ΤΟΜΕΣ ΗΘΟΥΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟΜΕΣ ΗΘΟΥΣ ΚΑΙ ΧΩΡΟΥ"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή μας, κρίσιμη καμπή του ιστορικού χρόνου, θέτει επιτακτικά ζητήματα ήθους και ζωής. Εδώ αρθρώνεται και η προβληματική της τομής ήθους και χώρου που πραγματεύεται ο συλλογικός αυτός τόμος, η οποία στην πορεία της ενδελεχούς μελέτης της λαμβάνει ποικίλες εκφάνσεις και ανοίγεται σε περισσότερες προσεγγίσεις, γεγονός που έθεσε στον τίτλο του βιβλίου την πληθυντική της απόδοση: Τομές ήθους και χώρου. Η εποχή μας προβάλλει μια έντονη αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την ηθική ως το πεδίο που ενδεχομένως θα μπορούσε να προσφέρει λύσεις στα προβλήματά της. Η αμφισβήτηση των α- ξιών και των μοντέλων της μοντέρνας ζωής που θεμελιώνονται στις απαρχές της νεωτερικότητας, η κλιμάκωση της αρνητικής αποτίμησής τους στον 20 ό αιώνα με την αιχμηρή κορύφωσή της στο πεδίο των θεωριών του χώρου τη δεκαετία του 60, συνοδεύεται σήμερα από μια οικονομική κρίση παγκόσμιας εμβέλειας. Ταυτόχρονα, η επέλαση της τεχνολογίας και των επιστημών διαρρηγνύει χωροκοινωνικά σύνορα υποστηρίζοντας τις διαδικασίες παγκοσμιοποίησης σε οικονομία και πολιτισμό, ενώ παράλληλα προκαλεί την ενασχόληση με νέα θέματα που προκύπτουν και απαιτούν την ταχύτατη επίλυσή τους μέσα σε ένα όλο και περισσότερο ομιχλώδες αξιακό περιβάλλον. Αντιφατικές διαδικασίες διαπερνούν τη σύγχρονη ζωή μας εμμένοντας στο δομικό αυτό φαινόμενο (της αντίφασης) που

2 γεννά προβλήματα και ταυτόχρονα ωθεί σε δημιουργικές ανακατατάξεις της υλικο-πνευματικής ζωής μας. Καθώς σήμερα οι πιεστικές οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές κρίσεις και αλλαγές μοιάζουν να υποδεικνύουν την ανάγκη ενός θεωρητικού επαναπροσδιορισμού των αξιολογικών συστημάτων, των προτεραιοτήτων του σχεδιασμού και των καθιερωμένων ιδεολογικών και εκπαιδευτικών ιεραρχήσεων, η σχέση ήθους και χώρου προβάλλει αξιώσεις ερευνητικής έλξης. Η αρχιτεκτονική, ως συλλογική τέχνη και επιστήμη, ως μια τέχνη και επιστήμη που ενσωματώνει οργανικά την κοινωνική διάσταση της χωρικότητας, μοιάζει κατεξοχήν να προσφέρεται για μια ανάλυση υπό το πρίσμα των παραπάνω επαναπροσδιορισμών και των νέων ιεραρχήσεων στις σύγχρονες σπουδές του χώρου. Παρ όλα αυτά, η τρέχουσα κατάσταση στις ακαδημαϊκές σπουδές φανερώνει τη σχετική απουσία του αναγκαίου διαλόγου α- νάμεσα στην αρχιτεκτονική και την ηθική. Αυτή η απουσία οφείλεται στην επίμονη κυριαρχία της αισθητικής και τεχνοκρατικής αποτίμησης της αρχιτεκτονικής. Οφείλεται επίσης στη δυσπιστία που καλλιέργησε ο Μεταμοντερνισμός για οποιαδήποτε επίκληση ηθικών κανονιστικών αξιών που θα επανέφερε στο νου συλλογικά προτάγματα χειραφέτησης ή «μεγάλες αφηγήσεις». Σε αυτό το πλαίσιο, η αρχιτεκτονική θεωρήθηκε συχνά ως μια απλή παθητική αντανάκλαση της τρέχουσας ηθικής της εξουσίας, ως ένας φορέας της κυρίαρχης ιδεολογίας στο χώρο, ως μια «κρυστάλλωση του status quo σε πέτρα». Είναι δεδομένη στη σύγχρονη αρχιτεκτονική η ιδιαίτερη βαρύτητα που αποδίδεται στη μορφή, καθώς και η αντίστοιχη ηθική του κενού και της ελευθερίας που τη συνοδεύει. Είναι, ωστόσο, επίσης δεδομένη η προκλητική τους οικειοποίηση από την αγορά και η μετάλλαξή τους από κενά νοήματος σημεία (αισθητική που αντιτίθεται στις μεγάλες αφηγήσεις) σε θέαμα ανάλογο με τις απαιτήσεις του καταναλωτικού πολιτισμού μας, πράγμα που έχει ως συνέπεια την έκπτωση της αρ- [14] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

3 χικής ηθικής (μετα-ηθικής όπως θα διευκρινιστεί στα κείμενα αυτού του τόμου) σε τεχνολογικά επιτεύγματα υψηλής ποιότητας τόσο σε ό,τι αφορά στην κατασκευαστική λογική τους όσο και στην αισθητική των γραμμών τους. Από την άλλη, οι ταχύτατες αλλαγές στη σχέση ιδιωτικού-δημόσιου, αλλά και στο χαρακτήρα του δημόσιου εξαιτίας της ηλεκτρονικής τεχνολογίας και του πολιτικού νεοφιλελευθερισμού που κυριαρχεί στο δυτικό κόσμο, στρέφουν την κατασκευή σε δημόσιους/συλλογικούς χώρους μεγάλης κλίμακας ευνοώντας την ανάπτυξη του star system στην αρχιτεκτονική. Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι σύγχρονες αρχιτεκτονικές μορφές αποτελούν περισσότερο υπαινιγμούς μιας ηθικής «άλλης» από εκείνη της νεωτερικότητας παρά ένα «συμβάν» που ενέχει αυτήν τη νέα ηθική. Ενδεχομένως ήρθε ο καιρός να στοχαστούμε εκ νέου την ηθική διάσταση του χώρου προσανατολιζόμενοι σε επιμέρους κατευθύνσεις ανάλογες με πτυχές της ζωής που η κριτική θεώρηση του μοντερνισμού απογύμνωσε αναδεικνύοντας δίπλα στο κοινωνικό-ταξικό και το περιβαλλοντικό, το έμφυλο, το πολιτισμικό, το πολιτικό, πεδία των οποίων η συνάρθρωση θα ανταποκρινόταν ενδεχομένως, υπό τη δεδομένη συνθήκη, στη στοχοθεσία μιας ευτυχούς ανθρώπινης ζωής. Στις Τομές ήθους και χώρου επιθυμούμε να συστήσουμε ένα πεδίο συνάντησης της προβληματικής του χώρου με εκείνη της ηθικής. Στο μέτρο που η ηθική ιδρύεται, όπως όλα τα πεδία, για να αποφέρει θετικά αποτελέσματα στη ζωή των ανθρώπων, τα οποία θα μπορούσε κανείς να συνοψίσει στην ευόδωση της ανθρώπινης συνύπαρξης και στην ευτυχία του καθενός, η άρθρωσή της στην προβληματική του χώρου δεν μπορεί παρά να συνδέεται ομοίως με μια ανάλογη στοχοθεσία. Στο σημείο αυτό κάνουμε τις ακόλουθες παρατηρήσεις: - Η συνάντηση χώρου και ηθικής, αποτέλεσμα του εντεταμένου, όπως ήδη ειπώθηκε, ενδιαφέροντος της εποχής μας για το πεδίο της ηθικής, ΕΙΣΑΓΩΓΗ [15]

4 προδίδει μια ιδιαιτέρως ζοφερή κατάσταση σε ό,τι αφορά σήμερα στα ζητήματα του χώρου και της κοινωνίας. Πράγματι, η ηθική αποκτά ενδιαφέρον όταν το πλαίσιο ζωής των ανθρώπων επιφέρει σημαντικά προβλήματα γι αυτούς, και τόσο μεγαλύτερο ενδιαφέρον αποκτά όσο λιγότεροι δρόμοι φωτίζουν την έξοδο από τα προβλήματα αυτά. Ο προβληματισμός, λοιπόν, που εκδιπλώνεται σήμερα γύρω από το θέμα μας τομές ήθους και χώρου συναντά μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα, η οποία περιπλέκεται ακόμη περισσότερο δεδομένης της ιδιάζουσας σχέσης της σύγχρονης κριτικής θεωρίας του χώρου και της σύγχρονης οικονομικής-κοινωνικής δυναμικής που με περισσή δεξιοτεχνία ενσωματώνει στο δικό της αξιακό σύστημα τις νέες προτάσεις. - Η συνάντηση της προβληματικής του χώρου και εκείνης της ηθικής ανοίγει το πεδίο της κριτικής του σύγχρονου αστικού και αρχιτεκτονικού χώρου με στόχο την επιζήτηση μιας ηθικής προοπτικής του χώρου. Εδώ όμως, για το ίδιο το κριτικό πνεύμα, αποκαλύπτεται ο κίνδυνος μιας άλλης ενδεχόμενης λειτουργίας της συνάντησης αυτής, πέρα από εκείνη της κριτικής: η σύμπλεξη χώρου και ηθικής σε έναν ανορθολογικό κόσμο θεωρούμενο ως αναπόδραστο μπορεί να αναλαμβάνει ένα ρόλο απολογίας για την, προβαλλόμενη ως αναγκαστική, αποδοχή του κόσμου αυτού και για την παραίτηση των τεχνών και επιστημών του χώρου από σθεναρότερες στάσεις. - Από τη στιγμή που η προβληματική περί ηθικής και χώρου αποβλέπει στην παραγωγή αποτελεσμάτων έξω από το σώμα αυτής της ίδιας και μιας θεωρητικής της ανακύκλωσης, προς τον ευτυχή άνθρωπο, μια τυχόν κατανόηση της χωρικής ηθικής ως εσωτερικής χωρικής ποιότητας, δηλαδή μιας ιδιότητας του χώρου η οποία πορεύεται και επιστρέφει στον ίδιο το χώρο, φαίνεται να υπολείπεται των αξιώσεων του πεδίου της συγκεκριμένης προβληματικής. Με την έννοια αυτή, οι κριτικές που περιγράφουν μορφές αρχιτεκτονικής ως αυτοαναφερόμενες υπονοούν και την αντίστοιχη ένδεια των τελευταίων σε ηθική [16] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

5 ποιότητα και αντιστοίχως την άκαρπη προοπτική μιας ενδεχόμενης σύμπλεξής τους με την προβληματική περί ηθικής. - Στη διαπλοκή του με το πεδίο της ηθικής, ο χώρος αναζητά ποιότητες που θα υποστήριζαν τον προορισμό του να συμβάλλει σε μια καλύτερη ζωή των ανθρώπων. Στο μέτρο αυτό, στη διαπλοκή χώρου και ηθικής εμπλέκονται ιδεολογίες και προτάγματα διαφορετικά ως προς την αντίληψη της καλύτερης ζωής. Έτσι, η προβληματική της σύμπλεξης χώρου και ηθικής δεν αφίσταται της ιδεολογίας, πράγμα που προσδίδει στην ηθική έναν ιστορικό χαρακτήρα και την απομακρύνει από μια ενδεχόμενη ουσιακή της κατανόηση. -Στο μέτρο που επιχειρούμε να αρθρώσουμε στην προβληματική του χώρου ζητήματα ηθικής, κάνουμε παραδεκτή μια ενεργητική ερμηνεία του χώρου ως ικανού να επιδράσει στον άνθρωπο και όχι απλά ως καθρέφτη ή υποδοχέα της ανθρώπινης δράσης. Εφόσον, λοιπόν, ενεργοποιούμε το χώρο για να κάνουμε καλύτερη τη ζωή μας, είμαστε υ- ποχρεωμένοι να συμπεριλάβουμε στη σχεδιαστική μας ατζέντα τρόπους και μεθόδους αντιμετώπισης των σύγχρονων προβλημάτων, οικονομικών, πολιτικών, πολιτισμικών, οικολογικών κ.ο.κ. Για την αποφυγή, ωστόσο, ματαιόπονων δράσεων, θα ήταν χρήσιμη η έγνοια και η φροντίδα να είναι οι σχεδιαστικές μας ανησυχίες και προτάσεις συντεταγμένες με μια συνολικότερη κοινωνική και ανθρώπινη συνθήκη που θα έθετε τους όρους μιας αναλλοίωτης και αναπορόφητης, σύμφωνης με τους αρχικούς στόχους, αποτελεσματικότητάς τους. Στον συλλογικό μας τόμο επιδιώκουμε να στοχαστούμε την αρχιτεκτονική όχι μόνο ως μια επιβεβαίωση, επικύρωση και ενίσχυση των κατεστημένων ηθικών κανόνων, ως μια εξύμνηση της καθεστηκυίας τάξης, αλλά και ως πεδίο ανάδυσης της δυνατότητας μιας κριτικής στους άδικους θεσμούς αυτής της τάξης. Μπορούμε να στοχαστούμε μια κριτική λειτουργία της αρχιτεκτονικής; Τη δυνατότητά ΕΙΣΑΓΩΓΗ [17]

6 της όχι απλώς να αντανακλά κυρίαρχα αξιακά συστήματα αλλά και την πιθανή ικανότητά της να δημιουργεί την κριτική τους και να συμβάλλει στην ανάδυση νέων ηθικών συστημάτων; Στα κείμενα που ακολουθούν, επιθυμούμε να στοχαστούμε την αρχιτεκτονική ως ενεργητικό πυκνωτή και δημιουργό ήθους, ως εργαστήριο γένεσης νέου ήθους. Με αυτές τις προθέσεις οι Τομές ήθους και χώρου συνιστούν τόπο περισυλλογής, στοχασμού και κριτικού προβληματισμού. Συνδέσεις με το παρελθόν και σχεδιασμοί για το μέλλον ε- μπλέκονται στη νοητική αυτή διαδρομή, ενώ ποικίλες προσεγγίσεις του θέματός μας συμβάλλουν στην κατα-νόηση και περι-γραφή του. Ο John Hendrix, στο κείμενό του με τίτλο «Αρχιτεκτονική και Διανοητική Ανάπτυξη», εκδιπλώνει μια γενεαλογική αφήγηση βασικών φιλοσοφικών ιδεών, στη βάση ενός θεμελιώδους στόχουεπιχειρήματος, στη βάση ενός σταθερού άξονα: του ηθικού χρέους και του καθήκοντος της αρχιτεκτονικής να επικοινωνήσει ιδέες και να συμβολίσει μια πνευματική κουλτούρα. Αυτή η πυρηνική σύλληψη του Hendrix ουσιαστικά αποκαλύπτει το ευρύτερο μεταφυσικό και ιδεαλιστικό, Νεοπλατωνικό του πρόγραμμα. Η αρχιτεκτονική, σε αυτή την Πλατωνική-Νεοπλατωνική προοπτική, είναι υπόθεση του νου, σύλληψη της νόησης, ιδέα της σκέψης, υπερβαίνοντας την αισθητική αντίληψη και την υλική της μορφή-παρουσία. Στη βάση αυτής της αντι-ωφελιμιστικής και αντι-λειτουργιστικής ιδεολογίας, ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η αρχιτεκτονική δεν εξαντλείται στη χρησιμότητα, την κατασκευαστική επάρκεια και την αισθητική της ποιότητα. Πέρα από την κλασική Βιτρουβιανή τριάδα, η αρχιτεκτονική οφείλει να αναλάβει έναν επιπλέον ρόλο: έναν ηθικό ρόλο διαπαιδαγώγησης και μόρφωσης του ανθρωπίνου πνεύματος. Ο Hendrix ονομάζει τη διαδικασία αυτής της μόρφωσης «διανοητική ανάπτυξη». Όπως γράφει χαρακτηριστικά: «Η αρχιτεκτονική είναι μια τέχνη, και η τέχνη προσδιορίζεται ως η επικοινωνία ιδεών μέσω [18] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

7 της υλικής μορφής. Η αρχιτεκτονική προσχωρεί στις ίδιες ηθικές α- ξιώσεις για την επικοινωνία ιδεών όπως οποιαδήποτε μορφή τέχνης. Σε αυτήν την επικοινωνία ιδεών, η αρχιτεκτονική έχει ευθύνη να διευκολύνει την διανοητική ανάπτυξη, διότι πέρα από το καταφύγιο και την ασφάλεια των δραστηριοτήτων, τίποτα δεν είναι πιο σημαντικό στην ανθρώπινη ζωή». Αναλύοντας μια πλειάδα μειζόνων στοχαστών, από τον Πλάτωνα έως τον Hegel και από τον Grosseteste έως τον Schelling, ο συγγραφέας αναπτύσσει το παραπάνω επιχείρημα και εντοπίζει υποδείξεις του φιλοσοφικού στοχασμού για τον δυνατό ηθικό και πνευματικό ρόλο της αρχιτεκτονικής. Οι προτάσεις του Hendrix έχουν έναν εξόχως αφηρημένο και γενικό χαρακτήρα. Όμως δεν στερούνται διόλου πρωτοτυπίας. Το κείμενό του αποκαλύπτει πως ο γόνιμος διάλογος αρχιτεκτονικής και φιλοσοφίας βρίσκεται ακόμα στην απαρχή του. Παρ όλα αυτά, η κατάδυση στον κόσμο των φιλοσοφικών ιδεών εμπλουτίζει την κατανόηση της αρχιτεκτονικής ως στοχαστικής πράξης. Ταυτόχρονα, επιτρέπει μια γενικότερη υπόθεση εργασίας όπως είχε διατυπωθεί σε μια προηγούμενη μελέτη του: την πιθανότητα οι αρχιτεκτονικές μορφές να συσχετίζονται με φιλοσοφικές δομές της εποχής τους ή άλλων εποχών. Σε αυτό το πλαίσιο, η αρχιτεκτονική θα ήταν πράγματι μια σημαίνουσα μορφή που φέρει νοήματα και εκπέμπει ηθικές βαθμολογήσεις του εμπειρικού κόσμου. Το κείμενο του Κωνσταντίνου Μωραΐτη με τίτλο «Πώς Αποκαλύπτεται Χωρικά το Ήθος;...Ordine geometrico demonstrato» εγγράφεται σε μια ευρύτερη στρατηγική του συγγραφέα: τη διερεύνηση του πολιτιστικού και πολιτικού νοήματος του τοπίου στη Νεωτερικότητα. Με τον όρο «τοπίο» ο συγγραφέας κατανοεί «έναν πολιτιστικό προσδιορισμό του τόπου όλες τις πρακτικές πολιτιστικής δόμησης του τόπου, συνολικά». Σύμφωνα με το συγγραφέα, στα πλαίσια αυτών των πολιτιστικών πρακτικών, το τοπίο υποβάλλει, διατυπώνει και υ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ [19]

8 πονοεί ηθικές και αξιολογικές υποδείξεις για τους όρους του πράττειν. Υπό αυτήν την έννοια, το παρόν κείμενο αναπτύσσει την ιδέα του Νεωτερικού τοπίου ως ένα υπόδειγμα κοινωνικού ήθους. Χρησιμοποιώντας ψυχαναλυτική ορολογία, ο Μωραΐτης επισημαίνει το ρόλο της αρχιτεκτονικής και των διαμορφώσεων τοπίου στην υποβολή κοινωνικών ηθικών προτύπων συμπεριφοράς. Η βασική θέση του δοκιμίου, πάνω στην οποία στηρίζεται η παραπάνω συσχέτιση του τοπίου και του ήθους, είναι πως οι ηθικές υποδείξεις διαμεσολαβούνται από την παραγωγή αισθητικά προσλήψιμων υποδείξεων, προτύπων και κανόνων του πράττειν. Έτσι, το Νεωτερικό, γεωμετρικά οργανωμένο, τοπίο μπορεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο σε αυτή την παραγωγή των, αισθητικά διαμεσολαβημένων, ηθικών προτύπων της πράξης. Ο συγγραφέας μοιάζει να θεσπίζει μια σχέση άμεσης αντιστοιχίας ανάμεσα στα κοινωνικά επικρατούντα ήθη και στο τοπίο της εποχής τους, δηλαδή στην αντιληπτική, αισθητική και χωρική τους εποπτεία και απόδοση. Επισημαίνεται πως η αισθητηριακά προσιτή «προβολή», παράσταση και δημοσιοποίηση αυτών των κοινωνικών ηθικών προτύπων μέσω χωρικών δομών οργάνωσης, ενισχύει τη δυνατότητα επιβολής τους. Ως παράδειγμα «έντεχνης» επιβολής ανάλογων προτύπων θεωρείται η περίοδος του Μπαρόκ: μια εμπρόθετη προβολή των αξιών της Παπικής Εκκλησίας και του Καθολικισμού. Ο συγγραφέας εστιάζει επιπλέον στην ανάλυση χαρακτηριστικών τοπιακών διαμορφώσεων της Γαλλίας και της Ολλανδίας του 17 ου αιώνα, αναδεικνύοντας πως οι επιμέρους διαφοροποιήσεις και οι ιδιαιτερότητες στον σχεδιαστικό, συνθετικό χειρισμό του τοπιακού χώρου, αντιστοιχούν σε κοσμοθεωρητικές μετατοπίσεις στα κοινωνικά ήθη, τα πολιτικά πρότυπα διακυβέρνησης καθώς και στις φιλοσοφικές έννοιες που τα συμπυκνώνουν και τα εκφράζουν. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει μια πρωτότυπη θεώρηση της φιλοσοφίας του Descartes στα πλαίσια των μηχανικών, κατασκευαστικών και τοπιακών αναζητήσεων της [20] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

9 Επιστημονικής Επανάστασης. Η διαρκής συσχέτιση των διαμορφώσεων του τοπίου με την ηθική φυσιογνωμία κάθε ιστορικής εποχής, οδηγεί το συγγραφέα στη σύγχρονη «μετα-ηθική» και την «περιβαλλοντική ηθική» και τις συνέπειες που μπορεί να προκαλέσουν στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του χώρου. Η στροφή σε μια «τοπολογική» προσέγγιση του τοπίου ως πεδίου διαρκούς επενέργειας δυνάμεων και η υπέρβαση της αρχιτεκτονικής των «κτιρίων» ως σχεδιασμού «αντικειμένων» προδιαγράφουν το ανοικτό πεδίο των ηθών και των ερευνών του μέλλοντος. Σύμφωνα με τον Μωραΐτη, αυτές οι έρευνες θα πρέπει να λάβουν υπόψη τη σημασία της διαμόρφωσης του χώρου ως ενός «εκτεταμένου εργαστηρίου συγκρότησης των κοινωνικών ηθών». Στο κείμενό τους «Ηθική και Διάκοσμος στη Νεωτερική και Σύγχρονη Εποχή», οι Claudio Conenna και Κυριακή Τσουκαλά διερευνούν τις σημασιοδοτήσεις της ηθικής και του διακόσμου στις δύο περιόδους νεωτερική και μετανεωτερική, και εξετάζουν κριτικά τις διαφορετικές αρχιτεκτονικές θεωρήσεις που σχετίζονται με το θέμα αυτό. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι την περίοδο της νεωτερικότητας μια ορθολογική πραγματιστική λογική κυριεύει το πνεύμα των αρχιτεκτόνων και οδηγεί την αρχιτεκτονική (μέσα στη συνθήκη των νέων τεχνολογιών/υλικών και της αναγκαιότητας για μαζική παραγωγή) στην αναζήτηση θεμελιωδών αρχών κυρίως στο πεδίο της ηθικής παρά της αισθητικής. Αυτή η κοινωνικη-πραγματιστική συνθήκη δημιούργησε μια νέα αισθητική που τροφοδοτήθηκε από την ηθική της αυτονομίας και της καθολικότητας. Ο διάκοσμος συνυφαίνεται με την έννοια της κατασκευής δημιουργώντας ένα αρμονικό αρχιτεκτονικό Όλον, ενώ το πνεύμα της εποχής και της μαζικής παραγωγής συνέβαλαν στη δημιουργία καθολικών κανόνων και μοντέλων. Την περίοδο που ακολουθεί, αυτή της μετα(υπερ)νεωτερικότητας, η ηθική της αυτονομίας-δεοντολογίας αντικαθίσταται από την ηθική της ανεξαρτησίας των έκκεντρων πολλών αληθειών της ΕΙΣΑΓΩΓΗ [21]

10 επιθυμίας, της επικοινωνίας. Το μετανεωτερικό μοντέλο υπερασπίζεται τη μετατόπιση του κέντρου βάρους της ηθικής εμπειρίας από το υποκείμενο και την αναστοχαστικότητά του προς την επικοινωνία μέσω της γλώσσας (πολιτισμική πολιτική): μια χαλαρή επικοινωνία με την έννοια μιας λεκτικής συνδιαλλαγής απονοηματοδοτημένης από τα ισχυρά εγκατεστημένα νοήματα του παρελθόντος και τη μοναδική, καθολική αλήθεια έρχεται στο προσκήνιο και μαζί της οι νεο-νοηματοδοτημένες έννοιες της συμμετοχής, της διάδρασης, της ανταποκρισιμότητας, της ρευστότητας και της μεταβλητότητας (των νοημάτων), της δημιουργικής αλληλεπίδρασης. Διακρίνονται τρεις τάσεις στο θέμα του διακόσμου στην αρχιτεκτονική. Η μία τάση συνεπής με τις θεωρητικές αφετηρίες της ανατρέχει στην ηθική της α- νεξαρτησίας και επεξεργαζόμενη τις δυνατότητες της ίδιας της κατασκευής όπως διαμορφώνονται στη σύγχρονη τεχνολογική συνθήκη μεθερμηνεύει δημιουργικά τις ιδέες και πρακτικές του μοντέρνου κινήματος και ορισμένων προάγγελών του και συνδέει οργανικά τον διάκοσμο με λειτουργικά και δομικά στοιχεία-επιφάνειες του κτιρίου. Με τη συμβολή της παραμετρικής γεωμετρίας η έννοια της αυτοδυναμίας της αρχιτεκτονικής (στην οποία ενυπάρχει ο κανόνας) μεταπίπτει σε «ανεξαρτησία από τον κανόνα». Η δεύτερη τάση, α- νατρέχοντας στα τελευταία και πιο εξελιγμένα τεχνολογικά επιτεύγματα, κατορθώνει να συνθέσει «διάκοσμο και διακόσμηση» σε ένα θέμα, συνδυάζοντάς το με τη λειτουργία και το στατικό φορέα του αρχιτεκτονήματος. Περισσότερο συνεπής με τις θεωρίες που αντιμάχονται τα εννοιολογικά δίπολα και τις κοινωνικο-εξουσιαστικές προεκτάσεις τους, η τάση αυτή διαλύει την αντίθεση μεταξύ διακόσμου και διακόσμησης, καταργεί τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσά τους, αντιμετωπίζοντάς τα ως ένα σύν-θετο θέμα, ως παραγωγή/αυτογένεση μορφής. Και η τρίτη τάση, αδιάφορη για τη λειτουργικο-συμβολική σύνθεση διακόσμου και διακόσμησης, χειρίζεται με [22] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

11 τρόπο διακριτό αυτό το θέμα. Η τάση αυτή, ωστόσο, δεν φαίνεται ασυνεπής με τη σύνολη ηθική της εποχής μας. Μέσα στο πλαίσιο της ηθικής της επικοινωνίας, μιας ρευστής και διαρκώς μεταβαλλόμενης συνδιαλλαγής, σύγχρονα αρχιτεκτονικά παραδείγματα χρησιμοποιούν τη διακόσμηση ως εκφραστικό μέσο, αδιαφορώντας για το διαχωρισμό της από τον διάκοσμο. Η αναφορά και παράθεση χαρακτηριστικών αρχιτεκτονικών παραδειγμάτων συμβάλλουν στην τεκμηρίωση των θέσεων που αναπτύσσονται στην εργασία. Tο κείμενο του Νικολάου-Ίωνα Τερζόγλου με τίτλο «Προς ένα Νέο Ηθικό Παράδειγμα στο Σχεδιασμό του Χώρου» αποτελεί λογική συνέχεια και επέκταση ενός σταθερού και μακροπρόθεσμου ερευνητικού προγράμματος του συγγραφέα. Το πρόγραμμα αυτό στοχεύει στην αποκατάσταση και την επανα-θεμελίωση ορισμένων βασικών αρχών του Μοντέρνου Κινήματος στην αρχιτεκτονική, σε συνάρτηση με τις σύγχρονες οικολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές κρίσεις και ανάγκες. Αυτός ο στόχος εντάσσεται σε ένα ευρύτερο φιλοσοφικό σχέδιο επαν-ενεργοποίησης και ολοκλήρωσης του ημιτελούς σχεδίου της Νεωτερικότητας. Η ενεργοποίηση αυτή δεν νοείται με όρους μιας «αναβίωσης», αλλά ως μια επαν-εκκίνηση. Βασική θέση του παραπάνω δοκιμίου είναι πως η αισθητική εμμονή στη «μορφή» που χαρακτήρισε αρκετές όψεις της «Μεταμοντέρνας» και της «Αποδομιστικής» αρχιτεκτονικής, έχει οδηγήσει σε ένα αδιέξοδο. Σύμφωνα με τον Τερζόγλου, ο αισθητικός φορμαλισμός των αποκαλούμενων «αρχιτεκτόνωνstar» αδυνατεί να απαντήσει σε νέα, σύγχρονα πολιτικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα και αιτήματα του ανθρώπου. Σε αυτό το πλαίσιο, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ήρθε ο καιρός να στοχαστούμε εκ νέου την ηθική διάσταση του χώρου ή την «ηθική λειτουργία της αρχιτεκτονικής». Και κατανοεί αυτήν την αναγκαία «ηθική στροφή» ως μια «αλλαγή Παραδείγματος» από την αισθητική στην ηθική νοηματοδότηση της αρχιτεκτονικής, χρησιμοποιώντας τον γνω- ΕΙΣΑΓΩΓΗ [23]

12 στό όρο του Thomas S. Kuhn. Ο Τερζόγλου θεωρεί πως το πιο πρόσφατο υπόδειγμα μιας «ηθικής» προσέγγισης του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και της αρχιτεκτονικής πράξης ανάγεται στο Μοντέρνο Κίνημα των απαρχών του 20 ού αιώνα. Συναφείς ιδέες όπως η «αλήθεια της κατασκευής», η ηθική ευθύνη του αρχιτέκτονα ως πολιτικού υποκειμένου και η κοινωνική διάσταση του χώρου, σφυρηλατήθηκαν στο εννοιολογικό εργαστήριο του Μοντερνισμού. Στο κείμενό του, επιχειρεί να αναδείξει τον εννοιολογικά γνήσιο πυρήνα και το φιλοσοφικό υπόβαθρο της Μοντέρνας ηθικής ιδέας περί της «αλήθειας της δομής». Ταυτόχρονα, ο Τερζόγλου επιθυμεί να διαχωρίσει αυτή την κεντρική ιδέα από τις Μεταμοντέρνες, αρνητικές αποτιμήσεις της και τις γενεαλογικές της συσχετίσεις με την «πουριτανική» ηθικότητα του 19 ου αιώνα, όπως κωδικοποιούνται, για παράδειγμα, στο ιστοριογραφικό εγχείρημα του David Watkin. Τελικός στόχος αυτής της επαν-ερμηνείας είναι μια νέα νοηματοδότηση της έννοιας της «δομής» ως υλικής κατασκευής, ως οργανικής ολότητας και ως πνευματικής κουλτούρας, καθώς και η συσχέτιση της «αλήθειας» αυτής της «δομής» με μια σύγχρονη «ηθική του τόπου». Με αυτόν τον τρόπο, υποστηρίζει ο συγγραφέας, η Μοντέρνα ηθική της δομής καθίσταται ξανά επίκαιρη. Στην εργασία της «Χώρος και Ήθος στην Έννοια της Πρόσβασης», η Χαρίκλεια Παντελίδου επιχειρεί μια κριτική διερεύνηση του σύγχρονου ανασχηματισμού του αστικού χώρου στον εννοιολογικό άξονα της πρόσβασης και αναζητά τις παραμέτρους μιας ηθικής συγκρότησης της έννοιας αυτής. Η συγγραφέας θεωρεί την έννοια της πρόσβασης στο πλαίσιο της μετανεωτερικής της ανάδειξης και της ταυτόχρονης χωρο-πολιτισμικής στροφής όπου η προβληματική της πρόσβασης αρθρώθηκε στην πραγματικότητα της κατάτμησης του χώρου και της έντασης των αποκλεισμών. Στη σύγχρονη παγκόσμια αναδιαμόρφωση της κοινωνικής ζωής σε οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο, η κατανόηση της ανθρώπινης ευτυχίας εντοπί- [24] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

13 ζεται στη διασφάλιση ελεύθερης πρόσβασης στον συλλογικό χώρο και τα αγαθά, ενώ ο επαναπροσδιορισμός της έννοιας της συλλογικότητας με βάση τη δυνατότητα χρήσης από περισσότερους απομακρύνει τη συλλογική ποιότητα από την απαίτηση της κοινωνικοποίησης και της ανακατανομής του πλούτου. Καθώς το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε από την κανονιστική δυναμική του χώρου στη σημειακή του εμπειρία, η προβληματική της πρόσβασης στο χώρο συνδέθηκε με την έννοια της ετερότητας. Στο πλαίσιο αυτό, ωστόσο, υποστηρίζει η συγγραφέας, αποκαλύπτεται η ηθική ανεπάρκεια της έννοιας της πρόσβασης: ως εξαντλούμενη στη δυνατότητα πρόσβασης η ετερότητα αποσυνδέθηκε από το αίτημα της ισότητας, με αποτέλεσμα την εννοιολογική της συρρίκνωση σε ένα τυπικό, αυτοαναφερόμενο και αυταπόδεικτο περιεχόμενο και σε διάσταση από μια πραγματική βιωματική της συγκρότηση στην καθημερινή ζωή. Στη συνέχεια, η συγγραφέας εξετάζει τη σχέση της έννοιας της πρόσβασης με εκείνη της ιδιοκτησίας και υποστηρίζει ότι η σύγχρονη επανασυγκρότηση της κοινωνικής οργάνωσης στον άξονα της πρόσβασης στο χώρο, αντί της ιδιοκτησίας του, αποτελεί μια μέθοδο έντασης της ίδιας της ιδιοκτησίας, της συσσώρευσης και του κοινωνικού χάσματος. Στη σύνδεσή της με την πρόσβαση η δημοκρατική λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών συμπλέκεται με την κατανάλωση μέσα σε μια νέα εξατομικευμένη κατανόηση του δημόσιου πολιτικού χώρου. Αν και ο νέος δημόσιος χώρος υπάγεται στο καθεστώς της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και η συμμετοχή στη δημοσιότητα εξαρτάται από την ιδιωτική συναίνεση, η ηθική ανεπάρκεια της έννοιας της πρόσβασης εδράζεται σε μια διαχρονικότερη βάση, εκείνη της έντασης μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου, ως αντίστοιχης στην ιστορικά κατασκευασμένη διάσταση ατομικής και κοινωνικής υπόστασης του ανθρώπου. Στην ανταγωνιστική αυτή συνθήκη, η εξασφάλιση πρόσβασης στο χώρο αφενός αποτελεί διακήρυξη ελευθερίας αφετέρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ [25]

14 μιας ελευθερίας που γίνεται αντιληπτή ως περιχαράκωση του ατόμου στον εαυτό του. Δεδομένου του γεγονότος ότι η ηθική του χώρου είναι συνάρτηση του οικονομικού, πολιτικού και πολιτισμικού πεδίου όπου ο χώρος συγκροτείται και λειτουργεί, η συγγραφέας καταλήγει ότι η δυναμική της ελεύθερης πρόσβασης στο χώρο είναι ανάγκη να ειδωθεί στο πλαίσιο μιας ταυτόχρονης αναζήτησης ενός χωροκοινωνικού ήθους εναρμόνισης ατόμου και κοινωνίας, ιδιωτικού και δημόσιου χώρου. Στο κείμενό του «Ο Χώρος του Καιρού» ο Jonathan Hill τοποθετεί το ζήτημα της χωρικής ηθικής στην ανάγκη αναγνώρισης μιας σύνθετης σχέσης αλληλεξάρτησης μεταξύ φύσης και πολιτισμού. Για τη διερεύνηση της σχέσης αυτής εισάγει τη σύγχρονη, φυσική και ανθρωπογενή, ατμοσφαιρική συνθήκη υπό όρους καιρού και κλίματος ως έναν δυναμικό παράγοντα στη διαδικασία της αρχιτεκτονικής παραγωγής, την οποία εξαρχής δηλώνει ότι κατανοεί έξω από το πλαίσιο μιας αρχιτεκτονικής αυθεντίας. Ο συγγραφέας αναπτύσσει το επιχείρημά του στη βάση ενός παραδείγματος, στην τομή της σχέσης του σκηνοθέτη Derek Jarman με το ακρωτήρι του Dungness στη νότια Αγγλία: στο Σπιτάκι της Προοπτικής και τον κήπο που δημιούργησε ο ίδιος. Το παράδειγμα του Hill αποτελεί μια αναζήτηση του ηθικού περιεχομένου της κατοίκησης, της κατοικίας και της αρχιτεκτονικής που ο συγγραφέας εντοπίζει στη σχέση τους με την τοπική ατμοσφαιρική συνθήκη: στο ακρωτήρι του Dungness λειτουργούσε (και λειτουργεί) ένας πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής, γεγονός που εξηγεί την εγκατάσταση του Jarman εκεί: «Ακριβώς όπως ο Turner επέτρεπε να εισέλθει ο μολυσμένος αέρας του Λονδίνου στο ερειπωμένο του στούντιο ώστε να μπορεί να ζωγραφίσει in-situ, ο Jarman επέλεξε μια περιοχή δίπλα σε έναν πυρηνικό αντιδραστήρα βουτώντας τον εαυτό του σε μια ραδιενεργή και ηλεκτρομαγνητική καιρική συνθήκη ώστε τα βιώσει το υψηλό στον τόπο του». [26] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

15 Στο πλαίσιο αυτό η κατοικία προβάλλει το βίωμα ως διασκορπισμένη εμπειρία και η αρχιτεκτονική αναδεικνύεται ως μια δυναμική διαλογική διαδικασία δράσης περισσότερων δημιουργών με ακαθόριστα αποτελέσματα, όχι ως «κάτι τέλειο και πεπερασμένο, αλλά ως προσωρινή και ανοιχτή στην αλλαγή κατά τη διάρκεια της σύλληψης, της κατασκευής, της χρήσης και της φθοράς της». Έτσι η χωρική ηθική του Hill φωτίζει τη σχέση ζωής και θανάτου, φύσης και πολιτισμού, πυρηνικής ατμόσφαιρας και κήπου ως μια σύνθετη αλληλενέργεια, αλληλεξάρτηση και συνανάδευση σε μια εν εξελίξει διαδικασία υψηλής υβριδικής επι-γένεσης. Εκείνο που ενδιαφέρει τον Hill είναι η σχέση της αρχιτεκτονικής με τον τόπο της ως καθημερινή εμπειρία. Επικαλείται το τοπίο, τον καιρό, το χρόνο, το βίωμα και το υποκείμενο για να αναδείξει το γεγονός ότι η ηθική του χώρου προϋποθέτει την αναγνώριση της πολυπλοκότητάς του. Στη σύγχρονη πραγματικότητα οι αντιθετικές και μονοσήμαντες κατανοήσεις όχι μόνο δεν ευσταθούν, αλλά είναι στείρες και ανακυκλώνουν λάθη του παρελθόντος. Η θεώρηση του Hill αναφέρεται στην ανάγκη αντιμετώπισης της περιβαλλοντικής κατάστασης, των σχέσεων εξουσίας, της παγκοσμιοποίησης, όπου η αρχιτεκτονική και ο χώρος είναι α- νάγκη να κατανοηθούν στο πλαίσιο μιας ηθικής των συναντήσεων, του διαλόγου, της συνύπαρξης. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος: «ο κηπουρός γνωρίζει επίσης ότι η ζωή και ο θάνατος έχουν α- νάγκη το ένα το άλλο». O Karsten Harries, στο κείμενό του με τίτλο «Περί του Ηθικού Νοήματος του Χώρου και της Διαμόρφωσης του Χώρου», συγκεκριμενοποιεί και επεκτείνει το φιλοσοφικό στοχασμό που έχει αναπτύξει εδώ και 35 χρόνια γύρω από την ηθική λειτουργία της αρχιτεκτονικής. Ο συγγραφέας, ήδη από το 1975, διατύπωνε ένα αίτημα ήθους, ως ένα αναγκαίο στοιχείο στη διαδικασία διαμόρφωσης του χώρου ζωής. Έ- γραφε: «Ζητούμε ετερογένεια και όρια, χρονικές ενότητες και περιοχές, ΕΙΣΑΓΩΓΗ [27]

16 ιερά γεγονότα και κεντρικούς τόπους που μπορούν να συγκεντρώσουν μια πολλαπλότητα σε μια ολότητα πλήρη νοήματος. Ο χρόνος και ο χώρος πρέπει να σχηματοποιηθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να προσδιορίσουν έναν τόπο κατοίκησης για τον άνθρωπο, ένα ήθος». Η έννοια του ήθους επέτρεπε στον Harries να αντιταχθεί σε τρεις θεμελιώδεις δυνάμεις που αντιστρατεύονταν το δικό του όραμα για ένα αυθεντικό κατοικείν: την «αισθητική» θεώρηση της αρχιτεκτονικής ως επιφανειακής διακόσμησης, την ανοικειότητα και την ομοιογένεια των σύγχρονων μη-τόπων και το δόγμα της «τέχνης για την τέχνη». Στο παρόν κείμενο, ο Harries επαν-εγγράφει την αναγκαία αυτή ηθική λειτουργία της αρχιτεκτονικής σε ένα βαθύτερο υπαρξιακό και οντολογικό ρήγμα της ανθρώπινης κατάστασης στη Νεωτερικότητα. Σύμφωνα με το συγγραφέα, η ανθρώπινη υπαρξιακή συνθήκη βρίσκεται σε μια διαλεκτική πόλωση ανάμεσα σε δύο αντίθετες τάσεις ή ροπές: την τάση για περιπλάνηση και περιπέτεια (αυτό που στα γερμανικά ονομάζεται «Fernweh») και την τάση για σταθερότητα και οίκηση (αυτό που στα γερμανικά καλείται «Heimweh»). Η «Fernweh», ως λαχτάρα του μακρινού, τροφοδοτείται από την περιέργεια και οδηγεί στη διάλυση, την αποκεντροθέτηση, τη διασπορά. Η «Heimweh», ως νοσταλγία του κοντινού, του οίκου, τροφοδοτείται από τη διάθεση για γαλήνη και οδηγεί στην εστίαση, την αυτο-συγκέντρωση, τη συγκρότηση. Επιστρατεύοντας το στοχασμό των Blumenberg, Heidegger, Ortega y Gasset και Nietzsche, ο Harries αναπτύσσει συνεχείς χωρικές, καλλιτεχνικές και αρχιτεκτονικές ανταποκρίσεις και κρυσταλλώσεις, εκφάνσεις και εκδηλώσεις αυτών των δύο θεμελιωδών ροπών του νεωτερικού υποκειμένου, καταδεικνύοντας τη συνεχή τους διαμάχη, πάλη, ρήξη και έριδα. Η πρώτη ροπή συνδέεται με τη Νεωτερική επιστήμη και τεχνολογία, με το Νεωτερικό κοσμοείδωλο, τον εργαλειακό, τεχνικό ορθολογισμό, τον Κοπέρνικο, την Επιστημονική Επανάσταση, την οικοδόμηση ενός λογικού, άπειρου χώρου. Η δεύτερη ρο- [28] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

17 πή συνδέεται με τη Φαινομενολογική επανεκτίμηση της νοσταλγίας για τον οίκο, για την άμεση, βιωμένη εμπειρία μιας οριοθετημένης ε- πικράτειας, για τον τόπο και το «πνεύμα του τόπου». Και εδώ έγκειται η μεγάλη έκπληξη του κειμένου. Ενώ θα περίμενε κανείς ο, γνωστός για τις Φαινομενολογικές του προτιμήσεις, ειδικός στον Heidegger, φιλόσοφος, να υποστηρίξει μια επιστροφή στην «Heimweh» εις βάρος της «Fernweh», μια απόλυτη επιστροφή στον τόπο ως ανάδειξη μιας ηθικής του «γεωκεντρισμού», όπως τον ονομάζει, το νόημα του κειμένου εδράζεται σε ένα διαρκή μετεωρισμό, σε μια σταθεροποιητική ταλάντευση, σε μια εσκεμμένη, αμφίρροπη ισορροπία ανάμεσα στις δύο τάσεις. Όπως γράφει χαρακτηριστικά για τις δύο αυτές θεμελιώδεις ροπές: «Η μία επιζητεί το ωραίο, η άλλη το υψηλό. Επίσης, ονειρευόμαστε τι μπορεί να θεραπεύσει τη ρωγμή που φέρουμε μέσα μας. Αλλά το κτίζειν χρειάζεται να ενσαρκώσει εκείνη τη ρωγμή, αν πρέπει να προνοήσει για ένα γνήσια ανθρώπινο κατοικείν». «Ηθική και Δημόσιος Χώρος στις Σύγχρονες Δυτικές Κοινωνίες» είναι το θέμα που πραγματεύεται η Κυριακή Τσουκαλά. Η εργασία της επιχειρεί να καταγράψει και να κατανοήσει κριτικά το σύγχρονο περιεχόμενο της ηθικής, τη διαφορά του από προγενέστερες περιόδους και τις επιπτώσεις του στη συγκρότηση του σύγχρονου αστικού χώρου στο δυτικό κόσμο. Αρχικά τίθενται ζητήματα προσδιορισμού και εξέλιξης εννοιών όπως ηθική, εφαρμοσμένη ηθική, μετα-ηθική, δημόσιο και συλλογικό. Στη συνέχεια υποστηρίζεται ότι στο πεδίο της ηθικής οι αντιλήψεις ακολουθούν τη δυναμική των εξελίξεων στο κοινωνικο-οικονομικό, πολιτισμικό και πολιτικό χώρο και μέσα από μια διαδικασία επαναπροσδιοριστικής αναδίπλωσης εφορμούν και πάλι για να αναθεμελιώσουν την πραγματική συνθήκη. Κατόπιν η μελέτη εστιάζει στη «νέα» ηθική της μετανεωτερικότητας η οποία διολισθαίνοντας από μια υπερατομική κανονιστική σφαίρα αξιών (στην αρχική φάση της νεωτερικότητας) σε ένα ατομικό σύμπαν μοναδικών και μη ΕΙΣΑΓΩΓΗ [29]

18 αναγώγιμων αξιών, δημιουργεί μια νέα συνθήκη λειτουργίας του ανθρώπου όπου διακυβεύονται συνολικότερα αιτήματα και διεκδικήσεις. Αυτά τα τελευταία φαίνεται να θυσιάζονται υπέρ της ανεπανάληπτης εμπειρίας μιας ατομικής ελευθερίας η οποία διατείνεται ότι είναι ικανή να αναθεμελιώσει τη συνείδηση του ατόμου, εκμηδενίζοντας κάθε κίνδυνο υποταγής του σε εξουσιαστικές δομές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ορίζονται αντίστοιχοι χώροι ελευθερίας που ανατρέπουν την πραγματικότητα του δημόσιου χώρου όπως αυτή σχεδιάστηκε από το Μοντέρνο Κίνημα. Ο αστικός δημόσιος χώρος διαμορφώνεται ανάλογα για να υπο-στηρίξει με την οργάνωση και τον εξοπλισμό του τη νέα ηθική. Με διαδραστικές ποιότητες ο ανοικτός δημόσιος χώρος υπο-δέχεται την πληθωρικά αυθεντική έκφραση και δράση των ατόμων και των ομάδων, συμμετέχει ευρηματικά στην εκδίπλωση των συμβάντων και παραλλάσσεται διαρκώς χάρη στη σύγχρονη τεχνολογία και τα νέα υλικά. Ο σύγχρονος δημόσιος χώρος σκηνογραφείται για το ατομικό/ομαδικό σώμα και όχι για το κοινωνικό πληθυντικό σώμα (χωρίς αυτό το τελευταίο να αποκλείεται). Η κίνηση του σώματος όχι ως περιπλάνηση στην πόλη για την κριτική καταγραφή και αντίσταση στην προσχεδιασμένη λειτουργία της και τις κοινωνικές ανισότητές της, αλλά ως έκφραση βαθύτερων ατομικών επιθυμιών ή κοινοτικών «συμφερόντων» δημιουργεί μια νέα αντίληψη για τη νοηματοδότηση και οργάνωση του ελεύθερα προσβάσιμου ανοικτού α- στικού χώρου. Δεν είναι τυχαία η ανάδειξη του συλλογικού έναντι του δημόσιου, με το πρώτο να παραπέμπει στις πρακτικές των ομάδων και στο σύγχρονο κοινοτισμό και το δεύτερο να υποχωρεί ως ταυτιζόμενο με το κράτος και την άσκηση εξουσίας. Ο έντονα διαλογικός χαρακτήρας του πρώτου, εξαιτίας της αλληλέγγυας και συμμετοχικής ατμόσφαιρας των ομάδων που ενεργοποιούνται σ αυτόν, του προσδίδει μια κοινωνικο-μικροπολιτική πολυπολικότητα. Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι αυτή η νέα ποιότητα τείνει να εκτοπίσει την έννοια [30] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

19 του κοινωνικού πληθυντικού σώματος και των συντονισμένων κοινών διεκδικήσεων και αιτημάτων του, αποδυναμώνοντας τις αντιστάσεις στους οικονομικούς καπιταλιστικούς μηχανισμούς της κοινωνίας που συνδέονται άρρηκτα με τις ανισότητες και την περιθωριοποίηση. Το έλλειμμα αυτό δημοσιότητας του συλλογικού χώρου τείνει με τη σειρά του να μετατρέψει τη διαλογική του συνθήκη σε ασφυκτικό ιστό μονολόγων: η αδύναμη προθυμία σύμπραξης των επιμέρους ομάδων και ε(πι)νόησης ενός κοινού συνολικού πεδίου πολιτικής δράσης καθιστά το συλλογικό χώρο τόπο δράσης μονοφωνικών κοινοτήτων. Τη δημοσιότητα του συλλογικού χώρου μπορεί να εγγυηθεί η ταλάντωση του «ατόμου/ομάδας μέσα στην κοινωνία», με άλλα λόγια, η λειτουργία της διαλογικής επιτελεστικής δραστηριότητας στον ιστορικόκοινωνικό χρονότοπο με τη δυναμική που τον χαρακτηρίζει. Το τελευταίο αυτό κείμενο ολοκληρώνει τη συλλογική προσπάθειά μας να συμβάλλουμε στη συζήτηση που αναπτύσσεται σήμερα γύρω από την «ηθική» διάσταση του αρχιτεκτονικού και αστικού χώρου. Το έργο αυτό εντάσσεται στις δραστηριότητες του «εργαστηρίου» έρευνας που συγκροτήθηκε ανάμεσα σε άλλα στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και τροφοδοτεί αλλά και τροφοδοτείται (όπως επισημαίνεται και στην εισαγωγή του πρώτου συλλογικού μας έργου με τίτλο Μετανεωτερικές επ-όψεις, 2010, Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο) από τους προβληματισμούς που εκφράζονται στο πλαίσιο μαθημάτων για τη σχέση κοινωνίας-επιστημών-φιλοσοφίας-ψυχανάλυσης και χώρου. Πολύτιμη είναι η συνεργασία μας με συναδέλφους διδάσκοντες του α- ντίστοιχου Τμήματος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Στην προσπάθειά μας συμμετείχαν προσκεκλημένοι δάσκαλοι από άλλα πανεπιστήμια, ο John Hendrix, καθηγητής Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Lincoln στην Αγγλία, ο Κωνσταντίνος Μωραΐτης, αναπληρωτής καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο ΕΙΣΑΓΩΓΗ [31]

20 Πολυτεχνείο, ο Jonathan Hill, καθηγητής στην Αρχιτεκτονική Σχολή Bartlett του University College London και ο Karsten Harries, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Yale. Τους ευχαριστούμε όλους θερμά. Ιανουάριος 2012 Κυριακή Τσουκαλά Νικόλαος-Ίων Τερζόγλου Χαρίκλεια Παντελίδου [32] ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς 50 ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο, Φαντασία, Επιθυμία... Εμπειρία... Αστικό και Ανθρώπινο σώμα... Μάζα... Υπάρχουν φορές

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση Δι.Με.Π.Α. 3ο μάθημα: Σχολικός χώρος και Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας

Α Φάση Δι.Με.Π.Α. 3ο μάθημα: Σχολικός χώρος και Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας Α Φάση Δι.Με.Π.Α 3ο μάθημα: Σχολικός χώρος και Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας ΧΩΡΟΣ : Α) Τεχνοκρατική προσέγγιση (γεωμετρικά χαρακτηριστικά: εμβαδόν, διαστάσεις, ανοίγματα κ.λπ.) Β) Ανθρωποκεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ :

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ Σ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η εκπαιδευτική πολιτική του

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχε Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator Γνωστό και ως Ειδικός Σχεδιασμού 2Δ- 3Δ γραφικών,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Βενετία Κουσία. Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ManpowerGroup

Βενετία Κουσία. Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ManpowerGroup Beyond coaching Στην Εποχή του Ανθρώπου όπου η πιο κρίσιμη επένδυση που μπορούμε να κάνουμε είναι σε εμάς και στην ομάδα μας, στο Talent Lab αναδεικνύουμε και συνθέτουμε τρόπους ώστε να ανακαλύψουμε, να

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Αντικείμενο του Τμήματος Το Τμήμα ασχολείται με την μελέτη των πολιτικών φαινομένων, των πολιτικών θεσμών, διαδικασιών και ανταγωνισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα