Δ Νεοελληνικὰ Γράμματα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δ Νεοελληνικὰ Γράμματα"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ «ΑΓΑΠΑ ΤΟΝ ΠΛΗΣΙΟΝ ΣΟΥ ΩΣ ΣΕΑΥΤΟΝ» : λάθος. Πιὸ καλὰ ( πιὸ σωστὰ) θὰ ἤτανε ἂν λέγαμε : ἀγάπα τὸν ἑαυτό σου ὅπως ὀφείλεις νὰ ἀγαπᾶς τὸν διπλανό σου. Τ`ὸν συνάνθρωπό σου δηλαδή, ποὺ μαζί του φτιάχνεται μιὰ ζωὴ ( πιὸ λίγο ἢ πιὸ πολὺ εὐτυχισμένη) ἀκόμα καὶ τὸ ἕνα ἢ ἄλλο ἐπάγγελμα, τὸ ἕνα ἢ ἄλλο ἔργο. Μὲ ἄλλα λόγια : καὶ τὸ ὁποιοδήποτε ἔργο ποὺ θέλει νὰ εἶναι χρήσιμο καὶ ὠφέλιμο καὶ παραγωγικὸ ( ὁπότε καὶ ἀληθινὸ) κι ὅταν χωρὶς μιὰν ἁρμονικὰ συγκροτημένη κοινωνικὴ πραγματικότητα καὶ ἡ πιὸ ἀξιό λογη ἀτομικὴ πρωτοβουλία θὰ ἔβγαινε ἄχρηστη καὶ περιττὴ καὶ κυριολεκτικὰ χαμένη. Ἄλλωστε : ὅ,τι κάνουμε ( κι ὁ καθένας χωριστὰ καὶ μόνος του) εἶναι γιὰ νὰ ζοῦμε ὅλοι μαζὶ μονοιασμένοι καὶ ἀγαπημένοι. Ὁπότε καὶ ἡ κάθε δουλειὰ ( τὸ κάθε ἐπάγγελμα) ὑπάρχει γιὰ νὰ γίνεται ἕνα λειτούργημα, ποὺ θὰ ἀγκαλιάζει τὸν κάθε ἄνθρωπο καὶ μὲ ἀγάπη. Καὶ ποὺ αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ σημαντικό : ἡ ἀγάπη. Ἡ ἀγάπη ποὺ χτίζεται μὲ ἔργα ( δηλαδὴ μὲ οἰκοδομήματα), ἴσως ὅμως καὶ μὲ λόγια. Γιατὶ ὁ ἀληθινὸς ἀρχιτέκτονας, ποὺ θέλει νὰ κάνει τὴν ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονική του ( καὶ τὸ εἴπαμε πιὸ πρίν : ἀληθινὸ εἶναι ὅ,τι στέκει χρήσιμο καὶ ὠφέλιμο καὶ παραγωγικὸ) θὰ πρέπει νὰ μπορεῖ νὰ ἐκφράζεται καὶ

2 14 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ μὲ κάποια λόγια. Λόγια προφορικά, γιὰ νὰ τὰ ἀκοῦνε ὅλοι, ὅσο καὶ λόγια γραμμένα στὸ χαρτὶ καὶ πάλι γιὰ νὰ τὰ «ἀκούει» ( διαβάζει) ὁ καθένας, ἔτσι ὅπως θὰ τὰ βρίσκει τυπωμένα σὲ μιὰ ἐφημερίδα, σὲ ἕνα περιοδικό, σὲ ἕνα βιβλίο. Γιατὶ, ὅσο κι ἂν θέλουμε νὰ ποῦμε πὼς ὁ λόγος τοῦ ἀρχιτέκτονα εἶναι τὸ χτίριο, τὸ χτίσμα του, ποὺ κατασκευάζεται στὸ ἕνα ἢ ἄλλο τοπίο κι ὁπότε ὅ,τι ἔχει νὰ πεῖ, ὁ ἀρχιτέκτονας, τὸ λέει μὲ τὸ ἀρχιτεκτόνημά του, καλὰ εἶναι νὰ λέγεται, ποῦ καὶ ποῦ, ἡ ἀλήθεια, ὄχι μόνο μὲ τὰ χτίσματα. Ἀφοῦ, ἄλλωστε, ἔχει καὶ κάποια φωνή, κάποια λαλιά, ὁ ἀρχιτέκτονας, καὶ ὄχι μονάχα χέρια, γιὰ νὰ πιάνει τὰ διάφορα ὑλικὰ ποὺ χρησιμοποιεῖ ὅταν ἔχει νὰ πλάσει σχήματα, μορφὲς καὶ χώρους. Κι ἀφοῦ, λοιπόν, ἔχει, ὁ ἀρχιτέκτονας, χέρια καὶ γιὰ νὰ γράφει, ἂς γράφει ( ξαναχτίζει) καὶ στὰ τοπία τοῦ νοῦ καὶ τῆς καρδιᾶς τὸ ἀρχιτεκτονικό του ἔργο. Πρῶτα ὁ λόγος, εἶχε πεῖ κάποιος, καὶ δὲ θυμᾶμαι ποιός. Πρῶτα τὸ ἔργο, ἡ πράξη, θέλησε νὰ ἰσχυριστεῖ ἕνας ἄλλος, ποὺ κι αὐτουνοῦ μοῦ διαφεύγει τὸ ὄνομα. Πρῶτα ἡ ἀγάπη καὶ ἡ πίστη γιὰ τὸ ἀληθινό, ἂς τολμήσουμε νὰ ποῦμε ἐμεῖς. Κι ἂς βγαίνει τότε αὐτό, τὸ ἀληθινό, καὶ μὲ τὰ χτισμένα ἔργα ( στὴν πράξη) καὶ μὲ τὰ λόγια ( στὴ θεωρητικὴ σκέψη), ποὺ κι αὐτὰ θὰ βγαίνουνε σὰν χτισμένα. Κι ὅπως, λοιπόν, ἕνας ἀρχιτέκτονας, θὰ λέει πάντα τὴν ἴδιανε τὴ μία ἀλήθεια καὶ ὅταν χτίζει καὶ ὅταν γράφει. Καὶ ποὺ θὰ γράφει ὅπως χτίζει καὶ ποὺ θὰ χτίζει ὅπως γράφει. Καὶ γιατὶ, τελικά, ἂν χτίζει καὶ γράφει, ὁ ἀληθινὸς ἀρχιτέκτονας, εἶναι ἐπειδὴ θέλει, μέσα ἀπὸ μιὰν ἐσωτερικὴ ἀνάγκη, νὰ λειτουργήσει τὴ δουλειά του μὲ ἕναν τρόπο ποὺ νὰ δίνει τὸ καλὸ καὶ τὸ σωστὸ γιὰ ὅλους. Κι ἐπειδή, ἀκόμα, ἡ μικρὴ ἢ μεγάλη φλόγα ποὺ καίει μέσα του ( αὐτὴ ποὺ τόνε σπρώχνει στὸ χτίσιμο) θέλει νὰ βγεῖ στὸν ἔξω κόσμο ( γιὰ νὰ δώσει στοὺς ἄλλους τὸ φῶς της καὶ τὴ ζεστασιά της) καί λογο-τεχνικά.

3 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 15 Καὶ ναί, ἔτσι εἶναι τὰ πράγματα, γιὰ τὸν πραγματικὸ ἀρχιτέκτονα : ποὺ γράφει ἐπειδὴ χτίζει ἢ ἐπειδὴ θέλει νὰ χτίζει. Ἤ, ἀκόμα, καὶ ἐπειδὴ μπορεῖ νὰ εἶναι ἀναγκασμένος νά «ὁμολογήσει» γιατί θέλει νὰ χτίζει καὶ μάλιστα ἔτσι ὅπως νομίζει ὅτι πρέπει νὰ τὸ κάνει αὐτὸ τὸ χτίσιμό του. Ὅταν δηλαδὴ αὐτὸ ποὺ λένε τὰ χτίσματά του δὲν τὸ νιώθει ὁ καθένας ( ἢ ὁ κανένας ) κι ὁπότε ὀφείλει νὰ βγεῖ, ὁ ἀρχιτέκτονας, καὶ μὲ τὰ λόγια του, στὰ πεδία τῆς μάχης, γιὰ νὰ πολεμήσει, καὶ ἔτσι νὰ ὑπερασπιστεῖ τὴν πίστη του ( τὸ πιστεύω του) καὶ ἕνα ἔργο ποὺ τὸ βλέπει νὰ πρέπει νὰ στέκει καθαρὸ καὶ ἀτόφιο καὶ ἀμόλυντο καὶ ὁλόρθο. Καὶ γιὰ νὰ πολεμήσει, λοιπόν, τί καὶ ποιούς ; Μά, τὴν ἀδιαφορία καὶ τὴν κακία καὶ τὴ μισαλλοδοξία καὶ τὴν ὑποκριτικὴ συμβιβαστικότητα καὶ μαζὶ ὅλους τοὺς κακομαθημένους ( μὲ τὶς «ὑπερφίαλες ἀξιώσεις» τους) καὶ τοὺς ἀκαλλιέργητους καὶ τοὺς ἀμόρφωτους ἤ παραμορφωμένους. Καί, μὲ ἄλλα λόγια, ὅλους ὅσους δὲν ξέρουνε ( ἢ δὲ θέλουνε νὰ ξέρουνε) νὰ ζήσουνε ἁπλὰ καὶ λιτὰ καὶ ἴσια καὶ ἀληθινά, ὁπότε καὶ γι αὐτὸ δὲν αἰσθάνονται καὶ τὴν ἀνάγκη γιὰ ἕνα ἀληθινὸ καὶ ἀνθρωπινὸ ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο. Κι ὅπως ( γιὰ νὰ εἰπωθεῖ κι αὐτὸ) αὐτοὶ οἱ κακομαθημένοι καὶ οἱ ἀμόρφωτοι μαζὶ μὲ τοὺς παραμορφωμένους, ξέρουνε νὰ στήνουνε παγίδες καὶ φραγμοὺς καὶ φαρμακερὰ ἐμπόδια, μὴν τύχει, λές, καὶ χάσουνε τὴ δυστυχία ποὺ τοὺς δέρνει, καὶ γιὰ νὰ χάνουνε ὅμως ὅλοι οἱ πιὸ καλοὶ καὶ πιὸ συνετοὶ ( καὶ οἱ πραγματικὰ καλλιεργημένοι) ὅλες τὶς δυνατότητες γιὰ μιὰν πραγματικὰ ἀληθινὴ καὶ ἀνθρωπινὴ ὕπαρξη καὶ ζωή. Μά, νὰ ποῦμε, ἀκόμα μιὰ φορά, ὅλη τὴν ἀλήθεια, ἔτσι ὅπως αὐτὴ πρέπει νὰ λέγεται ἄφοβα : ὁ ἀληθινὸς ἀρχιτέκτονας ὅ,τι ἔχει νὰ πεῖ τὸ λέει μὲ ὅ,τι χτίζει κι ὅπως τὸ χτίζει. Κι ἂς καταλάβει ὁ καθένας ὅσο τοῦ κόβει. Τὰ λόγια ( προφορικὰ ἢ καὶ γραμμένα) εἶναι τὶς πιὸ πολλὲς φορὲς κόπος χαμένος καὶ περιττός, ἴσως καὶ γιατὶ σήμερα δὲν ξέρει πιὰ κανένας νὰ διαβάζει. Γιὰ νὰ πρέπει, ὡστόσο, νὰ πῶ τώρα καὶ τοῦτο :

4 16 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ πὼς ἂν κάποιος ἀρχιτέκτονας βάλθηκε ὄχι μονάχα νὰ χτίζει μὰ καὶ νὰ γράφει, αὐτὸ τὸ τελευταῖο ( τὸ γράψιμο) τὸ κάνει ὄχι γιὰ νὰ ἐξηγηθοῦνε ἢ γιὰ νὰ αἰτιολογηθοῦνε ὅσα οἱ ἄλλοι δὲ βλέπουνε στὰ χτίσματά του ( κι ὁπότε δὲν τὰ καταλαβαίνουνε), ἀλλὰ τὸ κάνει ( τὸ γράψιμο, ποὺ ἔχει κι αὐτὸ τὸν κόπο του) γιὰ νὰ φανερωθεῖ καὶ μὲ τὸ λόγο του ( δηλαδὴ πιό φωναχτὰ) μιὰ πίστη καὶ μιὰ ἀγάπη, ἡ ἴδια πίστη καὶ ἡ ἴδια ἀγάπη ποὺ κρατάει, ἢ κρύβει μέσα του, ἕνα ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο ποὺ θέλει νὰ στέκει τίμιο καὶ ἀληθινὸ καὶ ( μὲ τὰ λόγια τοῦ Σολωμοῦ) «ὡσὰν ἕνας αὐτοΰπαρχτος κόσμος, μαθηματικὰ βαθμολογημένος, πλούσιος καὶ βαθύς». Καὶ ἔτσι εἶναι, ποὺ ἕνα κείμενο γραμμένο ἀπὸ ἀρχιτέκτονα, ἐπειδὴ αὐτὸς πιστεύει στὴ δουλειά του καὶ τήνε καλλιεργεῖ μὲ ἀγάπη, μπορεῖ νὰ δώσει ὅ,τι δίνει καὶ ἕνα καλό, ἀληθινό, χτίσμα ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟ- ΝΙΚΗ

5 1 Δ Νεοελληνικὰ Γράμματα Ἀριθ. φύλλου Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΑΝ ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΥ ΧΑΡΑ διάβασα στὰ Ἀθηναϊκὰ Νέα (8.9.40) τὶς γνῶμες τοῦ σεβαστοῦ ἀκαδημαϊκοῦ κ. Γρ. Ξενόπουλου πάνω στὸ θέμα Ἑλληνικὴ Ἀρχιτεκτονική. Εἶναι γιὰ μένα τουλάχιστον ἡ πρώτη φορὰ ποὺ μοῦ δίνεται ἡ εὐκαιρία νὰ γνωρίσω κι ἀπ αὐτὴ τὴν πλευρὰ τὸν σεβαστὸ συγγραφέα, ποὺ ὅσο καὶ ἂν δὲ βρίσκεται μέσα στὸν κύκλο τῆς ἐπιστήμης μου, ὅμως οἱ γνῶμες του, κατὰ μεγάλο μέρος, εἶναι σωστὲς καὶ ἀξιοπρόσεχτες. Λέω «τῆς ἐπιστήμης» μου καὶ θὰ ἐξηγήσω ἀμέσως τί ἐννοῶ μ αὐτό. Ἀντίθετα ἀπ ὅσα γράφονται τώρα τελευταῖα στοὺς κύκλους τῶν τεχνικῶν, πιστεύω πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι μόνο ἐ π ι σ τ ή μ η! Μοναδικὴ ἐξαίρεση ἕνα μικρὸ μέρος τῆς ἀρχι τεκτονικῆς : τὸ μνημεῖο. Ὅσο βαριὰ κι ἂν πέφτει ἡ γνώμη αὐτή, νομίζω πὼς εἶναι σωστή. Ὅσοι ὑποστηρίζουν τὸ ἀντίθετο, δηλαδή, πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι τέχνη, κάνουν πρῶτα πρῶτα τὸ μεγάλο λάθος νὰ μπερδεύουν τὴν ἔννοια τοῦ ὡραίου μὲ τὴν ἔννοια τῆς τέχνης. Ἡ τέχνη ὅμως δὲν ἔχει καμιὰ σχέση μὲ τὸ ὡραῖο! Ἡ ἔννοια τοῦ ὡραίου εἶναι πολὺ περιορισμένη, ἐνῶ ἡ ἔννοια τῆς τέχνης εἶναι ἀπεριόριστη. Ἕνα ἔργο τέχνης δημιουργεῖ μέσα μας συναισθήματα πολὺ μεγαλύτερα καὶ ὑψηλότερα, ὥστε τὸ ὡραῖο νὰ εἶναι τὸ λιγότερο ποὺ μπορεῖ νὰ ζητήσει κανεὶς ἀπὸ ἕνα ἔργο τέχνης. Πιστεύω πὼς μὲ τὴν τέχνη ὁ ἄνθρωπος βρίσκει τὸ λυτρωμό του, γιατὶ σκοπὸς τῆς τέχνης εἶναι νὰ μᾶς βγάζει ἀπὸ τὴν πραγματικότητα καὶ νὰ

6 18 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ μᾶς ὁδηγεῖ σὲ κόσμους ἄλλους, φανταστικοὺς καὶ ξένους ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Κι ἐνῶ σκοπὸς τοῦ ὡραίου εἶναι ν ἀρέσει καὶ νὰ δίνει στὸν ἄνθρωπο τὸ αἴσθημα τῆς χαρᾶς καὶ τῆς εὐχαρίστησης, ἀντίθετα ἕνα ἔργο τέχνης θὰ μᾶς ἀνησυχήσει, θὰ μᾶς βγάλει ἀπὸ τὴν ἄνεσή μας καὶ τὴν ἡσυχία μας καὶ κάποτε θὰ μᾶς παιδέψει καὶ θὰ μᾶς κάνει νὰ τὸ μισήσουμε. Ἕνα ἔργο ἀρχιτεκτονικὸ πιστεύω πὼς π ρ έ π ε ι νὰ εἶναι ὡραῖο καὶ ν ἀρέσει. Ἀλλιῶς, εἶναι ἔξω ἀπὸ τὸν προορισμό του. Στὴν περίπτωση αὐτὴ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς τὸ ὡραῖο συνδυάζεται μὲ τὸ χρήσιμο καὶ τὸ πρακτικό. Ὅταν λές : Τί ὡραῖος ποὺ εἶναι αὐτὸς ὁ χῶρος, σκέπτεσαι, μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα, καὶ τὶς ἀναπαυτικὲς πολυθρόνες, τὴ ζεστασιὰ τοῦ τζακιοῦ, ἢ τὸν ἥλιο ποὺ μπαίνει ἀπὸ τὶς κουρτίνες καὶ ἄλλα σχετικά. Κι ἔτσι ἡ ἀρχιτεκτονική, ἀντὶ νὰ σὲ βγάζει ἀπὸ τὴν πραγματικότητα ὅπως ἡ τέχνη σοῦ φωνάζει : Τί ὄμορφη ποὺ εἶναι ἡ ζωή! Θὰ ρωτήσει ὅμως ἀμέσως κάποιος : Ἂν τὸ ὡραῖο δὲν βρίσκεται μέσα στὸν κύκλο τῆς τέχνης, τότε ποῦ ὑπάγεται ; Ἀνοίγω μιὰ μικρὴ παρένθεση καὶ προσθέτω, πὼς τὸ ὡραῖο εἶναι δεμένο μὲ τὴν ἐξέλιξη καὶ τὴν παράδοση. Ἀντίθετα πάλι ἀπὸ τὴν τέχνη ποὺ δὲν ἔχει ἐξέλιξη καὶ εἶναι παντοῦ καὶ πάντοτε αἰώνια. Γι αὐτὸ καὶ τὸ ὡραῖο ὑπάγεται στοὺς κανόνες τῆς ἐπιστήμης ἐκείνης ποὺ μελετάει, ἐξετάζει καὶ κατατάσσει ὅλα τὰ αἰσθητικὰ προβλήματα : στὴν αἰσθητική. Ἔτσι, ὅλα τὰ προβλήματα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ποὺ σήμερα συνηθίζουμε νὰ τὰ βάζουμε στὴ σφαίρα τῆς τέχνης, δὲν εἶναι τίποτα ἄλλο παρὰ προβλήματα μιᾶς πραγματικῆς ἐπιστήμης. Ὅσα εἶπα ὣς τώρα, εἶναι ἴσως τὰ κυριότερα αἰτήματα ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ ὑποστηρίξουν πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι τέχνη. Μὰ δίπλα σ αὐτά, ἄπειρα ἄλλα παραδείγματα ποὺ δείχνουν τὶς διαφορὲς ἀνάμεσα στὴν ἀρχιτεκτονικὴ καὶ τὴν τέχνη, πείθουν πιὰ ἀναντίρρητα πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι μόνο ἐπιστήμη. Ἡ τέχνη βασίζεται στὴν ἀτομικότητα καὶ μεγαλοφυΐα τοῦ ἑνός. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι ἀποτέλεσμα συνολικῆς προσπάθειας, πολλῶν ἀτόμων.

7 Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΑΝ ΤΕΧΝΗ 19 Ὁ καλλιτέχνης εἶναι μόνο στὸν ἑαυτό του ὑπεύθυνος γιὰ τὸ ἔργο του καὶ τὸ πολὺ πολὺ αὐτὸ ν ἀρέσει μόνο στὸν ἴδιο. Ὁ ἀρχιτέκτονας μὲ τὸ ἔργο του εἶναι ὑπεύθυνος σ ὅλον τὸν κόσμο. Τὸ ἔργο του πρέπει ν ἀρέσει καὶ ν ἀρέσει σ ὅλους! Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι τὸ καθρέφτισμα τοῦ πολιτισμοῦ μιᾶς χώρας (ἢ ἐποχῆς). Ἡ τέχνη δὲν ἔχει καμιὰ σχέση μὲ τὴν ἐξέλιξη τοῦ πολιτισμοῦ. Ἐποχὲς μὲ βάρβαρο πολιτισμὸ ἔβγαλαν μεγάλη τέχνη. Τέλος, θὰ μποροῦσα νὰ μπῶ καὶ σὲ τεχνικὲς λεπτομέρειες, ποὺ θὰ ἐνδιέφεραν ὅμως μόνο τοὺς τεχνικούς. Ὅπως, π.χ. : στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τὸ ὑλικὸ πρέπει νὰ φαίνεται καὶ νὰ χαρακτηρίζει τὸν σκοπὸ γιὰ τὸν ὁποῖο χρησιμοποιήθηκε. Στὴν τέχνη τὸ ὑλικὸ εἶναι μιὰ προϋπόθεση ποὺ χάνεται μέσα στὴ δύναμη καὶ τὴν προσωπικότητα τοῦ καλλιτέχνη. Στὸ τέλος τοῦ ἄρθρου του ὁ σεβαστὸς ἀκαδημαϊκὸς γράφει πὼς «ποτὲ ἕνας ἀρχιτέκτονας δὲν μίλησε στὴν ψυχή μου τόσο καθαρά, ὅσο ἕνας ποιητὴς ἢ ἕνας ζωγράφος». Ἂν ἔγινα ἀντιληπτὸς μὲ ὅσα εἶπα γιὰ τὶς διαφορὲς ποὺ ὑπάρχουν ἀνάμεσα στὴν ἐντύπωση ποὺ μᾶς δίνει ἕνα ἔργο ἀρχιτεκτονικὸ καὶ ἕνα καλλιτέχνημα, τότε ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ παρατηρήσω πὼς τὸ παράπονο τοῦ σεβαστοῦ συγγραφέα εἶναι φταίξιμο δικό του! Γιατὶ ὅλα τὰ κτίρια μιλοῦν, μόνο πὼς ἡ γλώσσα τους εἶναι διαφορετικὴ ἀπὸ τὴ γλώσσα μιᾶς εἰκόνας τοῦ Ραφαήλου ἢ τοῦ Τισιανοῦ. Θὰ κάνω μάλιστα ἐδῶ καὶ μιὰ τελικὴ διάκριση, λέγοντας πὼς τὰ ἀρχιτεκτονικὰ ἔργα δημιουργοῦν δ ι α θ έ σ ε ι ς, ἐνῶ τὰ καλλιτεχνικὰ ἔργα δημιουργοῦν συν αισθήματα. Μιὰ κατοικία θὰ σοῦ λέει πόσο ὡραῖα μπορεῖς νὰ κατοικήσεις σ αὐτὴν καὶ νὰ χαρεῖς τὴ ζωή σου. Ἀντίθετα, ὁ Παρθενώνας, μ ὅλο ποὺ εἶναι κτίριο, μᾶς βάζει σ ἄλλους κόσμους, ὅπως ἀκριβῶς ἕνα καλλιτέχνημα. Γιατὶ ὁ Παρθενώνας εἶναι μνημεῖο. Ἔργο τοῦ Φειδία μὲ τὴν προσωπικὴ σφραγίδα τοῦ μεγάλου καλλιτέχνη. Δὲν ἐκπληρώνει κανέναν πρακτικὸ σκοπό, μὰ συμβολίζει τὴν ἀγάπη καὶ τὴν πίστη τῶν Ἀθηναίων γιὰ τὴ θεά τους! Τέλος, στὸ ἐρώτημα ἂν ἡ ἀρχιτεκτονικὴ μπορεῖ νὰ ἐκφράσει τὴν ἑλληνικὴ ψυχή, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς : Ἡ ἀρχιτεκτο-

8 20 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ νικὴ ε ἶ ν α ι διεθνής. Εἶναι διεθνὴς ὅσο τὸ κλίμα, οἱ ὅροι ὑγιεινῆς καὶ τῆς ἐπιστήμης, ἡ γιατρικὴ καὶ τὰ μέσα ζωῆς εἶναι κοινὰ σ ὅλον τὸν κόσμο. Ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα ἡ ἀρχιτεκτονικὴ ἔχει τὰ δείγματα ἐκεῖνα (ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ) ποὺ ξεχωρίζουν τὴ μιὰ χώρα ἀπὸ τὴν ἄλλη. Κι ἔτσι, ἐνῶ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι διεθνής, ἡ κάθε χώρα ἔχει καὶ μερικὰ δικά της χαρακτηριστικὰ γιὰ νὰ ἐκφραστεῖ! Πάνω σ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔχω νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἄλλο, ποὺ δυστυχῶς κανένας πιὰ σήμερα δὲν τὸ προσέχει. Ὁ ἀρχιτέκτονας ἔχει περιορισμένο πεδίο δράσης. Ἂς πάρουμε γιὰ παράδειγμα τὴν κατοικία. Σ αὐτὴν μόνο τὰ οἰκοδομικὰ στοιχεῖα ἀνήκουν στὸν ἀρχιτέκτονα. Ἡ διακόσμηση τοῦ σπιτιοῦ εἶναι περισσότερο ἔργο τοῦ ἰδιοκτήτη, παρὰ τοῦ ἀρχιτέκτονα. Ὁ ἀρχιτέκτονας στὴν περίπτωση αὐτὴ δὲν κάνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ βαδίζει σύμφωνα μὲ τὸ γοῦστο τοῦ ἰδιοκτήτη. Μὲ τὴ διαφορὰ πὼς βάζον τας κι αὐτὸς κάτω τὶς γνώσεις του καὶ τὴν πείρα του, ὀμορφαίνει καὶ τελειοποιεῖ αὐτὸ ποὺ ἔχει στὸ νοῦ του ὁ ἰδιοκτήτης. Ἔτσι μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς τὸ ἴδιο σπίτι, ἀνάλογα μὲ τοὺς ἐνοίκους του, ἀλλάζει καὶ κάθε φορὰ μορφή! Τὸ στόλισμα αὐτὸ τοῦ σπιτιοῦ εἶναι πολὺ σχετικὸ μὲ τὸ ντύσιμο τοῦ ἀνθρώπου, καθὼς καὶ μὲ ὅλα τ ἄλλα εἴδη τῆς καθημερινῆς χρήσης. Αὐτό, ἄλλωστε, γινόταν πάντοτε σ ὅλες τὶς ἐποχὲς καὶ εἶναι μιὰ ἀπόδειξη ἀκόμη πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ βαδίζει πάντα μὲ τὴν ἐξέλιξη τῆς ἀνθρωπότητας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ της καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι τέχνη, ἀλλὰ ἐπιστήμη!

9 2 Δ Τεχνικὰ Χρονικὰ Τεῦχος 235/ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΧΩ ΣΤΟ ΝΟΥ ΜΟΥ ὅλη τὴν ἐξέλιξη ποὺ πῆρε ἡ μορφὴ τῆς Ἀθήνας τὰ δέκα τελευταῖα χρόνια, καθὼς καὶ ὅλες τὶς προσπάθειες ποὺ ἔγιναν ὥστε ἡ ὄψη της νὰ πάρει κάποια πιὸ πραγματικὴ μορφή, περισσότερο πολιτισμένη καὶ σύγχρονη. Ὅλον αὐτὸ τὸν καιρὸ ἀρκετὰ πολεοδομικὰ προβλήματα γεννήθηκαν, καὶ γιὰ τὸ κάθε ἕνα ἀπ αὐτὰ κάποια λύση βρέθηκε καὶ πραγματοποιήθηκε σὰν πιὸ σωστή. Παρ ὅλα αὐτὰ πολλὰ τέτοια προβλήματα ἀκόμη γεννιῶνται, προβλήματα ποὺ ἡ λύση τους γυρεύει ἀποτελεσματικὰ μιὰ ἐξέταση καὶ μάλιστα κάπως περισσότερο ἀ ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ή. Γιατὶ σήμερα γιὰ κάθε νέο πρόβλημα ποὺ προκύπτει πολλὲς καὶ διάφορες πολεοδομικὲς ὅπως τὶς λένε ἀπόψεις ἐκφράζονται. Ἀπόψεις ποὺ στηρίζουν τὴ δικαίωσή τους περισσότερο σὲ ζητήματα τεχνικὰ ἢ λειτουργικά. Ποὺ αἰτιολογοῦν τὶς προθέσεις τους μὲ τοὺς ὅρους ὑγεία, ἐξυγίανση, κυκλοφορία, ἔχοντας γιὰ ἐπικουρικὰ βοηθήματα ἀριθμούς, στατιστικὲς κλπ. Πολὺ σπάνια ὅμως ἐξετάζονται καὶ τὰ αἰσθητικὰ αἴτια μέσα στὰ ὁποῖα καθορίζονται οἱ μορφολογικὲς ἀξίες ποὺ πρέπει νὰ γίνονται παραδεκτὲς στὸν τόπο μας, ὥστε κάθε νέα περίπτωση ν ἀνυψώνεται ἀπ τὸ πεζὸ ἐπίπεδο τῆς στεγνῆς τεχνικῆς στὸ ὕψος τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἀξίας. Εἶναι τρομερὰ δύσκολο νὰ «ἐξυγιάνει» κανεὶς μιὰ παλιὰ πόλη, κι ἀκόμη περισσότερο τὴν Ἀθήνα ποὺ τόσες πολλὲς κακοτυχίες τὴν προόρισαν νά χει σχέδιο τελείως παραμορφωμένο καὶ

10 22 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ «ἐξαρχῆς» κακό. Μὰ γι αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο, νομίζω πὼς μιὰ ὁποιαδήποτε προσπάθεια γιὰ τὴν ἐξυγίανσή της πρέπει νὰ γίνει μεθοδικά, ὕστερα ἀπὸ σοβαρὴ μελέτη καὶ μὲ βάση τὸ συνολικὸ σχέδιο τῆς πρωτεύουσας. Πρέπει νὰ μελετηθοῦν οἱ ἀνάγκες ὅλου τοῦ σχεδίου, νὰ βρεθοῦν τὰ σημεῖα ἐκεῖνα ὅπου πραγματικὰ πρέπει νὰ γίνουν μεταρρυθμίσεις καὶ σιγὰ σιγὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀνάλογη οἰκονομικὴ μελέτη νὰ πραγματοποιηθοῦν. Σύμφωνα μὲ τὶς νέες ἀνάγκες ποὺ βιολογικὰ ἂς ποῦμε θεωροῦνται ἀναγκαῖες καὶ ἐπείγουσες. Ἀντίθετα ὅμως πάλι ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἡ σημασία τους εἶναι καθαρὰ τοπικὴ χωρὶς κανέναν σημαντικὸ ἀντίκτυπο γιὰ τὴ γενικὴ ἀναδιαμόρφωση τῆς πρωτεύουσας. Οἱ μεμονωμένες αὐτὲς περιπτώσεις θέλουν φυσικὰ ἡ καθεμιὰ τὴ δική της ἐξέταση καθὼς καὶ τὴν ἀνάλογη ἐπεξεργασία. Τέτοιες περιπτώσεις δὲν μποροῦν ποτὲ νὰ πάρουν γενικότερη σημασία καὶ νὰ ποῦμε π.χ. ὅτι μὲ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἢ τοῦ Δημοτικοῦ Θεά τρου ἄνοιξε ὁ χῶρος καὶ ἑπομένως «ἐξυγιαίνεται» ἡ πρωτεύουσα. Ὅπως δὲν μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς ὅσο πιὸ πολλὲς πλατεῖες ἀνοίξουμε στὴν Ἀθήνα τυχαῖα καὶ χωρὶς προγραμματικὴ μελέτη τότε θὰ «ἐξυγιανθεῖ» ὁ τόπος. Φυσικὰ ἂν οἱ νέες αὐτὲς πλατεῖες ἀνοιχτοῦν σὲ μέρη ὅπου πραγματικὰ ὑπάρχει συμφορισμός, τότε ἅγιος ὁ σκοπός. Θὰ πρέπει δηλαδή, πάνω σὲ ὅλο τὸ σχέδιο τῆς Ἀθήνας νὰ μελετηθοῦν ὅλες οἱ σχετικὲς ἀνάγκες κυκλοφορίας, συγκοινωνιακὰ προβλήματα, πυκνότητα κατοίκων κατὰ περιοχὲς νὰ ὁριστεῖ ἀπὸ πρὶν ὁ προορισμὸς τῆς κάθε πλα τείας πλατεία κυκλοφορίας, πλατεία ἀναψυχῆς κλπ, καὶ τέλος νὰ ἐξεταστεῖ καὶ ἡ μορφολογικὴ πλευρὰ μιᾶς πραγματοποίησης. Ἔτσι ἡ χάραξη κάθε νέας πλατείας θὰ δικαιολογεῖται ἀπὸ κάθε πλευρά. Ὅταν ὅμως προσπαθοῦμε νὰ ἐπωφεληθοῦμε ἀπὸ μιὰ ἀπαλλοτρίωση ἢ κατεδάφιση σὲ ὁποιοδήποτε σημεῖο τῆς Ἀθήνας γιὰ νὰ τὸ μετατρέψουμε σὲ δῆθεν πλατεία τότε ἡ ἐξυγίανση τῆς πρωτεύουσας εἶναι, νομίζω, πολὺ ἀμφισβητήσιμη. Γιατὶ πῶς θ ἀναζωογονηθεῖ ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς Ἀθήνας ὅταν κατεδαφίζεται τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν καὶ τὸ Δημοτικὸ Θέα-

11 ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 23 τρο ἢ ὅταν ἀφήνεται ἐλεύθερο ἕνα οἰκοδομικὸ τετράγωνο «κάπου στὴν Ἀθήνα», ἐνῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητα σὲ τμήματα ποὺ πραγματικὰ πάσχουν ἀπὸ συμφορισμό, διαρκῶς καὶ νέες πολυκατοικίες κτίζονται. Προσθέτοντας δίπλα σ ὅλους αὐτοὺς τοὺς καθαρὰ τ ε χ ν ι - κ ο ὺ ς παράγοντες καὶ τοὺς αἰσθητικοὺς βλέπουμε πὼς τὸ πρόβλημα τῆς «ἐξυγίανσης» δὲν εἶναι καθόλου ἁπλό. Ὅταν κατεδαφίστηκε τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν, γιὰ πολλοὺς ἡ πράξη αὐτὴ ἦταν εὐτύχημα ἄνοιξε ὁ τόπος γιὰ ἄλλους πάλι τὸ κενὸ ποὺ παρουσιάστηκε ἦταν μεγάλο καὶ ἀνυπόφορο. Ἡ ἄποψη τῶν πρώτων βρίσκει δικαιολογία στὴ γενικὴ ἀντίληψη ποὺ μπορεῖ νά χει κανεὶς γιὰ τὴν ἄνεση ποὺ προσφέρει ἕνας ἐλεύθερος χῶρος. Ὅσο ὅμως καὶ ἂν συμπαθεῖ κανεὶς τὸν ἐλεύθερο χῶρο νὰ βλέπει ὁρίζοντα κλπ. πρέπει νὰ παραδεχτεῖ πὼς ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἐπιβάλλουν κάποια διαφορετικὴ πραγματικότητα. Σχ. 1. Ἡ ὁδὸς Σταδίου πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν. Σχ. 2. Ἡ ὁδὸς Σταδίου μετὰ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν.

12 24 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Μὲ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἡ περιοχὴ αὐτὴ τῆς πρωτεύουσας δὲν εἶδε νομίζω καμιὰ σημαντικὴ ὠφέλεια. Γιατὶ οὔτε ὑπερβολικὸς ἦταν ὁ ὄγκος τοῦ κτιρίου ὥστε νὰ προξενεῖ δυσαρέσκεια, οὔτε λόγοι ὑγιεινῆς ἐπέβαλλαν τὴν ἀπομάκρυνσή του, οὔτε τέλος καὶ λόγοι κυκλοφοριακοὶ ἔδωσαν ἀφορμὴ στὴν κατεδάφιση. Μιὰ πιθανὴ προέκταση τῆς ὁδοῦ Κοραῆ στὸ χῶρο τοῦ κήπου τοῦ Κλαυθμῶνος θὰ τὸν κατέστρεφε ριζικά, μετατρέποντάς τον σὲ ἄθροισμα καταφυγίων, διαβάσεων καὶ καρφιῶν. Φαντάζομαι πὼς ἄλλοι ἦταν οἱ λόγοι ποὺ ἐπέβαλλαν νὰ κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν. Ἴσως γιατὶ τὸ κτίριο δὲν μποροῦσε πιὰ κτιριολογικὰ νὰ ἐξυπηρετήσει, ἴσως ἀκόμα καὶ γιὰ λόγους εὐγηρίας ἡ κυκλοφορία μέσα σ αὐτὸ νὰ ἦταν προβληματική. Πάντως δὲν νομίζω πὼς πρέπει νὰ ἐπωφεληθεῖ κανεὶς ἀπὸ τὴν κατεδάφιση καὶ νὰ θεωρήσει τὸ μεγάλο αὐτὸ κενὸ ποὺ δημιουργήθηκε σὰν εὐχῆς ἔργο. Ἕνα ἄλλο κτίριο στὴ θέση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν δὲ θὰ προσβάλλει τὴν ὑγεία τῆς πρωτεύουσας, ἐνῶ ἀντίθετα ὅλο αὐτὸ τὸ κενὸ ποὺ ἄνοιξε εἶναι ἀρκετὰ βλαβερό. Τόσο γιὰ τὴν ὁδὸ Σταδίου, ὅσο καὶ γιὰ τὸν κῆπο τοῦ Κλαυθμῶνος. Αὐτὴ τὴ στιγμὴ ἔχω στὸ νοῦ μου περισσότερο τοὺς ἀρχιτεκτονικοὺς παράγοντες ποὺ ἐπιβάλλουν τὴν ὕπαρξη ἑνὸς κτιρίο υ καὶ λιγότερο τοὺς εἰδικὰ τεχνικοὺς ἢ κυκλοφοριακοὺς ἢ καὶ ἐπαγγελματικοὺς ποὺ ὅσο κι ἂν ἔρχονται σὲ δεύτερη μοίρα, πάντως δὲν πρέπει ποτὲ νὰ συγκρούονται μὲ τὶς μορφολογικὲς ἀπαιτήσεις ποὺ θεωρῶ τόσο ἀπαραίτητες καὶ ἀναγκαῖες. Πρέπει νὰ παραδεχτοῦμε πὼς ἡ ὁδὸς Σταδίου εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ χαρακτηριστικοὺς δρόμους τῆς Ἀθήνας, μὲ σχετικὰ καλὲς ἀναλογίες (σχέση πλάτους ὁδοῦ μὲ ὕψος οἰκοδομῶν) καὶ μὲ χαρακτήρα ἐντελῶς ἐμπορικό. Ἤδη πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν ὁ π ε ρ ι π α τ η τ ὴ ς τῆς ὁδοῦ Σταδίου ἔχοντας τὴν εἰκόνα τοῦ ἐμπορικοῦ δρόμου μὲ τὰ μαγαζιὰ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ μὲ τὶς βιτρίνες ξαφνιαζόταν φτάνοντας μπροστὰ στὸ ἄνοιγμα τοῦ κήπου τῆς Βουλῆς. Τὸ ἄνοιγμα αὐτὸ «διέκοπτε» τὴ συνέχεια τῆς αἰσθητικῆς μορφῆς τοῦ δρόμου σὲ σημεῖο ποὺ νὰ μειώνεται ἡ ἐντύπωση ποὺ εἶχε κιόλας σχηματίσει ὁ πεζός.

13 ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 25 Πόσο περισσότερο γίνεται αὐτὸ σήμερα, ποὺ μὲ τὴν κατεδάφιση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἕνα ἄλλο ἀκόμη κενὸ παρουσιάστηκε, πολὺ μεγαλύτερο ἀπὸ αὐτὸ τοῦ κήπου τῆς Βουλῆς. Ἔτσι σήμερα ἡ ὁδὸς Σταδίου ἔχει χάσει ἀκόμη περισσότερο τὴν ἀξία της ὡς ἐμπορικοῦ δρόμου, ἀφοῦ σχεδὸν τὸ 1/3 τοῦ μήκους τῆς μιᾶς της πλευρᾶς εἶναι κενό. 1 Ἀπαραίτητο λοιπὸν γιὰ τὴν ὁδὸ Σταδίου, στὴ θέση τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, ἕνα νέο κτίριο μὲ μαγαζιὰ καὶ βιτρίνες ὅπως ἀκριβῶς καὶ στ ἄλλα οἰκοδομικὰ τετράγωνα. Συμπληρωματικὰ σημειώνω πὼς τὸ κτίριο αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ θεωρηθεῖ σὰν ἀντιστάθμισμα τοῦ Πανεπιστημίου ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ βρίσκεται στὴν ἄλλη ἄκρη τῆς ὁδοῦ Κοραῆ. Τὸ νέο αὐτὸ κτίριο ἡ πλευρά του τῆς ὁδοῦ Σταδίου ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στὸν ἐμπορικὸ χαρακτήρα τοῦ δρόμου αὐτοῦ καὶ ἡ μορφή του θὰ εἶναι τελείως ἄσχετη μὲ αὐτὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁ «ζωτικὸς χῶρος» ἢ «χῶρος ἐπιρ ροῆς» δὲν βρίσκω πιὸ κατάλληλες λέξεις τοῦ τελευταίου, στα ματᾶ πολὺ πρὶν ἀφήσει κανεὶς τὸ πεζοδρόμιο τῆς ὁδοῦ Κοραῆ γιὰ νὰ περάσει στὴν ὁδὸ Σταδίου. Μὰ καὶ γιὰ τὸν κῆπο τοῦ Κλαυθμῶνος εἶναι ἀπαραίτητο τὸ κτίριο. Σήμερα ἡ πλατεία αὐτὴ παρουσιάζει ἕνα τρομερὸ κενό. Τὰ κτίρια ποὺ τὴν περιβάλλουν εἶναι σχεδὸν ὅλα ἄθλια καὶ ἡ χειρότερη θέα πρὸς τὴν πλατεία εἶναι ἀκριβῶς αὐτὴ ποὺ δημιουργήθηκε ἀπὸ τὸ πεζοδρόμιο τῆς ὁδοῦ Κοραῆ μετὰ τὴν κατεδάφιση τοῦ παλιοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν. Γιατὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ποὺ κάνει ἕνα ἐλεύθερο οἰκόπεδο πλατεία, δηλαδὴ χ ῶ ρ ο, εἶναι κάποια σχέση ποὺ πρέπει νὰ ὑπάρχει μεταξὺ διαστάσεων πλατείας καὶ μεγέθους κτιρίων ποὺ τὴν περιβάλλουν. 2 Κι ἀκόμη περισσότερο πρέπει νὰ ὑπάρχει καὶ κάποιο «προεξέχον» στοιχεῖο ποὺ θὰ φέρει ὅλο τὸ βάρος καὶ ὅλη τὴν εὐθύνη τῆς αἰσθητικῆς ἀξίας τῆς πλατείας. Τὸ στοιχεῖο αὐτὸ μπορεῖ γε- 1. Βλέπε σχ Ἀναλογίες μαζῶν, μορφὴ καὶ ὑλικὸ ἔρχονται σὲ δεύτερη μοίρα.

14 26 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ νικὰ νὰ εἶναι οἱοδήποτε κτιριολογικὸ ἢ πλαστικὸ ἔργο. Στὴν περίπτωση ὅμως τῆς πλατείας Κλαυθμῶνος μόνο ἕνα κτίριο. Σήμερα στὸν κῆπο τοῦ Κλαυθμῶνος τίποτε σχετικὸ δὲν γίνεται, γι αὐτὸ ἀκριβῶς καὶ ἡ δυσάρεστη ἐντύπωση. Νομίζω πὼς τὸ ἴδιο κτίριο ποὺ εἶναι ἀπαραίτητο γιὰ τὴν ὁδὸ Σταδίου θὰ μποροῦσε νὰ παίξει αὐτὸν τὸ ρόλο τοῦ «προεξέχοντος» στοιχείου στὴν πλατεία Κλαυθμῶνος, ἀφοῦ κανένα ἄλλο κτίριο ἀπ αὐτὰ ποὺ τὴν περιβάλλουν δὲν διεκδικεῖ τὴν τιμητικὴ αὐτὴ θέση. Θὰ πρέπει δηλαδὴ μαζὶ μὲ τὸ νέο αὐτὸ κτίριο νὰ μελετηθεῖ καὶ ἡ διαμόρφωση ὅλης τῆς πλατείας ὥστε ὁ κῆπος αὐτὸς νὰ πάρει πραγματικὰ τὴ μορφὴ πλατείας ποὺ δὲν τὴν εἶχε οὔτε πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν. Κι αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι καὶ τὸ δυσκολότερο, γιατὶ τὸ κτίριο αὐτὸ πρέπει νά χει ὄχι μόνο τὸν ἀνάλογο ὄγκο, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνάλογη μορφὴ καὶ προορισμὸ ὥστε ν ἀνυψώσει τὸ αἰσθητικὸ ἐπίπεδο τῆς πλατείας καὶ τὸ οἰκόπεδο αὐτὸ ποὺ σήμερα δὲ μοιάζει παρὰ σὰν ἄσπαρτο χωράφι νὰ πάρει τὴ μορφὴ χ ώ ρ ο υ. Κάτι ἀνάλογο συμβαίνει καὶ στὴν πλατεία τοῦ Δημοτικοῦ Θε ά - τρου. Πρὶν κατεδαφιστεῖ τὸ θέατρο, ἡ πλατεία ἐκείνη ἦταν φυ σι κὰ μικρότερη, μὰ εἶχε τουλάχιστον διαστάσεις. Ὁ ὄγκος τοῦ κτι ρίου τοῦ θεάτρου καὶ περισσότερο ἡ πλευρά του στὴν πλατεία ἔπαιζε ἀκριβῶς ρόλο προεξέχοντος στοιχείου ποὺ εἶναι τελείως ἀπαραίτητος γιὰ τὴν καλὴ διαμόρφωση μιᾶς πλατείας. (Ἡ νέα ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία ἔχουν ἄλλες κατευθύνσεις. Ὅταν ὅμως εἴμαστε ἀναγκασμένοι νὰ παραδεχτοῦμε τὴν Ἀθήνα καὶ κάθε παλιὰ πόλη σὰν κληρονομιὰ μιᾶς ἄλλης διαφορετικῆς νοοτροπίας, τότε πρέπει νὰ προσπαθοῦμε τὶς σύγχρονες ἀντιλήψεις μας νὰ τὶς προσαρμόζουμε στὰ ὑπάρχοντα δεδομένα, σὲ ὄφελος τοῦ συνόλου μέσα στὸ ὁποῖο ἀναγκαστικὰ εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ ζοῦμε.) Σήμερα ἡ πλατεία τοῦ Δημοτικοῦ Θεάτρου εἶναι κι αὐτὴ ἕνα μεγάλο οἰκόπεδο χωρὶς ἀρχὴ καὶ χωρὶς τέλος. Τὸ Δημαρχιακὸ Μέγαρο ποὺ προβάλλει στὸ βάθος εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλο νὰ παίξει τὸ ρόλο τοῦ παλιοῦ Δημοτικοῦ Θεάτρου. Εἶναι σχεδὸν σὰ νὰ μὴν ὑπάρχει.

15 ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 27 Πρὶν τελειώσω θέλω νὰ τονίσω ἀκόμη μιὰ φορὰ τὸ νόημα τῆς μι κρῆς αὐτῆς μελέτης : Ὅλα τὰ πολεοδομικὰ προβλήματα, προσαρμοσμένα κατάλληλα στὴν πραγματικότητα βρίσκουν τὴ λύσ η τους στὸ ἐπιστημονικὸ αὐτὸ σύστημα ποὺ λέγεται πολεοδομία. Μὰ ὅλα αὐτὰ εἶναι συμβατικὰ καὶ ἄχαρα τὴ στιγμὴ ποὺ θὰ λείψε ι ἡ ἀ ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ὴ μαεστρία, γιὰ νὰ τοὺς δώσει νόημα καὶ μορφή.

16 3 + Ἡ Καθημερινὴ καὶ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Παρὰ τοῦ Ἀρχιτέκτονος κ. Ἀρ. Κωνσταντινίδου ἐλάβομεν ἐξ ἀφορμῆς τοῦ δημοσιεύματος τοῦ κ. Κ. Μπίρη, τὴν κάτωθι ἐπιστολήν : Κύριε Διευθυντά, Μὲ μεγάλη ἀνακούφιση διαβάζει κανεὶς τὴν ἐπιστολὴ τοῦ κ. Κώστα Μπίρη σχετικὰ μὲ τὰ δύο ἄρθρα τοῦ κ. Κ. Κιτσίκη πάνω στὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ προβλήματα τῆς Ἀθήνας. Καὶ ἂν ὁ κ. Κιτσίκης στὰ δύο του ἐκεῖνα ἄρθρα στὸ Ἐλεύθερο Βῆμα θέλησε ν ἀσχοληθεῖ μὲ τὴ μεταπολεμικὴ ἀνοικοδόμηση τῆς Ἀθήνας, ὁ κ. Μπίρης ἀφήνει νὰ τοῦ διαφύγει ἕνα σημαντικὸ σημεῖο τῶν συλλογισμῶν τοῦ κ. Κιτσίκη. Γράφει ὁ κ. Κιτσίκης στὴν ἀρχὴ τοῦ πρώτου ἄρθρου του : «ἀφ ἑτέρου δὲ ἡ δημιουργία νέας τάξεως ἰδιοκτητῶν ἱκανοῦ ἀριθμοῦ ἀκινήτων καὶ γηπέδων, περιελθόντων εἰς αὐτοὺς ἐσχάτως. Οἱ νέοι οὗτοι ἰδιοκτῆται, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς προκατόχους των, διαπνέονται ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ οἰκοδομήσουν, νὰ ἐπενδύσουν τὰ κεφάλαιά των ἀσφαλῶς, νὰ γίνουν ἰδιοκτῆται νέων συγχρονισμένων ἀκινήτων. Ἡ μεθ ἑκάστην πολεμικὴν περίοδον δημιουργουμένη νέα τάξις πλουσίων συντελεῖ τὰ μέγιστα εἰς τὴν προώθησιν ἑκάστοτε τῆς οἰκοδομικῆς κινή σεως τῶν πόλεων». Κανένας φυσικὰ δὲν μπορεῖ νὰ παραγνωρίσει τὴν πικρὴ αὐτὴ ἀλήθεια. Γιατὶ ποιοί εἶναι αὐτοὶ οἱ νέοι ἰδιοκτῆτες τοὺς ὁποίους ὁ κ. Κιτσίκης ζητάει νὰ ὑπηρετήσει σὰν ἀρχιτέκτονας ; Ποιές δυνα-

17 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 29 τότητες προσφέρονται σήμερα στὸν τόπο μας ὥστε νὰ γίνει κανεὶς νέος ἰδιοκτήτης οἰκοπέδων καὶ ἀκινήτων ; Δὲν ἐξετάζω ποιά θὰ εἶναι ἡ συμβολὴ τῶν νεοπλούτων αὐτῶν στὴ μεταπολεμικὴ περίοδο, οὔτε καὶ πῶς θὰ ρυθμιστεῖ τελικὰ ἡ κοινωνική τους ὑπόσταση. Εἶναι ὅμως σωστὸ νὰ δεχτοῦμε τὴν τάξη αὐτὴ τῶν μαυραγοριτῶν γιατὶ γι αὐτοὺς σίγουρα μιλεῖ ὁ κ. Κιτσίκης σὰν ἕνα «τετελεσμένο» γεγονὸς καὶ νὰ τὸ θέσουμε σὰν τὴν προϋπόθεση ποὺ θὰ δώσει στοὺς ἀρχιτέκτονες καὶ γενικότερα στὴν Ἀθήνα τὴν ἀφορμὴ τῆς ἀναδημιουργίας ; Εἶναι σωστὸ μέσα στὴν ἠθική μας συνείδηση ν ἀναγνωρίσουμε μιὰ τάξη νεοπλούτων ποὺ σὲ μιὰ τόσο δύσκολη στιγμὴ τῆς ἱστορίας μας, ἀδια - φορώντας γιὰ τὰ πεπρωμένα τοῦ λαοῦ, ἐργάζονται γι αὐτὴ τὴν ἴδια τὴν καταστροφή του ; Νομίζω πὼς πάνω ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματικὴ συνείδηση ὑπάρχει κάποια ἀνώτερη ψυχικὴ ἀρετή. Πάνω ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματικὸ συμφέρο ὑπάρχει ἡ ἠθικὴ ἐνατένιση τῆς ζωῆς. Οἱ ἀρχιτέκτονες καὶ ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες βλέπουμε σήμερα μὲ ἀγωνία τὴν τραγικὴ περίοδο ποὺ διατρέχουμε. Δὲν μποροῦμε νὰ ἀγνοήσουμε ὅλο αὐτὸ τὸ δράμα καὶ νὰ σκεφτοῦμε μονάχα τὴν ἐπαγγελματική μας δράση. Δὲν μποροῦμε νὰ βγάλουμε τὸν ἑαυτό μας ἔξω ἀπὸ τὶς τύχες τοῦ λαοῦ μας καὶ νὰ μὴ συλλογιστοῦμε ἔστω καὶ λίγο ὅλες τὶς ἀνησυχίες τῆς μεταπολεμικῆς ἀναδημιουργίας. Γιὰ πόσα ἄλλα προβλήματα δὲν θὰ κληθεῖ ὁ καθένας μας νὰ ἐργαστεῖ, πρὶν κὰν μπορέσει ὁ τόπος μας νὰ στηθεῖ πάλι στὰ πόδια του καὶ νὰ σκεφτεῖ ν ἀνοικοδομήσει τὴν Ἀθήνα. Πόσοι ἄπειροι λόγοι δὲν εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ ζητοῦν καὶ ζη τοῦσαν πάντοτε ἐπιτακτικὰ νὰ ρυθμιστοῦν τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ ζητήματα τῆς πρωτεύουσας. Ἀλίμονο σὲ μᾶς τοὺς ἀρχιτέκτονες ἂν περιμέναμε τὴ νέα τάξη τῶν ἰδιοκτητῶν γιὰ νὰ συμβάλουμε στὴν ἀναδημιουργία τῆς χώρας. Ἀλίμονο σὲ μᾶς τοὺς νεότερους πού, ὅπως μπορεῖ νὰ νομίζει ὁ κ. Κιτσίκης, μὴ ἔχοντας κανένα ἄλλο δεδομένο γιὰ τὴν ἀνοικοδόμηση τῆς Ἀθήνας, περιμέναμε σὰν λύτρωση τοὺς νεόπλουτους μαυραγορίτες. Ἡ Ἀθήνα καὶ χωρὶς αὐτοὺς τοὺς νέους ἰδιοκτῆτες

18 30 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ἔχει νὰ παρουσιάσει ἀνάγκες καὶ ὑλικὸ γιὰ νὰ λύσει τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικά της προβλήματα. Ἡ Ἀθήνα κι αὐτὸ τὸ ξέρουμε ὅλοι οἱ νέοι τουλάχιστον ἀρχιτέκτονες δὲν πρόκειται νὰ ἔχει στὴν ἀνοικοδόμησή της καμιὰ ἐπιρροὴ ἀπὸ τὶς νέες αὐτὲς τάξεις τῶν ἰδιοκτητῶν. Τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ προβλήματα ὑπάρχουν μέσα στὸ μυαλὸ τῶν ἀρχιτεκτόνων, πολὺ πρὶν κάνει τὴν ἐμφάνισή της ἡ νέα αὐτὴ τάξη τῶν πλουσίων. Ἡ μεταπολεμικὴ Ἀθήνα ὅλη ἡ Ἑλλάδα θὰ μποροῦσα νὰ πῶ δὲν ἔχει σκοπὸ νὰ βασίσει τὴν ἀνοικοδόμησή της σὲ μιὰ τέτοιου εἴδους «ἀσφαλὴ ἐπένδυση κεφαλαίων». ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΙΣ ΠΕΡΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ κ. ΑΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ Ἐλάβομεν καὶ δημοσιεύομεν τὴν κατωτέρω ἐπιστολήν : Κύριε Διευθυντά, μὲ ἐκτίμηση αρησ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Στὸ τελευταῖο του γράμμα1* ὁ κ. Κ. Κιτσίκης σχολιάζοντας τὰ ὅσα ἔγραφα πρὶν κάμποσες μέρες στὴν Καθημερινὴ ἀφήνει πιὰ κα- * Στὴν Καθημερινὴ ( ) δημοσιεύτηκε ἡ ἀκόλουθη ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕ- ΚΤΟΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ κ. Κ. ΚΙΤΣΙΚΗ : Εἷς νεαρὸς συνάδελφος παραβλέπων τὰ κοινωνικά, τὰ δημοσιονομικὰ καὶ γενικώτερον τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα ποὺ ἐμφανίζονται μεθ ἑκάστην πολεμικὴν περίοδον καὶ ποὺ γεννᾶ ἡ ἀναπότρεπτος μετατόπισις τοῦ πλούτου, νομίζει ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποκαλῆ τὴν ν έ α ν τ ά ξ ι ν ἰδιοκτητῶν κι ἐργοδοτῶν, ἀδιαφόρως ἂν πρόκειται περὶ ἐφοπλιστῶν, γεωκτημόνων, μεγαλοβιομηχάνων, ἐμπόρων κλπ., συνοπτικῶς τάξιν «μαυραγοριτῶν»! Πλεῖστοι ὅμως τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς τάξεις αὐτὰς ἦσαν καὶ προπολεμικῶς πλού σιοι. Ἀλλὰ τὰ κεφάλαιά των διετίθεντο τότε κατὰ μέγα μέρος εἰς τὸν κύκλον τῶν ἐργασιῶν των, καὶ δὲν ἀπεσύ-

19 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 31 θαρά νὰ φανεῖ τὸ «ἀρχιτεκτονικό του πιστεύω». Ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ τὸ σύντομο αὐτὸ σημείωμα ποὺ τὸ περιεχόμενό του κάθε ἄλλο πα ρὰ ἀπάντηση θέλει νὰ εἶναι. Τὰ γραφόμενά μου δὲν εἶχαν ποτὲ προσωπικὸ χαρακτήρα αὐτὸ ἄλλωστε θὰ ἦταν μιὰ λεπτομέρεια ποὺ δὲν ἔχει τὴ θέση της σὲ ἐπιστημονικὲς συζητήσεις. Ἔρχομαι ἁπλούστατα νὰ κάνω μιὰ διαπίστωση, παίρνοντας ἔναντι τῆς ἀρχιροντο γιὰ νὰ χρηματοδοτήσουν οἰκοδομικὰς ἐπιχειρήσεις. Κατὰ τὴν πολεμικὴν περίοδον ἐν τούτοις, τὰ ἀποθέματα εἰς προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα μετετράπησαν σὺν τῷ χρόνῳ ἐξ ὁλοκλήρου εἰς ρευστὸν χρῆμα μὴ δυνάμενον, λόγῳ τῆς διακοπῆς τῶν συγκοινωνιῶν, νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀγορὰν πρώτων ὑλῶν ἢ ἀνανέωσιν ἐμπορεύματος καὶ ὡς ἦτο φυσικὸν μέρος αὐτοῦ διετέθη διὰ τὴν ἀγορὰν ἀκινήτων καὶ γηπέδων, ἐθεωρήθη δὲ ἡ τοιαύτη ἐπένδυσις ὀλιγώτερον κερδοσκοπική, ὡς ἄλλως ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀξία τῶν κτημάτων δὲν ἐπηκολούθησεν τὸν ἰλιγγιώδη ρυθμὸν ὑπερτιμήσεως ἄλλων ἀξιῶν. Μὲ αὐτὰ ποὺ γράφω δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ γίνω ἀπολογητὴς τῶν νέων μεγιστάνων τοῦ πλούτου. Ἀλλ εἰς τὸν νεαρὸν συνάδελφον θὰ θέσω ἁπλῶς τὸ ἐρώτημα : ἐὰν διαβῇ τὸ κατώφλιον τοῦ γραφείου του πελάτης ἀνήκων εἰς τὴν νέαν αὐτὴν τάξιν, θὰ θέσῃ εἰς αὐτὸν τὸ ἐρώτημα «πόθεν ἔσχες» ; Ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ν ἀμφιβάλλω. Ἄλλως τε νομίζω ὅτι ἡ ἀρχιτεκτονικὴ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τοιούτου εἴδους ἐρωτήματα. Ἔχει παμμεγίστην σχέσιν μὲ ἄλλα εὐρύτατα κοινωνικὰ προβλήματα, ἀλλὰ ὄχι τῆς φύσεως αὐτῆς. Γίνεται καὶ πάλιν φιλολογία καὶ ἐπιχειρεῖται δημιουργία ἐντυπώσεων. Φράσεις ὅπως «Τὸ δρᾶμα ποὺ μᾶς συγκλονίζει!», «Ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ λαοῦ» κλπ.!, δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ θέμα μας. Οἱ ἀρχιτέκτονες χρειάζονται ἐργοδότας. Ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς γνωρίζομεν ὅτι ἄλλοτε ἦταν οἱ κληρικοί, οἱ βασιλεῖς, οἱ προὔχοντες τοῦ τόπου, ἀλλοῦ οἱ ἐπίτροποι τοῦ λαοῦ, οἱ πλούσιοι ἔμποροι τῆς Βενετίας καὶ τῶν χανσεατικῶν πόλεων, ποῖοι θὰ εἶναι αὔριον μᾶς εἶναι ἄγνωστον καὶ ἀδιάφορον. Εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς οὐδαμοῦ συναντῶμεν τοὺς ἀρχιτέκτονας ἐξετάζοντας ποία ἦτο ἡ πηγὴ τοῦ πλούτου τῶν τάξεων τῶν ἐργοδοτῶν των. Μόνον ἀπὸ τὴν φιλολογίαν καὶ τὴν κοινωνικὴν ἱστορίαν ἔχομεν σχετικὰ δεδομένα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος, ὅτι ἡ πηγὴ τοῦ πλούτου τῶν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐργοδοτικῶν τάξεων δὲν ἱκανοποιεῖ πάν τοτε τοὺς πιστεύοντας εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Δὲν παύω ὅμως νὰ πιστεύω ὅτι ὁ πλοῦτος αὐτὸς ὑπῆρξε πολλάκις πρόξενος ἔργων κακῆς τέχνης ἢ ἀντιθέτως συντελεστὴς τῆς δημιουρ γίας καλλιτεχνικῶν ἀριστουργημάτων. Ἐβάρυνε πρὸς τοῦτο ἑκάστοτε ὁ πολιτισμὸς τῶν ἰθυνουσῶν τάξεων ἢ τῶν ἀσκούντων ὑπευθύνως τὴν διευθυνομένην τεχνικήν. μὲ πολλὴν τιμὴν κ. ΚΙΤΣΙΚΗΣ

20 32 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ τεκτονικῆς μιὰ θέση ἐντελῶς διαφορετικὴ ἀπὸ αὐτὴν ποὺ καλλιεργεῖ μὲ τὴ μακροχρόνια πείρα του ὁ κ. Κιτσίκης. Σὰν νέος ποὺ εἶμαι ἔχω τὸ θάρρος νὰ πιστεύω πὼς μέσα ἀπὸ τὴ δουλειά μου ὑψώνεται μιὰ ἀνώτερη κοινωνικὴ ἀποστολή. Μακριὰ ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματισμὸ καὶ μακριὰ ἀπὸ κάθε τάση γιὰ μιὰ ἐφήμερη ἱκανοποίηση, θεωρῶ πρωταρχικὸ σκοπὸ κάθε ἐπιστήμης τὴν ἀνάπτυξη καὶ ἐξύψωση τῶν κοινωνικῶν, πνευματικῶν καὶ ψυχικῶν τάσεων τοῦ συνόλου. Μέσα ἀπὸ κάθε ἐπιστήμη καὶ μέσα ἀπὸ κάθε φωτισμένη διάνοια διαφαίνεται ἡ ἀγάπη καὶ ἡ στοργὴ γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Ὅλες οἱ ἐπιστῆμες κι αὐτὸ ἦταν τὸ χαρακτηριστικὸ κάθε μεγάλης ἐποχῆς δὲν ἀπέβλεψαν ποτὲ στὴν ἐγωιστικὰ περιορισμένη ἀνάπτυξη μιᾶς εἰδικότητας, ἀλλὰ καλλιεργοῦσαν καθεμιὰ μὲ τὶς δυνατότητές της τὸ μεγαλεῖο ἑνὸς ἀνθρώπινου ἰδανικοῦ. Τὸ ἔργο μιᾶς κάθε ἐπιστήμης ποὺ παραγνωρίζει ἕναν τέτοιο προορισμὸ εἶναι καταδικασμένο σὲ ἀφάνεια καὶ δὲν ἔχει καμιὰ πραγματικὰ ὠφέλιμη ἀπήχηση. «Οἱ ἀρχιτέκτονες χρειάζονται ἐργοδότας», τονίζει ἐπιγραμματικὰ ὁ κ. Κιτσίκης. Ἡ φράση αὐτὴ εἶναι μιὰ ὁλόκληρη κοσμοθεωρία, εἶναι ἀλίμονο ἕνα ἐξαιρετικὰ συμφεροντολογικὸ πιστεύω! Εἶναι δυνατὸ νὰ φανταστοῦμε μιὰν ἀνάλογη διάθεση καὶ γιὰ τὶς ἄλλες ἐπιστῆμες ; Τότε θά πρεπε ἕνας γιατρὸς νὰ εὔχεται μιὰ κοινωνία μὲ ὅσο τὸ δυνατὸ πιὸ πολλοὺς ἀρρώστους! Κι ἕνας δικηγόρος θὰ ζητοῦσε μιὰ κοινωνία γεμάτη κακὲς πράξεις, ληστεῖες καὶ κακουργήματα! Μὰ πῶς τότε θὰ δικαιολογήσουμε τὴν ὕπαρξη ἑνὸς Κώχ, ἑνὸς Παστέρ, μιᾶς Κιουρί ; Ἢ μήπως τὸ ἔργο αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἡ εὐγνωμοσύνη μας γι αὐτοὺς δὲν ἔχει ὅρια μπορεῖ νὰ χαρακτηριστεῖ φιλολογικό, ἀφοῦ κάθε ἄλλο παρὰ ἐπαγγελματικὸ ἐνδιαφέρο ἔχει νὰ παρουσιάσει ; Ἡ ἱστορία μᾶς δίνει ἄπειρα τέτοια παραδείγματα δὲν ἔχω ὅμως σκοπὸ νὰ κουράσω μ αὐτὰ τὸν ἀναγνώστη. Ἡ ἴδια αὐτὴ ἱστορία ἔχει νὰ παρουσιάσει καὶ ἀρχιτέκτονες ποὺ τὸ ἔργο τους, μακριὰ ἀπὸ κάθε ἐπαγγελματικὴ κερδοσκοπία, στηρίζει τὴ δικαίωσή του σ ἕνα ἀνώτερο ἰδανικό. Ποιά εἶναι τὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ ἐκεῖνα ἔργα ποὺ μέσα

21 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 33 σὲ τόσους αἰῶνες ἱστορίας καὶ πολιτισμοῦ ἦσαν μονάχα «ἐντολὴ ἐργοδότη» ; Καὶ πότε ἦταν ὁ ἀρχιτέκτονας μονάχα ἁπλὸς ἐκτελεστὴς μιᾶς ὁρισμένης ἐντολῆς, σύμφωνα μὲ μιὰ ὁποιαδή πο τε τυχαία ἐργοδοτικὴ ἰδιοτροπία ; Τί ἀγώνας καὶ πόση πίστη δὲ χρειάστηκε σ ἕναν Μιχαὴλ Ἄγγελο, σ ἕναν Γκρέκο ἢ καὶ σ αὐτοὺς τοὺς πρωτοπόρους τῆς σύγχρονης ἀρχιτεκτονικῆς ; Καὶ ποιά θὰ ἦταν ἡ συμβολὴ ὅλων αὐτῶν στὴν κοινωνία καὶ στὴν ἐπιστήμη, ἄν, παραγνωρίζοντας ἕνα κάποιο ἀνθρώπινο ἰδανικὸ τῆς ἐποχῆς τους, δούλευαν μονάχα γιὰ τὸν ἑαυτό τους μέσα σ ἕνα ἀπομονωμένο ἀπὸ κάθε ἀνθρώπινη ἀλήθεια ἐργαστήριο ; Νομίζω πὼς δὲν ἔχει κανέναν πιὰ σκοπὸ νὰ συνεχίσω τὴν πικρόχολη αὐτὴ συζήτηση. Ὁ κόσμος ὁ πνευματικὸς μέσα στὸν ὁποῖο κινεῖται ὁ κ. Κιτσίκης, εἶναι τέλεια διαφορετικὸς γι αὐτὸ καὶ δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ συμφωνήσουμε. Ἄλλωστε ὅταν μιὰ συζήτηση περιστρέφεται γύρω ἀπὸ τὴν ἐπικράτηση τῆς προσωπικῆς γνώμης τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, παραγνωρίζοντας τὸ χρέος γιὰ μιὰν ἀλήθεια, κάθε συνέχισή της εἶναι περιττή. μὲ πολλὴ ἐκτίμηση αρησ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

22 4 + Ἡ Καθημερινὴ καὶ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΔΥΟ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΟΣ κ. ΑΡΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ 1ον ΠΟΛΛΑ ΓΡΑΦΟΝΤΑΙ τώρα τελευταῖα γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική. Ὁ καθημερινὸς τύπος πολλὲς φορὲς φιλοξένησε στὶς στῆλες του ἄρθρα, γνῶμες καὶ ὑποδείξεις. Οἱ μέρες αὐτὲς ποὺ περνᾶμε σήμερα εἶναι ἴσως ἀπὸ μιὰ μεριὰ μιὰ εὐκαιρία γιὰ νὰ κοιτάξουμε καλύτερα μέσα στὸν ἑαυτό μας, καὶ νὰ ζητήσουμε νὰ βροῦμε τὶς διάφορες αἰτίες ποὺ θὰ προετοιμάσουν ἕνα καλύτερο αὔριο. Νομίζω ὅμως πὼς δὲν φτάνει μονάχα ἡ καλὴ προδιάθεση. Πρέπει νὰ ἀναζητήσουμε πραγματικὰ κι ὁ καθένας γιὰ τὸν ἑαυτό του τὶς διάφορες δυνατότητες ποὺ ἔχουμε σήμερα στὰ χέρια μας καὶ νὰ τοποθετήσουμε σωστὰ τὸ πρόβλημα. Εἶναι εὔκολο πολὺ εὔκολο νὰ κάνει ὁ καθένας παρατηρήσεις καὶ κριτική. Κι ἀκόμη πιὸ εὔκολο νὰ κάνουμε προτάσεις καὶ ὑποδείξεις. Αὐτὸ ἄλλωστε γινόταν καὶ παλιότερα. Τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως τὸ βλέπουμε στὴν Ἀθήνα, στὴν ἐπαρχία, παντοῦ. Πάντοτε ὑπῆρχαν γνῶμες, ὑποδείξεις, προτάσεις χωρὶς ὅμως αὐτὲς νὰ σταματήσουν τὸ κακό. Σήμερα τὸ ἀρχιτεκτονικὸ καὶ πολεοδομικὸ πρόβλημα περιορίζεται κάπως μέσα σὲ στενότερα πλαίσια. Καὶ ρωτῶ : εἶναι δυνατὸ σήμερα νὰ κάνουμε ὑποδείξεις γιὰ τὴ μελλοντικὴ ἀρχιτεκτονικὴ δράση ; Κι ἂν εἶναι δυνατὸ ἀφοῦ εἶναι ἀναγκαῖο ὣς ποιό σημεῖο ;

23 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 35 Εἶναι φανερὸ πὼς κάθε ἀρχιτεκτονικὸ καὶ πολεοδομικὸ πρόβλημα πηγάζει μέσα ἀπὸ τὶς συνθῆκες τῆς ζωῆς. Εἶναι ἀκόμη ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τόσο στενὰ δεμένη μὲ τὴν πραγματικότητα, ποὺ εἶναι ἀδύνατο νὰ ὑπάρξει χωρὶς αὐτήν. Ἔτσι, λοιπόν, ἂν θέλουμε νὰ προβλέψουμε τὴ μελλοντικὴ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομικὴ δράση μας, πρέπει νὰ εἴμαστε σὲ θέση νὰ προβλέψουμε καὶ τὴ μελλοντικὴ ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ διάρθρωση τῆς χώρας μας. Ὣς ποιό σημεῖο ὅμως μποροῦμε σήμερα νὰ προβλέψουμε ; Καὶ γιὰ νὰ περιοριστῶ στὸ θέμα μας : Σὲ ποιά σχέση θὰ βρίσκονται μεταξύ τους οἱ διάφορες πόλεις τῆς Ἑλλάδος ; Ποιές πόλεις ἢ χωριὰ θὰ εἶναι ἂς ποῦμε κέντρα ἐμπορικά, γεωργικά, βιομηχανικὰ ἢ ἐπιστημονικά, ἀφοῦ ἡ ὅλη σύνθεση τῆς χώρας μπορεῖ νὰ βασιστεῖ σὲ δεδομένα ποὺ σήμερα εἶναι δύσκολο ἂν ὄχι ἀδύνατο νὰ προβλέψουμε ; Ἂς σκεφτοῦμε ἀκόμη πόσο ἡ τεχνικὴ γεωλογία, βιομηχανικὴ παραγωγή, ἐμπόριο, ναυτιλία κτλ. μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὸν προορισμὸ καὶ τὴ μορφὴ μιᾶς πόλης. Καὶ πόσο ἀκόμη μπορεῖ νὰ ἀλλάξει ἡ συμβολὴ καὶ ἡ σημασία μιᾶς πόλης ὅταν δοῦμε πὼς μὲ τὰ μέσα τῆς σύγχρονης ἢ μελλοντικῆς τεχνικῆς ἡ πόλη αὐτὴ θὰ πάρει μορφὴ ἐντελῶς διαφορετικὴ ἀπὸ αὐτὴν ποὺ ἔχει σήμερα. Ἕνα νέο ἐργοστάσιο, μιὰ διαφορετικὴ ἐκμετάλλευση τῶν τοπικῶν πλεονεκτημάτων τῆς περιοχῆς ἢ μιὰ νέα παραγωγικὴ μέθοδος, μιὰ νέα χάραξη σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἕνα νέο λιμάνι, μιὰ ἀποξήρανση ἢ γενικὰ ἄλλο τεχνικὸ ἔργο κοινῆς ὠφελείας μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὴ σημερινὴ ἢ χτεσινὴ πραγματικότητα ἀρκετὰ σημαντικά. Πῶς μποροῦμε λοιπὸν σήμερα νὰ προσχεδιάσουμε τὴν πολεοδομικὴ ἢ ἀρχιτεκτονικὴ μορφὴ μιᾶς πόλης, τὴ στιγμὴ ποὺ δὲν μποροῦμε νὰ ξέρουμε θετικὰ τὴν ὑπόστασή της ; Γιατὶ γιὰ νὰ θέσουμε ἕνα πολεοδομικὸ ἢ ἀρχιτεκτονικὸ πρόβλημα, πρέπει νὰ ἔχου με θετικὰ δεδομένα. Γι αὐτὸ ἂν σήμερα θέλουμε νὰ συμβάλουμε στὴ μελλοντικὴ ἀρχιτεκτονικὴ ἢ πολεοδομικὴ ὀργάνωση τοῦ τόπου μας πρέπει νὰ ἀκολουθήσουμε ἄλλο δρόμο.

24 36 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Πρέπει νὰ πάψουμε νὰ κάνουμε ὑποδείξεις εἴδαμε πόσο ἄστοχο εἶναι καὶ νὰ κοιτάξουμε νὰ κάνουμε μιὰ προετοιμασία, ὥστε τὴν κατάλληλη στιγμὴ νὰ εἴμαστε ἕτοιμοι νὰ δεχτοῦμε τὴν πραγματικότητα ἐκείνη ποὺ σήμερα δύσκολα μποροῦμε νὰ προβλέψουμε. Ἡ προεργασία αὐτὴ στὰ ἀρχιτεκτονικὰ καὶ πολεοδομικὰ προβλή ματα μονάχα ἀπὸ μᾶς τοὺς ἀρχιτέκτονες μπορεῖ νὰ ἀρχίσει. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ περιορίζεται στὸν εἰδικὸ καὶ περιορισμένο ἀρχιτεκτονικὸ κύκλο ἀλλὰ νὰ ζητήσει νὰ κατεβεῖ καὶ στὸν πολὺ κόσμο! Ὄχι μὲ ἐντυπωσιακὲς διαφημίσεις ἀλλὰ μὲ σκέψεις καὶ ἰδέες ποὺ νὰ ριζώνουν μέσα στὴν ἑλληνικὴ πραγματικότητα. Ἡ προετοιμασία αὐτὴ θὰ ἔχει μαζὶ καὶ διαπαιδαγωγικὸ χαρακτήρα. Ἂς μὴ φανεῖ παράξενο. Στὸν τόπο μας ποτὲ ἕνα ἀρ χι τεκτονικὸ ἢ πολεοδομικὸ πρόβλημα δὲν ἔχει τεθεῖ σωστά! «Φταίε ι ὁ κόσμος» λέμε ἐμεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες! Μένει ὅμως νὰ ρωτή σουμε : «γιατί φταίει ὁ κόσμος ;» Ἄγνοια, ἀδιαφορία, συμφέρο θὰ εἶναι ἡ ἀπάντηση. Πολὺ σωστά! Κι ἐδῶ ἀκριβῶς φτάνουμε στὴν πραγματικὴ αἰτία τοῦ κακοῦ. Γιατὶ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ κρίνουμε τὰ πράγματα ὑποκειμενικά, ἀλλὰ ἀντικειμενικά. Ἄγνοια : μὰ πῶς μποροῦμε νὰ ἔχουμε τὴν ἀξίωση ἕνας ἄνθρωπος ὅσο μορφωμένος καὶ ἂν εἶναι νὰ ἔχει γνώσεις ἀρχιτεκτονικῆς καὶ πολεοδομίας ; Ἀδιαφορία : πῶς μπορεῖ ὁ ἴδιος αὐτὸς ἄνθρωπος ν ἀφήσει τὶς δουλειές του, τὴν οἰκογένειά του, ἀκόμη κι αὐτὴ τὴν τεμπελιά του καὶ νὰ ἀρχίσει ξαφνικὰ νὰ ἐνδιαφέρεται γιὰ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία ; Συμφέρο : ποιός μπορεῖ νὰ παραγνωρίσει ὣς κάποιο σημεῖο φυσικά, καὶ μ αὐτὸ θ ἀσχοληθοῦμε πιὸ κάτω τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα ποὺ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ αὐτὴ ἡ ἴδια ἡ ὕπαρξή μας ; Ὅλες αὐτὲς οἱ αἰτίες μαζὶ μὲ ἄπειρες ἄλλες, ὄχι ὅμως καὶ τόσο βασικὲς ὣς ἕνα σημεῖο βαραίνουν τὸν πολὺ κόσμο. Γιατὶ ἂν ὁ πολὺς κόσμος μένει διαρκῶς ἀνίδεος καὶ ἀκατατόπιστος, σ αὐτὸ φταίει φυσικὰ κάποιος. Καὶ συγκεκριμένα γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονικὴ

25 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 37 φταίει ἐκεῖνος ποὺ μὲ τὶς γνώσεις του καὶ τὴ δράση του ἔχει στὰ χέρια του καὶ τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς εὐθύνης. Ὁ κόσμος δὲν ξέρει. Ξαφνικὰ ἀκούει ὕστερα ἀπὸ τόσα ποὺ ἔχει ἀκούσει πὼς τὰ χωριὰ δὲν ἔχουνε ἀρχιτεκτονικὴ γιατὶ τοὺς λείπει τὸ λουλούδι, τὰ πράσινα ἢ κόκκινα παραθυρόφυλλα καὶ ὁ λίγος ἀσβέστης. Πιάνεται ἀμέσως ἀπὸ μιὰ τέτοια σκηνογραφικὴ εἰκόνα καὶ νομίζει πὼς ἐκεῖ βρίσκεται τὸ κακό. Ἀκούει ἀκόμη νὰ τοῦ λένε πὼς τὸ μπετὸν-ἀρμὲ εἶναι ἡ καταστροφὴ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, καὶ πὼς δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ τὸ μεταχειριζόμαστε. Καὶ ἄλλα τέτοια! Ἄλλοι πάλι νομίζουν πὼς ἀρχιτεκτονικὴ θὰ πεῖ στολίδι, βιτρίνα, ἄσφαλτος, φαρδὺς δρόμος, δικαστικὸ μέγαρο, ὑπουργεῖα κτλ. Νομίζει ἀκόμη ὁ κόσμος πὼς ἀρχιτεκτονικὴ θὰ πεῖ ρυθμὸς (κλασικός, βυζαντινὸς κλπ.). Γι αὐτὸ καὶ πολλοὶ σὰν μιλοῦν γιὰ σύγχρονη ἑλληνικὴ ἀρχιτεκτονικὴ σκέπτονται πὼς πρέπει νὰ ξαναγυρίσουμε πίσω στὶς δωρικὲς κολόνες, στοὺς βυζαντινοὺς θόλους καὶ τὰ τόξα, καὶ ἄλλα σχετικά. Ξεχνᾶμε ὅμως πὼς ἡ ἑλληνικότητα μιᾶς μορφῆς δὲ βρίσκεται στὶς ἐξωτερικές της ἰδιότητες ἀλλὰ στὸ ἐσωτερικό της περιεχόμενο! Ποιός τόλμησε ποτὲ νὰ σκεφτεῖ πὼς μὲ τὰ ροῦχα ποὺ φορᾶμε δὲν εἴμαστε Ἕλληνες καὶ πὼς γιὰ νὰ γίνουμε θὰ πρέπει νὰ ξαναφορέσουμε χλαμύδα ἢ φουστανέλα ; Τὸ συμπέρασμα εἶναι πὼς χάσαμε τὸ πραγματικὸ αἰσθητήριο. Ἔτσι ὁ κόσμος χτίζει ὄχι γιὰ τὴ χαρά του, γιὰ τὴ ζωή του, γιὰ τὴν ἄνεσή του ἀλλὰ γιὰ τὸ χρῆμα! Χτίζει γιὰ νὰ τοποθετήσει πιὸ σίγουρα τὰ κεφάλαιά του πολλὲς φορὲς μάλιστα γιὰ νὰ τὰ μεγαλώσει. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ ἔγινε ἐμπόριο. Μ αὐτὸ τὸν τρόπο γέμισε ὅλο τὸ λεκανοπέδιο τῆς Ἀττικῆς συνοικισμούς, σπιτάκια καὶ παράγκες. Χωρὶς κανένα πολεοδομικὸ πρόγραμμα, μὲ μοναδικὴ προοπτικὴ νὰ αὐξήσει ὁ οἰκοπεδοῦχος τὰ κεφάλαιά του. Κι οἱ ἀρχιτέκτονες ξεχνώντας τὴν τεράστια ἀποστολή τους ἂν ὄχι στὸ ἀρχιτεκτονικὸ πεδίο, τουλάχιστο στὸ κοινωνικὸ ἔγιναν οἱ κυριότεροι συντελεστὲς τῆς ἀναρχίας καὶ τῆς ἀσχήμιας!

26 38 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ 2ον ΝΟΜΙΖΩ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟ νὰ προχωρήσω ἂν δὲν δώσω ἀμέσως μιὰ ἐξήγηση. Γιατὶ βλέπω καθαρὰ νὰ ζωγραφίζεται στὸ πρόσωπο τοῦ ἀναγνώστη ἕνα μεγάλο ἐρωτηματικό. «Μᾶς εἶπες πὼς εἴμαστε ἀκατατόπιστοι, καὶ πὼς δὲν ἔχουμε ἰδέα ἀπὸ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία! Ἀπὸ τὴν ἄλλη ὅμως λὲς πὼς καὶ σεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες δὲν κάνατε ποτὲ σωστὰ τὴ δουλειά σας. Ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ δηλαδὴ φταῖμε ἐμεῖς ὁ κόσμος κι ἀπὸ τὴν ἄλλη ἐσεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες! Μᾶς λέτε ὅμως ἀκόμη πὼς ἀρχιτεκτονικὴ δὲ θὰ πεῖ λουλούδι, κόκκινα ἢ πράσινα παραθυρόφυλλα, δικαστικὰ μέγαρα καὶ ὑπουργεῖα οὔτε καὶ ρυθμός. Ζητᾶς μιὰ προετοιμασία. Τί θὲς νὰ πεῖς μ αὐτό ; Ποιά εἶναι αὐτὴ ἡ προετοιμασία καὶ πῶς πρέπει νὰ γίνει ; Κι ὕστερα γιὰ νὰ μᾶς ἐξηγήσεις ὅλ αὐτά, δὲ θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς δώσεις νὰ καταλάβουμε τί εἶναι ἀρχιτεκτονική ; Γιατὶ πῶς θὲς νὰ καταλάβουμε τοὺς συλλογισμούς σου πῶς ἔχεις αὐτὴ τὴν ἀξίωση τὴ στιγμὴ ποὺ παίρνεις μιὰ θέση ἀρνητικὴ καὶ μᾶς βγάζεις ὅλους ἀρχιτέκτονες καὶ μὴ ἔτσι λιγάκι ἀνίδεους ;» Ἐδῶ κλείνει τὸ ἐρώτημα. Εἶναι μεγάλο καὶ πολύμορφο. Μὰ νομίζω πὼς σὰν κάτσει κανεὶς καὶ τὸ συλλογιστεῖ λιγάκι ἤρεμα, θὰ δεῖ πὼς εἶναι πολὺ ἁπλό. Καὶ πρῶτα πρῶτα νομίζω πὼς θὰ πρέπει ν ἀρχίσει κανεὶς νὰ σκέπτεται λίγο γενικότερα. Γιατὶ αὐτὰ ποὺ διαπιστώνουμε κάθε μέρα στὴν ἀρχιτεκτονικὴ δὲν περιορίζονται μονάχα στὴ δική μας περίπτωση. Τὸ ζήτημα εἶναι γενικότερο. Καὶ στὶς ἄλλες ἐπιστῆμες ἢ τέχνες παντοῦ ἴσως ὑπάρχει στὸν τόπο μας κάτι ποὺ δὲν πάει καλά! Αὐτὸ ὅλοι τὸ ξέρουμε καὶ κάθε μέρα ὁ καθένας μας κάνει ὅ,τι μπορεῖ γιὰ νὰ διορθωθοῦμε. Βλέπουμε δηλαδὴ πὼς πάνω ἀπὸ κάθε εἰδικοποίηση χρειάζεται μιὰ γενικότερη πνευματικὴ καλλιέργεια. Κι ἂν θέλουμε ν ἀναζητήσουμε τὴν ὀρθότητα ποὺ ἔχουν οἱ πράξεις μας καὶ οἱ ἰδέες μας σὲ κάθε ὁρισμένη περίπτωση, πρέπει ν ἀρχίσουμε νὰ τὶς βλέπουμε μέσα ἀπὸ τὶς γενικότερες συνθῆκες ἀπὸ τὶς ὁποῖες πηγάζουν.

27 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 39 Θέλουμε νὰ ἔχουμε καλὴ ἀρχιτεκτονική ; Πρέπει πρῶτα πρῶτα νὰ ἔχουμε μιὰ καλὴ κοινωνία. Ὅσο πιὸ πνευματικὴ καὶ ἀνεπτυγμένη εἶναι ἡ κοινωνία αὐτή, τόσο πιὸ καλὴ θὰ εἶναι καὶ ἡ ἀρχιτεκτονική. Βασικὴ προϋπόθεση. Δὲν χρειάζεται νομίζω νὰ προχωρήσω περισσότερο. Βλέπουμε τώρα τί μᾶς μένει νὰ κάνουμε σὰν θέλουμε νὰ διορθώσουμε τὰ χάλια μας καὶ νὰ πλησιάσουμε περισσότερο τὰ ἰδανικὰ τῆς ἐποχῆς μας. Βλέπει καθαρὰ ὁ ἀναγνώστης τί θέλω νὰ πῶ λέγοντας προετοιμασία. Γιατὶ πιστεύω πὼς μιὰ καὶ εἴμαστε σὲ θέση νὰ δοῦμε τὰ λάθη μας πιστεύω ἀκόμη πὼς εἴμαστε σὲ θέση καὶ νὰ τὰ διορθώσουμε. Νὰ δουλέψουμε δηλαδή, συνειδητά, μέσα ἀπὸ τὶς ρίζες τοῦ κακοῦ, ὅλοι μαζὶ γιὰ τὸν ἴδιο σκοπό. Νὰ προετοιμάσουμε τὸν ἑαυτό μας, δηλαδὴ νὰ τὸν καλλιεργήσουμε μὲ τὰ ἐφόδια ποὺ ἔχει καὶ ἔχουμε τέτοια στὸν τόπο μας νὰ τὸν κάνουμε ν ἀγαπήσει τὴ δουλειά, τὴ ζωὴ μὲ τὶς πραγματικὲς χαρές της κι ὄχι τὶς ἐπιφανειακὲς καὶ πρόσκαιρες. Ὁ κόσμος γιὰ τὸν ἑαυτό του ὁ ἀρχιτέκτονας γιὰ τὸν ἑαυτό του ὅλοι μαζὶ γιὰ ὅλους μαζί. Ὁ ἕνας νὰ πλησιάσει τὸν ἄλλον, ὁ ἕνας νὰ διαπαιδαγωγήσει τὸν ἄλλον. Καὶ ὅσο πιὸ πολλὰ ἐφόδια ἔχει αὐτὸς τόσο καὶ πιὸ ὑπεύθυνη γίνεται ἡ θέση του. Ἂς μὴ νομίσει κανεὶς πὼς θέλω νὰ παραστήσω τὸ δάσκαλο. Πιστεύω στὴν ἰδέα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ πονάω γιὰ τὴν τύχη της. Λυπᾶμαι ὅταν βλέπω νὰ γίνονται ἀσχήμιες, τὴ στιγμὴ ποὺ λίγη καλὴ θέληση φτάνει γιὰ νὰ γίνουν ὅλα καλὰ τουλάχιστο σχετικὰ καλά. Ποιός φταίει, παρακαλῶ, ἂν τὰ σπίτια στὴν Κόρινθο εἶναι κακότεχνα καὶ ἄσχημα ; Μήπως τὸ τσιμέντο ; Τί μᾶς φταίει ὅμως τὸ περίφημο αὐτὸ ὑλικὸ ὅταν πέφτει σὲ κακὰ χέρια ; Κι ὕστερα πῶς ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ χτιστοῦν τὰ σπίτια στὴν Κόρινθο ; Δὲν ἔπρεπε πρῶτα καὶ κύρια νὰ χτιστοῦν ἔτσι ὥστε νὰ μὴν ξαναπέσουν ; Εἶναι μικρὸ πράγμα αὐτό, παρακαλῶ, ὥστε νὰ μὴν προκαλέσει ἐνθουσιασμό ; Καὶ ὅταν μοναδικὸ ὑλικὸ γιὰ τὴν πραγματοποίηση αὐτὴ εἶναι τὸ τσιμέντο καὶ τὸ σίδερο μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς δὲ θὰ τὸ μεταχειριστοῦμε ;

28 40 ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Ἡ σύγχρονη ἐπιστήμη καὶ τεχνικὴ μᾶς ἔχει δώσει ἕνα περίφημο ὑλικό. Φταίει ὅμως αὐτό, ἂν ἐμεῖς δὲν ξέρουμε νὰ τὸ μεταχειριστοῦμε ; Καὶ εἶναι σωστό, ἐπειδὴ δὲν τὰ καταφέραμε μαζί του, νὰ φωνάζουμε : Κάτω τὸ τσιμέντο, κάτω τὸ μπετόν ; Τέτοιες σκέψεις εὔκολα μποροῦν νὰ παρασύρουν τὸ κοινὸ σὲ σφαλερὰ συμπεράσματα. Νά γιατί ὁ εἰδικὸς πρέπει νὰ κατεβεῖ καὶ νὰ διαφωτίσει, νὰ διαπαιδαγωγήσει. Ἂς κάτσει λοιπὸν ὁ καθένας ὁ ἀρχιτέκτονας ἀπὸ τὴ μιὰ μεριά, ὁ κόσμος ἀπὸ τὴν ἄλλη γιὰ τὸν ἑαυτό του φρόνιμα καὶ ἂς προετοιμαστεῖ. Τὶς ὑποδείξεις, τὶς προτάσεις, τὰ ἄρθρα, ἂς τὰ φυλάξουμε ὅλοι μέσα μας γιὰ πιὸ κατάλληλες ὧρες. Αὐτὸ ποὺ μᾶς χρειάζεται τώρα εἶναι συγκέντρωση, δουλειά, πίστη καί μπόλικος ἐνθουσιασμός. Κι ὅταν κάποιος εἰδικὸς νομίσει πὼς ἔχει κάτι νὰ πεῖ ἂς γράψει! Μὰ τὸ γράψιμό του θὰ πρέπει γιὰ τὴν ὥρα τουλάχιστο νὰ ἔχει σὰν σκοπὸ τὴν προετοιμασία καὶ νὰ εἶναι δια παιδαγωγικό! Εἶμαι βέβαιος πὼς δὲ ζητάω πολλά. Μὰ γιὰ νὰ γίνουν ὅλ αὐτά, πρέπει πρῶτοι ἀπ ὅλους οἱ ἐπιστήμονες νὰ δίνουν τὸ παράδειγμα. Στὴ δική μας τὴν περίπτωση πρέπει οἱ ἀρχιτέκτονες νὰ ἀρχίσουν πρῶτοι τὴν προετοιμασία καὶ τὴ διαπαιδαγώγηση. Ἂς μάθει ἐπιτέλους ὁ κόσμος πὼς ἀρχιτεκτονικὴ δὲ θὰ πεῖ ὡραῖα μέγαρα, μεγάλοι δρόμοι, πολλὰ φῶτα καὶ ἄλλα τόσα φτιασίδια. Ἡ Ἀθήνα, καὶ ὅλες οἱ πόλεις καὶ τὰ χωριὰ δὲ θὰ διορθωθοῦν μὲ αὐτά. Γιατὶ δὲν εἶναι αὐτὰ ποὺ τοὺς λείπουν. Ἦταν μεγάλο μυαλὸ ὁ ἀρχιτέκτονας ἐκεῖνος ποὺ εἶδε τὴν ἀρχι τεκτονικὴ σὰν «μορφοποίηση λειτουργιῶν ζωῆς!» Μιλάω ἁπλὰ γιατὶ θέλω νὰ μὲ καταλάβει πολὺς κόσμος. Τί νὰ τὰ κάνω τὰ στολίδια, ὅταν ὅλα αὐτὰ δὲν ἔρχονται νὰ γεμίσουν τὸ κενὸ ποὺ παραβλέπουμε ; Νὰ δίνεις μορφὴ σὲ ἰδέες ποὺ καθορίζονται ἀπὸ πραγματικὲς ἀνάγκες αὐτὸ θὰ πεῖ ἀρχιτεκτονική. Νὰ ἐκφράζεις τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς σου μὲ τὰ μέσα ποὺ σοῦ δίνει αὐτὴ νὰ ἐξυπηρετεῖς τὶς ἀνάγκες τῆς ζωῆς γιὰ τοὺς συνανθρώπους σου. Νὰ βλέπεις σωστὰ τὶς ἀνάγκες τῆς ἐποχῆς σου καὶ νὰ ἐργάζεσαι γιὰ τὴν ἐπί-

29 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 41 λυσή τους. Νὰ θέτεις τὸ πρόβλημα σωστά. Νὰ ἔχεις νιώσει τὸ χαρακτήρα τοῦ τόπου κι αὐτὸν νὰ ζητᾶς νὰ ἐκφράσεις μέσα ἀπ τὸ ἔργο σου. Νὰ ζητᾶς νὰ δώσεις στὸν ἄνθρωπο ἀκόμη μεγαλύτερη τὴ χαρὰ τῆς ζωῆς Νά τί εἶναι ἀρχιτεκτονική! Καὶ ὁ ἀρχιτέκτονας εἶναι ἕνας ὀργανωτὴς ποὺ βάζει σὲ τάξη ὅλες τὶς ἐκδηλώσεις τῆς ἐποχῆς του. Τακτοποιεῖ, συναρμολογεῖ, προσαρμόζει καὶ δίνει πραγματικὴ μορφὴ σὲ ἰδέες ποὺ καθορίζονται ἀπὸ ἀνάγκες πραγματικές. Ἔτσι γενικὰ μποροῦμε νὰ ποῦμε πὼς ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι μιὰ δύναμη, ἕνα μέσο γιὰ νὰ μᾶς κάνει τὴ ζωὴ πιὸ εὐχάριστη, πιὸ ὡραία! Ἀρχιτεκτονικὴ καὶ πολεοδομία εἶναι δύο μεγάλα ἐφόδια γιὰ τὴν ἀνάπτυξη τοῦ πολιτισμοῦ μιᾶς χώρας. Τὸ βλέπουμε σὲ κάθε μεγάλη ἐποχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας μήπως δὲν ἔχουμε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πιστέψουμε καὶ γιὰ τὴ δική μας ;

30 5 + Ἡ Πρωΐα ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ τώρα τελευταῖα γιὰ τὴν ἐκπαίδευση τεχνικῶν στὴν Ἑλλάδα, μοῦ δίνει ἀφορμὴ νὰ διατυπώσω ὁρισμένες σκέψεις γιὰ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ ζήτημα. Θὰ ἀσχοληθῶ εἰδικότερα μὲ τὴν ἀρχιτεκτονικὴ ἐκπαίδευση καὶ παίρνω γιὰ ἀφετηρία τὸ ἀπόσπασμα μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Κυπριανοῦ Μπίρη, ποὺ δημοσίεψε πρὶν κάμποσες μέρες τὸ Ἐλ. Βῆμα ( ). Στὶς γενικὲς γραμμὲς δὲν πρόκειται νὰ διαφωνήσω μὲ τὶς ἀπόψεις τοῦ κ. Μπίρη. Δὲ θὰ συμφωνήσω ὅμως μαζί του στὶς εἰδικὲς λεπτομέρειες. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος πονῶ γιὰ τὸν τόπο αὐτὸν καὶ νιώθω ἀπόλυτα τὴν ἀνάγκη μιᾶς «ἐκ τῶν ἔσω» ἐπιστημονικῆς κατάρ τι σης. Πρέπει ὅμως νὰ δεχτοῦμε ἀποφασιστικὰ αὐτὸ ποὺ ἀνα γνωρίζει καὶ αὐτὸς ὁ κ. Μπίρης γιὰ τὴν ἀδυναμία τῆς ἀρχι τε κτο νικῆς μας σχολῆς νὰ προσθέσουμε ἴσως ἀκόμη καὶ τὴν ἀν ε πάρκεια, στὴν ὁποία βρίσκεται γενικὰ ὁ πνευματικός μας πο λιτισμὸς καὶ νὰ μὴ νομίσουμε πὼς ἡ κακὴ λειτουργία της εἶναι μονάχα ζήτημα προσώπων. Φυσικὰ ἡ σχολὴ χρειάζεται «ἀνα συγκρότηση». Μὰ ἂς μὴ νομίσουμε πὼς μ αὐτὸ καὶ μόνο θὰ λυθεῖ καὶ γενικὰ τὸ πρόβλημα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἐκπαίδευσης. Ἡ ἀρτιότερη λειτουργία της δὲν μπορεῖ νὰ λυθεῖ μονοπωλιακά, ἐνῶ δίπλα μας τόσα ἄλλα φαινόμενα ἀναγκαστικὰ τὴν παρασύρουν σὲ ἕνα ἀργὸ καὶ καθυστερημένο περπάτημα. Δὲν εἶναι καμιὰ ντροπὴ ν ἀναγνωρίζουμε πόσο «ὑστεροῦμε» στὸν τόπο μας σὲ πολλὰ ἐπιστημονικὰ ἢ καλλιτεχνικὰ κριτήρια οὔτε καὶ εἶναι ἄστοργο νὰ σεβόμαστε τὸ

31 Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 43 προβάδισμα ξένων τόπων. Δὲ νομίζω ἀκόμη πὼς εἶναι σωστὸ νὰ πρέπει νὰ βιάσουμε τὸν ἑαυτό μας καὶ νὰ πάρουμε ἔτσι αὐθαίρετα τὴν ἀπόφαση νὰ ἀποκλείσουμε στοὺς νέους τὶς σπουδὲς στὸ ἐξωτερικὸ πρὶν βρεθοῦμε σὲ θέση νὰ ἐγγυηθοῦμε τὴν ἀνάλογη ἱκανότητα στὸν τόπο μας. Χρέος μας εἶναι νὰ κάνουμε τὰ ἀδύνατα δυνατὰ γιὰ ν ἀνεβάσου με τὸ ποιοτικὸ ἐπίπεδο τῆς ἀρχιτεκτονικῆς μας ἐκπαίδευ σης. Χρέος ποὺ ἀξίζει κάθε κόπο καὶ στέρηση. Αὐτὸ ὅμως δὲ μᾶς δίνει καθόλου τὸ δικαίωμα νὰ παραγνωρίσουμε τὰ πλεονεκτήματα μιᾶς ὁποιασδήποτε ἄλλης πραγματικότητας. Μὰ καὶ ἄσχετα μ αὐτό, δὲ νομίζω ποτὲ πὼς μποροῦμε νὰ κάνουμε ἔτσι κοφτὰ τὴ διάκριση σπουδὲς στὸ «ἐξωτερικὸ ἢ ἐσωτερικὸ» καὶ νὰ καταλήξουμε ὕστερα ἀπὸ μάταιη συζήτηση στὴ μιὰ ἢ ἄλλη προκατάληψη. Τέτοιο ζήτημα δὲν ὑπάρχει οὔτε καὶ πρέπει νὰ τεθεῖ ποτέ. Καὶ ἡ μιὰ καὶ ἡ ἄλλη περίπτωση ἔχουν ἀνάλογα πλεονεκτήματα ἢ μειονεκτήματα ὅμως ἡ προτίμησή μας εἶναι ζήτημα «ἐπιστημονικῆς ἀρτιότητας» καὶ ὄχι ζήτημα παρεξηγημένης «ἐθνικῆς τιμῆς». Ἔτσι λοιπόν, τὸ καταφύγιο ποὺ ζητοῦν οἱ πολλοὶ ἐπιστήμονες γιὰ τὴ σπουδή τους στὸ ἐξωτερικὸ δὲν πρέπει νὰ παρανοηθεῖ καὶ νὰ γίνει ξεκίνημα «τραγικῆς» συμφορᾶς. Δὲν ξέρω ἀκόμη γιατί πρέπει νὰ δεχτοῦμε πὼς ὁ ἀρχιτέκτονας, ποὺ σπουδάζει σὲ ξένο πανεπιστήμιο, δὲν μπορεῖ νὰ βρεῖ τὸ κατάλληλο ἔδαφος γιὰ νὰ καλλιεργηθεῖ καὶ πὼς ὁ ξένος δάσκαλος εἶναι ἀνίκανος νὰ τὸν μορφώσει ἀντίθετα μάλιστα μόνο τὴν ἀθεράπευτη παραμόρφωση τοῦ αἰσθήματος τοῦ νέου εἶναι ἱκανὸς νὰ πετύχει. Ἂς ἀφήσουμε κατὰ μέρος τὰ ἐργαστήρια, τὶς βιβλιοθῆκες, τὶς συλλογές, τὰ μουσεῖα καὶ τὰ ἄλλα μορφωτικὰ ἱδρύματα ποὺ ὅ λοι μας ξέρουμε μὲ πόση ἀφθονία προσφέρονται στὸν ξένο σπουδαστὴ στὸ ἐξωτερικὸ καὶ ἂς μὴν κάνουμε τὴ σύγκριση μ ἐκεῖνα ποὺ παρέχουν οἱ ἑλληνικὲς συνθῆκες. Ἂς λησμονήσουμε ἂν καὶ εἶναι δύσκολο τὴν καλλιεργημένη ἀτμόσφαιρα μέσα στὴν ὁποία χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνει ἴσως κινεῖται ὁ νέος σπουδαστὴς καὶ ἂς μετριάσουμε τὴν ἀναμφισβήτητη πνευματικὴ ἢ καλλιτεχνικὴ καλλιέργεια ποὺ δέχεται αὐτὸς ἀπὸ τὴ μουσική,

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

Παρόμοια νὰ σκεφθῇς ὅτι καὶ ἕνας ποὺ στέκεται κοντὰ σὲ μία μεγάλη πυρκαϊά, διατηρεῖ τὴν θερμότητα γιὰ πολὺ καιρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσί του ἀπὸ τὴν φωτιά. Άραγε ἀπὸ ποιὰ ἄρρητη εὐωδία φιλανθρωπίας, ἀπὸ

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εἰσαγωγὴ. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. ICAMSoft Law Applications Σημειώ σεις

Εἰσαγωγὴ. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. ICAMSoft Law Applications Σημειώ σεις Εἰσαγωγὴ Ὅπως γνωρίζουν ὅλοι οἱ χρῆστες τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν μας, τὰ εἴδη τῶν ἐνεργειῶν ποὺ μποροῦν νὰ καταγραφοῦν σὲ μία ὑπόθεση εἶναι 1. Ἐνέργειες Ἐξέλιξης, 2. Οἰκονομικές, 3. Λοιπές Ἐνέργειες &

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ Καταρχάς, βασική προϋπόθεση για το κλείσιμο μιας συνάντησης είναι να έχουμε εξακριβώσει και πιστοποιήσει ότι μιλάμε με τον υπεύθυνο που λαμβάνει μια απόφαση συνεργασίας ή επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της κρίσης / Πώς έχεις οργανώσει την εργασία σου / Τι στόχους έχεις

Αντιμετώπιση της κρίσης / Πώς έχεις οργανώσει την εργασία σου / Τι στόχους έχεις 135 Αντιμετώπιση της κρίσης / Πώς έχεις οργανώσει την εργασία σου / Τι στόχους έχεις ΘΕΜΑ: ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ 1. Κρίση; ποια κρίση; Μήπως την έχουμε εμείς; Ή μήπως κάποιοι άλλοι; Κάποια στιγμή πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Συνόλων - Set Theory

Θεωρία Συνόλων - Set Theory Θεωρία Συνόλων - Set Theory Ἐπισκόπηση γιὰ τὶς ἀνάγκες τῶν Πρωτοετῶν Φοιτητῶν τοῦ Τµήµατος Διοίκησης, στὸ µάθηµα Γενικὰ Μαθηµατικά. Ὑπὸ Γεωργίου Σπ. Κακαρελίδη, Στὸ Τµῆµα Διοίκησης ΤΕΙ Δυτικῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παρέλαση-Μαντήλα-Δωδεκάποντα*

Παρέλαση-Μαντήλα-Δωδεκάποντα* Ἀξίες -Ἰδανικά -Ἱστορικὴ Μνήμη Παρέλαση-Μαντήλα-Δωδεκάποντα* «Ἡ σεμνότητα καὶ ἡ ταπεινότητα εἶναι προαπαιτούμενο...» α. Στὴν χώρα ποὺ θὰ ριζώσεις νὰ σεβαστεῖς τὴν σημαία της, τοὺς ἀνθρώπους της, τὴν φύση

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ

Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ ENTYPO TETSIS FIN:Layout 1 6/4/09 12:59 PM Page 1 Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ-3 ΙΟΥλΙΟΥ 2009 ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ 13, ΠλΑΚΑ, ΑΘΗΝΑ ENTYPO TETSIS FIN:Layout

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις,

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις, ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι προϊὸν μακρόχρονης ἐξέλιξης. Γιὰ εἴκοσι περίπου χρόνια, τὸ ἐνδιαφέρον μου γιὰ τὸν Φρέγκε ἀποτέλεσε μέρος ἑνὸς ὁδοιπορικοῦ ποὺ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ Μόναχο καί, μέσω τῆς Ὀξφόρδης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ 1 ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ χαλ νωτη γλ σσα Ἡ γλῶσσα εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μέλη τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Σὲ σύγκριση μὲ ἄλλα ἀνθρώπινα μέλη, ὅπως γιὰ παράδειγμα τὰ χέρια

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας. ΕΚΚΛΗΣΙΑ & ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΕΝΟΡΙΑ & ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ Σεβασμιώτατε, Αἰδεσιμολογιώτατοι, Πρωτοπρεσβύτερος π. Βασίλειος Κοντογιάννης Ἐφημ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ Γ.Ν.Α. Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1: Κεφάλαιο 2: Κεφάλαιο 3: Κεφάλαιο 4:

Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1: Κεφάλαιο 2: Κεφάλαιο 3: Κεφάλαιο 4: Περιεχόμενα Πρόλογος...9 Κεφάλαιο 1: Η πρώτη έκπληξη...13 Κεφάλαιο 2: Η διοίκηση ξεκινάει από τον σκοπό και τους στόχους...19 Κεφάλαιο 3: Τι είναι διοίκηση;...25 Κεφάλαιο 4: Home Management!...39 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο (Μιὰ πρώτη προσέγγιση στὸ θέμα) Εἰπώθηκε, πὼς ὁλόκληρο τὸ Ἅγιον Ὄρος μοιάζει μὲ τὸ Καθολικὸ ἑνὸς ἰεροῦ Ναοῦ καὶ ὅτι ἡ περιοχὴ ἀπὸ τὴν Ἁγία Ἄννα καὶ πέρα εἶναι τὸ

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ (5-6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2004, Διορθόδοξον Κέντρον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διαδραστικοί πίνακες SMARTBoard στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Χίου - Ευφυής Εκπαίδευση Πέμπτη, 12 Μάρτιος :27

Οι διαδραστικοί πίνακες SMARTBoard στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Χίου - Ευφυής Εκπαίδευση Πέμπτη, 12 Μάρτιος :27 Στο 8ο Δημοτικό Σχολείο Χίου όλοι οι δάσκαλοι χρησιμοποιούν διαδραστικούς πίνακες SMART Board στο μάθημά τους, και είναι ενθουσιασμένοι. "Ο κάθε δάσκαλος βάζει τη φαντασία του και την εφευρετικότητά του",

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior)

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Να ξεκινάς πάντα απο το κείμενο μέσα στο οποίο βρίσκεται η ιστορία (coursebook), το λεξιλόγιο και η γραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀδημονεῖ ὁ Φερνάζης. Ἀτυχία! Ἐκεῖ πού τό εἶχε θετικό μέ τόν «αρεῖο» ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ. Ἀδημονεῖ ὁ Φερνάζης. Ἀτυχία! Ἐκεῖ πού τό εἶχε θετικό μέ τόν «αρεῖο» ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

...KAI O ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΣΗΜΕΡΑ

...KAI O ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΣΗΜΕΡΑ ...KAI O ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΣΗΜΕΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 112 Πουλάτε αέρα Θα τύχει ενδεχομένως, ενώ συζητάμε με τον υποψήφιο πελάτη, να μας πει. ΠΕΛΑΤΗΣ: Απ ό,τι καταλαβαίνω κύριε, μάλλον πουλάτε αέρα. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Β Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Χάρτινη αγκαλιά» Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Εκδόσεις: Καλέντης Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292.

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ Γιατὶ τὸ Βυζάντιο Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Κατ ἐπανάληψιν ἔχει ἐπισημανθῆ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἀναθεωρήσουμε ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες τὴν ὀπτικὴ εἰκόνα ποὺ ἔχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τρίτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-6 Ώρα για δράση... 7-17 Σημειώσεις... 18 2 Μάθημα Τρίτο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις τις 7 συνήθειες των πετυχημένων ανθρώπων.

Διαβάστε περισσότερα

Κάιν καί Ἄβελ. ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Γένεσις 4,1-15

Κάιν καί Ἄβελ. ΜΑΘΗΜΑ 3ο. Γένεσις 4,1-15 ΜΑΘΗΜΑ 3ο Γένεσις 4,1-15 Κάιν καί Ἄβελ Σέ κάποιους ναούς -ἴσως τό ἔχετε δεῖ- εἶναι ζωγραφισμένο πάνω ἀπό τήν Ὡραία Πύλη ἕνα μεγάλο μάτι. Ξέρετε γιατί; Γιά νά μᾶς θυμίζει μιά μεγάλη ἀλήθεια, ὅτι ὁ Θεός

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ

Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ * Τὸ1 μυαλό μου δὲν σταμάτησε ποτὲς νὰ «δουλεύει» καὶ νὰ παίρνει στροφές. Καὶ τὸ χέρι ( ἀπὸ κοντὰ) σημείωνε, στὸ ὅποιο χαρτὶ ἔβρισκε πρόχειρο μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τὰ Ἕξι μεγάλα ἐρωτήματα τῆς δυτικῆς μεταφυσικῆς καταλαμβάνουν μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφικῆς ἱστοριογραφίας. Ὁ συγγραφέας του βιβλίου, Χάιντς Χάιμζετ (1886-1975),

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ

ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ π. Ἰωάννου Ζόζουλακ Κοσμήτορος τῆς Ὀρθόδοξης Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Πρέσοβ Σλοβακίας Ἔχουμε συνηθίσει ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐνεργοῦμε μὲ μηχανικὸ τρόπο, νὰ

Διαβάστε περισσότερα

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr συνέντευξη πωλίνα_ταϊγανίδου Με αφορμή την παρουσίαση του νέου της βιβλίου, Στεφάνι από ασπάλαθο Λίγα λόγια για το έργο: Μια όμορφη καλοκαιρινή μέρα του 1939, η Κασσιανή

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ*

H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ* H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ* Κ ΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΤΕΧΝΗ, αὐτὴ ποὺ θὰ ὑπάρχει στοὺς αἰῶνες, ὅσο βέβαια θὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐπὶ τῆς γῆς ἐννοοῦμε τὴν ἱερὴ καὶ τελετουργικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

- Γιατρέ, πριν την εγχείρηση δεν είχατε μούσι... - Δεν είμαι γιατρός. Ο Αγιος Πέτρος είμαι...

- Γιατρέ, πριν την εγχείρηση δεν είχατε μούσι... - Δεν είμαι γιατρός. Ο Αγιος Πέτρος είμαι... - Γιατρέ, πριν την εγχείρηση δεν είχατε μούσι... - Δεν είμαι γιατρός. Ο Αγιος Πέτρος είμαι... - Γιατρέ, βλέπω μπλε και πράσινους κόκκους.. - Οφθαλμίατρο έχετε δει; - Οχι! Μόνο μπλε και πράσινους κόκκους...

Διαβάστε περισσότερα

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε...

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... (α μέρος)...χτες πήγα για ψάρεμα και έβγαλα ένα σπαράκι...στη φωτογραφία είμαι εγώ με το σπαράκι που έβγαλα. Τη φωτό την τράβηξε ένας φίλος μου για να αποθανατίσει το σπαράκι,

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ)

ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ) Η ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ. ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ) Ἀποσπάσματα ἀπὸ ἄρθρο στὰ «ΕΠΙΚΑΙΡΑ» (28-2-13) ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΑΥΤΗ Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΠΟΙΟΙ ΒΡΙΣΚΟΝ- ΤΑΙ ΑΠΟ ΠΙΣΩ,

Διαβάστε περισσότερα

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου - από τον Φουάτ σε τρεις εταιρίες χρήματα... μπλου μπρουμέλ, άλλη μια P.A κάπως έτσι και άλλη μία που μου είχες πει

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα.

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Μελέτης Περιβάλλοντος Δ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου κινήθηκε σε αρκετά καλά πλαίσια. Οι στόχοι, που

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ 127 ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ (ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ) Εἰσαγωγὴ Ἡ δημιουργία τῆς ἑνωμένης Εὐρώπης εἶναι πάνω ἀπ ὅλα γεγονὸς πνευματικῆς σημασίας. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία

Διαβάστε περισσότερα

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές"

Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της Φως στις σκιές Η Πένυ Παπαδάκη μας μιλά με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου της "Φως στις σκιές" Κυρία Παπαδάκη, το βιβλίο σας Φως στις Σκιές που επανεκδίδεται από τις εκδόσεις Ψυχογιός, πραγματεύεται δύσκολα κοινωνικά

Διαβάστε περισσότερα

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι,

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, Ὁ Γάμος Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, ὲ λίγες ἡμέρες πρόκειται νὰ ἑνωθεῖτε μὲ τὰ δεσμὰ τοῦ Γάμου διὰ τῶν εὐλογιῶν τῆς Ἁγίας Ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου μας. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς χρειάζεται ὡς καταλύτη τὸν τελειωτῆ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α κα Μαρία Παπαθανασίου, ἐπίκ. καθηγήτρια ΤΕΙ Ἀθηνῶν 7/2/2005 Ἡ ἱεραρχία τῶν ἀνθρώπινων ἀναγκῶν, σύμφωνα μὲ τὸν Α. Maslow, εἶναι ἡ ἑξῆς:

Διαβάστε περισσότερα

Θέλουν ὅμως ὅλοι τὴν ἀλλαγὴ τῆς ὑπάρχουσας κατάστασης:

Θέλουν ὅμως ὅλοι τὴν ἀλλαγὴ τῆς ὑπάρχουσας κατάστασης: /0L`qshchr^Σχέδιο 0 0/./2.1/00 1906 μ-μ- O`fd 087 Θέλουν ὅμως ὅλοι τὴν ἀλλαγὴ τῆς ὑπάρχουσας κατάστασης: Μά+ θὰ μοῦ πεῖτε+ ποιός τυφλὸς δὲν θέλει τὸ φῶς του+ ποιός ἄρρωστος δὲν θέλει τὴν γιατρειά του καὶ

Διαβάστε περισσότερα

/1Xnr`e`s^Ch`jnx-Oqnsxoh 07.0/.1/0/ 0/917 π-μ- O`fd 56 ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. Δὸἠapple È ὶἠâἶó Èἠὁἠapple ÙέÚ ἠùôῦἠἐóëïίîô

/1Xnr`e`s^Ch`jnx-Oqnsxoh 07.0/.1/0/ 0/917 π-μ- O`fd 56 ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. Δὸἠapple È ὶἠâἶó Èἠὁἠapple ÙέÚ ἠùôῦἠἐóëïίîô /1Xnr`e`s^Ch`jnx-Oqnsxoh 07.0/.1/0/ 0/917 π-μ- O`fd 56 ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Δὸἠapple È ὶἠâἶó Èἠὁἠapple ÙέÚ ἠùôῦἠἐóëïίîô Αὐτοὶ εἶναι οἱ πρῶτοι τέσσερις μῆνες ἀνακάλυψης τοῦ κόσμου+

Διαβάστε περισσότερα

Ἁπλῆ Κατήχησις μέσα ἀπὸ τὴν πεῖρα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας

Ἁπλῆ Κατήχησις μέσα ἀπὸ τὴν πεῖρα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας Ἁπλῆ Κατήχησις μέσα ἀπὸ τὴν πεῖρα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας Αγιος Βαλεντίνος, Μνήμη: 24η Οκτωβρίου Λέμε ὄχι στὴ «γιορτὴ τοῦ ἁγίου Βαλεντίνου»! 15 ΕΥΛΟΓΙΑΣ ΕΝΕΚΑ Πρὸσ Οἰκοδομὴν καὶ Παραμυθίαν Φεβρουάριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Νοέμβριος 2011 15 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα Τεῦχος 15 - Νοέμβριος 2011 ISSN:

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας Ἱερὸ Τελετὴ Λήξεως Μαθημάτων Ἁγιογραφίας τῆς Μητροπόλεώς μας Περίοδος ΣΤ, 2013-2014 Ζωὴ καὶ Δημιουργικὴ Συνέχεια στὴν Ὀρθόδοξη Ἁγιογραφία + Κυριακὴ Ἁγιορειτῶν Πατέρων, 9/22.6.2014 Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό Θέρμη 25/10/2013 Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 35 χρόνων των Εκπαιδευτηρίων Ε. Μαντουλίδη. Τον εορτασμό των 35 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Του Βασίλη Παπαδάκη* Οι "μεταγραφές" στο παιδικό ποδόσφαιρο: Ένα παιχνίδι στην πλάτη των Παιδιών από Προπονητές

Του Βασίλη Παπαδάκη* Οι μεταγραφές στο παιδικό ποδόσφαιρο: Ένα παιχνίδι στην πλάτη των Παιδιών από Προπονητές Του Βασίλη Παπαδάκη* Τα παιδιά συμμετέχουν σε ένα άθλημα για να διασκεδάσουν, να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους, να αποτελέσουν μέλη μιας ομάδας, να κερδίσουν αναγνώριση, καλή φυσική κατάσταση και να ζήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα