Δ Νεοελληνικὰ Γράμματα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δ Νεοελληνικὰ Γράμματα"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ «ΑΓΑΠΑ ΤΟΝ ΠΛΗΣΙΟΝ ΣΟΥ ΩΣ ΣΕΑΥΤΟΝ» : λάθος. Πιὸ καλὰ ( πιὸ σωστὰ) θὰ ἤτανε ἂν λέγαμε : ἀγάπα τὸν ἑαυτό σου ὅπως ὀφείλεις νὰ ἀγαπᾶς τὸν διπλανό σου. Τ`ὸν συνάνθρωπό σου δηλαδή, ποὺ μαζί του φτιάχνεται μιὰ ζωὴ ( πιὸ λίγο ἢ πιὸ πολὺ εὐτυχισμένη) ἀκόμα καὶ τὸ ἕνα ἢ ἄλλο ἐπάγγελμα, τὸ ἕνα ἢ ἄλλο ἔργο. Μὲ ἄλλα λόγια : καὶ τὸ ὁποιοδήποτε ἔργο ποὺ θέλει νὰ εἶναι χρήσιμο καὶ ὠφέλιμο καὶ παραγωγικὸ ( ὁπότε καὶ ἀληθινὸ) κι ὅταν χωρὶς μιὰν ἁρμονικὰ συγκροτημένη κοινωνικὴ πραγματικότητα καὶ ἡ πιὸ ἀξιό λογη ἀτομικὴ πρωτοβουλία θὰ ἔβγαινε ἄχρηστη καὶ περιττὴ καὶ κυριολεκτικὰ χαμένη. Ἄλλωστε : ὅ,τι κάνουμε ( κι ὁ καθένας χωριστὰ καὶ μόνος του) εἶναι γιὰ νὰ ζοῦμε ὅλοι μαζὶ μονοιασμένοι καὶ ἀγαπημένοι. Ὁπότε καὶ ἡ κάθε δουλειὰ ( τὸ κάθε ἐπάγγελμα) ὑπάρχει γιὰ νὰ γίνεται ἕνα λειτούργημα, ποὺ θὰ ἀγκαλιάζει τὸν κάθε ἄνθρωπο καὶ μὲ ἀγάπη. Καὶ ποὺ αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ σημαντικό : ἡ ἀγάπη. Ἡ ἀγάπη ποὺ χτίζεται μὲ ἔργα ( δηλαδὴ μὲ οἰκοδομήματα), ἴσως ὅμως καὶ μὲ λόγια. Γιατὶ ὁ ἀληθινὸς ἀρχιτέκτονας, ποὺ θέλει νὰ κάνει τὴν ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονική του ( καὶ τὸ εἴπαμε πιὸ πρίν : ἀληθινὸ εἶναι ὅ,τι στέκει χρήσιμο καὶ ὠφέλιμο καὶ παραγωγικὸ) θὰ πρέπει νὰ μπορεῖ νὰ ἐκφράζεται καὶ

2 14 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ μὲ κάποια λόγια. Λόγια προφορικά, γιὰ νὰ τὰ ἀκοῦνε ὅλοι, ὅσο καὶ λόγια γραμμένα στὸ χαρτὶ καὶ πάλι γιὰ νὰ τὰ «ἀκούει» ( διαβάζει) ὁ καθένας, ἔτσι ὅπως θὰ τὰ βρίσκει τυπωμένα σὲ μιὰ ἐφημερίδα, σὲ ἕνα περιοδικό, σὲ ἕνα βιβλίο. Γιατὶ, ὅσο κι ἂν θέλουμε νὰ ποῦμε πὼς ὁ λόγος τοῦ ἀρχιτέκτονα εἶναι τὸ χτίριο, τὸ χτίσμα του, ποὺ κατασκευάζεται στὸ ἕνα ἢ ἄλλο τοπίο κι ὁπότε ὅ,τι ἔχει νὰ πεῖ, ὁ ἀρχιτέκτονας, τὸ λέει μὲ τὸ ἀρχιτεκτόνημά του, καλὰ εἶναι νὰ λέγεται, ποῦ καὶ ποῦ, ἡ ἀλήθεια, ὄχι μόνο μὲ τὰ χτίσματα. Ἀφοῦ, ἄλλωστε, ἔχει καὶ κάποια φωνή, κάποια λαλιά, ὁ ἀρχιτέκτονας, καὶ ὄχι μονάχα χέρια, γιὰ νὰ πιάνει τὰ διάφορα ὑλικὰ ποὺ χρησιμοποιεῖ ὅταν ἔχει νὰ πλάσει σχήματα, μορφὲς καὶ χώρους. Κι ἀφοῦ, λοιπόν, ἔχει, ὁ ἀρχιτέκτονας, χέρια καὶ γιὰ νὰ γράφει, ἂς γράφει ( ξαναχτίζει) καὶ στὰ τοπία τοῦ νοῦ καὶ τῆς καρδιᾶς τὸ ἀρχιτεκτονικό του ἔργο. Πρῶτα ὁ λόγος, εἶχε πεῖ κάποιος, καὶ δὲ θυμᾶμαι ποιός. Πρῶτα τὸ ἔργο, ἡ πράξη, θέλησε νὰ ἰσχυριστεῖ ἕνας ἄλλος, ποὺ κι αὐτουνοῦ μοῦ διαφεύγει τὸ ὄνομα. Πρῶτα ἡ ἀγάπη καὶ ἡ πίστη γιὰ τὸ ἀληθινό, ἂς τολμήσουμε νὰ ποῦμε ἐμεῖς. Κι ἂς βγαίνει τότε αὐτό, τὸ ἀληθινό, καὶ μὲ τὰ χτισμένα ἔργα ( στὴν πράξη) καὶ μὲ τὰ λόγια ( στὴ θεωρητικὴ σκέψη), ποὺ κι αὐτὰ θὰ βγαίνουνε σὰν χτισμένα. Κι ὅπως, λοιπόν, ἕνας ἀρχιτέκτονας, θὰ λέει πάντα τὴν ἴδιανε τὴ μία ἀλήθεια καὶ ὅταν χτίζει καὶ ὅταν γράφει. Καὶ ποὺ θὰ γράφει ὅπως χτίζει καὶ ποὺ θὰ χτίζει ὅπως γράφει. Καὶ γιατὶ, τελικά, ἂν χτίζει καὶ γράφει, ὁ ἀληθινὸς ἀρχιτέκτονας, εἶναι ἐπειδὴ θέλει, μέσα ἀπὸ μιὰν ἐσωτερικὴ ἀνάγκη, νὰ λειτουργήσει τὴ δουλειά του μὲ ἕναν τρόπο ποὺ νὰ δίνει τὸ καλὸ καὶ τὸ σωστὸ γιὰ ὅλους. Κι ἐπειδή, ἀκόμα, ἡ μικρὴ ἢ μεγάλη φλόγα ποὺ καίει μέσα του ( αὐτὴ ποὺ τόνε σπρώχνει στὸ χτίσιμο) θέλει νὰ βγεῖ στὸν ἔξω κόσμο ( γιὰ νὰ δώσει στοὺς ἄλλους τὸ φῶς της καὶ τὴ ζεστασιά της) καί λογο-τεχνικά.

3 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 15 Καὶ ναί, ἔτσι εἶναι τὰ πράγματα, γιὰ τὸν πραγματικὸ ἀρχιτέκτονα : ποὺ γράφει ἐπειδὴ χτίζει ἢ ἐπειδὴ θέλει νὰ χτίζει. Ἤ, ἀκόμα, καὶ ἐπειδὴ μπορεῖ νὰ εἶναι ἀναγκασμένος νά «ὁμολογήσει» γιατί θέλει νὰ χτίζει καὶ μάλιστα ἔτσι ὅπως νομίζει ὅτι πρέπει νὰ τὸ κάνει αὐτὸ τὸ χτίσιμό του. Ὅταν δηλαδὴ αὐτὸ ποὺ λένε τὰ χτίσματά του δὲν τὸ νιώθει ὁ καθένας ( ἢ ὁ κανένας ) κι ὁπότε ὀφείλει νὰ βγεῖ, ὁ ἀρχιτέκτονας, καὶ μὲ τὰ λόγια του, στὰ πεδία τῆς μάχης, γιὰ νὰ πολεμήσει, καὶ ἔτσι νὰ ὑπερασπιστεῖ τὴν πίστη του ( τὸ πιστεύω του) καὶ ἕνα ἔργο ποὺ τὸ βλέπει νὰ πρέπει νὰ στέκει καθαρὸ καὶ ἀτόφιο καὶ ἀμόλυντο καὶ ὁλόρθο. Καὶ γιὰ νὰ πολεμήσει, λοιπόν, τί καὶ ποιούς ; Μά, τὴν ἀδιαφορία καὶ τὴν κακία καὶ τὴ μισαλλοδοξία καὶ τὴν ὑποκριτικὴ συμβιβαστικότητα καὶ μαζὶ ὅλους τοὺς κακομαθημένους ( μὲ τὶς «ὑπερφίαλες ἀξιώσεις» τους) καὶ τοὺς ἀκαλλιέργητους καὶ τοὺς ἀμόρφωτους ἤ παραμορφωμένους. Καί, μὲ ἄλλα λόγια, ὅλους ὅσους δὲν ξέρουνε ( ἢ δὲ θέλουνε νὰ ξέρουνε) νὰ ζήσουνε ἁπλὰ καὶ λιτὰ καὶ ἴσια καὶ ἀληθινά, ὁπότε καὶ γι αὐτὸ δὲν αἰσθάνονται καὶ τὴν ἀνάγκη γιὰ ἕνα ἀληθινὸ καὶ ἀνθρωπινὸ ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο. Κι ὅπως ( γιὰ νὰ εἰπωθεῖ κι αὐτὸ) αὐτοὶ οἱ κακομαθημένοι καὶ οἱ ἀμόρφωτοι μαζὶ μὲ τοὺς παραμορφωμένους, ξέρουνε νὰ στήνουνε παγίδες καὶ φραγμοὺς καὶ φαρμακερὰ ἐμπόδια, μὴν τύχει, λές, καὶ χάσουνε τὴ δυστυχία ποὺ τοὺς δέρνει, καὶ γιὰ νὰ χάνουνε ὅμως ὅλοι οἱ πιὸ καλοὶ καὶ πιὸ συνετοὶ ( καὶ οἱ πραγματικὰ καλλιεργημένοι) ὅλες τὶς δυνατότητες γιὰ μιὰν πραγματικὰ ἀληθινὴ καὶ ἀνθρωπινὴ ὕπαρξη καὶ ζωή. Μά, νὰ ποῦμε, ἀκόμα μιὰ φορά, ὅλη τὴν ἀλήθεια, ἔτσι ὅπως αὐτὴ πρέπει νὰ λέγεται ἄφοβα : ὁ ἀληθινὸς ἀρχιτέκτονας ὅ,τι ἔχει νὰ πεῖ τὸ λέει μὲ ὅ,τι χτίζει κι ὅπως τὸ χτίζει. Κι ἂς καταλάβει ὁ καθένας ὅσο τοῦ κόβει. Τὰ λόγια ( προφορικὰ ἢ καὶ γραμμένα) εἶναι τὶς πιὸ πολλὲς φορὲς κόπος χαμένος καὶ περιττός, ἴσως καὶ γιατὶ σήμερα δὲν ξέρει πιὰ κανένας νὰ διαβάζει. Γιὰ νὰ πρέπει, ὡστόσο, νὰ πῶ τώρα καὶ τοῦτο :

4 16 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ πὼς ἂν κάποιος ἀρχιτέκτονας βάλθηκε ὄχι μονάχα νὰ χτίζει μὰ καὶ νὰ γράφει, αὐτὸ τὸ τελευταῖο ( τὸ γράψιμο) τὸ κάνει ὄχι γιὰ νὰ ἐξηγηθοῦνε ἢ γιὰ νὰ αἰτιολογηθοῦνε ὅσα οἱ ἄλλοι δὲ βλέπουνε στὰ χτίσματά του ( κι ὁπότε δὲν τὰ καταλαβαίνουνε), ἀλλὰ τὸ κάνει ( τὸ γράψιμο, ποὺ ἔχει κι αὐτὸ τὸν κόπο του) γιὰ νὰ φανερωθεῖ καὶ μὲ τὸ λόγο του ( δηλαδὴ πιό φωναχτὰ) μιὰ πίστη καὶ μιὰ ἀγάπη, ἡ ἴδια πίστη καὶ ἡ ἴδια ἀγάπη ποὺ κρατάει, ἢ κρύβει μέσα του, ἕνα ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο ποὺ θέλει νὰ στέκει τίμιο καὶ ἀληθινὸ καὶ ( μὲ τὰ λόγια τοῦ Σολωμοῦ) «ὡσὰν ἕνας αὐτοΰπαρχτος κόσμος, μαθηματικὰ βαθμολογημένος, πλούσιος καὶ βαθύς». Καὶ ἔτσι εἶναι, ποὺ ἕνα κείμενο γραμμένο ἀπὸ ἀρχιτέκτονα, ἐπειδὴ αὐτὸς πιστεύει στὴ δουλειά του καὶ τήνε καλλιεργεῖ μὲ ἀγάπη, μπορεῖ νὰ δώσει ὅ,τι δίνει καὶ ἕνα καλό, ἀληθινό, χτίσμα ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟ- ΝΙΚΗ

5 1 Δ Νεοελληνικὰ Γράμματα Ἀριθ. φύλλου Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΑΝ ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΥ ΧΑΡΑ διάβασα στὰ Ἀθηναϊκὰ Νέα (8.9.40) τὶς γνῶμες τοῦ σεβαστοῦ ἀκαδημαϊκοῦ κ. Γρ. Ξενόπουλου πάνω στὸ θέμα Ἑλληνικὴ Ἀρχιτεκτονική. Εἶναι γιὰ μένα τουλάχιστον ἡ πρώτη φορὰ ποὺ μοῦ δίνεται ἡ εὐκαιρία νὰ γνωρίσω κι ἀπ αὐτὴ τὴν πλευρὰ τὸν σεβαστὸ συγγραφέα, ποὺ ὅσο καὶ ἂν δὲ βρίσκεται μέσα στὸν κύκλο τῆς ἐπιστήμης μου, ὅμως οἱ γνῶμες του, κατὰ μεγάλο μέρος, εἶναι σωστὲς καὶ ἀξιοπρόσεχτες. Λέω «τῆς ἐπιστήμης» μου καὶ θὰ ἐξηγήσω ἀμέσως τί ἐννοῶ μ αὐτό. Ἀντίθετα ἀπ ὅσα γράφονται τώρα τελευταῖα στοὺς κύκλους τῶν τεχνικῶν, πιστεύω πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι μόνο ἐ π ι σ τ ή μ η! Μοναδικὴ ἐξαίρεση ἕνα μικρὸ μέρος τῆς ἀρχι τεκτονικῆς : τὸ μνημεῖο. Ὅσο βαριὰ κι ἂν πέφτει ἡ γνώμη αὐτή, νομίζω πὼς εἶναι σωστή. Ὅσοι ὑποστηρίζουν τὸ ἀντίθετο, δηλαδή, πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι τέχνη, κάνουν πρῶτα πρῶτα τὸ μεγάλο λάθος νὰ μπερδεύουν τὴν ἔννοια τοῦ ὡραίου μὲ τὴν ἔννοια τῆς τέχνης. Ἡ τέχνη ὅμως δὲν ἔχει καμιὰ σχέση μὲ τὸ ὡραῖο! Ἡ ἔννοια τοῦ ὡραίου εἶναι πολὺ περιορισμένη, ἐνῶ ἡ ἔννοια τῆς τέχνης εἶναι ἀπεριόριστη. Ἕνα ἔργο τέχνης δημιουργεῖ μέσα μας συναισθήματα πολὺ μεγαλύτερα καὶ ὑψηλότερα, ὥστε τὸ ὡραῖο νὰ εἶναι τὸ λιγότερο ποὺ μπορεῖ νὰ ζητήσει κανεὶς ἀπὸ ἕνα ἔργο τέχνης. Πιστεύω πὼς μὲ τὴν τέχνη ὁ ἄνθρωπος βρίσκει τὸ λυτρωμό του, γιατὶ σκοπὸς τῆς τέχνης εἶναι νὰ μᾶς βγάζει ἀπὸ τὴν πραγματικότητα καὶ νὰ

6 18 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ μᾶς ὁδηγεῖ σὲ κόσμους ἄλλους, φανταστικοὺς καὶ ξένους ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Κι ἐνῶ σκοπὸς τοῦ ὡραίου εἶναι ν ἀρέσει καὶ νὰ δίνει στὸν ἄνθρωπο τὸ αἴσθημα τῆς χαρᾶς καὶ τῆς εὐχαρίστησης, ἀντίθετα ἕνα ἔργο τέχνης θὰ μᾶς ἀνησυχήσει, θὰ μᾶς βγάλει ἀπὸ τὴν ἄνεσή μας καὶ τὴν ἡσυχία μας καὶ κάποτε θὰ μᾶς παιδέψει καὶ θὰ μᾶς κάνει νὰ τὸ μισήσουμε. Ἕνα ἔργο ἀρχιτεκτονικὸ πιστεύω πὼς π ρ έ π ε ι νὰ εἶναι ὡραῖο καὶ ν ἀρέσει. Ἀλλιῶς, εἶναι ἔξω ἀπὸ τὸν προορισμό του. Στὴν περίπτωση αὐτὴ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς τὸ ὡραῖο συνδυάζεται μὲ τὸ χρήσιμο καὶ τὸ πρακτικό. Ὅταν λές : Τί ὡραῖος ποὺ εἶναι αὐτὸς ὁ χῶρος, σκέπτεσαι, μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα, καὶ τὶς ἀναπαυτικὲς πολυθρόνες, τὴ ζεστασιὰ τοῦ τζακιοῦ, ἢ τὸν ἥλιο ποὺ μπαίνει ἀπὸ τὶς κουρτίνες καὶ ἄλλα σχετικά. Κι ἔτσι ἡ ἀρχιτεκτονική, ἀντὶ νὰ σὲ βγάζει ἀπὸ τὴν πραγματικότητα ὅπως ἡ τέχνη σοῦ φωνάζει : Τί ὄμορφη ποὺ εἶναι ἡ ζωή! Θὰ ρωτήσει ὅμως ἀμέσως κάποιος : Ἂν τὸ ὡραῖο δὲν βρίσκεται μέσα στὸν κύκλο τῆς τέχνης, τότε ποῦ ὑπάγεται ; Ἀνοίγω μιὰ μικρὴ παρένθεση καὶ προσθέτω, πὼς τὸ ὡραῖο εἶναι δεμένο μὲ τὴν ἐξέλιξη καὶ τὴν παράδοση. Ἀντίθετα πάλι ἀπὸ τὴν τέχνη ποὺ δὲν ἔχει ἐξέλιξη καὶ εἶναι παντοῦ καὶ πάντοτε αἰώνια. Γι αὐτὸ καὶ τὸ ὡραῖο ὑπάγεται στοὺς κανόνες τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης ποὺ μελετάει, ἐξετάζει καὶ κατατάσσει ὅλα τὰ αἰσθητικὰ προβλήματα : στὴν αἰσθητική. Ἔτσι, ὅλα τὰ προβλήματα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ποὺ σήμερα συνηθίζουμε νὰ τὰ βάζουμε στὴ σφαίρα τῆς τέχνης, δὲν εἶναι τίποτα ἄλλο παρὰ προβλήματα μιᾶς πραγματικῆς ἐπιστήμης. Ὅσα εἶπα ὣς τώρα, εἶναι ἴσως τὰ κυριότερα αἰτήματα ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ ὑποστηρίξουν πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι τέχνη. Μὰ δίπλα σ αὐτά, ἄπειρα ἄλλα παραδείγματα ποὺ δείχνουν τὶς διαφορὲς ἀνάμεσα στὴν ἀρχιτεκτονικὴ καὶ τὴν τέχνη, πείθουν πιὰ ἀναντίρρητα πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι μόνο ἐπιστήμη. Ἡ τέχνη βασίζεται στὴν ἀτομικότητα καὶ μεγαλοφυΐα τοῦ ἑνός. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι ἀποτέλεσμα συνολικῆς προσπάθειας, πολλῶν ἀτόμων.

7 Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΑΝ ΤΕΧΝΗ 19 Ὁ καλλιτέχνης εἶναι μόνο στὸν ἑαυτό του ὑπεύθυνος γιὰ τὸ ἔργο του καὶ τὸ πολὺ πολὺ αὐτὸ ν ἀρέσει μόνο στὸν ἴδιο. Ὁ ἀρχιτέκτονας μὲ τὸ ἔργο του εἶναι ὑπεύθυνος σ ὅλον τὸν κόσμο. Τὸ ἔργο του πρέπει ν ἀρέσει καὶ ν ἀρέσει σ ὅλους! Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι τὸ καθρέφτισμα τοῦ πολιτισμοῦ μιᾶς χώρας (ἢ ἐποχῆς). Ἡ τέχνη δὲν ἔχει καμιὰ σχέση μὲ τὴν ἐξέλιξη τοῦ πολιτισμοῦ. Ἐποχὲς μὲ βάρβαρο πολιτισμὸ ἔβγαλαν μεγάλη τέχνη. Τέλος, θὰ μποροῦσα νὰ μπῶ καὶ σὲ τεχνικὲς λεπτομέρειες, ποὺ θὰ ἐνδιέφεραν ὅμως μόνο τοὺς τεχνικούς. Ὅπως, π.χ. : στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τὸ ὑλικὸ πρέπει νὰ φαίνεται καὶ νὰ χαρακτηρίζει τὸν σκοπὸ γιὰ τὸν ὁποῖο χρησιμοποιήθηκε. Στὴν τέχνη τὸ ὑλικὸ εἶναι μιὰ προϋπόθεση ποὺ χάνεται μέσα στὴ δύναμη καὶ τὴν προσωπικότητα τοῦ καλλιτέχνη. Στὸ τέλος τοῦ ἄρθρου του ὁ σεβαστὸς ἀκαδημαϊκὸς γράφει πὼς «ποτὲ ἕνας ἀρχιτέκτονας δὲν μίλησε στὴν ψυχή μου τόσο καθαρά, ὅσο ἕνας ποιητὴς ἢ ἕνας ζωγράφος». Ἂν ἔγινα ἀντιληπτὸς μὲ ὅσα εἶπα γιὰ τὶς διαφορὲς ποὺ ὑπάρχουν ἀνάμεσα στὴν ἐντύπωση ποὺ μᾶς δίνει ἕνα ἔργο ἀρχιτεκτονικὸ καὶ ἕνα καλλιτέχνημα, τότε ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ παρατηρήσω πὼς τὸ παράπονο τοῦ σεβαστοῦ συγγραφέα εἶναι φταίξιμο δικό του! Γιατὶ ὅλα τὰ κτίρια μιλοῦν, μόνο πὼς ἡ γλώσσα τους εἶναι διαφορετικὴ ἀπὸ τὴ γλώσσα μιᾶς εἰκόνας τοῦ Ραφαήλου ἢ τοῦ Τισιανοῦ. Θὰ κάνω μάλιστα ἐδῶ καὶ μιὰ τελικὴ διάκριση, λέγοντας πὼς τὰ ἀρχιτεκτονικὰ ἔργα δημιουργοῦν δ ι α θ έ σ ε ι ς, ἐνῶ τὰ καλλιτεχνικὰ ἔργα δημιουργοῦν συν αισθήματα. Μιὰ κατοικία θὰ σοῦ λέει πόσο ὡραῖα μπορεῖς νὰ κατοικήσεις σ αὐτὴν καὶ νὰ χαρεῖς τὴ ζωή σου. Ἀντίθετα, ὁ Παρθενώνας, μ ὅλο ποὺ εἶναι κτίριο, μᾶς βάζει σ ἄλλους κόσμους, ὅπως ἀκριβῶς ἕνα καλλιτέχνημα. Γιατὶ ὁ Παρθενώνας εἶναι μνημεῖο. Ἔργο τοῦ Φειδία μὲ τὴν προσωπικὴ σφραγίδα τοῦ μεγάλου καλλιτέχνη. Δὲν ἐκπληρώνει κανέναν πρακτικὸ σκοπό, μὰ συμβολίζει τὴν ἀγάπη καὶ τὴν πίστη τῶν Ἀθηναίων γιὰ τὴ θεά τους! Τέλος, στὸ ἐρώτημα ἂν ἡ ἀρχιτεκτονικὴ μπορεῖ νὰ ἐκφράσει τὴν ἑλληνικὴ ψυχή, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς : Ἡ ἀρχιτεκτο-

8 20 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ νικὴ ε ἶ ν α ι διεθνής. Εἶναι διεθνὴς ὅσο τὸ κλίμα, οἱ ὅροι ὑγιεινῆς καὶ τῆς ἐπιστήμης, ἡ γιατρικὴ καὶ τὰ μέσα ζωῆς εἶναι κοινὰ σ ὅλον τὸν κόσμο. Ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα ἡ ἀρχιτεκτονικὴ ἔχει τὰ δείγματα ἐκεῖνα (ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ) ποὺ ξεχωρίζουν τὴ μιὰ χώρα ἀπὸ τὴν ἄλλη. Κι ἔτσι, ἐνῶ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι διεθνής, ἡ κάθε χώρα ἔχει καὶ μερικὰ δικά της χαρακτηριστικὰ γιὰ νὰ ἐκφραστεῖ! Πάνω σ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔχω νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἄλλο, ποὺ δυστυχῶς κανένας πιὰ σήμερα δὲν τὸ προσέχει. Ὁ ἀρχιτέκτονας ἔχει περιορισμένο πεδίο δράσης. Ἂς πάρουμε γιὰ παράδειγμα τὴν κατοικία. Σ αὐτὴν μόνο τὰ οἰκοδομικὰ στοιχεῖα ἀνήκουν στὸν ἀρχιτέκτονα. Ἡ διακόσμηση τοῦ σπιτιοῦ εἶναι περισσότερο ἔργο τοῦ ἰδιοκτήτη, παρὰ τοῦ ἀρχιτέκτονα. Ὁ ἀρχιτέκτονας στὴν περίπτωση αὐτὴ δὲν κάνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ βαδίζει σύμφωνα μὲ τὸ γοῦστο τοῦ ἰδιοκτήτη. Μὲ τὴ διαφορὰ πὼς βάζον τας κι αὐτὸς κάτω τὶς γνώσεις του καὶ τὴν πείρα του, ὀμορφαίνει καὶ τελειοποιεῖ αὐτὸ ποὺ ἔχει στὸ νοῦ του ὁ ἰδιοκτήτης. Ἔτσι μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς τὸ ἴδιο σπίτι, ἀνάλογα μὲ τοὺς ἐνοίκους του, ἀλλάζει καὶ κάθε φορὰ μορφή! Τὸ στόλισμα αὐτὸ τοῦ σπιτιοῦ εἶναι πολὺ σχετικὸ μὲ τὸ ντύσιμο τοῦ ἀνθρώπου, καθὼς καὶ μὲ ὅλα τ ἄλλα εἴδη τῆς καθημερινῆς χρήσης. Αὐτό, ἄλλωστε, γινόταν πάντοτε σ ὅλες τὶς ἐποχὲς καὶ εἶναι μιὰ ἀπόδειξη ἀκόμη πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ βαδίζει πάντα μὲ τὴν ἐξέλιξη τῆς ἀνθρωπότητας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ της καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι τέχνη, ἀλλὰ ἐπιστήμη!

9 2 Δ Τεχνικὰ Χρονικὰ Τεῦχος 235/ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΧΩ ΣΤΟ ΝΟΥ ΜΟΥ ὅλη τὴν ἐξέλιξη ποὺ πῆρε ἡ μορφὴ τῆς Ἀθήνας τὰ δέκα τελευταῖα χρόνια, καθὼς καὶ ὅλες τὶς προσπάθειες ποὺ ἔγιναν ὥστε ἡ ὄψη της νὰ πάρει κάποια πιὸ πραγματικὴ μορφή, περισσότερο πολιτισμένη καὶ σύγχρονη. Ὅλον αὐτὸ τὸν καιρὸ ἀρκετὰ πολεοδομικὰ προβλήματα γεννήθηκαν, καὶ γιὰ τὸ κάθε ἕνα ἀπ αὐτὰ κάποια λύση βρέθηκε καὶ πραγματοποιήθηκε σὰν πιὸ σωστή. Παρ ὅλα αὐτὰ πολλὰ τέτοια προβλήματα ἀκόμη γεννιῶνται, προβλήματα ποὺ ἡ λύση τους γυρεύει ἀποτελεσματικὰ μιὰ ἐξέταση καὶ μάλιστα κάπως περισσότερο ἀ ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ή. Γιατὶ σήμερα γιὰ κάθε νέο πρόβλημα ποὺ προκύπτει πολλὲς καὶ διάφορες πολεοδομικὲς ὅπως τὶς λένε ἀπόψεις ἐκφράζονται. Ἀπόψεις ποὺ στηρίζουν τὴ δικαίωσή τους περισσότερο σὲ ζητήματα τεχνικὰ ἢ λειτουργικά. Ποὺ αἰτιολογοῦν τὶς προθέσεις τους μὲ τοὺς ὅρους ὑγεία, ἐξυγίανση, κυκλοφορία, ἔχοντας γιὰ ἐπικουρικὰ βοηθήματα ἀριθμούς, στατιστικὲς κλπ. Πολὺ σπάνια ὅμως ἐξετάζονται καὶ τὰ αἰσθητικὰ αἴτια μέσα στὰ ὁποῖα καθορίζονται οἱ μορφολογικὲς ἀξίες ποὺ πρέπει νὰ γίνονται παραδεκτὲς στὸν τόπο μας, ὥστε κάθε νέα περίπτωση ν ἀνυψώνεται ἀπ τὸ πεζὸ ἐπίπεδο τῆς στεγνῆς τεχνικῆς στὸ ὕψος τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἀξίας. Εἶναι τρομερὰ δύσκολο νὰ «ἐξυγιάνει» κανεὶς μιὰ παλιὰ πόλη, κι ἀκόμη περισσότερο τὴν Ἀθήνα ποὺ τόσες πολλὲς κακοτυχίες τὴν προόρισαν νά χει σχέδιο τελείως παραμορφωμένο καὶ

10 22 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ «ἐξαρχῆς» κακό. Μὰ γι αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο, νομίζω πὼς μιὰ ὁποιαδήποτε προσπάθεια γιὰ τὴν ἐξυγίανσή της πρέπει νὰ γίνει μεθοδικά, ὕστερα ἀπὸ σοβαρὴ μελέτη καὶ μὲ βάση τὸ συνολικὸ σχέδιο τῆς πρωτεύουσας. Πρέπει νὰ μελετηθοῦν οἱ ἀνάγκες ὅλου τοῦ σχεδίου, νὰ βρεθοῦν τὰ σημεῖα ἐκεῖνα ὅπου πραγματικὰ πρέπει νὰ γίνουν μεταρρυθμίσεις καὶ σιγὰ σιγὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀνάλογη οἰκονομικὴ μελέτη νὰ πραγματοποιηθοῦν. Σύμφωνα μὲ τὶς νέες ἀνάγκες ποὺ βιολογικὰ ἂς ποῦμε θεωροῦνται ἀναγκαῖες καὶ ἐπείγουσες. Ἀντίθετα ὅμως πάλι ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἡ σημασία τους εἶναι καθαρὰ τοπικὴ χωρὶς κανέναν σημαντικὸ ἀντίκτυπο γιὰ τὴ γενικὴ ἀναδιαμόρφωση τῆς πρωτεύουσας. Οἱ μεμονωμένες αὐτὲς περιπτώσεις θέλουν φυσικὰ ἡ καθεμιὰ τὴ δική της ἐξέταση καθὼς καὶ τὴν ἀνάλογη ἐπεξεργασία. Τέτοιες περιπτώσεις δὲν μποροῦν ποτὲ νὰ πάρουν γενικότερη σημασία καὶ νὰ ποῦμε π.χ. ὅτι μὲ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἢ τοῦ Δημοτικοῦ Θεά τρου ἄνοιξε ὁ χῶρος καὶ ἑπομένως «ἐξυγιαίνεται» ἡ πρωτεύουσα. Ὅπως δὲν μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς ὅσο πιὸ πολλὲς πλατεῖες ἀνοίξουμε στὴν Ἀθήνα τυχαῖα καὶ χωρὶς προγραμματικὴ μελέτη τότε θὰ «ἐξυγιανθεῖ» ὁ τόπος. Φυσικὰ ἂν οἱ νέες αὐτὲς πλατεῖες ἀνοιχτοῦν σὲ μέρη ὅπου πραγματικὰ ὑπάρχει συμφορισμός, τότε ἅγιος ὁ σκοπός. Θὰ πρέπει δηλαδή, πάνω σὲ ὅλο τὸ σχέδιο τῆς Ἀθήνας νὰ μελετηθοῦν ὅλες οἱ σχετικὲς ἀνάγκες κυκλοφορίας, συγκοινωνιακὰ προβλήματα, πυκνότητα κατοίκων κατὰ περιοχὲς νὰ ὁριστεῖ ἀπὸ πρὶν ὁ προορισμὸς τῆς κάθε πλα τείας πλατεία κυκλοφορίας, πλατεία ἀναψυχῆς κλπ, καὶ τέλος νὰ ἐξεταστεῖ καὶ ἡ μορφολογικὴ πλευρὰ μιᾶς πραγματοποίησης. Ἔτσι ἡ χάραξη κάθε νέας πλατείας θὰ δικαιολογεῖται ἀπὸ κάθε πλευρά. Ὅταν ὅμως προσπαθοῦμε νὰ ἐπωφεληθοῦμε ἀπὸ μιὰ ἀπαλλοτρίωση ἢ κατεδάφιση σὲ ὁποιοδήποτε σημεῖο τῆς Ἀθήνας γιὰ νὰ τὸ μετατρέψουμε σὲ δῆθεν πλατεία τότε ἡ ἐξυγίανση τῆς πρωτεύουσας εἶναι, νομίζω, πολὺ ἀμφισβητήσιμη. Γιατὶ πῶς θ ἀναζωογονηθεῖ ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς Ἀθήνας ὅταν κατεδαφίζεται τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν καὶ τὸ Δημοτικὸ Θέα-

11 ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 23 τρο ἢ ὅταν ἀφήνεται ἐλεύθερο ἕνα οἰκοδομικὸ τετράγωνο «κάπου στὴν Ἀθήνα», ἐνῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητα σὲ τμήματα ποὺ πραγματικὰ πάσχουν ἀπὸ συμφορισμό, διαρκῶς καὶ νέες πολυκατοικίες κτίζονται. Προσθέτοντας δίπλα σ ὅλους αὐτοὺς τοὺς καθαρὰ τ ε χ ν ι - κ ο ὺ ς παράγοντες καὶ τοὺς αἰσθητικοὺς βλέπουμε πὼς τὸ πρόβλημα τῆς «ἐξυγίανσης» δὲν εἶναι καθόλου ἁπλό. Ὅταν κατεδαφίστηκε τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν, γιὰ πολλοὺς ἡ πράξη αὐτὴ ἦταν εὐτύχημα ἄνοιξε ὁ τόπος γιὰ ἄλλους πάλι τὸ κενὸ ποὺ παρουσιάστηκε ἦταν μεγάλο καὶ ἀνυπόφορο. Ἡ ἄποψη τῶν πρώτων βρίσκει δικαιολογία στὴ γενικὴ ἀντίληψη ποὺ μπορεῖ νά χει κανεὶς γιὰ τὴν ἄνεση ποὺ προσφέρει ἕνας ἐλεύθερος χῶρος. Ὅσο ὅμως καὶ ἂν συμπαθεῖ κανεὶς τὸν ἐλεύθερο χῶρο νὰ βλέπει ὁρίζοντα κλπ. πρέπει νὰ παραδεχτεῖ πὼς ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἐπιβάλλουν κάποια διαφορετικὴ πραγματικότητα. Σχ. 1. Ἡ ὁδὸς Σταδίου πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν. Σχ. 2. Ἡ ὁδὸς Σταδίου μετὰ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν.

12 24 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Μὲ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἡ περιοχὴ αὐτὴ τῆς πρωτεύουσας δὲν εἶδε νομίζω καμιὰ σημαντικὴ ὠφέλεια. Γιατὶ οὔτε ὑπερβολικὸς ἦταν ὁ ὄγκος τοῦ κτιρίου ὥστε νὰ προξενεῖ δυσαρέσκεια, οὔτε λόγοι ὑγιεινῆς ἐπέβαλλαν τὴν ἀπομάκρυνσή του, οὔτε τέλος καὶ λόγοι κυκλοφοριακοὶ ἔδωσαν ἀφορμὴ στὴν κατεδάφιση. Μιὰ πιθανὴ προέκταση τῆς ὁδοῦ Κοραῆ στὸ χῶρο τοῦ κήπου τοῦ Κλαυθμῶνος θὰ τὸν κατέστρεφε ριζικά, μετατρέποντάς τον σὲ ἄθροισμα καταφυγίων, διαβάσεων καὶ καρφιῶν. Φαντάζομαι πὼς ἄλλοι ἦταν οἱ λόγοι ποὺ ἐπέβαλλαν νὰ κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν. Ἴσως γιατὶ τὸ κτίριο δὲν μποροῦσε πιὰ κτιριολογικὰ νὰ ἐξυπηρετήσει, ἴσως ἀκόμα καὶ γιὰ λόγους εὐγηρίας ἡ κυκλοφορία μέσα σ αὐτὸ νὰ ἦταν προβληματική. Πάντως δὲν νομίζω πὼς πρέπει νὰ ἐπωφεληθεῖ κανεὶς ἀπὸ τὴν κατεδάφιση καὶ νὰ θεωρήσει τὸ μεγάλο αὐτὸ κενὸ ποὺ δημιουργήθηκε σὰν εὐχῆς ἔργο. Ἕνα ἄλλο κτίριο στὴ θέση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν δὲ θὰ προσβάλλει τὴν ὑγεία τῆς πρωτεύουσας, ἐνῶ ἀντίθετα ὅλο αὐτὸ τὸ κενὸ ποὺ ἄνοιξε εἶναι ἀρκετὰ βλαβερό. Τόσο γιὰ τὴν ὁδὸ Σταδίου, ὅσο καὶ γιὰ τὸν κῆπο τοῦ Κλαυθμῶνος. Αὐτὴ τὴ στιγμὴ ἔχω στὸ νοῦ μου περισσότερο τοὺς ἀρχιτεκτονικοὺς παράγοντες ποὺ ἐπιβάλλουν τὴν ὕπαρξη ἑνὸς κτιρίο υ καὶ λιγότερο τοὺς εἰδικὰ τεχνικοὺς ἢ κυκλοφοριακοὺς ἢ καὶ ἐπαγγελματικοὺς ποὺ ὅσο κι ἂν ἔρχονται σὲ δεύτερη μοίρα, πάντως δὲν πρέπει ποτὲ νὰ συγκρούονται μὲ τὶς μορφολογικὲς ἀπαιτήσεις ποὺ θεωρῶ τόσο ἀπαραίτητες καὶ ἀναγκαῖες. Πρέπει νὰ παραδεχτοῦμε πὼς ἡ ὁδὸς Σταδίου εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ χαρακτηριστικοὺς δρόμους τῆς Ἀθήνας, μὲ σχετικὰ καλὲς ἀναλογίες (σχέση πλάτους ὁδοῦ μὲ ὕψος οἰκοδομῶν) καὶ μὲ χαρακτήρα ἐντελῶς ἐμπορικό. Ἤδη πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν ὁ π ε ρ ι π α τ η τ ὴ ς τῆς ὁδοῦ Σταδίου ἔχοντας τὴν εἰκόνα τοῦ ἐμπορικοῦ δρόμου μὲ τὰ μαγαζιὰ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ μὲ τὶς βιτρίνες ξαφνιαζόταν φτάνοντας μπροστὰ στὸ ἄνοιγμα τοῦ κήπου τῆς Βουλῆς. Τὸ ἄνοιγμα αὐτὸ «διέκοπτε» τὴ συνέχεια τῆς αἰσθητικῆς μορφῆς τοῦ δρόμου σὲ σημεῖο ποὺ νὰ μειώνεται ἡ ἐντύπωση ποὺ εἶχε κιόλας σχηματίσει ὁ πεζός.

13 ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 25 Πόσο περισσότερο γίνεται αὐτὸ σήμερα, ποὺ μὲ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἕνα ἄλλο ἀκόμη κενὸ παρουσιάστηκε, πολὺ μεγαλύτερο ἀπὸ αὐτὸ τοῦ κήπου τῆς Βουλῆς. Ἔτσι σήμερα ἡ ὁδὸς Σταδίου ἔχει χάσει ἀκόμη περισσότερο τὴν ἀξία της ὡς ἐμπορικοῦ δρόμου, ἀφοῦ σχεδὸν τὸ 1/3 τοῦ μήκους τῆς μιᾶς της πλευρᾶς εἶναι κενό. 1 Ἀπαραίτητο λοιπὸν γιὰ τὴν ὁδὸ Σταδίου, στὴ θέση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, ἕνα νέο κτίριο μὲ μαγαζιὰ καὶ βιτρίνες ὅπως ἀκριβῶς καὶ στ ἄλλα οἰκοδομικὰ τετράγωνα. Συμπληρωματικὰ σημειώνω πὼς τὸ κτίριο αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ θεωρηθεῖ σὰν ἀντιστάθμισμα τοῦ Πανεπιστημίου ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ βρίσκεται στὴν ἄλλη ἄκρη τῆς ὁδοῦ Κοραῆ. Τὸ νέο αὐτὸ κτίριο ἡ πλευρά του τῆς ὁδοῦ Σταδίου ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στὸν ἐμπορικὸ χαρακτήρα τοῦ δρόμου αὐτοῦ καὶ ἡ μορφή του θὰ εἶναι τελείως ἄσχετη μὲ αὐτὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁ «ζωτικὸς χῶρος» ἢ «χῶρος ἐπιρ ροῆς» δὲν βρίσκω πιὸ κατάλληλες λέξεις τοῦ τελευταίου, στα ματᾶ πολὺ πρὶν ἀφήσει κανεὶς τὸ πεζοδρόμιο τῆς ὁδοῦ Κοραῆ γιὰ νὰ περάσει στὴν ὁδὸ Σταδίου. Μὰ καὶ γιὰ τὸν κῆπο τοῦ Κλαυθμῶνος εἶναι ἀπαραίτητο τὸ κτίριο. Σήμερα ἡ πλατεία αὐτὴ παρουσιάζει ἕνα τρομερὸ κενό. Τὰ κτίρια ποὺ τὴν περιβάλλουν εἶναι σχεδὸν ὅλα ἄθλια καὶ ἡ χειρότερη θέα πρὸς τὴν πλατεία εἶναι ἀκριβῶς αὐτὴ ποὺ δημιουργήθηκε ἀπὸ τὸ πεζοδρόμιο τῆς ὁδοῦ Κοραῆ μετὰ τὴν κατεδάφιση τοῦ παλιοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν. Γιατὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ποὺ κάνει ἕνα ἐλεύθερο οἰκόπεδο πλατεία, δηλαδὴ χ ῶ ρ ο, εἶναι κάποια σχέση ποὺ πρέπει νὰ ὑπάρχει μεταξὺ διαστάσεων πλατείας καὶ μεγέθους κτιρίων ποὺ τὴν περιβάλλουν. 2 Κι ἀκόμη περισσότερο πρέπει νὰ ὑπάρχει καὶ κάποιο «προεξέχον» στοιχεῖο ποὺ θὰ φέρει ὅλο τὸ βάρος καὶ ὅλη τὴν εὐθύνη τῆς αἰσθητικῆς ἀξίας τῆς πλατείας. Τὸ στοιχεῖο αὐτὸ μπορεῖ γε- 1. Βλέπε σχ Ἀναλογίες μαζῶν, μορφὴ καὶ ὑλικὸ ἔρχονται σὲ δεύτερη μοίρα.

14 26 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ νικὰ νὰ εἶναι οἱοδήποτε κτιριολογικὸ ἢ πλαστικὸ ἔργο. Στὴν περίπτωση ὅμως τῆς πλατείας Κλαυθμῶνος μόνο ἕνα κτίριο. Σήμερα στὸν κῆπο τοῦ Κλαυθμῶνος τίποτε σχετικὸ δὲν γίνεται, γι αὐτὸ ἀκριβῶς καὶ ἡ δυσάρεστη ἐντύπωση. Νομίζω πὼς τὸ ἴδιο κτίριο ποὺ εἶναι ἀπαραίτητο γιὰ τὴν ὁδὸ Σταδίου θὰ μποροῦσε νὰ παίξει αὐτὸν τὸ ρόλο τοῦ «προεξέχοντος» στοιχείου στὴν πλατεία Κλαυθμῶνος, ἀφοῦ κανένα ἄλλο κτίριο ἀπ αὐτὰ ποὺ τὴν περιβάλλουν δὲν διεκδικεῖ τὴν τιμητικὴ αὐτὴ θέση. Θὰ πρέπει δηλαδὴ μαζὶ μὲ τὸ νέο αὐτὸ κτίριο νὰ μελετηθεῖ καὶ ἡ διαμόρφωση ὅλης τῆς πλατείας ὥστε ὁ κῆπος αὐτὸς νὰ πάρει πραγματικὰ τὴ μορφὴ πλατείας ποὺ δὲν τὴν εἶχε οὔτε πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν. Κι αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι καὶ τὸ δυσκολότερο, γιατὶ τὸ κτίριο αὐτὸ πρέπει νά χει ὄχι μόνο τὸν ἀνάλογο ὄγκο, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνάλογη μορφὴ καὶ προορισμὸ ὥστε ν ἀνυψώσει τὸ αἰσθητικὸ ἐπίπεδο τῆς πλατείας καὶ τὸ οἰκόπεδο αὐτὸ ποὺ σήμερα δὲ μοιάζει παρὰ σὰν ἄσπαρτο χωράφι νὰ πάρει τὴ μορφὴ χ ώ ρ ο υ. Κάτι ἀνάλογο συμβαίνει καὶ στὴν πλατεία τοῦ Δημοτικοῦ Θε ά - τρου. Πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ θέατρο, ἡ πλατεία ἐκείνη ἦταν φυ σι κὰ μικρότερη, μὰ εἶχε τουλάχιστον διαστάσεις. Ὁ ὄγκος τοῦ κτι ρίου τοῦ θεάτρου καὶ περισσότερο ἡ πλευρά του στὴν πλατεία ἔπαιζε ἀκριβῶς ρόλο προεξέχοντος στοιχείου ποὺ εἶναι τελείως ἀπαραίτητος γιὰ τὴν καλὴ διαμόρφωση μιᾶς πλατείας. (Ἡ νέα ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία ἔχουν ἄλλες κατευθύνσεις. Ὅταν ὅμως εἴμαστε ἀναγκασμένοι νὰ παραδεχτοῦμε τὴν Ἀθήνα καὶ κάθε παλιὰ πόλη σὰν κληρονομιὰ μιᾶς ἄλλης διαφορετικῆς νοοτροπίας, τότε πρέπει νὰ προσπαθοῦμε τὶς σύγχρονες ἀντιλήψεις μας νὰ τὶς προσαρμόζουμε στὰ ὑπάρχοντα δεδομένα, σὲ ὄφελος τοῦ συνόλου μέσα στὸ ὁποῖο ἀναγκαστικὰ εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ ζοῦμε.) Σήμερα ἡ πλατεία τοῦ Δημοτικοῦ Θεάτρου εἶναι κι αὐτὴ ἕνα μεγάλο οἰκόπεδο χωρὶς ἀρχὴ καὶ χωρὶς τέλος. Τὸ Δημαρχιακὸ Μέγαρο ποὺ προβάλλει στὸ βάθος εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλο νὰ παίξει τὸ ρόλο τοῦ παλιοῦ Δημοτικοῦ Θεάτρου. Εἶναι σχεδὸν σὰ νὰ μὴν ὑπάρχει.

15 ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 27 Πρὶν τελειώσω θέλω νὰ τονίσω ἀκόμη μιὰ φορὰ τὸ νόημα τῆς μι κρῆς αὐτῆς μελέτης : Ὅλα τὰ πολεοδομικὰ προβλήματα, προσαρμοσμένα κατάλληλα στὴν πραγματικότητα βρίσκουν τὴ λύσ η τους στὸ ἐπιστημονικὸ αὐτὸ σύστημα ποὺ λέγεται πολεοδομία. Μὰ ὅλα αὐτὰ εἶναι συμβατικὰ καὶ ἄχαρα τὴ στιγμὴ ποὺ θὰ λείψε ι ἡ ἀ ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ὴ μαεστρία, γιὰ νὰ τοὺς δώσει νόημα καὶ μορφή.

16 3 + Ἡ Καθημερινὴ καὶ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Παρὰ τοῦ Ἀρχιτέκτονος κ. Ἀρ. Κωνσταντινίδου ἐλάβομεν ἐξ ἀφορμῆς τοῦ δημοσιεύματος τοῦ κ. Κ. Μπίρη, τὴν κάτωθι ἐπιστολήν : Κύριε Διευθυντά, Μὲ μεγάλη ἀνακούφιση διαβάζει κανεὶς τὴν ἐπιστολὴ τοῦ κ. Κώστα Μπίρη σχετικὰ μὲ τὰ δύο ἄρθρα τοῦ κ. Κ. Κιτσίκη πάνω στὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ προβλήματα τῆς Ἀθήνας. Καὶ ἂν ὁ κ. Κιτσίκης στὰ δύο του ἐκεῖνα ἄρθρα στὸ Ἐλεύθερο Βῆμα θέλησε ν ἀσχοληθεῖ μὲ τὴ μεταπολεμικὴ ἀνοικοδόμηση τῆς Ἀθήνας, ὁ κ. Μπίρης ἀφήνει νὰ τοῦ διαφύγει ἕνα σημαντικὸ σημεῖο τῶν συλλογισμῶν τοῦ κ. Κιτσίκη. Γράφει ὁ κ. Κιτσίκης στὴν ἀρχὴ τοῦ πρώτου ἄρθρου του : «ἀφ ἑτέρου δὲ ἡ δημιουργία νέας τάξεως ἰδιοκτητῶν ἱκανοῦ ἀριθμοῦ ἀκινήτων καὶ γηπέδων, περιελθόντων εἰς αὐτοὺς ἐσχάτως. Οἱ νέοι οὗτοι ἰδιοκτῆται, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς προκατόχους των, διαπνέονται ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ οἰκοδομήσουν, νὰ ἐπενδύσουν τὰ κεφάλαιά των ἀσφαλῶς, νὰ γίνουν ἰδιοκτῆται νέων συγχρονισμένων ἀκινήτων. Ἡ μεθ ἑκάστην πολεμικὴν περίοδον δημιουργουμένη νέα τάξις πλουσίων συντελεῖ τὰ μέγιστα εἰς τὴν προώθησιν ἑκάστοτε τῆς οἰκοδομικῆς κινή σεως τῶν πόλεων». Κανένας φυσικὰ δὲν μπορεῖ νὰ παραγνωρίσει τὴν πικρὴ αὐτὴ ἀλήθεια. Γιατὶ ποιοί εἶναι αὐτοὶ οἱ νέοι ἰδιοκτῆτες τοὺς ὁποίους ὁ κ. Κιτσίκης ζητάει νὰ ὑπηρετήσει σὰν ἀρχιτέκτονας ; Ποιές δυνα-

17 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 29 τότητες προσφέρονται σήμερα στὸν τόπο μας ὥστε νὰ γίνει κανεὶς νέος ἰδιοκτήτης οἰκοπέδων καὶ ἀκινήτων ; Δὲν ἐξετάζω ποιά θὰ εἶναι ἡ συμβολὴ τῶν νεοπλούτων αὐτῶν στὴ μεταπολεμικὴ περίοδο, οὔτε καὶ πῶς θὰ ρυθμιστεῖ τελικὰ ἡ κοινωνική τους ὑπόσταση. Εἶναι ὅμως σωστὸ νὰ δεχτοῦμε τὴν τάξη αὐτὴ τῶν μαυραγοριτῶν γιατὶ γι αὐτοὺς σίγουρα μιλεῖ ὁ κ. Κιτσίκης σὰν ἕνα «τετελεσμένο» γεγονὸς καὶ νὰ τὸ θέσουμε σὰν τὴν προϋπόθεση ποὺ θὰ δώσει στοὺς ἀρχιτέκτονες καὶ γενικότερα στὴν Ἀθήνα τὴν ἀφορμὴ τῆς ἀναδημιουργίας ; Εἶναι σωστὸ μέσα στὴν ἠθική μας συνείδηση ν ἀναγνωρίσουμε μιὰ τάξη νεοπλούτων ποὺ σὲ μιὰ τόσο δύσκολη στιγμὴ τῆς ἱστορίας μας, ἀδια - φορώντας γιὰ τὰ πεπρωμένα τοῦ λαοῦ, ἐργάζονται γι αὐτὴ τὴν ἴδια τὴν καταστροφή του ; Νομίζω πὼς πάνω ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματικὴ συνείδηση ὑπάρχει κάποια ἀνώτερη ψυχικὴ ἀρετή. Πάνω ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματικὸ συμφέρο ὑπάρχει ἡ ἠθικὴ ἐνατένιση τῆς ζωῆς. Οἱ ἀρχιτέκτονες καὶ ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες βλέπουμε σήμερα μὲ ἀγωνία τὴν τραγικὴ περίοδο ποὺ διατρέχουμε. Δὲν μποροῦμε νὰ ἀγνοήσουμε ὅλο αὐτὸ τὸ δράμα καὶ νὰ σκεφτοῦμε μονάχα τὴν ἐπαγγελματική μας δράση. Δὲν μποροῦμε νὰ βγάλουμε τὸν ἑαυτό μας ἔξω ἀπὸ τὶς τύχες τοῦ λαοῦ μας καὶ νὰ μὴ συλλογιστοῦμε ἔστω καὶ λίγο ὅλες τὶς ἀνησυχίες τῆς μεταπολεμικῆς ἀναδημιουργίας. Γιὰ πόσα ἄλλα προβλήματα δὲν θὰ κληθεῖ ὁ καθένας μας νὰ ἐργαστεῖ, πρὶν κὰν μπορέσει ὁ τόπος μας νὰ στηθεῖ πάλι στὰ πόδια του καὶ νὰ σκεφτεῖ ν ἀνοικοδομήσει τὴν Ἀθήνα. Πόσοι ἄπειροι λόγοι δὲν εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ ζητοῦν καὶ ζη τοῦσαν πάντοτε ἐπιτακτικὰ νὰ ρυθμιστοῦν τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ ζητήματα τῆς πρωτεύουσας. Ἀλίμονο σὲ μᾶς τοὺς ἀρχιτέκτονες ἂν περιμέναμε τὴ νέα τάξη τῶν ἰδιοκτητῶν γιὰ νὰ συμβάλουμε στὴν ἀναδημιουργία τῆς χώρας. Ἀλίμονο σὲ μᾶς τοὺς νεότερους πού, ὅπως μπορεῖ νὰ νομίζει ὁ κ. Κιτσίκης, μὴ ἔχοντας κανένα ἄλλο δεδομένο γιὰ τὴν ἀνοικοδόμηση τῆς Ἀθήνας, περιμέναμε σὰν λύτρωση τοὺς νεόπλουτους μαυραγορίτες. Ἡ Ἀθήνα καὶ χωρὶς αὐτοὺς τοὺς νέους ἰδιοκτῆτες

18 30 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ἔχει νὰ παρουσιάσει ἀνάγκες καὶ ὑλικὸ γιὰ νὰ λύσει τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικά της προβλήματα. Ἡ Ἀθήνα κι αὐτὸ τὸ ξέρουμε ὅλοι οἱ νέοι τουλάχιστον ἀρχιτέκτονες δὲν πρόκειται νὰ ἔχει στὴν ἀνοικοδόμησή της καμιὰ ἐπιρροὴ ἀπὸ τὶς νέες αὐτὲς τάξεις τῶν ἰδιοκτητῶν. Τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ προβλήματα ὑπάρχουν μέσα στὸ μυαλὸ τῶν ἀρχιτεκτόνων, πολὺ πρὶν κάνει τὴν ἐμφάνισή της ἡ νέα αὐτὴ τάξη τῶν πλουσίων. Ἡ μεταπολεμικὴ Ἀθήνα ὅλη ἡ Ἑλλάδα θὰ μποροῦσα νὰ πῶ δὲν ἔχει σκοπὸ νὰ βασίσει τὴν ἀνοικοδόμησή της σὲ μιὰ τέτοιου εἴδους «ἀσφαλὴ ἐπένδυση κεφαλαίων». ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΙΣ ΠΕΡΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ κ. ΑΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ Ἐλάβομεν καὶ δημοσιεύομεν τὴν κατωτέρω ἐπιστολήν : Κύριε Διευθυντά, μὲ ἐκτίμηση αρησ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Στὸ τελευταῖο του γράμμα1* ὁ κ. Κ. Κιτσίκης σχολιάζοντας τὰ ὅσα ἔγραφα πρὶν κάμποσες μέρες στὴν Καθημερινὴ ἀφήνει πιὰ κα- * Στὴν Καθημερινὴ ( ) δημοσιεύτηκε ἡ ἀκόλουθη ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕ- ΚΤΟΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ κ. Κ. ΚΙΤΣΙΚΗ : Εἷς νεαρὸς συνάδελφος παραβλέπων τὰ κοινωνικά, τὰ δημοσιονομικὰ καὶ γενικώτερον τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα ποὺ ἐμφανίζονται μεθ ἑκάστην πολεμικὴν περίοδον καὶ ποὺ γεννᾶ ἡ ἀναπότρεπτος μετατόπισις τοῦ πλούτου, νομίζει ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκαλῆ τὴν ν έ α ν τ ά ξ ι ν ἰδιοκτητῶν κι ἐργοδοτῶν, ἀδιαφόρως ἂν πρόκειται περὶ ἐφοπλιστῶν, γεωκτημόνων, μεγαλοβιομηχάνων, ἐμπόρων κλπ., συνοπτικῶς τάξιν «μαυραγοριτῶν»! Πλεῖστοι ὅμως τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς τάξεις αὐτὰς ἦσαν καὶ προπολεμικῶς πλού σιοι. Ἀλλὰ τὰ κεφάλαιά των διετίθεντο τότε κατὰ μέγα μέρος εἰς τὸν κύκλον τῶν ἐργασιῶν των, καὶ δὲν ἀπεσύ-

19 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 31 θαρά νὰ φανεῖ τὸ «ἀρχιτεκτονικό του πιστεύω». Ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ τὸ σύντομο αὐτὸ σημείωμα ποὺ τὸ περιεχόμενό του κάθε ἄλλο πα ρὰ ἀπάντηση θέλει νὰ εἶναι. Τὰ γραφόμενά μου δὲν εἶχαν ποτὲ προσωπικὸ χαρακτήρα αὐτὸ ἄλλωστε θὰ ἦταν μιὰ λεπτομέρεια ποὺ δὲν ἔχει τὴ θέση της σὲ ἐπιστημονικὲς συζητήσεις. Ἔρχομαι ἁπλούστατα νὰ κάνω μιὰ διαπίστωση, παίρνοντας ἔναντι τῆς ἀρχιροντο γιὰ νὰ χρηματοδοτήσουν οἰκοδομικὰς ἐπιχειρήσεις. Κατὰ τὴν πολεμικὴν περίοδον ἐν τούτοις, τὰ ἀποθέματα εἰς προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα μετετράπησαν σὺν τῷ χρόνῳ ἐξ ὁλοκλήρου εἰς ρευστὸν χρῆμα μὴ δυνάμενον, λόγῳ τῆς διακοπῆς τῶν συγκοινωνιῶν, νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀγορὰν πρώτων ὑλῶν ἢ ἀνανέωσιν ἐμπορεύματος καὶ ὡς ἦτο φυσικὸν μέρος αὐτοῦ διετέθη διὰ τὴν ἀγορὰν ἀκινήτων καὶ γηπέδων, ἐθεωρήθη δὲ ἡ τοιαύτη ἐπένδυσις ὀλιγώτερον κερδοσκοπική, ὡς ἄλλως ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀξία τῶν κτημάτων δὲν ἐπηκολούθησεν τὸν ἰλιγγιώδη ρυθμὸν ὑπερτιμήσεως ἄλλων ἀξιῶν. Μὲ αὐτὰ ποὺ γράφω δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ γίνω ἀπολογητὴς τῶν νέων μεγιστάνων τοῦ πλούτου. Ἀλλ εἰς τὸν νεαρὸν συνάδελφον θὰ θέσω ἁπλῶς τὸ ἐρώτημα : ἐὰν διαβῇ τὸ κατώφλιον τοῦ γραφείου του πελάτης ἀνήκων εἰς τὴν νέαν αὐτὴν τάξιν, θὰ θέσῃ εἰς αὐτὸν τὸ ἐρώτημα «πόθεν ἔσχες» ; Ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ν ἀμφιβάλλω. Ἄλλως τε νομίζω ὅτι ἡ ἀρχιτεκτονικὴ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τοιούτου εἴδους ἐρωτήματα. Ἔχει παμμεγίστην σχέσιν μὲ ἄλλα εὐρύτατα κοινωνικὰ προβλήματα, ἀλλὰ ὄχι τῆς φύσεως αὐτῆς. Γίνεται καὶ πάλιν φιλολογία καὶ ἐπιχειρεῖται δημιουργία ἐντυπώσεων. Φράσεις ὅπως «Τὸ δρᾶμα ποὺ μᾶς συγκλονίζει!», «Ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ λαοῦ» κλπ.!, δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ θέμα μας. Οἱ ἀρχιτέκτονες χρειάζονται ἐργοδότας. Ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς γνωρίζομεν ὅτι ἄλλοτε ἦταν οἱ κληρικοί, οἱ βασιλεῖς, οἱ προὔχοντες τοῦ τόπου, ἀλλοῦ οἱ ἐπίτροποι τοῦ λαοῦ, οἱ πλούσιοι ἔμποροι τῆς Βενετίας καὶ τῶν χανσεατικῶν πόλεων, ποῖοι θὰ εἶναι αὔριον μᾶς εἶναι ἄγνωστον καὶ ἀδιάφορον. Εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς οὐδαμοῦ συναντῶμεν τοὺς ἀρχιτέκτονας ἐξετάζοντας ποία ἦτο ἡ πηγὴ τοῦ πλούτου τῶν τάξεων τῶν ἐργοδοτῶν των. Μόνον ἀπὸ τὴν φιλολογίαν καὶ τὴν κοινωνικὴν ἱστορίαν ἔχομεν σχετικὰ δεδομένα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος, ὅτι ἡ πηγὴ τοῦ πλούτου τῶν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐργοδοτικῶν τάξεων δὲν ἱκανοποιεῖ πάν τοτε τοὺς πιστεύοντας εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Δὲν παύω ὅμως νὰ πιστεύω ὅτι ὁ πλοῦτος αὐτὸς ὑπῆρξε πολλάκις πρόξενος ἔργων κακῆς τέχνης ἢ ἀντιθέτως συντελεστὴς τῆς δημιουρ γίας καλλιτεχνικῶν ἀριστουργημάτων. Ἐβάρυνε πρὸς τοῦτο ἑκάστοτε ὁ πολιτισμὸς τῶν ἰθυνουσῶν τάξεων ἢ τῶν ἀσκούντων ὑπευθύνως τὴν διευθυνομένην τεχνικήν. μὲ πολλὴν τιμὴν κ. ΚΙΤΣΙΚΗΣ

20 32 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ τεκτονικῆς μιὰ θέση ἐντελῶς διαφορετικὴ ἀπὸ αὐτὴν ποὺ καλλιεργεῖ μὲ τὴ μακροχρόνια πείρα του ὁ κ. Κιτσίκης. Σὰν νέος ποὺ εἶμαι ἔχω τὸ θάρρος νὰ πιστεύω πὼς μέσα ἀπὸ τὴ δουλειά μου ὑψώνεται μιὰ ἀνώτερη κοινωνικὴ ἀποστολή. Μακριὰ ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματισμὸ καὶ μακριὰ ἀπὸ κάθε τάση γιὰ μιὰ ἐφήμερη ἱκανοποίηση, θεωρῶ πρωταρχικὸ σκοπὸ κάθε ἐπιστήμης τὴν ἀνάπτυξη καὶ ἐξύψωση τῶν κοινωνικῶν, πνευματικῶν καὶ ψυχικῶν τάσεων τοῦ συνόλου. Μέσα ἀπὸ κάθε ἐπιστήμη καὶ μέσα ἀπὸ κάθε φωτισμένη διάνοια διαφαίνεται ἡ ἀγάπη καὶ ἡ στοργὴ γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Ὅλες οἱ ἐπιστῆμες κι αὐτὸ ἦταν τὸ χαρακτηριστικὸ κάθε μεγάλης ἐποχῆς δὲν ἀπέβλεψαν ποτὲ στὴν ἐγωιστικὰ περιορισμένη ἀνάπτυξη μιᾶς εἰδικότητας, ἀλλὰ καλλιεργοῦσαν καθεμιὰ μὲ τὶς δυνατότητές της τὸ μεγαλεῖο ἑνὸς ἀνθρώπινου ἰδανικοῦ. Τὸ ἔργο μιᾶς κάθε ἐπιστήμης ποὺ παραγνωρίζει ἕναν τέτοιο προορισμὸ εἶναι καταδικασμένο σὲ ἀφάνεια καὶ δὲν ἔχει καμιὰ πραγματικὰ ὠφέλιμη ἀπήχηση. «Οἱ ἀρχιτέκτονες χρειάζονται ἐργοδότας», τονίζει ἐπιγραμματικὰ ὁ κ. Κιτσίκης. Ἡ φράση αὐτὴ εἶναι μιὰ ὁλόκληρη κοσμοθεωρία, εἶναι ἀλίμονο ἕνα ἐξαιρετικὰ συμφεροντολογικὸ πιστεύω! Εἶναι δυνατὸ νὰ φανταστοῦμε μιὰν ἀνάλογη διάθεση καὶ γιὰ τὶς ἄλλες ἐπιστῆμες ; Τότε θά πρεπε ἕνας γιατρὸς νὰ εὔχεται μιὰ κοινωνία μὲ ὅσο τὸ δυνατὸ πιὸ πολλοὺς ἀρρώστους! Κι ἕνας δικηγόρος θὰ ζητοῦσε μιὰ κοινωνία γεμάτη κακὲς πράξεις, ληστεῖες καὶ κακουργήματα! Μὰ πῶς τότε θὰ δικαιολογήσουμε τὴν ὕπαρξη ἑνὸς Κώχ, ἑνὸς Παστέρ, μιᾶς Κιουρί ; Ἢ μήπως τὸ ἔργο αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἡ εὐγνωμοσύνη μας γι αὐτοὺς δὲν ἔχει ὅρια μπορεῖ νὰ χαρακτηριστεῖ φιλολογικό, ἀφοῦ κάθε ἄλλο παρὰ ἐπαγγελματικὸ ἐνδιαφέρο ἔχει νὰ παρουσιάσει ; Ἡ ἱστορία μᾶς δίνει ἄπειρα τέτοια παραδείγματα δὲν ἔχω ὅμως σκοπὸ νὰ κουράσω μ αὐτὰ τὸν ἀναγνώστη. Ἡ ἴδια αὐτὴ ἱστορία ἔχει νὰ παρουσιάσει καὶ ἀρχιτέκτονες ποὺ τὸ ἔργο τους, μακριὰ ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματικὴ κερδοσκοπία, στηρίζει τὴ δικαίωσή του σ ἕνα ἀνώτερο ἰδανικό. Ποιά εἶναι τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ ἐκεῖνα ἔργα ποὺ μέσα

21 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 33 σὲ τόσους αἰῶνες ἱστορίας καὶ πολιτισμοῦ ἦσαν μονάχα «ἐντολὴ ἐργοδότη» ; Καὶ πότε ἦταν ὁ ἀρχιτέκτονας μονάχα ἁπλὸς ἐκτελεστὴς μιᾶς ὁρισμένης ἐντολῆς, σύμφωνα μὲ μιὰ ὁποιαδή πο τε τυχαία ἐργοδοτικὴ ἰδιοτροπία ; Τί ἀγώνας καὶ πόση πίστη δὲ χρειάστηκε σ ἕναν Μιχαὴλ Ἄγγελο, σ ἕναν Γκρέκο ἢ καὶ σ αὐτοὺς τοὺς πρωτοπόρους τῆς σύγχρονης ἀρχιτεκτονικῆς ; Καὶ ποιά θὰ ἦταν ἡ συμβολὴ ὅλων αὐτῶν στὴν κοινωνία καὶ στὴν ἐπιστήμη, ἄν, παραγνωρίζοντας ἕνα κάποιο ἀνθρώπινο ἰδανικὸ τῆς ἐποχῆς τους, δούλευαν μονάχα γιὰ τὸν ἑαυτό τους μέσα σ ἕνα ἀπομονωμένο ἀπὸ κάθε ἀνθρώπινη ἀλήθεια ἐργαστήριο ; Νομίζω πὼς δὲν ἔχει κανέναν πιὰ σκοπὸ νὰ συνεχίσω τὴν πικρόχολη αὐτὴ συζήτηση. Ὁ κόσμος ὁ πνευματικὸς μέσα στὸν ὁποῖο κινεῖται ὁ κ. Κιτσίκης, εἶναι τέλεια διαφορετικὸς γι αὐτὸ καὶ δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ συμφωνήσουμε. Ἄλλωστε ὅταν μιὰ συζήτηση περιστρέφεται γύρω ἀπὸ τὴν ἐπικράτηση τῆς προσωπικῆς γνώμης τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, παραγνωρίζοντας τὸ χρέος γιὰ μιὰν ἀλήθεια, κάθε συνέχισή της εἶναι περιττή. μὲ πολλὴ ἐκτίμηση αρησ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

22 4 + Ἡ Καθημερινὴ καὶ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΔΥΟ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΟΣ κ. ΑΡΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ 1ον ΠΟΛΛΑ ΓΡΑΦΟΝΤΑΙ τώρα τελευταῖα γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική. Ὁ καθημερινὸς τύπος πολλὲς φορὲς φιλοξένησε στὶς στῆλες του ἄρθρα, γνῶμες καὶ ὑποδείξεις. Οἱ μέρες αὐτὲς ποὺ περνᾶμε σήμερα εἶναι ἴσως ἀπὸ μιὰ μεριὰ μιὰ εὐκαιρία γιὰ νὰ κοιτάξουμε καλύτερα μέσα στὸν ἑαυτό μας, καὶ νὰ ζητήσουμε νὰ βροῦμε τὶς διάφορες αἰτίες ποὺ θὰ προετοιμάσουν ἕνα καλύτερο αὔριο. Νομίζω ὅμως πὼς δὲν φτάνει μονάχα ἡ καλὴ προδιάθεση. Πρέπει νὰ ἀναζητήσουμε πραγματικὰ κι ὁ καθένας γιὰ τὸν ἑαυτό του τὶς διάφορες δυνατότητες ποὺ ἔχουμε σήμερα στὰ χέρια μας καὶ νὰ τοποθετήσουμε σωστὰ τὸ πρόβλημα. Εἶναι εὔκολο πολὺ εὔκολο νὰ κάνει ὁ καθένας παρατηρήσεις καὶ κριτική. Κι ἀκόμη πιὸ εὔκολο νὰ κάνουμε προτάσεις καὶ ὑποδείξεις. Αὐτὸ ἄλλωστε γινόταν καὶ παλιότερα. Τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως τὸ βλέπουμε στὴν Ἀθήνα, στὴν ἐπαρχία, παντοῦ. Πάντοτε ὑπῆρχαν γνῶμες, ὑποδείξεις, προτάσεις χωρὶς ὅμως αὐτὲς νὰ σταματήσουν τὸ κακό. Σήμερα τὸ ἀρχιτεκτονικὸ καὶ πολεοδομικὸ πρόβλημα περιορίζεται κάπως μέσα σὲ στενότερα πλαίσια. Καὶ ρωτῶ : εἶναι δυνατὸ σήμερα νὰ κάνουμε ὑποδείξεις γιὰ τὴ μελλοντικὴ ἀρχιτεκτονικὴ δράση ; Κι ἂν εἶναι δυνατὸ ἀφοῦ εἶναι ἀναγκαῖο ὣς ποιό σημεῖο ;

23 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 35 Εἶναι φανερὸ πὼς κάθε ἀρχιτεκτονικὸ καὶ πολεοδομικὸ πρόβλημα πηγάζει μέσα ἀπὸ τὶς συνθῆκες τῆς ζωῆς. Εἶναι ἀκόμη ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τόσο στενὰ δεμένη μὲ τὴν πραγματικότητα, ποὺ εἶναι ἀδύνατο νὰ ὑπάρξει χωρὶς αὐτήν. Ἔτσι, λοιπόν, ἂν θέλουμε νὰ προβλέψουμε τὴ μελλοντικὴ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομικὴ δράση μας, πρέπει νὰ εἴμαστε σὲ θέση νὰ προβλέψουμε καὶ τὴ μελλοντικὴ ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ διάρθρωση τῆς χώρας μας. Ὣς ποιό σημεῖο ὅμως μποροῦμε σήμερα νὰ προβλέψουμε ; Καὶ γιὰ νὰ περιοριστῶ στὸ θέμα μας : Σὲ ποιά σχέση θὰ βρίσκονται μεταξύ τους οἱ διάφορες πόλεις τῆς Ἑλλάδος ; Ποιές πόλεις ἢ χωριὰ θὰ εἶναι ἂς ποῦμε κέντρα ἐμπορικά, γεωργικά, βιομηχανικὰ ἢ ἐπιστημονικά, ἀφοῦ ἡ ὅλη σύνθεση τῆς χώρας μπορεῖ νὰ βασιστεῖ σὲ δεδομένα ποὺ σήμερα εἶναι δύσκολο ἂν ὄχι ἀδύνατο νὰ προβλέψουμε ; Ἂς σκεφτοῦμε ἀκόμη πόσο ἡ τεχνικὴ γεωλογία, βιομηχανικὴ παραγωγή, ἐμπόριο, ναυτιλία κτλ. μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὸν προορισμὸ καὶ τὴ μορφὴ μιᾶς πόλης. Καὶ πόσο ἀκόμη μπορεῖ νὰ ἀλλάξει ἡ συμβολὴ καὶ ἡ σημασία μιᾶς πόλης ὅταν δοῦμε πὼς μὲ τὰ μέσα τῆς σύγχρονης ἢ μελλοντικῆς τεχνικῆς ἡ πόλη αὐτὴ θὰ πάρει μορφὴ ἐντελῶς διαφορετικὴ ἀπὸ αὐτὴν ποὺ ἔχει σήμερα. Ἕνα νέο ἐργοστάσιο, μιὰ διαφορετικὴ ἐκμετάλλευση τῶν τοπικῶν πλεονεκτημάτων τῆς περιοχῆς ἢ μιὰ νέα παραγωγικὴ μέθοδος, μιὰ νέα χάραξη σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἕνα νέο λιμάνι, μιὰ ἀποξήρανση ἢ γενικὰ ἄλλο τεχνικὸ ἔργο κοινῆς ὠφελείας μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὴ σημερινὴ ἢ χτεσινὴ πραγματικότητα ἀρκετὰ σημαντικά. Πῶς μποροῦμε λοιπὸν σήμερα νὰ προσχεδιάσουμε τὴν πολεοδομικὴ ἢ ἀρχιτεκτονικὴ μορφὴ μιᾶς πόλης, τὴ στιγμὴ ποὺ δὲν μποροῦμε νὰ ξέρουμε θετικὰ τὴν ὑπόστασή της ; Γιατὶ γιὰ νὰ θέσουμε ἕνα πολεοδομικὸ ἢ ἀρχιτεκτονικὸ πρόβλημα, πρέπει νὰ ἔχου με θετικὰ δεδομένα. Γι αὐτὸ ἂν σήμερα θέλουμε νὰ συμβάλουμε στὴ μελλοντικὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἢ πολεοδομικὴ ὀργάνωση τοῦ τόπου μας πρέπει νὰ ἀκολουθήσουμε ἄλλο δρόμο.

24 36 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Πρέπει νὰ πάψουμε νὰ κάνουμε ὑποδείξεις εἴδαμε πόσο ἄστοχο εἶναι καὶ νὰ κοιτάξουμε νὰ κάνουμε μιὰ προετοιμασία, ὥστε τὴν κατάλληλη στιγμὴ νὰ εἴμαστε ἕτοιμοι νὰ δεχτοῦμε τὴν πραγματικότητα ἐκείνη ποὺ σήμερα δύσκολα μποροῦμε νὰ προβλέψουμε. Ἡ προεργασία αὐτὴ στὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ προβλή ματα μονάχα ἀπὸ μᾶς τοὺς ἀρχιτέκτονες μπορεῖ νὰ ἀρχίσει. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ περιορίζεται στὸν εἰδικὸ καὶ περιορισμένο ἀρχιτεκτονικὸ κύκλο ἀλλὰ νὰ ζητήσει νὰ κατεβεῖ καὶ στὸν πολὺ κόσμο! Ὄχι μὲ ἐντυπωσιακὲς διαφημίσεις ἀλλὰ μὲ σκέψεις καὶ ἰδέες ποὺ νὰ ριζώνουν μέσα στὴν ἑλληνικὴ πραγματικότητα. Ἡ προετοιμασία αὐτὴ θὰ ἔχει μαζὶ καὶ διαπαιδαγωγικὸ χαρακτήρα. Ἂς μὴ φανεῖ παράξενο. Στὸν τόπο μας ποτὲ ἕνα ἀρ χι τεκτονικὸ ἢ πολεοδομικὸ πρόβλημα δὲν ἔχει τεθεῖ σωστά! «Φταίε ι ὁ κόσμος» λέμε ἐμεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες! Μένει ὅμως νὰ ρωτή σουμε : «γιατί φταίει ὁ κόσμος ;» Ἄγνοια, ἀδιαφορία, συμφέρο θὰ εἶναι ἡ ἀπάντηση. Πολὺ σωστά! Κι ἐδῶ ἀκριβῶς φτάνουμε στὴν πραγματικὴ αἰτία τοῦ κακοῦ. Γιατὶ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ κρίνουμε τὰ πράγματα ὑποκειμενικά, ἀλλὰ ἀντικειμενικά. Ἄγνοια : μὰ πῶς μποροῦμε νὰ ἔχουμε τὴν ἀξίωση ἕνας ἄνθρωπος ὅσο μορφωμένος καὶ ἂν εἶναι νὰ ἔχει γνώσεις ἀρχιτεκτονικῆς καὶ πολεοδομίας ; Ἀδιαφορία : πῶς μπορεῖ ὁ ἴδιος αὐτὸς ἄνθρωπος ν ἀφήσει τὶς δουλειές του, τὴν οἰκογένειά του, ἀκόμη κι αὐτὴ τὴν τεμπελιά του καὶ νὰ ἀρχίσει ξαφνικὰ νὰ ἐνδιαφέρεται γιὰ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία ; Συμφέρο : ποιός μπορεῖ νὰ παραγνωρίσει ὣς κάποιο σημεῖο φυσικά, καὶ μ αὐτὸ θ ἀσχοληθοῦμε πιὸ κάτω τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα ποὺ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ αὐτὴ ἡ ἴδια ἡ ὕπαρξή μας ; Ὅλες αὐτὲς οἱ αἰτίες μαζὶ μὲ ἄπειρες ἄλλες, ὄχι ὅμως καὶ τόσο βασικὲς ὣς ἕνα σημεῖο βαραίνουν τὸν πολὺ κόσμο. Γιατὶ ἂν ὁ πολὺς κόσμος μένει διαρκῶς ἀνίδεος καὶ ἀκατατόπιστος, σ αὐτὸ φταίει φυσικὰ κάποιος. Καὶ συγκεκριμένα γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονικὴ

25 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 37 φταίει ἐκεῖνος ποὺ μὲ τὶς γνώσεις του καὶ τὴ δράση του ἔχει στὰ χέρια του καὶ τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς εὐθύνης. Ὁ κόσμος δὲν ξέρει. Ξαφνικὰ ἀκούει ὕστερα ἀπὸ τόσα ποὺ ἔχει ἀκούσει πὼς τὰ χωριὰ δὲν ἔχουνε ἀρχιτεκτονικὴ γιατὶ τοὺς λείπει τὸ λουλούδι, τὰ πράσινα ἢ κόκκινα παραθυρόφυλλα καὶ ὁ λίγος ἀσβέστης. Πιάνεται ἀμέσως ἀπὸ μιὰ τέτοια σκηνογραφικὴ εἰκόνα καὶ νομίζει πὼς ἐκεῖ βρίσκεται τὸ κακό. Ἀκούει ἀκόμη νὰ τοῦ λένε πὼς τὸ μπετὸν-ἀρμὲ εἶναι ἡ καταστροφὴ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, καὶ πὼς δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ τὸ μεταχειριζόμαστε. Καὶ ἄλλα τέτοια! Ἄλλοι πάλι νομίζουν πὼς ἀρχιτεκτονικὴ θὰ πεῖ στολίδι, βιτρίνα, ἄσφαλτος, φαρδὺς δρόμος, δικαστικὸ μέγαρο, ὑπουργεῖα κτλ. Νομίζει ἀκόμη ὁ κόσμος πὼς ἀρχιτεκτονικὴ θὰ πεῖ ρυθμὸς (κλασικός, βυζαντινὸς κλπ.). Γι αὐτὸ καὶ πολλοὶ σὰν μιλοῦν γιὰ σύγχρονη ἑλληνικὴ ἀρχιτεκτονικὴ σκέπτονται πὼς πρέπει νὰ ξαναγυρίσουμε πίσω στὶς δωρικὲς κολόνες, στοὺς βυζαντινοὺς θόλους καὶ τὰ τόξα, καὶ ἄλλα σχετικά. Ξεχνᾶμε ὅμως πὼς ἡ ἑλληνικότητα μιᾶς μορφῆς δὲ βρίσκεται στὶς ἐξωτερικές της ἰδιότητες ἀλλὰ στὸ ἐσωτερικό της περιεχόμενο! Ποιός τόλμησε ποτὲ νὰ σκεφτεῖ πὼς μὲ τὰ ροῦχα ποὺ φορᾶμε δὲν εἴμαστε Ἕλληνες καὶ πὼς γιὰ νὰ γίνουμε θὰ πρέπει νὰ ξαναφορέσουμε χλαμύδα ἢ φουστανέλα ; Τὸ συμπέρασμα εἶναι πὼς χάσαμε τὸ πραγματικὸ αἰσθητήριο. Ἔτσι ὁ κόσμος χτίζει ὄχι γιὰ τὴ χαρά του, γιὰ τὴ ζωή του, γιὰ τὴν ἄνεσή του ἀλλὰ γιὰ τὸ χρῆμα! Χτίζει γιὰ νὰ τοποθετήσει πιὸ σίγουρα τὰ κεφάλαιά του πολλὲς φορὲς μάλιστα γιὰ νὰ τὰ μεγαλώσει. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ ἔγινε ἐμπόριο. Μ αὐτὸ τὸν τρόπο γέμισε ὅλο τὸ λεκανοπέδιο τῆς Ἀττικῆς συνοικισμούς, σπιτάκια καὶ παράγκες. Χωρὶς κανένα πολεοδομικὸ πρόγραμμα, μὲ μοναδικὴ προοπτικὴ νὰ αὐξήσει ὁ οἰκοπεδοῦχος τὰ κεφάλαιά του. Κι οἱ ἀρχιτέκτονες ξεχνώντας τὴν τεράστια ἀποστολή τους ἂν ὄχι στὸ ἀρχιτεκτονικὸ πεδίο, τουλάχιστο στὸ κοινωνικὸ ἔγιναν οἱ κυριότεροι συντελεστὲς τῆς ἀναρχίας καὶ τῆς ἀσχήμιας!

26 38 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ 2ον ΝΟΜΙΖΩ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟ νὰ προχωρήσω ἂν δὲν δώσω ἀμέσως μιὰ ἐξήγηση. Γιατὶ βλέπω καθαρὰ νὰ ζωγραφίζεται στὸ πρόσωπο τοῦ ἀναγνώστη ἕνα μεγάλο ἐρωτηματικό. «Μᾶς εἶπες πὼς εἴμαστε ἀκατατόπιστοι, καὶ πὼς δὲν ἔχουμε ἰδέα ἀπὸ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία! Ἀπὸ τὴν ἄλλη ὅμως λὲς πὼς καὶ σεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες δὲν κάνατε ποτὲ σωστὰ τὴ δουλειά σας. Ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ δηλαδὴ φταῖμε ἐμεῖς ὁ κόσμος κι ἀπὸ τὴν ἄλλη ἐσεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες! Μᾶς λέτε ὅμως ἀκόμη πὼς ἀρχιτεκτονικὴ δὲ θὰ πεῖ λουλούδι, κόκκινα ἢ πράσινα παραθυρόφυλλα, δικαστικὰ μέγαρα καὶ ὑπουργεῖα οὔτε καὶ ρυθμός. Ζητᾶς μιὰ προετοιμασία. Τί θὲς νὰ πεῖς μ αὐτό ; Ποιά εἶναι αὐτὴ ἡ προετοιμασία καὶ πῶς πρέπει νὰ γίνει ; Κι ὕστερα γιὰ νὰ μᾶς ἐξηγήσεις ὅλ αὐτά, δὲ θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς δώσεις νὰ καταλάβουμε τί εἶναι ἀρχιτεκτονική ; Γιατὶ πῶς θὲς νὰ καταλάβουμε τοὺς συλλογισμούς σου πῶς ἔχεις αὐτὴ τὴν ἀξίωση τὴ στιγμὴ ποὺ παίρνεις μιὰ θέση ἀρνητικὴ καὶ μᾶς βγάζεις ὅλους ἀρχιτέκτονες καὶ μὴ ἔτσι λιγάκι ἀνίδεους ;» Ἐδῶ κλείνει τὸ ἐρώτημα. Εἶναι μεγάλο καὶ πολύμορφο. Μὰ νομίζω πὼς σὰν κάτσει κανεὶς καὶ τὸ συλλογιστεῖ λιγάκι ἤρεμα, θὰ δεῖ πὼς εἶναι πολὺ ἁπλό. Καὶ πρῶτα πρῶτα νομίζω πὼς θὰ πρέπει ν ἀρχίσει κανεὶς νὰ σκέπτεται λίγο γενικότερα. Γιατὶ αὐτὰ ποὺ διαπιστώνουμε κάθε μέρα στὴν ἀρχιτεκτονικὴ δὲν περιορίζονται μονάχα στὴ δική μας περίπτωση. Τὸ ζήτημα εἶναι γενικότερο. Καὶ στὶς ἄλλες ἐπιστῆμες ἢ τέχνες παντοῦ ἴσως ὑπάρχει στὸν τόπο μας κάτι ποὺ δὲν πάει καλά! Αὐτὸ ὅλοι τὸ ξέρουμε καὶ κάθε μέρα ὁ καθένας μας κάνει ὅ,τι μπορεῖ γιὰ νὰ διορθωθοῦμε. Βλέπουμε δηλαδὴ πὼς πάνω ἀπὸ κάθε εἰδικοποίηση χρειάζεται μιὰ γενικότερη πνευματικὴ καλλιέργεια. Κι ἂν θέλουμε ν ἀναζητήσουμε τὴν ὀρθότητα ποὺ ἔχουν οἱ πράξεις μας καὶ οἱ ἰδέες μας σὲ κάθε ὁρισμένη περίπτωση, πρέπει ν ἀρχίσουμε νὰ τὶς βλέπουμε μέσα ἀπὸ τὶς γενικότερες συνθῆκες ἀπὸ τὶς ὁποῖες πηγάζουν.

27 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 39 Θέλουμε νὰ ἔχουμε καλὴ ἀρχιτεκτονική ; Πρέπει πρῶτα πρῶτα νὰ ἔχουμε μιὰ καλὴ κοινωνία. Ὅσο πιὸ πνευματικὴ καὶ ἀνεπτυγμένη εἶναι ἡ κοινωνία αὐτή, τόσο πιὸ καλὴ θὰ εἶναι καὶ ἡ ἀρχιτεκτονική. Βασικὴ προϋπόθεση. Δὲν χρειάζεται νομίζω νὰ προχωρήσω περισσότερο. Βλέπουμε τώρα τί μᾶς μένει νὰ κάνουμε σὰν θέλουμε νὰ διορθώσουμε τὰ χάλια μας καὶ νὰ πλησιάσουμε περισσότερο τὰ ἰδανικὰ τῆς ἐποχῆς μας. Βλέπει καθαρὰ ὁ ἀναγνώστης τί θέλω νὰ πῶ λέγοντας προετοιμασία. Γιατὶ πιστεύω πὼς μιὰ καὶ εἴμαστε σὲ θέση νὰ δοῦμε τὰ λάθη μας πιστεύω ἀκόμη πὼς εἴμαστε σὲ θέση καὶ νὰ τὰ διορθώσουμε. Νὰ δουλέψουμε δηλαδή, συνειδητά, μέσα ἀπὸ τὶς ρίζες τοῦ κακοῦ, ὅλοι μαζὶ γιὰ τὸν ἴδιο σκοπό. Νὰ προετοιμάσουμε τὸν ἑαυτό μας, δηλαδὴ νὰ τὸν καλλιεργήσουμε μὲ τὰ ἐφόδια ποὺ ἔχει καὶ ἔχουμε τέτοια στὸν τόπο μας νὰ τὸν κάνουμε ν ἀγαπήσει τὴ δουλειά, τὴ ζωὴ μὲ τὶς πραγματικὲς χαρές της κι ὄχι τὶς ἐπιφανειακὲς καὶ πρόσκαιρες. Ὁ κόσμος γιὰ τὸν ἑαυτό του ὁ ἀρχιτέκτονας γιὰ τὸν ἑαυτό του ὅλοι μαζὶ γιὰ ὅλους μαζί. Ὁ ἕνας νὰ πλησιάσει τὸν ἄλλον, ὁ ἕνας νὰ διαπαιδαγωγήσει τὸν ἄλλον. Καὶ ὅσο πιὸ πολλὰ ἐφόδια ἔχει αὐτὸς τόσο καὶ πιὸ ὑπεύθυνη γίνεται ἡ θέση του. Ἂς μὴ νομίσει κανεὶς πὼς θέλω νὰ παραστήσω τὸ δάσκαλο. Πιστεύω στὴν ἰδέα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ πονάω γιὰ τὴν τύχη της. Λυπᾶμαι ὅταν βλέπω νὰ γίνονται ἀσχήμιες, τὴ στιγμὴ ποὺ λίγη καλὴ θέληση φτάνει γιὰ νὰ γίνουν ὅλα καλὰ τουλάχιστο σχετικὰ καλά. Ποιός φταίει, παρακαλῶ, ἂν τὰ σπίτια στὴν Κόρινθο εἶναι κακότεχνα καὶ ἄσχημα ; Μήπως τὸ τσιμέντο ; Τί μᾶς φταίει ὅμως τὸ περίφημο αὐτὸ ὑλικὸ ὅταν πέφτει σὲ κακὰ χέρια ; Κι ὕστερα πῶς ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ χτιστοῦν τὰ σπίτια στὴν Κόρινθο ; Δὲν ἔπρεπε πρῶτα καὶ κύρια νὰ χτιστοῦν ἔτσι ὥστε νὰ μὴν ξαναπέσουν ; Εἶναι μικρὸ πράγμα αὐτό, παρακαλῶ, ὥστε νὰ μὴν προκαλέσει ἐνθουσιασμό ; Καὶ ὅταν μοναδικὸ ὑλικὸ γιὰ τὴν πραγματοποίηση αὐτὴ εἶναι τὸ τσιμέντο καὶ τὸ σίδερο μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς δὲ θὰ τὸ μεταχειριστοῦμε ;

28 40 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Ἡ σύγχρονη ἐπιστήμη καὶ τεχνικὴ μᾶς ἔχει δώσει ἕνα περίφημο ὑλικό. Φταίει ὅμως αὐτό, ἂν ἐμεῖς δὲν ξέρουμε νὰ τὸ μεταχειριστοῦμε ; Καὶ εἶναι σωστό, ἐπειδὴ δὲν τὰ καταφέραμε μαζί του, νὰ φωνάζουμε : Κάτω τὸ τσιμέντο, κάτω τὸ μπετόν ; Τέτοιες σκέψεις εὔκολα μποροῦν νὰ παρασύρουν τὸ κοινὸ σὲ σφαλερὰ συμπεράσματα. Νά γιατί ὁ εἰδικὸς πρέπει νὰ κατεβεῖ καὶ νὰ διαφωτίσει, νὰ διαπαιδαγωγήσει. Ἂς κάτσει λοιπὸν ὁ καθένας ὁ ἀρχιτέκτονας ἀπὸ τὴ μιὰ μεριά, ὁ κόσμος ἀπὸ τὴν ἄλλη γιὰ τὸν ἑαυτό του φρόνιμα καὶ ἂς προετοιμαστεῖ. Τὶς ὑποδείξεις, τὶς προτάσεις, τὰ ἄρθρα, ἂς τὰ φυλάξουμε ὅλοι μέσα μας γιὰ πιὸ κατάλληλες ὧρες. Αὐτὸ ποὺ μᾶς χρειάζεται τώρα εἶναι συγκέντρωση, δουλειά, πίστη καί μπόλικος ἐνθουσιασμός. Κι ὅταν κάποιος εἰδικὸς νομίσει πὼς ἔχει κάτι νὰ πεῖ ἂς γράψει! Μὰ τὸ γράψιμό του θὰ πρέπει γιὰ τὴν ὥρα τουλάχιστο νὰ ἔχει σὰν σκοπὸ τὴν προετοιμασία καὶ νὰ εἶναι δια παιδαγωγικό! Εἶμαι βέβαιος πὼς δὲ ζητάω πολλά. Μὰ γιὰ νὰ γίνουν ὅλ αὐτά, πρέπει πρῶτοι ἀπ ὅλους οἱ ἐπιστήμονες νὰ δίνουν τὸ παράδειγμα. Στὴ δική μας τὴν περίπτωση πρέπει οἱ ἀρχιτέκτονες νὰ ἀρχίσουν πρῶτοι τὴν προετοιμασία καὶ τὴ διαπαιδαγώγηση. Ἂς μάθει ἐπιτέλους ὁ κόσμος πὼς ἀρχιτεκτονικὴ δὲ θὰ πεῖ ὡραῖα μέγαρα, μεγάλοι δρόμοι, πολλὰ φῶτα καὶ ἄλλα τόσα φτιασίδια. Ἡ Ἀθήνα, καὶ ὅλες οἱ πόλεις καὶ τὰ χωριὰ δὲ θὰ διορθωθοῦν μὲ αὐτά. Γιατὶ δὲν εἶναι αὐτὰ ποὺ τοὺς λείπουν. Ἦταν μεγάλο μυαλὸ ὁ ἀρχιτέκτονας ἐκεῖνος ποὺ εἶδε τὴν ἀρχι τεκτονικὴ σὰν «μορφοποίηση λειτουργιῶν ζωῆς!» Μιλάω ἁπλὰ γιατὶ θέλω νὰ μὲ καταλάβει πολὺς κόσμος. Τί νὰ τὰ κάνω τὰ στολίδια, ὅταν ὅλα αὐτὰ δὲν ἔρχονται νὰ γεμίσουν τὸ κενὸ ποὺ παραβλέπουμε ; Νὰ δίνεις μορφὴ σὲ ἰδέες ποὺ καθορίζονται ἀπὸ πραγματικὲς ἀνάγκες αὐτὸ θὰ πεῖ ἀρχιτεκτονική. Νὰ ἐκφράζεις τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς σου μὲ τὰ μέσα ποὺ σοῦ δίνει αὐτὴ νὰ ἐξυπηρετεῖς τὶς ἀνάγκες τῆς ζωῆς γιὰ τοὺς συνανθρώπους σου. Νὰ βλέπεις σωστὰ τὶς ἀνάγκες τῆς ἐποχῆς σου καὶ νὰ ἐργάζεσαι γιὰ τὴν ἐπί-

29 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 41 λυσή τους. Νὰ θέτεις τὸ πρόβλημα σωστά. Νὰ ἔχεις νιώσει τὸ χαρακτήρα τοῦ τόπου κι αὐτὸν νὰ ζητᾶς νὰ ἐκφράσεις μέσα ἀπ τὸ ἔργο σου. Νὰ ζητᾶς νὰ δώσεις στὸν ἄνθρωπο ἀκόμη μεγαλύτερη τὴ χαρὰ τῆς ζωῆς Νά τί εἶναι ἀρχιτεκτονική! Καὶ ὁ ἀρχιτέκτονας εἶναι ἕνας ὀργανωτὴς ποὺ βάζει σὲ τάξη ὅλες τὶς ἐκδηλώσεις τῆς ἐποχῆς του. Τακτοποιεῖ, συναρμολογεῖ, προσαρμόζει καὶ δίνει πραγματικὴ μορφὴ σὲ ἰδέες ποὺ καθορίζονται ἀπὸ ἀνάγκες πραγματικές. Ἔτσι γενικὰ μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι μιὰ δύναμη, ἕνα μέσο γιὰ νὰ μᾶς κάνει τὴ ζωὴ πιὸ εὐχάριστη, πιὸ ὡραία! Ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία εἶναι δύο μεγάλα ἐφόδια γιὰ τὴν ἀνάπτυξη τοῦ πολιτισμοῦ μιᾶς χώρας. Τὸ βλέπουμε σὲ κάθε μεγάλη ἐποχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας μήπως δὲν ἔχουμε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πιστέψουμε καὶ γιὰ τὴ δική μας ;

30 5 + Ἡ Πρωΐα ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ τώρα τελευταῖα γιὰ τὴν ἐκπαίδευση τεχνικῶν στὴν Ἑλλάδα, μοῦ δίνει ἀφορμὴ νὰ διατυπώσω ὁρισμένες σκέψεις γιὰ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ ζήτημα. Θὰ ἀσχοληθῶ εἰδικότερα μὲ τὴν ἀρχιτεκτονικὴ ἐκπαίδευση καὶ παίρνω γιὰ ἀφετηρία τὸ ἀπόσπασμα μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Κυπριανοῦ Μπίρη, ποὺ δημοσίεψε πρὶν κάμποσες μέρες τὸ Ἐλ. Βῆμα ( ). Στὶς γενικὲς γραμμὲς δὲν πρόκειται νὰ διαφωνήσω μὲ τὶς ἀπόψεις τοῦ κ. Μπίρη. Δὲ θὰ συμφωνήσω ὅμως μαζί του στὶς εἰδικὲς λεπτομέρειες. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος πονῶ γιὰ τὸν τόπο αὐτὸν καὶ νιώθω ἀπόλυτα τὴν ἀνάγκη μιᾶς «ἐκ τῶν ἔσω» ἐπιστημονικῆς κατάρ τι σης. Πρέπει ὅμως νὰ δεχτοῦμε ἀποφασιστικὰ αὐτὸ ποὺ ἀνα γνωρίζει καὶ αὐτὸς ὁ κ. Μπίρης γιὰ τὴν ἀδυναμία τῆς ἀρχι τε κτο νικῆς μας σχολῆς νὰ προσθέσουμε ἴσως ἀκόμη καὶ τὴν ἀν ε πάρκεια, στὴν ὁποία βρίσκεται γενικὰ ὁ πνευματικός μας πο λιτισμὸς καὶ νὰ μὴ νομίσουμε πὼς ἡ κακὴ λειτουργία της εἶναι μονάχα ζήτημα προσώπων. Φυσικὰ ἡ σχολὴ χρειάζεται «ἀνα συγκρότηση». Μὰ ἂς μὴ νομίσουμε πὼς μ αὐτὸ καὶ μόνο θὰ λυθεῖ καὶ γενικὰ τὸ πρόβλημα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἐκπαίδευσης. Ἡ ἀρτιότερη λειτουργία της δὲν μπορεῖ νὰ λυθεῖ μονοπωλιακά, ἐνῶ δίπλα μας τόσα ἄλλα φαινόμενα ἀναγκαστικὰ τὴν παρασύρουν σὲ ἕνα ἀργὸ καὶ καθυστερημένο περπάτημα. Δὲν εἶναι καμιὰ ντροπὴ ν ἀναγνωρίζουμε πόσο «ὑστεροῦμε» στὸν τόπο μας σὲ πολλὰ ἐπιστημονικὰ ἢ καλλιτεχνικὰ κριτήρια οὔτε καὶ εἶναι ἄστοργο νὰ σεβόμαστε τὸ

31 Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 43 προβάδισμα ξένων τόπων. Δὲ νομίζω ἀκόμη πὼς εἶναι σωστὸ νὰ πρέπει νὰ βιάσουμε τὸν ἑαυτό μας καὶ νὰ πάρουμε ἔτσι αὐθαίρετα τὴν ἀπόφαση νὰ ἀποκλείσουμε στοὺς νέους τὶς σπουδὲς στὸ ἐξωτερικὸ πρὶν βρεθοῦμε σὲ θέση νὰ ἐγγυηθοῦμε τὴν ἀνάλογη ἱκανότητα στὸν τόπο μας. Χρέος μας εἶναι νὰ κάνουμε τὰ ἀδύνατα δυνατὰ γιὰ ν ἀνεβάσου με τὸ ποιοτικὸ ἐπίπεδο τῆς ἀρχιτεκτονικῆς μας ἐκπαίδευ σης. Χρέος ποὺ ἀξίζει κάθε κόπο καὶ στέρηση. Αὐτὸ ὅμως δὲ μᾶς δίνει καθόλου τὸ δικαίωμα νὰ παραγνωρίσουμε τὰ πλεονεκτήματα μιᾶς ὁποιασδήποτε ἄλλης πραγματικότητας. Μὰ καὶ ἄσχετα μ αὐτό, δὲ νομίζω ποτὲ πὼς μποροῦμε νὰ κάνουμε ἔτσι κοφτὰ τὴ διάκριση σπουδὲς στὸ «ἐξωτερικὸ ἢ ἐσωτερικὸ» καὶ νὰ καταλήξουμε ὕστερα ἀπὸ μάταιη συζήτηση στὴ μιὰ ἢ ἄλλη προκατάληψη. Τέτοιο ζήτημα δὲν ὑπάρχει οὔτε καὶ πρέπει νὰ τεθεῖ ποτέ. Καὶ ἡ μιὰ καὶ ἡ ἄλλη περίπτωση ἔχουν ἀνάλογα πλεονεκτήματα ἢ μειονεκτήματα ὅμως ἡ προτίμησή μας εἶναι ζήτημα «ἐπιστημονικῆς ἀρτιότητας» καὶ ὄχι ζήτημα παρεξηγημένης «ἐθνικῆς τιμῆς». Ἔτσι λοιπόν, τὸ καταφύγιο ποὺ ζητοῦν οἱ πολλοὶ ἐπιστήμονες γιὰ τὴ σπουδή τους στὸ ἐξωτερικὸ δὲν πρέπει νὰ παρανοηθεῖ καὶ νὰ γίνει ξεκίνημα «τραγικῆς» συμφορᾶς. Δὲν ξέρω ἀκόμη γιατί πρέπει νὰ δεχτοῦμε πὼς ὁ ἀρχιτέκτονας, ποὺ σπουδάζει σὲ ξένο πανεπιστήμιο, δὲν μπορεῖ νὰ βρεῖ τὸ κατάλληλο ἔδαφος γιὰ νὰ καλλιεργηθεῖ καὶ πὼς ὁ ξένος δάσκαλος εἶναι ἀνίκανος νὰ τὸν μορφώσει ἀντίθετα μάλιστα μόνο τὴν ἀθεράπευτη παραμόρφωση τοῦ αἰσθήματος τοῦ νέου εἶναι ἱκανὸς νὰ πετύχει. Ἂς ἀφήσουμε κατὰ μέρος τὰ ἐργαστήρια, τὶς βιβλιοθῆκες, τὶς συλλογές, τὰ μουσεῖα καὶ τὰ ἄλλα μορφωτικὰ ἱδρύματα ποὺ ὅ λοι μας ξέρουμε μὲ πόση ἀφθονία προσφέρονται στὸν ξένο σπουδαστὴ στὸ ἐξωτερικὸ καὶ ἂς μὴν κάνουμε τὴ σύγκριση μ ἐκεῖνα ποὺ παρέχουν οἱ ἑλληνικὲς συνθῆκες. Ἂς λησμονήσουμε ἂν καὶ εἶναι δύσκολο τὴν καλλιεργημένη ἀτμόσφαιρα μέσα στὴν ὁποία χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνει ἴσως κινεῖται ὁ νέος σπουδαστὴς καὶ ἂς μετριάσουμε τὴν ἀναμφισβήτητη πνευματικὴ ἢ καλλιτεχνικὴ καλλιέργεια ποὺ δέχεται αὐτὸς ἀπὸ τὴ μουσική,

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ

Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ ENTYPO TETSIS FIN:Layout 1 6/4/09 12:59 PM Page 1 Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ-3 ΙΟΥλΙΟΥ 2009 ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ 13, ΠλΑΚΑ, ΑΘΗΝΑ ENTYPO TETSIS FIN:Layout

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ 1 ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ χαλ νωτη γλ σσα Ἡ γλῶσσα εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μέλη τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Σὲ σύγκριση μὲ ἄλλα ἀνθρώπινα μέλη, ὅπως γιὰ παράδειγμα τὰ χέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ (5-6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2004, Διορθόδοξον Κέντρον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Συνόλων - Set Theory

Θεωρία Συνόλων - Set Theory Θεωρία Συνόλων - Set Theory Ἐπισκόπηση γιὰ τὶς ἀνάγκες τῶν Πρωτοετῶν Φοιτητῶν τοῦ Τµήµατος Διοίκησης, στὸ µάθηµα Γενικὰ Μαθηµατικά. Ὑπὸ Γεωργίου Σπ. Κακαρελίδη, Στὸ Τµῆµα Διοίκησης ΤΕΙ Δυτικῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις,

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις, ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι προϊὸν μακρόχρονης ἐξέλιξης. Γιὰ εἴκοσι περίπου χρόνια, τὸ ἐνδιαφέρον μου γιὰ τὸν Φρέγκε ἀποτέλεσε μέρος ἑνὸς ὁδοιπορικοῦ ποὺ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ Μόναχο καί, μέσω τῆς Ὀξφόρδης

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας. ΕΚΚΛΗΣΙΑ & ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΕΝΟΡΙΑ & ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ Σεβασμιώτατε, Αἰδεσιμολογιώτατοι, Πρωτοπρεσβύτερος π. Βασίλειος Κοντογιάννης Ἐφημ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ Γ.Ν.Α. Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας

Διαβάστε περισσότερα

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο (Μιὰ πρώτη προσέγγιση στὸ θέμα) Εἰπώθηκε, πὼς ὁλόκληρο τὸ Ἅγιον Ὄρος μοιάζει μὲ τὸ Καθολικὸ ἑνὸς ἰεροῦ Ναοῦ καὶ ὅτι ἡ περιοχὴ ἀπὸ τὴν Ἁγία Ἄννα καὶ πέρα εἶναι τὸ

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ*

H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ* H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ* Κ ΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΤΕΧΝΗ, αὐτὴ ποὺ θὰ ὑπάρχει στοὺς αἰῶνες, ὅσο βέβαια θὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐπὶ τῆς γῆς ἐννοοῦμε τὴν ἱερὴ καὶ τελετουργικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ

Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ * Τὸ1 μυαλό μου δὲν σταμάτησε ποτὲς νὰ «δουλεύει» καὶ νὰ παίρνει στροφές. Καὶ τὸ χέρι ( ἀπὸ κοντὰ) σημείωνε, στὸ ὅποιο χαρτὶ ἔβρισκε πρόχειρο μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ)

ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ) Η ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ. ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ) Ἀποσπάσματα ἀπὸ ἄρθρο στὰ «ΕΠΙΚΑΙΡΑ» (28-2-13) ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΑΥΤΗ Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΠΟΙΟΙ ΒΡΙΣΚΟΝ- ΤΑΙ ΑΠΟ ΠΙΣΩ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τὰ Ἕξι μεγάλα ἐρωτήματα τῆς δυτικῆς μεταφυσικῆς καταλαμβάνουν μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφικῆς ἱστοριογραφίας. Ὁ συγγραφέας του βιβλίου, Χάιντς Χάιμζετ (1886-1975),

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292.

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ Γιατὶ τὸ Βυζάντιο Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Κατ ἐπανάληψιν ἔχει ἐπισημανθῆ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἀναθεωρήσουμε ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες τὴν ὀπτικὴ εἰκόνα ποὺ ἔχουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι,

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, Ὁ Γάμος Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, ὲ λίγες ἡμέρες πρόκειται νὰ ἑνωθεῖτε μὲ τὰ δεσμὰ τοῦ Γάμου διὰ τῶν εὐλογιῶν τῆς Ἁγίας Ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου μας. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς χρειάζεται ὡς καταλύτη τὸν τελειωτῆ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ 127 ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ (ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ) Εἰσαγωγὴ Ἡ δημιουργία τῆς ἑνωμένης Εὐρώπης εἶναι πάνω ἀπ ὅλα γεγονὸς πνευματικῆς σημασίας. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α κα Μαρία Παπαθανασίου, ἐπίκ. καθηγήτρια ΤΕΙ Ἀθηνῶν 7/2/2005 Ἡ ἱεραρχία τῶν ἀνθρώπινων ἀναγκῶν, σύμφωνα μὲ τὸν Α. Maslow, εἶναι ἡ ἑξῆς:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΣΤΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Οἱ ἀφανεῖς συνέπειες τῆς κρατικῆς παρέμβασης στὴν πολιτικὴ οἰκονομία. Ι. Τὸ σπασμένο τζάμι.

ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΣΤΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Οἱ ἀφανεῖς συνέπειες τῆς κρατικῆς παρέμβασης στὴν πολιτικὴ οἰκονομία. Ι. Τὸ σπασμένο τζάμι. ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΣΤΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Οἱ ἀφανεῖς συνέπειες τῆς κρατικῆς παρέμβασης στὴν πολιτικὴ οἰκονομία Μετάφραση: Θάνος Σαμαρτζῆς Ι. Τὸ σπασμένο τζάμι. Ἤσασταν μήπως παρόντες τότε

Διαβάστε περισσότερα

μπορεῖ νὰ κάνει θαύματα. Ἔτσι ὁ ἅγιος Νέστωρ, παρότι ἦταν τόσο νέος, δὲν λυπήθηκε τὴν ζωή του καὶ ἦταν ἕτοιμος νὰ θυσιάσει τὰ πάντα γιὰ τὸν Χριστό.

μπορεῖ νὰ κάνει θαύματα. Ἔτσι ὁ ἅγιος Νέστωρ, παρότι ἦταν τόσο νέος, δὲν λυπήθηκε τὴν ζωή του καὶ ἦταν ἕτοιμος νὰ θυσιάσει τὰ πάντα γιὰ τὸν Χριστό. Ο Μ Ι Λ Ι Α ΤΗΣ Α.Θ.ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ κ.κ. Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Υ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΝ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΜΑΝΤΟΥΛΙΔΟΥ (25 Ὀκτωβρίου 2013) Ἱερώτατε καὶ φίλτατε ἐν Χριστῷ ἀδελφὲ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι.

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Σὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδιαίτερα μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν συνόρων τῶν χωρῶν τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ γειτόνων χωρῶν

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας Ἱερὸ Τελετὴ Λήξεως Μαθημάτων Ἁγιογραφίας τῆς Μητροπόλεώς μας Περίοδος ΣΤ, 2013-2014 Ζωὴ καὶ Δημιουργικὴ Συνέχεια στὴν Ὀρθόδοξη Ἁγιογραφία + Κυριακὴ Ἁγιορειτῶν Πατέρων, 9/22.6.2014 Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Νοέμβριος 2011 15 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα Τεῦχος 15 - Νοέμβριος 2011 ISSN:

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Συσχετισμένων Ἀρχείων & Εἰκόνων

Διαχείριση Συσχετισμένων Ἀρχείων & Εἰκόνων Διαχείριση Συσχετισμένων Ἀρχείων & Εἰκόνων Εἰσαγωγὴ Μιὰ ἀπὸ τὶς βασικὲς πρόσθετες δυνατότητες τῆς ἔκδοσης 3 τῶν ἰατρικῶν ἐφαρμογῶν μας, εἶναι ἡ δυνατότητα συσχετισμοῦ ὅσων ψηφιακῶν ἀρχείων ἀπαιτεῖται στὴν

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλληνικὰ σταυρόλεξα μὲ τὸ L A T E X

Ἑλληνικὰ σταυρόλεξα μὲ τὸ L A T E X eutypon32-33 2014/11/30 12:03 page 19 #23 Εὔτυπον, τεῦχος 32-33 Ὀκτώβριος/October 2014 19 Ἑλληνικὰ σταυρόλεξα μὲ τὸ L A T E X Ἰωάννης Α. Βαμβακᾶς Ιωάννης Α. Βαμβακᾶς Παπαθεοφάνους 12 853 00 Κῶς Η/Τ: gavvns

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα

Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα 63 Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα νικολαοσ κονομησ στὴν Ἑλλάδα δυστυχῶς τὸ ἀνήμπορο ἑλληνικὸ κράτος δὲν κατόρθωσε νὰ διαχειρισθεῖ μὲ τὴ δέουσα σοβαρότητα τὴν τεράστια κληρονομιὰ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Ἰάκωβος Γαριβάλδης ΤΟ ΚΛΑΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Διήγημα

Ἰάκωβος Γαριβάλδης ΤΟ ΚΛΑΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Διήγημα Ἰάκωβος Γαριβάλδης ΤΟ ΚΛΑΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Διήγημα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Ἀπρίλιος 2011 8 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Ἰάκωβος Γαριβάλδης ΤΟ ΚΛΑΜΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ (Β' Βραβεῖο Λογοτεχνίας ἀπὸ τὸν Ἑλληνο-Αὐστραλιανὸ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ κ. Σ. Ἀνδρεᾶ, καθηγήτρια Νοσηλευτικῆς Τ.Ε.Ι. Ἀθηνῶν Τὸ θέμα μας εἶναι ἡ συμβολὴ τοῦ ἐθελοντῆ στὴν παροχὴ ἄνεσης καὶ σίτισης τοῦ ἀσθενοῦς.

Διαβάστε περισσότερα

Ἀτέρμονο πεδίο - Σειρὰ Κολωνία. Δύο γράμματα ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα ΙΙ (460x340 ἑκ.) 1983-84, ἀκρυλικό.

Ἀτέρμονο πεδίο - Σειρὰ Κολωνία. Δύο γράμματα ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα ΙΙ (460x340 ἑκ.) 1983-84, ἀκρυλικό. Ἀτέρμονο πεδίο - Σειρὰ Κολωνία. Δύο γράμματα ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα ΙΙ (460x340 ἑκ.) 1983-84, ἀκρυλικό. Λεβάντες (216x166 ἑκ.) 1956, λάδι. Συνομιλία τοῦ Φοίβου Ἰ. Πιομπίνου μὲ τὸν Θεόδωρο Στάμο, τὸν ἕλληνα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre Απόσπασμα από το βιβλίο Παίξε-Γέλασε/ γλωσσικά παιχνίδια για τη διδασκαλία της ελληνικής ως ξένης γλώσσας Της Ιφιγένειας Γεωργιάδου, 2004, εκδ. Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Extract from the book Play and

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Ὀκτώβριος 2011 14 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ Τεῦχος 14 - Ὀκτώβριος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία ψηφιακὴ ἔκδοση τοῦ ἠλεκτρονικοῦ περιοδικοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Θεοδόσης Βολκὼφ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Θεοδόσης Βολκὼφ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Θεοδόσης Βολκὼφ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Ἰανουάριος 2011 5 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Θεοδόσης Βολκὼφ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Τεῦχος 5 - Ἰανουάριος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία ψηφιακὴ ἔκδοση τοῦ ἠλεκτρονικοῦ περιοδικοῦ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Τὰ ὅρια τῶν φυσικῶν νόμων

Τὰ ὅρια τῶν φυσικῶν νόμων Τὰ ὅρια τῶν φυσικῶν νόμων Γεώργιος Κοντόπουλος Ἀκαδημία Ἀθηνῶν 1) Εἰσαγωγή Mία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες ἀνακαλύψεις ὅλων τῶν ἐποχῶν εἶναι τὸ ὅτι οἱ φυσικοὶ νόμοι εἶναι παγκόσμιοι. Δηλαδὴ οἱ ἴδιοι φυσικοὶ νόμοι

Διαβάστε περισσότερα

KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ. Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται.

KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ. Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται. KEΦΑΛΑΙΟ 1 AN HMΟΥΝ ΜΕΓΑΛΟΣ Όταν είσαι μικρός ένα πράγμα είναι σίγουρο. Ότι θέλεις να μεγαλώσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται. Ο μπαμπάς μου λέει ότι αυτά είναι χαζομάρες και ότι όταν μεγαλώσω θα θέλω να ήμουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις και έχουν ζήσει συναρπαστικές περιπέτειες. Είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 279-283

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 279-283 Paul Canart, Études de paléographie et de codicologie reproduites avec la collaboration de Maria Luisa Agati et Marco D Agostino, τόμ. I-II [Studi e Testi 450-451], Città del Vaticano 2008, σσ. XXVIII+748+VI+749-1420.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια;

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Για τους μικρούς μας φίλους Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Σε ύ Είµαι το µικρόβιο. Μου αρέσει να κάνω τα µικρά παιδιά να αρρωσταίνουν. Εγώ και η οικογένειά µου βρισκόµαστε παντού στο περιβάλλον που ζεις,

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

I Δημοτικό Πάφου «Ευαγόρας Παλληκαρίδης» Σχολική χρονιά: 2013-2014. Υπεύθυνη δασκάλα: Γεωργία Σάββα

I Δημοτικό Πάφου «Ευαγόρας Παλληκαρίδης» Σχολική χρονιά: 2013-2014. Υπεύθυνη δασκάλα: Γεωργία Σάββα I Δημοτικό Πάφου «Ευαγόρας Παλληκαρίδης» Σχολική χρονιά: 2013-2014 Υπεύθυνη δασκάλα: Γεωργία Σάββα Είμαστε μικροί εθελοντές Είμαστε μικροί εθελοντές τον κόσμο βοηθάμε, πολύ τον αγαπάμε και αντάλλαγμα ποτέ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΜΑΔΑ Α : AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Ἀθηναῖοι, ὡς καὶ οἱ ἑτέρας πόλεις κατοικοῦντες, πολλὰ ἐν τῷ βίῳ ἐπιτηδεύουσι, ἵνα τὰ ἀναγκαῖα πορίζωνται: Ναυσικύδης ναύκληρος ὢν περὶ τὴν τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗΕΠΙΣΤΗΜΩΝΤΗΣΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΤΜΗΜΑΔΗΜΟΤΙΚΗΣΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV :. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΙΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Α.Μ.: 4918 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ: Z Μάθημα:Φυσική Τάξη:Ε'Μαθητές:19

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΝΟΣ. Ο ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΣΥΜΜΑΧΟΣ

ΥΠΝΟΣ. Ο ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΣΥΜΜΑΧΟΣ ΥΠΝΟΣ. Ο ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΣΥΜΜΑΧΟΣ Ὁ ὕπνος, παρότι κοινὸ βίωμα ὅλων μας, ἔχει μελετηθεῖ ἐντυπωσιακὰ λίγο. Χαμένος χρόνος γιὰ κάποιους, χρόνος ἀνασυγκρότησης τῶν ψυχικῶν καὶ σωματικῶν δυνάμεων κατὰ ἄλλους, θὰ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Του Τάκη Γιαννόπουλου

Του Τάκη Γιαννόπουλου Του Τάκη Γιαννόπουλου Δεν πρόλαβε να τελειώσει καλά καλά η σεζόν κι άρχισαν τα σενάρια για την επόμενη! Τελικά εμείς οι γονείς, πρέπει να είμαστε, πολύ άρρωστοι με το ποδοσφαιρικό μέλλον των παιδιών μας

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα