O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(1):42-50 O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης Η γκρελίνη, ένα πρόσφατα αναγνωρισμένο ακυλιωμένο πεπτίδιο 28 αμινοξέων, αποτελεί ένα ενδογενές μόριο σύνδεσης για τον υποδοχέα των εκκριτικών αναλόγων της αυξητικής ορμόνης υπότυπου 1a (GHS-R1a). Η γκρελίνη είναι περισσότερο γνωστή για τις υποθαλαμικές της δράσεις στους νευρώνες που εκκρίνουν την ορμόνη έκκρισης της αυξητικής ορμόνης (GHRH) και στους νευρώνες τους σχετιζόμενους με το νευροπεπτίδιο Υ και το agouti-related πεπτίδιο. Επιπλέον, ενώ η γκρελίνη επηρεάζει διάφορα συστήματα και δρα σε ποικίλα όργανα, πρόσφατα μόνο αναγνωρίστηκε η πολυπλοκότητα των λειτουργιών της στα θηλαστικά και ιδιαίτερα στον άνθρωπο. Η γκρελίνη παράγεται κυρίως στο στόμαχο, αλλά εκκρίνεται σε χαμηλότερα επίπεδα στον υποθάλαμο και σε πολλούς άλλους περιφερικούς ιστούς. Η γκρελίνη ρυθμίζει την πρόσληψη τροφής και κατά συνέπεια το σωματικό βάρος, ενώ ο υποδοχέας GHS-R1a, που εκφράζεται σε χαμηλά επίπεδα στον εγκέφαλο, περιλαμβάνοντας και τους υποθαλαμικούς νευρώνες, φαίνεται να συμμετέχει στη ρύθμιση της λήψης τροφής και των επιπέδων της γλυκόζης. Η αμοιβαία σχέση αλληλεξάρτησης που υπάρχει μεταξύ γκρελίνης και ινσουλίνης φανερώνει ότι η γκρελίνη μετέχει επίσης στη ρύθμιση της ομοιόστασης της γλυκόζης. Αποκοπή του μορίου της γκρελίνης με μηχανισμούς μετάλλαξης σε ποντίκια αύξησε την προκαλούμενη από τη γλυκόζη έκκριση ινσουλίνης και βελτίωσε την ινσουλινική ευαισθησία στους περιφερικούς ιστούς. Επιπλέον, πρόσφατες εργασίες υποδεικνύουν τη συμμετοχή των μηχανισμών δράσης της γκρελίνης στο μεταβολικό σύνδρομο. Επομένως, η γκρελίνη και ο υποδοχέας της αποτελούν έναν πιθανό και πολλά υποσχόμενο στόχο δράσης για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων σχετικά με τη θεραπεία του διαβήτη. Παράγοντες που δεσμεύουν το σύστημα σύνδεσης-μεταφοράς σήματος της γκρελίνης αποτελούν επίσης πιθανά μόρια-στόχους. Η ανασκόπηση αυτή εστιάζεται στο νέο αναδυόμενο ρόλο της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης και στην έκκριση της ινσουλίνης, αναζητώντας ένα νέο πιθανό θεραπευτικό στόχο για το σακχαρώδη διαβήτη, γεγονός που θα οδηγήσει στη μείωση των υψηλών ποσοστών νοσηρότητας και θνησιμότητας στα σακχαροδιαβητικά άτομα. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2009, 26(1): Δ. Νικολόπουλος, Γ. Κουράκλης... Β Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νοσοκομείο «Λαϊκό», Αθήνα The role of ghrelin on glucose homeostasis Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Γκρελίνη Έκκριση ινσουλίνης Εκκριτικά ανάλογα αυξητικής ορμόνης (GHSs) Ομοιόσταση γλυκόζης Σακχαρώδης διαβήτης Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Δεκέμβριο του 1999, οι Kojima et al ανέφεραν για πρώτη φορά την εντόπιση, στο στόμαχο επιμύων, ενός ενδογενούς παράγοντα σύζευξης για τον υποδοχέα των εκκριτικών αναλόγων της αυξητικής ορμόνης υπότυπου- 1a (GHS-R1a), που προκαλεί στον άνθρωπο την έκκριση αυξητικής ορμόνης από την υπόφυση. 1 Έως τότε, οι επιστήμονες γνώριζαν την ύπαρξη πολλών ενδογενών πεπτιδίων (φυσικών και συνθετικών) που προκαλούσαν εκλεκτικά την έκκριση αυξητικής ορμόνης από την υπόφυση (ονομάζονταν growth hormone secretagogues, GHSs) με μηχανισμό δράσης διαφορετικό από αυτόν της GHRH. Πρώτοι οι Bowers και Momany, το 1976, στην προσπάθειά τους να αναπτύξουν περισσότερο ισχυρά και λιγότερο εθιστικά ναρκωτικά αναλγητικά, μελετώντας συνθετικά ανάλογα των μετεγκεφαλινών παρατήρησαν ότι ορισμένα νέα συνθετικά οπιοειδικά παράγωγα εμφάνιζαν ασθενή εκκριτική δράση αυξητικής ορμόνης. 2 4 Η παρατήρηση αυτή οδήγησε στην παραγωγή των εκκριτικών αναλόγων της αυξητικής ορμόνης (GHSs), με πρώτο το πεπτίδιο-6 απελευθέρωσης αυξητικής ορμόνης (GHRP-6) και ακολούθως των GHRP-2, GHRP-1, της εξαρελίνης (hexarelin), της ηπαμορελίνης (ipamoreline) και μετέπειτα, το 1993, των μη πεπτιδικών αναλόγων L-692, 429, MK-0677 και NN703. 5,6

2 O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης 43 Το 1996 έγινε από τους Smith et al 7 ο προσδιορισμός ενός ειδικού G-πρωτεϊνικού συζευκτικού υποδοχέα, όπου συνδέονταν μόρια τα οποία προκαλούσαν την έκκριση αυξητικής ορμόνης [growth hormone secretagogues receptor (GHS-R)], και λίγο αργότερα, το 1999, ακολούθησε η ανακάλυψη του ενδογενούς μορίου σύζευξης για τον υποδοχέα αυτόν, το οποίο ονομάστηκε γκρελίνη. 1,8 Το όνομα «γκρελίνη» (ghrelin) προήλθε από την πρωτο-ινδοευρωπαϊκή λέξη «γκρε» ( ghre ), που σημαίνει ανάπτυξη, και «ρελίνη» ( relin ), μια και δράση της είναι η έκκριση αυξητικής ορμόνης ( release ). Η ανακάλυψη της γκρελίνης αποτελεί ένα παράδειγμα ανάστροφης φαρμακολογίας (reverse pharmacology), εφόσον από τα συνθετικά εκκριτικά ανάλογα GHSs οδηγηθήκαμε στην ανακάλυψη του φυσικού υποδοχέα της γκρελίνης (GHS-R) και τελικά στην ανακάλυψη του φυσικού παράγοντα σύζευξης, της γκρελίνης. 9,10 Κατά τη διάρκεια της περιόδου ερευνήθηκε ο μηχανισμός δράσης των GHSs. Παρόλο που η απελευθέρωση αυξητικής ορμόνης (GH) από την υπόφυση ήταν γνωστό ότι ενεργοποιείται από την υποθαλαμική GHRH, οι ερευνητές θεώρησαν ότι εξωγενώς χορηγούμενα GHSs μπορεί να προκαλέσουν έκκριση αυξητικής ορμόνης μέσω άλλου υποδοχέα και διαφορετικής οδού. Η ορμόνη απελευθέρωσης αυξητικής ορμόνης (GHRH), δρώντας στον GHRH-υποδοχέα, αυξάνει την ενδοκυτταρική κυκλική μονοφωσφορική αδενοσίνη (camp), η οποία δρα ως δεύτερος αγγελιοφόρος. Αντίθετα, η γκρελίνη και τα εκκριτικά ανάλογα της αυξητικής ορμόνης (GHSs) δρουν σε διαφορετικό υποδοχέα αυξάνοντας την ενδοκυττάρια συγκέντρωση του ασβεστίου (Ca 2+ ) μέσω της 1,4,5-τριφωσφορικής ινοσιτόλης, η οποία δρα ως σήμα μεταγωγής ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΜΟΡΙΟΥ ΤΗΣ ΓΚΡΕΛΙΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ GHS-R1a ΥΠΟΔΟΧΕΑ Η γκρελίνη είναι ένα πεπτίδιο αποτελούμενο από 28 αμινοξέα, με ένα χαρακτηριστικό λιπαρό οξύ τοποθετημένο στο Ν-τελικό άκρο του τρίτου αμινοξέος και, συγκεκριμένα, στην αμινομάδα του αμινοξέος σερίνη (Ser). Χρησιμοποιώντας υψηλής πίεσης υγρή χρωματογραφία (high pressure liquid chromatography, HPLC) και φασματομετρία μάζας, προσδιορίστηκε η αλληλουχία αμινοξέων του μορίου της γκρελίνης. Πιο συγκεκριμένα, το άτομο του υδρογόνου της υδροξυ-ομάδας (-ΟΗ) στο αμινοτελικό άκρο (Ν-άκρο) του τρίτου αμινοξέος (σερίνης) έχει αντικατασταθεί (εστεροποιηθεί) από το υδροφοβικό τμήμα C7H15CO- (οκτανοϊκή κετόνη ή οκτανόνη). Με δύο λόγια, η υδροξυ-ομάδα της σερίνης (Ser) είναι ακυλιωμένη με την κετονομάδα του καπρυλικού οξέος (εικ. 1). Η εστεροποίηση αυτή λαμβάνει χώρα στο κυτταρόπλασμα των κυττάρων της γκρελίνης, πριν από την έκκριση αυτής στην κυκλοφορία και όχι σε όλο το ποσοστό της παραγόμενης γκρελίνης (στον άνθρωπο, στο 80%). 12 Στη φύση (στα θηλαστικά) δεν υπάρχει κανένα άλλο πεπτίδιο που να έχει την ακυλομάδα ως μετα-μεταφραστική τροποποίηση [με μόνη εξαίρεση τις G-πρωτεΐνες και τους υποδοχείς τους, όπου υπάρχει σύζευξη με το παλμιτικό οξύ (C16) και το μυριστικό οξύ (C14)]. Αυτή η τροποποίηση ακυλίωση της Ser 3 θεωρείται σημαντική για την άσκηση τόσο των ενδοκρινικών όσο και των μη ενδοκρινικών ενεργειών του πεπτιδίου της γκρελίνης. 11 Εικάζεται επίσης ότι η ακυλομάδα καθιστά υδρόφοβο το αμινοτελικό (Ν-τελικό) άκρο της γκρελίνης, παρέχοντας έτσι στην γκρελίνη τη δυνατότητα να εισέρχεται στον εγκέφαλο, δηλαδή να διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και με τον τρόπο αυτόν να φθάνει στο στόχο της, που είναι ο υποθάλαμος και η υπόφυση. 13,14 Η n-οκτανοϊκή ομάδα της σερίνης στο μόριο της γκρελίνης φαίνεται ότι είναι απαραίτητη για κάποιες από τις βιολογικές ενέργειες του πεπτιδίου, συμπεριλαμβανομένων της απελευθέρωσης αυξητικής ορμόνης (GH), της ρύθμισης της ενεργειακής ομοιόστασης και της επίδρασης στην όρεξη. Μη ακυλιωμένα μόρια γκρελίνης (desoctanoyl ή desacyl) κυκλοφορούν σε πολύ μεγαλύτερες συγκεντρώσεις απ ό,τι Εικόνα 1. Η γκρελίνη, εκκριτικά ανάλογα αυξητικής ορμόνης (GHSs) και υποδοχέας ghs-r.

3 44 Δ. ΝΙΚΟΛOΠΟΥΛΟΣ και Γ. ΚΟΥΡαΚΛΗΣ η ακυλιωμένη μορφή, χωρίς όμως να μετατοπίζουν την γκρελίνη από τις θέσεις σύνδεσής της στον υποθάλαμο και στην υπόφυση, 15 ενώ δεν μπορεί να ενεργοποιήσουν την απελευθέρωση GH in vivo, σε επίμυες ή σε ανθρώπους. 1,16 Η βιοενεργός γκρελίνη δεν αποτελεί μια σταθερή αναλογία στο σύνολο της ολικής γκρελίνης στα διάφορα είδη. Για παράδειγμα, στους ανθρώπους η αναλογία αυτή είναι 4:1. 12,17,18 Η συγκέντρωση της γκρελίνης στο πλάσμα υγιών ανθρώπων κυμαίνεται φυσιολογικά μεταξύ ,4 fmol/ml (117,2±37,2) [συνολική συγκέντρωση γκρελίνης: ακυλιωμένη γκρελίνη και μη ακυλιωμένη (acyl- και des acyl-), έναντι fmol/ml της n-οκτανοϊκής γκρελίνης]. 1 Τέλος, το ανθρώπινο γονίδιο της γκρελίνης έχει εντοπιστεί στο χρωμόσωμα 3 (3p25 26). 19 Στον άνθρωπο έχουν ταυτοποιηθεί δύο ισομορφές για τον GHS-R υποδοχέα: ο GHS-R1a και ο GHS-R1b. Ο GHS-R1a υποδοχέας εντοπίστηκε στην κυτταρική μεμβράνη των ηπατοκυττάρων, ενώ ο GHS-R1b στον πυρήνα των ηπατοκυττάρων και αργότερα και άλλων περιφερικών ιστών. 20 Η πλήρης άλυσος του ανθρώπινου συμπληρωματικού DNA (cdna) του υποδοχέα GHS-R1a έχει αποκωδικοποιηθεί και παρουσιάζει πολύ υψηλή ομοιότητα με τους GHS υποδοχείς άλλων θηλαστικών. 7,21 Το γονίδιο του ανθρώπινου υποδοχέα GHS-R1 εντοπίστηκε από τους Howard et al στο χρωμόσωμα 3q26.2 και συγκροτείται από δύο εξόνια, τα οποία χωρίζονται ενδιάμεσα από ένα εσώνιο (ή ιντρόνιο). Τα εξόνια κωδικοποιούν μια περιοχή επτά διαμεμβρανικών πρωτεϊνών. 21 Τα συνθετικά ανάλογα GHSs, δρώντας μέσω των GHS-R1a υποδοχέων, προκαλούν άμεσα απελευθέρωση αυξητικής ορμόνης από τα σωματοτρόπα κύτταρα της υπόφυσης μέσω ενεργοποίησης των G-πρωτεϊνών, με επακόλουθη ενεργοποίηση της ενδοκυττάριας πρωτεϊνικής κινάσης C, ως συστήματος σήματος, και αύξηση των επιπέδων του ενδοκυττάριου ασβεστίου. 22 Ο υποδοχέας GHS-R1b δεν έχει ενεργό βιολογική δράση στην απελευθέρωση GH. Σε λειτουργικές δοκιμασίες, όπου χορηγήθηκαν GHSs σε κύτταρα επιμολυσμένα με GHS-R1b, δεν παρατηρήθηκε ούτε επαγωγή της πρωτεϊνικής κινάσης C ούτε μεταβολή του ενδοκυττάριου ασβεστίου. 7 Παρόλα αυτά, σύγχρονες μελέτες παρουσιάζουν λειτουργική δράση του GHS-R1b υποδοχέα στο καρδιαγγειακό σύστημα και σε διάφορους νεοπλασματικούς ιστούς. 3. ΠΩΣ Η ΓΚΡΕΛΙΝΗ ΕΠΙΔΡΑ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΚΑΙ ΓΛΥΚΟΖΗΣ Η ακριβής σχέση ανάμεσα στην γκρελίνη και στην ινσουλίνη, τόσο στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση όσο και στη ρύθμιση του σωματικού βάρους, παραμένει αμφιλεγόμενη. Φαρμακολογικές μελέτες σχεδιάστηκαν προκειμένου να μελετήσουν τις δράσεις της γκρελίνης στο μεταβολισμό της γλυκόζης και στην έκκριση ινσουλίνης, χωρίς όμως να καταλήξουν σε ασφαλή συμπεράσματα, αφού άλλοτε η δράση της φαινόταν ανασταλτική και άλλοτε ενισχυτική στην έκκριση ινσουλίνης. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν μελέτες που υποστηρίζουν ότι η γκρελίνη αναστέλλει ταχέως την έκκριση ινσουλίνης στον άνθρωπο μετά από ενδοφλέβια έγχυση, παρά τα αυξημένα επίπεδα γλυκόζης 23,24 (τόσο σε παχύσαρκους όσο και σε άτομα φυσιολογικού βάρους), και, αντιστρόφως, ότι η ινσουλίνη αναστέλλει την έκκριση γκρελίνης. Οι Egido et al έδειξαν ότι σε απομονωμένο παγκρεατικό ιστό επιμύων η έγχυση γκρελίνης ανέστειλε την απελευθέρωση ινσουλίνης, γεγονός που υποδεικνύει μια περιοδική ανασταλτική δράση της γκρελίνης στη λειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος. 25 Σε απομονωμένα νησιδιακά κύτταρα επιμύων παρατηρήθηκε δοσο-εξαρτώμενη αναστολή της έκκρισης ινσουλίνης σε ένα περιβάλλον υψηλής συγκέντρωσης σε γλυκόζη (16 25 mmol/l), ενώ δεν διαπιστώθηκε κάποια επίδραση στα επίπεδα της ινσουλίνης σε χαμηλές συγκεντρώσεις γλυκόζης. 26 Η γκρελίνη, τέλος, ανέστειλε in vivo και in vitro τη διεγειρόμενη από τη γλυκόζη έκκριση ινσουλίνης σε νησιδιακά κύτταρα παρασκευασμάτων ποντικών. 27 Παρόμοια είναι αποτελέσματα της μελέτης των Esler et al, όπου μετά από χορήγηση ενός νέου μικρομοριακού GHS- R1a ανταγωνιστή σε ποντικούς παρατηρήθηκε αναστολή της δράσης της γκρελίνης, με αποτέλεσμα αύξηση της έκκρισης ινσουλίνης, βελτίωση των μηχανισμών ομοιόστασης της γλυκόζης, μείωση της πρόσληψης τροφής και απώλεια βάρους (εκλεκτική απώλεια λιπώδους μάζας). 28 Από την άλλη πλευρά, σε κλινικές μελέτες δεν παρατηρήθηκε κάποια αξιοσημείωτη καταστολή μετά από χορήγηση γκρελίνης στα αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης μετά από του στόματος δοκιμασία γλυκόζης. 29 Ωστόσο, όταν η γκρελίνη συγχορηγήθηκε με ανταγωνιστή του υποδοχέα της GH, παρατηρήθηκε σαφής αύξηση της ινσουλινικής αντίστασης. 30 Αντίθετα αποτελέσματα από τα προαναφερθέντα παρατηρήθηκαν και σε άλλες in vitro και in vivo μελέτες σε ανθρώπους και επίμυες. Πιο συγκεκριμένα, σε επίμυες φυσιολογικούς ή πάσχοντες από διαβήτη (πρόκληση του διαβήτη με στρεπτοζοτοκίνη) η γκρελίνη προκάλεσε απελευθέρωση ινσουλίνης σε απομονωμένα νησιδιακά κύτταρα 31 και διέγειρε την έκκριση ινσουλίνης, όταν προστέθηκε σε απομονωμένα παγκρεατικά νησίδια. 32 Επίσης, ενδοφλέβια χορήγηση γκρελίνης σε επίμυες προκάλεσε απελευθέρωση ινσουλίνης, 33 ενώ παράλληλα αύξησε τη συγκέντρωση του ελεύθερου ασβεστίου στο κυτταρόπλα-

4 O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης 45 Στο πάγκρεας, μερικές έρευνες εντόπισαν την γκρελίνη στα ανθρώπινα β-νησιδιακά κύτταρα του Langerhans, όπου η γκρελίνη συνεκφραζόταν με την ινσουλίνη, 34 ενώ κάποιες άλλες στα α-κύτταρα του παγκρέατος, όπου η γκρελίνη συνεκφραζόταν με τη γλυκαγόνη. 32 Τέλος, σε άλλες μελέτες η γκρελίνη εντοπίστηκε σε κάποια νέα ομάδα νησιδιακών κυττάρων, τα ε-κύτταρα, που περιείχαν μόνο γκρελίνη και καμιά άλλη γνωστή ορμόνη. 35,36 Στη μελέτη των Prado et al 35 παρατηρήθηκε η ύπαρξη των ε-κυττάρων της γκρεσμα των β-νησιδιακών κυττάρων του παγκρέατος. Στην τελευταία αυτή μελέτη εντοπίστηκε γκρελίνη αποκλειστικά στα α-παγκρεατικά κύτταρα τα σχετιζόμενα με την έκκριση γλυκαγόνου, σε αντίθεση με άλλες μελέτες, όπου εφαρμόζοντας ανοσοχρωστικές μεθόδους διαπιστώθηκε εντοπισμός της γκρελίνης στα β-κύτταρα. 34 Οι Wierup et al 35,36 παρατήρησαν έκφραση της γκρελίνης σε ανεξάρτητο αριθμό ανθρώπινων νησιδιακών παγκρεατικών κυττάρων, σε εμβρυϊκής και νεογνικής ηλικίας ιστούς, όπως και σε ιστούς ενηλίκων. Στη συγκεκριμένη μελέτη η γκρελίνη δεν εκφραζόταν μαζί με κάποια γνωστή νησιδιακή ορμόνη, γι αυτό και θεωρήθηκε ότι τα κύτταρα γκρελίνης πιθανόν να αποτελούν ένα νέο τύπο νησιδιακών κυττάρων, που ονομάστηκαν ε-κύτταρα. Σε ζώα όπου απουσιάζουν οι παράγοντες μεταγραφής οι οποίοι είναι σημαντικοί για την ανάπτυξη των β-παγκρεατικών κυττάρων υπήρχαν σχετικά νησίδια, φυσιολογικού μεγέθους, ωστόσο η πλειοψηφία των νησιδιακών αυτών κυττάρων περιείχαν γκρελίνη, 35 γεγονός που υποδεικνύει ότι τα ινσουλινο-εκκριτικά β-κύτταρα και τα ε-κύτταρα που συνθέτουν γκρελίνη πιθανόν να έχουν κοινά άωρα πρόδρομα κύτταρα. Η δράση της γκρελίνης στην ινσουλίνη μελετήθηκε επίσης και σε μια σειρά κυττάρων ηπατώματος στον άνθρωπο. 36 Παρατηρήθηκε ότι η γκρελίνη ενεργοποιούσε τον υποδοχέα της ινσουλίνης τύπου 1 (IRS1) και ακολούθως διάφορα μόρια σήματος [όπως τη δεσμευτική πρωτεΐνη 2 του υποδοχέα του παράγοντα ανάπτυξης (GRB2) και την πρωτεϊνική κινάση που ενεργοποιεί τη μιτογένεση (MAΡK)], ενώ από την άλλη ανέστειλε την ενεργοποίηση του ενζύμου Akt (πρωτεϊνική κινάση) και ανταγωνιζόταν τη δράση της ινσουλίνης πάνω στο καθοριστικό ρυθμιστικό ένζυμο της νεογλυκογένεσης, τη φωσφοενολο-πυροσταφυλική καρβοξυ-κινάση. Συνεπώς, η γκρελίνη ασκεί άμεση αντι-ινσουλινική δράση με την καταστολή της δράσης της Akt και έμμεση θετική δράση στη νεογλυκογένεση. Επειδή σε αρκετές μελέτες δεν κατέστη δυνατό να βρεθεί έκφραση υποδοχέα GHS-R1a στον ηπατικό ιστό, ο υποδοχέας που εμπλέκεται σε αυτή τη διαδικασία παραμένει άγνωστος. 7,37,38 Η γκρελίνη, τέλος, ασκεί άμεση δράση στα επίπεδα της γλυκόζης, οδηγώντας σε υπεργλυκαιμία. Ενδοφλέβια έγχυση γκρελίνης αυξάνει τα επίπεδα γλυκόζης τόσο σε φυσιολογικού σωματικού βάρους άτομα όσο και σε παχύσαρκους. 25,39 Είναι απίθανο αυτή η δράση να οφείλεται στην πτώση των επιπέδων της ινσουλίνης, αφού η αύξηση της γλυκόζης μπορεί να ανιχνευτεί μέσα σε 15 min από τη χορήγηση γκρελίνης, ενώ η μείωση των επιπέδων ινσουλίνης ανιχνεύεται μόνο μετά από 30 min. 25 Σε μια πρόσφατη μελέτη των Sun et al, 40 όπου εφαρμόστηκε ανάστροφη γενετική ώστε να ερευνηθεί ο ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης, μελετώντας τη λειτουργία β-νησιδιακών κυττάρων και την ευαισθησία περιφερικών ιστών σε ινσουλίνη σε ποντικούς με έλλειψη του γονιδίου της γκρελίνης (ghrelin -/- ) παρατηρήθηκαν τα εξής: Υπό κανονικές συνθήκες νηστείας και πρόσληψης τροφής στο εργαστήριο, τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και ινσουλίνης στο πλάσμα στους ghrelin -/- ποντικούς ήταν φυσιολογικά. Υπό δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη, οι ποντικοί εμφάνισαν μείωση των επιπέδων της γλυκόζης και αύξηση των επιπέδων της ινσουλίνης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (wild-type ποντικοί), γεγονός που δείχνει ότι η έλλειψη γκρελίνης βελτιώνει τη λειτουργία των β-κυττάρων, αυξάνοντας την προκαλούμενη από τη γλυκόζη έκκριση ινσουλίνης. Η χορήγηση ινσουλίνης σε ghrelin -/- ποντικούς προκάλεσε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση των επιπέδων της γλυκόζης 30 min μετά από τη χορήγηση, γεγονός που υποδεικνύει βελτίωση της ινσουλινικής ευαισθησίας σε ghrelin -/- ποντικούς. 40 Συνοψίζοντας, οι Sun et al κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η καταστολή της γκρελίνης όχι μόνο βελτιώνει τη λειτουργία των β-νησιδιακών κυττάρων του παγκρέατος, αλλά αυξάνει και την ινσουλινική ευαισθησία στους περιφερικούς ιστούς. 40,42 Σε συμφωνία με τα ανωτέρω ευρήματα ήταν και αυτά της μελέτης των Dezaki et al σε ghrelin -/- επίμυες, όπου διαπιστώθηκε μείωση της ινσουλινικής ανταπόκρισης στη γλυκόζη μετά από εξωγενή χορήγηση γκρελίνης. 41 Συμπερασματικά, παρά τις αντικρουόμενες απόψεις σχετικά με τη δράση της γκρελίνης στην απελευθέρωση ινσουλίνης και στην ομοιόσταση της γλυκόζης, φαίνεται ότι η γκρελίνη τροποποιεί τα κυκλοφορούντα επίπεδα της γλυκόζης μέσω (α) απελευθέρωσης GH, κορτιζόλης, αδρεναλίνης και πιθανόν γλυκαγόνης, (β) αύξησης της ινσουλινικής αντίστασης και (γ) ενεργοποιώντας το μηχανισμό της νεογλυκογένεσης. 28,35,38 4. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΓΚΡΕΛΙΝΗ

5 46 Δ. ΝΙΚΟΛOΠΟΥΛΟΣ και Γ. ΚΟΥΡαΚΛΗΣ λίνης στην περιφέρεια των νησιδίων του παγκρέατος σε ποντικούς και μάλιστα σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στα νεογνά σε σχέση με τους ενήλικες. Τα 2/3 των κυττάρων αυτών εξέφραζαν αποκλειστικά την γκρελίνη, ενώ το 1/3 συνεξέφραζαν και γλουκαγόνη. Επιπλέον, σε ποντικούς με μετάλλαξη του παράγοντα μεταγραφής Nkx2.2 ή του Pax4 οπότε απουσιάζουν εντελώς τα ινσουλινοπαραγωγά β-κύτταρα από το πάγκρεας τα ε-κύτταρα καταλάμβαναν >90% των παγκρεατικών νησιδίων. Θεωρήθηκε μάλιστα ότι τα κύτταρα της ινσουλίνης και τα κύτταρα της γκρελίνης έχουν κοινό πρόγονο. 35 Επιπρόσθετα, ενδιαφέρον έχει η μελέτη των Wierup et al, όπου μελετώντας ιστούς ανθρώπινου παγκρέατος και στομάχου από νεογνά και ενήλικες οι ερευνητές παρατήρησαν (α) ότι η γκρελίνη εκφράζεται αρχικά στο πάγκρεας από το μέσο της κύησης και μετά, ενώ στο στόμαχο εκφράζεται μετά από τη γέννηση, και (β) ότι στο πάγκρεας των νεογνών στο μέσο της κύησης τα ανοσοθετικά κύτταρα για την γκρελίνη αποτελούν το 9% του συνόλου των ενδοκρινικών κυττάρων του παγκρέατος, γεγονός που μπορεί να υποδηλώνει τη συμμετοχή της γκρελίνης στην προαγωγή τοπικά της κυτταρικής ανάπτυξης και ωρίμανσης, όπως και γενικότερα τη συμμετοχή της στην ανάπτυξη του εμβρύου. 36 Ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) τύπου 2 ή ινσουλινική αντοχή (μεταβολικό σύνδρομο ή σύνδρομο Χ) έχουν χαμηλά επίπεδα γκρελίνης. Σε μελέτη που έγινε στο γενικό πληθυσμό παρατηρήθηκε ότι τα άτομα με χαμηλότερα επίπεδα γκρελίνης είχαν μεγαλύτερου βαθμού ινσουλινική αντοχή και υπερινσουλιναιμία νηστείας και ότι σε υψηλότερο ποσοστό κυριαρχούσε ο ΣΔ τύπου Τα επίπεδα της γκρελίνης σε κατά τα άλλα υγιή νεογνά με ινσουλινική αντοχή λόγω διαβητικών γονέων ήταν χαμηλότερα. Σε περίοδο νηστείας και στα πρώτα 120 min μετά από τη δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη από το στόμα (OGTT) τα επίπεδα της γλυκόζης ήταν υψηλότερα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου αντίστοιχης ηλικίας, φύλου και δείκτη μάζας σώματος (ΒΜΙ). 44 Επίσης, σε παχύσαρκα παιδιά και εφήβους παρατηρήθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων της γκρελίνης και της ευαισθησίας στην ινσουλίνη. 45 Τέλος, λεπτόσωμοι σακχαροδιαβητικοί τύπου 2 δεν είχαν μειωμένα επίπεδα γκρελίνης. 46 Σε άλλη μελέτη με διαβητικά πειραματόζωα παρατηρήθηκαν μικρότερου βαθμού αλλαγές στα επίπεδα γκρελίνης κατά τη διάρκεια δοκιμασιών με υψηλά επίπεδα ινσουλίνης συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου γεγονός που δείχνει ότι οι μικρότερες αλλαγές στα επίπεδα της γκρελίνης σχετίζονται με το βαθμό ευαισθησίας στην ινσουλίνη και αυτό μπορεί να αποτελεί ένα επιπλέον χαρακτηριστικό γνώρισμα του μεταβολικού συνδρόμου. 47 Σε πληθυσμιακές ομάδες με υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης ΣΔ τύπου 2, όπως είναι τα παχύσαρκα άτομα και οι λεπτοφυείς Ινδιάνοι Pima, παρατηρήθηκε ότι και οι δύο ομάδες είχαν χαμηλότερη συγκέντρωση γκρελίνης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. 48 Σε άλλη μελέτη με μετεμμηνοπαυσιακές, σακχαροδιαβητικές γυναίκες παρατηρήθηκε έντονη αρνητική συσχέτιση αφενός ανάμεσα στα επίπεδα νηστείας της γκρελίνης και στη σπλαγχνική εναπόθεση λίπους, σε σχέση με την υποδόρια εναπόθεση, και αφετέρου ανάμεσα στην γκρελίνη και στην ινσουλινική αντοχή. 49 Με τα υπάρχοντα ερευνητικά δεδομένα δεν μπορεί να αποδειχθεί με ασφάλεια το κατά πόσο σχετίζονται αιτιολογικά τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης με τα χαμηλά επίπεδα γκρελίνης, ωστόσο υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις περί αυτού. Η ινσουλίνη είναι απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί μείωση των επιπέδων γκρελίνης μετά από την πρόσληψη τροφής. Σε φυσιολογικά άτομα, η γκρελίνη αυξάνεται σε φάση νηστείας και μειώνεται μετά από λήψη τροφής. 50 Η απουσία μείωσης των επιπέδων γκρελίνης μετά από πρόσληψη τροφής πιθανολογεί τη συμμετοχή της στην αυξημένη κατανάλωση τροφής που εμφανίζουν οι πάσχοντες από σοβαρή ανεπάρκεια ινσουλίνης στο ΣΔ τύπου 1. Μη φυσιολογική έκκριση γκρελίνης μπορεί να επηρεάσει τόσο την ενεργειακή ομοιόσταση όσο και τη μεταβολική ομοιόσταση των διαβητικών ατόμων. 51,52 Σε επίμυες όπου προκλήθηκε ΣΔ με στρεπτοζοτοκίνη (STZ) (ένα μοντέλο ΣΔ τύπου 1), διαπιστώθηκαν υψηλότερα επίπεδα κυκλοφορούσας γκρελίνης (προφανώς λόγω αρνητικής ενεργειακής ισορροπίας), σε συνδυασμό με μειωμένα επίπεδα λεπτίνης και αυξημένη έκφραση του υποθαλαμικού γονιδίου για το νευροπεπτίδιο Υ (ΝΡΥ). Τα αυξημένα επίπεδα της γκρελίνης επανήλθαν σε φυσιολογικές τιμές μετά από θεραπεία υποκατάστασης με ινσουλίνη. 53,54 Επομένως, η αυξημένη λήψη τροφής, η υπεργλυκαιμία και η απώλεια βάρους χαρακτηριστική στις περιπτώσεις ανεπαρκούς ελέγχου της ινσουλινικής ανεπάρκειας σε ΣΔ ίσως να προκαλούνται εν μέρει από τα υψηλά επίπεδα γκρελίνης σε συνδυασμό με τα χαμηλά επίπεδα λεπτίνης, μέσω ΝΡΥ και AGRP νευρικών οδών. Υπέρ της άποψης αυτής συνηγορεί και η μερική αναστροφή της υπερφαγίας με τη χορήγηση ενός ανταγωνιστή του υποδοχέα της γκρελίνης, του D-Lys3-GHRP-6. 53,54 Σε μια άλλη πρόσφατη μελέτη ποντικών με έλλειψη του γονιδίου της γκρελίνης, όπου χορηγήθηκε στρεπτοζοτοκίνη, παρατηρήθηκε καθυστερημένη και ελάχιστη αύξηση στη λήψη τροφής σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. 55 Οι ποντικοί με την ανεπάρκεια γκρελίνης αρχικά παρουσίασαν μια μέγιστη μείωση στην πρόσληψη τροφής, σταδιακά

6 O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης 47 όμως αύξησαν την πρόσληψη μέχρις ότου τελικά γίνουν υπερφαγικοί, όπως και τα ποντίκια όπου είχε προκληθεί ΣΔ με στρεπτοζοτοκίνη. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ενώ το σήμα της γκρελίνης χρειάζεται για την έναρξη της διαβητικής υπερφαγίας, δεν έχει δράση για μακρύ χρονικό διάστημα. Αυτό πιθανόν να σχετίζεται με έναν έντονα προσαρμοστικό και προστατευτικό μηχανισμό που ρυθμίζει την ομοιόσταση. Σε παιδιά με ΣΔ τύπου 1 που μελετήθηκαν αμέσως μετά από τη διάγνωση του ΣΔ και ενώ δεν ελάμβαναν θεραπεία με ινσουλίνη τόσο πριν όσο και μετά από την πρόσληψη φαγητού, δεν παρατηρήθηκε μεταβολή των επιπέδων της γκρελίνης μετά από το γεύμα (τα επίπεδα γκρελίνης ήταν υπερβολικά χαμηλά), γεγονός που πιθανολογεί μια μη φυσιολογική δραστηριότητα της γκρελίνης σε ΣΔ τύπου Η αρνητική συσχέτιση μεταξύ γκρελίνης και γλυκόζης (υψηλά επίπεδα γλυκόζης με χαμηλά επίπεδα γκρελίνης) αποκαθίσταται σε πάσχοντες από ΣΔ τύπου 1 μετά από την έναρξη θεραπείας με ινσουλίνη. 56 Η ομοιόσταση της γλυκόζης ελέγχεται από δύο βασικούς παράγοντες: (α) την έκκριση ινσουλίνης από τα β-παγκρεατικά κύτταρα και (β) την ευαισθησία των περιφερικών ιστώνστόχων στην ινσουλίνη. Διατηρώντας βιώσιμα β-παγκρεατικά κύτταρα και βελτιώνοντας τη λειτουργία τους, βελτιώνεται και ο ΣΔ τύπου 1 και 2. Αν και η αυτοανοσία επηρεάζει την πλειονότητα των β-κυττάρων στο ΣΔ τύπου 1, ένας πολύ μικρός αριθμός από β-παραγωγά κύτταρα παραμένουν άθικτα, τουλάχιστον στην αρχή. Η ινσουλινική αντίσταση αποτελεί σημαντικό παθογενετικό παράγοντα για το ΣΔ τύπου 2. Επομένως, με τη βελτίωση της ευαισθησίας των ιστών στην ινσουλίνη στους διαβητικούς ασθενείς θα επιτευχθούν καλύτερα επίπεδα ελέγχου της γλυκόζης του αίματος, με σχετικά χαμηλές δόσεις ινσουλίνης (εικ. 2). 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Η δράση της γκρελίνης στην πρόσληψη τροφής ασκείται μέσω του GHS-R1a υποδοχέα, χωρίς όμως να είναι βέβαιο αν η δράση της και στην έκκριση ινσουλίνης πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω του ίδιου υποδοχέα. 57 Πιο συγκεκριμένα, αρχικά θεωρήθηκε ότι η απο-ακυλιωμένη γκρελίνη (desacyl-ghrelin) είναι ένα ανενεργό μόριο, από τη στιγμή που δεν υπάρχει δυνατότητα σύνδεσης στον GHS- R1a υποδοχέα. 1 Στη συνέχεια όμως παρατηρήθηκε ότι ενώ η χορήγηση γκρελίνης σε νέους υγιείς ανθρώπους οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα και πτώση των επιπέδων της ινσουλίνης, η χορήγηση απο-ακυλιωμένης γκρελίνης δεν είχε κάποια επίδραση στα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης. Ωστόσο, όλως περιέργως, η συγχορήγηση και των δύο μορφών γκρελίνης οδήγησε σε κατάργηση της δράσης της γκρελίνης. 16 Επομένως, τόσο η γκρελίνη όσο και η απο-ακυλιωμένη γκρελίνη φαίνεται να ασκούν δράση στην ομοιόσταση της γλυκόζης στο ήπαρ. Αν και ο GHS-R1a υποδοχέας δεν εκφράζεται στα ηπατοκύτταρα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η έκκριση γλυκόζης από τα ηπατοκύτταρα ενεργοποιείται από Εικόνα 2. Σχηματικό διάγραμμα της δράσης της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης. Η γκρελίνη ρυθμίζει την ομοιόσταση της γλυκόζης, μειώνοντας την έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας, διεγείροντας τη νεογλυκογένεση στο ήπαρ και μειώνοντας την κατανάλωση γλυκόζης από τους μυς και το λιπώδη ιστό.

7 48 Δ. ΝΙΚΟΛOΠΟΥΛΟΣ και Γ. ΚΟΥΡαΚΛΗΣ την γκρελίνη και αναστέλλεται από την απο-ακυλιωμένη γκρελίνη, ενώ ο συνδυασμός και των δύο οδηγεί στην εξουδετέρωση της δράσης της γκρελίνης από την αποακυλιωμένη γκρελίνη. 58 Επίσης, έχει δημοσιευτεί ότι ενώ η γκρελίνη μειώνει την ινσουλινική ευαισθησία στους περιφερικούς ιστούς, ο συνδυασμός γκρελίνης και αποακυλιωμένης γκρελίνης βελτιώνει την ιστική ευαισθησία στην ινσουλίνη. 59 Επιπρόσθετα, μια πρόσφατη μελέτη αναφέρει αντι-αποπτωτική δράση της γκρελίνης και της απο-ακυλιωμένης γκρελίνης στα β-κύτταρα μέσω των camp/pka, ERK1/2 και PI3K/Akt οδών. Συνεπώς, από τις παραπάνω μελέτες φαίνεται ότι και η απο-ακυλιωμένη γκρελίνη έχει κάποιο ρόλο στη ρύθμιση της ομοιόστασης της γλυκόζης, η οποία πραγματοποιείται μέσω ενός άγνωστου ακόμα υποδοχέα. 60 Η γκρελίνη παίζει κάποιο ρόλο στην έκκριση ινσουλίνης, όμως πολλά έχουμε ακόμα να μάθουμε για το ρόλο της στην ομοιόσταση της γλυκόζης, καθώς και για το αν αποτελεί προστατευτικό ή παθογενετικό παράγοντα για ανάπτυξη ΣΔ. Πρέπει επίσης να διαπιστώσουμε κατά πόσο η γκρελίνη είναι ο μοναδικός παράγοντας σύνδεσης στον GHS-R1a υποδοχέα, καθώς και αν ο GHS-R1a υποδοχέας είναι ο μοναδικός υποδοχέας που συμμετέχει στις δράσεις της γκρελίνης και της απο-ακυλιωμένη γκρελίνης, κεντρικά και περιφερικά. Ακολούθως, θα πρέπει να διερευνήσουμε την ενδεχόμενη διαφορά των φαρμακολογικών δράσεων της γκρελίνης και της απο-ακυλιωμένης γκρελίνης στα νησιδιακά κύτταρα του παγκρέατος. Συμπερασματικά, με τη συστηματικότερη έρευνα του ρόλου της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης ανακύπτουν όλο και περισσότερα ερωτηματικά για τη δράση της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης και το σακχαρώδη διαβήτη, τις οδούς μέσω των οποίων ασκεί τη δράση της η γκρελίνη και η απο-ακυλιωμένη γκρελίνη, καθώς και τον υποδοχέα δράσης της γκρελίνης τόσο στο πάγκρεας όσο και στους περιφερικούς ιστούς. Χρειάζεται επομένως περαιτέρω έρευνα, προκειμένου να διασαφηνιστεί ο ακριβής ρόλος της γκρελίνης και των αναλόγων της στην ανάπτυξη του σακχαρώδους διαβήτη και στη θεραπευτική του αντιμετώπιση. ABSTRACT The role of ghrelin on glucose homeostasis D. Nikolopoulos, G. Kouraklis 2nd Department of Propedeutic Surgery, University of Athens, Laiko Hospital, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2009, 26(1):42 50 Ghrelin, a newly identified acylated 28-amino-acid peptide and an endogenous ligand of the growth hormone secretagogue type 1a receptor (GHS-R1a), is produced mainly in the stomach, but is also secreted in low levels by the hypothalamus and by many other peripheral tissues. Ghrelin is best known for its hypothalamic actions on growth hormone-releasing hormone neurons and neuropeptide Y/agouti-related peptide neurons. Although ghrelin affects multiple systems and many organs, only currently the complexity of its functions has been realized in mammals and especially in humans. Ghrelin regulates food intake and body weight, and GHS-R1a that is expressed at lower levels in the brain, including the hypothalamic neurons, regulates feeding behavior and glucose sensing. A reciprocal relationship exists between ghrelin and insulin, suggesting that ghrelin regulates glucose homeostasis. Ablation of ghrelin in mice increases glucose-induced insulin secretion and improves peripheral insulin sensitivity. Recent reports suggest that most of the actions of ghrelin could contribute to the metabolic syndrome. The ghrelin signaling system is, therefore, a promising target for the development of new drugs for the treatment of diabetes. Agents that block the ghrelin signaling system might be especially useful. This review focuses on the newly emerging role of ghrelin in glucose homeostasis and insulin secretion, and on the exploration of whether it may be a potential therapeutic target for diabetes mellitus; if so, it is possible that the high rates of morbidity and mortality of diabetes mellitus patients could be diminished. Key words: Diabetes, Ghrelin, Growth hormone secretagogues (GHSs), Glucose homeostasis, Insulin secretion

8 O ρόλος της γκρελίνης στην ομοιόσταση της γλυκόζης 49 Βιβλιογραφία 1. Kojima M, Hosoda H, Date Y, Nakazato M, Matsuo H, Kangawa K. Ghrelin is a growth-hormone-releasing acylated peptide from stomach. Nature 1999, 402: Bowers CY, Chang J, Momany F, Folkers K. Effect of the enkephalins and enkephalin analogues on release of pituitary hormones in vitro. In: MacIntyre I, Szelke M (eds) Molecular endocrinology. Elsevier Science, Amsterdam, 1977: Rosicka M, Krsek M, Jarkovska Z, Marek J, Schreiber V. Ghrelin a new endogenous growth hormone secretagogue. Physiol Res 2002, 51: Murray CDR, Kamm MA, Bloom SR, Emmanuel AV. Ghrelin for the gasroenterologist: History and potential. Gastroenterology 2003, 125: Smith RG. Development of growth hormone secretagogues. Endocr Rev 2005, 26: Korbonits M, Grossman AB. Growth hormone-releasing peptide and its analogues; novel stimuli to growth hormone release. Trends Endocrinol Metab 1995, 6: Howard AD, Feighner SD, Cully DF, Liberator PA, Arena JP, Rosenblum CI et al. A receptor in pituitary and hypothalamus that functions in growth hormone release. Science 1996, 273: Kojima M, Kangawa K. Ghrelin: Structure and function. Physiol Rev 2005, 85: Korbonits M, Goldstone AP, Gueorguiev M, Grossman AB. Ghrelin a hormone with multiple functions. Front Neuroendocrinol 2004, 25: Arvat E, Broglio F, Aimaretti G, Benso A, Giordano A, Deghenghi R et al. Ghrelin and synthetic GH secretagogues. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab 2002, 16: Kojima M, Hosoda H, Matsuo H, Kangawa K. Ghrelin: Discovery of the natural endogenous ligand for the growth hormone secratagogue receptor. Trends Endocrinol Metab 2001, 12: Casanueva FF, Dieguez C. Ghrelin: The link connecting growth with metabolism and energy homeostasis. Rev Endocr Metab Disord 2002, 3: Banks WA, Tschop M, Robinson SM, Heiman ML. Extent and direction of ghrelin transport across the blood-brain barrier is determined by its unique primary structure. J Pharmacol Exp Ther 2002, 302: Jeffery PL, Herington AC, Chopin LK. The potential autocrine/ paracrine roles of ghrelin and its receptor in hormone-dependent cancer. Cytokine Growth Factor Rev 2003, 14: Hosoda H, Kojima M, Matsuo H, Kangawa K. Ghrelin and des-acyl ghrelin: Two major forms of rat ghrelin peptide in gastrointestinal tissue. Biochem Biophys Res Commun 2000, 279: Broglio F, Benso A, Gottero C, Prodam F, Gauna C, Filtri L et al. Non-acylated ghrelin does not possess the pituitaric and pancreatic endocrine activity of acylated ghrelin in humans. J Endocrinol Invest 2003, 26: Murakami N, Murakami K, Modi K. Ghrelin in domestic animals: Distribution in stomach and its possible role. Domest Anim Endocrinol 2001, 21: Ariyasu H, Takaya K, Hosoda H, Iwakura H, Ebihara K, Mori K et al. Delayed short-term secretory regulation of ghrelin in obese animals: Evidenced by a specific ria for the active form of ghrelin. Endocrinology 2002, 143: Wang HJ, Geller F, Dempfle A, Schauble N, Friedel S, Lichtner P et al. Ghrelin receptor gene: Identification of several sequence variants in extremely obese children and adolescents, healthy normal-weight and underweight students, and children with short normal stature. J Clin Endocrinol Metab 2004, 89: Gnanapavan S, Kola B, Bustin SA, Morris DG, McGEE P, Fairclough P et al. The tissue distribution of the mrna of ghrelin and subtypes of its receptor, GHS-R, in humans. J Clin Endocrinol Metab 2002, 87: McKee KK, Palyha OC, Feighner SD, Hreniuk DL, Tan CP, Phillips MS et al. Molecular analysis of rat pituitary and hypothalamic growth hormone secretagogue receptors. Mol Endocrinol 1997, 11: Cheng K, Chan WW, Butler B, Barreto A Jr, Smith RG. Evidence for a role of protein kinase-c in His-D-Trp-Ala-Trp-DPhe-Lys- NH2-induced growth hormone release from rat primary pituitary cells. Endocrinology 1991, 129: Tassone F, Broglio F, Destefanis S, Rovere S, Benso A, Gottero C et al. Neuroendocrine and metabolic effects of acute ghrelin administration in human obesity. J Clin Endocrinol Metab 2003, 88: Broglio F, Arvat E, Benso A, Gottero C, Muccioli G, Papotti M et al. Ghrelin, a natural GH secretagogue produced by the stomach, induces hyperglycemia and reduces insulin secretion in humans. J Clin Endocrinol Metab 2001, 86: Egido EM, Rodriguez-Gallardo J, Silvestre RA, Marco J. Inhibitory effect of ghrelin on insulin and pancreatic somatostatin secretion. Eur J Endocrinol 2002, 146: Colombo M, Gregersen S, Xiao J, Hermansen K. Effects of ghrelin and other neuropeptides (CART, MCH, Orexin A and B, and GLP-1) on the release of insulin from isolated rat islets. Pancreas 2003, 27: Reimer MK, Pacini G, Ahren B. Dose-dependent inhibition by ghrelin of insulin secretion in the mouse. Endocrinology 2003, 144: Esler WP, Rudolph J, Claus TH. Small-molecule ghrelin receptor antagonists improve glucose tolerance, suppress appetite and promote weight loss. Endocrinology 2007, 26: Broglio F, Gottero C, Benso A, Prodam F, Destefanis S, Gauna C et al. Effects of ghrelin on the insulin and glycemic responses to glucose, arginine, or free fatty acids load in humans. J Clin Endocrinol Metab 2003, 88: Muller AF, Janssen JA, Hofland LJ, Lamberts SW, Bidlingmaier M, Strasburger CJ et al. Blockade of the growth hormone (GH) receptor unmasks rapid GH-releasing peptide-6- mediated tissue-specific insulin resistance. J Clin Endocrinol Metab 2001, 86: Adeghate E, Ponery AS. Ghrelin stimulates insulin secretion from the pancreas of normal and diabetic rats. J Neuroendocrinol 2002, 14: Date Y, Nakazato M, Hashiguchi S, Dezaki K, Mondal MS, Hosoda H et al. Ghrelin is present in pancreatic alpha-cells of humans and rats and stimulates insulin secretion. Diabetes 2002, 51:

9 50 Δ. ΝΙΚΟΛOΠΟΥΛΟΣ και Γ. ΚΟΥΡαΚΛΗΣ 33. Lee HM, Wang G, Englander EW, Kojima M, Greeley JG Jr. Ghrelin, a new gastrointestinal endocrine peptide that stimulates insulin secretion: Enteric distribution, ontogeny, influence of endocrine, and dietary manipulations. Endocrinology 2002, 143: Volante M, Allia E, Gugliotta P, Funaro A, Broglio F, Deghenghi R et al. Expression of ghrelin and of the GH secretagogue receptor by pancreatic islet cells and related endocrine tumors. J Clin Endocrinol Metab 2002, 87: Prado CL, Pugh-Bernard AE, Elghazi L, Sosa-Pineda B, Sussel L. Ghrelin cells replace insulin-producing (beta) cells in two mouse models of pancreas development. Proc Natl Acad Sci USA 2004, 101: Wierup N, Svensson H, Mulder H, Sundler F. The ghrelin cell: A novel developmentally regulated islet cell in the human pancreas. Regul Pept 2002, 107: Murata M, Okimura Y, Iida K, Matsumoto M, Sowa H, Kaji H et al. Ghrelin modulates the downstream of insulin signaling in hepatoma cells. J Biol Chem 2002, 277: Guan M, Yu H, Palyha OC, McKee KK, Feighner SD, Sirinathsinghji DJS et al. Distribution of mrna encoding the growth hormone secretagogue receptor in brain and peripheral tissues. Mol Brain Res 1997, 48: Tassone F, Broglio F, Destefanis S, Rovere S, Benso A, Gottero C et al. Neuroendocrine and metabolic effects of acute ghrelin administration in human obesity. J Clin Endocrinol Metab 2003, 88: Sun Y, Asnicar M, Saha PK, Chan L, Smith RG. Ablation of ghrelin improves the diabetic but not obese phenotype of ob/ ob mice. Cell Metab 2006, 3: Dezaki K, Hosoda H, Kakei M, Hashiguchi S, Watanabe M, Kangawa K et al. Endogenous ghrelin in pancreatic islets restricts insulin release by attenuating Ca 2+ signaling in β-cells: Implication in the glycemic control in rodents. Diabetes 2004, 53: Sun Y, Asnicar M, Smith RG. Central and peripheral roles of ghrelin on glucose homeostasis. Neuroendocrinology 2007, 86: Poykko SM, Kellokoski E, Horkko S, Kauma H, Kesaniemi YA, Ukkola O. Low plasma ghrelin is associated with insulin resistance, hypertension, and the prevalence of type 2 diabetes. Diabetes 2003, 52: Ostergard T, Hansen TK, Nyholm B, Gravholt CH, Djurhuus CB, Hosoda H et al. Circulating ghrelin concentrations are reduced in healthy offspring of type 2 diabetic subjects, and are increased in women independent of a family history of type 2 diabetes. Diabetologia 2003, 46: Ikezaki Α, Hosoda H, Ito K, Iwama S, Miura N, Matsuoka H et al. Fasting plasma ghrelin levels are negatively correlated with insulin resistance and PAI-1, but not with leptin, in obese children and adolescents. Diabetes 2002, 51: Shiiya T, Nakazato M, Mizuta M, Date Y, Mondal MS, Tanaka M et al. Plasma ghrelin levels in lean and obese humans and the effect of glucose on ghrelin secretion. J Clin Endocrinol Metab 2002, 87: Anderwald C, Brabant G, Bernroider E, Horn R, Brehm A, Waldhausl W et al. Insulin-dependent modulation of plasma ghrelin and leptin concentrations is less pronounced in type 2 diabetic patients. Diabetes 2003, 52: Tschop M, Weyer C, Tataranni PA, Devanarayan V, Ravussin E, Heiman ML. Circulating ghrelin levels are decreased in human obesity. Diabetes 2001, 50: Goldstone AP, Thomas EL, Brynes AE, Castroman G, Edwards R, Ghatei MA et al. Elevated fasting plasma ghrelin in Prader-Willi syndrome adults is not solely explained by their reduced visceral adiposity and insulin resistance. J Clin Endocrinol Metab 2004, 89: Cummings DE, Purnell JQ, Frayo RS, Schmidova K, Wisse BE, Weigle DS. A preprandial rise in plasma ghrelin levels suggests a role in meal initiation in humans. Diabetes 2001, 50: Murdolo G, Lucidi P, Di Loreto C, Parlanti N, De Cicco A, Fatone C et al. Insulin is required for prandial ghrelin suppression in humans. Diabetes 2003, 52: Kahn BB, Flier JS. Obesity and insulin resistance. J Clin Invest 2000, 106: Ishii S, Kamegai J, Tamura H, Shimizu T, Sugihara H, Oikawa S. Role of ghrelin in streptozotocin-induced diabetic hyperphagia. Endocrinology 2002, 143: Masaoka T, Suzuki H, Hosoda H, Ota T, Minegishi Y, Nagata H et al. Enhanced plasma ghrelin levels in rats with streptozotocin-induced diabetes. FEBS Lett 2003, 541: Dong J, Peeters TL, De Smet B, Moechars D, Delporte C, Vanden Berghe P et al. Role of endogenous ghrelin in the hyperphagia of mice with streptozotocin-induced diabetes. Endocrinology 2006, 147: Holdstock C, Ludvigsson J, Karlsson FA. Abnormal ghrelin secretion in new onset childhood type 1 diabetes. Diabetologia 2003, 47: Sun Y, Wang P, Zheng H, Smith RG. Ghrelin stimulation of growth hormone release and appetite is mediated through the growth hormone secretagogue receptor. Proc Natl Acad Sci USA 2004, 101: Gauna C, Delhanty PJ, Hofland LJ, Janssen JA, Broglio F, Ross RJ et al. Ghrelin stimulates, while des-octanoyl ghrelin inhibits, glucose output by primary hepatocytes. J Clin Endocrinol Metab 2005, 90: Gauna C, Meyler FM, Janssen JA, Delhanty PJ, Abribat T, van Koetsveld P et al. Administration of acylated ghrelin reduces insulin sensitivity, whereas the combination of acylated plus unacylated ghrelin strongly improves insulin sensitivity. J Clin Endocrinol Metab 2004, 89: Granata R, Settanni F, Catapano F, Trovato L, Destefanis S, Gallo D et al. Acylated and unacylated ghrelin promote proliferation and inhibit serum starvation- and cytokine-induced apoptosis of pancreatic β-cells through camp/pka, erk1/2 and pi3k/akt: ENDO The Endocrine Society, Boston/Mass, 2006:2 166 Corresponding author: G. Kouraklis, Second Department of Propedeutic Surgery, Medical School, University of Athens, Laiko General Hospital, 17 Agiou Thoma street, GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών»

09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών» ιαταραχές στη λειτουργία των β-κυττάρων & των Παγκρεατικών Νησιδίων στον Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ 09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών» Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχήματα έναρξης ινσουλινοθεραπείας σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τυπου 2: οι απόψεις ειδικών γιατρών στον διαβήτη σε τρειςελληνικέςπόλεις

Σχήματα έναρξης ινσουλινοθεραπείας σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τυπου 2: οι απόψεις ειδικών γιατρών στον διαβήτη σε τρειςελληνικέςπόλεις Σχήματα έναρξης ινσουλινοθεραπείας σε άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη τυπου 2: οι απόψεις ειδικών γιατρών στον διαβήτη σε τρειςελληνικέςπόλεις Τ. ιδάγγελος 1, Η. Ευθυμίου 2, Κ. Kαζάκος 3, Χ. Μανές 4, Ε. Πάγκαλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΜΟΝΩΝ Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Γενικές έννοιες Ενδοκρινής έκκριση

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Κλινικές κλινικοεργαστηριακές Ιατρικές Ειδικότητες Χειρουργική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φώτης Καλφαρέντζος Οι μεταβολές της έκκρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2 Αυτοανοσία στο ΣΔ2 Καλλιόπη Κώτσα Επικ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας-Διαβητολογίας Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Μεταβολισμού Διαβητολογικό Κέντρο Α Παθολογική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Τι θα συζητήσουμε Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Γιώργος Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Η επίπτωση της παχυσαρκίας είναι διαρκώς αυξανόμενη τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ > Ενδοκρινολογικό Τμήμα, Παθολογική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Θεόδωρος Αλεξανδρίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδείκτες στους νευροενδοκρινείς όγκους

Βιοδείκτες στους νευροενδοκρινείς όγκους Βιοδείκτες στους νευροενδοκρινείς όγκους Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμήμα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο» Δεν έχω κάτι να δηλώσω Δομή ομιλίας 1. Εισαγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ: ΟΝΟΜΑ: ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 29/01/1977

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση-

Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση- Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση- Θεμιστοκλής Γ. Βασιλειάδης Επίκ. Καθηγητής Παθολογίας Α ΠΡΠ ΑΠΘ ΑΧΕΠΑ Oρισμοί NAFLD : Non Alcoholic Liver Disease NAFL

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Δρ. Χριστίνα Κανακά-Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας-Νεανικού Διαβήτη Α Παιδ/κή Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά FISH OIL (EICOSAPENTAENOIC ACID) & (DOCOSAHEXAENOIC

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ 26 Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αλµατώδης ανάπτυξη στην διελεύκανση

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Ο ΝΕΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ Ο Δείκτης Stress των επινεφριδίων (ASI ) πρωτοεµφανίστηκε το 1989 για να εκτιµήσει το Stress, η κύρια αιτία θνησιµότητας και θνητότητας. Πρόσφατα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Βαλσαμάκης Ενδοκρινολόγος Επισκέπτης Αν/της Καθηγητής Warwick Medical School, UK European SCOPE Fellow Obesity (Int. Assoc.

Γεώργιος Βαλσαμάκης Ενδοκρινολόγος Επισκέπτης Αν/της Καθηγητής Warwick Medical School, UK European SCOPE Fellow Obesity (Int. Assoc. Λιποκύτταρο και Σακχαρώδης Διαβήτης Γεώργιος Βαλσαμάκης Ενδοκρινολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Αρεταίειο Επισκέπτης Αν/της Καθηγητής Warwick Medical School, UK European SCOPE Fellow Obesity (Int. Assoc.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Τα παιδιά παρουσιάζουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό (3 4 φορές μεγαλύτερος των ενηλίκων). Έχουν αυξημένες ανάγκες για ανάπτυξη. Έχουν αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS. ενήλικες»

WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS. ενήλικες» WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS Γιατί τα παιδιά δεν είναι απλά «μικροί ενήλικες» ρ. Χρ. Κανακά Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας Νεανικού ιαβήτη Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Aθληση και μεταβολισμός λιπώδους ιστού

Aθληση και μεταβολισμός λιπώδους ιστού Aθληση και μεταβολισμός λιπώδους ιστού Γεώργιος Βαλσαμάκης MD, PhD(UΚ) Ενδοκρινολόγος Visiting Associate clinical Professor Diabetes and Endocrinology, Warwick Medical School, UK Iατρείο Διαβήτη κύησης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα