To φαινόμενο της παραδειγματικής ομοιομορφίας στο ονοματικό σύστημα των νεοελληνικών διαλέκτων.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "To φαινόμενο της παραδειγματικής ομοιομορφίας στο ονοματικό σύστημα των νεοελληνικών διαλέκτων."

Transcript

1 Πανεπιστήμιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Φιλολογίας: Τομέας Γλωσσολογίας Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Σύγχρονες προσεγγίσεις στη γλώσσα και τα κείμενα» To φαινόμενο της παραδειγματικής ομοιομορφίας στο ονοματικό σύστημα των νεοελληνικών διαλέκτων. Ονοματεπώνυμο: Νικόλαος Βαξεβάνης Α.Μ.Μ.Φ: 91 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Αγγελική Ράλλη Μέλη συμβουλευτικής επιτροπής: Γεώργιος Ξυδόπουλος, Δημήτριος Παπαζαχαρίου Πάτρα 2012

2 Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω του καθηγητές του τομέα Γλωσσολογίας του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών για τις γνώσεις που μου μετέδωσαν κατά τη διάρκεια των δύο χρόνων του παρόντος προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών και κυρίως την επιβλέπουσα καθηγήτριά μου, την κυρία Αγγελική Ράλλη, η οποία χάρη στο μορφολογικό υπόβαθρο που μου δημιούργησε μέσω των μαθημάτων της και τη στήριξη που μου παρείχε κατά τη διάρκεια της παρούσας διατριβής κατέστησε την εκπόνησή της δυνατή. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης για την κάλυψη των εξόδων μου κατά τη διάρκεια της φοίτησής μου στο παρόν πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών μέσω της υποτροφίας που μου παρείχε. 2

3 Abstract Trask (2000: 247) defines paradigm levelling as any development which tends to obliterate morphological distinctions within a paradigm and it is a diachronic phenomenon ( diachronic as in taking place over time) which is encountered in most (if not all) of the world s languages. The aim of the present thesis is to locate instances of paradigm levelling in the Modern Greek dialects and to explain using the principles of a morphological analysis the reasons which lead in each case to the development of paradigm levelling. In addition, I will make a first attempt to examine to what extent the findings of the international literature are valid for Greek and its dialects, as far as the origins of paradigm levelling are concerned. Due to the limited scope of the present thesis, it being merely a thesis for obtaining my master s degree, I have confined myself to the examination of paradigm levelling as it manifests itself only within noun declension and have deliberately disregarded for the purposes of the present thesis verb declension. In the sections which follow I will deal with the following: In section 1 I explain how Modern Greek came to have a rather simplified nominal inflection system in comparison to the Ancient Greek one as a result of paradigm levelling, among other phenomena. In section 2 I present the main findings of the international literature regarding the phenomenon of paradigm levelling. In section 3 I examine instances of paradigm levelling as it occurs in Modern Greek dialects and try to explain the factors which lead to its occurrence in the first place. In section 4 I present new data from various Modern Greek dialects in order to support the claim of Ralli, Melissaropoulou & Tsiamas (2004) that allomorphy has at times facilitated the occurrence of paradigm levelling whereas on different occasions it has acted as an obstacle preventing the manifestation of paradigm levelling. In the 5 th section I look at (cross-)paradigm levelling from a diachronic perspective as presented by Melissaropoulou (2011) and finally in the last section of the thesis I deal with a somewhat different kind of paradigm levelling prosodic levelling concerning not morphological segments this time but suprasegmental units. 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες 2 Abstract Εισαγωγή Ορισμός παραδειγματικής ομοιομορφίας Παραδειγματική ομοιομορφία στη Νεοελληνική Κοινή και τις διαλέκτους της Θεωρητικό πλαίσιο Παραδειγματική Ομοιομορφία και Αναλογική Επέκταση Είδη παραδειγματικής ομοιομορφίας Ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία Διαπαραδειγματική ομοιομορφία Παραδειγματική ομοιομορφία και η σχέση της με τη «βάση» του κλιτικού παραδείγματος Διφορούμενη παραδειγματική ομοιομορφία Περιπτώσεις παραδειγματικής ομοιομορφίας στις νεοελληνικές διαλέκτους Κατωϊταλιώτικες διάλεκτοι Βόρεια νεοελληνικά ιδιώματα Εξαφάνιση και μορφολογική ταύτιση πτώσεων Παραδειγματική ομοιομορφία λόγω βόρειου φωνηεντισμού Διαπαραδειγματική ομοιομορφία στα βόρεια ιδιώματα Άλλοι παράγοντες δημιουργίας παραδειγματικής ομοιομορφίας Ποντιακή διάλεκτος Ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία στην Ποντιακή Διαπαραδειγματική ομοιομορφία στην Ποντιακή Καππαδοκική διάλεκτος Ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία στην Καππαδοκική Συγκολλητική μορφολογία στην Καππαδοκική Κυπριακή διάλεκτος Τσακώνικη διάλεκτος Παραδειγματική ομοιομορφία στις νεοελληνικές διαλέκτους σύμφωνα με το πρότυπο των Ράλλη, Μελισσαροπούλου & Τσιάμα (2004) Αλλομορφία και παραδειγματική ομοιομορφία Η αλλομορφία ως βασική ιδιότητα της μορφολογίας Η (δια)παραδειγματική ομοιομορφία στις νεοελληνικές διαλέκτους από διαχρονική σκοπιά Προσωδιακή ομοιομορφία στο κλιτικό παράδειγμα Επίλογος.53 Αδυναμίες της διατριβής μου.56 Βιβλιογραφία 57 Παράρτημα

5 1. Εισαγωγή 1.1. Ορισμός παραδειγματικής ομοιομορφίας Παραδειγματική ομοιομορφία (paradigmatic levelling/uniformity) είναι η μείωση ή εξάλειψη των μορφοφωνημικών εναλλαγών/διαφοροποιήσεων μέσα σε ένα μορφολογικό παράδειγμα έτσι ώστε αυτό να καθίσταται πιο ομοιόμορφο (Bussmann 1996: 21). Η παραδειγματική ομοιομορφία είναι δυνατόν να εξεταστεί συγχρονικά αλλά και διαχρονικά καθώς μπορεί να εμφανιστεί τόσο διαχρονικά σε κάποιο στάδιο της εξέλιξης μιας γλώσσας όσο και συγχρονικά μέσα από τις διαλέκτους της. Επίσης μπορεί να λάβει χώρα τόσο ενδοπαραδειγματικά δηλαδή να καθίσταται πιο ομοιόμορφο το ίδιο μορφολογικό (κλιτικό) παράδειγμα όσο και διαπαραδειγματικά (ομοιομορφία μεταξύ διαφορετικών παραδειγμάτων) (βλ. Ενότητα 2.2.) Παραδειγματική ομοιομορφία στη Νεοελληνική Κοινή και τις διαλέκτους της Η παραδειγματική ομοιομορφία, η οποία είναι ένα σύνηθες φαινόμενο στη γλώσσα, δεν είναι γνώρισμα μονάχα των νεοελληνικών διαλέκτων αλλά χαρακτηρίζει και την Κοινή Νεοελληνική (εφεξής: ΚΝΕ), καθώς όπως τονίζει η Κατσογιάννου (1996: 328) «η απλοποίηση των κλιτικών σχημάτων χαρακτηρίζει συνολικότερα την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας». Το κλιτικό παράδειγμα του ονόματος της ΚΝΕ παρουσιάζει μεγαλύτερη ομοιομορφία εν συγκρίσει με εκείνο της Αρχαίας. Ας δούμε τα ακόλουθα παραδείγματα: Αρχαία Ελληνική Κοινή Νέα Ελληνική Ενικός Αριθμός Ονομ. ἡ πατρίς ἡ γυνή η πατρίδα η γυναίκα Γεν. τῆς πατρίδος τῆς γυναικός της πατρίδας της γυναίκας Δοτ. τῇ πατρίδι τῇ γυναικί - - Αιτ. τήν πατρίδα τήν γυναῖκα την πατρίδα τη γυναίκα Κλητ. ὧ πατρίς ὧ γύναι πατρίδα γυναίκα Πληθυντικός Αριθμός Ονομ. αἱ πατρίδες αἱ γυναῖκες οι πατρίδες οι γυναίκες Γεν. τῶν πατρίδων τῶν γυναικῶν των πατρίδων των γυναικών Δοτ. ταῖς πατρίσι ταῖς γυναιξί - - Αιτ. τάς πατρίδας τάς γυναῖκας τις πατρίδες τις γυναίκες Κλητ. ὧ πατρίδες ὧ γυναῖκες πατρίδες γυναίκες Παρατηρούμε ότι στα ανωτέρω νεοελληνικά κλιτικά παραδείγματα (πατρίδα, γυναίκα) υπάρχει ταύτιση Ονομαστικής και Αιτιατικής πτώσης τόσο στον ενικό όσο και στον πληθυντικό αριθμό, πράγμα το οποίο δεν παρατηρείται στα αντίστοιχα αρχαία παραδείγματα. Επίσης η Γενική Ενικού διαφέρει από την Ονομαστική μονάχα κατά ένα φθόγγο (το τελικό /s/) και μαζί με την εξαφάνιση της Δοτικής πτώσης συντελεί στη μεγαλύτερη ομοιομορφία του κλιτικού παραδείγματος του νεοελληνικού ονόματος σε σχέση με το αντίστοιχο αρχαίο. Επιπλέον, πολλά κλιτικά παραδείγματα της αρχαίας τρίτης κλίσης, τα οποία στην Αρχαία Ελληνική διέθεταν ξεχωριστό τύπο Κλητικής Ενικού (π.χ. πατήρ-πάτερ, 5

6 γίγας-γίγαν, γυνή-γύναι), στη Νέα Ελληνική υιοθετούν για την Κλητική τον τύπο της Αιτιατικής Ενικού (π.χ. τον πατέρα-πατέρα, την γυναίκα-γυναίκα). 1 Κατά τη Γιούλη (1994: 136), οι διεργασίες εκείνες οι οποίες τελικά οδήγησαν στην εξαφάνιση της Δοτικής και την αντικατάστασή της είτε από προθετικές φράσεις είτε από τη Γενική (νότια ιδιώματα) ή την Αιτιατική (βόρεια ιδιώματα) είχαν ήδη αρχίσει από την κλασική εποχή, στην αττική διάλεκτο, ενώ η εξαφάνιση της Δοτικής από τον προφορικό λόγο ολοκληρώνεται τον 10 ο αιώνα μ.χ. Πάλι κατά την ανωτέρω ερευνήτρια, από το 10 ο αιώνα και έκτοτε η Δοτική εξαφανίζεται και ως μορφολογικά διακρινόμενος τύπος από το πτωτικό σύστημα της δημώδους βυζαντινής γλώσσας με εξαίρεση κάποιες στερεότυπες εκφράσεις, ενώ σε λόγια λογοτεχνικά κείμενα και στην επίσημη γλώσσα του κράτους, η Δοτική εμφανίζεται κανονικά και μετά τον 10 ο αιώνα για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι την καθαρεύουσα. Οι λόγοι που οδήγησαν τη νεοελληνική κοινή να παρουσιάζει παραδειγματική ομοιομορφία στο ονοματικό της σύστημα είναι διάφοροι. Για τη Melissaropoulou (2011) ο σημαντικότερος παράγοντας είναι η αναδόμηση των τριών κλίσεων της Αρχαίας Ελληνικής, δηλαδή η μετάβαση ουσιαστικών από τη μία κλίση στην άλλη, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του μεγάλου αριθμού κλιτικών μορφημάτων και ονοματικών κλιτικών παραδειγμάτων της Αρχαίας (κυρίως λόγω της εξαφάνισης της αρχαίας τρίτης κλίσης). Για παράδειγμα, η πλειοψηφία των αρσενικών και θηλυκών της αρχαίας τρίτης κλίσης μεταφέρθηκαν στην παραγωγικότερη για την ΚΝΕ πρώτη κλίση της παραδοσιακής γραμματικής καθώς μεταπλάστηκαν η Ονομαστική και Γενική Ενικού τους κατά αναλογία προς την Αιτιατική Ενικού τους (π.χ. ρήτωρ ρήτορα ρήτορας). Έτσι έχουμε ο άνδρας (αντί ἀνήρ), ο άρχοντας (αντί ἂρχων), ο κόρακας (αντί κόραξ), η μητέρα (αντί μήτηρ) και του άνδρα (αντί ἀνδρός), του άρχοντα (αντί ἀρχοντος), του κόρακα (αντί κόρακος), της μητέρας (αντί μητρός) κατά αναλογία προς τον ἂνδρα, τον ἂρχοντα, τον κόρακα, τη μητέρα κτλ. Άλλα πάλι ονόματα όπως εκείνα σε ων (π.χ. γέρων) μετέβησαν στο κλιτικό παράδειγμα των ουσιαστικών σε ος (τη δεύτερη κλίση της παραδοσιακής γραμματικής). Άλλοι παράγοντες που οδήγησαν στην παραδειγματική ομοιομορφία που χαρακτηρίζει το ονοματικό σύστημα της Νεοελληνικής Κοινής είναι η απώλεια του τελικού /n/ της Αιτιατικής Ενικού, η σταδιακή εξαφάνιση της Δοτικής πτώσης και η υιοθέτηση ενός κοινού τύπου για την Ονομαστική και Αιτιατική Πληθυντικού των πρωτόκλιτων και τριτόκλιτων αρσενικών και θηλυκών της παραδοσιακής γραμματικής π.χ. οι/τους ταμίες, οι/τους κλέφτες, οι/τις χαρές, οι/τις τιμές, οι/τους άνδρες, οι/τις ακτίνες κτλ (επικράτηση του τύπου της Ονομαστικής Πληθυντικού και μορφολογική υποχώρηση της αρχαίας Αιτιατικής σε ας). Πρόκειται δηλαδή χρησιμοποιώντας τα λόγια του Jakobson (1936, όπως 1 Για τα ανωτέρω φαινόμενα καθώς και πλήθος άλλων χάρη στα οποία το ονοματικό κλιτικό 6

7 αναφέρεται στη Γιούλη 1994: 143) για μια τάση «ενοποίησης του συστήματος με βαθμιαίες εξομοιώσεις και σταδιακή εξέλιξή του σε συμμετρικές δομές». Αυτό έχει ως αποτέλεσμα κατά τη Γιούλη (1994: 144) τη δημιουργία ενός οικονομικότερου και απλούστερου συστήματος με τον περιορισμό της μορφολογικής ποικιλίας. Ωστόσο σε πολλές νεοελληνικές διαλέκτους παρατηρούμε ακόμη μεγαλύτερη ομοιομορφία του ονοματικού κλιτικού παραδείγματος από αυτήν που παρατηρείται στην ΚΝΕ. Και εδώ οι λόγοι δημιουργίας της παραδειγματικής ομοιομορφίας είναι διάφοροι, συμπληρώνοντας έτσι τους παράγοντες που οδήγησαν στην παραδειγματική ομοιομορφία που παρατηρείται στη νεοελληνική κοινή. Οι περισσότερες νεοελληνικές διάλεκτοι έχουν ακολουθήσει τις δικές τους ιδιαίτερες εξελικτικές πορείες, προφανώς λόγω καθοριστικών παραγόντων όπως είναι για παράδειγμα η γλωσσική επαφή (π.χ. στην περίπτωση της Καππαδοκικής) ή η γλωσσική απομόνωση/συντήρηση (όπως συμβαίνει στην Τσακώνικη). Επομένως λογικό είναι, αφού οι διάφορες ποικιλίες εξελίχθηκαν στο πέρασμα του χρόνου διαφορετικά, να παρουσιάζουν και διαφορές ως προς το είδος των γλωσσικών φαινομένων που απαντιούνται σε αυτές τις διαλέκτους αλλά και ως προς τη συγκεκριμένη πραγμάτωση ενός συγκεκριμένου φαινομένου όπως είναι η παραδειγματική ομοιομορφία από ποικιλία σε ποικιλία. Επιπλέον, πέραν από το γεγονός ότι η παραδειγματική ομοιομορφία επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο την κάθε διάλεκτο που τυγχάνει να εμφανίζει το εν λόγω γραμματικό φαινόμενο, επηρεάζει και σε διαφορετικό βαθμό τα διάφορα κλιτικά υποπαραδείγματα. Για παράδειγμα, όπως θα διαπιστώσουμε στην συνέχεια μέσω της εξέτασης του φαινομένου της παραδειγματικής ομοιομορφίας όπως αυτό πραγματώνεται σε διάφορες νεοελληνικές διαλέκτους, το υποπαράδειγμα του πληθυντικού αριθμού επηρεάζεται σε μεγαλύτερο βαθμό από το εν λόγω φαινόμενο σε σχέση με το υποπαράδειγμα του ενικού, καθώς όντας ο πληθυντικός το (σημασιολογικά) μαρκαρισμένο υποπαράδειγμα εν αντιθέσει με τον αμαρκάριστο ενικό, «υπάρχει μια τάση για μείωση των υποκατηγοριών του πληθυντικού» (Waugh & Lafford 1994: 2379). Ανάλογο σχόλιο κάνει και ο Pantelidis (2004: 288) λέγοντας πως οι μορφές του ενικού «φαίνεται πως είναι οι πιο ανθεκτικές απέναντι στις διάφορες αναδομήσεις και σε πολλές διαλεκτικές ποικιλίες συνεχίζουν σε γενικές γραμμές τους παλιότερους/ αρχικούς τύπους με εξαιρετική σταθερότητα». Έτσι όπως θα δείξω αργότερα στην εργασία, παρατηρείται μια τάση για μείωση του αριθμού των ονοματικών κλιτικών τάξεων του πληθυντικού ή/και συγκρητισμός πτώσεων στον πληθυντικό στις διάφορες νεοελληνικές διαλέκτους που εξέτασα. Θα ήθελα να σημειώσω εδώ πως για την κατανομή των ελληνικών ονομάτων σε κλιτικές τάξεις, χρησιμοποιώ το διαχωρισμό των κλιτικών τάξεων της Ράλλη (2005: ), σύμφωνα με την οποία υπάρχουν δύο κλιτικές τάξεις για τα 7

8 αρσενικά, άλλες δύο για τα θηλυκά και τέσσερις για τα ουδέτερα και τα κριτήρια για το διαχωρισμό των κλιτικών τάξεων είναι η ύπαρξη συστηματικής αλλομορφικής ποικιλίας των θεμάτων και η μορφή του συνόλου των κλιτικών επιθημάτων που συνδέονται με αυτά. Η επιλογή του μοντέλου της Ράλλη (2005) έγινε καθώς θεωρώ πως αφενός είναι το περιγραφικά/ερμηνευτικά επαρκέστερο μοντέλο διαχωρισμού κλιτικών τάξεων της ονοματικής κλίσης και αφετέρου βοηθάει ιδιαίτερα στην περιγραφή των διαφοροποιήσεων ως προς την κλίση που παρατηρούνται από διάλεκτο σε διάλεκτο καθώς και ανάμεσα στις διάφορες διαλέκτους και την Κοινή Νεοελληνική. 2. Θεωρητικό πλαίσιο 2.1. Παραδειγματική Ομοιομορφία και Αναλογική Επέκταση Κατά τον Garrett (2008: 2) η παραδειγματική ομοιομορφία δεν είναι το φυσικό επακόλουθο μιας εγγενούς προτίμησης που έχουμε για απλοποίηση και ομοιομορφία 2, αλλά αντίθετα είναι το αποτέλεσμα ανεξάρτητων μηχανισμών μορφολογικής αλλαγής και συγκεκριμένα της επέκτασης του μοτίβου ενός μηεναλλασσόμενου παραδείγματος πάνω σε ένα αρχικά εναλλασσόμενο κλιτικό παράδειγμα. Άρα κατά τον Garrett η παραδειγματική ομοιομορφία είναι και αυτή ένα είδος αναλογικής επέκτασης, για την επίτευξη της οποίας απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ενός μη-εναλλασσόμενου προτύπου/μοντέλου το οποίο επεκτείνεται σε ένα προηγουμένως εναλλασσόμενο παράδειγμα. Εάν η παραδειγματική ομοιομορφία ήταν απλά το προϊόν μιας εγγενούς προτίμησης για ομοιομορφία, τότε το μη-εναλλασσόμενο πρότυπο πάνω στο οποίο βασίζεται η αναλογική επέκταση δεν θα ήταν απαραίτητο, καθώς κατά την άποψη αυτή η παραδειγματική ομοιομορφία δεν αποτελεί αναλογική επέκταση. Τα δεδομένα του Garrett όμως μας δίνουν αντίθετα αποτελέσματα καθώς επιβεβαιώνουν την άποψη περί αναλογικής επέκτασης. Για παράδειγμα, μελετώντας περιπτώσεις της Αγγλικής και Αρχαίας Ελληνικής όπου έχουμε την εξάλειψη της θεματικής αλλομορφίας ανάμεσα στον Ενεστώτα και το μη-ενεστώτα (preterite για την Αγγλική, Αόριστο για την Ελληνική) και επομένως τη δημιουργία παραδειγματικής ομοιομορφίας, ο Garrett ανακάλυψε ότι η πιο συχνή μορφολογική αλλαγή για την Αγγλική ήταν η ομαλοποίηση ενός ανώμαλου Αορίστου, π.χ. healp (Παλαιά Αγγλική) helped (Σύγχρονη Αγγλική). Η παραδειγματική αυτή ομοιομορφία, η οποία προκύπτει χάρη στην απώλεια ενός θεματικού αλλόμορφου (εκείνου του Αορίστου) είναι κατά τον Garrett (2008: 6) αποτέλεσμα αναλογικής επέκτασης του μορφολογικού κανόνα για τα ομαλά ρήματα πάνω στα ανώμαλα. Έχουμε δηλαδή επέκταση του μη-εναλλασσόμενου (μη-αλλομορφικού) μοτίβου των ομαλών ρημάτων. Άρα η παραδειγματική 2 Για αντίθετες απόψεις, δηλαδή απόψεις που υποστηρίζουν ότι η γλώσσα έχει μια πρωταρχική προτίμηση για μη-εναλλασσόμενα παραδείγματα βλέπε Kenstowicz (1995) ( Uniform Exponence ) & Steriade (2000) ( Paradigm Uniformity ). 8

9 ομοιομορφία κατά τον Garrett δεν προκύπτει από τη δημιουργία ενός νέου μηεναλλασσόμενου μοτίβου αλλά από την επέκταση ενός ήδη υπάρχοντος ομοιόμορφου, μη-εναλλασσόμενου παραδείγματος του ιδίου τύπου. Όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο Garrett (2008: 7), στην ιστορία της αγγλικής γλώσσας δεν υπήρξε ποτέ «καθαρή» περίπτωση ουδετεροποίησης (levelling) αλλά αντίθετα η παραδειγματική ομοιομορφία ήταν πάντοτε αποτέλεσμα αναλογικής επέκτασης. Το ίδιο ισχυρίζεται πως ισχύει και για την Αρχαία Ελληνική, με τη διαφορά ότι στην Ελληνική η κατεύθυνση της παραδειγματικής ομοιομορφίας, όσον αφορά το ζεύγος Ενεστώτα/μη-Ενεστώτα, διαφέρει συστηματικά από εκείνη της Αγγλικής. Ενώ δηλαδή στην Αγγλική το θέμα του Ενεστώτα γενικεύεται και στον Αόριστο (π.χ. help helped), στην Ελληνική το θέμα του Αορίστου γενικεύεται στον Ενεστώτα και αποτελεί τη βάση για την παραδειγματική ομοιομορφία (π.χ. ε-δούλευ-σ-α δουλεύ-ω, έναντι του αρχαιότερου δουλείω). Η θεματική αλλομορφία ανάμεσα στον Ενεστώτα και Αόριστο επομένως εξαλείφεται (levelled) για να καταστεί πιο ομοιόμορφο το κλιτικό παράδειγμα του ρήματος στην Ελληνική προς όφελος του Αορίστου, εν αντιθέσει με την Αγγλική Είδη παραδειγματικής ομοιομορφίας Η Bybee (1980) κάνει λόγο για δύο είδη παραδειγματικής ομοιομορφίας. Το πρώτο είδος (ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία) λαμβάνει χώρα ανάμεσα στους τύπους του ίδιου κλιτικού παραδείγματος και η Bybee την αποδίδει κυρίως στις μορφολογικές σχέσεις που επικρατούν μεταξύ των τύπων του ίδιου παραδείγματος. Το δεύτερο είδος παραδειγματικής ομοιομορφίας (διαπαραδειγματική ομοιομορφία) αντιθέτως λαμβάνει χώρα ανάμεσα σε διαφορετικά κλιτικά παραδείγματα και έχει κατά την Bybee κυρίως φωνολογική βάση Ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία Ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία είναι η εξάλειψη μιας αλλομορφικής εναλλαγής προς όφελος του αλλόμορφου που βρίσκεται στον αμαρκάριστο/βασικό τύπο ενός κλιτικού παραδείγματος ή ενός υποπαραδείγματος όπως είναι τα πρόσωπα ενός συγκεκριμένου χρόνου. Με άλλα λόγια, ένας νέος τύπος παράγεται από έναν βασικό τύπο του παραδείγματος χωρίς την εφαρμογή των μορφοφωνολογικών κανόνων που αρχικά προκάλεσαν την αλλομορφία. Ως παράδειγμα η Bybee δίνει την εξάλειψη της θεματικής αλλομορφίας (ανάμεσα σε θέματα με δίφθογγο και θέματα με μονόφθογγο) από ρήματα του Ενεστώτα Οριστικής της Ισπανικής. Εδώ έχουμε την εκ νέου δημιουργία του 1 ου και 2 ου προσώπου του πληθυντικού (π.χ. cerramos, cerrais cierramos, cierrais) χρησιμοποιώντας ως βάση το θέμα του λιγότερο μαρκαρισμένου ενικού (π.χ. cierra) χωρίς την εφαρμογή του μορφοφωνολογικού κανόνα που παράγει το μονόφθογγο. Κατά 9

10 τον ίδιο τρόπο μπορεί να εξαλειφθεί και η αλλομορφία ανάμεσα σε διαφορετικούς χρόνους ή εγκλίσεις του ίδιου παραδείγματος. Και εδώ κυριαρχεί η σχέση ανάμεσα στο βασικό/αμαρκάριστο και τον παραγόμενο (derived) τύπο. Βασιζόμενοι στις παρατηρήσεις τους για την ουδετεροποίηση (levelling) των θεματικών φωνηέντων των τύπων Αορίστου του ρήματος «επιλέγω» της Παλαιάς Αγγλικής (cēosan [Ενεστώτας], cēas [ενικός Αορίστου], curon [πληθυντικός Αορίστου]) σε ένα και μοναδικό θεματικό φωνήεν στη Νέα Αγγλική (choose, chose, chose αντίστοιχα), οι Hock & Joseph (1996) όρισαν την ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία ως την ολοκληρωτική ή μερική εξάλειψη των μορφοφωνημικών εναλλαγών μέσα στο κλιτικό παράδειγμα οι οποίες δεν σηματοδοτούν σημαντικές διαφορές στη σημασία ή συντακτική λειτουργία. Έτσι οι δύο τύποι του Αορίστου (ενικός και πληθυντικός) ουδετεροποιήθηκαν στη Νέα Αγγλική έτσι ώστε να έχουν το ίδιο θεματικό φωνήεν [ō] καθώς κατά τους ανωτέρω μελετητές η εναλλαγή των φωνηέντων στους προαναφερθέντες τύπους Aορίστου δεν σηματοδοτούσε κάποια σημαντική διαφορά. Αντιθέτως ο τύπος του Ενεστώτα (choose) διατήρησε το δικό του ιδιαίτερο θεματικό φωνήεν και δεν ουδετεροποιήθηκε. Αυτό συνέβη επειδή η εναλλαγή αυτή εν προκειμένω σηματοδοτεί μια σημαντική διαφορά, αυτή μεταξύ Ενεστώτα και Αορίστου. 3 Όσον αφορά την κατεύθυνση της ενδοπαραδειγματικής ομοιομορφίας δηλαδή γιατί ο τύπος Α γενικεύεται και αντικαθιστά τον Β ενώ δε συμβαίνει το αντίθετο ο Garrett (2008) υποστηρίζει πως εξαρτάται από την έννοια του σημασιολογικού μαρκαρίσματος (markedness). Γενικά ένας αμαρκάριστος τύπος γενικεύεται και αντικαθιστά έναν μαρκαρισμένο. Κατά τον Garrett όμως, η γνώση που έχουμε για το τι είναι μαρκαρισμένο ή αμαρκάριστο δεν είναι εγγενής (δηλαδή μέρος της Καθολικής Γραμματικής), ούτε καθορίζεται από τη συχνότητα εμφάνισης του εκάστοτε τύπου. Αυτό φαίνεται άλλωστε από την αντίθεση που παρατηρείται ανάμεσα στην Ελληνική και την Αγγλική αναφορικά με το ζεύγος χρόνων Ενεστώτας-Αόριστος, καθώς στην Αγγλική ο Ενεστώτας ο οποίος αποτελεί τη βάση της αναλογικής επέκτασης/παραδειγματικής ομοιομορφίας είναι πράγματι ο πιο συχνά εμφανιζόμενος χρόνος, ενώ στην Ελληνική ο Αόριστος ο οποίος αποτελεί τη 3 Τα ανωτέρω δεδομένα από την Αγγλική στηρίζουν την άποψη του Kiparsky (1982) ότι μια θεωρία μορφολογικής αλλαγής θα έπρεπε ιδεατά να μπορεί να προβλέψει ποιες αλλαγές θα μπορούσαν να συμβούν σε μία συγκεκριμένη γλώσσα. Ωστόσο όπως θα δούμε στη συνέχεια, ένας τέτοιος βαθμός προβλεψιμότητας από μια θεωρία μορφολογικής αλλαγής δεν είναι ούτε αναμενόμενος ούτε δυνατός καθώς συχνά η (μη-αναμενόμενη) εφαρμογή παραδειγματικής ομοιομορφίας στις νεοελληνικές διαλέκτους εξαλείφει/ουδετεροποιεί εναλλαγές οι οποίες πράγματι σηματοδοτούν σημαντικές σημασιολογικές/συντακτικές διαφορές, όπως συμβαίνει με την ουδετεροποίηση τύπων που δηλώνουν διαφορετικές πτώσεις (βλ. π.χ. την ουδετεροποίηση των τύπων Ονομαστικής και Αιτιατικής Πληθυντικού σε πολλά βόρεια ιδιώματα, Ενότητα ). 10

11 βάση δεν είναι ο πιο συχνά χρησιμοποιημένος χρόνος. Αντίθετα ο Garrett υποστηρίζει πως η βάση για την παραδειγματική ομοιομορφία δηλαδή ο αμαρκάριστος τύπος που επεκτείνεται αναλογικά καθορίζεται από τη χρήση και τη σημασία των σχετικών κατηγοριών. 4 Υποστηρίζεται στην εν λόγω διατριβή ότι το ουδέτερο μέλος του ζευγαριού Ενεστώτας-Αόριστος αποτελούν αντίστοιχα ο Ενεστώτας για την Αγγλική και ο Αόριστος για την Αρχαία Ελληνική, καθώς εκείνος είναι ο χρόνος με τη μεγαλύτερη «έκταση εμφάνισης» ή «σφαίρα χρήσης» στην καθεμιά από τις δύο γλώσσες. Και από σημασιολογική άποψη όμως, ο Αόριστος είναι ο αμαρκάριστος χρόνος στην Αρχαία Ελληνική, καθώς υπό κατάλληλες συνθήκες όψης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αναφερθεί στο παρόν, να επιτελέσει δηλαδή και τη λειτουργία του Ενεστώτα. Άρα ο Garrett καταλήγει στο συμπέρασμα πως για να εξηγήσουμε την κατεύθυνση της παραδειγματικής ομοιομορφίας χρειαζόμαστε μια θεωρία που λαμβάνει υπόψη της τη σημασιολογία των διάφορων γραμματικών κατηγοριών Διαπαραδειγματική ομοιομορφία Η εφαρμογή της διαπαραδειγματικής ομοιομορφίας έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός κλιτικού παραδείγματος, η νέα δομή του οποίου μοιάζει με εκείνη ενός άλλου κλιτικού παραδείγματος περισσότερο απ ότι έμοιαζε με αυτήν η παλαιά του δομή. Αυτό που συμβαίνει δηλαδή, είναι η μετάβαση ενός λεξικού στοιχείου από μία λεξική (π.χ. κλιτική) τάξη σε μία άλλη. Τέτοιες αλλαγές δεν βασίζονται κατά την Bybee (1980) σε μορφολογικές σχέσεις καθώς αναφέρονται σε σχέσεις μεταξύ διαφορετικών λεξικών στοιχείων και συνήθως σχετίζονται με φωνολογικές ιδιότητες που χαρακτηρίζουν συγκεκριμένες λεξικές τάξεις. Το κίνητρο δηλαδή γι αυτές τις αλλαγές είναι κυρίως φωνολογικό. 5 Ως παράδειγμα η Bybee (ό.π.) δίνει το ισπανικό ρήμα pensare, το οποίο κάποια στιγμή στην ιστορία του απέκτησε τη θεματική εναλλαγή ανάμεσα σε δίφθογγο και μονόφθογγο κατά αναλογία με άλλα ρήματα. Εισχώρησε δηλαδή στην τάξη εκείνη των ρημάτων με θεματική εναλλαγή διφθόγγου/μονοφθόγγου. Όπως η επέκταση της αλλομορφικής εναλλαγής, έτσι και η απαλοιφή της αλλομορφικής εναλλαγής μπορεί να είναι αποτέλεσμα διαπαραδειγματικής 4 Η άποψη αυτή του Garrett πιθανώς να εξηγεί την παρατήρηση των Hock & Joseph (1996: 156) ότι ακόμη και αν δύο γλωσσικές ποικιλίες ξεκινούν με την ίδια ακριβώς εναλλαγή, μπορεί αργότερα να διαφέρουν ως προς την κατεύθυνση της ουδετεροποίησης (levelling) αυτής της εναλλαγής. 5 Όπως θα δούμε ωστόσο στη συνέχεια της εργασίας μέσα από την ανάλυση του ονοματικού κλιτικού συστήματος των νεοελληνικών διαλέκτων, η Ελληνική δίνει και παραδείγματα με κίνητρο μορφολογικό. 11

12 ομοιομορφίας. Άρα η κατάργηση της θεματικής αλλομορφίας δεν προκύπτει πάντοτε εξαιτίας της επιβολής ενδοπαραδειγματικής ομοιομορφίας αλλά συχνά λόγω της αλλαγής λεξικής τάξης ενός λεξικού στοιχείου. Ως παράδειγμα η Bybee δίνει το επίσης ισπανικό ρήμα temblar το οποίο ετυμολογικά ενέχει θεματική εναλλαγή διφθόγγου/μονοφθόγγου (π.χ. tiemblo). Αυτή η κατηγορία ρημάτων αποτελεί μειοψηφία στην πρώτη συζυγία της Ισπανικής εν αντιθέσει με τη συντριπτική πλειοψηφία η οποία δεν παρουσιάζει θεματική αλλομορφία. Η Bybee (1980: 50) αναφέρει πως σε πολλές διαλέκτους της Ισπανικής η θεματική αλλομορφία του temblar έχει εξαλειφθεί καθώς το ρήμα αυτό εισχώρησε στην πλειοψηφική τάξη ρημάτων της πρώτης συζυγίας χωρίς θεματική αλλομορφία. Άρα βλέπουμε πως η παραδειγματική ομοιομορφία μπορεί να πάρει δυο διαφορετικές κατευθύνσεις όσον αφορά μία αλλομορφική εναλλαγή (επέκταση ή απαλοιφή της αλλομορφίας), καθώς υπάρχουν τόσο ενδοπαραδειγματικοί όσο και διαπαραδειγματικοί παράγοντες που καθορίζουν την αλλαγή Παραδειγματική ομοιομορφία και η σχέση της με τη «βάση» του κλιτικού παραδείγματος Κατά τον Albright (2008), τύπους-βάσεις δεν διαθέτουν μονάχα τα παραγωγικά παραδείγματα όπως είναι ευρέως αποδεκτό αλλά και τα κλιτικά παραδείγματα διαθέτουν τύπους οι οποίοι λειτουργούν ως βάσεις του εκάστοτε παραδείγματος. Σύμφωνα με το μοντέλο του Albright (2002a, 2002b, 2005), ο κλιτικά πιο δηλωτικός πτωτικός τύπος ενός ουσιαστικού δηλαδή ο πτωτικός τύπος που προβάλλει/προβλέπει πιο αποτελεσματικά τη μορφή των υπόλοιπων πτωτικών τύπων του παραδείγματος αποτελεί την βάση της παραδειγματικής ομοιομορφίας για το κλιτικό παράδειγμα αυτού του ουσιαστικού. Έτσι για το όνομα [hono:s] της Λατινικής το οποίο μεταβλήθηκε σε [honor], ο μορφολογικά πληρέστερος τύπος της Γενικής πτώσης (hono:ris), ο οποίος δίνει περισσότερες πληροφορίες για την κλίση των υπόλοιπων πτώσεων από ότι ο τύπος της Ονομαστικής (hono:s), αποτέλεσε τη βάση της αναλογικής μεταβολής του τύπου της Ονομαστικής (hono:s > honor) ο οποίος από μόνος του δεν είναι αρκετός για να καθορίσουμε πως θα κλιθούν οι υπόλοιπες πτώσεις. Επομένως, σύμφωνα με την παρούσα ανάλυση, η βάση του κλιτικού παραδείγματος και της αναλογικής μεταβολής των πτώσεων ενός ουσιαστικού είναι εκείνος ο πτωτικός τύπος ο οποίος είναι πιο αποκαλυπτικός για την κλίση του υπόλοιπου κλιτικού παραδείγματος του εν λόγω ουσιαστικού (honor, hono:ri:, hono:rem κτλ), δηλαδή ο πτωτικός τύπος βάσει του οποίου σχηματίζονται και οι τύποι των υπόλοιπων πτώσεων. Αυτό το μοντέλο εξηγεί το λόγο για τον οποίο η αναλογική μεταβολή έχει τη μη αναμενόμενη κατεύθυνση Γενική Ονομαστική και όχι Ονομαστική Γενική 12

13 όπως θα περιμέναμε λόγω του ότι ο τύπος της Ονομαστικής (hono:s) είναι μορφολογικά απλούστερος από τον τύπο της Γενικής (hono:ris) και όπως τονίζει ο Kurylowicz (1947) υπάρχει μια τάση η αναλογική μεταβολή να επεκτείνεται από πιο βασικούς/μορφολογικά απλούστερους (underived) σε λιγότερο βασικούς (derived) τύπους. Με άλλα λόγια εδώ ο βασικός, αμαρκάριστος τύπος της Ονομαστικής Ενικού ξαναχτίστηκε βάσει ενός πιο μαρκαρισμένου τύπου (της Γενικής Ενικού), δηλαδή αντίθετα από τη συνηθισμένη κατεύθυνση της αναλογικής μεταβολής. 6 Άρα η αντίθετη κατεύθυνση της παραδειγματικής ομοιομορφίας στην προκειμένη περίπτωση όπου η Γενική επηρεάζει την Ονομαστική Ενικού εξηγείται από το γεγονός ότι η Γενική αποτελεί τη βάση του κλιτικού παραδείγματος από την οποία ο ομιλητής παράγει την Ονομαστική με τη χρήση κάποιων μορφολογικών κανόνων. Συνοψίζοντας, σύμφωνα με τον Albright (2005) η αλλαγή του [hono:s] σε [honor] δεν είναι απλά το αποτέλεσμα μιας φωνολογικής μεταβολής που προκλήθηκε εξαιτίας περιορισμών παραδειγματικής ομοιομορφίας. Αντίθετα η αιτία αυτής της μεταβολής είναι μορφολογική και προκύπτει από τον τρόπο που μαθαίνονται τα κλιτικά παραδείγματα, καθώς ο ομιλητής μιας γλώσσας απομνημονεύει τον κλιτικά πιο δηλωτικό πτωτικό τύπο (τη βάση του παραδείγματος) και βάσει αυτού με τη χρήση κάποιων γραμματικών κανόνων σχηματίζει και τους υπόλοιπους πτωτικούς τύπους του κλιτικού παραδείγματος. Ο σχηματισμός των τύπων του υπόλοιπου κλιτικού παραδείγματος βάσει του πτωτικού τύπου που λειτουργεί ως βάση εξηγεί και την κατεύθυνση πιθανών παραδειγματικών μεταβολών. Δηλαδή, αφού ο ομιλητής μιας γλώσσας από τον τύπο της βάσης διαμορφώνει και τους υπόλοιπους τύπους του παραδείγματος, έτσι και οι παραδειγματικές μεταβολές ξεκινούν από τον τύπο της βάσης και επεκτείνονται στους υπόλοιπους τύπους του παραδείγματος. Επομένως η μη-αναμενόμενη κατεύθυνση της παραδειγματικής ομοιομορφίας/αναλογικής μεταβολής στο λατινικό ουσιαστικό honor (και σε όλα τα πολυσύλλαβα αρσενικά ή θηλυκά ουσιαστικά της Λατινικής γενικότερα) εξηγείται από το γεγονός ότι η βάση του κλιτικού παραδείγματος των ουσιαστικών της Λατινικής είναι ο τύπος μιας πλάγιας (oblique) πτώσης (της Γενικής) και όχι της Ονομαστικής. Τέλος ο Albright (2005: 27) τονίζει πως η επέκταση του [r] σε τύπους της Ονομαστικής (hono:s > honor) δεν προκάλεσε μονάχα ομοιομορφία στα κλιτικά παραδείγματα των εν λόγω ονομάτων, αλλά επίσης επέκτεινε ένα ομοιόμορφο μοτίβο μη-εναλλαγής [s] ~ [r] που υπήρχε ήδη στο λεξικό, όπως συναντάται σε 6 Όταν ένας τύπος επιλέγεται ως η βάση του κλιτικού παραδείγματος, η παραδειγματική ομοιομορφία μπορεί να επεκτείνει οποιαδήποτε ιδιότητα αυτού του τύπου, ανεξαρτήτως του βαθμού μαρκαρίσματος που αυτή ενέχει (Albright, 2008: 23). Αυτό αντιτίθεται στη βασική άποψη της προσέγγισης των Βέλτιστων Παραδειγμάτων (Optimal Paradigms approach, McCarthy 2005) σύμφωνα με την οποία η παραδειγματική ομοιομορφία επεκτείνει αναλογικά πάντα τα λιγότερο μαρκαρισμένα αλλόμορφα και κατά την άποψη της οποίας τα κλιτικά παραδείγματα δεν διαθέτουν τύπους που λειτουργούν ως η βάση του παραδείγματος. Τα ανωτέρω κατά τον Albright (2008: 24) καθιστούν εμφανές το γεγονός ότι τα κλιτικά παραδείγματα έχουν πιο περίπλοκη δομή από αυτήν που συχνά τους καταλογίζεται και συγκεκριμένα διαθέτουν τύπους-βάσεις όπως ακριβώς και τα παραγωγικά παραδείγματα. 13

14 ονόματα του τύπου [soror] [soro:ris] (Ον./Γεν. Ενικού αδερφή ) τα οποία ετυμολογικά περιείχαν [r] στην Ονομαστική. Αυτό μας δείχνει ότι η παραδειγματική ομοιομορφία είναι η επέκταση ενός προϋπάρχοντος μοτίβου μηεναλλαγής σε ένα κλιτικό παράδειγμα που ετυμολογικά περιείχε εναλλαγή επιβεβαιώνοντας έτσι τη θεωρία του Garrett (2008) περί αναλογικής επέκτασης. Ο Albright (2005: 23-25) κάνει επίσης λόγο για κάποιους επιπλέον παράγοντες που θα μπορούσαν ενδεχομένως να εξηγήσουν σε κάποιο βαθμό την παραδειγματική ομοιομορφία [honor] [hon:oris] οι οποίοι έχουν αναφερθεί στη βιβλιογραφία και οι οποίοι δεν παίζουν ωστόσο κάποιο ρόλο στην ανάλυσή του. Αυτοί οι παράγοντες είναι οι εξής τρεις: (α) Η συχνότητα εμφάνισης ενός αλλόμορφου μέσα στο κλιτικό παράδειγμα. Έχει προταθεί ότι η αλλαγή του [hono:s] σε [honor] προκλήθηκε από το γεγονός ότι όλοι οι τύποι του παραδείγματος εκτός από την Ονομαστική Ενικού περιείχαν [r]. Ο Albright (2005: 23) αποκαλεί αυτή την υπόθεση «υπόθεση του κανόνα της πλειοψηφίας». Ωστόσο όπως τονίζει ο Albright (ό.π.) δεν είναι ξεκάθαρο ότι η παραδειγματική ομοιομορφία καθοδηγείται από τον κανόνα της πλειοψηφίας καθώς έχουν υπάρξει πολλές περιπτώσεις όπου το αλλόμορφο ενός και μόνου τύπου επεκτάθηκε στους υπόλοιπους τύπους του παραδείγματος (δηλ. στην πλειοψηφία), ενώ επίσης υπάρχουν πολλά άλλα ονοματικά κλιτικά παραδείγματα όπου η Ονομαστική, ενώ είχε διαφορετικό θεματικό αλλόμορφο από το υπόλοιπο παράδειγμα, δεν υπέστη παραδειγματική ομοιομορφία (π.χ. [iter] [itineris] δρόμος Ονομ./Γενικ. Ενικού). (β) Η συχνότητα εμφάνισης των διαφορετικών μελών ενός κλιτικού παραδείγματος. Ο Mańczak (1958, όπως αναφέρεται στον Albright 2005: 24) υποστήριζε πως οι λιγότερο συχνοί τύποι ενός κλιτικού παραδείγματος συχνά ξαναχτίζονται με βάση τους πιο συχνά εμφανιζόμενους τύπους του παραδείγματος. Πράγματι, η πλειοψηφία των λατινικών λέξεων που επηρεάστηκαν από την αναλογική επέκταση του [r] στην Ονομαστική όπως συνέβη με τη λέξη [honor] αποτελούν άψυχα ή αφηρημένα ονόματα τα οποία σαφώς είναι λιγότερο συνηθισμένα στην Ονομαστική σε σχέση με τις άλλες πτώσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο τύπος της Ονομαστικής τέτοιων λέξεων να είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένος από τους τύπους των υπόλοιπων πτώσεων και έτσι να ξαναχτίζεται με βάση αυτούς. (γ) Η σημασιολογική «φυσικότητα» διαφορετικών ονομάτων σε διαφορετικές πτώσεις. Η σημασιολογία ορισμένων λεξημάτων τα καθιστά πιο «φυσικά» σε συγκεκριμένες πτώσεις απ ότι σε άλλες. Ωστόσο η φυσικότητα αυτή αντικατοπτρίζεται στη συχνότητα εμφάνισης που εξετάσαμε ανωτέρω [(β)] η οποία είναι ευκολότερο να μετρηθεί από την αφηρημένη έννοια της «φυσικότητας». 14

15 2.4. Διφορούμενη παραδειγματική ομοιομορφία Αναφορικά με τη βάση της αναλογικής αλλαγής και κατ επέκταση την κατεύθυνση της παραδειγματικής ομοιομορφίας, ο Tiersma (1978) κάνει λόγο για περιπτώσεις στις οποίες η παραδειγματική ομοιομορφία ακολουθεί και τις δύο πιθανές κατευθύνσεις. Δηλαδή σε κάποια παραδείγματα/λέξεις το αλλόμορφο Α αποτελεί τη βάση της αναλογικής επέκτασης, ενώ σε άλλα το αλλόμορφο Β είναι το βασικό. Αυτό το είδος διφορούμενης παραδειγματικής ομοιομορφίας (bidirectional levelling) βασίζεται κατά τον Tiersma σε κανόνες συσχετισμού (relational rules) οι οποίοι συσχετίζουν ένα λεξικό στοιχείο με κάποιο άλλο, αντί να παράγουν μια επιφανειακή μορφή από μια υποκείμενη αναπαράσταση. Αυτό συμβαίνει επειδή σε τέτοιες περιπτώσεις τόσο το αλλόμορφο Α όσο και το Β αποτελούν κατά περίπτωση τη βάση της επέκτασης, άρα τόσο το Α όσο και το Β πρέπει να εισάγονται ξεχωριστά στο λεξικό. Ως παράδειγμα δίνει ρήματα της Γαλλικής που παλαιότερα εμφάνιζαν αλλομορφική εναλλαγή μεταξύ διφθόγγων και μονοφθόγγων όπως ήταν τα aimeamons και coeuvre-couvrons. Στο πρώτο εξ αυτών έχουμε την εφαρμογή παραδειγματικής ομοιομορφίας προς όφελος του διφθόγγου (aime-aimons), ενώ στο δεύτερο τη βάση για την παραδειγματική ομοιομορφία αποτέλεσε ο μονόφθογγος (couvre-couvrons). Ένα άλλο δείγμα διφορούμενης παραδειγματικής ομοιομορφίας αφορά την ύπαρξη εναλλαγής μέσα σε κάποια κλιτικά παραδείγματα της Παλαιάς Αγγλικής ανάμεσα σε ουρανικά και υπερωϊκά σύμφωνα (π.χ. boc vs beċ book, η τελεία (.) πάνω από ένα σύμφωνο συμβολίζει την ουράνωση). Οι εναλλαγές αυτές υπέστησαν παραδειγματική ομοιομορφία άλλοτε προς όφελος των υπερωϊκών συμφώνων (π.χ. wyrċan work) και άλλοτε προς όφελος των ουρανικών (π.χ. diċ ditch). Η άποψη του Tiersma για τη διφορούμενη παραδειγματική ομοιομορφία συμφωνεί με την άποψη του Hudson (1974, όπως αναφέρεται στον Tiersma 1978: 71), ότι δηλαδή μια μη-παραγωγική εναλλαγή πρέπει να αντιμετωπίζεται είτε μέσω της υποκατάστασης είτε μέσω της λεξικής αναπαράστασης. Έτσι ο καταλληλότερος τρόπος για να διαχειριστούμε τη διφορούμενη παραδειγματική ομοιομορφία κατά τον Tiersma είναι θεωρώντας πως έχουμε δύο βάσεις (αλλόμορφα) για την αναλογική επέκταση και άρα δύο διαφορετικές λεξικές αναπαραστάσεις. Οι δύο αυτές βασικές μορφές πρέπει να θεωρηθούν ως παγιωμένοι (frozen) τύποι που σχετίζονται μεταξύ τους έχοντας αμφότεροι εισαχθεί στο λεξικό και όχι να θεωρηθεί πως ο ένας αποτελεί την υποκείμενη αναπαράσταση (βάση της επέκτασης) και ο άλλος τον επιφανειακό (παραγόμενο) τύπο. Κατά τον Tiersma, το γεγονός ότι πρέπει να εισάγονται στο λεξικό όλα τα αλλόμορφα που συνδέονται μεταξύ τους μέσω των κανόνων συσχετισμού οι οποίοι χαρακτηρίζουν τη διφορούμενη παραδειγματική ομοιομορφία εξηγεί το λόγο για τον οποίο οι μορφές αυτές μαθαίνονται με δυσκολία. 15

16 3. Περιπτώσεις παραδειγματικής ομοιομορφίας στις νεοελληνικές διαλέκτους 3.1. Κατωϊταλιώτικες διάλεκτοι Πριν πούμε οτιδήποτε για τις κατωϊταλιώτικες διαλέκτους (την Γκρίκο που ομιλείται στην περιοχή της Απουλίας & την Γκρεκάνικο που ομιλείται στην περιοχή της Καλαβρίας), μια εξαιρετικά χρήσιμη για την ανάλυση που θα ακολουθήσει παρατήρηση είναι ότι οι εν λόγω διάλεκτοι υπό την επίδραση της Ιταλικής δεν διαθέτουν καθόλου τελικά σύμφωνα. Όπως αναφέρει η Κατσογιάννου (1996: 328), μελετώντας τις κατωϊταλιώτικες διαλέκτους γίνεται άμεσα αντιληπτή η εξέλιξη ενός γλωσσικού συστήματος με πτώσεις προς ένα σύστημα χωρίς πτώσεις. Δηλαδή στις εν λόγω διαλέκτους παρατηρείται «μια έντονη τάση του συστήματος προς την ομοιομορφία ένας αυξημένος βαθμός συγκρητισμού με εξαίρεση τους ενδείκτες αριθμού και γένους». Με άλλα λόγια, η μορφολογική απλοποίηση του συστήματος προσβάλλει περισσότερο τη διάκριση των πτώσεων και λιγότερο τις διακρίσεις γένους και αριθμού. Η Κατσογιάννου (ό.π.) αποδίδει αυτή τη μορφολογική απλοποίηση καταρχάς στην κοινωνιογλωσσολογική κατάσταση των ανωτέρω διαλέκτων, δεδομένου ότι αποτελούν γλώσσες υπό εξαφάνιση λόγω της επικράτησης μιας άλλης κυρίαρχης γλώσσας της Ιταλικής καθώς ως γνωστόν υπάρχει στενή σχέση ανάμεσα στο γλωσσικό θάνατο και τη μορφολογική απλοποίηση ή τη συρρίκνωση των γλωσσικών συστημάτων γενικότερα (Katsoyannou 1995: 542, Μαλικούτη-Drachman 2000: 24) 7. Ωστόσο η Κατσογιάννου (1996: 328) δεν αποκλείει το ενδεχόμενο στη μορφολογική αυτή απλοποίηση να αντανακλάται επίσης η γενικότερη τάση απλοποίησης των κλιτικών σχημάτων που χαρακτηρίζει συνολικά την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας (βλ. Ενότητα 1.2.). Η μορφολογική υποχώρηση μιας νεοελληνικής διαλέκτου λόγω του γλωσσικού της θανάτου, ο οποίος προκαλείται από την επικράτηση μιας ξένης γλώσσας, είναι ιδιαίτερα εμφανής και σε άλλες διαλέκτους όπως την Καππαδοκική, η οποία υποχωρεί υπό την επίδραση της Τουρκικής (βλ. Ενότητα 3.4) και τη διάλεκτο της Αγχιάλου (σημ. Πομόριε Βουλγαρίας), η οποία αντικαθίσταται σταδιακά από τη Βουλγαρική. Κατά την Poromanska (1995: ), λόγω της απόστασης που χώριζε πάντοτε τη νεοελληνική διάλεκτο της Αγχιάλου από τη φυσική εξέλιξη της γλώσσας και λόγω της συρρίκνωσης των διαλέκτων γενικά, η συγκεκριμένη διάλεκτος έχει απλοποιηθεί σε σχέση με την κοινή τόσο λεξιλογικά όσο και μορφολογικά (κλιτικά). Παρουσιάζει δηλαδή φτωχότερο λεξιλόγιο και απλοποιημένο κλιτικό σύστημα. Τα ουσιαστικά διακρίνονται στις περισσότερες περιπτώσεις από δύο μόνο καταλήξεις, της Ονομαστικής Ενικού για όλο τον ενικό 7 Για τη θνησιγλωσσία των κατωϊταλιώτικων διαλέκτων λόγω της επαφής τους με την επίσημη Ιταλική και τα τοπικά ρωμανικά ιδιώματα βλ. Προφίλη (1999). 16

17 και της Ονομαστικής Πληθυντικού για όλο τον πληθυντικό π.χ. η θεατέρα (Εν.) οι θεατέρες (Πληθ.), ο άνθρωπος (Εν.) οι ανθρώπ (Πληθ.). Το πώς ο γλωσσικός θάνατος και η επικράτηση μιας ξένης γλώσσας οδηγούν στη μορφολογική απλοποίηση του γλωσσικού συστήματος μιας διαλέκτου διαφαίνεται εάν εξετάσουμε τη μαζική υιοθέτηση ρωμανικών δανείων στις κατωϊταλιώτικες διαλέκτους και πως αυτά τα δάνεια επιδρούν στην εξέλιξη του κλιτικού συστήματος των διαλέκτων. Κατά την Κατσογιάννου (1996: 335) η σημαντικότερη συνέπεια από την υιοθέτηση δανείων είναι ότι μαζί με τις δάνειες λέξεις εισάγονται στη γλώσσα και νέα γραμματικά πρότυπα και πιο συγκεκριμένα το μη-πτωτικό πρότυπο των ρωμανικών γλωσσών. Τα παραδείγματα αυτού του φαινομένου που δίνει η Κατσογιάννου (ό.π.) είναι τα εξής: (α) η αντικατάσταση της Γενικής πτώσης από προθετική φράση είναι πιθανότερη στις ονοματικές φράσεις που περιέχουν δάνειες απ ότι σε εκείνες που περιέχουν ελληνικές λέξεις π.χ. an du gúrpi ήτοι «της αλεπούς» (κυριολεκτικά «από την αλεπού») (από τη λέξη gurpi «αλεπού» της καλαβριανής διαλέκτου) και (β) τα δάνεια αρσενικού γένους μπορούν να ενσωματωθούν μορφολογικά στο κλιτικό σύστημα της διαλέκτου ή να χρησιμοποιηθούν στην πρωτότυπη μορφή τους όπως απαντώνται στη γλώσσα-πηγή. Έτσι συναντάμε διτυπίες όπως η Αιτιατική Πληθυντικού tu parentu (μορφολογικά ενσωματωμένο) ή tu parénti (μη-ενσωματωμένο μορφολογικά) ήτοι «τους συγγενείς» από την ιταλική λέξη parenti («συγγενείς»). Έτσι παρατηρούμε πως με τη χρήση των μη-ενσωματωμένων πρωτότυπων τύπων σε /-i/ εξαλείφεται η μορφολογική διάκριση Ονομαστικής και Αιτιατικής Πληθυντικού, η οποία ειδάλλως διατηρείται όταν χρησιμοποιούνται οι ενσωματωμένες εκδοχές των ανωτέρω δάνειων λέξεων (π.χ. tu parentu). Επίσης τα δάνεια επίθετα δεν ενσωματώνονται πάντα στα κλιτικά παραδείγματα των ελληνικών επιθέτων και συχνά παρουσιάζονται σαν μη-πτωτικά μέρη του λόγου διακρίνοντας μόνο τον ενικό από τον πληθυντικό αριθμό π.χ. Ενικ. antsiáno Πληθ. antsiáni (από το ιταλικό anziano «ηλικιωμένος»), ενώ η Κατσογιάννου (1996: 337) τονίζει πως αντίστοιχοι κανόνες αρχίζουν να εμφανίζονται και στην κλίση κάποιων ελληνικών επιθέτων όπως αυτών των οποίων το αρσενικό δεν λήγει σε /-ο/ π.χ. poɖí «πολύς». Επίσης η Κατσογιάννου (ό.π.) διακρίνει τα προσδιοριστικά του ονόματος σε οριστικά, δεικτικά, αοριστολογικά και ερωτηματικά και αναφέρει πως εκτός από το οριστικό άρθρο το οποίο κλίνεται κανονικά, η Γενική έχει εκλείψει από τα υπόλοιπα προσδιοριστικά και δηλώνεται στο λόγο με προθετική φράση, ενώ το αόριστο άρθρο και το αοριστολογικό καμbόσοι εμφανίζονται ως άκλιτα. Αναφερόμενη στο ονοματικό κλιτικό σύστημα της Γκρεκάνικο, η Κατσογιάννου (1996: 329) εξηγεί πως τα ουσιαστικά εμφανίζουν διαφορετικό αριθμό τύπων ανάλογα με το γένος. Έτσι τα θηλυκά τυπικά διαθέτουν συνολικά τρεις τύπους, έναν για τον ενικό και δύο για τον πληθυντικό, για παράδειγμα έχουμε φωνή (Ον. Γεν. Αιτ. Ενικ.), φωνέ (Ον. Αιτ. Πληθ.), φωνώ (Γεν. Πληθ.) και σπορά (Ον. 17

18 Γεν. Αιτ. Ενικ.), σπορέ (Ον. Αιτ. Πληθ.), σπορώ (Γεν. Πληθ.). Μια υποκατηγορία θηλυκών που εμφανίζει τέσσερις τύπους (δύο για τον ενικό και δύο για τον πληθυντικό) είναι εκείνη η οποία διατηρεί ίχνη της αρχαίας κλίσης των θηλυκών με Γενική Ενικού σε ος π.χ. αίγα (Ον. Αιτ. Ενικ.), αιγό (Γεν. Ενικ.), αίγε (Ον. Αιτ. Πληθ.), αιγώ (Γεν. Πληθ.). Ωστόσο η δεύτερη αυτή υποκατηγορία θηλυκών διαθέτει ελάχιστα μέλη (π.χ. θυγατέρα, αλουπούδα, γυναίκα), ενώ συχνά αυτά τα λεξήματα-μέλη αλλάζουν κλιτική τάξη και κλίνονται όπως μια παραγωγικότερη κλιτική τάξη θηλυκών, σχηματίζοντας τη Γενική Ενικού σε α(ς) όπως η σπορά ανωτέρω και αποτελούμενα συνεπώς από συνολικά τρεις τύπους (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακας 16). Τα ουδέτερα περιέχουν όπως και στην ΚΝΕ τέσσερις τύπους, δύο για κάθε αριθμό. Έτσι έχουμε για παράδειγμα νερό (Ον. Αιτ. Ενικ.), νερού (Γεν. Ενικ.), νερά (Ον. Αιτ. Πληθ.), νερώ (Γεν. Πληθ.) και κρασί (Ον. Αιτ. Ενικ.), κρασίου (Γεν. Ενικ.), κρασία (Ον. Αιτ. Πληθ.), κρασίω (Γεν. Πληθ.). Η κλίση των αρσενικών διαθέτει τη πλουσιότερη μορφολογική διαφοροποίηση, παρουσιάζοντας πέντε διαφορετικούς τύπους, καθώς τα αρσενικά είναι τα μόνα ονόματα που διακρίνουν την Ονομαστική Πληθυντικού από την Αιτιατική Πληθυντικού. Σε αυτό βέβαια συμβάλλει όπως θα δούμε στη συνέχεια και η αλλαγή κλιτικής τάξης στον πληθυντικό των αρσενικών σε ας και ης (2 η κατά Ράλλη 2005 κλιτική τάξη) και η εισχώρησή τους στην κλίση των αρσενικών σε ος (1 η κατά Ράλλη 2005 κλιτική τάξη). Έτσι έχουμε για παράδειγμα μύλο (Ον. Αιτ. Ενικ.), μύλου (Γεν. Ενικ.), μύλοι (Ον. Πληθ.), μύλω (Γεν. Πληθ.), μύλου (Αιτ. Πληθ.) και άνdρα (Ον. Αιτ. Ενικ.), ανdρού (Γεν. Ενικ.), άνdροι (Ον. Πληθ.), ανdρώ (Γεν. Πληθ.), άνdρου (Αιτ. Πληθ.). Η Κατσογιάννου (1996: 331) θεωρεί τα ετερογενή ονόματα της Γκρεκάνικο δηλαδή τα ονόματα που αλλάζουν γένος στον πληθυντικό αριθμό ως ξεχωριστή κατηγορία η οποία εμφανίζει την απλούστερη κλίση από όλες τις κατηγορίες ονομάτων, καθώς συχνά εκλείπει η Γενική Πληθυντικού, με αποτέλεσμα να έχουμε μονάχα δύο τύπους, έναν για τον ενικό και έναν για τον πληθυντικό π.χ. παππού (Ον. Γεν. Αιτ. Ενικ.), παππούδια (Ον. Αιτ. Πληθ.), γραμbό (Ον. Γεν. Αιτ. Ενικ.), γραμbούδια (Ον. Αιτ. Πληθ.) (< γαμπρός). Η εξήγηση που δίνω για την απουσία της Γενικής Πληθυντικού από τα ανωτέρω ουσιαστικά είναι διότι ο πληθυντικός τους αποτελείται από έναν υποκοριστικό τύπο και ως γνωστόν όπως και στην ΚΝΕ άλλωστε τα υποκοριστικά (π.χ. αγγελούδι, κοπελούδι) δεν διαθέτουν Γενική Πληθυντικού. Συνοψίζοντας την ανάλυση που προηγήθηκε η οποία βασίστηκε κυρίως στην περιγραφή της Γκρεκάνικο από την Κατσογιάννου (1996), παρατηρούμε πως η μορφολογική διάκριση Ονομαστικής και Αιτιατικής με εξαίρεση την Αιτιατική Πληθυντικού των αρσενικών έχει εκλείψει, τα επίθετα και οι αντωνυμίες εξελίσσονται σταδιακά σε μη-πτωτικά μέρη του λόγου και λιγοστεύουν οι τύποι της γενικής η οποία συχνά αντικαθίστανται στο λόγο από προθετικές φράσεις. 18

19 Όλα αυτά κατά την Κατσογιάννου (1996: 340) μας δείχνουν πώς ένα πτωτικό γλωσσικό σύστημα εξελίσσεται σταδιακά σε μη-πτωτικό, δηλαδή έχουμε τη «ρωμανοποίηση» της Ελληνικής στη Νότια Ιταλία. Οι ανωτέρω παρατηρήσεις για το ονοματικό κλιτικό σύστημα της Γκρεκάνικο ισχύουν με ελάχιστες μόνο παραλλαγές και για την έτερα κατωϊταλιώτικη διάλεκτο, την Γκρίκο. Η άποψή μου είναι πως για την ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία που παρατηρείται σε όλα τα κλιτικά παραδείγματα των κατωϊταλιώτικων διαλέκτων και κυρίως στα υποπαραδείγματα του ενικού των αρσενικών της 2 ης κατά Ράλλη (2005) κλιτικής τάξης και των θηλυκών της 3 ης κατά Ράλλη (2005) κλιτικής τάξης (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακες 16-18) οφείλεται το φωνολογικό χαρακτηριστικό των διαλέκτων αυτών που εξαλείφει τα τελικά σύμφωνα /s/ και /n/ από όλες τις λέξεις. Οι δύο προαναφερθείσες κατηγορίες ονομάτων υπάγονται στην πρώτη κατά τον Καραναστάση (1997) κλίση των ουσιαστικών, η οποία αποτελείται από ισοσύλλαβα αρσενικά σε -α(ς) και -η(ς) καθώς επίσης από ισοσύλλαβα θηλυκά σε -α και -η. Εξαίρεση στην ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία που παρατηρείται κατά την κλίση αυτών των ονομάτων στον ενικό αριθμό αποτελεί η μη-αναμενόμενη (μη-συγκρητική) Γενική Ενικού ουσιαστικών όπως ο ќιούρη (κύρης) του ќιουρού, ο μάστορα του μαστόρου και ο άνdρα του ανdρού, την οποία αργότερα (βλ. Ενότητα 4) θα αποδώσω στη διαπαραδειγματική ομοιομορφία που επικρατεί ανάμεσα στα αρσενικά ουσιαστικά των κατωϊταλιώτικων διαλέκτων. Επιπλέον, όλα τα αρσενικά ονόματα των κατωϊταλιώτικων διαλέκτων έχουν τη γενικότερη τάση να μεταβάλλουν την κλίση τους στον πληθυντικό και να αφομοιώνονται στην κλίση των αρσενικών ουσιαστικών σε -ο(ς) (1 η κλιτική τάξη κατά Ράλλη 2005) (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακες 17 & 18) έτσι πραγματώνεται η διαπαραδειγματική ομοιομορφία στις εν λόγω διαλεκτικές ποικιλίες. Η εξήγηση που δίνει η Melissaropoulou (2011: 32) για την ανωτέρω αλλαγή κλιτικής τάξης (η οποία σημειωτέον παρατηρείται σε πολλές άλλες νεοελληνικές διαλέκτους π.χ. Ποντιακή, διάλεκτος Λιβισίου, βόρεια ιδιώματα κ.ά) είναι ότι η πιο συχνά απαντώμενη κλιτική τάξη και άρα η αμαρκάριστη (σε όρους Haspelmath 2006, όπως αναφέρεται στη Melissaropoulou ό.π.) για τα αρσενικά της Ελληνικής είναι η 1 η κλιτική τάξη (αρσενικά σε ος). Επομένως η διαπαραδειγματική ομοιομορφία για τα αρσενικά έχει την κατεύθυνση: 2 η κλιτική τάξη 1 η κλιτική τάξη, και επηρεάζει (χρησιμοποιώντας τα λόγια της Melissaropoulou 2011: 33) «το μαρκαρισμένο υποπαράδειγμα μιας μαρκαρισμένης κατηγορίας» (δηλαδή τον πληθυντικό της 2 ης κλιτικής τάξης). Σημειωτέον ότι η αντίστροφη κατεύθυνση διαπαραδειγματική ομοιομορφίας δηλαδή ονόματα της 1 ης κλιτικής τάξης να κλίνονται στον πληθυντικό κατά τη 2 η 19

20 κλιτική τάξη δεν παρατηρείται σε καμία νεοελληνική διάλεκτο (βλ. Melissaropoulou 2011: 33). Αυτό κατά την ανωτέρω ερευνήτρια συμβαίνει για δύο λόγους: Πρώτον επειδή το υποπαράδειγμα πληθυντικού της 2 ης κλιτικής τάξης είναι ίδιο με εκείνο των θηλυκών της 3 ης (κατά Ράλλη 2005) κλιτικής τάξης π.χ. θάλασσα θάλασσες, θαλασσών. Δεύτερον, η 1 η κλιτική τάξη δεν εμφανίζει συστηματική θεματική αλλομορφία σε αντίθεση με τη 2 η κλιτική τάξη η οποία την εμφανίζει, είτε αυτή είναι φωνηεντική (Χα/η ~ Χ π.χ. μαθητη- ~ μαθητ-) είτε συμφωνική (με το στοιχείο δ π.χ. παπουδ- ~ παππου-). Με άλλα λόγια, κατά τη Melissaropoulou (2011: 34), οι λόγοι που οδηγούν στη διαπαραδειγματική ομοιομορφία προς όφελος του πληθυντικού υποπαραδείγματος της 1 ης κλιτικής τάξης είναι: (α) τα πιο συχνά και παραγωγικότερα κλιτικά παραδείγματα (1 η Κ.Τ.) τείνουν να γενικεύονται εις βάρος των λιγότερο συχνών και παραγωγικών (2 η Κ.Τ.) και (β) τα κλιτικά παραδείγματα που μαρκάρουν ξεκάθαρα μια κατηγορία όπως είναι τα αρσενικά ονόματα και μπορούν να παραχθούν με απλό τρόπο (1 η Κ.Τ.) τείνουν να γενικεύονται εις βάρος εκείνων των παραδειγμάτων που είναι διφορούμενα (π.χ. που μαρκάρουν τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά ονόματα) ή που εξαρτώνται από περίπλοκες εναλλαγές όπως είναι η θεματική αλλομορφία, δηλαδή εις βάρος των (μαρκαρισμένων) παραδειγμάτων που περιπλέκουν το σύστημα (2 η Κ.Τ.). Επίσης, όπως αναφέρει η Melissaropoulou (2011: 32 (20) ) αν και η διαπαραδειγματική ομοιομορφία επηρεάζει όπως είδαμε το υποπαράδειγμα του πληθυντικού των αρσενικών, σε λίγες περιπτώσεις επεκτείνεται και στη Γενική Ενικού, όπως δηλαδή συμβαίνει με τις Γενικές του ќιουρού, του μαστόρου, του ανdρού που ανέφερα προηγουμένως για τις κατωϊταλιώτικες διαλέκτους Βόρεια νεοελληνικά ιδιώματα Ως η σημαντικότερη διχοτόμηση των νεοελληνικών ιδιωμάτων θεωρείται εκείνη του Χατζιδάκι (1892, 1905: 251) ανάμεσα σε βόρεια και νότια ιδιώματα. Ο διαχωρισμός αυτός έγινε ανάμεσα στα ιδιώματα που εμφανίζουν κώφωση των άτονων /e/ & /o/ και αποβολή των άτονων /i/ & /u/ (βόρεια ιδιώματα) και εκείνα τα ιδιώματα που δεν εμφανίζουν τα ανωτέρω δύο φωνολογικά χαρακτηριστικά (νότια ιδιώματα). Έχει επισημανθεί ωστόσο από πολλούς μελετητές, καθώς και από τον ίδιο το Χατζιδάκι (1905: 260), ότι στα βόρεια ιδιώματα δεν έχουν καθολική ισχύ οι δύο ανωτέρω κύριοι νόμοι του βορείου φωνηεντισμού. Χρησιμοποιώντας τα λόγια του Χατζιδάκι (1905: 260) μπορούμε να πούμε ότι «τα φαινόμενα ταύτα δεν έχουν αναπτυχθεί εξίσου εις όλα τα μέρη. Ούτω, π.χ. χώραι τίνες φαίνονται υστερούσαι πως εν τη αναπτύξει, άλλαι δε μάλλον προκεχωρηκυίαι». Έτσι τα βόρεια ιδιώματα διασπώνται εν συνεχεία σε ιδιώματα με αυστηρό βόρειο φωνηεντισμό («κατεξοχήν» βόρεια ιδιώματα όπως της Λέσβου, Θεσσαλίας, Σάμου, Β. Εύβοιας κ.ά.) και ιδιώματα με λιγότερο αυστηρό βόρειο φωνηεντισμό 20

21 («ημιβόρεια» ιδιώματα όπως της Σκύρου, Γράμμου, Ανατ. Θράκης κτλ), στα τελευταία από τα οποία τυπικά αποβάλλονται μόνο τα άτονα φωνήεντα /i/ & /u/ αλλά δεν υφίστανται στένωση τα άτονα /e/ & /o/ π.χ. γ ρολόγος, κ βέdες (βλ. Κοντοσόπουλο, 2006: ). Εκτός από τα προαναφερθέντα φωνολογικά φαινόμενα καθώς και πλήθος άλλων, τα βόρεια ιδιώματα χαρακτηρίζονται επίσης από ποικιλία μορφολογικών φαινομένων, ένα εκ των οποίων είναι και η παραδειγματική ομοιομορφία (τόσο ενδοπαραδειγματική όσο και διαπαραδειγματική) του ονοματικού τους συστήματος, η οποία προκύπτει εξαιτίας διαφόρων παραγόντων, τόσο μορφολογικών όσο και φωνολογικών. Ας δούμε ακολούθως τα είδη αυτά της παραδειγματικής ομοιομορφίας που χαρακτηρίζει τα βόρεια ιδιώματα και τα φαινόμενα που οδήγησαν στην εμφάνισή της Εξαφάνιση και μορφολογική ταύτιση πτώσεων Δύο φαινόμενα που απαντώνται συχνά στα βόρεια ιδιώματα είναι η μορφολογική ταύτιση (συγκρητισμός) Ονομαστικής και Αιτιατικής Πληθυντικού και η εξαφάνιση της Γενικής Πληθυντικού (βλ. π.χ. το ιδίωμα της Θάσου, Τομπαΐδης 1967, της Λήμνου, Παπαδόπουλος 1927 κ.ά). Όπως φαίνεται στους Πίνακες 1&2 (βλ. Παράρτημα), η Γενική Πληθυντικού δεν υφίσταται (δεν πραγματώνεται μορφολογικά) στο θεσσαλικό ιδίωμα και το ιδίωμα της Θάσου καθώς και σε πλήθος άλλων βορείων ιδιωμάτων (Σάμου, Σκοπέλου, Μακεδονίας, Α. Θράκης κ.ά.). Συνήθως η έννοιά της δηλώνεται περιφραστικά στο λόγο, όπως για παράδειγμα γίνεται στο θεσσαλικό γλωσσικό ιδίωμα όπου αντικαθίσταται από την πρόθεση από και την Αιτιατική Πληθυντικού π.χ. τα τουμάρια απ τα πρόβατα («τα τομάρια των προβάτων»). Το ανωτέρω φαινόμενο μαζί με τη μορφολογική σύμπτωση (συγκρητισμό) Ονομαστικής και Αιτιατικής Πληθυντικού λόγω της επικράτησης του τύπου της Ονομαστικής και στην Αιτιατική που χαρακτηρίζει πολλά βόρεια ιδιώματα, έχει ως αποτέλεσμα την ύπαρξη ενός μόνο τύπου για όλες τις πτώσεις του πληθυντικού αριθμού (ενδοπαραδειγματική ομοιομορφία). Το δεύτερο από τα ανωτέρω δύο φαινόμενα (δηλαδή η ταύτιση Ονομαστικής και Αιτιατικής Πληθυντικού) είναι εμφανέστερο στα λεγόμενα τρικατάληκτα ουσιαστικά όπως το λύκος (βλ. τη διπλή ταξινόμηση των ουσιαστικών σε δικατάληκτα/ τρικατάληκτα που πρότεινε ο Μπαμπινιώτης, 1979: ), τα οποία στην ΚΝΕ διαφοροποιούν μορφικά την Ονομαστική από την Αιτιατική Πληθυντικού, και όχι στα δικατάληκτα (π.χ. παιδί), τα οποία εξάλλου δεν διαφοροποιούν μορφικά την Ονομαστική και την Αιτιατική ούτε στην ΚΝΕ παρά μόνο διακρίνουν Γενική-μη Γενική (με εξαίρεση τα αρσενικά δικατάληκτα σε ης/ ας, όπου έχουμε τη διάκριση Ονομαστική-μη Ονομαστική στον ενικό αριθμό). Όπως αναφέρει ο Καβουκόπουλος (1989: 21

Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα

Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα Ενότητα 1 Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Η επιβίωση

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β )

ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β ) ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β ) ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της άσκησης είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση συστήματος διόρθωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ελένη Γαλιώτου Τμήμα Πληροφορικής, ρ ΤΕΙ Αθήνας 1-10-2010 1 Η βιβλιοθήκη της Ι.Μ. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Σκιάθου Ψηφιοποίηση Το ερευνητικό έργο «ΠΟΛΥΤΙΜΟ» Πρόσβαση στο περιεχόμενο των ιστορικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόταση. Πρόταση λέγεται ένα σύντομο κομμάτι του λόγου, που περιλαμβάνει μια σειρά από λέξεις με ένα τουλάχιστον ρήμα και έχει ολοκληρωμένο νόημα.

Η πρόταση. Πρόταση λέγεται ένα σύντομο κομμάτι του λόγου, που περιλαμβάνει μια σειρά από λέξεις με ένα τουλάχιστον ρήμα και έχει ολοκληρωμένο νόημα. Η πρόταση Πρόταση λέγεται ένα σύντομο κομμάτι του λόγου, που περιλαμβάνει μια σειρά από λέξεις με ένα τουλάχιστον ρήμα και έχει ολοκληρωμένο νόημα. Ορθογραφικές παρατηρήσεις 1. Το πρώτο γράμμα κάθε πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD)

ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) 1 APPENDIX I Εισαγωγικό Επίπεδο ΑΜΑΛΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, University of California, San Diego (UCSD) ΠΡΟΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΤΟΝΙΣΜΟΣ Η επιτυχία της επικοινωνίας εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τον

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα: η βασική μέθοδος διδασκαλίας της Νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας ΤΑΤΙΑ ΜΤΒΑΡΕΛΙΤΖΕ Υποψήφια διδάκτωρ του Ινστιτούτου Κλασσικής Φιλολογίας, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ενότητα: «Μη ρηματικώς εξαρτώμενοι ή λεξιλογικοί δείκτες» (20.3 κ.ε.) αναφέρεται τόσο σε μορφολογικά όσο και συντακτικά φαινόμενα.

Η ενότητα: «Μη ρηματικώς εξαρτώμενοι ή λεξιλογικοί δείκτες» (20.3 κ.ε.) αναφέρεται τόσο σε μορφολογικά όσο και συντακτικά φαινόμενα. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διατριβή έχει ως στόχο τη μελέτη ορισμένων δεικτών (γλωσσολογικών χαρακτηριστικών με κανονική κοινωνική κατανομή) της σημερινής κυπριακής διαλέκτου, όπως χρησιμοποιούνται από μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τις Γλωσσικές Ασκήσεις

Οδηγίες για τις Γλωσσικές Ασκήσεις Πρόγραµµα: Εκπαίδευση Μουσουλµανοπαίδων 2002-2004 ράση: Γραµµατική και ιδασκαλία Έργο: Γλωσσικές Ασκήσεις Οδηγίες για τις Γλωσσικές Ασκήσεις Επιστηµονικός υπεύθυνος - επιµέλεια: Σ. Α. Μοσχονάς Συντακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου GREEKLISH: ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Α.Καράκος, Λ.Κωτούλας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου {INTERNEη από την μια άκρη του κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΗ ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΟΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΛΟΓΟ. `Ελενα Ξενή ΕΕΠ Διδακτική της Γλώσσας Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

ΣΥΝΗΘΗ ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΟΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΛΟΓΟ. `Ελενα Ξενή ΕΕΠ Διδακτική της Γλώσσας Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου ΣΥΝΗΘΗ ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΣΤΟΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΛΟΓΟ `Ελενα Ξενή ΕΕΠ Διδακτική της Γλώσσας Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Το σεμινάριο στοχεύει στην εξέταση βασικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Εβελίνα Θεμιστοκλέους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΟ Σ..Ε. ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ Τηλεδιάσκεψη 16.03.2010. Επιµέλεια: Τσιαούση ήµητρα ΠΕ02, Εκπαιδευτικός Κ.Ε.Σ.Β.

ΓΡΑΦΕΙΟ Σ..Ε. ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ Τηλεδιάσκεψη 16.03.2010. Επιµέλεια: Τσιαούση ήµητρα ΠΕ02, Εκπαιδευτικός Κ.Ε.Σ.Β. ΓΡΑΦΕΙΟ Σ..Ε. ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ Τηλεδιάσκεψη 16.03.2010 Επιµέλεια: Τσιαούση ήµητρα ΠΕ02, Εκπαιδευτικός Κ.Ε.Σ.Β. Κατάταξη Ελλήνων µαθητών σε επίπεδα γλωσσοµάθειας ιαπιστωτικά Κριτήρια Ελληνοµάθειας Βασικά σηµεία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου. Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου. Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β Γυμνασίου Ενότητα 2 : Γ. Γραμματική 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Γραμματική: Συμφωνόληκτα 3 Κλήση αφωνόληκτων 4-6 Κλίση ημιφωνόληκτων 7-15 Ασκήσεις 16-23 Εργασία για το σπίτι 24 Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες γιά τις Γλωσσικές Ασκήσεις

Οδηγίες γιά τις Γλωσσικές Ασκήσεις Πρόγραμμα: Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων 2005-2007 Δράση: Γραμματική και Διδασκαλία Εργο: Γλωσσικές Ασκήσεις Οδηγίες γιά τις Γλωσσικές Ασκήσεις Επιστημονικός υπεύθυνος - επιμέλεια: Σ. Α. Μοσχονάς Συντακτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι.

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τ Μ Η Μ Α Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 Β ΕΞΑΜΗΝΟ 9.00 10.00 Γενική Γλωσσολογία ΙΙ Υ

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης.

Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης. Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016 Από 18 Ιουνίου έως 31 Ιουλίου 2015 Διάρκεια προγράμματος: έξι (6) εβδομάδες Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης. συγκεκριμένος σχεδιασμός διδακτέας και εξεταστέας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: ΚΛΙΤΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το κλιτικό παράδειγμα λόγιων τύπων μετοχών σε -ων ουσα, -ον / -ών, - ώσα, - ών/ -ών, -ούσα, -ούν

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: ΚΛΙΤΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το κλιτικό παράδειγμα λόγιων τύπων μετοχών σε -ων ουσα, -ον / -ών, - ώσα, - ών/ -ών, -ούσα, -ούν ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: ΚΛΙΤΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το κλιτικό παράδειγμα λόγιων τύπων μετοχών σε -ων ουσα, -ον / -ών, - ώσα, - ών/ -ών, -ούσα, -ούν Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή 1.1 Παρουσίαση του θέματος 1.2 Η προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

«Ρήματα της αρχαίας ελληνικής που συντάσσονται με γενική»

«Ρήματα της αρχαίας ελληνικής που συντάσσονται με γενική» 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Ρήματα της αρχαίας ελληνικής που συντάσσονται με γενική» Παξιμαδάκη Ειρήνη Φιλόλογος, ΓΕΛ Κάτω Μηλιάς Πιερίας eirinipax@gmail.com ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE the 10th International Conference of Greek Linguistics Edited by Zoe Gavriilidou Angeliki Efthymiou Evangelia Thomadaki Penelope Kambakis-Vougiouklis Komotini 2012 Οργανωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ:

ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ: ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ: Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Ημερίδα παρουσίασης CLARIN-EL 1/10/2010 Πένυ Λαμπροπούλου Ινστιτούτο Επεξεργασίας Λόγου / Ε.Κ. "Αθηνά" ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΧΩΡΟΥ ΓΤ ΓΙΑ ΚΑΕ Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

5 Ο Δ. Σ ΜΟΣΧΑΤΟΥ ΣΤ ΤΑΞΗ 26-04- 2013

5 Ο Δ. Σ ΜΟΣΧΑΤΟΥ ΣΤ ΤΑΞΗ 26-04- 2013 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΓΛΩΣΣΑ 1. Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσεις το αντικείμενο και να γράψεις μέσα στις παρενθέσεις σε ποια πτώση βρίσκεται, σε ποιον αριθμό και ποιο γένος Ο Βασίλης

Διαβάστε περισσότερα

Ορθογραφία : Συλλαβές. Μονοσύλλαβη : το, και Δισύλλαβη : πό δι, ε- κεί. Τρισύλλαβη : πα τέ ρας, μη τέ ρα. Πολυσύλλαβη : πα ρα μύ θι, α στα μά τη τα

Ορθογραφία : Συλλαβές. Μονοσύλλαβη : το, και Δισύλλαβη : πό δι, ε- κεί. Τρισύλλαβη : πα τέ ρας, μη τέ ρα. Πολυσύλλαβη : πα ρα μύ θι, α στα μά τη τα Ορθογραφία : 1. Τα ρήματα σε εύω, - εύομαι, γράφονται με συνδυασμό π.χ. παιδεύω παιδεύομαι. Εξαιρείται το κλέβω και το σέβομαι. 2. Τα ρήματα σε άβω, - άβομαι, γράφονται με β. π.χ. ράβω ράβομαι. Εξαιρείται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογές Τεχνολογιών Γλωσσικής Επεξεργασίας στα Συστήµατα Αναζήτησης των Ελληνικών Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών

Εφαρµογές Τεχνολογιών Γλωσσικής Επεξεργασίας στα Συστήµατα Αναζήτησης των Ελληνικών Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών Εφαρµογές Τεχνολογιών Γλωσσικής Επεξεργασίας στα Συστήµατα Αναζήτησης των Ελληνικών Ακαδηµαϊκών Βιβλιοθηκών Άννα Μάστορα 1, Μανόλης Πεπονάκης 2, Σαράντος Καπιδάκης 1 1 Εργαστήριο Ψηφιακών Βιβλιοθηκών και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

Με την προσδοκία ότι το βιβλίο αυτό θα αποβεί χρήσιμο σε μαθητές και συναδέλφους φιλολόγους, εύχομαι καλή επιτυχία στο έργο τους.

Με την προσδοκία ότι το βιβλίο αυτό θα αποβεί χρήσιμο σε μαθητές και συναδέλφους φιλολόγους, εύχομαι καλή επιτυχία στο έργο τους. 5 Πρόλογος Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια βελτιωμένη έκδοση του Συντακτικού της αρχαίας ελληνικής γλώσσας σε πίνακες που κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 2000. Η επανέκδοσή του κρίθηκε αναγκαία προκειμένου να

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ

ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΗ. ΚΑΘΕ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΕΙ ΤΙΣ ΠΡΟΝΟΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαιοελληνικής Καταγωγής Παιδαγωγικοί Όροι στα Γερμανικά» Βασιλική Παλασάκη, Παν/μιο Θεσσαλίας 9 ο Συνέδριο Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία Η ένταξη της Αρχαιοελληνικής στη Γερμανική Χρονολογικές φάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

για ξένους υ ISBN: 978-960-501-463-6 ΒΟΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 5463

για ξένους υ ISBN: 978-960-501-463-6 ΒΟΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 5463 για ξένους υ πέδο ι π ε υ ο σ μέ θειας ά μ ο ν η λ ελ ISBN: 978-960-501-463-6 ΒΟΗΘ. ΚΩΔ. ΜΗΧ/ΣΗΣ 5463 1980_011KP_COVERBAZTELIKO.indd 1 09/09/2011 1:17 μ.μ. Περιεχόμενα Πρόλογος σ. 11 Εισαγωγή σ. 13 Kοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΠΟΔΟΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ ΙΑΤΕ ΑΠΘ. 5η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΟΛΟΓΩΝ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΠΟΔΟΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ ΙΑΤΕ ΑΠΘ. 5η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΟΛΟΓΩΝ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΠΟΔΟΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ ΙΑΤΕ 5η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΟΛΟΓΩΝ Σπύρος Δόικας translatum@translatum.gr ΑΠΘ Τομέας Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Θαλή στον Αναξίμανδρο. Θαλής ο Μιλήσιος

Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Θαλή στον Αναξίμανδρο. Θαλής ο Μιλήσιος ΕΝΟΤΗΤΑ 1 - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Κείμενο 1 Οι επιστήμες στην Αρχαία Ελλάδα. Από τον Θαλή στον Αναξίμανδρο. Είναι γνωστό πως στην Αρχαία Ελλάδα γίνονται τα πρώτα σημαντικά βήματα για την ανάπτυξη των επιστημών,

Διαβάστε περισσότερα

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Business English Ενότητα # 9: Financial Planning Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακά Αποθετήρια: Η Ελληνική Πραγματικότητα

Ψηφιακά Αποθετήρια: Η Ελληνική Πραγματικότητα ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ψηφιακά Αποθετήρια: Η Ελληνική Πραγματικότητα Μάρα Νικολαΐδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Διεθνές Συνέδριο Υποδομές Ανοικτής Πρόσβασης Εθνικό Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1 Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Α. (1984) «-έ: ένα νέο επίθημα της Νέας Ελληνικής», Μελέτες για την Ελληνική Γλώσσα 5, Θεσσαλονίκη: Κυριακίδης, 89-110. 1. ----------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016. Από 22 Ιουνίου έως 24 Ιουλίου Διάρκεια προγράμματος: 5 εβδομάδες

Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016. Από 22 Ιουνίου έως 24 Ιουλίου Διάρκεια προγράμματος: 5 εβδομάδες Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016 Από 22 Ιουνίου έως 24 Ιουλίου Διάρκεια προγράμματος: 5 εβδομάδες Εβδομαδιαίο πρόγραμμα (διδακτική ώρα: 50 ) 1. Νεοελληνική Γλώσσα (για όλες τις ομάδες προσανατολισμού)

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας για τη Γλώσσα

Φύλλα εργασίας για τη Γλώσσα ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΑΡΚΟΥ Φύλλα εργασίας για τη Γλώσσα Δ Δημοτικού ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Τα εκπαιδευτικά μου βιβλία / Δημοτικό / Γλώσσα Γιάννης Ζαχαρόπουλος Κωνσταντίνα Μάρκου, Φύλλα εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

athanasphil@gmail.com, yan.kosto@gmail.com, gmarkop@phil.uoa.g,r skopetea@rz.uni-potsdam.de

athanasphil@gmail.com, yan.kosto@gmail.com, gmarkop@phil.uoa.g,r skopetea@rz.uni-potsdam.de ΦΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ: ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΥ * Θανάσης Γεωργακόπουλος 1, Γιάννης Κωστόπουλος 1, Γεώργιος Μαρκόπουλος 1, Σταύρος Σκοπετέας 2 1 Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2 University

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στην ύλη των εξετάσεων περιλαμβάνονται τα εξής: Τα επόμενα κεφάλαια

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ . ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Έτος Ίδρυσης: 7 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ).... ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΒΑΘΜΙΔΑ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)....

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΤΛΑΝΤΑΣ ΤΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΟ ΣΧ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ

ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΣ ΑΤΛΑΝΤΑΣ ΤΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΟ ΣΧ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΔΙΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΕΡΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ Υπεύθυνη Δήλωση Η παρακάτω υπογράφουσα δηλώνω ότι είμαι συγγραφέα τη παρούσα πτυχιακή εργασία. Κάθε τη, είναι πλήρω αναγνωρισμένη

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

G. Kokkinankis, E. Dermatas, E. Coutsogeorgopoulos

G. Kokkinankis, E. Dermatas, E. Coutsogeorgopoulos ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΛΕΞΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Γ. Κοκκινάκης, Ε. Δερματάς, Ε. Κουτσογεωργοπούλου Η ομάδα γλωσσικής τεχνολογίας του ΕΕΤ ανέπτυξε πρόσφατα τρία ηλεκτρονικά λεξικά της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο σχηματισμός του πληθυντικού αριθμού των μετοχών ηγουμένη, εφαπτομένη, προϊσταμένη, συνισταμένη, υφισταμένη: συμπεράσματα και εφαρμογές

Ο σχηματισμός του πληθυντικού αριθμού των μετοχών ηγουμένη, εφαπτομένη, προϊσταμένη, συνισταμένη, υφισταμένη: συμπεράσματα και εφαρμογές Ο σχηματισμός του πληθυντικού αριθμού των μετοχών ηγουμένη, εφαπτομένη, προϊσταμένη, συνισταμένη, υφισταμένη: συμπεράσματα και εφαρμογές Γεωργία Κατσούδα Πανεπιστήμιο Αθηνών georkatsouda@yahoo.gr Abstract:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΜΙ= είμαι, υπάρχω. ΥΠΟΤΑ- ΚΤΙΚΗ ω ης η ωμεν. ισθι εστω. εσοίμην εσοιο εσοιτο εσοίμεθα εσοισθε εσοιντο ΑΡΣΕΝΙΚΟ ΘΗΛΥΚΟ ΟΥΔΕΤΕΡΟ. ο υσης ο υσ η ο υσαν

ΕΙΜΙ= είμαι, υπάρχω. ΥΠΟΤΑ- ΚΤΙΚΗ ω ης η ωμεν. ισθι εστω. εσοίμην εσοιο εσοιτο εσοίμεθα εσοισθε εσοιντο ΑΡΣΕΝΙΚΟ ΘΗΛΥΚΟ ΟΥΔΕΤΕΡΟ. ο υσης ο υσ η ο υσαν ΕΙΜΙ= είμαι, υπάρχω Ε- ΝΕ- ΣΤΩ- ΤΑΣ ΠΑ- ΡΑ- ΤΑ- ΤΙ- ΚΟΣ ΜΕΛ- ΛΟ- ΝΤΑΣ ΚΛΙΣΗ ΟΡΙΣΤΙ- ΚΗ ε ιμί ε ι εστί(ν) εσμέν εστέ ε ισί(ν) η/ ην ησθα ην ημεν ησαν εσομαι εσ η/ εσει εσται εσόμεθα εσεσθε εσονται ΥΠΟΤΑ-

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis

Η μεταβλητή χρόνος στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η αναφορά στο χρόνο Αναφερόμενοι στο χρόνο, θα πρέπει κατ αρχάς να τονίσουμε ότι αυτός μπορεί να είναι είτε το ημερολογιακό έτος, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΗΤΙΚΗ: Λειτουργίες - Χρήσεις

Η ΚΛΗΤΙΚΗ: Λειτουργίες - Χρήσεις Η ΚΛΗΤΙΚΗ: Λειτουργίες - Χρήσεις Όταν φωνάζουμε κάποιον ή του απευθύνουμε το λόγο, λέμε το όνομα του στην ΚΛΗΤΙΚΗ. Γιώργο, μ' ακούς: Καθίστε, κύριε Παυλίδη! Παιδιά! Ησυχία! Συχνά τον αποκαλούμε όχι με

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ»

Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ. «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης κατατακτήριων τεστ «Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι, ΙΙ, ΙΙΙ» Περιεχόμενα Οδηγίες χορήγησης και διόρθωσης γραπτών τεστ... 3 Ας μιλήσουμε Ελληνικά Ι... 5 Μέρος Α : Κατανόηση προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4ο διεθνές επιστημονικό συνέδριο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αθήνα, 10-11 Νοεμβρίου 2011 ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΦΑΣΗ Β (2013-2014)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΦΑΣΗ Β (2013-2014) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): Σκανταλιές (5 η Ενότητα, Β.Μ., τεύχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήστη ECAS

Εγχειρίδιο Χρήστη ECAS ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Γενική Διεύθυνση Παιδείας και Πολιτισμού Δια Βιου Μάθηση: Πολιτικές και Πρόγραμμα Συντονισμός του Προγράμματος για τη Δια Βίου Μάθηση Εγχειρίδιο Χρήστη ECAS Το Σύστημα Διαπίστευσης της

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Ejercicios de Gramática

Ejercicios de Gramática 1. Γραψτε το σωστό άρθρο Παιδί Φοιτητής Ελλάδα Έλληνας Μαδρίτη Λολούδι Αναπτήρας Παλτό Νερό Άνθρωπος Βιβλίο Γυναίκα Άντρας Σχολείο Βιβλιοθήκη Μάθημα Λέξη Γλώσσα Σπίτι Λογαριασμός Λόγος Κόρη Ήλιος Παραλία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Σύστηµα Αξιολόγησης Κινδύνων Στα πλαίσια της πρακτικής εφαρµογής της ιαδικασίας Εποπτικής Εξέτασης και Αξιολόγησης (SREP), όπως προκύπτει από την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑ 2007 Συγγραφική ομάδα: Μαρία Τζεβελέκου, Βίκυ Κάντζου, Σπυριδούλα Σταμούλη Εικονογράφηση: Ελευθέριος Βλαχάκης Σελιδοποίηση, εκτύπωση : On Demand A.E. Λ. Κορωπίου -

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κολιοπούλου Α.Μ.Μ.Φ. 6. Επόπτρια: Δρ. Αγγελική Ράλλη.

Μαρία Κολιοπούλου Α.Μ.Μ.Φ. 6. Επόπτρια: Δρ. Αγγελική Ράλλη. Μαρία Κολιοπούλου Α.Μ.Μ.Φ. 6 Επόπτρια: Δρ. Αγγελική Ράλλη. Περιεχόμενα. 1. Εισαγωγή... 2 2. Μέθοδοι συλλογής και προσέγγισης υλικού... 5 3. Επισκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας... 13 4. Διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα