Γεώργιος Παστιάδης Η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γεώργιος Παστιάδης Η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ"

Transcript

1 Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 130 Γ', 2009, Γεώργιος Παστιάδης Η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό διερευνά τη συχνότητα εκκλησιασμού ως διαιρετική τομή στην πολιτική συμπεριφορά στην Ελλάδα. Χρησιμοποιούνται μεταβλητές πολιτικών απόψεων και στάσεων όπως το ενδιαφέρον για την πολιτική, ο βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία, η παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας, ο χρόνος που αφιερώνεται για την υποστήριξη ενός κόμματος ή ενός υποψηφίου, η εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Αριστερά», η εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Δεξιά», η ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Λεξιά, το πόσο κοντά αισθάνεται ο ερωτώμενος σε ένα κόμμα, ο χρόνος απόφασης ψήφου, ο δικομματισμός. Με τη χρήση ποσοτικών μεθόδων ανάλυσης εξετάζεται το αν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές στην πολιτική συμπεριφορά ανάμεσα στους μη εκκλησιαζόμενους και στους εκκλησιαζόμενους. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Στόχος του άρθρου 1 είναι η διερεύνηση της συχνότητας εκκλησιασμού ως διαιρετικής τομής στην πολιτική συμπεριφορά. Μελετάται η πολιτι- * Διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών. 1. Ο συγγραφέας θέλει να εκφράσει τις θέρμες του ευχαριστίες προς την εταιρεία ερευνών V-PRC, η οποία είχε την ευγενή καλοσύνη να παραχωρήσει τα ποσοτικά δεδομένα του παρόντος άρθρου. Επίσης ευχαριστεί τους δυο ανώνυμους κριτές της Επιθεώρησης Κοινωνικών Ερευνών για τις ιδιαίτερα χρήσιμες παρατηρήσεις τους, που συνετέλεσαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση της τελικής εικόνας του παρόντος άρθρου.

2 76 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ κή συμπεριφορά των εκκλησιαζόμενων σε σχέση με τους μη εκκλησιαζόμενους. Από τη δεκαετία του 1960 έχει τεθεί ο προβληματισμός σε σχέση με τη σημασία και το περιεχόμενο των θρησκευτικών «διαιρετικών τομών», όπως και οι πολιτικές και εκλογικές τους συνέπειες στο επίπεδο των ψηφοφόρων (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος, Η., 2001). Όμως, η πρώτη μελέτη συσχέτισης πολιτικής-εκλογικής συμπεριφοράς πραγματοποιήθηκε από τον Lazarsfeld (1948), στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 1940, και χάραξε νέο δρόμο στις εκλογικές μελέτες, χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία των εμπειρικών κοινωνικών ερευνών με τη βοήθεια των ατομικών συνεντεύξεων βάσει δομημένου ερωτηματολογίου (δειγματοληπτικές ποσοτικές έρευνες). Ο Lazarsfeld και η ομάδα του εισήγαγαν ένα «δείκτη πολιτικών προδιαθέσεων», ο οποίος διαμορφώνεται από τρία χαρακτηριστικά ιδιαίτερης βαρύτητας: την κοινωνικοοικονομική θέση, τη θρησκευτική ταυτότητα (καθολικοί ή διαμαρτυρόμενοι) και τον τόπο κατοικίας (αγροτικές ή αστικές περιοχές). Οι Lipset, Rokkan (1967) ανιχνεύουν τέσσερις διαιρετικές τομές (cleavages) στην εξέλιξη του ευρωπαϊκού κομματικού συστήματος. Η πρώτη είναι η διαιρετική τομή κέντρου-περιφέρειας, η δεύτερη είναι η διαιρετική τομή κράτους-εκκλησίας και αναφέρεται στη διαδικασία εκκοσμίκευσης, η τρίτη είναι η διαιρετική τομή πόλης-υπαίθρου και η τέταρτη είναι η διαιρετική τομή ιδιοκτητών-εργατών. Οι Buttler, Stokes στη Μεγάλη Βρετανία (1969) έχουν αναδείξει τους δύο «βασικούς πυλώνες» της εκλογικής κοινωνιολογίας, την κοινωνική τάξη και το θρήσκευμα. Η συγκριτική μελέτη που διηύθυνε ο Rose (1974) έδειξε πως οι θρησκευτικές διαιρέσεις ασκούσαν αποφασιστική επίδραση στις εκλογικές επιλογές, ανώτερη από αυτήν της κοινωνικής τάξης στις πέντε από τις δώδεκα υπό εξέταση δημοκρατίες, αποδεικνύοντας ότι οι πιο θρησκευόμενοι ψηφοφόροι είναι και πιο συντηρητικοί. Οι Miller, Raab (1977), Lijphart (1979, 1982) μελέτησαν επίσης την επίδραση των θρησκευτικών διαιρετικών τομών στην κομματική ταύτιση. Σύμφωνα με τους Γεωργιάδου, Νικολακόπουλο (2001), οι απόψεις για το αν αποτελεί η θρησκεία ή η κοινωνική τάξη τον παράγοντα με την ισχυρότερη και μονιμότερη επίδραση στην κομματική επιλογή εξακολουθούν να συγκρούονται. Όμως, παρά τις θεωρητικές αντιθέσεις, έχει επιβεβαιωθεί ότι η θρησκεία αποτελεί, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κρίσιμη παράμετρο των εκλογικών αναμετρήσεων σε αρκετές δυτικές δημοκρατίες (Pappi F.U., Terwey M., 1982* Harrop M., Miller W., 1987).

3 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 77 Ο Καθολικισμός, ως θρησκευτικό δόγμα, συσπείρωνε τους στρατευμένους ψηφοφόρους γύρω από τα συντηρητικά και τα χριστιανοδημοκρατικά πολιτικά κόμματα, με εντυπωσιακή σταθερότητα, μέχρι και την πρώτη μεταπολεμική περίοδο σε πολλές χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης. Στην ύστερη νεωτερικότητα εμφανίζονται τα στοιχεία της ατομικής θρησκευτικότητας που προσδίδουν ένα νέο πολιτικό περιεχόμενο στη θρησκευτική ταυτότητα των ψηφοφόρων. Τα νέα αυτά δεδομένα της ύστερης νεωτερικότητας αναπροσαρμόζουν τη «δογματική» διαιρετική τομή αντικαθιστώντας την σταδιακά με μια «θρησκευτική»-«εκκλησιαστική» διαιρετική τομή. Έτσι, αν και η εκκλησιαστική προσέλευση έχει ως μέγεθος αισθητά περιοριστεί, για την κατηγορία των πιστών και εκκλησιαζόμενων εκλογέων ενισχύεται το ειδικό βάρος του εκκλησιασμού ως παράγοντα για το σχηματισμό πολιτικής γνώμης και τη λήψη εκλογικής απόφασης (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2001). Σύμφωνα με τους Γεωργιάδου Β, Νικολακόπουλο Η. (2000, σ. 142), η θρησκεία έχει, κατά μεγάλο μέρος, απολέσει στην εποχή της νεωτερικότητας τον απόλυτο και αυταπόδεικτο ρόλο της αλήθειας που μεταφέρουν οι κοσμοεικόνες της. Η αλήθεια επιμερίζεται πλέον σε μια σειρά συλλογικών δράσεων, παραπέμποντας στη βεμπεριανή έννοια της «απομάγευσης του κόσμου» και της «εκκοσμίκευσης». Έτσι καταγράφεται το φαινόμενο της «ιδιωτικοποίησης» της θρησκείας, δηλαδή της «απώθησης» της στην ιδιωτική σφαίρα και της ανάδειξης της θρησκευτικής επιλογής σε μια αποκλειστικά ατομική υπόθεση, μετατρέποντας την Εκκλησία σε έναν εξειδικευμένο δημόσιο θεσμό. Ο Νικολακόπουλος (1997) αναφέρει ότι η μελέτη της έντονης σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στην πολιτική τοποθέτηση και την επιρροή που διαθέτει η οργανωμένη Εκκλησία (ιδιαίτερα στις χώρες του καθολικισμού) αποτελεί έναν από τους κυριότερους ερμηνευτικούς άξονες που χρησιμοποιούνται στην πολιτική κοινωνιολογία. Σημειώνει, επίσης, ότι σε πολλές περιπτώσεις η σύγκρουση της (υπερεθνικής) Καθολικής Εκκλησίας με την (εκκοσμικευμένη) ιδεολογία των εθνικών κρατών αποτέλεσε, στα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ού αι., μία από τις βασικές τομές που οδήγησαν στη συγκρότηση μαζικών πολιτικών κομμάτων (Χριστιανοδημοκρατία). Η φαινόμενη αντίφαση ανάμεσα στην «ιδιωτικοποίηση» του θρησκευτικού δόγματος και στην ενδυνάμωση της δημόσιας θεσμικής του παρουσίας οδηγεί σε εννοιολογική ταύτιση Εκκλησίας και θρησκείας, συχνά δε και σε αδυναμία διαφοροποίησης μεταξύ «εκκλησιαστικότητας» και «θρησκευτικότητας» (Luckmann, 1967, σ. 22, 25). Στην εμπειρική μελέτη η

4 78 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ «συχνότητα εκκλησιασμού» εκλαμβάνεται ως, κατά κύριο λόγο, απτή και μετρήσιμη ένδειξη των διαφόρων εκφάνσεων θρησκευτικότητας και, δευτερευόντως και περιθωριακά, διερευνάται η συμμετοχή των πιστών και σε άλλες οργανωτικές και συλλογικές δράσεις (συχνότητα ανάγνωσης εκκλησιαστικού Τύπου, συμμετοχής σε εκδηλώσεις της Εκκλησίας κ.λπ.), όπως και σε μυστηριακές και λατρευτικές πρακτικές του δόγματος (συχνότητα προσευχής, μετάληψης, ανάγνωσης Ευαγγελίου κ.λπ.). Βεβαίως, η «εκκλησιαστικότητα» συνιστά μια σημαντική, αλλά όχι και τη μοναδική, διάσταση της πραγματικά πολυσήμαντα οριζόμενης «θρησκευτικότητας» από στοιχεία «ιδεολογικά», «γνωστικά» και «τελετουργικά». Ο «εκκλησιασμός» δεν αποδίδει παρά μόνο μία διάσταση της πολυσχιδούς «θρησκευτικότητας», δεν εκδηλώνεται ξεκάθαρα και με μια ευθεία και άμεση αντιστοιχία μεταξύ της συχνότητας εκκλησιασμού και της ποιότητας της θρησκευτικής πίστης (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, σ ). Οι εκδηλώσεις θρησκευτικής έκφρασης και συμπεριφοράς είναι πολύμορφες και πολυσήμαντες, και τα νοήματα που εμπεριέχουν δεν αποκαλύπτονται διαμέσου της απλής περιγραφής των τρόπων του θρησκεύεσθαι, ούτε διαμέσου της διαφοροποιημένης (ποσοτικής και ποιοτικής) καταγραφής όσων μετέρχονται αυτών των τρόπων, και έτσι κάθε εγχείρημα αποκωδικοποίησης τους αποδεικνύεται πάντα ένα σύνθετο και ερευνητικά απαιτητικό εγχείρημα (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ. 127). Ο Μουζέλης (2003) διακρίνει τρεις διαστάσεις της θρησκευτικότητας, τη δογματική, τη θεολογική και την υπαρξιακή. Η τελευταία κυριαρχεί στην ύστερη, εξατομικευμένη νεωτερικότητα, όπως και μορφές θρησκευτικότητας χωρίς αναφορά σε θεό ή Εκκλησία (Daniel, 1998 Davie, 1994). Η Mayer (2005, σ. 17, 156, 157) συμπεραίνει ότι η «θεματική ψήφος» τείνει να αντικαταστήσει τη «διαιρετική ψήφο», που συγκροτείται διαμέσου των επαγγελματικών ή θρησκευτικών ομαδοποιήσεων. Επισημαίνει (2005, σ. 112,152), επίσης, ότι οι τακτικά εκκλησιαζόμενοι ψηφίζουν σε μικρότερο ποσοστό υπέρ της Αριστεράς σε σχέση με τους υπόλοιπους και ότι η θρησκεία και η κοινωνική ιδιότητα παραμένουν οι περισσότερο προσδιοριστικοί παράγοντες της αριστερής ψήφου όπως και της κεντροδεξιάς. Σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας - ESS, καταγράφεται μια υψηλή διάχυτη θρησκευτικότητα, η οποία είναι ευρύτερη από τα επίπεδα εκκλησιαστικής λατρείας και προσευχής, όπως εμφανίζονται στην ίδια έρευνα (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ. 148).

5 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 79 Στις σύγχρονες «κοινωνίες του ρίσκου» οι θρησκείες επανέρχονται στο προσκήνιο, λόγω της συγκυρίας της κρίσης, για να κάνουν υποφερτή την ανθρώπινη αδυναμία και αναθέτοντας στο Θεό το ρόλο διαχειριστή της κρίσης (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ. 146). Ο Βερναρδάκης (2008) υποστηρίζει ότι τόσο η κομματική όσο και η παραταξιακή ταύτιση παραπέμπουν στα κοινωνικο-πολιτιστικά χαρακτηριστικά των ατόμων (κοινωνική τάξη, θρησκευτικότητα, μορφωτικό κεφάλαιο, κ.λπ.). Είναι γεγονός ότι απουσιάζει μια ολοκληρωμένη και συστηματική εμπειρική μελέτη των σχέσεων Εκκλησίας και πολιτικής για την ελληνική Ορθοδοξία. Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι όσο περισσότερο απομακρύνεται κανείς από το κέντρο προς τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, τόσο αυξάνονται τα ποσοστά της τακτικής εκκλησιαστικής προσέλευσης, ενώ, αντίθετα, όσο πλησιάζει προς τα αριστερά, τόσο μειώνεται η συχνότητα του εκκλησιασμού και αυξάνεται το ποσοστό της εκκλησιαστικής αποχής. Στην περίπτωση της μεταπολεμικής Ελλάδας, η συχνή και συστηματική πρακτική του εκκλησιασμού εξακολουθεί να παραπέμπει σε διακριτές ιδεολογικές ταυτότητες και συνιστά ένα μέγεθος με πολιτική και εκλογική σημασία, τουλάχιστον για το ένα τρίτο περίπου του εκλογικού σώματος, που αποτελεί το σκληρό πυρήνα του «λαού της Εκκλησίας». Η δεξιόστροφη αυτή ιδεολογική τοποθέτηση δε συνεπάγεται και ένα μονοδιάστατο ιδεολογικό προσανατολισμό, καθώς ο «λαός της Εκκλησίας» έχει μια σαφέστατη διακομματική σύνθεση, παρά το ότι η Δεξιά διέθετε πάντα, και εξακολουθεί να διαθέτει, την αδιαμφισβήτητη πολιτική και εκλογική πρωτοκαθεδρία στην ομάδα αυτή (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, σ ). Οι Αθηναίος (1983) και Δήμητρας (1992) ερεύνησαν το ρόλο της θρησκείας ως παράγοντα διαμόρφωσης εκλογικής συμπεριφοράς. Ο Αθηναίος, ερευνώντας το βαθμό πυκνότητας των ναών σε διάφορες περιοχές της Θεσσαλονίκης, δεν επιβεβαίωσε ισχυρή συσχέτιση με τα εκλογικά αποτελέσματα. Ο Δήμητρας θεωρεί ότι η συχνότητα εκκλησιασμού συσχετίζει την ιδεολογική και εκλογική συμπεριφορά, με κεντροδεξιά τοποθέτηση των ατόμων με τη μεγαλύτερη συχνότητα εκκλησιασμού. Η Γεωργιάδου (1996, σ ), αναφερόμενη στην έρευνα του ΕΚΚΕ το 1985 (Δώδος Δ., Καφετζής Π., Μιχαλοπούλου Κ., Νικολακόπουλος Η., Παπλιάκου Β., 1990) υπογραμμίζει ότι το δεδομένο ότι το κύρος και η επιρροή της εκκλησίας δε συναρτώνται ευθέως με τη θεσμική της οντότητα, δεν αφορά μόνο την ελληνική εκκλησία, αλλά ισχύει και για την περίπτωση της ισπανικής και της πορτογαλικής εκκλησίας, με τη

6 80 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ σημαντική διαφορά ότι στην Ελλάδα το υψηλό κοινωνικό κύρος της εκκλησίας έναντι άλλων κοσμικών-πολιτικών θεσμών προκύπτει παρά τη χαμηλή εκκλησιαστικότητα της ελληνικής κοινωνίας, ενώ στην Ισπανία και στη Πορτογαλία ο πραγματικά υψηλός δείκτης εκκλησιαστικότητας δεν προωθεί τη διεύρυνση και εμβάθυνση της θεσμικής επιρροής της εκκλησίας. Οι Γεωργιάδου, Νικολακόπουλος (2001), σκιαγραφώντας τα χαρακτηριστικά της θρησκευτικότητας-εκκλησιαστικότητας στην Ελλάδα, σημειώνουν ότι τα κεντρικά χαρακτηριστικά του εκκλησιασμού την πρώτη περίοδο της μεταπολίτευσης αποτελούσαν ο πολύ υψηλός σποραδικός εκκλησιασμός, ο ικανοποιητικός δείκτης τακτικού εκκλησιασμού και το αυξημένο σε σχέση με το παρελθόν αλλά, συγκριτικά προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χαμηλό ποσοστό εκκλησιαστικής αποχής. Το 1980, αναδεικνύονται οι πρώτες προϋποθέσεις μιας στοιχειώδους τομής ανάμεσα στο «μη εκκλησιαζόμενο» και το «εκκλησιαζόμενο» τμήμα του πληθυσμού. Σε συγκυρίες θρησκευτικής φόρτισης της ημερήσιας διάταξης και ανάδειξης διακυβευμάτων με θρησκευτικό ή εκκλησιαστικό ενδιαφέρον, η ύπαρξη μιας τομής μεταξύ των εκκλησιαζόμένων και των μη εκκλησιαζόμενων (εκκοσμικευμένων) είναι δυνατόν να προκαλέσει θρησκευτικοπολιτικές συγκρούσεις, να προσανατολίσει πολιτικά και να στοιχίσει τους ενδιαφερόμενους σε συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα. Κατά την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο στην Ελλάδα, θέματα όπως η δημιουργία νομικού πλαισίου για τον πολιτικό γάμο ή η ρύθμιση της εκκλησιαστικής περιουσίας έδωσαν το έναυσμα για τη δημιουργία ανοιχτών ρήξεων μεταξύ της Διοικούσας Εκκλησίας και των τότε κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, καθώς και ανοιχτών συνεργασιών μεταξύ της Εκκλησίας και του κόμματος της ΝΔ. Από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 στην Ελλάδα, τη στιγμή ακριβώς που το αίτημα του εκσυγχρονισμού γινόταν πολιτικά κυρίαρχο, η αριθμητική σχέση «εκκλησιαζόμενων»- «μη εκκλησιαζόμενων» άρχισε να μεταβάλλεται εις βάρος των δεύτερων. Με υπόβαθρο τις λανθασμένες επιλογές των ελληνικών κυβερνήσεων στις αρχές/μέσα της δεκαετίας του 1990, οι οποίες επιχείρησαν μια ιστορικο-θρησκευτική θεμελίωση της ελληνικής θέσης στο νέο πολιτικό χάρτη των Βαλκανίων και αναγνώρισαν έναν ιδιαίτερο πολιτικό ρόλο στην Ορθόδοξη Εκκλησία, εμφανίζεται έκτοτε μια τάση ενδυνάμωσης των μορφών εκκλησιαστικής έκφρασης στην κοινωνία. Η Γεωργιάδου (1996, σ. 275) σημειώνει ότι στην Ελλάδα δεν παγιώθηκε ποτέ μια θρησκευτική διαιρετική τομή, ούτε τα πολιτικά κόμματα είχαν θρησκευτικές καταβολές, ωστόσο, στη ΝΔ (ένα κόμμα της κέντρο-

7 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 81 δεξιάς, του συντηρητικού πολιτικού χώρου, το οποίο μάλιστα στερείται ξεκάθαρων ιδεολογικών αρχών), η Ορθοδοξία έβρισκε εκ των πραγμάτων πεδίο λαϊκής απήχησης. Ο Νικολακόπουλος (1997), υπογραμμίζει ότι στο χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κυρίως στην Ελλάδα, όπου η ταύτιση Εκκλησίας και κράτους υπήρξε συστατικό στοιχείο για τη διαδικασία της εθνικής συγκρότησης, οι συγκρούσεις της Εκκλησίας με την εκκοσμικευμένη ιδεολογία του κράτους, ακόμη και όταν εκδηλώθηκαν, σπάνια απέκτησαν τη μορφή διακυβευμάτων με πολιτικές προεκτάσεις, και ότι ουδέποτε παγιώθηκαν, ώστε να αποκτήσουν οργανωμένη πολιτική έκφραση με επιρροή και διάρκεια στο μαζικό επίπεδο. Σημειώνει, επίσης, ότι παρά ταύτα δεν αναιρείται το γεγονός ότι η στάση απέναντι στην Εκκλησία, αποτελεί συστατικό της ιδεολογικής τοποθέτησης των πολιτών και, επομένως, ακόμη και αν δεν αναγορεύεται σε αντικείμενο του πολιτικού και κομματικού λόγου, εντούτοις λανθάνει ως κρίσιμη παράμετρος των ιδεολογικών διαφοροποιήσεων. Ο Νικολακόπουλος (1997), με βάση έρευνα πεδίου της V-PRC του 1997, διαπιστώνει ότι από αυτούς που αυτοτοποθετούνται στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά μόνο το 15,5% πηγαίνει τακτικά στην Εκκλησία, ενώ το 27,1% δηλώνει πως δεν πηγαίνει ποτέ. Το ποσοστό των συχνά εκκλησιαζόμενων αυξάνεται στο 24,5% για όσους αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο και προσεγγίζει την απόλυτη πλειοψηφία (48,0%) για το χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς. Αντίστοιχου μεγέθους είναι και οι διαφοροποιήσεις ως προς την ψήφο: η ΝΔ ξεπερνά το 50% στο τμήμα του πληθυσμού που διατηρεί στενούς δεσμούς με την Εκκλησία, ενώ το ποσοστό της πέφτει κάτω από το 20% στους ψηφοφόρους που αξιολογούν απολύτως αρνητικά τη σημερινή λειτουργία της Εκκλησίας («καθόλου ικανοποιημένοι»). Σημειώνει, επίσης, ότι οι έντονες σχέσεις που διαπιστώνονται ανάμεσα στην εκκλησιαστική πρακτική, την ιδεολογική τοποθέτηση και την κομματική επιλογή και οι οποίες, από στατιστική άποψη, μοιάζουν με τις αντίστοιχες διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται σε καθολικές χώρες, δεν συνεπάγονται μια άμεση σχέση αιτίου-αιτιατού, ανάλογη με αυτήν που τεκμηριώνεται για χώρες οι οποίες έχουν γνωρίσει στο παρελθόν ένα έντονο σχίσμα κοσμικού κράτους και καθολικής εκκλησίας. Υπογραμμίζει, ακόμη, ότι στην περίπτωση της Ελλάδας, η συχνή εκκλησιαστική πρακτική μπορεί απλώς να συνιστά μία από τις όψεις της συντηρητικής ιδεολογίας, χωρίς να προσλαμβάνει αναγκαστικά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα καθώς, όχι μόνο τα κόμματα έχουν αποφύγει μέχρι σήμερα την άμεση εμπλοκή τους με τα

8 82 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ θέματα της Εκκλησίας, αλλά και αντίστροφα οι διάφορες τάσεις που κατά καιρούς εκδηλώνονται στο εσωτερικό της Εκκλησίας επιζητούν, κατά κανόνα, διακομματική κάλυψη, ώστε να αποτρέψουν μια πιθανή σύγκλιση εκκλησιαστικών και πολιτικών διαιρέσεων. Ο Δώδος (1999, σ. 219), αναφέρει ότι η ελληνική Εκκλησία αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν όχι μόνο την κοινωνική αλλά και τις άλλες πτυχές της ζωής των πολιτών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας - ESS, η Ελλάδα, συγκρινόμενη με τις υπόλοιπες χώρες της έρευνας, εμφανίζει μακράν τα υψηλότερα ποσοστά θρησκευτικότητας και συχνότητας εκκλησιασμού (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, σ ). Τα ερευνητικό ερώτημα του άρθρου αυτού είναι το αν στοιχειοθετείται (με ποσοτική προσέγγιση) η ύπαρξη της συχνότητας εκκλησιασμού ως διαιρετικής τομής στην πολιτική συμπεριφορά, στην Ελλάδα σήμερα. Ως εκ τούτου, κρίνεται χρήσιμη η διερεύνηση του αν υφίστανται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων σε διάφορες απόψεις και στάσεις, οι οποίες αποτυπώνουν την πολιτική συμπεριφορά όπως: το ενδιαφέρον για την πολιτική, η έκθεση στην πολιτική επικοινωνία, η παρακολούθηση της προεκλογικής εκστρατείας, η υποστήριξη ενός κόμματος ή ενός υποψηφίου, η προσπάθεια να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί, η ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά, η εντύπωση που δημιουργείται στους ερωτώμενους για τις πολιτικές έννοιες-σχήματα όπως η Αριστερά και η Δεξιά, η κομματική ταύτιση, ο χρόνος απόφασης ψήφου, η προτίμηση στο δικομματισμό. 2. ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Το πρωτογενές υλικό στο οποίο βασίζεται η μελέτη αυτή είναι τα ποσοτικά δεδομένα της πανελλαδικής έρευνας πεδίου υπ. αριθμ του έτους 2004, της εταιρείας ερευνών V-PRC, με ατομικές συνεντεύξεις, χρήση δομημένου ερωτηματολογίου και κάλπης, στο σύνολο της χώρας, μέγεθος του δείγματος άτομα, με πολυσταδιακή στρωματοποιημένη δειγματοληψία. Προκειμένου να διερευνηθούν τα ανωτέρω ερευνητικά ερωτήματα, διερευνάται η σχέση ανάμεσα στους εκκλησιαζόμενους και στους μη εκκλησιαζόμενους, σε μια σειρά από μεταβλητές της πολιτικής συμπεριφοράς:

9 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 83 Ενδιαφέρον για την πολιτική (σε κλίμακα: πολύ, αρκετά, λίγο, καθόλου). Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία (σε κλίμακα: καθόλου, λιγότερο από 30 λεπτά, μισή ώρα, μισή με μία ώρα, μία με δύο ώρες, Πάνω από 2 ώρες). Παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας (σε κλίμακα: -, +, ++, Πόσο συχνά αφιερώνουν χρόνο υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο (σε κλίμακα: πολύ συχνά, αρκετά συχνά, σπάνια, ποτέ). Πόσο συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί (σε κλίμακα: πολύ συχνά, αρκετά συχνά, σπάνια, ποτέ). Ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά (σε κλίμακα: 1-10). Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» (σε κλίμακα: θετική, αρνητική, καμία εντύπωση). Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» (σε κλίμακα: θετική, αρνητική, καμία εντύπωση). Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ότι στα υπόλοιπα (σε κλίμακα: ναι, όχι). Χρόνος απόφασης ψήφου (σε κλίμακα: αποκρυσταλλωμένοι, ρευστοί). Δικομματισμός (σε κλίμακα: ψήφος σε ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ). Μεθοδολογικά χρησιμοποιούνται ποσοτικές μέθοδοι ανάλυσης (πίνακες συνάφειας, έλεγχοι στατιστικής σημαντικότητας διαφορών). Οι έλεγχοι στατιστικής σημαντικότητας πραγματοποιούνται σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας^>= 0.05 ή 5%. Εάν το αποτέλεσμα του ελέγχου (Asymp. Sig.) είναι μικρότερο από το 0.05, τότε οι παρατηρούμενες διαφορές είναι στατιστικά σημαντικές και, συνεπώς, μπορεί να γίνει γενίκευση των συμπερασμάτων στο σύνολο του πληθυσμού, ενώ, εάν είναι μεγαλύτερο από το 0.05 οι παρατηρούμενες διαφορές δεν είναι στατιστικά σημαντικές και δεν μπορεί να γίνει γενίκευση των συμπερασμάτων στο σύνολο του πληθυσμού. Όταν ο έλεγχος δίνει τιμές κοντά στο 0.1, τότε οι παρατηρούμενες διαφορές είναι οριακά στατιστικά μη σημαντικές και σημειώνεται παραπλεύρως ένας *. Από την ποσοτική ανάλυση των δεδομένων της έρευνας, προκύπτει ο ακόλουθος Πίνακας συνάφειας.

10 84 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ποσοστό % Ενδιαφέρον για την πολιτική (πολΰ+αρκετά) Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία (1-2+ >2 ώρες) Παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας (++ και ) Πόσο συχνά αφιερώνουν χρόνο υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο (πολΰ+αρκετά συχνά) Πόσο συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί (πολΰ+αρκετά συχνά) Αυτοτοποθετηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά (Μ. Ο.) Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» (Θετική) Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» (Θετική) Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ότι στα υπόλοιπα (Ναι) Χρόνος απόφασης ψήφου (αποκρυσταλλωμένοι) Δικομματισμός Εκκλησιαζόμενοι 44,69 56,85 60,09 16,05 17,57 5,64 23,21 39,70 73,54 81,13 78,74 Μη Εκκλησιαζόμενοι 47,75 56,16 58,87 18,09 18,09 4,80 34,87 29,67 72,46 81,32 69,50 Διενεργούμε έλεγχο στατιστικής σημαντικότητας διαφορών. Έχοντας ως μεταβλητή ελέγχου τη συχνότητα εκκλησιασμού (εκκλησιαζόμενοι, μη εκκλησιαζόμενοι), εξετάζουμε αν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις συχνότητες εκκλησιασμού, δηλαδή αν η μεταβολή της συχνότητας εκκλησιασμού επηρεάζει τις μεταβλητές της πολιτικής συμπεριφοράς. Επίσης, έχοντας ως μεταβλητή ελέγχου τη συχνότητα εκκλησιασμού (εκκλησιαζόμενοι, μη εκκλησιαζόμενοι), εξετάζουμε αν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα

11 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 85 στις μεταβλητές «Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη "Αριστερά"» και «Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη "Δεξιά"». Χρησιμοποιώντας τα Mann-Whitney U και Wilcoxon Signed Ranks τεστς, αντίστοιχα, προκύπτει ο Πίνακας ελέγχων σημαντικότητας. ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΛΕΓΧΩΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Mann-Whitney U, Grouping Variable:Συχνότητα εκκλησιασμού (εκκλησιαζόμενοι, μη εκκλησιαζόμενοι), Asymp. Sig. (2-tailed) Ενδιαφέρον για την πολιτική Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία Παρακολούθηση προεκλογικής εκστρατείας Πόσο συχνά αφιερώνουν χρόνο υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο Πόσο συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί Αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Δεξιά Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ό,τι στα υπόλοιπα Χρόνος απόφασης ψήφου Δικομματισμός Ε-07 2Ε Ε-04 Wilcoxon Signed Ranks Test, Asymp. Sig. (2-tailed), Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Αριστερά» - Εντύπωση που τους προκαλεί η λέξη «Δεξιά» Εκκλησιαζόμενοι Μη Εκκλησιαζόμενοι 9Ε-06 0,799 Από τον Πίνακα συνάφειας και τον Πίνακα ελέγχων σημαντικότητας, για τις εξεταζόμενες μεταβλητές προκύπτει: Ενδιαφέρον για την πολιτική: όσοι εμφανίζουν υψηλό ενδιαφέρον είναι λιγότεροι από όσους εμφανίζουν χαμηλό, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Βαθμός έκθεσης στην πολιτική επικοινωνία: αυτοί που εμφανίζουν υψηλό βαθμό έκθεσης είναι περισσότεροι από αυτούς που εμφανίζουν

12 86 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ χαμηλό, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Παρακολούθηση της προεκλογικής εκστρατείας: όσοι εμφανίζουν έντονη παρακολούθηση είναι περισσότεροι από όσους εμφανίζουν χαμηλή, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Συχνότητα αφιέρωσης χρόνου υποστηρίζοντας ένα κόμμα ή υποψήφιο: αυτοί που αφιερώνουν χρόνο συχνά είναι λιγότεροι από αυτούς που δεν αφιερώνουν χρόνο συχνά, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Συχνότητα προσπάθειας να πείσουν κάποιον να ψηφίσει όπως αυτοί: όσοι συχνά προσπαθούν να πείσουν κάποιο να ψηφίσει όπως αυτοί είναι λιγότεροι από όσους δεν προσπαθούν να πείσουν συχνά, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Αυτοτοποθέτηση στην κλίμακα Αριστερά-Αεξιά: καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν δεξιότερη ιδεολογική αυτοτοποθέτηση από τους μη εκκλησιαζόμενους. Εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Αριστερά»: όσοι εμφανίζουν θετική εντύπωση είναι λιγότεροι από όσους εμφανίζουν αρνητική εντύπωση, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι μη εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν θετικότερη εντύπωση για την Αριστερά από τους εκκλησιαζόμενους.

13 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 87 Εντύπωση που προκαλεί η λέξη «Δεξιά»: αυτοί που εμφανίζουν θετική εντύπωση είναι λιγότεροι από αυτούς που εμφανίζουν αρνητική εντύπωση, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν θετικότερη εντύπωση για τη Δεξιά από τους μη εκκλησιαζόμενους. Στους εκκλησιαζόμενους παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στη θετική εντύπωση για την Αριστερά και στη θετική εντύπωση για τη Δεξιά (9Ε-06<0.05, Wilcoxon Test), με τη Δεξιά να εμφανίζεται με θετικότερη εντύπωση από την Αριστερά. Αντίθετα, στους μη εκκλησιαζόμενους δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στη θετική εντύπωση για την Αριστερά και στη θετική εντύπωση για τη Δεξιά (0,799>0.05, Wilcoxon Test). Αναδύεται λοιπόν ένα ζήτημα «γοητείας» της Δεξιάς στους εκκλησιαζόμενους. Αισθάνονται πιο κοντά σε κάποιο κόμμα από ό,τι στα υπόλοιπα: όσοι αισθάνονται πιο κοντά είναι περισσότεροι από όσους δεν αισθάνονται πιο κοντά, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Χρόνος απόφασης ψήφου: οι αποκρυσταλλωμένοι είναι περισσότεροι από τους ρευστούς, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, κατά συνέπεια η συχνότητα εκκλησιασμού δεν αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Προτίμηση στο δικομματισμό: όσοι ψηφίζουν ένα εκ των δύο κομμάτων ΠΑΣΟΚ-ΝΔ είναι περισσότεροι από όσους δεν τα ψηφίζουν, τόσο στους εκκλησιαζόμενους όσο και στους μη εκκλησιαζόμενους. Παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιαζόμενων και των μη εκκλησιαζόμενων, συνεπώς η συχνότητα εκκλησιασμού αποτελεί διαφοροποιητική παράμετρο της μεταβλητής. Οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζουν μεγαλύτερη προτίμηση στο δικομματισμό από τους μη εκκλησιαζόμενους.

14 88 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ 3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ Συμπερασματικά με βάση την παρούσα μελέτη δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων για τους περισσότερους δείκτες της πολιτικής συμπεριφοράς. Συνεπώς η διάκριση μεταξύ των δύο κατηγοριών της συχνότητας εκκλησιασμού μάλλον δεν επιβεβαιώνει την ύπαρξη διαιρετικής τομής εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων σε σχέση με την πολιτική συμπεριφορά στην Ελλάδα. Η αύξηση της συχνότητας εκκλησιασμού επηρεάζει μόνον τις ιδεολογικές συντεταγμένες στον άξονα Αριστερά-Δεξιά. Φαίνεται να επηρεάζει δηλαδή μόνον αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί «κλασικές ορίζουσες της Αριστεράς», οδηγεί δηλαδή σε: δεξιότερη ιδεολογική αυτοτοποθέτηση στον άξονα Αριστερά-Δεξιά, αρνητικότερη άποψη για την Αριστερά, θετικότερη άποψη για τη Δεξιά. Στην «όχθη» της Δεξιάς βρίσκονται οι εκκλησιαζόμενοι, ενώ στην «όχθη» της Αριστεράς εμφανίζονται οι μη εκκλησιαζόμενοι. Επιπλέον, ενώ στους μη εκκλησιαζόμενους δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στη θετική εντύπωση για την Αριστερά και στη θετική εντύπωση για τη Δεξιά, στους εκκλησιαζόμενους παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές, με τη Δεξιά να εμφανίζεται με θετικότερη εντύπωση από την Αριστερά. Σχηματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι εκκλησιαζόμενοι εμφανίζονται «δεξιοβαρείς-δεξιόστροφοι», ενώ οι μη εκκλησιαζόμενοι εμφανίζονται «αριστεροβαρείς-αριστερόστροφοι». Η διάκριση αυτή Αριστερά-Δεξιά πιθανότατα εμπερικλείει ως βασικό συστατικό στοιχείο τη θεμελιώδη αντίθεση έως πολεμική των δύο πόλων Αριστεράς και Εκκλησίας, όπως η αντίθεση αυτή συγκροτήθηκε ιστορικά στη Δύση στις αρχές του 20ού αιώνα και διατηρήθηκε ως βασική συντεταγμένη αναφοράς και ιδεολογικοπολιτικού αυτοπροσδιορισμού στη συλλογική μνήμη. Τα συμπεράσματα αυτά συμφωνούν με τους Γεωργιάδου, Νικολακόπουλο (2000, σ ), που υποστηρίζουν ότι από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι όσο περισσότερο απομακρύνεται κανείς από το κέντρο προς τα δεξιά του πολιτικού φάσματος, τόσο αυξάνονται τα ποσοστά της τακτικής εκκλησιαστικής προσέλευσης, ενώ, αντίθετα, όσο πλησιάζει προς τα αριστερά, τόσο μειώνεται η συχνότητα του εκκλησιασμού και αυξάνεται το ποσοστό της εκκλησιαστικής αποχής. Στην ίδια κατεύθυνση, ο Νικολακόπουλος (1997) σημειώνει ότι το ποσοστό των συχνά εκκλησιαζόμενων αυξάνεται για όσους αυτοτοποθετούνται στο Κέντρο και προσεγγίζει την απόλυτη πλειοψηφία για τον χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς.

15 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 89 Η διάκριση αυτή αντανακλάται μόνο στο επίπεδο του ιδεολογικούφαντασιακού πλαισίου ορισμού των εννοιών Αριστερά και Δεξιά, χωρίς τα συνακόλουθα πολιτικά συμφραζόμενα του ορισμού. Δηλαδή, ενώ στο επίπεδο των γενέθλιων θεωρητικών σχημάτων καταγράφονται διαφορές, αντίθετα αυτό δεν έχει συνέχεια στο επίπεδο των επαγόμενων εκροών πολιτικών απόψεων-στάσεων της «καθημερινής πρακτικής», όπου δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ εκκλησιαζόμενων και μη εκκλησιαζόμενων. Αυτή η «ασυνέχεια» του ιδεολογικο-πολιτικού «χωρο-χρονικού συνεχούς» συνιστά μια ελληνική ιδιοτυπία που χρήζει περαιτέρω ερευνητικής προσέγγισης και μελέτης. Σε μια πρώτη απόπειρα ερμηνείας, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι στην Ελλάδα δεν παγιώθηκε ποτέ μια θρησκευτική διαιρετική τομή, ούτε τα πολιτικά κόμματα είχαν θρησκευτικές καταβολές, όπως σημειώνει η Γεωργιάδου (1996, σ. 275). Επίσης, θα μπορούσε να υποστηριχθεί, σύμφωνα με το Νικολακόπουλο (1997), ότι στο χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κυρίως στην Ελλάδα, όπου η ταύτιση Εκκλησίας και κράτους υπήρξε συστατικό στοιχείο για τη διαδικασία της εθνικής συγκρότησης, οι συγκρούσεις της Εκκλησίας με την εκκοσμικευμένη ιδεολογία του κράτους, ακόμη και όταν εκδηλώθηκαν, σπάνια απέκτησαν τη μορφή διακυβευμάτων με πολιτικές προεκτάσεις, και ότι ουδέποτε παγιώθηκαν, ώστε να αποκτήσουν οργανωμένη πολιτική έκφραση, με επιρροή και διάρκεια στο μαζικό επίπεδο. Στην κατεύθυνση αυτή, ο Νικολακόπουλος (1997) υπογραμμίζει ότι, στην περίπτωση της Ελλάδας, η συχνή εκκλησιαστική πρακτική μπορεί απλώς να συνιστά μία από τις όψεις της συντηρητικής ιδεολογίας, χωρίς να προσλαμβάνει αναγκαστικά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα καθώς, όχι μόνο τα κόμματα έχουν αποφύγει μέχρι σήμερα την άμεση εμπλοκή τους με τα θέματα της Εκκλησίας, αλλά και, αντίστροφα, οι διάφορες τάσεις που κατά καιρούς εκδηλώνονται στο εσωτερικό της Εκκλησίας επιζητούν κατά κανόνα διακομματική κάλυψη, ώστε να αποτρέψουν μια πιθανή σύγκλιση εκκλησιαστικών και πολιτικών διαιρέσεων. Ως απόπειρα ερμηνείας του φαινομένου θα μπορούσε ακόμη να υποστηριχθεί γενικά άτολμες, συζητήσεις για το διαχωρισμό κράτους-εκκλησίας, οι οποίες προσκρούουν και σε αναστολές μεγάλης μερίδας του πολιτικού κόσμου. Οι αναστολές αυτές απηχούν εμφανείς και αφανείς σχέσεις μέρους του πολιτικού κόσμου με εκκλησιαστικές οργανώσεις, που εξασφαλίζουν μερίδιο εκλογικής πελατείας. Ακόμη αντανακλούν την αμηχανία του πολιτικού προσωπικού στο ενδεχόμενο ο ορθόδοξος θρησκευτικός παράγοντας να εισέλθει στο χώρο της διαμόρφωσης πολιτικών-εκλογικών προτιμήσεων, κατά το

16 90 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ καθολικό και προτεσταντικό πρότυπο (Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, σ ). Έχουν διατυπωθεί θεωρητικοί αντίλογοι τόσο για τα όρια, όσο και για τη μεθοδολογική βαρύτητα των τεχνικών εμπειρικής προσέγγισης της πολιτικής και του πολιτικού, ιδιαίτερα στο βαθμό που αυτές παραπέμπουν στις γενέθλιες-αρχετυπικές μήτρες του συμπεριφορισμού και του δομολειτουργισμού (Καφετζής, 1996, σσ. 2, 4). Οι ποσοτικές έρευνες αποτυπώνουν τις γνώμες μιας δεδομένης στιγμής, γνώμες που εξαρτώνται από την ειδική πολιτική και κοινωνική συγκυρία και την ημερήσια διάταξη της δημόσιας συζήτησης. Μόνο η συστηματική επανάληψη αυτών των ερευνών επιτρέπει να συλλαμβάνονται πραγματικά οι εξελίξεις, οι οποίες πολύ απέχουν από το να θεωρηθούν γραμμικές (Mayer, 2005, σ ). Η ενίσχυση των συμπερασμάτων, διέρχεται μέσα από την αποθησαύριση, σε ικανό βάθους χρόνου, εμπειρικών δεδομένων. Προτείνεται η, ούτως ή άλλως χρήσιμη, επανάληψη των ελέγχων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Σύμφωνα με τους Γεωργιάδου και Νικολακόπουλο (2000, σ ), απουσιάζει μια ολοκληρωμένη και συστηματική εμπειρική μελέτη των σχέσεων Εκκλησίας και πολιτικής, για το χώρο της ελληνικής Ορθοδοξίας. Στην κατεύθυνση της διερεύνησης της συχνότητας εκκλησιασμού ως διαιρετικής τομής στην πολιτική συμπεριφορά, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η ιχνηλάτηση των πρωτογενών ερμηνευτικών οριζουσών, που νοηματοδοτούν και προσδιορίζουν την ασυνέχεια μεταξύ θεωρητικών τοποθετήσεων στον ιδεολογικό άξονα και των πολιτικών εκροών στο επίπεδο των απόψεων-στάσεων, στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

17 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 91 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνόγλωσση Daniel J., 1998, Ο Θεός είναι φανατικός; Δοκίμιο για τη θρησκευτική ανικανότητα τον πιστεύειν, Αθήνα, Πόλις. Mayer Ν., Perrineau P., Boy D., Cautrès Β., 2005, Εκλογική συμπεριφορά. Ιστορικές διαδρομές και μοντέλα ανάλυσης, Αθήνα, Σαββάλας. Αθηναίος Α., 1983, Περιφερειακές ανισότητες και εκλογική συμπεριφορά, Θεσσαλονίκη, Αφοι Κυριακίδη. Βερναρδάκης Χρ., 2008, «Προσδιοριστικοί παράγοντες της εκλογικής συμπεριφοράς και μέθοδοι διερεύνησης της στην εκλογική έρευνα», ανακτήθηκε Γεωργιάδου Β., 1996, «Κοσμικό κράτος και Ορθόδοξη Εκκλησία: Σχέσεις θρησκείας, κοινωνίας και πολιτικής στη μεταπολίτευση», στο Λυριντζής Χρ., Νικολακόπουλος Η., Σωτηρόπουλος, Δ. (επιμ.), Κοινωνία και Πολιτική. Όψεις της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας , Αθήνα, Θεμέλιο, σ Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2000, «Ο λαός της Εκκλησίας», στο Ινστιτούτο V-PRC, Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα 2001, Αθήνα, Λιβάνης, σ Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2001, «Εμπειρική ανάλυση του εκκλησιασμού στην Ελλάδα», εισήγηση στο Διεθνές Συνέδριο «Θρησκεία και νεωτερικότητα στον 21ο αιώνα», Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα Μαρτίου 2001, /site/content/view/154/27/lang,el_gr.utf8/, ανακτήθηκε 21/12/2008. Γεωργιάδου Β., Νικολακόπουλος Η., 2007, «Εκκλησιασμός, θρησκευτικότητα και προσευχή: μια ασύμπτωτη σχέση», στο Καφετζής Π., Μαλοΰτας Θ., Τσίγκανου Ι. (επιμ.), Πολιτική - Κοινωνία - Πολίτες. Αναλύσεις δεδομένων της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας - ESS, Αθήνα, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, σ Δώδος Δ., Καφετζής Π., Μιχαλοποΰλου Κ., Νικολακόπουλος Η., Παπλιάκου Β., 1990, «Η πολιτική κουλτούρα στις χώρες της Νότιας Ευρώπης: Συγκριτικοί Πίνακες», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, τεΰχ. 75Α, σ Δώδος Δ., 1999, «Ο λαός της Εκκλησίας», στο Ινστιτούτο V-PRC, Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα , Αθήνα, Λιβάνης, σ Καφετζής Π., 1996, Πολίτες, πολιτική και πολιτική κουλτούρα στην Ελλάδα, , Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αθηνών-Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης. Μουζελης Ν., 2003, «Η θρησκευτικότητα στον 21ο αιώνα», εφημερίδα Το Βήμα, 5/1/2003. Νικολακόπουλος Η., 1997, «Υπερκομματικό εκκλησίασμα», εφημερίδα Τα Νέα, 2/12/1997. Ξενόγλωσση Butler D., Stokes D., 1969, Political change in Britain, London, MacMillan. Davie G., 1994, Religion in Britain since 1945: Believing without belonging, Oxford, Blackwell. Dimitras P.E., 1992, «Greece», στο Franklin M., Mackie, T., Valen H. (eds), Electoral change. Responses and attitudinal structures in Western Countries, Cambridge, Cambridge University Press, pp

18 92 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΣΤΙΑΔΗΣ Harrop M., Miller W., 1987, Elections and voters. A comparative introduction, London, MacMillan. Lazarsfeld P., Berelson B., Gaudet H., 1948, The people's choice, How the voter makes up his mind in a presidential campaign, New York, Columbia University Press. Lijphart Α., 1979, «Religious vs linguistic vs class voting: the crucial experiment of comparing Belgium, Canada, South Africa and Switzerland», APSR, is. 73, pp Lijphart Α., 1982, «The relative salience of the socio-economics and religious issue dimensions: coalition formation in ten western democracies », EJPR, is. 73, pp Lipset S.M., Rokkan St. (eds), 1967, Party systems and voter alignments: Cross-national perspectives, New York, Free Press. Luckmann Th., 1967, The invisible religion, The problem of religion in modern society, New York, The MacMillan Company. Miller W.L., Raab G., 1977, «The religious alignment at English elections between 1918 and 1970», Political Studies, vol. 252, pp Pappi F.U., Terwey M., 1982, «The German electorate: Old cleavages and new political conflicts», στο Η. Doring/G. Smith (eds.), Party government and political culture in Germany, London, Basingstoke, MacMillan, pp Rose R., 1974, Electoral behaviour: A comparative handbook, New York, Free Press.

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΥ ΩΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Παστιάδης Γεώργιος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Διδάκτορας Παιδαγωγικού Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Το άρθρο αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τις ομοιότητες και τις διαφορές στο πρότυπο

Το άρθρο αυτό επιχειρεί να αποτυπώσει τις ομοιότητες και τις διαφορές στο πρότυπο ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΟΙΚΙΑΚΑ: ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη* ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό επιχειρεί

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος του άρθρου είναι η αποτύπωση της επίδρασης της ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης

Στόχος του άρθρου είναι η αποτύπωση της επίδρασης της ιδεολογικής αυτοτοποθέτησης 38 ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH ΙΔEOΛOΓIKH AYTOTOΠOΘETHΣH ΣTHN KΛIMAKA APIΣTEPA-ΔEΞIA KAI OΨEIΣ THΣ ΠOΛITIKHΣ ΣYMΠEPIΦOPAΣ: MIA ΠOΣOTIKH AΠOTYΠΩΣH Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. Εισαγωγή θεωρητικό πλαίσιο Στόχος του

Διαβάστε περισσότερα

Το αντικείμενο της διπλωματικής εργασίας

Το αντικείμενο της διπλωματικής εργασίας Το αντικείμενο της διπλωματικής εργασίας Η μελέτη των πολιτικών προτιμήσεων, με βάση την εικόνα των πολιτικών στην Ελλάδα. Πραγματοποιήθηκε μία προσπάθεια διερεύνησης της εκλογικής συμπεριφοράς των ψηφοφόρων

Διαβάστε περισσότερα

Το άρθρο αυτό χαρτογραφεί τις πιθανές διαφορές στο πρότυπο της πολιτικής συμπεριφοράς,

Το άρθρο αυτό χαρτογραφεί τις πιθανές διαφορές στο πρότυπο της πολιτικής συμπεριφοράς, ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ: ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ, ΜΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ Του: Γεώργιου Παστιάδη* ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό χαρτογραφεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Πρώτο κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ, ανεπαίσθητη πτώση της ΝΔ, νέες απώλειες για το ΠαΣοΚ το 80% ζητεί παραμονή στην ευρωζώνη ενώ μόνο το 13% θέλει επιστροφή στη δραχμή

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 106

Πολιτικό Βαρόμετρο 106 Πολιτικό Βαρόμετρο 106 Μάιος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Συνηθίζετε να παρακολουθείτε στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο, στις εφημερίδες, ή στο ίντερνετ ειδήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: Σταθεροποίηση των νεότερων διαιρέσεων του εκλογικού σώματος.

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: Σταθεροποίηση των νεότερων διαιρέσεων του εκλογικού σώματος. ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009: Σταθεροποίηση των νεότερων διαιρέσεων του εκλογικού σώματος. Οι ευρωεκλογές της 7 ης Ιουνίου, παρά την πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα αποχή που έφτασε στο 30% του εκλογικού σώματος

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 87

Πολιτικό Βαρόμετρο 87 Πολιτικό Βαρόμετρο 87 Φεβρουάριος 2011 ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Κυριακή 13/2/2011 Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 118

Πολιτικό Βαρόμετρο 118 Πολιτικό Βαρόμετρο 118 Μάρτιος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 74% 73% Ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά συμπεράσματα. Η πολύπλευρη κρίση που ταλανίζει εδώ και μία δεκαετία τη χώρα μας, έχει πυροδοτήσει μια μαζική θεσμική πολιτική αμφισβήτηση.

Βασικά συμπεράσματα. Η πολύπλευρη κρίση που ταλανίζει εδώ και μία δεκαετία τη χώρα μας, έχει πυροδοτήσει μια μαζική θεσμική πολιτική αμφισβήτηση. Βασικά συμπεράσματα Η πολύπλευρη κρίση που ταλανίζει εδώ και μία δεκαετία τη χώρα μας, έχει πυροδοτήσει μια μαζική θεσμική πολιτική αμφισβήτηση. Πολιτικοί θεσμοί όπως τα πολιτικά κόμματα, το Κοινοβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο102

Πολιτικό Βαρόμετρο102 Πολιτικό Βαρόμετρο102 2 ο έκτακτο κύμα Β 15νθήμερο Μαρτίου 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΔΗΜΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΡΧΗΓΩΝ «Θα σας διαβάσω τώρα έναν κατάλογο με ονόματα πολιτικών προσώπων και θα ήθελα να μου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 121

Πολιτικό Βαρόμετρο 121 Πολιτικό Βαρόμετρο 121 Ιούνιος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΔΙΕΘΝΗΣ ΙΣΧΥΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε σύγκριση μ έναν χρόνο πριν, η θέση της χώρας μας στον κόσμο έγινε πιο ισχυρή, έγινε πιο αδύνατη, ή παρέμεινε η ίδια;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ GREEK ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΔΗΜΟΣ GREEK ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΜΑΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΗΜΟΣ GREEK ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ PUBLIC OPINION ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 5 ΜΑΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ

ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΜΑΙΟΣ 214 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΗΜΟΣ PUBLIC OPINION ΑΘΗΝΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 5 ΜΑΙΟΥ 214 1 GREEK ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας...

Διαβάστε περισσότερα

Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015

Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015 Κρήτη Εθνικές Εκλογές 25 Ιανουαρίου 2015 Εισαγωγή Ταυτότητα έρευνας Μεθοδολογία Ποσοτικής Έρευνας Τηλεφωνικές Συνεντεύξεων με τη μέθοδο Computer Aided Telephone Interviews (C.A.T.I.) βάσει δομημένου ηλεκτρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 85

Πολιτικό Βαρόμετρο 85 Πολιτικό Βαρόμετρο 85 Δεκέμβριος 2010 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ Από τη ζωή που ζείτε σήμερα, πόσο ικανοποιημένος/η αισθάνεστε; Δυσαρεστημένοι 76% 75% Ικανοποιημένοι 24% Δ.2 ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Οκτώβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Οκτώβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα Πανελλαδική έρευνα γνώμης Μάρτιος 2010 Μάρτιος Έρευνα 29-30/03

Πανελλαδική έρευνα Πανελλαδική έρευνα γνώμης Μάρτιος 2010 Μάρτιος Έρευνα 29-30/03 Πανελλαδική έρευνα γνώμης Μάρτιος 2010 1 Ανάθεση: www.zoomnews.gr. Ταυτότητα της έρευνας Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 29 έως και 30 Μαρτίου 2010. Τύπος έρευνας: Tηλεφωνική έρευνα προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μηνιαίοι Δείκτες ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Ιανουάριος

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μηνιαίοι Δείκτες ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Ιανουάριος Πολιτικό Βαρόμετρο Μηνιαίοι Δείκτες ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Ιανουάριος 2010 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Το Μακροκοινωνιολογικό Μοντέλο (Lipset-Rokkan)

ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Το Μακροκοινωνιολογικό Μοντέλο (Lipset-Rokkan) ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Το Μακροκοινωνιολογικό Μοντέλο (Lipset-Rokkan) Ενσωματώνει τα κοινωνικά-ιστορικά και τα πολιτικά-ιστορικά στοιχεία στην κοινωνιολογική προσέγγιση. Συνεχίζει στην κοινωνιολογική παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

Οι στάσεις των Ελλήνων απέναντι στις πρόωρες εκλογές

Οι στάσεις των Ελλήνων απέναντι στις πρόωρες εκλογές Οι στάσεις των Ελλήνων απέναντι στις πρόωρες εκλογές Σεπτέμβριος 2009 PI0979 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 99

Πολιτικό Βαρόμετρο 99 Πολιτικό Βαρόμετρο 99 Φεβρουάριος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 91% Ούτε σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Ιανουάριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Ιανουάριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Ιανουάριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η RASS είναι μέλος της ESOMAR, της WAPOR και του ΣΕΔΕΑ.

Η RASS είναι μέλος της ESOMAR, της WAPOR και του ΣΕΔΕΑ. Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης Νοέμβριος 2008 1 Ανάθεση : Εφημερίδα Απογευματινή. Ταυτότητα της έρευνας Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 18 έως και 21 Νοεμβρίου 2008. Τύπος έρευνας: Tηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Flash Βαρόμετρο. Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου και τις σχέσεις κράτους-εκκλησίας ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.

Flash Βαρόμετρο. Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου και τις σχέσεις κράτους-εκκλησίας ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Flash Βαρόμετρο Η ελληνική κοινή γνώμη απέναντι στην υπόθεση της Μονής Βατοπεδίου και τις σχέσεις κράτους-εκκλησίας ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Οκτώβριος 2008 0840 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Η Νέα Δημοκρατία σήμερα

Η Νέα Δημοκρατία σήμερα Η Νέα Δημοκρατία σήμερα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Μάιος 200 20009 / Διάγραμμα Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΒαρόµετρογιατονΣΚΑΪ. 8-10 Οκτωβρίου2007

ΒαρόµετρογιατονΣΚΑΪ. 8-10 Οκτωβρίου2007 ΒαρόµετρογιατονΣΚΑΪ καιτηνκαθημερινη 8-10 Οκτωβρίου2007 TΑΥΤΟΤΗΤΑΤΗΣΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: PUBLIC ISSUE(Α.Μ. ΕΣΡ: 8). ΑΝΑΘΕΣΗ: Τηλεοπτικός- Ραδιοφωνικός Σταθµός«ΣΚΑΪ»& εφηµερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. ΣΚΟΠΟΣ: Η διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΌ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΊΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΊΑΣ ΙΟΎΛΙΟΣ 2015

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΌ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΊΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΊΑΣ ΙΟΎΛΙΟΣ 2015 7.16 1 Τι Πιστεύουν οι Έλληνες για τη Δημοκρατική Συμμετοχή & τους Θεσμούς Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Οικονομικών & Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Μακεδονίας Ιούλιος 16 2 Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ιδεολογικός άτλαςτων Ελλήνων

Ο ιδεολογικός άτλαςτων Ελλήνων Ο ιδεολογικός άτλαςτων Ελλήνων Οι σημερινές πολιτικές αξίες του εκλογικού σώματος Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Νοέμβριος 2009 PI09118/ΚΑ1309/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών

Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές του Ιουνίου 2012 μέσα από τις τάσεις των τελευταίων ημερών Οι εκλογές της 17 ης Ιουνίου έκλεισαν ένα μεγάλο πολιτικό κύκλο, επιβεβαιώνοντας τις ραγδαίες ανακατατάξεις στο κομματικό σύστημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ MICHIGAN: ΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΤΑΥΤΙΣΗ, ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ.

ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ MICHIGAN: ΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΤΑΥΤΙΣΗ, ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ. ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ MICHIGAN: ΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΤΑΥΤΙΣΗ, ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΚΑΙ ΔΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ. Γενικά Απάντηση στις μικροκοινωνιολογικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς Η άποψη ότι όπως ζει

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 89

Πολιτικό Βαρόμετρο 89 Πολιτικό Βαρόμετρο 89 Απρίλιος 2011 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Ιανουάριος Απρίλιος 2011

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μηνιαίοι Δείκτες ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Φεβρουάριος

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μηνιαίοι Δείκτες ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Φεβρουάριος Πολιτικό Βαρόμετρο Μηνιαίοι Δείκτες ΣΚΑΪ -ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Φεβρουάριος 2010 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Φεβρουάριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Φεβρουάριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Φεβρουάριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 96

Πολιτικό Βαρόμετρο 96 Πολιτικό Βαρόμετρο 96 Νοέμβριος 2011 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ Γ.ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ Η απόφαση του Γιώργου Παπανδρέου να δεχθεί κυβέρνηση κοινής αποδοχής με τον Αντώνη Σαμαρά, πιστεύετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα της Marc για την «Ελευθεροτυπία»

Έρευνα της Marc για την «Ελευθεροτυπία» Έρευνα της Marc για την «Ελευθεροτυπία» Παρά τις πανηγυρικές εκδηλώσεις της κυβέρνησης και την προπαγάνδα της ότι το πρωτογενές πλεόνασμα και η προγραμματισμένη έξοδος στις αγορές συνιστούν τα πρώτα θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ 1 ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΚΡΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΕΝΟΣ ΚΟΜΜΑΤΟΣ Παράγοντας που κρίνει την επιτυχία ενός κόμματος Ποσοστιαία Κατανομή Παράγοντας που

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 91

Πολιτικό Βαρόμετρο 91 Πολιτικό Βαρόμετρο 91 Ιούνιος 2011 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 87% Ούτε σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 111

Πολιτικό Βαρόμετρο 111 Πολιτικό Βαρόμετρο 111 Ιούλιος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Πριν & μετά τις εκλογές

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης Φεβρουάριος Φεβρου 2009 άριος Έρευνα 23-26/2

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης Φεβρουάριος Φεβρου 2009 άριος Έρευνα 23-26/2 Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης Φεβρουάριος 2009 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 23 έως και 26 Φεβρουαρίου 2009. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου

Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου Η δυναμική των Εκλογών της 6 ης Μαΐου Μετεκλογική Έρευνα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Μάιος 2012 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάρτιος Παρουσίαση ΣΚΑΪ TV. Παρασκευή 12/3/2010.

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάρτιος Παρουσίαση ΣΚΑΪ TV. Παρασκευή 12/3/2010. Πολιτικό Βαρόμετρο Μάρτιος 2010 Παρουσίαση ΣΚΑΪ TV Παρασκευή 12/3/2010 Δ.1 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ Όταν σκέπτεστε το μέλλον σας τα επόμενα χρόνια, πόσο σίγουρος/η αισθάνεστε; Σεπτέμβριος 2009 Μάρτιος 2010

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 3: Ζητήματα Μέτρησης στην Έρευνα (2/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Ιούλιος Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Κυριακή 11/7/2010.

Πολιτικό Βαρόμετρο. Ιούλιος Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Κυριακή 11/7/2010. Πολιτικό Βαρόμετρο Ιούλιος 2010 Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Κυριακή 11/7/2010 Δ.1 ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ Από τη ζωή που ζείτε σήμερα, πόσο ικανοποιημένος/η αισθάνεστε; ΔΓ/ΔΑ 1% Δυσαρεστημένοι 71% 72% Ικανοποιημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 94

Πολιτικό Βαρόμετρο 94 Πολιτικό Βαρόμετρο 94 Σεπτέμβριος 2011 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Απρίλιος Σεπτέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Παστιάδης. Προσδιοριστικοί παράγοντες της πολιτικής συµπεριφοράς. Η περίπτωση του επιπέδου εκπαίδευσης. ιδακτορική διατριβή

Γεώργιος Παστιάδης. Προσδιοριστικοί παράγοντες της πολιτικής συµπεριφοράς. Η περίπτωση του επιπέδου εκπαίδευσης. ιδακτορική διατριβή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Παιδαγωγική Σχολή Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Γεώργιος Παστιάδης Προσδιοριστικοί παράγοντες της πολιτικής συµπεριφοράς. Η περίπτωση του επιπέδου εκπαίδευσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΜΑΙΟΣ 214 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 12 ΜΑΙΟΥ 214 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Βουλευτικές Εκλογές 21-2 Τα κριτήρια της ψήφου 2 ο κύμα: 1-1/1/21 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Κρήτη. Αντιλήψεις και τάσεις των Κρητικών μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές

Κρήτη. Αντιλήψεις και τάσεις των Κρητικών μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές Κρήτη Αντιλήψεις και τάσεις των Κρητικών μετά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές Εισαγωγή Ταυτότητα έρευνας Μεθοδολογία Ποσοτικής Έρευνας Τηλεφωνικές Συνεντεύξεων με τη μέθοδο Computer Aided Telephone Interviews

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της έρευνας

Ταυτότητα της έρευνας Ταυτότητα της έρευνας Α Επωνυμία του διενεργήσαντος τη δημοσκόπηση: G.P.O. ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΕ Β Επωνυμία του εντολέα: Η εφημερίδα «Το Ποντίκι». Γ Σκοπός της δημοσκόπησης: Έρευνα κοινής γνώμης για τις

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Βουλευτικές Εκλογές - Σεπτέμβριος ο Κύμα: 5-10/9/2015

Πολιτικό Βαρόμετρο. Βουλευτικές Εκλογές - Σεπτέμβριος ο Κύμα: 5-10/9/2015 Πολιτικό Βαρόμετρο Βουλευτικές Εκλογές - Σεπτέμβριος 2015 ΤO ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΤΗΣ PUBLIC ISSUE Νο147 9-2015 Η τακτική μηνιαία πολιτική έρευνα της Public Issue πραγματοποιείται από το 2004 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας

Βιβλιογραφία και πηγές. Αλεξάκης, Ε., (2001), Ελληνική εξιά: οµή και Ιδεολογία της Νέας ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ Θεµατικός Άξονας: Κλασικές και σύγχρονες τυπολογίες των πολιτικών κοµµάτων 1. Κόµµα Μαζών βιβλιογραφία, εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης

Πανελλαδική έρευνα γνώμης Πανελλαδική έρευνα γνώμης Απρίλιος 2012 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 17 έως και 19 Απριλίου 2012. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάιος Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Κυριακή 16/5/2010.

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάιος Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Κυριακή 16/5/2010. Πολιτικό Βαρόμετρο Μάιος 2010 Παρουσίαση ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Κυριακή 16/5/2010 Δ.1 ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ Από τη ζωή που ζείτε σήμερα, πόσο ικανοποιημένος/η αισθάνεστε; Δυσαρεστημένοι 72% 71% Ικανοποιημένοι 28%

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΑΪ/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Προεκλογικό Βαρόμετρο 1 ο Κύμα. Πανελλαδική τηλεφωνική έρευνα, άτομα, 11-13/05/2009

ΣΚΑΪ/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Προεκλογικό Βαρόμετρο 1 ο Κύμα. Πανελλαδική τηλεφωνική έρευνα, άτομα, 11-13/05/2009 ΣΚΑΪ/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Ευρωεκλογές 2009 Προεκλογικό Βαρόμετρο 1 ο Κύμα Πανελλαδική τηλεφωνική έρευνα, 1.001 άτομα, 11-13/05/2009 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Εκλογικό Περιβάλλον & Εκλογές στην Περιφέρεια Αττικής

Εκλογικό Περιβάλλον & Εκλογές στην Περιφέρεια Αττικής Εκλογικό Περιβάλλον & Εκλογές στην Περιφέρεια Αττικής VPRC ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1 / 2 Εταιρεία: VPRC (Α.Μ. ΕΣΡ: 9) / Μέλος του ΣΕΔΕΑ, της ESOMAR και της WAPOR Ανάθεση: Διαδικτυακή Τηλεόραση «TV ΧΩΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΜΑΙΟΣ 214 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ GREEK PUBLIC OPINION ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 5 ΜΑΙΟΥ 214 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΕΡΓΟΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2016

Η ΕΝΕΡΓΟΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2016 Η ΕΝΕΡΓΟΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2016 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ IMR / ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΕΥΚΩΣIΑΣ ΑΝΑΘΕΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ 22

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάρτιος Παρουσίαση ΣΚΑΪ 100,3. Δευτέρα 15/3/2010.

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάρτιος Παρουσίαση ΣΚΑΪ 100,3. Δευτέρα 15/3/2010. Πολιτικό Βαρόμετρο Μάρτιος 2010 Παρουσίαση ΣΚΑΪ 100,3 Δευτέρα 15/3/2010 Δ.1 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ Όταν σκέπτεστε το μέλλον σας τα επόμενα χρόνια, πόσο σίγουρος/η αισθάνεστε; Σεπτέμβριος 2009 Μάρτιος 2010

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οι κοινωνικές αξίες των Ελλήνων σήμερα

Οι κοινωνικές αξίες των Ελλήνων σήμερα Οι κοινωνικές αξίες των Ελλήνων σήμερα Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Νοέμβριος 2009 PI09118/ΚΑ1309/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Εθνικός Κήρυκας 4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 15 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... 3 1. Βαθμός ενδιαφέροντος για τις Βουλευτικές Εκλογές στις Σεπτεμβρίου... 4 2. Για το αν η προσφυγή στις πρόωρες

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα επικαιρότητας

Θέματα επικαιρότητας ΕΡΕΥΝΑ ΣΕ ΑΘΗΝΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ Θέματα επικαιρότητας ΜΑΡΤΙΟΣ 2014 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 31 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

αποτελούν τις δικές µας απαντήσεις στα ερευνητικά ερωτήµατα

αποτελούν τις δικές µας απαντήσεις στα ερευνητικά ερωτήµατα ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Ερευνητικά Ερωτήµατα 1. Προκαταρκτικό διάβασµα γύρω από ένα θέµα 2. Ανάδειξη των ερευνητικών ερωτηµάτων 3. Εννοιολογικό πλαίσιο ποιες είναι οι έννοιες και ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 97

Πολιτικό Βαρόμετρο 97 Πολιτικό Βαρόμετρο 97 Δεκέμβριος 2011 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τι γνώμη έχετε; Νοέμβριος Δεκέμβριος 2011 53 53 44 44 Θετική Αρνητική Νοε-11 Δεκ-11 Δ.2

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Νοέμβρι Νοέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 30/10 1/11

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Νοέμβρι Νοέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 30/10 1/11 Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Νοέμβριος 2007 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 30 Οκτωβρίου έως και 1 Νοεμβρίου 2007. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΑΪ/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Κυλιόμενο Προεκλογικό Βαρόμετρο. 4 ο Κύμα. Πανελλαδική τηλεφωνική έρευνα, άτομα, 20-22/05/2009

ΣΚΑΪ/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Κυλιόμενο Προεκλογικό Βαρόμετρο. 4 ο Κύμα. Πανελλαδική τηλεφωνική έρευνα, άτομα, 20-22/05/2009 ΣΚΑΪ/ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Ευρωεκλογές 7 ης Ιουνίου 2009 Κυλιόμενο Προεκλογικό Βαρόμετρο 4 ο Κύμα Πανελλαδική τηλεφωνική έρευνα, 1.001 άτομα, 20-22/05/2009 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Νοέμβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Νοέμβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Νοέμβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA 7, 8, 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA 7, 8, 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2009 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA 7, 8, 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 29 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION Ταυτότητα της έρευνας Α Επωνυμία του διενεργήσαντος τη δημοσκόπηση: G.P.O. ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 116

Πολιτικό Βαρόμετρο 116 Πολιτικό Βαρόμετρο 116 Ιανουάριος 2013 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουνσε σωστή,ή σε λάθος κατεύθυνση; Σε λάθος 68% Ούτε σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι ενός ορίου οι θυσίες για την παραμονή στο ευρώ

Μέχρι ενός ορίου οι θυσίες για την παραμονή στο ευρώ Μέχρι ενός ορίου οι θυσίες για την παραμονή στο ευρώ Του Γιώργου Ηλ. Αράπογλου, Γεν. Διευθυντή της Pulse RC Η πρώτη έρευνά μας εν όψει της νέας προσφυγής στην κάλπη, ξεκίνησε αμέσως μετά την ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Βουλευτικές Εκλογές 2015 3 ο κύμα: 16-21/1/2015 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην εκλογή Προέδρου στη ΝΔ

Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην εκλογή Προέδρου στη ΝΔ Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην εκλογή Προέδρου στη ΝΔ Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Οκτώβριος 2009 PI09112 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2

Περιεχόμενα ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΝΟΜΟΣ ΑΧΑΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 2 Περιεχόμενα 1. Η ταυτότητα της έρευνας... 3 2. Οι περικοπές στη χρηματοδότηση των Δήμων και η θέση των Δημάρχων τι πιστεύουν οι πολίτες... 4 3. Σχέδιο Δήμων για οικονομική επιβίωση υπάρχει ή όχι... 5 4.

Διαβάστε περισσότερα

Η βία στην ελληνική κοινωνία

Η βία στην ελληνική κοινωνία 11/2012 4-2013 Η βία στην ελληνική κοινωνία 2013 Ημερομηνία δημοσίευσης 21/3/2013 www.publicissue.gr Η Public Issue ιδρύθηκε το 2001. Εξειδικεύεται στην πολιτική και εκλογική έρευνα κοινής γνώμης, στην

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάιος 2015

Πολιτικό Βαρόμετρο. Μάιος 2015 Πολιτικό Βαρόμετρο Μάιος 2015 ΤO ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΤΗΣ PUBLIC ISSUE Νο144 5-2015 Η τακτική μηνιαία πολιτική έρευνα της Public Issue πραγματοποιείται από το 2004 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας

Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας Πίνακας 1: Πρόθεση ψήφου στις περιφερειακές εκλογές στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας ΠΙΝΑΚΑΣ 1 ΠΡΟΘΕΣΗ ΨΗΦΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 13,9% 5,5% 2,0% 35,1% Δακής Παπαιορδανίδης Τσάκωνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 213 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 213 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 112

Πολιτικό Βαρόμετρο 112 Πολιτικό Βαρόμετρο 112 Σεπτέμβριος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Σε γενικές γραμμές πιστεύετε ότι τα πράγματα στην Ελλάδα πηγαίνουν σε σωστή, ή σε λάθος κατεύθυνση; Πριν & μετά τις εκλογές

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης. Μάιος 2013

Πανελλαδική έρευνα γνώμης. Μάιος 2013 Πανελλαδική έρευνα γνώμης Μάιος 2013 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση: Εφημερίδα Τύπος της Κυριακής. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 22 έως και 24 Μαΐου 2013. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική έρευνα προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση

Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση Πολιτική Συγκυρία & Διακυβέρνηση Μάιος Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Σκοπός της έρευνας: Τύπος & Μέθοδος: Πληθυσμός: Περιοχή: Μέθοδος Δειγματοληψίας: Η διερεύνηση των απόψεων της κοινής γνώμης σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

IOYNIOΣ 2009. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ

IOYNIOΣ 2009. Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ Πανελλαδική Τηλεφωνική Έρευνα για τον EΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ IOYNIOΣ 2009 1. Ευρωεκλογές Εκλογική συμπεριφορά 2. Ευρωεκλογές Αξιολόγηση προεκλογικής περιόδου 3. Δείκτες πολιτικής συμπεριφοράς 3η προεκλογική μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

Αφιέρωμα. ΠΑΣΟΚ & Διακυβέρνηση 30 χρόνια 1981-2011. Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. www.publicissue.

Αφιέρωμα. ΠΑΣΟΚ & Διακυβέρνηση 30 χρόνια 1981-2011. Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. www.publicissue. Αφιέρωμα ΠΑΣΟΚ & Διακυβέρνηση χρόνια 9- Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Οκτώβριος Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: PUBLIC ISSUE(Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο 115

Πολιτικό Βαρόμετρο 115 Πολιτικό Βαρόμετρο 115 Δεκέμβριος 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ιούνιος-Δεκέμβριος 2012 88 Σε σωστή 66 74 80 79 75 Πριν τις εκλογές Σε λάθος 5 23 19 13 14 19 Ιουν-12 Ιουλ-12 Σεπ-12 Οκτ-12

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Μάρτιος 200 Μάρτιος 2008 Έρευνα 11-13/3

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Μάρτιος 200 Μάρτιος 2008 Έρευνα 11-13/3 Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Μάρτιος 2008 1 Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Ταυτότητα της έρευνας Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 11 έως και 13 Μαρτίου 2008. Τύπος έρευνας: Tηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Σεπτέμβριος 2014

Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας. Σεπτέμβριος 2014 Έρευνα Πολιτικής Συγκυρίας Σεπτέμβριος 2014 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΠΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ: ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γνώμη για τα τεκμήρια διαβίωσης & τον Υπουργό Οικονομίας & Οικονομικών

Γνώμη για τα τεκμήρια διαβίωσης & τον Υπουργό Οικονομίας & Οικονομικών Γνώμη για τα τεκμήρια διαβίωσης & τον Υπουργό Οικονομίας & Οικονομικών Δεκέμβριος 2008 0869 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΠΕΡΙΟΧΗ: ΔΕΙΓΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικό Βαρόμετρο100

Πολιτικό Βαρόμετρο100 Πολιτικό Βαρόμετρο100 1 ο έκτακτο κύμα Β 15νθήμερο Φεβρουαρίου 2012 ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ Δ.1 ΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ Τι γνώμη έχετε για την απόφαση της Βουλής να εγκρίνει τη νέα

Διαβάστε περισσότερα

(δειγματοληπτικό σφάλμα ± 2, 5 % ).

(δειγματοληπτικό σφάλμα ± 2, 5 % ). Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης Σεπτέμβριος 2008 1 Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Ταυτότητα της έρευνας Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 16 έως και 18 Σεπτεμβρίου 2008. Τύπος έρευνας: Tηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας

Έρευνα για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας Έρευνα για τις εκλογές της Νέας Δημοκρατίας Δεκέμβριος 2 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο σύνολο της επικράτειας. Το δείγμα ανήλθε σε 927 άτομα, άνδρες και γυναίκες, 18 ετών και άνω, που

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες

ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες ΕΚΛΟΓΕΣ 2007: Η κρίση του δικομματισμού και οι νέες κοινωνικές-εκλογικές συμμαχίες Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου 2007 κατέγραψαν μια νέα κατάσταση πραγμάτων στο κομματικό σύστημα και επιβεβαίωσαν σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

για λογαριασμό του pelop.gr www.datarc.gr

για λογαριασμό του pelop.gr www.datarc.gr για λογαριασμό του pelop.gr www.datarc.gr Ταυτότητα της έρευνας ΕΤΑΙΡΕΙΑ: Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία DATA R.C. για λογαριασμό του pelop.gr. Α.Μ. ΕΠΙΧ. ΔΗΜΟΣΚΠΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες

Ενότητα 7. Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Ενότητα 7 Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες Κοινωνικά Θέµατα και Αξίες 7.1 Ιδεολογικοπολιτικά θέµατα και αξίες 168 Ιδεολογικο-πολιτικά ρεύµατα και αξίες Η σηµαντική κάµψη του φιλοευρωπαϊσµού στη χώρα µας, η οποία

Διαβάστε περισσότερα