Φλωρεντία 1978, col. 638, αρ. 187, εικ Lexikon der christlichen Ikonographie (ed. J. Kirschbaum/W.Braunfels), Ρώμη-Fribourg-Bale/Βιέννη, 1974, τόμ. 7, στ. 458 κ.ε. L. Réau, Iconographie de l art chrétien, Παρίσι 1957, σ. 831 κ.ε., J. O. Schaefer, «Saint Luke as painter : From Saint to Artisan to Artist», Artistes, artisans et production artistique au Moyen Age, Actes du Colloque International 2-6 mai 1983 (ed. X.Barral i Altet), τόμ. Α [Les hommes], Παρίσι 1986, σ Bacci, «Με τον χρωστήρα» ό.π., σ. 82, σημ. 19 με παραδείγματα. 7 D. Klein, Loukas als Maler der Maria, Ikonographie der Loukas Madonna, Αμβούργο 1933, σ Schaefer, «Saint Luke as painter» ό.π., σ , εικ Διαστάσεις: 25,9 18,9 εκ. E. Haustein-Bartch, «Die Ikone Lukas malt die Gottesmutter im Ikonen-Museum Recklinghausen», Griechische Ikonen, Greek Icons, Proceedings of the Symposium in Memory of Manolis Chatzidakis, Recklinghausen 1998, (επιμ. Nano Chatzidakis και Eva Haustein-Bartsch), Benaki Museum, Αθήνα 2000, σ , εικ Όμοιο τύπο του ευαγγελιστή ζωγράφου συναντούμε σε κρητικό τρίπτυχο (αρχές 17ου αι.), σε ιδιωτική συλλογή στην Γερμανία, Golden Light. Masterpieces of the Art of the Icon. Koninklijk Museum voor Scoone Kunsten, Antwerpen, Ghent 1988, σ. 45, αρ. 12, και Ν. Χατζηδάκη, «Ο ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας», Δομήνικος Θεοτοκόπουλος Κρης, Κατάλογος έκθεσης (επιμ. Ν. Χατζηνικολάου), Ηράκλειο 1990, σ. 121, εικ. 2 στη σελίδα Spatharakis, The left Handed Evangelist, εικ. 68 (βλ. και εικ. 69, Σινά, κωδ. 165, φ. 204,16ος αι.). Βλ. πρόσθετα παραδείγματα Ν. Χατζηδάκη, ό.π. σ M. Chatzidakis, «Les débuts de l école crétoise et la question de l école dite italogrecque, Mnemosynon Σοφίας Αντωνιάδη, Βενετία Ανατύπωση M. Chatzidakis, Etudes sur la Peinture Postbyzantine, Variorum Reprints Λονδίνο 1976, no IV, πιν. Κ,2. 11 Μ. Κωνσταντουδάκη, «Ο ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την βρεφοκρατούσα Παναγία», Δομήνικος Θεοτοκόπουλος Κρής, ό.π., αρ. 2. σ Μ. Κωνσταντουδάκη, «Ο Άγιος Λουκάς του Θεοτοκόπουλου του Μουσείου Μπενάκη. Νέες επισημάνσεις», Ζητήματα Μεταβυζαντινής Ζωγραφικής στη Μνήμη του Μανόλη Χατζηδάκη, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία, (επιμ. Ευγενία Δρακοπούλου), Αθήνα 2002, σ (με προηγούμενη βιβλιογραφία). 12 Ν. Χατζηδάκη, Εικόνες Κρητικής Σχολής, Μουσείον Μπενάκη, κατάλογος έκθεσης, Αθήνα 1983, αρ. 49, σ , εικ. 49. Βλ. Μ. Κωνσταντουδάκη-Κιτρομηλίδου, «Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος από το Χάνδακα στη Βενετία. Ανέκδοτα έγγραφα ( )», ΔΧΑΕ 8 ( ) σ. 58, και η ιδία, «Ειδήσεις για τη συντεχνία των ζωγράφων του Χάνδακα τον 16ο αιώνα», Πεπραγμένα Δ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου, Αθήνα 1981, σ Βλ. σχετικά Κωνσταντουδάκη, «Ο άγιος Λουκάς», ό.π. εικ

3 Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) ζωγράφους του 17ου αιώνα, στα Επτάνησα, όπως σε εικόνα της Συλλογής Λοβέρδου και σε εικόνα που βρισκόταν άλλοτε στο Ελληνικό Ινστιτούτο της Βενετίας 14. Η ακριβής αναπαραγωγή του προτύπου σε εικόνα ρωσική του 17ου αιώνα, της Συλλογής Gourianov, γνωστής μόνον από παλιά φωτογραφία, την οποία σχολίασε ο Χατζηδάκης το , μαρτυρεί είτε την απ ευθείας αντιγραφή από το πρωτότυπο, είτε την πιθανή ύπαρξη κοινού προτύπου σε λανθάνουσα χαλκογραφία. Α. Οι παραστάσεις του ευαγγελιστή Λουκά ως ζωγράφου σε τοιχογραφίες και εικόνες του 16ου αι. (εργαστήρια Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή και Φράγκου Κατελάνου) H διάδοση του θέματος του ευαγγελιστή Λουκά, ως ζωγράφου, στην Ηπειρωτική Ελλάδα δεν έχει εξετασθεί εως σήμερα αυτοτελώς. Ο κρητικός Θεοφάνης στη Μονή του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά στα Μετέωρα (1527), τοποθετεί μία εικόνα της Παναγίας στον τοίχο, απέναντι από τον ευαγγελιστή 16, δηλώντας έτσι υπαινικτικά και την ιδιότητα του ζωγράφου. Ωστόσο στη συνέχεια, στα γνωστά έργα του στη Μονή της Λαύρας (1535) και στη Μονή Σταυρονικήτα (1546) 17, δεν επιλέγει αυτήν την εικονογραφία και ο ευαγγελιστής παριστάνεται μόνον ως γραφέας του ευαγγελίου. Αντίθετα το εργαστήριο των θηβαίων ζωγράφων Γεώργιου και Φράγκου Κονταρή, καθώς και του Φράγκου Κατελάνου, αποδίδει κατά κανόνα τον ευαγγελιστή Λουκά, ως ζωγράφο 18. Η παλιότερη παράσταση εντοπίζεται στη Μονή Φιλανθρωπηνών, στη δεύτερη ζωγραφική φάση, του κυρίως ναού (1542), που αποδίδεται στους αδελφούς Φράγκο και Γεώργιο Κονταρή, και όπου ο Λουκάς ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας (Εικ. 1) 19, όπως στo βυζαντινής καταγωγής, κρητικό παράδειγμα της εικόνας του Recklinghausen. Ο ζωγράφος εδώ προσθέτει ένα μικρό άγγελο που προβάλλει πίσω από τον ώμο του Λουκά, προσφέροντάς του το πινέλο. Αργότερα, στα έργα των ίδιων ζωγράφων στη Μεταμόρφωση της Βελτσίστας, το 1568 (Εικ. 2), και στην Ελεούσα, στο νησί των Ιωαννίνων 20, συναντούμε παρόμοια εικονογραφική απόδοση του θέματος του ζωγράφου-ευαγγελιστή, με τον άγγελο καθώς και όλα τα άλλα γνωρίσματα του τοπικού εργαστηρίου. Σε αυτά τα παραδείγματα προστίθεται μία σημαντική εικόνα της Εθνικής Πινακοθήκης (Εικ. 3) 21, όπου ο ευαγγελιστής, γυρισμένος στο πλάι, ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας η οποία βρίσκεται επάνω σε καβαλέτο τοποθετημένο μετωπικά. Κρατεί στο ίδιο χέρι το πινέλο και μια μικρή αχιβάδα με το χρώμα, ενώ μια σειρά από μικρότερες αχιβάδες έχουν τοποθετηθεί σε ραφάκι μπροστά από την εικόνα. Έργο μοναδικό, με σχήμα και με διαστάσεις (0,85 0,52 μ.) εικόνας τέμπλου, θα μπορούσε να έχει τιμητική θέση σε μια εκκλησία αφιερωμένη στον ευαγγελιστή. Έχει εξαιρετική ποιότητα της τεχνικής εκτέλεσης, και τεχνοτροπία που εντάσσεται στο εργαστήριο του Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή, με φανερές εικονογραφικές και τεχνοτροπικές ομοιότητες με τις παραστάσεις που αναφέραμε προηγουμένως, καθώς και με άλλα έργα του εργαστηρίου. Έχει παρεμφερή απόδοση όχι μόνον ως προς το χρωματολόγιο, την πτυχολογία και τα χαρακτηριστικά του προσώπου με τις βαθειές σκιές, αλλά ακόμη και ως προς κάποιες λεπτομέρειες, όπως η κόμη του Βρέφους με τους βοστρύχους που προεξέχουν κάτω από τα αυτιά, όπως συμβαίνει στις μεγάλης κλίμακας παραστάσεις της Βρεφοκρατούσας στη Μονή Φιλανθρωπηνών, και στη Μεταμόρφωση της Βελτσίστας 22. Αξίζει να σημειωθεί ότι το θέμα δεν είναι έως σήμερα γνωστό σε άλλες φορητές εικόνες από την ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ το συναντούμε σε σερβική εικόνα, ανάλογα μεγάλου μεγέθους, του 14 Μ. Χατζηδάκης, «Ο ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία», στο Μ. Χατζηδάκης, Δομήνικος Θεοτοκόπουλος Κρής, Κείμενα , Αθήνα 1990, σ. 138, εικ Μ. Χατζηδάκης, «Ο ευαγγελιστής Λουκάς», ό.π., σ , εικ. 16. Είναι άγνωστο, πού βρίσκεται σήμερα η εικόνα αυτή. 16 M. Chatzidakis, «Recherches sur le peintre Théophane le Crétois, DOP 23-24, , εικ. 4. ανατύπωση Etudes sur la peinture Post- Byzantine, Variorum Reprints, Λονδίνο 1976, αρ. V. Δ. Σοφιανός και Ε. Τσιγαρίδας, Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου Αναπαυσά, Ιστορία-Τέχνη, Τρίκκαλα 2003, εικ. στη σ Μ. Χατζηδάκης, Ο κρητικός ζωγράφος Θεοφάνης. Η τελευταία φάση της τέχνης του στις τοιχογραφίες της Ι.Μ. Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος, 1986, εικ Για τους ζωγράφους βλ. πρόχειρα Μ. Χατζηδάκης, Έλληνες Ζωγράφοι μετά την Άλωση, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα 1987, τομ. Α, σ M. Χατζηδάκης και E. Δρακοπούλου, Έλληνες ζωγράφοι μετά την άλωση, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα 1998, τ. Β, σ , Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Οι τοιχογραφίες της Μονής των Φιλανθρωπηνών στο Νησί των Ιωαννίνων, Αθήνα 2004, σ. 53, εικ A. Stavropoulou-Makri, Les peintures de l église de la Transfiguration à Veltsista (1568) et l atelier des peintres Kondaris, Ιωάννινα 1989, σ , εικ Ν. Χατζηδάκη, «Ο ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας», ό.π., σ Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η Μονή των Φιλανθρωπηνών και η πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήνα 1983, σ. 96 κ.ε., πιν. 66 γ, 36 β, 42 β. Stavropoulou-Makri, Veltsista, ό.π., εικ. 2 α. 407

4 ΝΑΝΩ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Εικ. 1. Μονή Φιλανθρωπηνών, Γεώργιος και Φράγκος Κονταρής, Εικ. 2. Μεταμόρφωση της Βελτσίστας, Γεώργιος και Φράγκος Κονταρής, έτους 1672/3 23, όπου ο ευαγγελιστής περιβάλλεται από σκηνές του βίου του, ενώ με ακρίβεια αποδίδονται λεπτομέρειες από τα εργαλεία της τέχνης του, με ευταξία τοποθετημένα μπροστά του. Παράλληλα, ο Φράγκος Κατελάνος, αρκετά ενωρίς, στη Μονή Βαρλαάμ (1548), ζωγραφίζει το θέμα του ευαγγελιστή- ζωγράφου, σε πλήρη ανάπτυξη (Εικ. 4) 24 : Ο Λουκάς, ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας, σε όμοια στάση, όπως στη Μονή Φιλανθρωπηνών, αλλά εδώ όλα τα σύνεργα της ζωγραφικής είναι επιδεικτικά απλωμέ- να επάνω στο βοηθητικό τραπεζάκι καθώς και σε ερμάριο με ανοιχτά και τα δύο φύλλα. Νέο στοιχείο αποτελεί η στάση του μικρού αγγέλου, που εδώ κατεβαίνει ορμητικά από τον ουρανό, προτείνοντας προς τον ζωγράφο, με το ένα χέρι ξεδιπλωμένο ειλητάριο και με το άλλο το πινέλο. Μπορεί να διαπιστωθεί ότι εδώ η προσθήκη του μικρού αγγέλου γίνεται από τον Κατελάνο αρκετά ενωρίτερα (1548) από την εποχή κατά την οποία υιοθετείται από τον νεαρό Δομήνικο, στην εικόνα του ευαγγελιστή-ζωγράφου ( ) 25. Αξίζει 23 Εικόνα στη μονή της Morača, (διαστ.: 88,5 73 εκ), Μ. Chatzidakis και G. Babic, «The Icons in the Balcan Peninsula», K. Weitz - mann κ.α., The Icon, Λονδίνο 1982, εξώφυλλο, V. Djurić, Icônes de Yougoslavie, Βελιγράδι 1961, αρ. 91, σ Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, «Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής του 16ου αιώνα. Η τοπική ηπειρωτική σχολή», ΔΧΑΕ ΙΣΤ (1992) σ. 27, εικ Βλ. παραπάνω (υποσημ. 11). 408

5 Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Εικ. 3. Εικόνα, Εθνική Πινακοθήκη, Αθήνα, εργαστήριο Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή, μέσα 16ου αιώνα. επίσης να παρατηρήσομε ότι ο Κατελάνος επιλέγει τον ίδιο εικονογραφικό τύπο για την απόδοση του Λουκά ως ζωγράφου στη διακόσμηση του παρεκκλησίου του Αγίου Νικολάου στη Μονή της Λαύρας 26, αρκετά χρόνια αργότερα, το Στην παράσταση αυτή ο μικρός άγγελος κρατεί ξεδιπλωμένο ειλητάριο με επιγραφή, όπως και στην εικόνα του Θεοτοκόπουλου, αλλά με διαφορετικό κείμενο 27 : «ἐπειδή περ πολλοὶ ἐπεχεί [ρησαν ἀνατάξασθαι διήγησιν», όπως συνηθίζεται στις απεικονίσεις του ευαγγελίου του Λουκά 28. Διαπιστώνεται λοιπόν ότι, ενώ τα παραδείγματα της κρητικής ζωγραφικής με το θέμα του ευαγγελιστή- 26 G. Sémoglou, Le décor mural de la chapelle athonite de Saint-Nicolas (1560). Application d un nouveau langage pictural par le peintre thébain Frangos Katélanos, ed. Septentrion, Lille 1999, σ. 26, εικ. 4β. 27 Δεν έχει εντοπισθεί η προέλευση του κειμένου (...] ΑΝΕΙΚΟ [ ] ΥΨΩΣΕ) της εικόνας του Θεοτοκόπουλου. Βλ. Κωνσταντουδάκη, «Νέες επισημάνσεις», ό.π., (υποσημ. 11) σ. 274, σημ Βλ. πρόχειρα, Διονυσίου ἐκ Φουρνᾶ, Ἑρμηνεία τῆς ζωγραφικῆς τέχνης, εκδ. Α. Παπαδόπουλος-Κεραμεύς, Αγία Πετρούπολις 1909, σ

6 ΝΑΝΩ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Εικ. 4. Μονή Βαρλαάμ, Φράγκος Κατελάνος, ζωγράφου είναι ελάχιστα, στις τοιχογραφίες των θη - βαίων ζωγράφων στην ηπειρωτική Ελλάδα το θέμα είναι ιδιαίτερα αγαπητό και μάλιστα από την τέταρτη δεκαετία του 16ου αιώνα, δηλαδή αρκετά ενωρίτερα από την περίοδο δράσης του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στο Ηράκλειο. Αυτό το ξεχωριστό ενδιαφέρον για να τιμηθεί το επάγγελμα του ζωγράφου από τον Φράγκο Κατελάνο, διαπιστώνεται με διαφορετικό τρόπο στις τοιχογραφίες του εξωνάρθηκα της Μονής Φιλανθρωπηνών (1560) 29 καθώς και του παρεκκλησίου του Αγίου Νικολάου της Λαύρας (1560), όπου ο θηβαίος ζωγράφος περιλαμβάνει μεταξύ άλλων αγίων, τον σπάνια απεικονιζόμενο άγιο Λάζαρο 30, τον ζωγράφο, όπως επιδεικτικά αναγράφεται σε επιγραφή που συνοδεύει τη μορφή του. Στην παράσταση αυτή μάλιστα ο άγιος μοναχός, κρατεί με το αριστερό του χέρι μια ημιτελή εικόνα του Χριστού, με έξεργο πλαίσιο μαζί με ένα όστρακο με το χρώμα ενώ με το δεξί κρατεί επιδεικνύοντας ένα πινέλο. Επί πλέον, ο ζωγράφος προσθέτει ένα άλλο πινέλο στερεωμένο στο δεξί αυτί του αγίου, εισάγοντας έτσι, και με μεγάλη χάρη, ένα στοιχείο αναπάντεχης καθημερινότητας. Η έμφαση στα στοιχεία της άσκησης της τέχνης του ζωγράφου, καθώς και η διάδοση του θέματος στις τοιχογραφίες του εργαστηρίου αυτού στην ηπειρωτική Ελλάδα, συνδέεται όπως φαίνεται με την αναβαθμισμένη αξιολόγηση της εργασίας τους τόσο από τους ίδιους, που τιμούν ιδιαίτερα, με τον τρόπο αυτό, τον προστάτη άγιο των ζωγράφων, όσο και από την κοινωνία που τους προτιμά και αποδέχεται τις διακριτικές πρωτοβουλίες τους. 29 Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Τοιχογραφίες, εικ Χατζηδάκης-Δρακοπούλου, Έλληνες ζωγράφοι, τόμ. Β, (ό.π.), εικ

7 Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Εικ. 5. Άγιος Δημήτριος στο Γρεβενήτι, 17ος αιώνας (φωτογραφία Ι. Χουλιαράς). Β. Οι παραστάσεις του ευαγγελιστή Λουκά ως ζωγράφου στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά τον 17ο-18ο αιώνα. Η διάδοση του θέματος στη ζωγραφική των εκκλησιών της Ηπείρου, συνεχίζεται από τα τοπικά εργαστήρια και κατά τους επόμενους αιώνες, όπως έχει φανεί από τη μελέτη και τη δημοσίευση πολλών μνημείων της περιοχής κατά τις τελευταίες δεκαετίες 31. Το πρότυπο της σύνθεσης του ευαγγελιστή Λουκά που ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας, του Φράγκου Κατελάνου στη Μονή Βαρλαάμ (Εικ. 4), φαίνεται ότι έχει κάποια απήχηση κατά τον 17ο αιώνα, στον Αγιο Δημήτριο στο Γρεβενήτι (1668) 32 (Εικ. 5), όπου συναντούμε παρόμοια απόδοση του θέματος με τον ιπτάμενο άγγελο να κατεβαίνει ορμητικά από ψηλά, καθώς και παρόμοια διακόσμηση της εικόνας της Οδηγήτριας, με έκτυπο, ανάγλυφο πλαίσιο. Στα έργα των λινοτοπιτών, ο ευαγγελιστής απεικονίζεται συστηματικά ως ζωγράφος, συχνά με τον άγγελο να προβάλλει πίσω από την πλάτη του και να τον καθοδηγεί 33, όπως στον Άγιο Νικόλαο Βίτσας, 1618/19 34, στον Άγιο Μηνά στο Μονοδένδρι, 1619/20 35, στον Άγιο Δημήτριο στα Παλατίτσια , στην Κοίμηση της Θεοτόκου στον Ελαφότοπο, που ζωγράφισε ο λινοτοπίτης Μιχαήλ και ο γιός του Κωνσταντίνος το , στον προφήτη Ηλία στον Τύρναβο , 31 Έως σήμερα δεν είναι γνωστές εικόνες με το θέμα αυτό από την περιοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν. 32 Οι τοιχογραφίες έχουν υποστεί μεγάλη φθορά από φωτιά. Α. Καραμπερίδη, Η Μονή Πατέρων και η ζωγραφική του 16ου και του 17ου αιώνα στην περιοχή της Ζίτσας Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2009, σ. 118, σημ. 761, σ. 379, αρ. 33 με βιβλιογραφία. 33 Στις απεικονίσεις της περιοχής συχνά ο ευαγγελιστής συνοδεύεται από τον μόσχο, το αποκαλυπτικό σύμβολό του. Βλ. Α. Καραμπερίδη, Μονή Πατέρων, ό.π., σ Α. Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγίου Μηνά στο Μονοδένδρι. Προσέγγιση στο έργο των ζωγράφων από το Λινοτόπι, Αθήνα 1991, σ. 139, 192, 194, πιν. 20 εγχρ., εικ. 79α και σ για το ναό. 35 Τούρτα, ό.π., σ. 192, 194, πιν. 21 εγχρ., εικ. 79β και σ για το ναό. 36 Τούρτα, ό.π., σ. 139 και σ για το ναό. 37 Τούρτα, ό.π., σ. 59, υποσημ Ι. Χουλιαράς, Η εντοίχια θρησκευτική ζωγραφική του 16ου και του 17ου αιώνα στο Δυτικό Ζαγόρι, Αθήνα 2009, σ , σημ Τούρτα, ό.π., σ για το ναό. 411

8 ΝΑΝΩ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Εικ. 6. Μονή Γενεσίου Θεοτόκου (Σπηλαίου), Σαρακίνιστα, 17ος αιώνας (φωτογραφία Ι. Χουλιαράς). διάθεσή μου 34 φωτογραφίες από το προσωπικό του αρχείο 41. Ο χώρος του παρόντος άρθρου, επιτρέπει τον σχολιασμό μόνον λίγων χαρακτηριστικών παραδειγμάτων, με τα οποία γίνεται εύκολα αντιληπτή η ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται στην άσκηση της ζωγραφικής τέχνης από τον ευαγγελιστή, συχνά με την συνδρομή ενός ή και περισσοτέρων αγγέλων 42. Αξίζει πρώτα να σταθούμε στη σημασία των παραστάσεων, όπου η εικόνα που ζωγραφίζει ο ευαγγελιστής είναι ημιτελής καθώς οι μορφές παριστάνονται μόνο με το σχέδιο, χωρίς να έχει τοποθετηθεί το χρώμα. Δίδεται έτσι ξεχωριστή σημασία τα στάδια της εργασίας του ζωγράφου, όπως στον Άγιο Αθανάσιο στη Χρυσορράχη (1740) 43 και στο ναό της Παναγίας στο Πύθιο της Λάρισσας (1638) (Εικ. 7), όπου ο ευαγγελιστής έχει ζωγραφίσει με χρώμα μόνον τη μορφή της Παναγίας, ενώ η μορφή του Χριστού, μόνο με το σχέδιο, παραμένει ακόμη ημιτεκαθώς και στη Μονή Μεταμορφώσεως στο Δρυόβουνο Ανάλογη είναι η απόδοση του ευαγγελιστή στη Μονή Γενεσίου της Θεοτόκου (Σπηλαίου), στη Σαρακίνιστα, έργο του έτους 1658/9, που αποδίδεται στον ζωγράφο Ιωάννη από τη Γράμμοστα, ο οποίος ακολουθεί τα πρότυπα των λινοτοπιτών (Εικ. 6) 40. Ο ευαγγελιστής καθισμένος σε θρόνο, μπροστά από μια πολιτεία, καθοδηγούμενος από έναν μικρό άγγελο ζωγραφίζει την εικόνα της Οδηγήτριας η οποία είναι στερεωμένη σε συμπαγή βάση. Σε αυτά τα παραδείγματα μπορεί να προστεθεί ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός παραστάσεων του ευαγγελιστή - ζωγράφου, όπως προκύπτει από μια εντυπωσιακή στον όγκο της καταγραφή με πάνω από εκατό αδημοσίευτες παραστάσεις του ευαγγελιστή- ζωγράφου, στις εκκλησίες της ηπειρωτικής Ελλάδας που έχει κάνει ο Γιάννης Χουλιαράς, ο οποίος με γεναιοδωρία έθεσε στη 39 Τούρτα, ό.π., σ. 139 (χωρίς φωτογραφίες) και σ (μόνο για το ναό). 40 Γ. Γιακουμής, Μνημεία Ορθοδοξίας στην Αλβανία, Αθήνα 1994, σ. 108, εικ Χουλιαράς, σ. 513, αρ Ευχαριστώ θερμά τον παλιό μου φοιτητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο οποίος τώρα είναι προϊστάμενος στην ΕΒΑ Ζακύνθου, με τον οποίο θα έχομε συνεργασία για την περαιτέρω μελέτη του θέματος. Μερικές από τις παραστάσεις αναφέρονται στο Ι. Χουλιαράς, Δυτικό Ζαγόρι, ό.π., σ , και σημ Ο Λουκάς συνοδεύεται συχνά από τον μόσχο, βλ. παραπάνω σημ Για το ναό βλ. Κωνστάντιος, Καπεσοβίτες, ό.π. (υποσημ. 1), σ. 61, 126,

9 Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Εικ. 7. Παναγία, Πύθιο, Λάρισσα, 17ος αιώνας (φωτογραφία Ι. Χουλιαράς). λής. Μπροστά του, βρίσκεται ένα μεγάλο ανοιγμένο κιβώτιο με τα χρώματα και από κάτω οι αχιβάδες, ένας διαβήτης και άλλα χρήσιμα εργαλεία για την άσκηση της τέχνης του. Παραστάσεις με παρόμοια ημιτελή απόδοση της εικόνας της Παναγίας εμφανίζονται και νωρίτερα, όπως στον Άγιο Νικόλαο της Καρίτσας, (1565) 44 και στο ναό της Παναγίας στη Μονή της Κοίμησης της Θεοτόκου στην Γρανίτσα (β μισό 16ου αι.) 45, όπου η Θεοτόκος μόνο με το σχέδιο, παριστάνεται σε δέηση, γυρίζοντας φανερά το σώμα και στρέφοντας το βλέμμα προς τον ευαγγελιστή ζωγράφο της, και μάλιστα βγάζοντας τα χέρια της έξω από το πλαίσιο της εικόνας. Σε άλλα παραδείγματα διακρίνονται έντονα στοιχεία γραφικότητας, τα οποία αναδεικνύουν με ξεχωριστή 44 Χουλιαράς, Δυτικό Ζαγόρι, ό.π., σ Χουλιαράς, Δυτικό Ζαγόρι, ό.π., σ. 511, αρ

10 44_XATZIDAKI_2_KASE:Layout 1 02/05/ :52 ΜΜ Page 414 ΝΑΝΩ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Εικ. 8. Γενέσιο Θεοτόκου, Θεσπρωτικό, 18ος αιώνας (φωτογραφία Ι. Χουλιαράς). ακρίβεια και ευρηματικότητα την αξία της ζωγραφικής πράξης. Στη Μονή Σέλτσου, στις Πηγές της Αρτας46, έργο του ιερέα Νικολάου στα 1697, σε μια λαικότροπη εκδοχή, η εικόνα της Παναγίας προβάλλεται εντυπωσιακά, σε μεγαλύτερο μέγεθος από τον ευαγγελιστή, ενώ προβάλλει επίσης σε μεγάλο μέγεθος, μακρόστενη κασετίνα με θήκες για τα χρώματα. Στο Γενέσιο της Θεοτόκου στο Θεσπρωτικό (Εικ. 8), σε μια σύνθεση με πλούσια χρώματα, μπροστά από μια μεγάλη πολιτεία, ο Λουκάς είναι καθισμένος σε ιδιαίτερα χαλαρή στάση, έχοντας το ένα πόδι επάνω στο άλλο, ενώ ζωγραφίζει με το δεξί την εικόνα της Οδηγήτριας, κρατώντας σφικτά στο αριστερό του ένα όστρακο με το κόκκινο χρώμα. Μπροστά του, επάνω στο τραπέζι, στρωμένο με κόκκινο ύφασμα, είναι τακτοποιημένα άλλα εννέα όστρακα με χρώματα. Στην Τσαρίτσανη, στον Αγιο Αντώνιο (παρεκκλήσι της Μονής του Αγίου Αθανασίου, 18ος αι.)48 (Εικ. 9), σε μιά ευφρόσυνη σύνθεση με γαλάζια και κόκκινα, φωτεινά χρώματα, μπροστά από ψηλά κτίρια, δύο άγγελοι κρατούν την εικόνα για να συνδράμουν τον ευαγγελιστή, ο οποίος ζωγραφίζει την μορφή της Παναγίας, κρατώντας ένα όστρακο με το χρώμα, ενώ μπροστά του στο τραπεζάκι βρίσκονται απλωμένα τα άλλα όστρακα. Ένας τρίτος άγγελος πίσω από τον θρόνο κρατεί ανοιχτό ευαγγέλιο. Η πράξη του ζωγράφου αποδίδεται με εντυπωσιακή αμεσότητα και ακρίβεια καθώς το πινέλο του ακουμπά τον λαιμό της Παναγίας, ενώ η Παναγία στρέφει έντονα το βλέμμα, όχι προς το βρέφος, αλλά προς τον ζωγράφο της. Ανάλογη κινητικότητα, έχει και ο μικρός Χριστός στoν Άγιο Μηνά στο Μονο- 46 Χουλιαράς, Δυτικό Ζαγόρι, ό.π., σ. 515, αρ. 72. ό.π. (υποσημ. 18) σ Χουλιαράς, Δυτικό Ζαγόρι, ό.π., σ Ζωγράφοι ( Κων/νος, Στέργιος, Χρίστος και Ιωάννης) από την Καρύτιανη Ιωαννίνων, Χατζηδάκης., Έλληνες ζωγράφοι, τόμ. Α, 414

11 Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Εικ. 9. Μονή Αγίου Αθανασίου, παρεκκλήσι Αγίου Αντωνίου, Τσαρίτσανη, 18ος αιώνας. (φωτογραφία Ι. Χουλιαράς). δένδρι (1734) 49, όπου αποστρέφει το κεφάλι από την μητέρα του, για να κοιτάξει με έντονο βλέμμα τον ευαγγελιστή που τον ζωγραφίζει, με το πινέλο του να βρίσκεται ακριβώς επάνω στο μέτωπό του. Στο ναό της Παναγίας, στο Κουκκούλι, Ζαγορίου 50, ο ζωγράφος Λάζαρος από τα Σουδενά, το 1796, αποδίδει τον ευαγγελιστή Λουκά μπροστά από μια μεγάλη εικόνα της Παναγίας βρεφοκρατούσας. Με εξαιρετική πρωτοτυπία τέλος εμφανίζεται το θέμα σε μια τοιχογραφία, από τον Άγιο Νικόλαο στο Καπέσοβο 51, του έτους 1793, που αποδίδεται στον ζωγράφο Ιωάννη Αθανασίου μαζί με τον γιό του Αναστάσιο αναγνώστη (Εικ. 10). Ο ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την εικόνα, η οποία έχει τοποθετηθεί επάνω σε μια μεγάλη ξύλινη σκάλα. Η Παναγία εδώ ζωγραφίζεται στον τύπο της Γαλακτοτροφούσας, αναπαράγοντας προφανώς το πρότυπο της γνωστής εικόνας με την Παναγία «Σπηλαιώτισσα» του ζωγράφου Ιωάννη (1778) 52, το οποίο διαδίδεται σε εικόνες και ανθίβολα του 18ου-19ου αιώνα 53. Είναι γνωστό ότι οι εικονογραφικές πρωτοβουλίες με επιμονή στις γραφικές λεπτομέρειες, συνάδουν με τους γενικότερους όρους στην έκφραση των τοπικών εργα- 49 Στρώμα ζωγραφικής του 1734, Τούρτα, Λινοτοπίτες, σ. 31, Κωνστάντιος, Καπεσοβίτες, ό.π., πιν Βλ. Μ. Νάνου άρθρο στον παρόντα τόμο. Ευχαριστώ θερμά την Μαρία Νάνου που μου έδωσε τα στοιχεία και μου επέτρεψε να χρησιμοποιήσω την φωτογραφία αυτής της παράστασης. Για τους καπεσοβίτες ζωγράφους βλ. Κωνστάντιος, Καπεσοβίτες, ό.π. 52 Ν. Χατζηδάκη, Εικόνες της Συλογής Βελιμέζη, επιστημονικός κατάλογος, Μουσείον Μπενάκη, Αθήνα 1997, αρ. 61, σ Για αντίγραφα και ανθίβολα της εικόνας αυτής στην Ήπειρο βλ. άρθρα Μ. Νάνου και Γ. Βελένη στον παρόντα τόμο. Για ανθίβολα της εικόνας στο Μουσείο Μπενάκη, βλ. M. Vassilaki, «Work - ing Drawings of Icon-painters», Griechische Ikonen, ό.π. (υποσημ. 8), σ. 71, εικ. 65, 68,

12 ΝΑΝΩ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Εικ. 10. Άγιος Νικόλαος, Καπέσοβο, ζωγράφος Ιωάννης Αθανασίου και ο γιός του Αναστάσιος αναγνώστης, 1793 (φωτογραφία Μ. Νάνου). στηρίων στις ορεινές περιοχές της ύστερης τουρκοκρατίας 54. Ωστόσο, με όλα τα παραπάνω παραδείγματα γίνεται φανερό ότι η διάδοση του θέματος είναι τεράστια και η ευρηματικότητα στη διατύπωσή του πρωτοφανής. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο ευαγγελιστής Λουκάς, στην Ἑρμηνεία του Διονυσίου, ενώ αναφέρεται επτά φορές, περιγράφεται μόνον μία φορά ως ζωγράφος, επιγραμματικά, χωρίς λεπτομέρειες: «Λουκᾶς νέος σγουροκέφαλος, ὀλιγογένης, ἱστορίζων τὴν Θεοτόκον» 55. Επο- μένως η εξαιρετική πρωτοτυπία στην απόδοση του θέματος φαίνεται ότι οφείλεται αποκλειστικά στην πρωτοβουλία των ζωγράφων των εργαστηρίων αυτών. Έχει διαπιστωθεί ότι κατά τον 17ο και 18ο αιώνα στις περιοχές της Ηπείρου αναπτύσσονται εργαστήρια ζωγράφων, συνήθως οικογενειακού χαρακτήρα, με επαγγελματισμό και δραστηριότητες που επεκτείνονται συνήθως, πέραν των ορίων του τόπου καταγωγής τους: Οι Λινοτοπίτες, οι Σουδενιώτες, οι Καλαρρυτινοί, οι 54 Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι, τόμ. Α, ό.π. (υποσημ. 18), σ Διονυσίου ἐκ Φουρνᾶ, Ἑρμηνεία, ό.π. (υποσημ. 27), σ. 150, 260, , 265, 282, 287, 290 και

13 Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Καπεσοβίτες, και οι Χιοναδίτες αργότερα 56. Τα ονόματα των ζωγράφων αναφέρονται όλο και συχνότερα στις επιγραφές, ενώ πλάι στο όνομά τους προστίθεται συχνά ο χαρακτηρισμός «ζωγράφος», ως επιβεβαίωση της σημασίας του επαγγέλματός τους 57. Σίγουρα οι ομάδες αυτές δεν ήσαν οργανωμένες, όπως οι συντεχνίες στο βυζάντιο και στη Δύση, ή στην βενετοκρατούμενη Κρήτη ούτε όπως τα ισνάφια άλλων επαγγελμάτων, που λειτουργούσαν στα αστικά κέντρα του ηπειρωτικού χώρου κατά την τουρκοκρατία. Γνωρίζομε όμως ότι, αυτές οι κλειστές ομάδες τεχνιτών είχαν όχι μόνον επαγγελματική συνείδηση, αλλά και μιαν «υπερήφανη ιδέα για τη μαστοριά τους» 58. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι η θέση του ζωγράφου σε αυτές τις ακμαίες κοινωνίες των ορεινών περιοχών, αναβαθμίζεται. Μέσα σε αυτό πλαίσιο, η ανάπτυξη του θέματος με το πλήθος των διαφορετικών απεικονίσεων του ευαγγελιστή Λουκά ως ζωγράφου και με την εντυπωσιακή ποικιλία στην απόδοση των σχετικών με την άσκηση της τέχνης της ζωγραφικής λεπτομε ρειών, δείχνει ότι πλέον οι ζωγράφοι τιμούν, με ευρηματικό, πηγαίο και αυθεντικό τρόπο, τον ομότεχνο και προστάτη του επαγγέλματός τους, ευαγγελιστή. 56 Για τα εργαστήρια αυτά βλ. Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι, τόμ. Α, ό.π. (υποσημ. 18), σ Κωνστάντιος, Καπεσοβίτες, ό.π. (υποσημ. 1), σ , και Δ. Κωνστάντιος, «Ομάδες ζωγράφων στην Ήπειρο στην όψιμη τουρκοκρατία», Ήπειρος-Κοι - νωνία-οικονομία, 15ος-20ος αιώνας, Πρακτικά Α Διεθνούς Συνεδρίου Ιστορίας 1985, Γιάννινα 1986, σ. 241 κ.ε. 57 Βλ. παρατηρήσεις,τούρτα, Λινοτόπι, ό.π. (σημ. 31) σ Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι, τόμ. Α, ό.π., σ Κωνστάντιος, Καπεσοβίτες, ό.π. (σημ. 1) σ , Προέλευση φωτογραφιών Εικ. 1: Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Οι τοιχογραφίες της Μονής των Φιλανθρωπηνών στο Νησί των Ιωαννίνων, Αθήνα 2004, εικ. 34. Εικ. 2: A. Stavropoulou-Makri, Les peintures de l église de la Transfiguration à Veltsista (1568) et l atelier des peintres Kondaris, Ιωάννινα 1989, εικ. 46. Εικ. 3: Ν. Χατζηδάκη, «Ο ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας», στο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος Κρης, Κατάλογος έκθεσης, (επιμ. Ν. Χατζηνικολάου), Ηράκλειο, 1990, εικ. στη σελ Εικ. 4: Μ. Αχειμάστου- Ποταμιάνου, «Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής του 16ου αιώ - να. Η τοπική ηπειρωτική σχολή», ΔΧΑΕ, ΙΣΤ (1992), εικ. 5. Οι Εικόνες 5-10 δημοσιεύονται με την ευγενική παραχώρηση του Γιάννη Χουλιαρά. 417

14 Nano Chatzidakis THE EVANGELIST LUKE AS PAINTER OF THE ICON OF THE VIRGIN IN MAINLAND GREECE (16TH-18TH CENTURY) The subject of the Evangelist Luke as painter of the icon of the Virgin, rare in Byzantine painting, appears in few examples of Cretan icon-painting, such as the small 15th century icon in Recklinghausen and the well-known icon by Domenikos Theotokopoulos (El Greco) in the Benaki Museum. The purpose of this article is to examine the diffusion of the theme on wall-paintings and icons in mainland Greece, produced by local workshops from the 16th to the 18th century. Examples from the workshop of the Theban painters Georgios and Frangos Kondaris such as the Philantropinon Monastery (1542), (Fig. 1), Veltsista (1568), (Fig. 2) and the mid 16th c. icon from the National Gallery, Athens (Fig. 3) attributed to the same workshop are discussed. Representations of the theme occur also in the Frangos Katelanos wall-paintings in the Varlaam Monastery, Meteora (1548) (Fig. 4) and in the chapel of St Nicholas in the Lavra Monastery, Mount-Athos (1560). In the two last representations, an angel appears descending from heaven, holding an open scroll with an inscription, as on the Theotokopoulos icon of the Benaki Museum ( ), permitting so to suggest an earlier dating of the appearance of this element in the iconography of the subject. Further, unknown or lesser known examples are presented from the diffusion of the theme in the 17th and 18th centuries in wall-paintings by local workshops from Epirus, such as those from Linotopi and Kapesovo. The examples included in this presentation come from an impressive photographic archive by Giannis Chouliaras, which includes over one hundred representations of the subject in mainland Greece. Among them, the traditional (Fig. 5) as well as the predominating inventive or folk elements are noted. The examples from the region of Epirus, are examined in particular, as they offer an impressive number of representations, distinguished by prodigious settings and great variety in the treatment of details, illustrating the act of painting (Figs 6-10). So, emphasis is given not only to the artist s pose, but also to the variety of his tools in display, as well as to the various stages of his work, depicting in some cases the icon of the Virgin unfinished (Fig. 7). During this period, the special interest of painters in rendering the Evangelist Luke as a painter, can be associated to an analogous upgrading of the status of their profession in the local societies of Epirus, as well as to the extended activity of the flourishing local workshops. 418

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Χαρίκλεια ΚΟΙΛΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 191-208 ΑΘΗΝΑ 2001 Χαρίκλεια Κοιλάκου

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: τα χρόνια στην Κρήτη

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: τα χρόνια στην Κρήτη Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: τα χρόνια στην Κρήτη Διεθνές Επιστημονικό Συμπόσιο (Ηράκλειο, 21-23 Ιουνίου 2014) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ / PROGRAMME El Greco: Τhe Cretan Years International Conference (Heraklion, 21-23 June

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡ ΑΓΓΕΛΟΥ: ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ

ΧΕΙΡ ΑΓΓΕΛΟΥ: ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ ΧΕΙΡ ΑΓΓΕΛΟΥ: ΕΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΚΡΗΤΗ Μουσείο Μπενάκη Κεντρικό Κτήριο Εγκαίνια: 16 Νοεμβρίου 2010 Διάρκεια: 17 Νοεμβρίου 2010 16 Ιανουαρίου 2011 Η έκθεση: παρουσιάζει έναν επώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του αγίου Νικολάου με βιογραφικές σκηνές. Ένα άγνωστο έργο του Γεωργίου Κλόντζα

Εικόνα του αγίου Νικολάου με βιογραφικές σκηνές. Ένα άγνωστο έργο του Γεωργίου Κλόντζα Εικόνα του αγίου Νικολάου με βιογραφικές σκηνές. Ένα άγνωστο έργο του Γεωργίου Κλόντζα Νανώ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 393-416 ΑΘΗΝΑ 2001 Νανώ Χατζηδάκη ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΚΗΝΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 (1991-1992), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar (1896-1990) Σελ. 185-208 ΑΘΗΝΑ 1992 Ε. Ν.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ Αθήνα, 14, 15 και 16 Μαΐου 2010 Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Παρασκευή, 14 Μαΐου 2010 Πρωινή Συνεδρίαση ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ*

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* Οι έρευνες που έγιναν, κυρίως κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, στη ζωγραφική τόσο του νεότερου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ Ο ναός του Αγιου Νικολάου βρίσκεται στο νεκροταφείο του οικισμού Λόχμη (παλαιά ονομασία Βίτσι) του Δήμου Γρεβενών 1.

Διαβάστε περισσότερα

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Παναγιώτης ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 207-226 ΑΘΗΝΑ 2005 Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΡΙΤΖΟΥ ΣΤΟ ΣΕΡΑΓΕΒΟ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Λεοντακιανάκου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου Ειρήνη Λεοντακιανάκου Λέκτορας στην Ιστορία της Τέχνης Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Κων/πόλεως 1, Ερμούπολη, Σύρος 84 100 Τηλ. +302281097126 ileon@aegean.gr ΣΠΟΥΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Δ4.3. Μια Δημοσίευση σε έγκυρο περιοδικό και δυο Ανακοινώσεις Δημοσιεύσεις στα Πρακτικά Διεθνών Συνεδρίων

Δ4.3. Μια Δημοσίευση σε έγκυρο περιοδικό και δυο Ανακοινώσεις Δημοσιεύσεις στα Πρακτικά Διεθνών Συνεδρίων ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ ΙΙΙ-Υποέργο 07 Επιστροφή του Αρχιμήδη: Συμβολή στην Μελέτη της Υδραυλικής Μηχανικής και Υδροδυναμικής Συμπεριφοράς των Αρχιμήδειων Κοχλιωτών Υδροτροχών για Ανάκτηση του Υδροδυναμικού Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 151-158 ΑΘΗΝΑ 2008 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΩΣΕΩΣ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΑΤΣΙΟΥΛΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΑΤΣΙΟΥΛΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΟ ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΧΑΤΣΙΟΥΛΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΒΕΡΟΙΑ 2008 Φ2 Μιχαήλ Γεωργίου Χατσιούλης ( Α.2 ) Αικατερίνη Κωνσταντίνου Γιώβου ( Γ.2 ) Γεώργιος Μιχαήλ Χατσιούλης (Α.2.1)

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ: ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ: ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ: ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Η µεταβυζαντινή τέχνη, όπως δηλώνει η λέξη, προσδιορίζεται από την τέχνη της προηγούµενης περιόδου, δηλαδή τη βυζαντινή. Ουσιαστικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Συμπληρώστε τον πρωτότυπο τίτλο της Διδακτορικής διατριβής ΑΡ. ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ

ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Συμπληρώστε τον πρωτότυπο τίτλο της Διδακτορικής διατριβής ΑΡ. ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ Πανεπιστημιούπολη, Κτήρια Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών 15784 ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 210 727 5190, email: library@di.uoa.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 139-150 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

2007 Διδακτορική Διατριβή στην Τέχνη και το Design, University of Derby, Μεγάλη Βρετανία

2007 Διδακτορική Διατριβή στην Τέχνη και το Design, University of Derby, Μεγάλη Βρετανία Γιώργης Γερόλυµπος Γεννήθηκε στο Παρίσι, 1973 2008-2011 Διδάσκων Φωτογραφίας (Π.Δ.407/80) στο τµήµα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστηµίου της Θεσσαλίας. Φωτογράφος, αρχιτέκτωv-µηχανικός. Εκπαίδευση 2007 Διδακτορική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι Αναστασία Καλάη-Μουζάκη Υπ. δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Στέλιος Μουζάκης Πολιτικός Μηχανικός, Ιστοριοδίφης Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι και Άγιος Γιάννης στον Πέλικα, Μαρούσι Παρατηρήσεις στον εικονογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως «Οδηγίες χρήσεως» και διαχείρισης της εικαστικής δημιουργίας είναι το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου και απευθύνεται στους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών, αλλά κυρίως σε νέους καλλιτέχνες που θέλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο

Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο Ανδρομάχη ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ Δελτίον XAE 18 (1995), Περίοδος Δ' Σελ. 129-138 ΑΘΗΝΑ 1995 Ανδρομάχη Κατσελάκη ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΤΖΑΝΕ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ* Xi.

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα

Ξεκινώντας από τον 14ο αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα Η απεικονιση τησ παναγιασ στη βενετοκρατουμενη κρητη του 15ΟΥ αιωνα Σταυρούλα Κορακή Αρχαιολόγος Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το σημαντικότερο καλλιτεχνικό κέντρο είναι η Κρήτη, η οποία για τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

1 H Ελλάδα Κάνετε ερωτήσεις και απαντήσεις. Χρησιμοποιήσετε τις λέξεις κοντά, μακριά, δίπλα, απέναντι, δεξιά, αριστερά, πίσω... Καβάλα. Θάσος.

1 H Ελλάδα Κάνετε ερωτήσεις και απαντήσεις. Χρησιμοποιήσετε τις λέξεις κοντά, μακριά, δίπλα, απέναντι, δεξιά, αριστερά, πίσω... Καβάλα. Θάσος. ΜΑΘΗΜΑ ΔΥΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1 H Ελλάδα Κάνετε ερωτήσεις και απαντήσεις. Χρησιμοποιήσετε τις λέξεις κοντά, μακριά, δίπλα, απέναντι, δεξιά, αριστερά, πίσω... Θεσσαλονίκη Καβάλα Κέρκυρα Θάσος Σαμοθράκη

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τελευταία έρευνα στην Ελλάδα: 2000-2001 Αφορούσε την επαγγελματική κατάσταση των μεταφραστών Διεξήχθη μέσω σωματείων και συλλόγων ως επί το πλείστον

Διαβάστε περισσότερα

Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης

Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης Αναστασία ΔΡΑΝΔΑΚΗ, Λένα ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Αλεξάνδρα ΚΑΛΛΙΓΑ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο ψάθα Armchair 770 cm53x56x82h 12pcs. Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο βεντάλια Armchair 780 cm54x56x82h 12pcs

Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο ψάθα Armchair 770 cm53x56x82h 12pcs. Πολυθρόνα, με πλάτη σχέδιο βεντάλια Armchair 780 cm54x56x82h 12pcs Η «ΒΙΟΜΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ» ιδρύθηκε το 1982 και με την πάροδο των χρόνων έγινε μία από τις μεγαλύτερες εταιρίες στο χώρο της παραγωγής και εμπορίας πλαστικών ειδών στην Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

2005$ Industrial Romantic Landscapes, Middlesbrough College, Αγγλία

2005$ Industrial Romantic Landscapes, Middlesbrough College, Αγγλία Εικαστικός. Γεννήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου. Σπούδασε ζωγραφική στο εργαστήρι του Τ. Πατρασκίδη και ψηφιδωτό στο εργαστήρι του Γ. Βαλαβανίδη, από το 1993 μέχρι το 1998, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των διεθνών προτύπων τεκμηρίωσης μουσειακών αντικειμένων στο Μουσείο Μπενάκη

Η χρήση των διεθνών προτύπων τεκμηρίωσης μουσειακών αντικειμένων στο Μουσείο Μπενάκη Η χρήση των διεθνών προτύπων τεκμηρίωσης μουσειακών αντικειμένων στο Μουσείο Μπενάκη Ιφιγένεια Διονυσιάδου Τμήμα Πληροφορικής Μουσείο Μπενάκη Ιανουάριος 2013 CDS Isis πρότυπο βάσης δεδομένων από το Καναδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΟΡΧΟΜΕΝΟΥ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΟΡΧΟΜΕΝΟΥ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΟΡΧΟΜΕΝΟΥ στο Megaron Plus Το βράδυ της Τετάρτης 13 Μαΐου 2015 η αίθουσα «Δημήτρη Μητρόπουλου», με 450 καθίσματα, του Μegaron Plus του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών ήταν κάτι παραπάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Πρόσβασης & Χάρτες

Οδηγίες Πρόσβασης & Χάρτες Οδηγίες Πρόσβασης & Χάρτες Παρακαλούμε δείτε τις αναλυτικές οδηγίες για την εύκολη πρόσβαση στο ξενοδοχείο Lato Boutique από το αεροδρόμιο και το λιμάνι της πόλης του Ηρακλείου, αλλά και αναλυτικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

η ποιότητα / quality Εγγύηση Αυθεντικότητας Authenticity Guarantee

η ποιότητα / quality Εγγύηση Αυθεντικότητας Authenticity Guarantee η ποιότητα / quality Η ποιοτική υπεροχή των προϊόντων της ΤΕΧΝΗ ΠΑΝΤΕΛΟΣ τεκμηριώνεται από πιστοποιητικά και μετρήσεις των μεγαλύτερων διεθνών ινστιτούτων. Όλα τα σχετικά έγγραφα βρίσκονται στο έντυπο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΟΝΑΔΑ Α1 Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Ταχ. Κώδικας : 10681 Αθήνα Πληροφορίες: Ε. Τζιώρτζης Τηλέφωνο : 2103307645

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι.

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Κωνσταντίνος ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ Τόμος ΚΕ (2004) Σελ. 37-56 ΑΘΗΝΑ 2004 Κωνσταντίνος Μ. Βαφειάδης ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλλιτεχνικός «δυϊσμός» στην εντοίχια εκκλησιαστική ζωγραφική του 16ου αιώνα στην Ελλάδα. Συμβολή στη μελέτη του γραπτού κοσμήματος

Ο καλλιτεχνικός «δυϊσμός» στην εντοίχια εκκλησιαστική ζωγραφική του 16ου αιώνα στην Ελλάδα. Συμβολή στη μελέτη του γραπτού κοσμήματος Ο καλλιτεχνικός «δυϊσμός» στην εντοίχια εκκλησιαστική ζωγραφική του 16ου αιώνα στην Ελλάδα. Συμβολή στη μελέτη του γραπτού κοσμήματος Αθανάσιος ΣΕΜΟΓΛΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 287-296 ΑΘΗΝΑ 2001 Αθανάσιος

Διαβάστε περισσότερα

www.theodorou.info portfolio σελίδα 1

www.theodorou.info portfolio σελίδα 1 www.theodorou.info portfolio σελίδα 1 Ανάμικτη (σελ. 20, 23) Βασάλτης - Μαύρη πέτρα (σελ. 28) Κατεδαφίσεως (σελ. 4, 11, 13, 22, 36, 38, 40, 42, 43, 44, 47, 48) Πορόλιθος (σελ. 31, 33, 38, 44, 47) Τούβλο

Διαβάστε περισσότερα

434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.)

434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) 434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) Οί έπιφυλάξεις πού θά ήταν δυνατό νά διατυπωθούν συνέχονται κυρίως μέ τήν έπισήμανση άβλεψιών, συχνά τυπογραφικών (αδυναμία περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Προφίλ επισκεπτών - Δημογραφικά Χαρακτηριστικά

Προφίλ επισκεπτών - Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Στατιστικά στοιχεία επισκεψιμότητας γραφείου ενημέρωσης και πληροφόρησης επισκεπτών Ιnfo Point περιόδου Απριλίου-Μαΐου 2015. Στο διάστημα αυτό συμπληρώθηκαν 140 ερωτηματολόγια, τα οποία αντιστοιχούν σε

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΝΕ

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΝΕ 4 ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΝΕ Μάχη Παίζη-Αττοστολοττούλου - Δ. Γ. Αττοστολόττουλος, Αφιερώματα και δωρεές τον 16ο αι. στη Μ. Εκκλησία. Θεσμικές όψεις της ευσέβειας, ΕΙΕ/ΚΝΕ, αρ. 78. "Θεσμοί και Ιδεολογία στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΑΞΗΣ: Το έργο αφορά τη δημιουργία ενός σύνθετου δικτύου. ΔΗΜΟΣ: Χερσονήσου. Προμήθεια θεματικών πινακίδων

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΑΞΗΣ: Το έργο αφορά τη δημιουργία ενός σύνθετου δικτύου. ΔΗΜΟΣ: Χερσονήσου. Προμήθεια θεματικών πινακίδων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΗΜΟΣ: Χερσονήσου ΕΡΓΟ: Προμήθεια θεματικών πινακίδων προσανατολισμού και άλλων πληροφοριακών πινακίδων σήμανσης. Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΥΚΑ ΑΣ Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò 16 &17 Ìáñôßïõ 2006 Συνδιοργάνωση: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λευκάδας Σύλλογος Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό/ Σκοπός του Συλλόγου

Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό/ Σκοπός του Συλλόγου Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό/ Σκοπός του Συλλόγου Όµιλος Καβάλας για τη ιεθνοποίηση της Ελληνικής Γλώσσας Ο Ο..Ε.Γ. Καβάλας πρωτοπόρος στην ιδέα της διάδοσης διεθνοποίησης της ελληνικής γλώσσας, µε εµπνευστή

Διαβάστε περισσότερα