Γεώργιος Παστιάδης Η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γεώργιος Παστιάδης Η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ"

Transcript

1 Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 130 Γ', 2009, Γεώργιος Παστιάδης Η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό διερευνά τη συχνότητα εκκλησιασμού ως διαιρετική τομή στην πολιτική συμπεριφορά στην Ελλάδα. Χρησιμοποιούνται μεταβλητές πολιτικών απόψεων και στάσεων όπως το ενδιαφέρον για την πολιτική, ο βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία, η παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας, ο χρόνος που αφιερώνεται για την υποστήριξη ενός κόμματος ή ενός υποψηφίου, η εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Αριστερά», η εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Δεξιά», η ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Λεξιά, το πόσο κοντά αισθάνεται ο ερωτώμενος σε ένα κόμμα, ο χρόνος απόφασης ψήφου, ο δικομματισμός. Με τη χρήση ποσοτικών μεθόδων ανάλυσης εξετάζεται το αν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές στην πολιτική συμπεριφορά ανάμεσα στους μη εκκλησιαζόμενους και στους εκκλησιαζόμενους. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Στόχος του άρθρου 1 είναι η διερεύνηση της συχνότητας εκκλησιασμού ως διαιρετικής τομής στην πολιτική συμπεριφορά. Μελετάται η πολιτι- * Διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών. 1. Ο συγγραφέας θέλει να εκφράσει τις θέρμες του ευχαριστίες προς την εταιρεία ερευνών V-PRC, η οποία είχε την ευγενή καλοσύνη να παραχωρήσει τα ποσοτικά δεδομένα του παρόντος άρθρου. Επίσης ευχαριστεί τους δυο ανώνυμους κριτές της Επιθεώρησης Κοινωνικών Ερευνών για τις ιδιαίτερα χρήσιμες παρατηρήσεις τους, που συνετέλεσαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση της τελικής εικόνας του παρόντος άρθρου.

2 76 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ κή συμπεριφορά των εκκλησιαζόμενων σε σχέση με τους μη εκκλησιαζόμενους. Από τη δεκαετία του 1960 έχει τεθεί ο προβληματισμός σε σχέση με τη σημασία και το περιεχόμενο των θρησκευτικών «διαιρετικών τομών», όπως και οι πολιτικές και εκλογικές τους συνέπειες στο επίπεδο των ψηφοφόρων (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος, Η., 2001). Όμως, η πρώτη μελέτη συσχέτισης πολιτικής-εκλογικής συμπεριφοράς πραγματοποιήθηκε από τον Lazarsfeld (1948), στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 1940, και χάραξε νέο δρόμο στις εκλογικές μελέτες, χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία των εμπειρικών κοινωνικών ερευνών με τη βοήθεια των ατομικών συνεντεύξεων βάσει δομημένου ερωτηματολογίου (δειγματοληπτικές ποσοτικές έρευνες). Ο Lazarsfeld και η ομάδα του εισήγαγαν ένα «δείκτη πολιτικών προδιαθέσεων», ο οποίος διαμορφώνεται από τρία χαρακτηριστικά ιδιαίτερης βαρύτητας: την κοινωνικοοικονομική θέση, τη θρησκευτική ταυτότητα (καθολικοί ή διαμαρτυρόμενοι) και τον τόπο κατοικίας (αγροτικές ή αστικές περιοχές). Οι Lipset, Rokkan (1967) ανιχνεύουν τέσσερις διαιρετικές τομές (cleavages) στην εξέλιξη του ευρωπαϊκού κομματικού συστήματος. Η πρώτη είναι η διαιρετική τομή κέντρου-περιφέρειας, η δεύτερη είναι η διαιρετική τομή κράτους-εκκλησίας και αναφέρεται στη διαδικασία εκκοσμίκευσης, η τρίτη είναι η διαιρετική τομή πόλης-υπαίθρου και η τέταρτη είναι η διαιρετική τομή ιδιοκτητών-εργατών. Οι Buttler, Stokes στη Μεγάλη Βρετανία (1969) έχουν αναδείξει τους δύο «βασικούς πυλώνες» της εκλογικής κοινωνιολογίας, την κοινωνική τάξη και το θρήσκευμα. Η συγκριτική μελέτη που διηύθυνε ο Rose (1974) έδειξε πως οι θρησκευτικές διαιρέσεις ασκούσαν αποφασιστική επίδραση στις εκλογικές επιλογές, ανώτερη από αυτήν της κοινωνικής τάξης στις πέντε από τις δώδεκα υπό εξέταση δημοκρατίες, αποδεικνύοντας ότι οι πιο θρησκευόμενοι ψηφοφόροι είναι και πιο συντηρητικοί. Οι Miller, Raab (1977), Lijphart (1979, 1982) μελέτησαν επίσης την επίδραση των θρησκευτικών διαιρετικών τομών στην κομματική ταύτιση. Σύμφωνα με τους Γεωργιάδου, Νικολακόπουλο (2001), οι απόψεις για το αν αποτελεί η θρησκεία ή η κοινωνική τάξη τον παράγοντα με την ισχυρότερη και μονιμότερη επίδραση στην κομματική επιλογή εξακολουθούν να συγκρούονται. Όμως, παρά τις θεωρητικές αντιθέσεις, έχει επιβεβαιωθεί ότι η θρησκεία αποτελεί, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κρίσιμη παράμετρο των εκλογικών αναμετρήσεων σε αρκετές δυτικές δημοκρατίες (Pappi F.U., Terwey M., 1982* Harrop M., Miller W., 1987).

3 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 77 Ο Καθολικισμός, ως θρησκευτικό δόγμα, συσπείρωνε τους στρατευμένους ψηφοφόρους γύρω από τα συντηρητικά και τα χριστιανοδημοκρατικά πολιτικά κόμματα, με εντυπωσιακή σταθερότητα, μέχρι και την πρώτη μεταπολεμική περίοδο σε πολλές χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης. Στην ύστερη νεωτερικότητα εμφανίζονται τα στοιχεία της ατομικής θρησκευτικότητας που προσδίδουν ένα νέο πολιτικό περιεχόμενο στη θρησκευτική ταυτότητα των ψηφοφόρων. Τα νέα αυτά δεδομένα της ύστερης νεωτερικότητας αναπροσαρμόζουν τη «δογματική» διαιρετική τομή αντικαθιστώντας την σταδιακά με μια «θρησκευτική»-«εκκλησιαστική» διαιρετική τομή. Έτσι, αν και η εκκλησιαστική προσέλευση έχει ως μέγεθος αισθητά περιοριστεί, για την κατηγορία των πιστών και εκκλησιαζόμενων εκλογέων ενισχύεται το ειδικό βάρος του εκκλησιασμού ως παράγοντα για το σχηματισμό πολιτικής γνώμης και τη λήψη εκλογικής απόφασης (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2001). Σύμφωνα με τους Γεωργιάδου Β, Νικολακόπουλο Η. (2000, σ. 142), η θρησκεία έχει, κατά μεγάλο μέρος, απολέσει στην εποχή της νεωτερικότητας τον απόλυτο και αυταπόδεικτο ρόλο της αλήθειας που μεταφέρουν οι κοσμοεικόνες της. Η αλήθεια επιμερίζεται πλέον σε μια σειρά συλλογικών δράσεων, παραπέμποντας στη βεμπεριανή έννοια της «απομάγευσης του κόσμου» και της «εκκοσμίκευσης». Έτσι καταγράφεται το φαινόμενο της «ιδιωτικοποίησης» της θρησκείας, δηλαδή της «απώθησης» της στην ιδιωτική σφαίρα και της ανάδειξης της θρησκευτικής επιλογής σε μια αποκλειστικά ατομική υπόθεση, μετατρέποντας την Εκκλησία σε έναν εξειδικευμένο δημόσιο θεσμό. Ο Νικολακόπουλος (1997) αναφέρει ότι η μελέτη της έντονης σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στην πολιτική τοποθέτηση και την επιρροή που διαθέτει η οργανωμένη Εκκλησία (ιδιαίτερα στις χώρες του καθολικισμού) αποτελεί έναν από τους κυριότερους ερμηνευτικούς άξονες που χρησιμοποιούνται στην πολιτική κοινωνιολογία. Σημειώνει, επίσης, ότι σε πολλές περιπτώσεις η σύγκρουση της (υπερεθνικής) Καθολικής Εκκλησίας με την (εκκοσμικευμένη) ιδεολογία των εθνικών κρατών αποτέλεσε, στα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ού αι., μία από τις βασικές τομές που οδήγησαν στη συγκρότηση μαζικών πολιτικών κομμάτων (Χριστιανοδημοκρατία). Η φαινόμενη αντίφαση ανάμεσα στην «ιδιωτικοποίηση» του θρησκευτικού δόγματος και στην ενδυνάμωση της δημόσιας θεσμικής του παρουσίας οδηγεί σε εννοιολογική ταύτιση Εκκλησίας και θρησκείας, συχνά δε και σε αδυναμία διαφοροποίησης μεταξύ «εκκλησιαστικότητας» και «θρησκευτικότητας» (Luckmann, 1967, σ. 22, 25). Στην εμπειρική μελέτη η

4 78 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ «συχνότητα εκκλησιασμού» εκλαμβάνεται ως, κατά κύριο λόγο, απτή και μετρήσιμη ένδειξη των διαφόρων εκφάνσεων θρησκευτικότητας και, δευτερευόντως και περιθωριακά, διερευνάται η συμμετοχή των πιστών και σε άλλες οργανωτικές και συλλογικές δράσεις (συχνότητα ανάγνωσης εκκλησιαστικού Τύπου, συμμετοχής σε εκδηλώσεις της Εκκλησίας κ.λπ.), όπως και σε μυστηριακές και λατρευτικές πρακτικές του δόγματος (συχνότητα προσευχής, μετάληψης, ανάγνωσης Ευαγγελίου κ.λπ.). Βεβαίως, η «εκκλησιαστικότητα» συνιστά μια σημαντική, αλλά όχι και τη μοναδική, διάσταση της πραγματικά πολυσήμαντα οριζόμενης «θρησκευτικότητας» από στοιχεία «ιδεολογικά», «γνωστικά» και «τελετουργικά». Ο «εκκλησιασμός» δεν αποδίδει παρά μόνο μία διάσταση της πολυσχιδούς «θρησκευτικότητας», δεν εκδηλώνεται ξεκάθαρα και με μια ευθεία και άμεση αντιστοιχία μεταξύ της συχνότητας εκκλησιασμού και της ποιότητας της θρησκευτικής πίστης (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, σ ). Οι εκδηλώσεις θρησκευτικής έκφρασης και συμπεριφοράς είναι πολύμορφες και πολυσήμαντες, και τα νοήματα που εμπεριέχουν δεν αποκαλύπτονται διαμέσου της απλής περιγραφής των τρόπων του θρησκεύεσθαι, ούτε διαμέσου της διαφοροποιημένης (ποσοτικής και ποιοτικής) καταγραφής όσων μετέρχονται αυτών των τρόπων, και έτσι κάθε εγχείρημα αποκωδικοποίησης τους αποδεικνύεται πάντα ένα σύνθετο και ερευνητικά απαιτητικό εγχείρημα (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ. 127). Ο Μουζέλης (2003) διακρίνει τρεις διαστάσεις της θρησκευτικότητας, τη δογματική, τη θεολογική και την υπαρξιακή. Η τελευταία κυριαρχεί στην ύστερη, εξατομικευμένη νεωτερικότητα, όπως και μορφές θρησκευτικότητας χωρίς αναφορά σε θεό ή Εκκλησία (Daniel, 1998 Davie, 1994). Η Mayer (2005, σ. 17, 156, 157) συμπεραίνει ότι η «θεματική ψήφος» τείνει να αντικαταστήσει τη «διαιρετική ψήφο», που συγκροτείται διαμέσου των επαγγελματικών ή θρησκευτικών ομαδοποιήσεων. Επισημαίνει (2005, σ. 112,152), επίσης, ότι οι τακτικά εκκλησιαζόμενοι ψηφίζουν σε μικρότερο ποσοστό υπέρ της Αριστεράς σε σχέση με τους υπόλοιπους και ότι η θρησκεία και η κοινωνική ιδιότητα παραμένουν οι περισσότερο προσδιοριστικοί παράγοντες της αριστερής ψήφου όπως και της κεντροδεξιάς. Σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας - ESS, καταγράφεται μια υψηλή διάχυτη θρησκευτικότητα, η οποία είναι ευρύτερη από τα επίπεδα εκκλησιαστικής λατρείας και προσευχής, όπως εμφανίζονται στην ίδια έρευνα (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ. 148).

5 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 79 Στις σύγχρονες «κοινωνίες του ρίσκου» οι θρησκείες επανέρχονται στο προσκήνιο, λόγω της συγκυρίας της κρίσης, για να κάνουν υποφερτή την ανθρώπινη αδυναμία και αναθέτοντας στο Θεό το ρόλο διαχειριστή της κρίσης (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ. 146). Ο Βερναρδάκης (2008) υποστηρίζει ότι τόσο η κομματική όσο και η παραταξιακή ταύτιση παραπέμπουν στα κοινωνικο-πολιτιστικά χαρακτηριστικά των ατόμων (κοινωνική τάξη, θρησκευτικότητα, μορφωτικό κεφάλαιο, κ.λπ.). Είναι γεγονός ότι απουσιάζει μια ολοκληρωμένη και συστηματική εμπειρική μελέτη των σχέσεων Εκκλησίας και πολιτικής για την ελληνική Ορθοδοξία. Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι όσο περισσότερο απομακρύνεται κανείς από το κέντρο προς τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, τόσο αυξάνονται τα ποσοστά της τακτικής εκκλησιαστικής προσέλευσης, ενώ, αντίθετα, όσο πλησιάζει προς τα αριστερά, τόσο μειώνεται η συχνότητα του εκκλησιασμού και αυξάνεται το ποσοστό της εκκλησιαστικής αποχής. Στην περίπτωση της μεταπολεμικής Ελλάδας, η συχνή και συστηματική πρακτική του εκκλησιασμού εξακολουθεί να παραπέμπει σε διακριτές ιδεολογικές ταυτότητες και συνιστά ένα μέγεθος με πολιτική και εκλογική σημασία, τουλάχιστον για το ένα τρίτο περίπου του εκλογικού σώματος, που αποτελεί το σκληρό πυρήνα του «λαού της Εκκλησίας». Η δεξιόστροφη αυτή ιδεολογική τοποθέτηση δε συνεπάγεται και ένα μονοδιάστατο ιδεολογικό προσανατολισμό, καθώς ο «λαός της Εκκλησίας» έχει μια σαφέστατη διακομματική σύνθεση, παρά το ότι η Δεξιά διέθετε πάντα, και εξακολουθεί να διαθέτει, την αδιαμφισβήτητη πολιτική και εκλογική πρωτοκαθεδρία στην ομάδα αυτή (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, σ ). Οι Αθηναίος (1983) και Δήμητρας (1992) ερεύνησαν το ρόλο της θρησκείας ως παράγοντα διαμόρφωσης εκλογικής συμπεριφοράς. Ο Αθηναίος, ερευνώντας το βαθμό πυκνότητας των ναών σε διάφορες περιοχές της Θεσσαλονίκης, δεν επιβεβαίωσε ισχυρή συσχέτιση με τα εκλογικά αποτελέσματα. Ο Δήμητρας θεωρεί ότι η συχνότητα εκκλησιασμού συσχετίζει την ιδεολογική και εκλογική συμπεριφορά, με κεντροδεξιά τοποθέτηση των ατόμων με τη μεγαλύτερη συχνότητα εκκλησιασμού. Η Γεωργιάδου (1996, σ ), αναφερόμενη στην έρευνα του ΕΚΚΕ το 1985 (Δώδος Δ., Καφετζής Π., Μιχαλοπούλου Κ., Νικολακόπουλος Η., Παπλιάκου Β., 1990) υπογραμμίζει ότι το δεδομένο ότι το κύρος και η επιρροή της εκκλησίας δε συναρτώνται ευθέως με τη θεσμική της οντότητα, δεν αφορά μόνο την ελληνική εκκλησία, αλλά ισχύει και για την περίπτωση της ισπανικής και της πορτογαλικής εκκλησίας, με τη

6 80 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ σημαντική διαφορά ότι στην Ελλάδα το υψηλό κοινωνικό κύρος της εκκλησίας έναντι άλλων κοσμικών-πολιτικών θεσμών προκύπτει παρά τη χαμηλή εκκλησιαστικότητα της ελληνικής κοινωνίας, ενώ στην Ισπανία και στη Πορτογαλία ο πραγματικά υψηλός δείκτης εκκλησιαστικότητας δεν προωθεί τη διεύρυνση και εμβάθυνση της θεσμικής επιρροής της εκκλησίας. Οι Γεωργιάδου, Νικολακόπουλος (2001), σκιαγραφώντας τα χαρακτηριστικά της θρησκευτικότητας-εκκλησιαστικότητας στην Ελλάδα, σημειώνουν ότι τα κεντρικά χαρακτηριστικά του εκκλησιασμού την πρώτη περίοδο της μεταπολίτευσης αποτελούσαν ο πολύ υψηλός σποραδικός εκκλησιασμός, ο ικανοποιητικός δείκτης τακτικού εκκλησιασμού και το αυξημένο σε σχέση με το παρελθόν αλλά, συγκριτικά προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χαμηλό ποσοστό εκκλησιαστικής αποχής. Το 1980, αναδεικνύονται οι πρώτες προϋποθέσεις μιας στοιχειώδους τομής ανάμεσα στο «μη εκκλησιαζόμενο» και το «εκκλησιαζόμενο» τμήμα του πληθυσμού. Σε συγκυρίες θρησκευτικής φόρτισης της ημερήσιας διάταξης και ανάδειξης διακυβευμάτων με θρησκευτικό ή εκκλησιαστικό ενδιαφέρον, η ύπαρξη μιας τομής μεταξύ των εκκλησιαζόμένων και των μη εκκλησιαζόμενων (εκκοσμικευμένων) είναι δυνατόν να προκαλέσει θρησκευτικοπολιτικές συγκρούσεις, να προσανατολίσει πολιτικά και να στοιχίσει τους ενδιαφερόμενους σε συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα. Κατά την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο στην Ελλάδα, θέματα όπως η δημιουργία νομικού πλαισίου για τον πολιτικό γάμο ή η ρύθμιση της εκκλησιαστικής περιουσίας έδωσαν το έναυσμα για τη δημιουργία ανοιχτών ρήξεων μεταξύ της Διοικούσας Εκκλησίας και των τότε κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, καθώς και ανοιχτών συνεργασιών μεταξύ της Εκκλησίας και του κόμματος της ΝΔ. Από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 στην Ελλάδα, τη στιγμή ακριβώς που το αίτημα του εκσυγχρονισμού γινόταν πολιτικά κυρίαρχο, η αριθμητική σχέση «εκκλησιαζόμενων»- «μη εκκλησιαζόμενων» άρχισε να μεταβάλλεται εις βάρος των δεύτερων. Με υπόβαθρο τις λανθασμένες επιλογές των ελληνικών κυβερνήσεων στις αρχές/μέσα της δεκαετίας του 1990, οι οποίες επιχείρησαν μια ιστορικο-θρησκευτική θεμελίωση της ελληνικής θέσης στο νέο πολιτικό χάρτη των Βαλκανίων και αναγνώρισαν έναν ιδιαίτερο πολιτικό ρόλο στην Ορθόδοξη Εκκλησία, εμφανίζεται έκτοτε μια τάση ενδυνάμωσης των μορφών εκκλησιαστικής έκφρασης στην κοινωνία. Η Γεωργιάδου (1996, σ. 275) σημειώνει ότι στην Ελλάδα δεν παγιώθηκε ποτέ μια θρησκευτική διαιρετική τομή, ούτε τα πολιτικά κόμματα είχαν θρησκευτικές καταβολές, ωστόσο, στη ΝΔ (ένα κόμμα της κέντρο-

7 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 81 δεξιάς, του συντηρητικού πολιτικού χώρου, το οποίο μάλιστα στερείται ξεκάθαρων ιδεολογικών αρχών), η Ορθοδοξία έβρισκε εκ των πραγμάτων πεδίο λαϊκής απήχησης. Ο Νικολακόπουλος (1997), υπογραμμίζει ότι στο χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κυρίως στην Ελλάδα, όπου η ταύτιση Εκκλησίας και κράτους υπήρξε συστατικό στοιχείο για τη διαδικασία της εθνικής συγκρότησης, οι συγκρούσεις της Εκκλησίας με την εκκοσμικευμένη ιδεολογία του κράτους, ακόμη και όταν εκδηλώθηκαν, σπάνια απέκτησαν τη μορφή διακυβευμάτων με πολιτικές προεκτάσεις, και ότι ουδέποτε παγιώθηκαν, ώστε να αποκτήσουν οργανωμένη πολιτική έκφραση με επιρροή και διάρκεια στο μαζικό επίπεδο. Σημειώνει, επίσης, ότι παρά ταύτα δεν αναιρείται το γεγονός ότι η στάση απέναντι στην Εκκλησία, αποτελεί συστατικό της ιδεολογικής τοποθέτησης των πολιτών και, επομένως, ακόμη και αν δεν αναγορεύεται σε αντικείμενο του πολιτικού και κομματικού λόγου, εντούτοις λανθάνει ως κρίσιμη παράμετρος των ιδεολογικών διαφοροποιήσεων. Ο Νικολακόπουλος (1997), με βάση έρευνα πεδίου της V-PRC του 1997, διαπιστώνει ότι από αυτούς που αυτοτοποθετούνται στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά μόνο το 15,5% πηγαίνει τακτικά στην Εκκλησία, ενώ το 27,1% δηλώνει πως δεν πηγαίνει ποτέ. Το ποσοστό των συχνά εκκλησιαζόμενων αυξάνεται στο 24,5% για όσους αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο και προσεγγίζει την απόλυτη πλειοψηφία (48,0%) για το χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς. Αντίστοιχου μεγέθους είναι και οι διαφοροποιήσεις ως προς την ψήφο: η ΝΔ ξεπερνά το 50% στο τμήμα του πληθυσμού που διατηρεί στενούς δεσμούς με την Εκκλησία, ενώ το ποσοστό της πέφτει κάτω από το 20% στους ψηφοφόρους που αξιολογούν απολύτως αρνητικά τη σημερινή λειτουργία της Εκκλησίας («καθόλου ικανοποιημένοι»). Σημειώνει, επίσης, ότι οι έντονες σχέσεις που διαπιστώνονται ανάμεσα στην εκκλησιαστική πρακτική, την ιδεολογική τοποθέτηση και την κομματική επιλογή και οι οποίες, από στατιστική άποψη, μοιάζουν με τις αντίστοιχες διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται σε καθολικές χώρες, δεν συνεπάγονται μια άμεση σχέση αιτίου-αιτιατού, ανάλογη με αυτήν που τεκμηριώνεται για χώρες οι οποίες έχουν γνωρίσει στο παρελθόν ένα έντονο σχίσμα κοσμικού κράτους και καθολικής εκκλησίας. Υπογραμμίζει, ακόμη, ότι στην περίπτωση της Ελλάδας, η συχνή εκκλησιαστική πρακτική μπορεί απλώς να συνιστά μία από τις όψεις της συντηρητικής ιδεολογίας, χωρίς να προσλαμβάνει αναγκαστικά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα καθώς, όχι μόνο τα κόμματα έχουν αποφύγει μέχρι σήμερα την άμεση εμπλοκή τους με τα

8 82 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ θέματα της Εκκλησίας, αλλά και αντίστροφα οι διάφορες τάσεις που κατά καιρούς εκδηλώνονται στο εσωτερικό της Εκκλησίας επιζητούν, κατά κανόνα, διακομματική κάλυψη, ώστε να αποτρέψουν μια πιθανή σύγκλιση εκκλησιαστικών και πολιτικών διαιρέσεων. Ο Δώδος (1999, σ. 219), αναφέρει ότι η ελληνική Εκκλησία αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν όχι μόνο την κοινωνική αλλά και τις άλλες πτυχές της ζωής των πολιτών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας - ESS, η Ελλάδα, συγκρινόμενη με τις υπόλοιπες χώρες της έρευνας, εμφανίζει μακράν τα υψηλότερα ποσοστά θρησκευτικότητας και συχνότητας εκκλησιασμού (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ ). Τα ερευνητικό ερώτημα του άρθρου αυτού είναι το αν στοιχειοθετείται (με ποσοτική προσέγγιση) η ύπαρξη της συχνότητας εκκλησιασμού ως διαιρετικής τομής στην πολιτική συμπεριφορά, στην Ελλάδα σήμερα. Ως εκ τούτου, κρίνεται χρήσιμη η διερεύνηση του αν υφίστανται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων σε διάφορες απόψεις και στάσεις, οι οποίες αποτυπώνουν την πολιτική συμπεριφορά όπως: το ενδιαφέρον για την πολιτική, η έκθεση στην πολιτική επικοινωνία, η παρακολούθηση της προεκλογικής εκστρατείας, η υποστήριξη ενός κόμματος ή ενός υποψηφίου, η προσπάθεια να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί, η ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά, η εντύπωση που δημιουργείται στους ερωτώμενους για τις πολιτικές έννοιες-σχήματα όπως η Αριστερά και η Δεξιά, η κομματική ταύτιση, ο χρόνος απόφασης ψήφου, η προτίμηση στο δικομματισμό. 2. ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Το πρωτογενές υλικό στο οποίο βασίζεται η μελέτη αυτή είναι τα ποσοτικά δεδομένα της πανελλαδικής έρευνας πεδίου υπ. αριθμ του έτους 2004, της εταιρείας ερευνών V-PRC, με ατομικές συνεντεύξεις, χρήση δομημένου ερωτηματολογίου και κάλπης, στο σύνολο της χώρας, μέγεθος του δείγματος άτομα, με πολυσταδιακή στρωματοποιημένη δειγματοληψία. Προκειμένου να διερευνηθούν τα ανωτέρω ερευνητικά ερωτήματα, διερευνάται η σχέση ανάμεσα στους εκκλησιαζόμενους και στους μη εκκλησιαζόμενους, σε μια σειρά από μεταβλητές της πολιτικής συμπεριφοράς:

9 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 83 Ενδιαφέρον για την πολιτική (σε κλίμακα: πολύ, αρκετά, λίγο, καθόλου). Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία (σε κλίμακα: καθόλου, λιγότερο από 30 λεπτά, μισή ώρα, μισή με μία ώρα, μία με δύο ώρες, Πάνω από 2 ώρες). Παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας (σε κλίμακα: -, +, ++, Πόσο συχνά αφιερώνουν χρόνο υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο (σε κλίμακα: πολύ συχνά, αρκετά συχνά, σπάνια, ποτέ). Πόσο συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί (σε κλίμακα: πολύ συχνά, αρκετά συχνά, σπάνια, ποτέ). Ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά (σε κλίμακα: 1-10). Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» (σε κλίμακα: θετική, αρνητική, καμία εντύπωση). Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» (σε κλίμακα: θετική, αρνητική, καμία εντύπωση). Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ότι στα υπόλοιπα (σε κλίμακα: ναι, όχι). Χρόνος απόφασης ψήφου (σε κλίμακα: αποκρυσταλλωμένοι, ρευστοί). Δικομματισμός (σε κλίμακα: ψήφος σε ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ). Μεθοδολογικά χρησιμοποιούνται ποσοτικές μέθοδοι ανάλυσης (πίνακες συνάφειας, έλεγχοι στατιστικής σημαντικότητας διαφορών). Οι έλεγχοι στατιστικής σημαντικότητας πραγματοποιούνται σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας^>= 0.05 ή 5%. Εάν το αποτέλεσμα του ελέγχου (Asymp. Sig.) είναι μικρότερο από το 0.05, τότε οι παρατηρούμενες διαφορές είναι στατιστικά σημαντικές και, συνεπώς, μπορεί να γίνει γενίκευση των συμπερασμάτων στο σύνολο του πληθυσμού, ενώ, εάν είναι μεγαλύτερο από το 0.05 οι παρατηρούμενες διαφορές δεν είναι στατιστικά σημαντικές και δεν μπορεί να γίνει γενίκευση των συμπερασμάτων στο σύνολο του πληθυσμού. Όταν ο έλεγχος δίνει τιμές κοντά στο 0.1, τότε οι παρατηρούμενες διαφορές είναι οριακά στατιστικά μη σημαντικές και σημειώνεται παραπλεύρως ένας *. Από την ποσοτική ανάλυση των δεδομένων της έρευνας, προκύπτει ο ακόλουθος Πίνακας συνάφειας.

10 84 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ποσοστό % Ενδιαφέρον για την πολιτική (πολΰ+αρκετά) Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία (1-2+ >2 ώρες) Παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας (++ και ) Πόσο συχνά αφιερώνουν χρόνο υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο (πολΰ+αρκετά συχνά) Πόσο συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί (πολΰ+αρκετά συχνά) Αυτοτοποθετηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά (Μ. Ο.) Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» (Θετική) Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» (Θετική) Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ότι στα υπόλοιπα (Ναι) Χρόνος απόφασης ψήφου (αποκρυσταλλωμένοι) Δικομματισμός Εκκλησιαζόμενοι 44,69 56,85 60,09 16,05 17,57 5,64 23,21 39,70 73,54 81,13 78,74 Μη Εκκλησιαζόμενοι 47,75 56,16 58,87 18,09 18,09 4,80 34,87 29,67 72,46 81,32 69,50 Διενεργούμε έλεγχο στατιστικής σημαντικότητας διαφορών. Έχοντας ως μεταβλητή ελέγχου τη συχνότητα εκκλησιασμού (εκκλησιαζόμενοι, μη εκκλησιαζόμενοι), εξετάζουμε αν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις συχνότητες εκκλησιασμού, δηλαδή αν η μεταβολή της συχνότητας εκκλησιασμού επηρεάζει τις μεταβλητές της πολιτικής συμπεριφοράς. Επίσης, έχοντας ως μεταβλητή ελέγχου τη συχνότητα εκκλησιασμού (εκκλησιαζόμενοι, μη εκκλησιαζόμενοι), εξετάζουμε αν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα

11 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 85 στις μεταβλητές «Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη "Αριστερά"» και «Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη "Δεξιά"». Χρησιμοποιώντας τα Mann-Whitney U και Wilcoxon Signed Ranks τεστς, αντίστοιχα, προκύπτει ο Πίνακας ελέγχων σημαντικότητας. ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΛΕΓΧΩΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Mann-Whitney U, Grouping Variable:Συχνότητα εκκλησιασμού (εκκλησιαζόμενοι, μη εκκλησιαζόμενοι), Asymp. Sig. (2-tailed) Ενδιαφέρον για την πολιτική Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία Παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας Πόσο συχνά αφιερώνουν χρόνο υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο Πόσο συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί Αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ό,τι στα υπόλοιπα Χρόνος απόφασης ψήφου Δικομματισμός Ε-07 2Ε Ε-04 Wilcoxon Signed Ranks Test, Asymp. Sig. (2-tailed), Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» - Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» Εκκλησιαζόμενοι Μη Εκκλησιαζόμενοι 9Ε-06 0,799 Από τον Πίνακα συνάφειας και τον Πίνακα ελέγχων σημαντικότητας, για τις εξεταζόμενες μεταβλητές προκύπτει: Ενδιαφέρον για την πολιτική: όσοι εμφανίζουν υψηλό ενδιαφέρον είναι λιγότεροι από όσους εμφανίζουν χαμηλό, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία: αυτοί που εμφανίζουν υψηλό βαθμό έκθεσης είναι περισσότεροι από αυτούς που εμφανίζουν

12 86 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ χαμηλό, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Παρακολούθηση της προεκλογικής εκστρατείας: όσοι εμφανίζουν έντονη παρακολούθηση είναι περισσότεροι από όσους εμφανίζουν χαμηλή, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Συχνότητα αφιέρωσης χρόνου υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο: αυτοί που αφιερώνουν χρόνο συχνά είναι λιγότεροι από αυτούς που δεν αφιερώνουν χρόνο συχνά, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Συχνότητα προσπάθειας να πείσουν κάποιον να ψηφίσει όπως αυτοί: όσοι συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί είναι λιγότεροι από όσους δεν προσπαθούν να πείσουν συχνά, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Αεξιά: καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν δεξιότερη ιδεολογική αυτοτοποθέτηση από τους μη εκκλησιαζόμενους. Εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Αριστερά»: όσοι εμφανίζουν θετική εντύπωση είναι λιγότεροι από όσους εμφανίζουν αρνητική εντύπωση, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι μη εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν θετικότερη εντύπωση για την Αριστερά από τους εκκλησιαζόμενους.

13 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 87 Εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Δεξιά»: αυτοί που εμφανίζουν θετική εντύπωση είναι λιγότεροι από αυτούς που εμφανίζουν αρνητική εντύπωση, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν θετικότερη εντύπωση για τη Δεξιά από τους μη εκκλησιαζόμενους. Στους εκκλησιαζόμενους παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στη θετική εντύπωση για την Αριστερά και στη θετική εντύπωση για τη Δεξιά (9Ε-06<0.05, Wilcoxon Test), με τη Δεξιά να εμφανίζεται με θετικότερη εντύπωση από την Αριστερά. Αντίθετα, στους μη εκκλησιαζόμενους δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στη θετική εντύπωση για την Αριστερά και στη θετική εντύπωση για τη Δεξιά (0,799>0.05, Wilcoxon Test). Αναδύεται λοιπόν ένα ζήτημα «γοητείας» της Δεξιάς στους εκκλησιαζόμενους. Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ό,τι στα υπόλοιπα: όσοι αισθάνονται πιο κοντά είναι περισσότεροι από όσους δεν αισθάνονται πιο κοντά, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Χρόνος απόφασης ψήφου: οι αποκρυσταλλωμένοι είναι περισσότεροι από τους ρευστούς, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Προτίμηση στο δικομματισμό: όσοι ψηφίζουν ένα εκ των δύο κομμάτων ΠΑΣΟΚ-ΝΔ είναι περισσότεροι από όσους δεν τα ψηφίζουν, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν μεγαλύτερη προτίμηση στο δικομματισμό από τους μη εκκλησιαζόμενους.

14 88 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ 3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ Συμπερασματικά με βάση την παρούσα μελέτη δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων για τους περισσότερους δείκτες της πολιτικής συμπεριφοράς. Συνεπώς η διάκριση μεταξύ των δύο κατηγοριών της συχνότητας εκκλησιασμού μάλλον δεν επιβεβαιώνει την ύπαρξη διαιρετικής τομής εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων σε σχέση με την πολιτική συμπεριφορά στην Ελλάδα. Η αύξηση της συχνότητας εκκλησιασμού επηρεάζει μόνον τις ιδεολογικές συντεταγμένες στον άξονα Αριστερά-Δεξιά. Φαίνεται να επηρεάζει δηλαδή μόνον αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί «κλασικές ορίζουσες της Αριστεράς», οδηγεί δηλαδή σε: δεξιότερη ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στον άξονα Αριστερά-Δεξιά, αρνητικότερη άποψη για την Αριστερά, θετικότερη άποψη για τη Δεξιά. Στην «όχθη» της Δεξιάς βρίσκονται οι εκκλησιαζόμενοι, ενώ στην «όχθη» της Αριστεράς εμφανίζονται οι μη εκκλησιαζόμενοι. Επιπλέον, ενώ στους μη εκκλησιαζόμενους δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στη θετική εντύπωση για την Αριστερά και στη θετική εντύπωση για τη Δεξιά, στους εκκλησιαζόμενους παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές, με τη Δεξιά να εμφανίζεται με θετικότερη εντύπωση από την Αριστερά. Σχηματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζονται «δεξιοβαρείς-δεξιόστροφοι», ενώ οι μη εκκλησιαζόμενοι εμφανίζονται «αριστεροβαρείς-αριστερόστροφοι». Η διάκριση αυτή Αριστερά-Δεξιά πιθανότατα εμπερικλείει ως βασικό συστατικό στοιχείο τη θεμελιώδη αντίθεση έως πολεμική των δύο πόλων Αριστεράς και Εκκλησίας, όπως η αντίθεση αυτή συγκροτήθηκε ιστορικά στη Δύση στις αρχές του 20ού αιώνα και διατηρήθηκε ως βασική συντεταγμένη αναφοράς και ιδεολογικοπολιτικού αυτοπροσδιορισμού στη συλλογική μνήμη. Τα συμπεράσματα αυτά συμφωνούν με τους Γεωργιάδου, Νικολακόπουλο (2000, σ ), που υποστηρίζουν ότι από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι όσο περισσότερο απομακρύνεται κανείς από το κέντρο προς τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, τόσο αυξάνονται τα ποσοστά της τακτικής εκκλησιαστικής προσέλευσης, ενώ, αντίθετα, όσο πλησιάζει προς τα αριστερά, τόσο μειώνεται η συχνότητα του εκκλησιασμού και αυξάνεται το ποσοστό της εκκλησιαστικής αποχής. Στην ίδια κατεύθυνση, ο Νικολακόπουλος (1997) σημειώνει ότι το ποσοστό των συχνά εκκλησιαζόμενων αυξάνεται για όσους αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο και προσεγγίζει την απόλυτη πλειοψηφία για τον χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς.

15 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 89 Η διάκριση αυτή αντανακλάται μόνο στο επίπεδο του ιδεολογικούφαντασιακού πλαισίου ορισμού των εννοιών Αριστερά και Δεξιά, χωρίς τα συνακόλουθα πολιτικά συμφραζόμενα του ορισμού. Δηλαδή, ενώ στο επίπεδο των γενέθλιων θεωρητικών σχημάτων καταγράφονται διαφορές, αντίθετα αυτό δεν έχει συνέχεια στο επίπεδο των επαγόμενων εκροών πολιτικών απόψεων-στάσεων της «καθημερινής πρακτικής», όπου δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων. Αυτή η «ασυνέχεια» του ιδεολογικο-πολιτικού «χωρο-χρονικού συνεχούς» συνιστά μια ελληνική ιδιοτυπία που χρήζει περαιτέρω ερευνητικής προσέγγισης και μελέτης. Σε μια πρώτη απόπειρα ερμηνείας, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι στην Ελλάδα δεν παγιώθηκε ποτέ μια θρησκευτική διαιρετική τομή, ούτε τα πολιτικά κόμματα είχαν θρησκευτικές καταβολές, όπως σημειώνει η Γεωργιάδου (1996, σ. 275). Επίσης, θα μπορούσε να υποστηριχθεί, σύμφωνα με το Νικολακόπουλο (1997), ότι στο χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κυρίως στην Ελλάδα, όπου η ταύτιση Εκκλησίας και κράτους υπήρξε συστατικό στοιχείο για τη διαδικασία της εθνικής συγκρότησης, οι συγκρούσεις της Εκκλησίας με την εκκοσμικευμένη ιδεολογία του κράτους, ακόμη και όταν εκδηλώθηκαν, σπάνια απέκτησαν τη μορφή διακυβευμάτων με πολιτικές προεκτάσεις, και ότι ουδέποτε παγιώθηκαν, ώστε να αποκτήσουν οργανωμένη πολιτική έκφραση, με επιρροή και διάρκεια στο μαζικό επίπεδο. Στην κατεύθυνση αυτή, ο Νικολακόπουλος (1997) υπογραμμίζει ότι, στην περίπτωση της Ελλάδας, η συχνή εκκλησιαστική πρακτική μπορεί απλώς να συνιστά μία από τις όψεις της συντηρητικής ιδεολογίας, χωρίς να προσλαμβάνει αναγκαστικά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα καθώς, όχι μόνο τα κόμματα έχουν αποφύγει μέχρι σήμερα την άμεση εμπλοκή τους με τα θέματα της Εκκλησίας, αλλά και, αντίστροφα, οι διάφορες τάσεις που κατά καιρούς εκδηλώνονται στο εσωτερικό της Εκκλησίας επιζητούν κατά κανόνα διακομματική κάλυψη, ώστε να αποτρέψουν μια πιθανή σύγκλιση εκκλησιαστικών και πολιτικών διαιρέσεων. Ως απόπειρα ερμηνείας του φαινομένου θα μπορούσε ακόμη να υποστηριχθεί γενικά άτολμες, συζητήσεις για το διαχωρισμό κράτους-εκκλησίας, οι οποίες προσκρούουν και σε αναστολές μεγάλης μερίδας του πολιτικού κόσμου. Οι αναστολές αυτές απηχούν εμφανείς και αφανείς σχέσεις μέρους του πολιτικού κόσμου με εκκλησιαστικές οργανώσεις, που εξασφαλίζουν μερίδιο εκλογικής πελατείας. Ακόμη αντανακλούν την αμηχανία του πολιτικού προσωπικού στο ενδεχόμενο ο ορθόδοξος θρησκευτικός παράγοντας να εισέλθει στο χώρο της διαμόρφωσης πολιτικών-εκλογικών προτιμήσεων, κατά το

16 90 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ καθολικό και προτεσταντικό πρότυπο (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, σ ). Έχουν διατυπωθεί θεωρητικοί αντίλογοι τόσο για τα όρια, όσο και για τη μεθοδολογική βαρύτητα των τεχνικών εμπειρικής προσέγγισης της πολιτικής και του πολιτικού, ιδιαίτερα στο βαθμό που αυτές παραπέμπουν στις γενέθλιες-αρχετυπικές μήτρες του συμπεριφορισμού και του δομολειτουργισμού (Καφετζής, 1996, σσ. 2, 4). Οι ποσοτικές έρευνες αποτυπώνουν τις γνώμες μιας δεδομένης στιγμής, γνώμες που εξαρτώνται από την ειδική πολιτική και κοινωνική συγκυρία και την ημερήσια διάταξη της δημόσιας συζήτησης. Μόνο η συστηματική επανάληψη αυτών των ερευνών επιτρέπει να συλλαμβάνονται πραγματικά οι εξελίξεις, οι οποίες πολύ απέχουν από το να θεωρηθούν γραμμικές (Mayer, 2005, σ ). Η ενίσχυση των συμπερασμάτων, διέρχεται μέσα από την αποθησαύριση, σε ικανό βάθους χρόνου, εμπειρικών δεδομένων. Προτείνεται η, ούτως ή άλλως χρήσιμη, επανάληψη των ελέγχων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Σύμφωνα με τους Γεωργιάδου και Νικολακόπουλο (2000, σ ), απουσιάζει μια ολοκληρωμένη και συστηματική εμπειρική μελέτη των σχέσεων Εκκλησίας και πολιτικής, για το χώρο της ελληνικής Ορθοδοξίας. Στην κατεύθυνση της διερεύνησης της συχνότητας εκκλησιασμού ως διαιρετικής τομής στην πολιτική συμπεριφορά, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η ιχνηλάτηση των πρωτογενών ερμηνευτικών οριζουσών, που νοηματοδοτούν και προσδιορίζουν την ασυνέχεια μεταξύ θεωρητικών τοποθετήσεων στον ιδεολογικό άξονα και των πολιτικών εκροών στο επίπεδο των απόψεων-στάσεων, στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

17 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 91 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνόγλωσση Daniel J., 1998, Ο Θεός είναι φανατικός; Δοκίμιο για τη θρησκευτική ανικανότητα τον πιστεύειν, Αθήνα, Πόλις. Mayer Ν., Perrineau P., Boy D., Cautrès Β., 2005, Εκλογική συμπεριφορά. Ιστορικές διαδρομές και μοντέλα ανάλυσης, Αθήνα, Σαββάλας. Αθηναίος Α., 1983, Περιφερειακές ανισότητες και εκλογική συμπεριφορά, Θεσσαλονίκη, Αφοι Κυριακίδη. Βερναρδάκης Χρ., 2008, «Προσδιοριστικοί παράγοντες της εκλογικής συμπεριφοράς και μέθοδοι διερεύνησης της στην εκλογική έρευνα», ανακτήθηκε Γεωργιάδου Β., 1996, «Κοσμικό κράτος και Ορθόδοξη Εκκλησία: Σχέσεις θρησκείας, κοινωνίας και πολιτικής στη μεταπολίτευση», στο Λυριντζής Χρ., Νικολακόπουλος Η., Σωτηρόπουλος, Δ. (επιμ.), Κοινωνία και Πολιτική. Όψεις της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας , Αθήνα, Θεμέλιο, σ Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, «Ο λαός της Εκκλησίας», στο Ινστιτούτο V-PRC, Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα 2001, Αθήνα, Λιβάνης, σ Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2001, «Εμπειρική ανάλυση του εκκλησιασμού στην Ελλάδα», εισήγηση στο Διεθνές Συνέδριο «Θρησκεία και νεωτερικότητα στον 21ο αιώνα», Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα Μαρτίου 2001, /site/content/view/154/27/lang,el_gr.utf8/, ανακτήθηκε 21/12/2008. Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, «Εκκλησιασμός, θρησκευτικότητα και προσευχή: μια ασύμπτωτη σχέση», στο Καφετζής Π., Μαλοΰτας Θ., Τσίγκανου Ι. (επιμ.), Πολιτική - Κοινωνία - Πολίτες. Αναλύσεις δεδομένων της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας - ESS, Αθήνα, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, σ Δώδος Δ., Καφετζής Π., Μιχαλοποΰλου Κ., Νικολακόπουλος Η., Παπλιάκου Β., 1990, «Η πολιτική κουλτούρα στις χώρες της Νότιας Ευρώπης: Συγκριτικοί Πίνακες», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, τεΰχ. 75Α, σ Δώδος Δ., 1999, «Ο λαός της Εκκλησίας», στο Ινστιτούτο V-PRC, Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα , Αθήνα, Λιβάνης, σ Καφετζής Π., 1996, Πολίτες, πολιτική και πολιτική κουλτούρα στην Ελλάδα, , Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αθηνών-Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης. Μουζελης Ν., 2003, «Η θρησκευτικότητα στον 21ο αιώνα», εφημερίδα Το Βήμα, 5/1/2003. Νικολακόπουλος Η., 1997, «Υπερκομματικό εκκλησίασμα», εφημερίδα Τα Νέα, 2/12/1997. Ξενόγλωσση Butler D., Stokes D., 1969, Political change in Britain, London, MacMillan. Davie G., 1994, Religion in Britain since 1945: Believing without belonging, Oxford, Blackwell. Dimitras P.E., 1992, «Greece», στο Franklin M., Mackie, T., Valen H. (eds), Electoral change. Responses and attitudinal structures in Western Countries, Cambridge, Cambridge University Press, pp

18 92 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ Harrop M., Miller W., 1987, Elections and voters. A comparative introduction, London, MacMillan. Lazarsfeld P., Berelson B., Gaudet H., 1948, The people's choice, How the voter makes up his mind in a presidential campaign, New York, Columbia University Press. Lijphart Α., 1979, «Religious vs linguistic vs class voting: the crucial experiment of comparing Belgium, Canada, South Africa and Switzerland», APSR, is. 73, pp Lijphart Α., 1982, «The relative salience of the socio-economics and religious issue dimensions: coalition formation in ten western democracies », EJPR, is. 73, pp Lipset S.M., Rokkan St. (eds), 1967, Party systems and voter alignments: Cross-national perspectives, New York, Free Press. Luckmann Th., 1967, The invisible religion, The problem of religion in modern society, New York, The MacMillan Company. Miller W.L., Raab G., 1977, «The religious alignment at English elections between 1918 and 1970», Political Studies, vol. 252, pp Pappi F.U., Terwey M., 1982, «The German electorate: Old cleavages and new political conflicts», στο Η. Doring/G. Smith (eds.), Party government and political culture in Germany, London, Basingstoke, MacMillan, pp Rose R., 1974, Electoral behaviour: A comparative handbook, New York, Free Press.

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Παστιάδης Γεώργιος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Διδάκτορας Παιδαγωγικού Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Το άρθρο αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τις ομοιότητες και τις διαφορές στο πρότυπο

Το άρθρο αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τις ομοιότητες και τις διαφορές στο πρότυπο ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΟΙΚΙΑΚΑ: ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη* ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό επιχειρεί

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος του άρθρου είναι η αποτύπωση της επίδρασης της ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης

Στόχος του άρθρου είναι η αποτύπωση της επίδρασης της ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης 38 ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH ΙΔEOΛOΓIKH AYTOTOΠOΘETHΣH ΣTHN KΛIMAKA APIΣTEPA-ΔEΞIA KAI OΨEIΣ THΣ ΠOΛITIKHΣ ΣYMΠEPIΦOPAΣ: MIA ΠOΣOTIKH AΠOTYΠΩΣH Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. Εισαγωγή θεωρητικό πλαίσιο Στόχος του

Διαβάστε περισσότερα

Το άρθρο αυτό χαρτογραφεί τις πιθανές διαφορές στο πρότυπο της πολιτικής συμπεριφοράς,

Το άρθρο αυτό χαρτογραφεί τις πιθανές διαφορές στο πρότυπο της πολιτικής συμπεριφοράς, ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ: ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ, ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ Του: Γεώργιου Παστιάδη* ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό χαρτογραφεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 106

Πολιτικό Βαρόμετρο 106 Πολιτικό Βαρόμετρο 106 Μάιος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Συνηθίζετε να παρακολουθείτε στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στις εφημερίδες, ή στο ίντερνετ ειδήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ GREEK ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΔΗΜΟΣ GREEK ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΜΑΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΗΜΟΣ GREEK ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ PUBLIC OPINION ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 5 ΜΑΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας...

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 87

Πολιτικό Βαρόμετρο 87 Πολιτικό Βαρόμετρο 87 Φεβρουάριος 2011 ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Κυριακή 13/2/2011 Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 118

Πολιτικό Βαρόμετρο 118 Πολιτικό Βαρόμετρο 118 Μάρτιος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 74% 73% Ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015

Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015 Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015 Εισαγωγή Ταυτότητα έρευνας Μεθοδολογία Ποσοτικής Έρευνας Τηλεφωνικές Συνεντεύξεων με τη μέθοδο Computer Aided Telephone Interviews (C.A.T.I.) βάσει δομημένου ηλεκτρονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA 7, 8, 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA 7, 8, 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA 7, 8, 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 29 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION Ταυτότητα της έρευνας Α Επωνυμία του διενεργήσαντος τη δημοσκόπηση: G.P.O. ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου

Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου Μετεκλογική Έρευνα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Μάιος 2012 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Οκτώβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒαρόµετρογιατονΣΚΑΪ. 8-10 Οκτωβρίου2007

ΒαρόµετρογιατονΣΚΑΪ. 8-10 Οκτωβρίου2007 ΒαρόµετρογιατονΣΚΑΪ καιτηνκαθημερινη 8-10 Οκτωβρίου2007 TΑΥΤΟΤΗΤΑΤΗΣΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: PUBLIC ISSUE(Α.Μ. ΕΣΡ: 8). ΑΝΑΘΕΣΗ: Τηλεοπτικός- Ραδιοφωνικός Σταθµός«ΣΚΑΪ»& εφηµερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. ΣΚΟΠΟΣ: Η διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές της 17 ης Ιουνίου έκλεισαν ένα μεγάλο πολιτικό κύκλο, επιβεβαιώνοντας τις ραγδαίες ανακατατάξεις στο κομματικό σύστημα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Νέα Δημοκρατία σήμερα

Η Νέα Δημοκρατία σήμερα Η Νέα Δημοκρατία σήμερα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Μάιος 200 20009 / Διάγραμμα Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Flash Βαρόμετρο. Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου και τις σχέσεις κράτους-εκκλησίας ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.

Flash Βαρόμετρο. Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου και τις σχέσεις κράτους-εκκλησίας ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Flash Βαρόμετρο Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου και τις σχέσεις κράτους-εκκλησίας ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Οκτώβριος 2008 0840 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της έρευνας

Ταυτότητα της έρευνας Ταυτότητα της έρευνας Α Επωνυμία του διενεργήσαντος τη δημοσκόπηση: G.P.O. ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΕ Β Επωνυμία του εντολέα: Η εφημερίδα «Το Ποντίκι». Γ Σκοπός της δημοσκόπησης: Έρευνα κοινής γνώμης για τις

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας

Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας ΠΙΝΑΚΑΣ 1 ΠΡΟΘΕΣΗ ΨΗΦΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 13,9% 5,5% 2,0% 35,1% Δακής Παπαιορδανίδης Τσάκωνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Φεβρουάριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Φεβρουάριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Φεβρουάριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Οι κοινωνικές αξίες των Ελλήνων σήμερα

Οι κοινωνικές αξίες των Ελλήνων σήμερα Οι κοινωνικές αξίες των Ελλήνων σήμερα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Νοέμβριος 2009 PI09118/ΚΑ1309/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2 Περιεχόμενα 1. Η ταυτότητα της έρευνας... 3 2. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση των Δήμων και η θέση των Δημάρχων τι πιστεύουν οι πολίτες... 4 3. Σχέδιο Δήμων για οικονομική επιβίωση υπάρχει ή όχι... 5 4.

Διαβάστε περισσότερα

για λογαριασμό του pelop.gr www.datarc.gr

για λογαριασμό του pelop.gr www.datarc.gr για λογαριασμό του pelop.gr www.datarc.gr Ταυτότητα της έρευνας ΕΤΑΙΡΕΙΑ: Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία DATA R.C. για λογαριασμό του pelop.gr. Α.Μ. ΕΠΙΧ. ΔΗΜΟΣΚΠΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Agiou Spirodona str. 12243 Egaleo (Athens) Greece Τel. +302105385831, Secretariat +302105385381. http://users.teiath.gr/mglamb mglamb@teiath.

Agiou Spirodona str. 12243 Egaleo (Athens) Greece Τel. +302105385831, Secretariat +302105385381. http://users.teiath.gr/mglamb mglamb@teiath. Αθήνα 19 Ιανουαρίου 2015 ΕΡΕΥΝΑ ΤΙ ΘΑ ΨΗΦΙΣΟΥΝ ΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΗΝ 25 η ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ Η Έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον καθηγητή Μιχάλη Γλαμπεδάκη και ομάδα ερευνητών και φοιτητών, την εβδομάδα 12-16

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 15 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... 3 1. Βαθμός ενδιαφέροντος για τις Βουλευτικές Εκλογές στις Σεπτεμβρίου... 4 2. Για το αν η προσφυγή στις πρόωρες

Διαβάστε περισσότερα

IOYNIOΣ 2009. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ

IOYNIOΣ 2009. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ IOYNIOΣ 2009 1. Ευρωεκλογές Εκλογική συμπεριφορά 2. Ευρωεκλογές Αξιολόγηση προεκλογικής περιόδου 3. Δείκτες πολιτικής συμπεριφοράς 3η προεκλογική μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης

Πανελλαδική έρευνα γνώμης Πανελλαδική έρευνα γνώμης Απρίλιος 2012 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 17 έως και 19 Απριλίου 2012. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Νοέμβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Νοέμβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Νοέμβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 116

Πολιτικό Βαρόμετρο 116 Πολιτικό Βαρόμετρο 116 Ιανουάριος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουνσε σωστή,ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 68% Ούτε σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Ενότητα 7 Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες 7.1 Ιδεολογικοπολιτικά θέµατα και αξίες 168 Ιδεολογικο-πολιτικά ρεύµατα και αξίες Η σηµαντική κάµψη του φιλοευρωπαϊσµού στη χώρα µας, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 115

Πολιτικό Βαρόμετρο 115 Πολιτικό Βαρόμετρο 115 Δεκέμβριος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ιούνιος-Δεκέμβριος 2012 88 Σε σωστή 66 74 80 79 75 Πριν τις εκλογές Σε λάθος 5 23 19 13 14 19 Ιουν-12 Ιουλ-12 Σεπ-12 Οκτ-12

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα εκτίμησης πολιτικών τάσεων για τις Ευρωεκλογές 2014. Απρίλιος 2014

Πανελλαδική έρευνα εκτίμησης πολιτικών τάσεων για τις Ευρωεκλογές 2014. Απρίλιος 2014 Πανελλαδική έρευνα εκτίμησης πολιτικών τάσεων για τις Ευρωεκλογές 2014 Απρίλιος 2014 Ταυτότητα της έρευνας Φορέας Διεξαγωγής Φορέας Ανάθεσης Τύπος και Μέθοδος Πληθυσµός Κάλυψη Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Αφιέρωμα. ΠΑΣΟΚ & Διακυβέρνηση 30 χρόνια 1981-2011. Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. www.publicissue.

Αφιέρωμα. ΠΑΣΟΚ & Διακυβέρνηση 30 χρόνια 1981-2011. Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. www.publicissue. Αφιέρωμα ΠΑΣΟΚ & Διακυβέρνηση χρόνια 9- Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Οκτώβριος Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: PUBLIC ISSUE(Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 13 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... σελ. 3 1. Βαθμός αισιοδοξίας για το αν η Ελλάδα θα παραμείνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ALCO ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ALCO ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ALCO ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ Συντριπτικά αρνητικοί είναι, επίσης, οι πολίτες και για τη δαπάνη, όπως αποκάλυψε το ΘΕΜΑ», 500 εκατ. δολαρίων σε εξοπλιστικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού αεροσκαφών πεντηκονταετίας,

Διαβάστε περισσότερα

Γνώμη για τα τεκμήρια διαβίωσης & τον Υπουργό Οικονομίας & Οικονομικών

Γνώμη για τα τεκμήρια διαβίωσης & τον Υπουργό Οικονομίας & Οικονομικών Γνώμη για τα τεκμήρια διαβίωσης & τον Υπουργό Οικονομίας & Οικονομικών Δεκέμβριος 2008 0869 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

σελ. 2 1 Για τη χρήση των κλιμάκων στάσεων και συμπεριφοράς στη Γαλλία: Grunberg-Schweisguth

σελ. 2 1 Για τη χρήση των κλιμάκων στάσεων και συμπεριφοράς στη Γαλλία: Grunberg-Schweisguth Ιδεολογικές Αξίες, Πολιτικές Στάσεις και Ηγεμονία: Οι «ισχυρές μεταβλητές» της πολιτικής και εκλογικής συμπεριφοράς στη συγκυρία των Βουλευτικών εκλογών 2007 1. Εισαγωγή Στόχος του άρθρου αυτού είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Το άρθρο αυτό προσεγγίζει τα νέα ζητήματα της πολιτικής ατζέντας, όπως του πολιτικού

Το άρθρο αυτό προσεγγίζει τα νέα ζητήματα της πολιτικής ατζέντας, όπως του πολιτικού ΤA NEA ZHTHMATA THΣ ΠOΛITIKHΣ ATZENTAΣ ΓIA TOYΣ MIΣΘΩTOYΣ TOY ΔHMOΣIOY KAI TOY IΔIΩTIKOY TOMEA YΠO THN EΠIΔPAΣH TOY EΠIΠEΔOY EKΠAIΔEYΣHΣ. MIA ΠOΣOTIKH MEΘOΔOΛOΓIKH ΠPOΣEΓΓIΣH Του: Γεώργιου Παστιάδη* ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΗ 1. Ποιό από τα παρακάτω ζητήματα είναι πιο κρίσιμο για την οικογένειά σας;

ΕΡΩΤΗΣΗ 1. Ποιό από τα παρακάτω ζητήματα είναι πιο κρίσιμο για την οικογένειά σας; ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Αναπληρωτής Καθηγητής Βασίλης αφέρµος ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΙΓΜΑΤΟΣ=1000 άτοµα ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: όλοι οι Νοµοί της Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

στα νέα μέτρα, το έλλειμμα και το χρέος Φεβρουάριος 2010

στα νέα μέτρα, το έλλειμμα και το χρέος Φεβρουάριος 2010 Η ελληνική Κοινή Γνώμη απέναντι στα νέα μέτρα, το έλλειμμα και το χρέος Φεβρουάριος 2010 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα επικαιρότητας

Θέματα επικαιρότητας ΕΡΕΥΝΑ ΣΕ ΑΘΗΝΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ Θέματα επικαιρότητας ΜΑΙΟΣ 2014 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 5 ΜΑΙΟΥ 2014 1 Ταυτότητα της

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 123

Πολιτικό Βαρόμετρο 123 Πολιτικό Βαρόμετρο 123 Σεπτέμβριος 2013 ΣΚΑΪ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 74% Ούτε σωστή - ούτε

Διαβάστε περισσότερα

για λογαριασμό της εφημερίδας 11 Ιουλίου 2013 www.datarc.gr

για λογαριασμό της εφημερίδας 11 Ιουλίου 2013 www.datarc.gr για λογαριασμό της εφημερίδας 11 Ιουλίου 2013 www.datarc.gr Ταυτότητα της έρευνας ΕΤΑΙΡΕΙΑ: Α.Μ. ΕΠΙΧ. ΔΗΜΟΣΚΠΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ Ε.Σ.Ρ.: 2 ΣΚΟΠΟΣ: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ - ΜΕΘΟΔΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 122

Πολιτικό Βαρόμετρο 122 Πολιτικό Βαρόμετρο 122 Ιούλιος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟ ΑΝΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ Ο ανασχηματισμός της κυβέρνησης που έγινε πρόσφατα, τι εντύπωση σας έκανε; Γενικά θετική, ή γενικά αρνητική;

Διαβάστε περισσότερα

Βαρόµετρο της για τον ΣΚΑΪ και την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5 Ιουνίου 2007

Βαρόµετρο της για τον ΣΚΑΪ και την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4-5 Ιουνίου 2007 Βαρόµετροτης γιατονσκαϊκαιτηνκαθημερινη 4-5 Ιουνίου 2007 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ PUBLIC ISSUE/ VPRC Μέλος του ΣΕ ΕΑ, της ESOMAR και της WAPOR ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: www.electionwatch.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ 82.090 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ. 23 24 Μαΐου 2012

ΕΡΕΥΝΑ 82.090 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ. 23 24 Μαΐου 2012 ΕΡΕΥΝΑ 82.090 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ 1.212 ενήλικοι με δικαίωμα ψήφου 23 24 Μαΐου 2012 2 η έκδοση: με κάθε επιφύλαξη As an ESOMAR Member, I comply with the ICC/ESOMAR International Code of Marketing and Social Research

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία και Διακυβέρνηση 1 ο Κύμα: 07-09 Σεπτεμβρίου 2009 VPRC Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή,

Διαβάστε περισσότερα

17-20.3.2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

17-20.3.2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ 1 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ A. ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ: VOTE ADDED VALUE (A.M. ΕΣΡ: 43) ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΟΣ ΤΙΤΛΟΣ METRISI Β. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ: Αποτύπωση στάσεων, αντιλήψεων, κοινωνικής και πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πολιτικών τάσεων. 14-15 Σεπτεμβρίου 2015

Eκτίμηση πολιτικών τάσεων. 14-15 Σεπτεμβρίου 2015 Eκτίμηση πολιτικών τάσεων 14-15 Σεπτεμβρίου 2015 Ταυτότητα της έρευνας Φορέας Διεξαγωγής Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης & Αγοράς Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Πανεπιστημίου Μακεδονίας (Αρ. Μητρώου

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 120

Πολιτικό Βαρόμετρο 120 Πολιτικό Βαρόμετρο 120 Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στο ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων & του κατοχικού δανείου Μάιος 2013 1. ΒΑΘΜΟΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εκλογές 2009. Στάσεις απέναντι στη συμμετοχή του Κ. Σημίτη στις εκλογές ΣΚΑΪ. Σεπτέμβριος 2009. PI0985/ Διάγραμμα 1

Εκλογές 2009. Στάσεις απέναντι στη συμμετοχή του Κ. Σημίτη στις εκλογές ΣΚΑΪ. Σεπτέμβριος 2009. PI0985/ Διάγραμμα 1 Εκλογές 2009 Στάσεις απέναντι στη συμμετοχή του Κ. Σημίτη στις εκλογές ΣΚΑΪ Σεπτέμβριος 2009 PI0985/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του εκλογικού συστήματος.

Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του εκλογικού συστήματος. Ομάδα Εργασίας: «Διαμόρφωση νέου πλαισίου για την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εισήγηση: Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων: Η επίδραση του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης. Σεπτέμβριος 2013

Πανελλαδική έρευνα γνώμης. Σεπτέμβριος 2013 Πανελλαδική έρευνα γνώμης Σεπτέμβριος 2013 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 19 έως και 21 Σεπτεμβρίου 2013. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Τα νέα μέτρα και η κοινή γνώμη 5/3/2010

Τα νέα μέτρα και η κοινή γνώμη 5/3/2010 Τα νέα μέτρα και η κοινή γνώμη 5/3/2010 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΤΥΠΙΚΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 114

Πολιτικό Βαρόμετρο 114 Πολιτικό Βαρόμετρο 114 Νοέμβριος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1ΗΥΠΕΡΨΗΦΙΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΒΟΥΛΗ ΕΙΧΕ ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Σχετικά με τα νέα μέτρα που σχεδιάζει να πάρει η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

«Μελέτη διαιρετικών τομών εκλογέων και υποψηφίων στο εθνικό και ευρωπαϊκό δίπολο: συγκλίσεις και αποκλίσεις»

«Μελέτη διαιρετικών τομών εκλογέων και υποψηφίων στο εθνικό και ευρωπαϊκό δίπολο: συγκλίσεις και αποκλίσεις» «Μελέτη διαιρετικών τομών εκλογέων και υποψηφίων στο εθνικό και ευρωπαϊκό δίπολο: συγκλίσεις και αποκλίσεις» Ευτυχία Τεπέρογλου *, Θεόδωρος Χατζηπαντελής **, Ιωάννης Ανδρεάδης*** *** 1. Εισαγωγή Ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση Ιούλιος 2013 Γενική Πολιτική Συγκυρία VPRC Ιούλιος 2013 Δ.2 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε λάθος 73% Ούτε σωστή - ούτε λάθος 10% ΔΓ/ΔΑ 4% Σε σωστή 13% Με την εικόνα που έχετε

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πολιτικών τάσεων. 19-20 Ιανουαρίου 2016

Eκτίμηση πολιτικών τάσεων. 19-20 Ιανουαρίου 2016 Eκτίμηση πολιτικών τάσεων 19-20 Ιανουαρίου 2016 Ταυτότητα της έρευνας Φορέας Διεξαγωγής Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης & Αγοράς Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Πανεπιστημίου Μακεδονίας (Αρ. Μητρώου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. ΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (1963-1997).

Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. ΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (1963-1997). Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. ΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (1963-1997). του Παναγιώτη Ηλία ηµητρά Επισκέπτης Καθηγητής στο Πανεπιστήµιο της Κεντρικής Ευρώπης Εκπρόσωπος του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συµφωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση(πολιτικών(τάσεων. 336(Ιουνίου(2015

Εκτίμηση(πολιτικών(τάσεων. 336(Ιουνίου(2015 Εκτίμηση(πολιτικών(τάσεων 336(Ιουνίου(2015 Ταυτότητα της έρευνας Φορέας Διεξαγωγής Μονάδα Ερευνών Κοινής Γνώμης & Αγοράς Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Πανεπιστημίου Μακεδονίας (Αρ. Μητρώου ΕΣΡ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr

Γραφείο 312, κτήριο διοίκησης, 2 ος όροφος. 2385055163, 6972500862 dakrivoulis@uowm.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ METAΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος μαθήματος Εξάμηνο Εισαγωγή στην Πολιτική Επιστήμη Υπεύθυνος Μαθήματος Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Marketing Research Communication. 1 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: 210-6821520 τηλ.: 211-120 2900 e-mail: info@marc.gr website: www.marc.

Marketing Research Communication. 1 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: 210-6821520 τηλ.: 211-120 2900 e-mail: info@marc.gr website: www.marc. Marketing Research Communication 1 Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: 210-6821520 τηλ.: 211-120 2900 e-mail: info@marc.gr website: www.marc.gr ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την marc A.E.

Διαβάστε περισσότερα

Οι Έλληνες και το Ισλάμ

Οι Έλληνες και το Ισλάμ Οι Έλληνες και το Ισλάμ Τι γνωρίζει και τι πιστεύει η κοινή γνώμη Νοέμβριος 2010 PI0967/ Διάγραμμα 1 PI0967/ Διάγραμμα 2 ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ Σας προκαλεί μάλλον θετική εντύπωση, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΪΟΣ 2009. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ. 1. Ευρωεκλογές Εκλογική συμπεριφορά 2. Ευρωεκλογές Αξιολόγηση προεκλογικής περιόδου

ΜΑΪΟΣ 2009. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ. 1. Ευρωεκλογές Εκλογική συμπεριφορά 2. Ευρωεκλογές Αξιολόγηση προεκλογικής περιόδου Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ ΜΑΪΟΣ 2009 1. Ευρωεκλογές Εκλογική συμπεριφορά 2. Ευρωεκλογές Αξιολόγηση προεκλογικής περιόδου (οι πολιτικοί αρχηγοί/ η διαφημιστική καμπάνια) 3. Δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική Έρευνα Γνώμης Ευρωεκλογές 2014

Πανελλαδική Έρευνα Γνώμης Ευρωεκλογές 2014 Πανελλαδική Έρευνα Γνώμης Ευρωεκλογές 2014 Μάιος 2014 Ταυτότητα Έρευνας Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Action 24. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 29 Απριλίου έως και 2 Μαΐου 2014. Τύπος έρευνας:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Brussels, 30 January 2013. Αξιότιμα Μέλη,

Brussels, 30 January 2013. Αξιότιμα Μέλη, Directorate-General for Communication Public Opinion Monitoring Unit Brussels, 30 January 2013 Αξιότιμα Μέλη, Ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών του 2014, βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να σας αποστείλω τα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα καταγραφής Πολιτικών Εξελίξεων πριν τις Εκλογές. Ιανουάριος 2015. Συλλογή στοιχείων: 5 8 Ιανουαρίου 2015. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα

Έρευνα καταγραφής Πολιτικών Εξελίξεων πριν τις Εκλογές. Ιανουάριος 2015. Συλλογή στοιχείων: 5 8 Ιανουαρίου 2015. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα Έρευνα καταγραφής Πολιτικών Εξελίξεων πριν τις Εκλογές Ιανουάριος 2015 Συλλογή στοιχείων: 5-8 Ιανουαρίου 2015 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Α. ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ: MRB HELLAS S.A. (Αριθμός Μητρώου ΕΣΡ:3) Β. ΕΝΤΟΛΕΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα;

Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα; ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΚΛΟΠΩΝ Τις τελευταίες µέρες γίνεται πολύς λόγος για τις παρακολουθήσεις των τηλεφώνων. Πόσο σηµαντικό θεωρείτε, πολιτικά, αυτό το ζήτηµα; 23 9 7 6 Πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Marketing Research Communication

Marketing Research Communication marc AE Marketing Research Communication Λ. Κηφισίας 3, Μαρούσι τηλ.: 210-6821520 τηλ.: : 211-120 120 2900 e-mail: info@marc.gr website 1 website: www.marc.gr ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η επόμενη μέρα των εκλογών

Η επόμενη μέρα των εκλογών Η επόμενη μέρα των εκλογών Η επίδραση της πολιτικής αλλαγής στο εκλογικό σώμα Η πρώτη μετεκλογική έρευνα της Public Issue Ιανουάριος 2015 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Η εξέλιξη των εισοδημάτων των μισθωτών

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Η εξέλιξη των εισοδημάτων των μισθωτών ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η έρευνα είχε ως στόχο την αποτύπωση των τάσεων κατανάλωσης των μισθωτών στην Ελλάδα, την καταγραφή της διαχρονικής τους εξέλιξης, τη γνώση των γενικότερων κριτηρίων που ορίζουν την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική σταθεροποίηση δείχνει το δημοσκοπικό «κύμα»

Πολιτική σταθεροποίηση δείχνει το δημοσκοπικό «κύμα» Πατάει γερά ο Σαμαράς, υποχωρεί ο ΣΥΡΙΖΑ Πολιτική σταθεροποίηση δείχνει το δημοσκοπικό «κύμα» Παρά την εμφανή οικονομική δυσπραγία και την προφανή δυσκολία της πλειονότητας των πολιτών να εκπληρώσουν τις

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Αθήνα, Απρίλιος 2009 ii Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) δεν αφήνει χώρο για την υγεία των παιδιών μας, την ποιότητα της εκπαίδευσής τους,

Διαβάστε περισσότερα

Η ετήσια έρευνα της Public Issue. για τους Θεσμούς

Η ετήσια έρευνα της Public Issue. για τους Θεσμούς Η ετήσια έρευνα της Public Issue για τους Θεσμούς Δείκτες εμπιστοσύνης 2007-2014 Οκτώβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις απόψεις των. δόμηση

Έρευνα για τις απόψεις των. δόμηση Έρευνα για τις απόψεις των Ελλήνων πολιτών για την αυθαίρετη δόμηση Απρίλιος 2009 Ταυτότητα της έρευνας ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ 20/3/2009 έως 27/3/2009 18 ΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΩ ΔΕΙΓΜΑ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ. Ιούλιος 2012

Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ. Ιούλιος 2012 Έρευνα Καταναλωτικής λ ή Εμπιστοσύνηςύ 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 19/4/2012 25/6/2012 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΤΥΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά

Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά Μνημόνιο & Χρέος: Ένας χρόνος μετά Τι έχει αλλάξει. Τι πιστεύει σήμερα η ελληνική κοινή γνώμη Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του ΣΚΑΪ Μάιος 2011 Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ

ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΟΧΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ...είναι να διερευνηθεί κατά πόσο γίνεται χρήση των Social Media στο πολιτικό μάρκετινγκ στην Ελλάδα και ποια είναι η σχέση της χρήσης αυτών των μέσων με την πολιτική συμπεριφορά... Συγκεκριμένα,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 119

Πολιτικό Βαρόμετρο 119 Πολιτικό Βαρόμετρο 119 Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στην Ευρώπη & τη Γερμανία Απρίλιος 2013 1. ΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ & ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ Τι γνώμη έχετε για την

Διαβάστε περισσότερα