Εφηβεία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 ΜΕΡΟΣ II

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εφηβεία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 ΜΕΡΟΣ II"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14 ΜΕΡΟΣ II Εφηβεία Ανάπτυξη και εξέλιξη Φυσιολογικές αλλαγές κατά την ανάπτυξη Σεξουαλική ανάπτυξη Διανοητική ανάπτυξη Προσωπικότητα και συμπεριφορά Η εικόνα του σώματος Αυτοεκτίμηση Αυξανόμενη ανεξαρτησία Ηθικοί προβληματισμοί Συχνές καταστάσεις και ανησυχίες Εξετάσεις ρουτίνας Διατροφή Άσκηση Τραυματισμοί Κεφαλαλγίες Προβλήματα όρασης Προβλήματα ακοής Ακμή Δυσμηνόρροια Ουρολοιμώξεις Λοιμώδης μονοπυρήνωση Διαταραχές της ανάπτυξης Σεξουαλικότητα των εφήβων Ανάδυση της σεξουαλικότητας Σεξουαλικές φαντασιώσεις Αυνανισμός Ομοφυλοφιλία Σεξουαλική δραστηριότητα Εγκυμοσύνη κατά την εφηβεία Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα Ιδιαίτερες ανησυχίες Επαναστατική συμπεριφορά Προβλήματα στο σχολείο Κατάθλιψη Διαταραχές της σίτισης Κάπνισμα Κατάχρηση οινοπνεύματος Χρήση ναρκωτικών και εθισμός Κατάχρηση εισπνεόμενων ουσιών Σεξουαλική κακοποίηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 393

2 Η εφηβεία είναι μία μεταβατική περίοδος μεταξύ της ενήβωσης και της ενήλικης ζωής. Είναι μία περίοδος σωματικής, συναισθηματικής, ψυχολογικής, κοινωνικής και πνευματικής ανάπτυξης. Με χρονολογικούς όρους τα χρόνια της εφηβείας διαρκούν από την ηλικία των 13 μέχρι την ηλικία των 19. Με βιολογικούς όρους η εφηβεία αρχίζει με την ενήβωση, την εποχή δηλαδή που η σεξουαλική αναπαραγωγή γίνεται μία φυσική ικανότητα. Η ανάπτυξη κατά τη διάρκεια αυτών των ετών είναι πιο εμφανής σωματικά. Τα έφηβα αγόρια και οι έφηβες κοπέλες ψηλώνουν και βαραίνουν περισσότερο, αλλάζει το σχήμα του σώματός τους και τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους γίνονται πιο σαφή και ώριμα. Εξίσου σημαντική είναι η διεύρυνση της πνευματικής ανάπτυξης παρέχοντας νέους τρόπους προσέγγισης και ικανότητες να κατανοηθούν πιο περίπλοκα ζητήματα. 394 Επιπρόσθετα, η ψυχολογική ανάπτυξη ενός εφήβου συμβάλλει στο να ενσωματώσει αυτή την πληθώρα αλλαγών σε μία καλύτερη κατανόηση του σωματικού και πνευματικού εαυτού του. Συχνά η σωματικές, νοητικές και ψυχολογικές αλλαγές συμβαίνουν σε διαφορετικούς ρυθμούς και περιόδους. Οι διαφορές μπορούν να οδηγήσουν σε ανησυχία, ανασφάλεια, διαμάχη και άλλα συναισθηματικά εμπόδια. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας ο συνεχιζόμενος πόλεμος μεταξύ γονέως και παιδιού αρχίζει να αλλάζει. Αυτός ο αγώνας που αρχίζει κατά τη νεογνική ηλικία, περιλαμβάνει τη φυσιολογική ανταγωνιστική τάση μεταξύ της εξάρτησης του παιδιού από τους γονείς του και της ανάγκης του να γίνει πιο ανεξάρτητο. Ακριβώς όπως τα παιδιά, έτσι και οι έφηβοι είναι διαφορετικοί από τους ενήλικες. Οι έφηβοι δεν είναι πλέον παιδιά αλλά ούτε ακόμα ενήλικες. Στα πρώτα χρόνια της εφηβείας οι ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

3 έφηβοι αρχίζουν να δημιουργούν μία ταυτότητα που είναι ξεχωριστή από των γονιών τους. Σε αντίθεση με νεότερες ηλικιακές ομάδες, αρχίζουν να αναλαμβάνουν ευθύνη για τη ζωή τους και απαιτούνται περισσότερα από αυτούς. Για να είναι βέβαιο ότι θα διατηρηθεί μια καλή σχέση, είναι πάρα πολύ σημαντικό και για τις δύο γενιές γονείς και εφήβους να επικοινωνούν μεταξύ τους όσο το δυνατόν περισσότερο. Ανάπτυξη και εξέλιξη Η εφηβεία είναι η ταχύτερη περίοδος ανάπτυξης και εξέλιξης, με εξαίρεση τον πρώτο χρόνο ζωής. Η ανάπτυξη δε γίνεται ομαλά περίοδοι σχετικά βραδείας αλλαγής εναλλάσσονται με επιτάχυνση της ανάπτυξης. Οι έφηβοι ανταποκρίνονται διαφορετικά σ αυτές τις αλλαγές. Ορισμένοι έφηβοι νιώθουν πιεσμένοι ή αβοήθητοι και άλλοι συνεπαρμένοι με το πώς εξελίσσεται το σώμα τους. Ή ο ίδιος έφηβος που ένιωθε πιεσμένος τη μία ημέρα μπορεί να νιώθει συνεπαρμένος την επόμενη. Φυσιολογικές αλλαγές κατά την ανάπτυξη Είναι φυσιολογικό η ανάπτυξη να συμβαίνει σε διαφορετικούς ρυθμούς. Οι έφηβοι μπορεί να αισθάνονται ανασφαλείς, όταν είναι από τους κοντύτερους ή τους ψηλότερους μέσα στην τάξη. Αν το παιδί σας αναπτύσσεται βραδύτερα ή ταχύτερα από το μέσο όρο, ενημερώστε το πως δε θα πρέπει να ανησυχεί για τίποτα. Δείξτε την αγάπη σας και καθησυχάστε το, χωρίς να ελαχιστοποιείτε ούτε να μεγεθύνετε τις ανησυχίες του. Κατά μέσο όρο η εκτίναξη της ανάπτυξης ξεκινά γύρω στην ηλικία των 10 στα κορίτσια και στην ηλικία των 12 για τα αγόρια τείνοντας να φτάσει το μέγιστο ρυθμό αλλαγών περίπου 2 χρόνια αργότερα και για τα δύο φύλα. Κατά το αποκορύφωμα της αναπτυξιακής έκρηξης υπάρχει μία αύξηση στο ύψος κατά περίπου 7 με 10 εκ. το χρόνο. Τα περισσότερα αγόρια μεγαλώνουν γρηγορότερα από ό,τι τα κορίτσια. Στο τέλος της αναπτυξιακής έκρηξης έχει επιτευχθεί σχεδόν το ύψος ενηλίκου. Αν το παιδί σας δεν έχει ξεκινήσει κάποια εμφανή αλλαγή στην ανάπτυξη μέχρι την ηλικία των 15, συμβουλευτείτε το γιατρό σας. Το ύψος δεν είναι η μοναδική σωματική παράμετρος που αλλάζει. Καθώς ξεκινά η εκτίναξη, συσσωρεύεται λίπος στους γοφούς και γύρω από την κοιλιά και στα αγόρια και στα κορίτσια. Κατά την εξέλιξη της φάσης της ταχείας ανάπτυξης τα αγόρια αναπτύσσουν περισσότερο μυς και οστά και τα κορίτσια συσσωρεύουν περισσότερο λίπος κυρίως πάνω από τους γοφούς και στους μαστούς τους. Το αποτέλεσμα είναι πως το λίπος συνιστά το 25% του συνολικού βάρους σώματος στα κορίτσια και μεταξύ του 15 με 20% στα αγόρια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 395

4 Μέχρι την πρώτη έμμηνο ρύση ενός κοριτσιού ή το τέλος της φάσης ταχείας ανάπτυξης ενός αγοριού υπάρχει εμφανής διαφορά διάπλασης μεταξύ των σωμάτων αρένων και θηλέων. Οι αντίστοιχες ανδρικές και γυναικείες ορμόνες παράλληλα με τα οικογενειακά χαρακτηριστικά είναι υπεύθυνες για τις περισσότερες αλλαγές. Οι ορμόνες αυτές είναι επίσης υπεύθυνες για τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου που εμφανίζονται συνήθως στην εφηβεία. Σεξουαλική ανάπτυξη Υπάρχει μεγάλο εύρος φυσιολογικών ηλικιών, όταν αρχίζει η σεξουαλική ωρίμανση. Η περίοδος σεξουαλικής ωρίμανσης αρχίζει συνήθως ένα με δύο χρόνια αργότερα στα αγόρια από ό,τι στα κορίτσια. Οι σεξουαλικές αλλαγές στα κορίτσια αρχίζουν κάποια στιγμή μεταξύ των 8 έως 13 ετών. Οι σεξουαλικές αλλαγές στα αγόρια αρχίζουν οποιαδήποτε στιγμή μεταξύ των 9 έως 14 ετών. Αν η ενήβωση αρχίσει εκτός του μέσου όρου του εύρους ηλικίας, είτε νωρίτερα είτε αργότερα, συμβουλευτείτε το γιατρό σας. Σεξουαλικές αλλαγές στα αγόρια Ο οργανισμός του άρρενος προετοιμάζεται για τη σεξουαλική ωρίμανση παράγοντας περισσότερα ανδρογόνα. Παρόλο που αυτά είναι οι συχνά ονομαζόμενες ανδρικές ορμόνες, βρίσκονται βασικά και στα δύο φύλα. Οι ορμόνες αυτές, που παράγονται κυρίως από τους όρχεις, προκαλούν τις σωματικές αλλαγές της εφηβείας. Μία από τις πρώτες αλλαγές στα αγόρια είναι η εμφάνιση αραιών, ελαφρώς σκούρων τριχών στο δέρμα που περιβάλλει τη βάση του πέους. Επίσης το όσχεο μεγεθύνεται και σκουραίνει. Οι αλλαγές αυτές είναι πιθανό να έχουν ξεκινήσει αρκετά πριν η ανάπτυξη φτάσει στο αποκορύφωμά της. Ο γιος σας δε θα πρέπει να ανησυχεί, αν τύχει να αναπτύξει λίγο μαστικό ιστό αυτή την περίοδο. Σπάνια αυτή η αλλαγή οφείλεται σε φαρμακευτικό ή ορμονικό πρόβλημα. Η διόγκωση των μαστών εξαφανίζεται συνήθως εντός λίγων μηνών. Αν επιμείνει ή είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δείτε το γιατρό σας. Το πέος μπορεί να έρθει σε στύση από τη νεογνική ηλικία. Όμως συνήθως δεν μπορεί να εκσπερματίσει παρά μόνο περίπου 2 χρόνια μετά την έναρξη της ενήβωσης και ένα χρόνο μετά την έναρξη της επιμήκυνσης. Αυτό μπορεί να συμβεί στον αυνανισμό, ακούσια κατά τη διάρκεια μίας σεξουαλικής φαντασίωσης ή νυκτερινής εκσπερμάτισης. Αργότερα αρχίζουν να εμφανίζονται τρίχες στις μασχάλες και στο πρόσωπο. Καθώς το φωνητικό κουτί (λάρυγγας) μεγεθύνεται, το μήλο του Αδάμ εξέχει περισσότερο και η φωνή αρχίζει να αποκτά ένα πιο βαθύ τόνο. Περιστασιακά μπορεί να ακούγεται φευγαλέα η ψηλότερη, πιο νεανική φωνή, όταν σπάει η φωνή. Καθ όλη τη διάρκεια της περιόδου της σεξουαλικής ωρίμανσης, που συνήθως διαρκεί 4 ή 5 χρόνια, οι όρχεις εξακολουθούν να μεγεθύνονται και το πέος γίνεται μακρύτερο και παχύτερο. Στο τέλος αυτής της περιόδου το πέος, οι όρχεις και το εφηβαίο έχουν αναπτυχθεί πλήρως και έχουν αρχίζει να εμφανίζονται μουστάκι και μούσι. Σεξουαλικές αλλαγές στα κορίτσια Οι σεξουαλικές αλλαγές στα κορίτσια προκύπτουν από την αύξηση των ορμονών που παράγονται στις ωοθήκες και στα επινεφρίδια. Η πρώτη ορατή αλλαγή των θηλέων είναι είτε η έναρξη της ανάπτυξης των μαστών ή η εμφάνιση αραιών, σκούρων τριχών στο εφηβαίο. Τα κορίτσια δε θα πρέπει να ανησυχούν, αν ο ένας μαστός ξεκινήσει να αναπτύσσεται πριν τον άλλο. Ακόμα και όταν οι μαστοί έχουν αναπτυχθεί πλήρως, σπάνια έχουν ακριβώς το ίδιο μέγεθος. Περίπου ένα χρόνο από τη στιγμή που θα αρχίσουν να διογκώνονται οι μαστοί, είναι πιθανόν ο ρυθμός ανάπτυξης να φτάσει το αποκορύφωμά του. Μέσα σε ένα χρόνο από το αποκορύφωμα της αναπτυξιακής έκρηξης μπορεί να αρχίσει η έμμηνος ρύση (εμμηναρχή). Αδράξτε αυτή την ευκαιρία, για να μιλήσετε με τη κόρη σας σχετικά με τη σεξουαλική συμπεριφορά συμπεριλαμβάνοντας πληροφορίες για τη σεξουαλική συνεύρεση και την αντισύλληψη. 396 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

5 Μπορεί να υπάρχει μια ακανόνιστη αύξηση είτε άσπρων είτε κιτρινωπών κολπικών εκκρίσεων κατά τους μήνες πριν την έναρξη της εμμήνου ρύσεως. Είναι επίσης φυσιολογικό οι πρώτες εμμηνορρυσίες να είναι ακανόνιστες. Μέσα σε περίπου ένα χρόνο η έμμηνος ρύση θα γίνει πιο ομαλή. Ο μέσος εμμηνορυσιακός κύκλος περιλαμβάνει περίοδο 3-7 ημερών κάθε περίπου 24 έως 34 μέρες. Οι πόνοι κατά την έμμηνο ρύση (δυσμηνόρροια) δεν είναι συχνοί κατά τις πρώτες περιόδους, αλλά μπορεί να επέλθουν αργότερα στην εφηβεία (δείτε Κεφάλαιο 33 «Γυναικείο Σύστημα Αναπαραγωγής»). Οι σωματικές αλλαγές περιλαμβάνουν αύξηση του ύψους, μεγέθυνση των μαστών, αύξηση των τριχών στο εφηβαίο και στις μασχάλες και βάθυνση της φωνής, αν και η φωνή δεν αλλάζει τόσο πολύ, όσο σε ένα αγόρι κατά την ενήβωση. Υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ της ενήβωσης και της θρέψης. Η βελτίωση της διατροφής κατά τις τελευταίες δεκαετίες είναι η βασική εξήγηση για την έναρξη της ενήβωσης σε όλο και μικρότερες ηλικίες στις διαδοχικές γενιές νέων θήλεων στα βιομηχανοποιημένα κράτη, όπως οι Η.Π.Α. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν επίσης κάποιο ρόλο. Η ενήβωση τείνει επίσης να ξεκινά νωρίτερα στα κορίτσια που έχουν περισσότερο σωματικό λίπος και αργότερα σε αυτά που είναι λεπτά. Η συμμετοχή σε κάποια αθλήματα μπορεί να καθυστερήσει την ενήβωση. Διανοητική ανάπτυξη Κατά τη διάρκεια της εφηβείας η νοητική διαδικασία υφίσταται μια σταδιακή μετάβαση από την παιδική ηλικία, στην ενήλικη ζωή. Μέχρι περίπου την ηλικία των 12 ετών η μάθηση περιλαμβάνει πρωταρχικά την κατανόηση της λογικής συγκεκριμένων πραγμάτων, αντικειμένων που είναι ορατά και αισθητά. Το επόμενο βήμα στη διανοητική εξέλιξη είναι η αφαιρετική σκέψη. Καθ όλη την εφηβεία τα παιδιά γίνονται όλο και πιο επιδέξια στο να χειρίζονται πιο αόριστες ιδέες, συμπεριλαμβανομένων ιδεών που αφορούν το παρόν και το μέλλον. Οι νεοαποκτηθείσες ικανότητες του εφήβου επιτρέπουν στη σκέψη του να ανοίγει φτερά ταξιδεύοντας στο χρόνο και περιλαμβάνοντας απόψεις για ό,τι μπορεί να συμβεί σε αυτόν και στο περιβάλλον του. Η προοδευτική αύξηση της δύναμης της σκέψης μπορεί να καταστήσει ασαφή κάποια όρια. Οι έφηβοι μπορεί να νιώθουν πως είναι το κέντρο της υφηλίου, ότι έχουν την ικανότητα να κάνουν οτιδήποτε. Μπορεί να πιστεύουν πως οι άλλοι σκέφτονται γι αυτούς αρνητικά ή θετικά περισσότερο από όσο στην πραγματικότητα. Η αίσθηση ότι βρίσκονται στο προσκήνιο μπορεί να κάνει τους εφήβους να νιώθουν αμήχανοι, αδύναμοι ή χαμένοι. Οι έφηβοι μπορεί να περνούν περιόδους που τη μία στιγμή να πιστεύουν πως ο καθένας σκέφτεται όπως αυτοί και την επόμενη στιγμή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 397

6 πως κανείς άλλος στον κόσμο δεν μπορεί να καταλάβει τις σκέψεις ή τα συναισθήματά τους. Τελικά, οι έφηβοι αρχίζουν να συνειδητοποιούν πως οι σκέψεις τους και διαφέρουν και μοιάζουν με αυτές των άλλων. Συνειδητοποιούν επίσης πως δεν αποτελούν πραγματικά το επίκεντρο της προσοχής του καθενός. Τελικά, η αφαιρετική σκέψη γίνεται πιο ώριμη και κατανοητή. Οι έφηβοι αποκτούν την ικανότητα να κρίνουν αν οι σχέσεις μεταξύ δύο ή περισσότερων πλευρών είναι λογικές. Μπορούν να λύσουν όλο και πιο σύνθετα προβλήματα. Οι έφηβοι αποκτούν την ικανότητα να σκέφτονται επιστημονικά συλλαμβάνοντας υποθέσεις αλλά και τρόπους να τις εξετάσουν. Επιπλέον, οι έφηβοι μπορούν να σκεφτούν και αιτιολογικά. Για παράδειγμα, μπορεί ο έφηβός σας να δομήσει επιχειρήματα σε μία συζήτηση ή να συζητήσει και να ασκήσει κριτική στα δυνατά και αδύναμα σημεία ενός επιχειρήματος. Η ωρίμανση στη διανοητική ικανότητα αλλάζει τον τρόπο που ο έφηβος αντιλαμβάνεται τον κόσμο και το πώς συμπεριφέρεται ανταποκρινόμενος σ αυτόν. Οι έφηβοι είναι ικανοί να κρίνουν πολύ πιο καθαρά πώς οι πράξεις του παρελθόντος έχουν επηρεάσει αυτό που γίνεται τώρα. Αποκτούν επίσης την ικανότητα να προβλέπουν με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιες επιπτώσεις θα έχουν στο μέλλον οι ενέργειές τους ή οι ενέργειες των άλλων. Σε αυτό το σημείο αρχίζουν οι έφηβοι να εκτιμούν τη σχέση αιτίας και αποτελέσματος ανάμεσα στις καταστροφικές συμπεριφορές, όπως η κατάχρηση οινοπνεύματος και ναρκωτικών και η κακή υγιεινή. Αρχίζουν επίσης να αντιλαμβάνονται τα οφέλη από την καλή διατροφή και την επαρκή άσκηση στην υγεία. Για πρώτη φορά μπορεί να παρατηρήσετε το ενδιαφέρον του εφήβου σας για συζήτηση σοβαρών θεμάτων με τους φίλους, την οικογένεια και τους καθηγητές του. Τα θέματα μπορεί να περιλαμβάνουν την αγάπη, την ηθική, την εργασία, την πολιτική, τη θρησκεία και τη φιλοσοφία. Πολλοί έφηβοι περνούν πολύ χρόνο προσπαθώντας να επιλύσουν σπουδαία ζητήματα, όπως: «Ποιο είναι το νόημα της ζωής;» Παρόλο που ένας έφηβος θα εξακολουθεί πιθανώς να καθοδηγείται από τους γονείς, τους καθηγητές του και άλλους ενήλικες, οι αποφάσεις του γίνονται πιο ανεξάρτητες. Οι αποφάσεις του επηρεάζονται επίσης από τις σκέψεις και τα πιστεύω των συνομηλίκων του. Προσωπικότητα και συμπεριφορά Μεγάλο μέρος της ψυχολογικής ανάπτυξης ενός εφήβου περιλαμβάνει η προσπάθειά του να ανταπεξέλθει στη σεξουαλική του ανάπτυξη. Το να αναπτύξει ξεχωριστή ταυτότητα και να γίνει ανεξάρτητος από τους γονείς μπορεί επίσης να αποτελεί έναν αγώνα. Οι έφηβοι περνούν βασικά από τρεις φάσεις ψυχολογικής ανάπτυξης: την πρώιμη, τη μέση και την τελική εφηβεία. Πρώιμη φάση. Η φάση αυτή αρχίζει περίπου στην ηλικία των 13 ή νωρίτερα. Στην πρώιμη εφηβεία η νοητική εστίαση του εφήβου αρχίζει να αλλάζει από αυτήν των γονιών προς αυτήν των συνομηλίκων. Μέση φάση. Η μέση φάση αρχίζει περίπου στις ηλικίες 15 ως 17. Η φάση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει ολόκληρες μάχες για ανεξαρτησία. Τελική φάση. Η τελική φάση εκτείνεται από τη μέση φάση μέχρι την ηλικία των 19 ή και μέχρι την ηλικία των 20 ή ακόμα και των 30 ετών για κάποια άτομα. Με το τέλος της τελικής εφηβείας έχει ουσιαστικά εξασφαλιστεί η ανεξαρτησία, η γονική συμβουλή μπορεί να λαμβάνεται υπόψη ή όχι και η εικόνα του σώματος καθώς και ο προσδιορισμός του ρόλου του φύλου έχουν πλέον οριστεί. Η διαδικασία μετάβασης από αυτά τα στάδια μπορεί να αποτελεί μία πρόκληση. Τα δυσμενή χαρακτηριστικά της σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικής ανάπτυξης δε συγχρονίζονται. Οι έφηβοι μπορεί να εναλλάσσουν παιδαριώδεις και ενήλικες συμπεριφορές. 398 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

7 ? Ερώτηση και Απάντηση Πώς να προσφέρω επιβεβαίωση στους εφήβους μου που δίνουν αγώνα για την εικόνα του σώματός τους; Προσφέρετε κάποιες εναλλακτικές εικόνες στα πρότυπα ομορφιάς του πολιτισμού μας. Αναδείξτε έναν αριθμό ανθρώπων που πέτυχαν στη ζωή τους χωρίς «τέλεια» σώματα. Εστιάστε στους αριθμούς: Υπάρχουν 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο, αλλά λιγότεροι από 100 είναι σούπερ-μόντελς. Εκφράζετε συχνά στοργή για τα παιδιά σας. Πείτε τους πως η αγάπη δεν εξαρτάται από το πόσο ψηλοί είναι ή πόσο ζυγίζουν. Οι σταδιακές αλλαγές αυτών των ετών επιτρέπουν στον έφηβό σας να αναπτύξει την αίσθηση του ποιος είναι και να καταλάβει τη φύση της προσωπικής του ευθύνης. Οι έφηβοι αρχίζουν να καταλαβαίνουν πως οι ενέργειες και οι αποφάσεις τους συνεπάγονται επιβράβευση ή επιπτώσεις. Αρχίζουν να λαμβάνουν ενεργό ρόλο στο να παίρνουν αμέτρητες αποφάσεις σχετικά με το τι να κάνουν και τι να μην κάνουν. Πολλές φορές μπορεί οι έφηβοι να προτιμούν να αναζητήσουν τη συμβουλή ενός ενήλικα εκτός της οικογένειας, όπως του καθηγητή ή του ψυχολόγου. Η εικόνα του σώματος Μέρος της διαδικασίας ωρίμανσης ενός εφήβου περιλαμβάνει την ανάπτυξη και την αποδοχή της πραγματικής εικόνας του σώματός του. Αν ο έφηβός σας αναπτυχθεί νωρίτερα ή αργότερα από το μέσο όρο όπως συμβαίνει με πολλούς εφήβους, μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα με τους συνομηλίκους αλλά και με το ίδιο του το σώμα. Η κατάσταση αυτή την εικόνα μπορεί να εκδηλωθεί από μόνη της με διαταραχές της σίτισης, κυρίως στα κορίτσια. Οι συνομήλικοι και τα πρότυπα μπορούν να επηρεάσουν τη στάση του εφήβου σας απέναντι στο ίδιο του το σώμα. Είναι σημαντικό να ακούτε τι λένε τα παιδιά σας για το σώμα τους και να παρατηρείτε τη συμπεριφορά τους. Συχνές ανησυχίες Κατά τη διάρκεια της ωρίμανσης ο έφηβός σας μπορεί: Να νιώθει άβολα με το σώμα του. Να είναι πολύ ανήσυχος σχετικά με το αν το σώμα του, όπως αναπτύσσεται, είναι ελκυστικό. Να μετρά το σώμα του σε σχέση με των συνομηλίκων του. Να νομίζει πως είναι σωματικά ατελής και να του δημιουργείται ανησυχία. Ορισμένους εφήβους τούς βοηθάει να συζητούν αυτές τις ανησυχίες με κάποιον ενήλικο που τους καταλαβαίνει, είτε αυτός είναι ένας γιατρός, ένας καθηγητής που εμπιστεύονται ή ο γονιός τους. Αυτοεκτίμηση Κατά τη διάρκεια της εφηβείας ο έφηβος σκέφτεται πολύ τι άνθρωπος είναι και τι μπορεί να γίνει. Μπορεί απλά να ονειροπολεί και ύστερα να σκέφτεται σοβαρά για την καριέρα του στο μέλλον. Αρχικά στην εφηβεία ο έφηβός σας μπορεί να θέτει επαγγελματικούς στόχους που είναι ιδανικοί ή μη ρεαλιστικοί σε σχέση με τα δεδομένα ταλέντα και τις ικανότητές του. Αργότερα στην εφηβεία ο έφηβός σας μπορεί να θέσει πιο πρακτικούς στόχους επιλέγοντας επαγγελματικές σταδιοδρομίες που ταιριάζουν καλύτερα στις ικανότητες και στα ενδιαφέροντά του. Η μείξη των ιδανικών σκέψεων με τα πρακτικά σχέδια αποτελεί ένα ακόμα κομμάτι της διαδικασίας της ωρίμανσης. Επειδή η ψυχολογική κατάσταση ενός εφήβου είναι ασταθής, ο ρόλος του στην κοινωνία είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος. Αυτό θέτει περίπλοκες ερωτήσεις, όπως το αν θα έπρεπε να συνταγογραφούνται αντισυλληπτικά στους εφήβους χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων. Γενικά, οι ειδικοί στην ιατρική, στην ψυχολογία και στην κοινωνική πρόνοια ενθαρρύνουν τους ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 399

8 εφήβους να συζητούν με τους γονείς τους τις ψυχολογικές τους ανησυχίες. Παρ όλα αυτά οι έφηβοι δεν αποκαλύπτουν τις εξομολογήσεις τους, εκτός αν αντιληφθούν σοβαρό κίνδυνο προς αυτούς ή τους φίλους τους. Αυξανόμενη ανεξαρτησία Αρχικά κατά την εφηβεία οι έφηβοι αρχίζουν συχνά να πειραματίζονται με νέους τρόπους συμπεριφοράς και ντυσίματος στο σπίτι. Αρχικά ένας έφηβος μπορεί να αναζητά έγκριση από τα μέλη της οικογένειας, πριν αναζητήσει κάτι στον έξω κόσμο. Καθώς ο χρόνος περνά, ο έφηβός σας κάνει κάποιες διστακτικές κινήσεις για την επιβεβαίωση της ανεξαρτησίας του. Σύντομα ο έφηβός σας μπορεί να ενδιαφέρεται λιγότερο για τις οικογενειακές δραστηριότητες και να δέχεται όλο και λιγότερη κριτική ή συμβουλές από τα μέλη της οικογένειας. Μπορεί να βρίσκει κοινωνική ανακούφιση σε μία στενή σχέση με κάποιον πολύ καλό φίλο του ίδιου φύλου. Καθώς ο έφηβός σας αρχίζει να αποσπάται από την επιρροή της οικογένειας, μπορεί να προσέχει περισσότερο τους φίλους του. Για λίγο καιρό η ομάδα των φίλων μπορεί ακόμα και να κυριαρχεί στον τρόπο σκέψης και στη συμπεριφορά του εφήβου σας. Αρχικά η ομάδα των φίλων μπορεί πιθανώς να περιορίζεται σε μέλη του ίδιου φύλου. Έπειτα αλλάζει συνήθως σε μία ανάμικτη ομάδα. Μία ομάδα φίλων μπορεί να παρέχει σε έναν έφηβο την αίσθηση κοινωνικής ενσωμάτωσης και ασφάλειας. Ως αντάλλαγμα οι παρέες εφήβων απαιτούν συνήθως συμφωνία στη συμπεριφορά, στις απόψεις και στο ντύσιμο. Ο αγώνας για ανεξαρτησία είναι συνήθως εμφανέστερος στη μέση εφηβεία. Ο έφηβός σας μπορεί να αρχίσει να εξετάζει τους ελέγχους και την πειθαρχία σας. Μπορεί να αρχίσει να θεωρεί πως τα κριτήριά σας είναι άδικα. Ένας έφηβος μπορεί να αναπτύσσει το δικό του σύστημα αξιών ή να υιοθετεί αυτό των φίλων του και να αμφισβητεί άλλες αρχές. Στους εφήβους αρέσει συχνά να κάνουν φάρσες και αστεία. Ένας μπορεί επίσης να υποστεί πίεση από τους φίλους του να κάνει αστεία που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο αυτόν ή άλλους, όπως προς στιγμήν να κάνει πειράματα με ναρκωτικά, σεξ ή βανδαλισμούς. Ορισμένοι έφηβοι επεκτείνουν αυτή τη δραστηριότητα ακόμα παραπέρα σε αρνητική συμπεριφορά. Οι επαναστατικές ενέργειες που παρατραβάνε μπορούν να προκαλέσουν μακροπρόθεσμα προβλήματα στο σπίτι, στο σχολείο ή ακόμα και με το νόμο. Κατά το τέλος της εφηβείας ή και κατά την πρώιμη ενήλικη ζωή οι έφηβοι αναπτύσσουν έναν άλλο τρόπο σκέψης για την οικογένεια. Καθώς ο έφηβος νιώθει πιο άνετος με την ταυτότητά του, αρχίζει σιγά σιγά να αποδεσμεύεται από της αξίες της ομάδας των φίλων του. Το να αποκτά ο έφηβός σας την ανεξαρτησία του δε σημαίνει πως αποκόβεται από άλλους. Αντιθέτως, σημαίνει πως έχει αποκτήσει κάποιες βάσεις από την εκπαίδευση, την οικογένεια και την κοινωνία, που του επιτρέπουν να αρχίσει να στηρίζει τον εαυτό του συναισθηματικά, 400 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

9 κοινωνικά ακόμα και οικονομικά. Μέρος αυτής της λειτουργίας ωρίμανσης αποτελεί επίσης το να γνωρίζει πότε και πώς μπορεί να απευθυνθεί σε άλλους για υποστήριξη. Ο έφηβός σας ενδέχεται επίσης να εκτιμά αρκετά τις αξίες σας, ώστε να αναζητήσει τη συμβουλή σας. Οι γονείς το βρίσκουν συχνά δύσκολο να αντιμετωπίσουν τις ψυχολογικές αλλαγές των έφηβων παιδιών τους. Αλλά συνήθως είναι δυνατό να επιτευχθεί μία λεπτή, ευέλικτη ισορροπία μεταξύ της παροχής στήριξης και της κατανόησης, ενώ ταυτόχρονα ορίζονται κάποιες αρχές και περιορίζεται η επικίνδυνη ή επιβλαβής συμπεριφορά. Όταν διαφωνείτε με αυτά που κάνει ο έφηβός σας, να είστε σταθεροί, χωρίς να είστε υπερβολικοί με την τιμωρία. Σεβαστείτε τις ειλικρινείς προσπάθειες του εφήβου σας να αποκτήσει ανεξαρτησία. Με τον καιρό αφήστε τον έλεγχο που ασκούσατε καθ όλη τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και πιστέψτε πως ο έφηβός σας θα καθοδηγείται από τον αυτοέλεγχο που τον έχετε βοηθήσει να αποκτήσει. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσετε πως οι γονείς πρέπει να προσπαθήσουν να περάσουν από τη θέση του προστάτη και προμηθευτή σε ένα λιγότερο ελεγκτικό ρόλο. Η πρόκληση που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι γονείς είναι να εγκαταλείψουν με χάρη την ανάμειξή τους, από το να επιμένουν στο ρόλο τους. Ηθικοί προβληματισμοί Παράλληλα με την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη της εφηβείας έρχεται και η εξέλιξη στις αρχές. Καθώς οι έφηβοι μεταβαίνουν από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή, οι ηθικές τους αρχές μπορεί να περνούν από περισσότερο ή λιγότερο διακριτές φάσεις. Κατά τη διάρκεια κάθε φάσης προεξάρχει ένας διαφορετικός τύπος ηθικού προβληματισμού: Αυτοεπιρροή. Κατά την πρώιμη εφηβεία τα παιδιά και οι νέοι έφηβοι εκτιμούν τις καταστάσεις με έναν εγωκεντρικό ή συμφεροντολογικό τρόπο. Το να κρίνουν αν μία πράξη είναι ηθική στηρίζεται μόνο στο αν η πράξη θα τους βοηθήσει ή θα τους βλάψει. Η πρωταρχική ανησυχία είναι να αποφύγουν την τιμωρία και να κερδίσουν επιβράβευση για τους ίδιους. Επιρροή από το νόμο. Κατά τη μέση εφηβεία οι έφηβοι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται την υποχρέωσή τους να υπακούν στις νομικές αρχές. Αρχίζουν να συνειδητοποιούν πως οι νόμοι εφαρμόζονται για όλους, ακόμα και γι αυτούς. Σύμφωνα με αυτό μπορεί να αρχίσουν να κρίνουν τις ενέργειες με βάση το αν οι ενέργειες είναι νόμιμες ή παράνομες και όχι μόνο με το αν θα υπάρξει τιμωρία. Παρ όλα αυτά οι έφηβοι δεν υπακούν πάντα στο νόμο. Πολλοί έφηβοι περνούν μία φάση επανάστασης, εξέτασης των ορίων της κυρίαρχης εξουσίας και ορισμένες φορές παράβασης του νόμου. Ορισμένοι μπορεί να επιζητούν την επιβολή ποινής, προκειμένου να έχουν χειροπιαστή απόδειξη του πραγματικού νόμου. Τελικά, οι περισσότεροι έφηβοι ξεπερνούν αυτή τη διερευνητική φάση. Επιρροή από άλλους. Κατά την τελική εφηβεία ή την πρώιμη ενήλικη ζωή οι έφηβοι αρχίζουν να νοιάζονται περισσότερο για το πώς οι πράξεις τους επηρεάζουν τους άλλους. Οι ηθικές τους ανησυχίες μπορεί να επεκτείνονται τώρα σε κανόνες ανθρώπινης συμπεριφοράς πέρα από το γράμμα του νόμου. Αρχίζουν να βλέπουν τις ηθικές διαμάχες της πραγματικής ζωής σε θεωρητικό επίπεδο. Μπορούν να αναγνωρίζουν καθημερινά παραδείγματα δικαιοσύνης, ισότητας, τιμιότητας, υπευθυνότητας, συνεργασίας, αμοιβαιότητας και τα αντίθετά τους. Τελικά, οι αρχές ενός εφήβου εξελίσσονται, ώσπου να γίνει εντελώς υπεύθυνος για την ηθική των πράξεών του. Ιδανικά οι έφηβοι αναπτύσσουν τους δικούς τους λεπτομερείς, μεμονωμένους ορισμούς για το τι η κοινωνία θεωρεί σωστό και τι λάθος. Ακολουθούν αυτό τον προσωπικό ηθικό κώδικα ανεξάρτητα από την αποδοχή ή την απόρριψη των άλλων. Αν ποτέ παραβιάσουν τις αρχές τους, νιώθουν ενοχές και βιώνουν την αυτοτιμωρία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 401

10 Η εξέλιξη των αρχών σχετίζεται με την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη διανοητική εξέλιξη. Οι έφηβοι που συμμετέχουν σε κοινωνικές δραστηριότητες έχουν περισσότερες ευκαιρίες να παρατηρήσουν τις αλληλεπιδράσεις. Η εμπειρία αυτή μπορεί να τους βοηθήσει να σχηματίσουν πιο αυστηρές κριτικές ηθικής. Παρ όλα αυτά, ούτε η κοινωνική ούτε η διανοητική ωριμότητα εγγυώνται απαραίτητα την ανάπτυξη υψηλών ηθικών αρχών. Οι γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των αρχών των εφήβων τους με τα παραδείγματα που θέτουν. Οι έφηβοι τείνουν να αναπτύσσουν περισσότερο αυτοέλεγχο και να κάνουν πιο ώριμες κριτικές ηθικής, όταν οι γονείς τους έχουν ακολουθήσει ένα συγκεκριμένο τρόπο ανατροφής των παιδιών. Ο τρόπος αυτός περιλαμβάνει τα ακόλουθα: Συγκροτημένη επιβολή πειθαρχίας, με λογική και επεξήγηση. Συζήτηση του πώς αισθάνονται οι άλλοι με τις ενέργειες που γίνονται. Προώθηση δημοκρατικών οικογενειακών συζητήσεων στις οποίες μπορούν να συμμετέχουν ακόμη και τα νεαρά παιδιά. Συχνές καταστάσεις και ανησυχίες Η εφηβεία έχει τη φήμη πως αποτελεί την πιο υγιή περίοδο, αλλά πολλοί έφηβοι έχουν συγκεκριμένα προβλήματα υγείας. Ορισμένες ασθένειες είναι πιθανό να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια των εφηβικών χρόνων. Η εφηβεία αποτελεί συνήθως μία καλή περίοδο, για να καθιερωθούν συνήθειες για μέριμνα πρόληψης και για εξετάσεις. Εξετάσεις ρουτίνας Καθώς ο έφηβός σας ωριμάζει, θα είναι έτοιμος να αναλάβει αυξημένες ευθύνες για την υγεία του. Ιδανικά ο έφηβός σας θα πρέπει να βλέπει το γιατρό μόνος του σε κάθε επίσκεψη στο ιατρείο. Το απόρρητο είναι σημαντικό, διότι οι ανησυχίες του εφήβου σας μπορεί να διαφέρουν από αυτό που έχετε στο μυαλό σας. Η εμπιστοσύνη θα πρέπει να αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της σχέσης μεταξύ του γιατρού και του παιδιού σας. Οι εξετάσεις ρουτίνας δίνουν στους εφήβους την ευκαιρία να ζητήσουν πληροφορίες σχετικά με τα ζητήματα υγείας που τους απασχολούν από ειδικούς. Ο γιατρός του εφήβου σας θα καταστήσει πιθανώς την προώθηση των συνηθειών καλής υγείας και του υγιεινού τρόπου ζωής πρωταρχικό θέμα των ιατρικών αυτών επισκέψεων. Πολλοί έφηβοι αποφεύγουν να συζητήσουν τις ανησυχίες τους που σχετίζονται με την υγεία, όπως η ακμή, η αντισύλληψη, η κατάθλιψη, τα ναρκωτικά, το επιπλέον βάρος, οι σεξουαλικές πρακτικές, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και οι σχέσεις με τους γονείς και άλλους ενηλίκους. Οι γιατροί κατανοούν αυτήν τη άρνηση. Συνήθως χρειάζεται χρόνος, μυστικότητα και ειδική δεξιότητα από ένα γιατρό, ώστε να εκμαιεύσει από έναν έφηβο τις πραγματικές του ανησυχίες. Παρόλο που μπορεί να θέλετε να ξέρετε τα πάντα για τις ανησυχίες του εφήβου σας, υπάρχουν μερικά ζητήματα υγείας που μπορεί το παιδί σας να μη θέλει να τα συζητήσει μαζί σας. Συνεχίστε να προσφέρετε τη στήριξή σας και καταστήστε σαφές στο παιδί σας πως είστε διαθέσιμοι να συζητήσετε οτιδήποτε το απασχολεί. Τα τσεκ για εφήβους προσφέρουν ευκαιρία για πρώιμη ανίχνευση χρόνιων καταστάσεων, που μπορεί να θέτουν προβλήματα υγείας τώρα ή στην ενήλικη ζωή. Για παράδειγμα, ο γιατρός θα μετρήσει την αρτηριακή πίεση του παιδιού σας. Καθώς ο έφηβός σας μεγαλώνει, η αρτηριακή του πίεση θα αυξάνεται. Αυτό είναι φυσιολογικό. Επειδή οι έφηβοι μεγαλώνουν με διάφορους ρυθμούς, το ύψος τείνει να είναι καλύτερη παράμετρος, από την ηλικία, για να αποφασιστεί αν η αρτηριακή πίεση είναι φυσιολογική. 402 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

11 Συνεχίστε με την Ανοσοποίηση Όταν τα περισσότερα αγόρια και κορίτσια φτάνουν την εφηβεία, έχουν συμπληρώσει τους εμβολιασμούς της παιδικής ηλικίας. Αλλά μπορεί να χρειάζονται ακόμα κάποια εμβόλια. Η συνδυασμένη τοξίνη τετάνου διφθερίτιδας τύπου ενηλίκου (Td) θα πρέπει να δίνεται στην ηλικία των 11 ή 12 ετών και έπειτα ξανά κάθε 10 έτη μετά από αυτό. Ένα δεύτερο εμβόλιο ιλαράς-ερυθράςπαρωτίτιδας θα πρέπει να δίνεται επίσης περίπου στον ίδιο χρόνο, αν ο έφηβος δεν το έχει λάβει νωρίτερα. Ο εμβολιασμός για την ηπατίτιδα Β, μία σειρά τριών δόσεων, συνιστάται επίσης σε εφήβους που δεν έχουν εμβολιαστεί. Επιπρόσθετα, οι φοιτητές θα πρέπει να σκεφτούν να κάνουν το εμβόλιο κατά του μηνιγγιτιδόκοκκου. Συνιστάται ειδικά σε πρωτοετείς φοιτητές που διαμένουν σε ξενώνες ή εστίες, διότι βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για αυτή τη σοβαρή βακτηριδιακή ασθένεια. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους εμβολιασμούς δείτε το Κεφάλαιο 1, «Ανοσοποίηση». Αν ο έφηβός σας έχει αυξημένη αρτηριακή πίεση, η πρώιμη διάγνωση είναι σημαντική, ώστε ο γιατρός να μπορεί να παρέμβει και να βοηθήσει στην πρόληψη των επιπλοκών. Τα έφηβα κορίτσια μπορούν να διδαχθούν πώς να διενεργούν μία μηνιαία εξέταση του μαστού. Αν μία έφηβη είναι σεξουαλικά δραστήρια, ο γιατρός μπορεί να πραγματοποιήσει μία γυναικολογική εξέταση και ένα τεστ Παπ, για να ελέγξει για καρκίνο του τραχήλου. Τα έφηβα αγόρια μπορεί να ελεγχθούν για κήλη, να εξεταστούν για καρκίνο του όρχεως και να μάθουν για την αυτοεξέταση του όρχεως. Ενημερώστε το γιατρό του εφήβου σας σχετικά με οικογενείς ασθένειες. Αν ο έφηβός σας έχει μία χρόνια νόσο, όπως διαβήτη ή άσθμα, ο γιατρός μπορεί να του διδάξει πώς να χειρίζεται την κατάσταση. Διατροφή Οι ενεργειακές απαιτήσεις και οι θρεπτικές απαιτήσεις αυξάνονται κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Αλλά οι δραστήριοι έφηβοι με πλήρες πρόγραμμα στο σχολείο, εξωσχολικές υποχρεώσεις και μερική επαγγελματική απασχόληση ενδέχεται να τρώνε στο πόδι και να μην προσλαμβάνουν αρκετές θερμίδες και όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται. Τα πολύ γεμάτα προγράμματα μπορεί να οδηγήσουν στην απώλεια ορισμένων γευμάτων, ειδικά του πρωινού, ή στη συχνότερη κατανάλωση φαγητού. Πολλοί έφηβοι καταναλώνουν ένα μεγάλο αριθμό γευμάτων εκτός σπιτιού, ειδικά από φαστφουντάδικα και αυτόματους πωλητές. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανθυγιεινές συνθήκες διατροφής. Η υπερκατανάλωση ή ο περιορισμός της κατανάλωσης φαγητού μπορεί να καταστήσει τους νέους ανθρώπους πιο επιρρεπείς σε διαταραχές σίτισης. Η μεγαλύτερη ανεξαρτησία από την οικογένεια και η επιθυμία αποδοχής από τους φίλους επηρεάζουν συχνά τις διατροφικές συνήθειες, όπως οι δίαιτες της μόδας, η εφαρμογή μη ισορροπημένης διατροφής και η κατάχρηση του αλκοόλ. Όλοι αυτοί οι παράγοντες βάζουν έναν έφηβο σε μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπαρκούς θρέψης. Αυτό δεν ισχύει βέβαια για όλους τους εφήβους. Ορισμένες οικογένειες αρχίζουν μία πιο υγιεινή διατροφή λόγω της επιρροής από τους εφήβους τους, που μπορεί να ακολουθούν ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 403

12 Νέοι Αθλητές και Συμπληρώματα Αν ο έφηβός σας ασχολείται με τον αθλητισμό, η ισορροπημένη διατροφή και η επαρκής πρόσληψη νερού είναι ιδιαιτέρως σημαντικά, για να έχει καλές επιδόσεις. Τα συμπληρώματα διατείνονται πως βελτιώνουν την επίδοση, αλλά μπορεί να μην είναι απαραίτητα, ασφαλή ή νόμιμα. Συμπληρώματα πρωτεϊνών Τα περισσότερα παιδιά λαμβάνουν αρκετές πρωτεΐνες από τη δίαιτά τους. Αυτό δεν είναι δύσκολο να επιτευχθεί, αν τρώνε μία ποικιλία τροφών, επειδή η πρωτεΐνη βρίσκεται σε πολλές τροφές, που περιλαμβάνουν τα δημητριακά, τα μπιζέλια, τις ψητές πατάτες, τους ξηρούς καρπούς, τα μαγειρεμένα λαχανικά, το γάλα και το κρέας. Τα συμπληρώματα πρωτεΐνης δε συνιστώνται σε άτομα με παθήσεις των νεφρών ή διαβήτη. Λίγα είναι γνωστά για την επίδραση των συμπληρωμάτων πρωτεΐνης στα παιδιά. Ποτά αθλημάτων Κατά τη διάρκεια της άσκησης ο οργανισμός σας χάνει αλάτι με τον ιδρώτα. Αν χαθεί πολύ αλάτι, οι μύες δεν μπορούν να λειτουργήσουν πολύ καλά και η επίδοση μπορεί να πέσει. Τα ποτά των αθλημάτων μπορούν να βοηθήσουν, μόνο αν περιέχουν συστατικά όπως νάτριο και κάλιο (ηλεκτρολύτες), για να αντικαταστήσουν τα άλατα που χάνονται με τον ιδρώτα. Τα ποτά αυτά δε φαίνεται να προσφέρουν κάποιο όφελος για τη δραστηριότητα που κρατά λιγότερο από 1 ώρα, αλλά μπορεί να ωφελήσουν κατά τη διάρκεια ασκήσεων μεγαλύτερης διάρκειας. Τα ποτά των αθλημάτων μπορούν επίσης να βοηθήσουν στο να ωθήσουν τα παιδιά να λαμβάνουν περισσότερα υγρά. Κρεατίνη Ο οργανισμός παράγει μία ουσία, που καλείται κρεατίνη, η οποία παρέχει ενέργεια στους μυς. Οι αθλητές που συμμετέχουν σε αθλήματα που απαιτούν έντονη δραστηριότητα μικρής διάρκειας, όπως άλματα ή έντονες ασκήσεις πάγκου, χρησιμοποιούν ορισμένες φορές συμπληρώματα κρεατίνης με την ελπίδα να ενισχύσουν τις επιδόσεις τους. Λίγα είναι γνωστά για τους πιθανούς κινδύνους τέτοιων συμπληρωμάτων σε νέους αθλητές. Συμπληρώματα ενέργειας Οι υδατάνθρακες αυξάνουν τα επίπεδα σακχάρου του αίματος. Οι αθλητές που συμμετέχουν σε αθλήματα που απαιτούν αντοχή, όπως οι αγώνες δρόμου ή η κολύμβηση, μπορεί να τρώνε συμπληρώματα ενέργειας που περιέχουν κυρίως υδατάνθρακες για ενέργεια. Αυτοί θα πρέπει να λαμβάνονται με άφθονο νερό, για να μπορέσει ο οργανισμός να απορροφήσει τους υδατάνθρακες. 404 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

13 δίαιτα χορτοφάγων ή άλλες υγιεινές μεθόδους διατροφής. Οι δίαιτες χορτοφάγων μπορεί να είναι επαρκείς θρεπτικά ακόμα και για τους εφήβους, αν εφαρμοστούν σωστά και ακολουθούνται μέτρα, ώστε να επιβεβαιωθεί η κατανάλωση των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών. Οι γονείς διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο αποτελώντας το καλό παράδειγμα και βρίσκοντας χρόνο να ετοιμάσουν και να σερβίρουν ολοκληρωμένα οικογενειακά γεύματα. Ολόκληρη η οικογένεια πρέπει να συμμετέχει στο σχεδιασμό και στην προετοιμασία του φαγητού. Αν τα οικογενειακά γεύματα δεν είναι δυνατά λόγω των διαφορετικών προγραμμάτων, γεμίστε την κουζίνα σας με υγιεινά, βολικά μικρά γεύματα, όπως φρέσκα φρούτα και λαχανικά, γιαούρτι χωρίς λιπαρά, άπαχο γάλα και ψωμί ολικής αλέσεως. Η κατάσταση θρέψης δεν εξαρτάται από τη συγκεκριμένη επιλογή φαγητού, αλλά περισσότερο από το σύνολο των επιλογών φαγητού μετά από αρκετές ημέρες ή και εβδομάδες. Ακόμα και τα φαστ φουντ και τα επιδόρπια μπορούν να συμπεριληφθούν σε μία υγιεινή διατροφή, αν καταναλώνετε τακτικά μία ποικιλία τροφών από διάφορες ομάδες τροφίμων. Σίδηρος Η επαρκής πρόσληψη σιδήρου είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια της εφηβείας, εξαιτίας του αυξανόμενου όγκου αίματος στον οργανισμό και της αύξησης της μυϊκής μάζας που εμφανίζουν οι έφηβοι, καθώς μεγαλώνουν. Επιπλέον σίδηρος χρειάζεται κατά τη διάρκεια της επιτάχυνσης της ανάπτυξης, επειδή είναι σημαντικός για τη μυϊκή ανάπτυξη και τα υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια. Ειδικά τα κορίτσια χρειάζονται επιπλέον σίδηρο λόγω της απώλειας σιδήρου κατά την έμμηνο ρύση. Η έλλειψη σιδήρου από τη διατροφή μπορεί να προκαλέσει σιδηροπενική αναιμία. Τα σημεία και τα συμπτώματα είναι ωχρότητα δέρματος, εξάντληση, ζαλάδα και απώλεια της όρεξης. Για την επιβεβαίωση της επαρκούς πρόσληψης σιδήρου με τη διατροφή οι έφηβοι χρειάζεται να καταναλώνουν τακτικά τροφές που περιέχουν σίδηρο. Αυτές είναι κρέας, ψάρι, πουλερικά, αβγά, λαχανικά (μπιζέλια και φασόλια), πατάτες και ρύζι. Τα ενισχυμένα με σίδηρο προϊόντα σικάλεως αποτελούν μία εναλλακτική πηγή, όπως επίσης, αν χρειαστεί, οι πολυβιταμίνες που περιέχουν σίδηρο. Ασβέστιο Το ασβέστιο είναι σημαντικό για την ανάπτυξη ισχυρών οστών και δοντιών. Οι ανεπαρκείς ποσότητες ασβεστίου κατά την παιδική ηλικία μπορεί συχνά να αυξήσουν τον κίνδυνο να εκδηλωθεί οστεοπόρωση αργότερα στη ζωή. Δυστυχώς πολλά παιδιά και έφηβοι δεν προσλαμβάνουν αρκετό ασβέστιο με τη διατροφή τους. Μόνο το 14% των έφηβων κοριτσιών και το 35% των έφηβων αγοριών πληρούν τις συστάσεις για κατανάλωση ασβεστίου, η οποία είναι χιλιοστόγραμμα (mg) την ημέρα για παιδιά ηλικίας 9 ως 18 ετών. Ένα ποτήρι γάλα παρέχει 300 mg ασβεστίου. Οι δίαιτες Οι έφηβοι χρειάζονται για τη δραστηριότητα και την ανάπτυξή τους συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά και επαρκείς θερμίδες. Αν δεν προσλαμβάνουν τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται, κάνοντας δίαιτα μπορεί να μην αναπτύξουν το πλήρες ύψος τους. Οι έφηβοι που ανησυχούν για το βάρος τους θα πρέπει να εστιάσουν την προσοχή τους στην υγιεινή διατροφή και στην αύξηση της άσκησης παρά στον περιορισμό των θερμίδων. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 405

14 Αν ανησυχείτε ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα βάρους, συμβουλευτείτε το γιατρό του εφήβου σας ή έναν ειδικό διαιτολόγο. Στη νεαρή ηλικία είναι σημαντικό να εδραιώνονται υγιείς συνήθειες διατροφής και άσκησης. Τα παιδιά που είναι παχύσαρκα μεταξύ των ηλικιών 10 και 13 ετών έχουν πιθανότητες 80% να γίνουν παχύσαρκα κατά την ενήλικη ζωή τους. Για περισσότερες πληροφορίες δείτε το Κεφάλαιο 2, «Σωστή Διατροφή». Άσκηση Οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες ωφελούνται κατά πολύ από την τακτική άσκηση. Η τακτική άσκηση είναι καλή για την υγεία γενικώς και βοηθάει στον έλεγχο του βάρους. Η έναρξη των σωστών συνηθειών άσκησης από την εφηβεία βοηθάει να υπάρχουν υγιείς συνήθειες κατά την ενήλικη ζωή. Παρ όλα αυτά, είναι σημαντικό το μέτρο. Η υπερβολική άσκηση μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς και σε ανωμαλίες της εμμήνου ρύσεως στα κορίτσια. Ο πόνος ή το πρήξιμο στις αρθρώσεις, που είναι συχνό πρόβλημα, αποτελεί σημείο υπερβολικής άσκησης ή λάθος τεχνικής. Οι αθλήτριες μπορεί να εμφανίσουν διακοπή της εμμήνου ρύσεως (αμηνόρροια). Όταν συμβεί αυτό, είναι απαραίτητη η ιατρική εκτίμηση, διότι η κατάσταση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο του κοριτσιού να εμφανίσει οστεοπόρωση. Τραυματισμοί Στους εφήβους ο τραυματισμός αποτελεί σπουδαίο δημόσιο πρόβλημα υγείας. Οι μη εκ προθέσεως τραυματισμοί αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των εφήβων. Τα τροχαία ατυχήματα αποτελούν την πιο συχνή αιτία. Τα μισά από τα μοιραία ατυχήματα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των νυχτερινών ωρών, παρότι μόνο το 20% των εφήβων οδηγούν νύχτα. Το αλκοόλ είναι ένας συχνός παράγοντας. Οι ζώνες ασφαλείας θα μπορούσαν να αποτρέψουν πολλούς τραυματισμούς και να σώσουν ζωές, αλλά παρά τα προγράμματα επιμόρφωσης των οδηγών και τους κρατικούς νόμους που επιβάλλουν την εφαρμογή τους οι έφηβοι πολλές φορές δε συμμορφώνονται. Οι αθλητικές δραστηριότητες αποτελούν βασικές αιτίες μη θανατηφόρων τραυματισμών. Το ποδόσφαιρο είναι από τις πιο επικίνδυνες. Συχνότερα τραυματίζονται οι περιοχές των γονάτων και των αστραγάλων, αλλά παρά την πρόοδο στον εξοπλισμό μπορεί να προκύψουν και τραυματισμοί της κεφαλής και του τραχήλου. Η συμμετοχή σε αθλήματα όπως το σόκερ και το μπάσκετ, παρόλο που είναι λιγότερο επικίνδυνα, μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς ειδικά μεταξύ αγοριών. Η γυμναστική εκθέτει τα κορίτσια σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Και για τους δύο, ακόμα και αθλήματα όπως το τρέξιμο στην εξοχή, η κολύμβηση και το τένις συνεπάγονται κάποιον κίνδυνο. Μπορείτε να βοηθήσετε τον έφηβό σας να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο τραυματισμού, εάν τον πείσετε να φοράει προστατευτική στολή, σχεδιασμένη για το αντίστοιχο άθλημα με το οποίο ασχολείται και να φροντίζει κατάλληλα το σώμα του. Κεφαλαλγίες Οι υποτροπιάζουσες κεφαλαλγίες είναι συχνές κατά τα τέλη της παιδικής ηλικίας και στην εφηβεία. Μπορεί να σχετίζονται με ιώσεις, αλλά σπανίως είναι ενδεικτικές ενός σοβαρού προβλήματος. Οι κεφαλαλγίες μπορεί να σχετίζονται με παράγοντες όπως το άγχος, η αντίδραση σε κάποιο φάρμακο ή φαγητό, ή με κάποιο οικογενειακό ιστορικό ημικρανιών. Αν οι κεφαλαλγίες συμβαίνουν τακτικά, εμφανίζονται ξαφνικά χωρίς καμία εξήγηση, επιμένουν ή σταδιακά επιδεινώνονται, επικοινωνήστε με το γιατρό του παιδιού σας. Επίσης, επικοινωνήστε με το γιατρό σας, αν η κεφαλαλγία έπεται μιας ωτίτιδας, ενός πονόδοντου, μιας στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας ή κάποιας άλλης λοίμωξης. Οι ημικρανίες συμβαίνουν για πρώτη φορά στην πρώιμη εφηβεία, παρόλο που μπορεί να εμφανιστούν επίσης σε μικρά παιδιά 406 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

15 και σε ενήλικες. Οι ημικρανίες αποτελούν επαναλαμβανόμενες κρίσεις επίμονου, έντονου πονοκέφαλου, με ελάχιστη διάρκεια κάθε επεισοδίου τη μία ώρα. Συνοδεύονται συχνά από ναυτία, ευαισθησία στο φως και ορισμένες φορές έμετους. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις κεφαλαλγίες, δείτε το Κεφάλαιο 22 «Εγκέφαλος κια Νεύρα». Έφηβοι Οδηγοί Οι έφηβοι είναι λιγότερο έμπειροι και πιο ριψοκίνδυνοι οδηγοί. Εδώ παρατίθενται ορισμένες συμβουλές ασφάλειας, αν έχετε έναν έφηβο οδηγό στο σπίτι: Όρια. Βάλτε όρια για το πότε ο έφηβός σας μπορεί να οδηγήσει και πόσοι άνθρωποι θα μπορούν να είναι μέσα στο αυτοκίνητο. Επίσης, θέσετε όρια, αν ο έφηβός σας είναι επιβάτης. Οι περισσότεροι θάνατοι εφήβων επιβατών συμβαίνουν, όταν ο οδηγός του αυτοκινήτου είναι έφηβος. Πρακτική. Παρέχετε στον έφηβό σας επιβλεπόμενη πρακτική εξάσκησης της οδήγησης υπό ποικιλία συνθηκών οδήγησης, συμπεριλαμβανομένης της νυχτερινής οδήγησης και της οδήγησης στην εθνική οδό. Παράδειγμα. Αποτελέστε καλό παράδειγμα οδήγησης, όπως να φοράτε πάντα τη ζώνη ασφαλείας σας, να υπακούτε στα όρια ταχύτητας και να είστε ένας αμυντικός οδηγός. Ασφάλεια. Λάβετε υπόψη τις παραμέτρους ασφαλείας, όταν επιλέγετε ένα αυτοκίνητο, για να το οδηγήσει ο έφηβός σας. Σχέδιο. Προσφέρετε άνευ όρων υποστήριξη, έτσι ώστε ο έφηβός σας να νιώθει ελεύθερος να σας πάρει τηλέφωνο οποιαδήποτε ώρα και από οπουδήποτε, αν χρειαστεί να τον γυρίσει κάποιος σπίτι. Είναι καλύτερα να έχετε τον έφηβο ασφαλή στο σπίτι, παρά να οδηγεί μεθυσμένος ή να βρίσκεται σε όχημα με κάποιο μεθυσμένο. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 407

16 Προβλήματα όρασης Η ραγδαία ανάπτυξη κατά την εφηβεία περιλαμβάνει και τους οφθαλμούς. Ορισμένες φορές οι οφθαλμοί ενός εφήβου αλλάζουν το σχήμα τους καθώς επίσης και το μέγεθός τους. Συνεπώς, κατά τη διάρκεια της εφηβείας εκδηλώνονται προβλήματα οπτικής οξύτητας. Το πιο συχνό πρόβλημα είναι η εμφάνιση ή η επιδείνωση της μυωπίας, που μπορεί να διορθωθεί εύκολα με γυαλιά ή φακούς επαφής. Οι έφηβοι είναι επίσης επιρρεπείς σε προβλήματα όρασης που σχετίζονται με τραυματισμούς. Τα περισσότερα από αυτά τα προβλήματα μπορούν να αποφευχθούν φορώντας προστατευτικά γυαλιά, μάσκες ή άλλα ειδικά κράνη κατά τη διάρκεια των αθλημάτων. Αν υποψιάζεστε πως το παιδί σας έχει δυσκολία στην όραση ή αν το παιδί σας παραπονιέται για προβλήματα όρασης, συμβουλευτείτε το γιατρό σας ή άλλον ειδικό για τα μάτια. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με προβλήματα ματιών δείτε το Κεφάλαιο 23, «Μάτια». Προβλήματα ακοής Οι έφηβοι μπορούν να εμφανίσουν μόνιμη απώλεια ακοής σε υψηλές συχνότητες, που τους καθιστά δύσκολο να ακούσουν ήχους υψηλότερους από hertz. Η απώλεια αυτή απορρέει συχνότερα από έκθεση σε δυνατούς ήχους, όπως η ενισχυμένη μουσική. Για να αποφευχθεί η απώλεια ακοής, παροτρύνετε τον έφηβό σας να ελαττώνει την ένταση της μουσικής ή να αποφεύγει τις υπερβολικά δυνατές συναυλίες. Αν ο έφηβός σας εκτίθεται συνεχώς σε δυνατούς ήχους για παράδειγμα, αν χρησιμοποιεί καθημερινά τον υπόγειο σιδηρόδρομο ή αν δουλεύει κοντά σε βαριά μηχανήματα -, να τον ενθαρρύνετε να φοράει ωτασπίδες. Επίσης, θα πρέπει κάποιος να φοράει ωτασπίδες όταν χρησιμοποιεί όπλο ή βρίσκεται κοντά σε κάποιον που χρησιμοποιεί όπλο. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την απώλεια ακοής δείτε το Κεφάλαιο 24, «Αφτιά, Μύτη και Λάρυγγας». Ακμή Η ακμή είναι ένα συχνό πρόβλημα και ανησυχία για τους εφήβους. Τρεις στους τέσσερις εφήβους έχουν σε κάποιο βαθμό ακμή. Αρχίζει συνήθως κατά την ενήβωση και εξαφανίζεται προς το τέλος των εφηβικών χρόνων, αλλά μπορεί να προσβάλει και ενήλικες. Μπορεί να χρειαστεί ιατρική παρακολούθηση και θεραπεία με φάρμακα, αν η ακμή είναι επίπονη, επίμονη ή σοβαρή. Η ακμή συμβαίνει, όταν οι θύλακοι των τριχών γεμίζουν με λίπος και νεκρά κύτταρα δέρματος. Μπορεί να εμφανιστεί στο πρόσωπο, στο λαιμό, στο στήθος, στη ράχη, στους ώμους και στο κρανίο. Τα σπυράκια προκύπτουν από τη φλεγμονή των θυλάκων των τριχών. Η φλεγμονή αυτή προκαλείται συνήθως από υπερπαραγωγή λίπους (σμήγματος) από το σμηγματογόνο αδένα κάθε τριχοφόρου θυλάκου. Το σμήγμα μπορεί να μπλοκάρει το θύλακο και να προδιαθέσει σε βακτηριακή μόλυνση και φλεγμονή. Όταν μία φλύκταινα γεμίζει με πύον, καλείται πυώδης. Αν η πλήρωση αυτή εκτείνεται στην επιφάνεια του δέρματος και εκτίθεται στον αέρα, μαυρίζει και τότε καλείται φαγέσωρας. Στα αγόρια και στα κορίτσια η ακμή μπορεί να προκληθεί λόγω της φυσιολογικής ανόδου των ανδρογόνων, τα οποία προκαλούν την υπερπαραγωγή σμήγματος από τους σμηγματογόνους αδένες. Στα κορίτσια η ακμή 408 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

17 μπορεί να επιδεινώνεται κατά την περίοδο της εμμήνου ρύσεως. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ακμή δείτε το Κεφάλαιο 36 «Δέρμα, Μαλλιά και Νύχια». Δυσμηνόρροια Πολλές κοπέλες νιώθουν κάποιον πόνο κατά την πρώτη ή δεύτερη ημέρα της περιόδου τους. Για ορισμένες, ωστόσο, ο πόνος είναι τόσο έντονος, που διαταράσσει τις φυσιολογικές καθημερινές τους δραστηριότητες. Η επώδυνη έμμηνος ρύση (δυσμηνόρροια) είναι η πρώτη αιτία απουσίας από τη δουλειά και το σχολείο για τις έφηβες κοπέλες και τις ενήλικες γυναίκες. Είναι πιο συχνή κατά την εφηβεία. Το πρόβλημα συνήθως υποχωρεί γύρω στα 20 ή μετά την εγκυμοσύνη. Υπάρχουν δύο τύποι δυσμηνόρροιας: η πρωτοπαθής και η δευτεροπαθής. Η πρωτοπαθής δυσμηνόρροια είναι ο πόνος που προκύπτει κατά την έμμηνο ρύση, όταν οι μύες της μήτρας συσπώνται, για να αποβάλλει η μήτρα το βλεννογόνο της. Η δευτεροπαθής δυσμηνόρροια είναι ο πόνος που προκαλείται λόγω μιας υποκείμενης γυναικολογικής διαταραχής, όπως ένα ινομύωμα ή ένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Τα συμπτώματα είναι γενικός πόνος, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, που πιθανώς εκτείνεται στους γοφούς, χαμηλά στην πλάτη ή στους μηρούς, πονοκέφαλος, ναυτία, έμετος και διάρροια. Τα ζεστά επιθέματα ή η άσκηση μπορεί να βοηθήσουν στην ανακούφιση του πόνου. Για πολλές γυναίκες τα μη στεροειδή αντιφλεγμονωδη φάρμακα (ΜΗΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη (Brufen κ.ά.) ή η ναπροξαίνη (Naprosyn κ.ά.), είναι αποτελεσματικά. Τα φάρμακα αυτά είναι πιο αποτελεσματικά, αν λαμβάνονται νωρίς, με την έναρξη της εμμήνου ρύσεως, παρά όταν οι συσπάσεις γίνουν πιο έντονες. Τα αντισυλληπτικά χάπια μπορούν επίσης να αποβούν ευεργετικά. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη δυσμηνόρροια δείτε το Κεφάλαιο 33 «Γυναικείο Σύστημα Αναπαραγωγής». Ουρολοιμώξεις Οι λοιμώξεις των ουροφόρων οδών συμβαίνουν, όταν βακτήρια που φυσιολογικά βρίσκονται στο έντερο αποικίζουν την ουρήθρα (την οδό που οδηγεί τα ούρα από την ουροδόχο κύστη έξω από το σώμα) και εισέρχονται μέσω αυτής στην ουροδόχο κύστη. Σε εφήβους που δεν είχαν εμφανίσει κάποια ουρολοίμωξη κατά την παιδική ηλικία η έναρξη της λοίμωξης συμπίπτει συνήθως με την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας. Η πιο συχνή ουρολοίμωξη είναι η κυστίτιδα, η φλεγμονή της ουροδόχου κύστης. Η κυστίτιδα προκύπτει συνήθως, όταν υπολείμματα κοπράνων μολύνουν την ουρήθρα. Μπορεί να προκληθεί από τη σεξουαλική συνεύρεση, η οποία μπορεί να ερεθίσει την ουρήθρα. Τα συμπτώματα είναι συχνή, επιτακτική και επίπονη ούρηση, δύσοσμα ούρα και πυρετός. Αν ο έφηβός σας έχει αυτά τα συμπτώματα, θα πρέπει να επισκεφτεί κάποιο γιατρό. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ουρολοιμώξεις δείτε το Κεφάλαιο 30 «Νεφροί και Ουροφόροι Οδοί». Λοιμώδης μονοπυρήνωση Η λοιμώδης μονοπυρήνωση αναφέρεται συνήθως ως νόσος του φιλιού. Οποιοσδήποτε μπορεί να πάθει μονοπυρήνωση, αλλά η επίπτωσή της είναι συχνότερη στους εφήβους. Η πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης προκαλούνται από τον ιό Epstein Barr. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν εκτεθεί στον ιό Epstein Barr μέχρι την ηλικία των 35, αλλά έχουν αναπτύξει αντισώματα. Παρόλο που το φίλημα μπορεί να εξαπλώσει τον ιό, η μονοπυρήνωση μεταδίδεται πιο συχνά με το βήχα, τον πταρμό ή την ανταλλαγή ποτηριών. Δεν είναι ιδιαίτερα μεταδοτική, αλλά μπορεί να προκαλέσει παρατεταμένη ασθένεια. Η κατάσταση καταλήγει συνήθως σε πλήρη ανάρρωση. Η αρχική μόλυνση σε παιδιά μεταξύ των 4 έως 15 ετών οδηγεί συνήθως σε ήπια σημεία και συμπτώματα, όπως βραχείας διάρκειας πυρετός ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 409

18 και εξάντληση. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπτώματα είναι ελάχιστα και η λοίμωξη διαδράμει αδιάγνωστη. Αργότερα, στην εφηβεία και στη νεαρή ενήλικη ζωή, ο ιός μπορεί να προκαλέσει παρατεταμένη, εξαντλητική ασθένεια. Τα σημεία και τα συμπτώματα είναι πυρετός που διαρκεί αρκετές ημέρες, διόγκωση των αδένων, πονόλαιμος και εξάντληση. Η εξέταση αίματος μπορεί να δώσει έμμεσα στοιχεία ενδεικτικά του ιού Epstein Barr. Ανάπαυση και άφθονα υγρά είναι η βασική θεραπεία. Τα περισσότερα σημεία και συμπτώματα υποχωρούν εντός 10 ημερών, αλλά ο έφηβός σας μπορεί να χρειάζεται ακόμα 2 με 3 εβδομάδες ξεκούρασης, πριν ξεκινήσει τη φυσιολογική του δραστηριότητα, ειδικά αν έχει διογκωθεί ο σπλήνας του, και ένα με δυο μήνες ακόμα, για να νιώσει εντελώς φυσιολογικά. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη λοιμώδη μονοπυρήνωση δείτε το Κεφάλαιο 20 «Λοιμώδη Νοσήματα». Διαταραχές της ανάπτυξης Πολλές διαταραχές της ανάπτυξης διαγιγνώσκονται κατά την παιδική ηλικία, αλλά κατά τη διάρκεια των εφηβικών χρόνων εμφανίζονται συγκεκριμένες διαταραχές της ανάπτυξης : Σκολίωση Η σκολίωση είναι μία προς τα πλάγια (ετερόπλευρη) κοίλανση της σπονδυλικής στήλης, που την κάνει να μοιάζει με S ή C. Η αιτία των περισσότερων περιπτώσεων σκολίωσης είναι άγνωστη. Η διαταραχή μπορεί να προσβάλει αγόρια και κορίτσια, αλλά τα έφηβα κορίτσια είναι πιθανότερο να εμφανίσουν σοβαρή σκολίωση που απαιτεί θεραπεία. Η σκολίωση αναπτύσσεται σταδιακά και συνήθως δεν προκαλεί πόνο. Ο έλεγχος για τη σκολίωση γίνεται ως ρουτίνα σε πολλά σχολεία. Ορισμένες περιπτώσεις είναι πολύ ελαφριές και δεν απαιτούν θεραπεία. Σε άλλες περιπτώσεις χρειάζεται θεραπεία με ειδικές ορθοπεδικές συσκευές υποστήριξης ή χειρουργική επέμβαση. Αν η σκολίωση παραμείνει αθεράπευτη, μπορεί να προκαλέσει μόνιμη αναπηρία. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη σκολίωση δείτε το Κεφάλαιο 31 «Οστά, Αρθρώσεις και Μύες». Νόσος Osgood-Schlatter Η νόσος Osgood-Schlatter είναι η επώδυνη φλεγμονή του σημείου πρόσφυσης ενός τένοντα πάνω στο κνημιαίο οστό (κνήμη). Είναι σύνηθες σε νεαρούς αθλητές, κυρίως αγόρια, κατά τη διάρκεια της έντονης ανάπτυξης. Η νόσος Osgood-Schlatter προκαλείται από την υπερβολική έκθεση σε δραστηριότητες που ασκούν επαναλαμβανόμενη πίεση στην κορυφή του κνημιαίου οστού, όπου εισέρχεται ο τένοντας της επιγονατίδας. Η επαναλαμβανόμενη έλξη του τένοντα της επιγονατίδας προκαλεί πόνο. Το μείζον σύμπτωμα είναι ο πόνος στο γόνατο, ο οποίος επιδεινώνεται με τη δραστηριότητα και υποχωρεί με την ανάπαυση. Η θεραπεία επιβάλλει ανάπαυση και αποφυγή δραστηριοτήτων που ασκούν παρατεταμένη πίεση με λυγισμένο γόνατο. Αυτές είναι δραστηριότητες όπως η ποδηλασία και το μπάσκετ. Τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, όπως η ιβουπροφαίνη (Brufen κ.ά.), μπορεί επίσης να είναι βοηθητικά. Όταν τελειώνει η ανάπτυξη του οστού, ο πόνος συνήθως υποχωρεί μόνος του. Σεξουαλικότητα των εφήβων Οι γονείς νιώθουν συνήθως μπερδεμένοι και ακόμα απειλούμενοι από την εμφανιζόμενη σεξουαλικότητα των εφήβων τους. Αν είστε ο γονιός ενός εφήβου, είναι καλύτερα για όλους να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε τη σεξουαλικότητα του παιδιού σας, να δείξετε την εμπιστοσύνη σας και να του δώσετε τη βοήθεια που χρειάζεται. Το παιδί σας μπορεί να εκπαιδευτεί σχετικά με το σεξ, την οικογενειακή ζωή και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα στο σχολείο. Αλλά μην 410 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

19 είστε σίγουροι πως το σχολείο θα εξηγήσει όλα τα περίπλοκα ζητήματα των σεξουαλικών σχέσεων που θέλετε να καταλάβει το παιδί σας. Όσο παράξενο κι αν είναι για σας, έχετε την ευθύνη να ενημερώσετε το παιδί σας για ζητήματα ζωής. Ως γονείς είστε οι πρωταρχικοί εκπαιδευτές του παιδιού σας σχετικά με το σεξ. Μπορεί να σας βοηθήσει αν αναζητήσετε σχετικό υλικό και αν σκεφτείτε τις δικές σας απαντήσεις στο πέρασμα του χρόνου. Επιπρόσθετα, είναι ανεκτίμητα τα βιβλία που μπορείτε να διαβάσετε εσείς και το παιδί σας μαζί, ώστε να ανοιχτεί μία συζήτηση. Αποφύγετε να επιφορτίζετε το παιδί σας με πάρα πολλές πληροφορίες, αλλά απαντήστε έντιμα σε όλες του τις ερωτήσεις. Αν δεν ξέρετε την απάντηση σε μία συγκεκριμένη ερώτηση, πείτε στο παιδί σας ότι θα την αναζητήσετε μαζί. Οι σεξουαλικές φαντασιώσεις, ο αυνανισμός, η ομοφυλοφιλία, η αντισύλληψη, η εγκυμοσύνη και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα αποτελούν ορισμένα ζητήματα, για τα οποία ο έφηβός σας μπορεί να έχει ερωτήσεις. Ανάδυση της σεξουαλικότητας Τα σεξουαλικά συναισθήματα και οι φαντασιώσεις αυξάνονται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Ο έφηβός σας μπορεί να δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τέτοια συναισθήματα, ιδιαίτερα αν φαίνεται να έρχονται σε αντιδιαστολή με τις αρχές που έχει διδαχθεί σχετικά με το σεξ. Οι φιλίες με μέλη του ίδιου και του αντίθετου φύλου θα επηρεαστούν από αυτά τα συναισθήματα και θα εξελιχθούν κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Φιλίες με το ίδιο φύλο Στην πρώιμη εφηβεία η στενότερη σχέση ενός εφήβου εκτός οικογένειας είναι συνήθως με έναν πολύ καλό φίλο του ίδιου φύλου. Αρχικά ο έφηβός σας μπορεί να κρύψει τη σεξουαλική του εξέλιξη μέσα στην ασφάλεια φιλιών με μέλη του ίδιου φύλου. Ταυτόχρονα ο έφηβός σας μπορεί να διεγείρεται από σεξουαλικά ζητήματα και να αναζητά συχνά πληροφορίες σχετικά με το σεξ. Ορισμένες φορές η ανάδυση σεξουαλικών συναισθημάτων κατά την πρώιμη εφηβεία εκφράζεται μέσω πρόστυχων αστείων. Παρόλο που ο έφηβός σας γίνεται ικανός για σεξουαλική συνεύρεση, συνήθως περνούν χρόνια, μέχρι να είναι σεξουαλικά προετοιμασμένος για αυτή τη δραστηριότητα και τις συνέπειές της. Φιλίες σε ομάδα συνομηλίκων Κατά τη μέση εφηβεία ο έφηβός σας αρχίζει να έχει μεγαλύτερη επίγνωση του εαυτού του ως αρσενικού ή θηλυκού. Ο έφηβός σας μπορεί να περνά περισσότερο χρόνο με μία μεγαλύτερη ομάδα συνομηλίκων, μέσα στην οποία λαμβάνει χώρα μία φυσική διαδικασία κοινωνικού πειραματισμού. Ο έφηβός σας μπορεί να αρχίσει να ενδιαφέρεται να κάνει φιλίες με άτομα του αντίθετου φύλου, αλλά η επιλογή μπορεί να επηρεάζεται από την αποδοχή της ομάδας των συνομηλίκων του. Μπορεί να αρχίσουν τα ραντεβού καθώς και κάποιοι σεξουαλικοί πειραματισμοί. Ο έφηβός σας μπορεί να αισθάνεται ισχυρή πίεση από τους φίλους του να χάσει την αγνότητά/παρθενία του. Ορισμένοι έφηβοι υποκύπτουν σ αυτή την πίεση και στην περιέργειά τους αρχίζοντας τη σεξουαλική δραστηριότητα σε πολύ μικρή ηλικία. Φιλίες με το αντίθετο φύλο Κατά την τελική εφηβεία ο έφηβός σας μπορεί να νιώθει πιο ασφαλής σχετικά με τη σεξουαλική του ταυτότητα. Ο έφηβός σας μπορεί να είναι έτοιμος να δημιουργήσει μία στενή σχέση, που απαιτεί διαφορετικό τύπο μοιράσματος και δέσμευσης. Ο έφηβός σας μπορεί να νιώθει έτοιμος να συνευρεθεί σεξουαλικά μ αυτό το άτομο. Αλλά ο έφηβός σας είναι απίθανο να είναι προετοιμασμένος να γίνει γονιός και θα πρέπει να ξέρει διάφορες μεθόδους, ώστε να αποφευχθεί η εγκυμοσύνη και να μειωθεί ο κίνδυνος των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: Εφηβεία 411

20 Μιλώντας στους Εφήβους για το Σεξ Για να διδάξετε το παιδί σας σχετικά με το σεξ, είναι πιο αποτελεσματικό, αν κάνετε μία συνεχιζόμενη συζήτηση, που να έχει ξεκινήσει από την προσχολική και τη σχολική ηλικία. Κατά τη διάρκεια των εφηβικών χρόνων μπορεί να προκύψουν κάποια νέα θέματα: Ραντεβού. Ορισμένες ερωτήσεις που μπορεί να έχει ο έφηβός σας είναι: «Πότε μπορώ να αρχίσω να βγαίνω;» «Πώς θα ξέρω αν είμαι έτοιμος να κάνω σεξ;» «Το να μην κάνω σεξ με βοηθάει να κρατήσω το αγόρι ή το κορίτσι μου;» Αποχή. Ο έφηβός σας μπορεί να αναγκαστεί να κάνει σεξ λόγω πίεσης από τους συνομηλίκους, λόγω περιέργειας ή άλλων αιτιών. Πείτε στον έφηβό σας πως πολλοί έφηβοι αποφασίζουν να περιμένουν και πως υπάρχουν άλλοι τρόποι να εκδηλώσει τη στοργή του, μέχρι να νιώσει έτοιμος: στενές συζητήσεις, μεγάλοι περίπατοι κρατώντας τα χέρια, άκουσμα μουσικής και χορός, φίλημα, άγγιγμα, αγκαλιά. Βιασμός σε ραντεβού. Ο βιασμός κατά τη διάρκεια ραντεβού συμβαίνει, όταν κάποιος που ο έφηβός σας γνωρίζει τον ή την πιέζει για σεξουαλική δραστηριότητα. Εξηγήστε στα παιδιά σας πως όχι σημαίνει πάντα όχι. Πείτε επίσης στο παιδί σας πως η αποφυγή του αλκοόλ και των ναρκωτικών το βοηθάει να είναι λιγότερο ευάλωτο, ώστε να εμπλακεί σε βιασμό κατά το ραντεβού είτε ως θύμα είτε ως θύτης. Επιπρόσθετα, συζητήστε με τον έφηβό σας για τη χρήση φαρμάκων σε περίπτωση βιασμού σε ραντεβού. Σεξουαλικός προσανατολισμός. Πολλοί νέοι άνθρωποι αναρωτιούνται σε κάποιο βαθμό αν είναι γκέι, λεσβίες ή bisexual. Εξηγήστε στο παιδί σας πως είναι φυσιολογικό να αισθάνεται κάτι παραπάνω για μέλη του ίδιου φύλου και πως με το να έχει απλά αυτά τα αισθήματα δε σημαίνει πως είναι ομοφυλόφιλος ή bisexual. Επισημάνετε πως, αν ο έφηβός σας είναι γκέι, λεσβία ή bisexual, δε θα τον απορρίψετε. Σεξουαλικές φαντασιώσεις Η ονειροπόληση είναι ένα σημαντικό κομμάτι της εφηβείας, που μπορεί να παρέχει διέξοδο στις αυξανόμενες φαντασιώσεις. Πολλές ονειροπολήσεις έχουν σεξουαλικό περιεχόμενο. Ο έφηβός σας μπορεί επίσης να έχει σεξουαλικές φαντασιώσεις τη νύχτα. Οι σεξουαλικές σκέψεις μπορεί να είναι υποθετικές εμπειρίες ή αναμνήσεις πραγματικών εμπειριών. Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν σεξουαλικές φαντασιώσεις. Οι σεξουαλικές φαντασιώσεις μπορεί να είναι χρήσιμες ακόμα και στην ανάπτυξη της σεξουαλικής ταυτότητας, διότι επιτρέπουν την εξερεύνηση σεξουαλικών καταστάσεων που δε θα ήταν σωστό να πραγματοποιηθούν. Αυνανισμός Ο αυνανισμός είναι η διέγερση των γεννητικών οργάνων με σκοπό τη σωματική απόλαυση. Ορισμένοι έφηβοι νιώθουν ενοχές που αυνανίζονται λόγω παλαιών, αβάσιμων μύθων πως ο αυνανισμός, για παράδειγμα, θα σε οδηγήσει σε τύφλωση ή στην ανάπτυξη κονδυλωμάτων. Το παιδί σας μπορεί να έχει αρχίσει να αυνανίζεται πριν την εφηβεία. Ο αυνανισμός παρέχει στους εφήβους έναν τρόπο να διοχετεύσουν τη σεξουαλική τους ένταση, να προσφέρουν στους εαυτούς τους απόλαυση, να απολαύσουν τις σεξουαλικές τους φαντασιώσεις ή ακόμα και να αμβλύνουν τον παρορμητισμό τους να ενδώσουν σε ακατάλληλη σεξουαλική δραστηριότητα με άλλους. Εφόσον ο έφηβός σας δεν αυνανίζεται δημόσια, δεν υπάρχει κάτι ασυνήθιστο, επιβλαβές ή απαράδεκτο σχετικά με αυτή την τακτική. Ομοφυλοφιλία Ορισμένοι έφηβοι αναζητούν μέλη του δικού τους φύλου. Οι φανερά ομοφυλόφιλοι έφηβοι 412 ΜΕΡΟΣ II: Συνηθισμένες Παθήσεις και Ανησυχίες ανά Ηλικιακές Ομάδες

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ας μιλήσουμε για τις σχέσεις μας

Ας μιλήσουμε για τις σχέσεις μας Ας μιλήσουμε για τις σχέσεις μας Επιμέλεια-Παρουσίαση: Άρτεμις Κ.Τσίτσικα Παιδίατρος Εφηβική Ιατρική Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ Κείμενο: Κέντρο ακράτειας Västra Götaland Φωτογραφίες: Kajsa Lundberg Σχεδιασμός: Svensk Information Σας είναι δύσκολο να ελέγξετε την ουροδόχο

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Αρθρίτιδα Η αρθρίτιδα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου!

Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Ποιες είναι οι εξετάσεις που δεν πρέπει να αμελείς; Σου φτιάξαμε την ατζέντα με τα ιατρικά ραντεβού σου! Η πρόληψη σώζει ζωές. Δηλαδή η συνέπειά σου απέναντί στον εαυτό σου. Και πως μεταφράζεται αυτό;

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ : ΌΤΑΝ Η ΔΙΑΙΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΜΜΟΝΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Σε μια εποχή που τόσο οι γυναίκες όσο και οι άντρες έχουν κάνει στροφή 180 μοιρών προς το φαγητό, τα φαινόμενα παχυσαρκίας αλλά και διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ

ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Α: ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ,ΚΟΥΜΟΥΛΟΥ ΙΡΙΔΑ, ΚΡΙΚΖΩΝΗ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΜΑΡΙΝΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, ΠΡΩΤΟΣΥΓΓΕΛΟΥ ΡΑΝΙΑ, ΘΟΔΩΡΗΣ ΦΟΥΡΛΙΑΣ ΘΕΜΑ:ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΕΦΗΒΩΝ ΟΜΑΔΑ Β: ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΡΟΘΟΔΩΡΟΣ, ΔΗΤΡΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ, ΙΖΑΜΠΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Επιβλέπων καθηγητής: Μαρράς Σωτήρης Τάξη: Α Λυκείου Έτος: 2013-2014 Περίγραμμα παρουσίασης: Τα βασικά αίτια της παχυσαρκίας. Oι συνέπειες της παχυσαρκίας. Oι τρόποι αντιμετώπισης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ

ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΕΙΑ ΖΩΝΤΑΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ? Πως? ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΦΥΣΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ 6+1 συμβουλές για να διατηρήσετε τα κίνητρά σας για άσκηση ισχυρά! Πολλοί είναι αυτοί που ξεκινούν ένα πρόγραμμα γυμναστικής γεμάτοι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος

Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διάγνωση διαβήτη Σε μεσήλικα Σε ηλικιωμένο Σε παιδί ή έφηβο Διαβήτης σε ενήλικες και υπερήλικες Ενήλικας ή Ηλικιωμένος

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές;

Τι είναι τα διατροφικά προβλήματα και οι διατροφικές διαταραχές; Διατροφή και εφηβεία Το φυλλάδιο θα σε ενημερώσει για προβλήματα και διαταραχές που σχετίζονται με τη διατροφή - όπως βουλιμία και ανορεξία - και προτείνει μεθόδους αντιμετώπισής τους... Σε ποιους απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται όταν αναπτύσσονται στον προστάτη αφύσικα κύτταρα. Αυτά τα αφύσικα κύτταρα μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός.

Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός. Γενικό Λύκειο Παραλίας. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΣΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Διατροφή και αθλητισμός. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Λουκοπούλου Νεκταρία Η ομάδα μας: Βενετιάδη Νικολίτσα Καγκελάρη Χριστίνα Κολεγιάννης Χρήστος Καρρά Φωτεινή

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Τί είναι εμβόλια; Ο Εμβολιασμός είναι ένας τρόπος προστασίας από σοβαρές μεταδοτικές ασθένειες. Το «αμυντικό» σύστημα του ανθρώπου που έχει εμβολιαστεί, μπορεί τις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της υγείας του μαστού

Η σημασία της υγείας του μαστού Η σημασία της υγείας του μαστού y Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο κοινός γυναικείος καρκίνος παγκοσμίως, με περίπου 1.1 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 411,000 θανάτους κάθε χρόνο. y Η σωματική άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο)

Θέμα. Οι διατροφικές συνήθειες των. μαθητών του Γυμνασίου. (ερωτηματολόγιο) Θέμα Οι διατροφικές συνήθειες των μαθητών του Γυμνασίου (ερωτηματολόγιο) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή: Διατροφική πυραμίδα (Λαμπρινουδάκη Μαρία, Βαλενστάιν Μαρία) 2. Κυρίως θέμα (ερωτηματολόγιο) (Μουτζούρη

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Τι θα βρείτε σε αυτό το φυλλάδιο Επιστροφή στο σχολείο Σωματική άσκηση και παιχνίδι Πάρτι και γιορτές

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Με μεγάλη χαρά σας στέλνουμε το πρώτο περιοδικό υγείας που έχουμε επιμεληθεί προσωπικά στο ιατρείο μας.

Με μεγάλη χαρά σας στέλνουμε το πρώτο περιοδικό υγείας που έχουμε επιμεληθεί προσωπικά στο ιατρείο μας. Με μεγάλη χαρά σας στέλνουμε το πρώτο περιοδικό υγείας που έχουμε επιμεληθεί προσωπικά στο ιατρείο μας. Ζούμε σε μια πολύ απαιτητική εποχή, και ως γυναίκες αναλαμβάνουμε καθημερινά ολοένα και περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΟΡΙΣΜΟΙ v Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα είναι ασθένειες ή λοιμώξεις οι οποίες προκαλούνται από οργανισμούς οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η φυματίωση; Η φυματίωση είναι νόσημα που προκαλείται από ένα μικρόβιο που λέγεται μυκοβακτηρίδιο της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι:

Ένας από τους δομικούς λίθους της ποιοτικής προπόνησης είναι η καλή διατροφή. Κάθε κολυμβητής και κάθε γονέας κολυμβητή πρέπει να γνωρίζει ότι: ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Στο τμήμα αυτό θα παρατεθεί σειρά άρθρων που αφορούν τη διατροφή των κολυμβητών. Τα άρθρα αυτά προέρχονται από έγκυρες πηγές, οι οποίες και αναφέρονται. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ Από την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα