Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα;"

Transcript

1 REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(5): Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα; Η χρόνια περιοδοντίτιδα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζονται από ουδετεροφιλική φλεγμονή, όπου χαρακτηριστικά συνυπάρχει και απώλεια συνδετικού ιστού στη θέση της βλάβης. Υπάρχουν δεδομένα που υποστηρίζουν την ύπαρξη στενής σχέσης των δύο νοσημάτων, αλλά η υπόσταση αυτής της σχέσης παραμένει ασαφής. Η διευκρίνιση της παθοφυσιολογικής συσχέτισης ίσως βοηθήσει τις προσπάθειες για καλύτερη θεραπεία και πρόγνωση. Ορισμένα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν συσχέτιση των δύο νοσημάτων, αν και αρκετά από αυτά έχουν μικρή αξιοπιστία. Οι παθολογοανατομικές βλάβες της ΧΑΠ και της χρόνιας περιοδοντίτιδας χαρακτηρίζονται από ουδετεροφιλική φλεγμονή, η οποία είναι επακόλουθο δραστηριοποίησης των CD8 λεμφοκυττάρων καθώς και των μακροφάγων, που οδηγεί, λόγω της συσσώρευσης των ουδετεροφίλων, σε διαταραχές της σχέσης πρωτεϊνασών και αντιπρωτεϊνασών. Τα πιο πάνω δεδομένα δίνουν αφορμή για να υποθέσουμε ότι η καλύτερη θεραπευτική αντιμετώπιση του ενός νοσήματος ενδεχομένως οδηγεί στην καλύτερη πορεία και του άλλου. Απαιτείται όμως περισσότερη έρευνα για να καθοριστεί επακριβώς ο τρόπος και ο βαθμός συσχέτισης των νοσημάτων, αλλά και η βέλτιστη θεραπεία και η πρόγνωση. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2015, 32(5): Α. Σπυροπούλου, Δ. Λυκούρας, Μ. Λυκούρας, Κ.Β. Σπυρόπουλος Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ρίο Πάτρας Chronic obstructive pulmonary disease and periodontitis: Fact or fiction? Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Εμφύσημα Μακροφάγα Ουδετερόφιλα Περιοδοντίτιδα Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η περιοδοντίτιδα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του στόματος, η οποία αφορά στις δομές που στηρίζουν το δόντι. Περίπου ο μέσος ενήλικος πληθυσμός εμφανίζει αύξηση του εύρους της ουλοδοντικής σχισμής, με αποτέλεσμα απώλεια της καλής επαφής μεταξύ δοντιών και ούλων. 1 Περίπου το 11% των ενηλίκων εμφανίζει κλινική περιοδοντίτιδα. 2 Η οδοντική πλάκα, όταν σχηματιστεί, ευνοεί την ανάπτυξη αναερόβιων μικροβίων τα οποία προκαλούν συσσώρευση και δραστηριοποίηση των ουδετεροφίλων, που εκφράζεται με την έκκριση συγκεκριμένων ενδιάμεσων διαβιβαστών, 3,4 αλλά και ενζύμων τα οποία δρουν επί των συνδετικών ιστών της περιοχής και την καταστρέφουν. Η μη θεραπευμένη περιοδοντίτιδα οδηγεί τελικά σε απώλεια στήριξης των δοντιών, αλλά και σε ατροφία της φατνιακής απόφυσης, διεργασίες που οδηγούν σε απώλεια του δοντιού. 5 Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) προκαλεί νόσο σε 200 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως και είναι συχνότατη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας. 6 Η νόσος χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών που δεν είναι πλήρως αναστρέψιμη. Συνυπάρχουν αλλοιώσεις χρόνιας βρογχίτιδας και πνευμονικού εμφυσήματος, αλλά και συμμετοχή των μικρών αεραγωγών. Η συνύπαρξη των πιο πάνω αλλοιώσεων ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή, αλλά η βαρύτητα κάθε συνιστώσας είναι διαφορετική στον κάθε πάσχοντα. Οι βλάβες που εμφανίζονται στη ΧΑΠ και την περιοδοντίτιδα προέρχονται από κινητοποίηση ανοσοβιολογικών μηχανισμών, στις οποίες πρωταγωνιστούν Τ-λεμφοκύτταρα αλλά και εκτελεστικά κύτταρα, όπως είναι τα μακροφάγα και τα ουδετερόφιλα. 2. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ Η ΧΑΠ, όπως και η χρόνια περιοδοντίτιδα, χαρακτηρίζεται από χρόνια ουδετεροφιλική φλεγμονή, η οποία προέρχεται κατά κύριο λόγο από τη δράση των ενζύμων που απελευθερώνονται από τα κοκκία των ουδετεροφίλων. 7 Είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη της ΧΑΠ εξαρτάται αφ ενός μεν από την έκθεση σε περιβαλλοντικούς βλαπτικούς παράγοντες, όπως είναι το κάπνισμα, και αφ ετέρου από την «ευαισθησία» του ατόμου στην επίδραση των βλαπτικών παραγόντων. Πράγματι, μόνο 5 20% των ατόμων που καπνίζουν θα αναπτύξουν ΧΑΠ. Επί πλέον, άλλοι ασθενείς

2 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ 577 θα αναπτύξουν ήπια νόσο, άλλοι μέσης βαρύτητας και άλλοι σοβαρή νόσο. 9 Ωστόσο, στο σύνολο των ασθενών με ΧΑΠ το 80 90% οφείλεται στον καπνό του τσιγάρου. 8 Επίσης, ευθύνονται η ρύπανση της ατμόσφαιρας και η επαγγελματική έκθεση. Η συχνότητα όμως ανάπτυξης ΧΑΠ λόγω αυτών των ερεθιστικών παραγόντων κυμαίνεται σε ποσοστό 10 15%. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι και στην περίπτωση της περιοδοντίτιδας υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ περιβαλλοντικών και γενετικών παραγόντων, η οποία τελικά μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη της νόσου. 5 Φαίνεται ότι στη ΧΑΠ και στην περιοδοντίτιδα οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται τελικά προκαλούν συσσώρευση και ενεργοποίηση των ουδετεροφίλων. Και στις δύο περιπτώσεις, οι παράγοντες που εκκρίνονται από τα κοκκία των ουδετεροφίλων προκαλούν βλάβες του συνδετικού ιστού. 9 Πιστεύεται ότι στη ΧΑΠ υπάρχει μια κατάσταση χρόνιας συστηματικής φλεγμονής, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP), ιντερλευκίνης-8 (IL-8) και TNF-α (tumor necrosis factor α), τα επίπεδα των οποίων καθορίζουν τη βαρύτητα της νόσου, που συμβαδίζει με το βαθμό μυϊκής ατροφίας και δυσλειτουργίας. Οι ίδιες κυτταροκίνες σχετίζονται με την ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου και σακχαρώδους διαβήτη, η συνύπαρξη των οποίων επιδεινώνει την πρόγνωση Η νοσηρότητα και η θνητότητα εξαρτώνται επίσης από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, όπως αυτοί εκφράζονται από τα επίπεδα μόρφωσης και μηνιαίου μισθού Στην περίπτωση της περιοδοντίτιδας υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ φλεγμονωδών διεργασιών, οι οποίες εκτυλίσσονται χρονίως ως απάντηση της επίδρασης κυρίως αναερόβιων μικροβίων. Έτσι, παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα προφλεγμονωδών κυτταροκινών, όπως η CRP και ο TNF-α. Όπως και στη ΧΑΠ, έτσι και στην περιοδοντίτιδα υπάρχει αυξημένη επίπτωση εμφραγμάτων μυοκαρδίου, οστεοπόρωσης, σακχαρώδους διαβήτη, καθώς και ρευματοειδούς αρθρίτιδας, ως αποτέλεσμα της χρόνιας φλεγμονώδους διεργασίας Το παρόν άρθρο προσπαθεί να αναλύσει τις ομοιότητες των παθοφυσιολογικών διεργασιών που εξελίσσονται στη ΧΑΠ και τη χρόνια περιοδοντίτιδα και να διερευνήσει την πιθανότητα κοινών παθογενετικών μηχανισμών. 3. ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑΣ Τόσο στη ΧΑΠ όσο και στην περιοδοντίτιδα το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό προδιαθεσιακό παράγοντα. Το 80% των ασθενών με ΧΑΠ είναι καπνιστές. Η ΧΑΠ συνδέεται επίσης με την ηλικία, την επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας και το φύλο. Αρχικά πιστευόταν ότι η επίπτωση ήταν μεγαλύτερη στους άνδρες. Υπάρχουν όμως πιο πρόσφατα δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία οι γυναίκες εμφανίζουν την ίδια ή και μεγαλύτερη ευαισθησία στο κάπνισμα. 23,24 Στις ΗΠΑ, περισσότερες γυναίκες πεθαίνουν από ΧΑΠ. 25 Η εργασία σε περιβάλλον με αιωρούμενη σκόνη αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου δύο ή και τρεις φορές. Όταν συνυπάρχει και κάπνισμα, τότε ο κίνδυνος εξαπλασιάζεται. 21,22 Η έκθεση σε εισπνοή αερίων από την καύση βιομάζας αυξάνει τον κίνδυνο σε βαθμό ανάλογο με εκείνον του καπνίσματος τσιγάρου. Δεν έχουν αναγνωριστεί μικρόβια ως υπεύθυνα για την εμφάνιση της ΧΑΠ. Αντίθετα, αρκετά Gram(+) βακτήρια αλλά και ιοί ευθύνονται για τις παροξύνσεις της νόσου και την επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας, που αποτελεί επακόλουθο των παροξύνσεων. 20,21 Το κάπνισμα αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη περιοδοντίτιδας, 28 ενώ η βαρύτητα της νόσου εξαρτάται από τη βαρύτητα του καπνίσματος. Όπως και στη ΧΑΠ, φαίνεται ότι περισσότερο ευαίσθητοι είναι οι άνδρες και οι ηλικιωμένοι. 29 Άλλοι προδιαθεσιακοί παράγοντες περιλαμβάνουν το σακχαρώδη διαβήτη και τις κακές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Από το 1990 υπήρξε ενδιαφέρον για την πιθανή σχέση μεταξύ ΧΑΠ και περιοδοντίτιδας. Επίσης, υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της κακής στοματικής υγιεινής και της ΧΑΠ. 30 Σε μια μελέτη που εξέτασε βετεράνους στρατιωτικούς, οι εξεταζόμενοι χαρακτηρίστηκαν ως ασθενείς με ΧΑΠ όταν ο βίαια εκπνεόμενος όγκος αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο (FEV 1) ήταν <70%. Η ύπαρξη περιοδοντίτιδας τεκμηριώθηκε από ακτινολογικά στοιχεία, όπως η απώλεια της φατνιακής κοιλότητας. Παρατηρήθηκε ότι όταν υπήρχε απώλεια κατά 20% της φατνιακής κοιλότητας, τότε ο κίνδυνος για ανάπτυξη ΧΑΠ αυξανόταν κατά 60%. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η μείωση της FEV 1 δεν σχετίζεται μόνο με την ύπαρξη της ΧΑΠ αλλά και με άλλα νοσήματα του αναπνευστικού, αποφρακτικά και περιοριστικά. 31 Άλλες αξιόλογες μελέτες οι οποίες συσχετίζουν τη βαρύτητα της ΧΑΠ με την ύπαρξη περιοδοντίτιδας χρησιμοποιούν περισσότερο περιεκτικούς ορισμούς για την ύπαρξη της ΧΑΠ Σε μια μελέτη που αφορούσε σε 600 άτομα με ΧΑΠ δείχθηκε ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης ΧΑΠ σχετιζόταν άμεσα με την ποιότητα της υγιεινής του στόματος. 37 Πιο συγκεκριμένα, οι ασθενείς που έπασχαν από ΧΑΠ εμφάνιζαν δείκτη οδοντικής πλάκας υψηλότερο, αλλά και μη επαρκή στήριξη του δοντιού από τους πέριξ ιστούς. Επί πλέον, οι ίδιοι ασθενείς δεν είχαν ικανοποιητική συμπεριφορά ως

3 578 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν προς τη στοματική υγιεινή, όπως αυτή εκφράζεται από τη συχνότητα βουρτσίσματος των δοντιών, τη χρησιμοποίηση οδοντικών νημάτων και τη συχνότητα επισκέψεων στον οδοντίατρο. 38 Σε άλλη μελέτη βρέθηκε ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ βαρύτητας της ΧΑΠ και κακής υγιεινής γενικά. Η συγκεκριμένη παρατήρηση θέτει το δίλημμα και ως προς την πιθανότητα η κακή υγιεινή του στόματος και η δυσμενής πορεία της ΧΑΠ να αποτελούν συνέπεια ενός μη υγιεινού τρόπου ζωής και κακών κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. 39 Είναι γνωστό ότι η παθογένεια της ΧΑΠ σχετίζεται άμεσα με την παθολογική σχέση πρωτεασών/αντιπρωτεασών. Με την εν λόγω υπόθεση έχει συσχετιστεί και η περιοδοντίτιδα. Σε σχετικές μελέτες έχει δειχθεί ότι σε ασθενείς που πάσχουν από ήπια ΧΑΠ και εμφανίζουν επί πλέον περιοδοντίτιδα τα επίπεδα της μεταλλοπρωτεϊνάσης 8 (ΜΜP-8) είναι αυξημένα στο σίελο αλλά και τον ορό. Η ΜΜΡ-8 αποτελεί προϊόν έκκρισης των ουδετεροφίλων. Ωστόσο, τα επίπεδα της ΜΜΡ-8 στο σίελο δεν εμφάνιζαν στατιστικά σημαντική διαφορά σε ασθενείς με ήπια ΧΑΠ που δεν είχαν περιοδοντίτιδα σε σχέση με αυτούς που δεν έπασχαν από ΧΑΠ. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η φύση της σχέσης ΧΑΠ και περιοδοντίτιδας δεν έχει σαφώς προσδιοριστεί, επειδή οι ασθενείς που χαρακτηρίζονται ως πάσχοντες από ΧΑΠ δεν καθορίζονται βάσει παθολογοανατομικών δεδομένων, αλλά μόνο με βάση συγκεκριμένες σπιρομετρικές τιμές ή με τα στοιχεία που προκύπτουν από τη συμπλήρωση ορισμένων ερωτηματολογίων. Υπάρχουν επίσης μελέτες που διαπιστώνουν ότι η συσχέτιση της ΧΑΠ και της περιοδοντίτιδας είναι πτωχή. 39 Παρ όλα αυτά, αρκετές μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η περιοδοντίτιδα αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης ΧΑΠ μέσω μηχανισμών διαφορετικών από τους κοινά γνωστούς. Η πλήρης διευκρίνιση των εν λόγω μηχανισμών απαιτεί μακροχρόνια και εμπεριστατωμένη έρευνα. 4. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑΣ Τα μακροφάγα και τα άλλα ανοσοδραστικά κύτταρα που παράγουν πρωτεϊνάσες της κυστεΐνης και μεταλλοπρωτεϊνάσες καταστρέφουν τη θεμέλιο ουσία, αλλά και τις κολλαγόνες και ελαστικές ίνες του συνδετικού ιστού, οδηγώντας στην ανάπτυξη εμφυσήματος. 40 Επί πλέον, εκκρίνουν και τις ιντερλευκίνες IL-4 και IL-3, οι οποίες προκαλούν οίδημα και αυξάνουν την παραγωγή βλέννης, με τελικό αποτέλεσμα την υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών. 41 Οι πιο πάνω βλάβες αφορούν στο αναπνευστικό βοτρύδιο ή στο αναπνευστικό λοβίδιο δεύτερης τάξης, το οποίο βρίσκεται μετά το τελικό βρογχιόλιο. Αποτελείται από 3 5 γενεές αναπνευστικών βρογχιολίων, τα οποία εμφανίζουν κυψελίδες στα τοιχώματά τους. 42,43 Οι παραπάνω δομές, επειδή περιέχουν κυψελίδες, συμμετέχουν στην ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων, γι αυτό και η καταστροφή τους οδηγεί σε άλλοτε άλλου βαθμού αναπνευστική ανεπάρκεια. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι, εκτός από την έλλειψη της α 1-αντιθρυψίνης, και άλλοι γενετικοί παράγοντες συμμετέχουν στην παθογένεια της νόσου. 44,45 Εκτός λοιπόν από τις μεταλλοπρωτεϊνάσες, τις ιντερλευκίνες και τις κυστεϊνικές πρωτεϊνάσες, στην παθογένεια της ΧΑΠ συμμετέχει και η έκκριση ελαστασών, καθώς και ο πρώιμος κυτταρικός θάνατος, που οδηγούν στην καταστροφή του πνευμονικού παρεγχύματος. 45 Τα δενδριτικά κύτταρα, με την αντιγονοπαρουσίαση που επιτελούν, συνδέουν την «έμφυτη» με την «επίκτητη» ανοσία, επειδή ενεργοποιούν ανοσοκύτταρα και των δύο τύπων ανοσίας. Μηχανισμοί αυτοανοσίας έχει αποδειχθεί ότι κινητοποιούνται τόσο στη ΧΑΠ όσο και στην περιοδοντίτιδα. 44,45 Το κάπνισμα αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινητοποίησης των εν λόγω μηχανισμών. 46 Ως απάντηση στο κάπνισμα, τα ουδετερόφιλα συσσωρεύονται ταχέως στον πνεύμονα, επειδή διεγείρονται τα μακροφάγα και τα επιθηλιακά κύτταρα του πνεύμονα, τα οποία με τη σειρά τους εκκρίνουν παράγοντες προσέλκυσης των ουδετεροφίλων, όπως IL-8, C5a και LTB4. Η διέγερση αυτή των ουδετεροφίλων προκαλεί οξειδωτική βλάβη του πνεύμονα λόγω των ριζών οξυγόνου που παράγονται από τα ενεργοποιημένα ουδετερόφιλα. Επίσης, η οξειδωτική βλάβη του πνεύμονα επιδεινώνεται και από την απ ευθείας δράση των ριζών οξυγόνου που παράγονται κατά την καύση του τσιγάρου. 47 Οι ρίζες οξυγόνου διαδραματίζουν ρόλο στον πρώιμο κυτταρικό θάνατο, αλλά δρουν και επί των επιθηλιακών και των μεσεγχυματικών κυττάρων. 48 Λόγω καταστροφής της θεμελίου ουσίας του συνδετικού ιστού διασπώνται οι πρωτεΐνες που αποτελούν βασικό δομικό συστατικό του. Ορισμένα από τα συγκεκριμένα πολυπεπτίδια, όπως η λαμινίνη και η ινοσυνεστίνη, έχουν χημειοτακτική επίδραση και προσελκύουν ουδετερόφιλα, διαδραματίζοντας έτσι ρόλο στην αλληλουχία των γεγονότων που εκτυλίσσονται κατά την καταστροφή του πνευμονικού παρεγχύματος λόγω του καπνίσματος. Τα ουδετερόφιλα περιέχουν αποθηκευμένες πρωτεϊνάσες στα κοκκία τους, που απελευθερώνονται και καταστρέφουν και αυτές το παρέγχυμα. Κυρίως απελευθερώνονται μεταλλοπρωτεϊνάση-9 (MMP-9) αλλά και πρωτεϊνάσες σερίνης, οι οποίες καταστρέφουν την ελαστίνη, που αποτελεί χαρακτηριστικό συστατικό των ελαστικών ινών, οι οποίες καθορίζουν και τις ελαστικές ιδιότητες του πνευμονικού παρεγχύματος. Η καταστροφή των ελαστικών ινών προκαλεί αύξηση της διατασιμότητας και μείωση της ελαστικότητας,

4 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ 579 που αποτελούν χαρακτηριστικές διαταραχές του πνευμονικού εμφυσήματος. 48 Τα τμήματα της ελαστίνης δρουν χημειοτακτικά για τα μακροφάγα. 49,50 Τα συσσωρευμένα με αυτόν τον τρόπο μακροφάγα εκκρίνουν με τη σειρά τους μεταλλοπρωτεϊνάσες και συμμετέχουν στην καταστροφή του πνεύμονα. Τα μακροφάγα εκκρίνουν χημειοκίνες, οι οποίες συντηρούν τη χρόνια φλεγμονή που χαρακτηρίζει τη ΧΑΠ (εικ. 1). Εκτός όμως από τα ουδετερόφιλα και τα μακροφάγα, υπάρχουν και αυξημένα επίπεδα CD4 και CD8 στα βρογχιόλια και τις κυψελίδες των ασθενών που πάσχουν από ΧΑΠ. 51 Επίσης, τα επιθηλιακά κύτταρα καπνιστών πασχόντων από ΧΑΠ (και όχι των μη πασχόντων) αυξάνουν την έκφραση του παράγοντα CXC40, που αποτελεί δομικό στοιχείο του παράγοντα του Τ-κυττάρου, CXRCR3. 52 Αν και ο ακριβής ρόλος των Τ-κυττάρων δεν είναι γνωστός, φαίνεται ότι παράγουν μεταλλοπρωτεϊνάσες, που ασκούν τις γνωστές επιδράσεις επί του πνευμονικού παρεγχύματος. 53,54 Τα κυτταροτοξικά Τ-κύτταρα είναι επίσης πιθανόν να επηρεάζουν τα επιθηλιακά κύτταρα, οδηγώντας τα σε πρώιμο κυτταρικό θάνατο. Όπως μερικά έχει αναφερθεί, και άλλα κύτταρα, όπως τα δενδριτικά κύτταρα αλλά και τα ηωσινόφιλα και τα ιστιοκύτταρα, έχουν παρατηρηθεί σε αυξημένους αριθμούς στη ΧΑΠ. Ο ακριβής τους ρόλος όμως είναι ακόμη αδιευκρίνιστος. 54 Το κάπνισμα, όπως ήδη αναλύθηκε, προκαλεί την έναρξη φλεγμονώδους αντίδρασης. Ωστόσο, και άλλοι παράγοντες δρουν έτσι ώστε να διατηρείται η εν λόγω αντίδραση πολλά χρόνια μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. Πραγματικά, σε ιστολογικά παρασκευάσματα πνευμόνων που προήλθαν από πνευμονεκτομή παρατηρούνται κύτταρα φλεγμονής, όπως μακροφάγα, Τ-κύτταρα, ουδετερόφιλα και ηωσινόφιλα, ακόμη και 9 έτη μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. 55 Ο μηχανισμός διατήρησης της φλεγμονής δεν είναι γνωστός με ακρίβεια. Φαίνεται όμως ότι η μη καλή κινητικότητα των κροσσών των επιθηλιακών κυττάρων του αναπνευστικού βλεννογόνου προδιαθέτει σε αποικισμό Εικόνα 1. Διαδικασία καταστροφής του πνεύμονα λόγω της συντηρούμενης φλεγμονώδους διεργασίας που αρχίζει με τον καπνό του τσιγάρου. των αεραγωγών με μικρόβια, ο οποίος με τη σειρά του προδιαθέτει σε ιογενείς λοιμώξεις, κυρίως από αδενοϊούς, που κινητοποιούν προφλεγμονώδεις διεργασίες. 56,57 Παρά την ύπαρξη αμφιλεγόμενων μηχανισμών, σε μερικές περιπτώσεις, είναι γεγονός ότι στη ΧΑΠ πολλά φλεγμονώδη κύτταρα λαμβάνουν μέρος και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να παρατείνεται η φλεγμονή ακόμη και όταν οι αρχικοί εκλυτικοί παράγοντες έχουν εκλείψει. Οι παραπάνω παθογενετικοί μηχανισμοί δεν έχουν μέχρι τώρα επιβεβαιωθεί στην περιοδοντίτιδα. Έχει όμως δειχθεί ότι τα ουδετερόφιλα είναι τα κύτταρα που επικρατούν σε περιπτώσεις ουλίτιδας. 58 Ο ρόλος των ουδετεροφίλων, σε μεγάλο βαθμό, έχει διερευνηθεί σχετικά με τη συμμετοχή τους στην παθογένεια της χρόνιας περιοδοντίτιδας, 59 όπως και στη ΧΑΠ. Δεν έχει διευκρινιστεί ακόμη αν τα ουδετερόφιλα έχουν τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά στην περιοδοντίτιδα και στη ΧΑΠ. Περισσότερη έρευνα απαιτείται σε αυτό το πεδίο. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι και στη ΧΑΠ και στην περιοδοντίτιδα τα ενεργοποιημένα ουδετερόφιλα εκκρίνουν πολλούς ενδιάμεσους διαβιβαστές, όπως οι πρωτεϊνάσες και οι ρίζες οξυγόνου, οι οποίοι εμπλέκονται στην ιστική βλάβη και στη χρόνια φλεγμονή, που αποτελούν χαρακτηριστικά ευρήματα και στα δύο νοσήματα. Επίσης, παράγονται αυξημένες ποσότητες οξειδωτικών ριζών όταν τα κύτταρα ασθενών διεγείρονται εξωγενώς από το παθογόνο μικρόβιο Fusobacterium nucleatum, το οποίο αναπτύσσεται στην περιοδοντίτιδα. 60 Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι βλαπτική επίδραση προκαλείται όταν διαταράσσονται τα τοπικά επίπεδα των αντιοξειδωτικών παραγόντων στο μεσοκυττάριο υγρό των ούλων, δεδομένου ότι τα επίπεδα της γλουταθειόνης είναι χαμηλότερα σε ασθενείς με περιοδοντίτιδα σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι αν η υπόθεση της «διάχυσης» της φλεγμονής σε ολόκληρο τον οργανισμό είναι σωστή, τότε η θεραπεία της μιας νόσου (περιοδοντίτιδας) θα πρέπει να βελτιώνει και την άλλη (ΧΑΠ) και αντιστρόφως. 61 Έχει ήδη αναφερθεί ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ κακής υγιεινής του στόματος και συχνότητας υποτροπών της ΧΑΠ Σε μια πρόσφατη μελέτη συμμετείχαν 40 ασθενείς με ΧΑΠ και συνυπάρχουσα περιοδοντίτιδα. Οι μισοί έλαβαν την πρέπουσα θεραπεία για την περιοδοντίτιδα, ενώ οι υπόλοιποι δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για 12 μήνες και διαπιστώθηκε ότι η πρώτη ομάδα παρουσίασε μικρότερη συχνότητα υποτροπών ΧΑΠ. Αν και αυτό είναι ένα σημαντικό εύρημα, η μελέτη είχε μερικά προβλήματα μεθοδολογίας, όπως το γεγονός ότι η επιλογή των ασθενών δεν ήταν τυχαιοποιημένη και το μέγεθος του δείγματος ήταν μικρό. Παρ όλα αυτά, τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης θα πρέπει να ληφθούν υπ

5 580 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν όψη και να διενεργηθεί πιο εκτεταμένη έρευνα, έτσι ώστε να διευκρινιστούν, όσο είναι δυνατόν, τα δεδομένα τέτοιου είδους παρατηρήσεων. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Στο άρθρο αυτό περιγράφονται οι ομοιότητες που υπάρχουν όσον αφορά στην επιδημιολογία και στους παθογενετικούς μηχανισμούς της ΧΑΠ και της περιοδοντίτιδας και τονίζεται η βελτίωση της πορείας του ενός όταν αντιμετωπίζεται το άλλο νόσημα. Βέβαια, όπως συνήθως συμβαίνει στην έρευνα, μεγαλύτερη προσπάθεια απαιτείται προκειμένου να διευκρινιστούν ορισμένα προβλήματα μεθοδολογίας των προηγούμενων ερευνητικών προσπαθειών, αλλά και να καταστρωθούν νέα ερευνητικά πρωτόκολλα που θα παράσχουν νέες γνώσεις. ABSTRACT Chronic obstructive pulmonary disease and periodontitis: Fact or fiction? A. SPIROPOULOU, D. LYKOURAS, M. LYKOURAS, K. SPIROPOULOS Department of Pulmonary Medicine, University Hospital of Patras, Rio, Patras, Greece Archives of Hellenic Medicine 2015, 32(5): Chronic periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease (COPD) are both characterized by neutrophilic inflammation and connective tissue damage. Although current data suffice to support a connection between the two diseases, their common mechanisms are yet to be elucidated. Study of the pathophysiology of the connection between periodontitis and COPD may lead to the development of new treatment and improved prognosis. Epidemiological data may also show a connection between the two conditions. The neutrophilic inflammation in COPD and periodontitis is orchestrated by CD8 lymphocytes and macrophages, leading to the aggregation of neutrophils and affecting the balance of proteases and antiproteases. The management of COPD and periodontitis may have common aspects. Finally, further research is needed to elucidate the co-morbidity of the two conditions with a view to improving the therapeutic management and prognosis. Key words: Chronic obstructive pulmonary disease (COPD), CD8, Emphysema, Macrophages, Neutrophils, Periodontitis Βιβλιογραφία 1. MORRIS AJ, STEELE J, WHITE DA. The oral cleanliness and periodontal health of UK adults in Br Dent J 2001, 191: VOS T, FLAXMAN AD, NAGHAVI M, LOZANO R, MICHAUD C, EZZATI M ET AL. Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries : A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study Lancet 2012, 380: KINANE DF, PRESHAW PM, LOOS BG; WORKING GROUP 2 OF SEVENTH EUROPEAN WORKSHOP ON PERIODONTOLOGY. Host-response: Understanding the cellular and molecular mechanisms of host-microbial interactions consensus of the Seventh European Workshop on Periodontology. J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): LISTGARTEN MA. Pathogenesis of periodontitis. J Clin Periodontol 1986, 13: LAINE ML, CRIELAARD W, LOOS BG. Genetic susceptibility to periodontitis. Periodontol , 58: LOPEZ AD, MATHERS CD, EZZATI M, JAMISON DT, MURRAY CJ. Global and regional burden of disease and risk factors, 2001: Systematic analysis of population health data. Lancet 2011, 367: STOCKLEY RA. Neutrophils and the pathogenesis of COPD. Chest 2002, 121(Suppl 5):151S 155S 8. SAETTA M. Airway inflammation in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160:S17 S20 9. MANNINO DM, HOMA DM, AKINBAMI LJ, FORD ES, REDD SC. Chronic obstructive pulmonary disease surveillance United States, MMWR Surveill Summ 2002, 51: FABBRI LM, RABE KF. From COPD to chronic systemic inflammatory syndrome? Lancet 2007, 370: BARNES PJ, CELLI BR. Systemic manifestations and comorbidities of COPD. Eur Respir J 2009, 33: FRANCIOSI LG, PAGE CP, CELLI BR, CAZZOLA M, WALKER MJ, DAN- HOF M ET AL. Markers of exacerbation severity in chronic obstructive pulmonary disease. Respir Res 2006, 7: NUSSBAUMER-OCHSNER Y, RABE KF. Systemic manifestations of COPD. Chest 2011, 139: FEARY JR, RODRIGUES LC, SMITH CJ, HUBBARD RB, GIBSON JE. Prevalence of major comorbidities in subjects with COPD and incidence of myocardial infarction and stroke: A comprehensive analysis using data from primary care. Thorax 2010, 65:

6 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ VAN DER MOLEN T. Co-morbidities of COPD in primary care: Frequency, relation to COPD, and treatment consequences. Prim Care Respir J 2010, 19: SHERRILL DL, LEBOWITZ MD, BURROWS B. Epidemiology of chronic obstructive pulmonary disease. Clin Chest Med 1990, 11: US DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES. The health consequences of smoking: Chronic obstructive lung disease. A report of the Surgeon General. DHHS, Public Health Service, Office on Smoking and Health, Rockville (MD), Publication no (PHS) , HIGGINS MW, THOM T. Incidence, prevalence, and mortality: Intra- and intercountry differences. In: Hensley MJ, Saunders NA (eds) Clinical epidemiology of chronic obstructive pulmonary disease. Marcel Dekker, New York, 1990: KUO LC, POISON AM, KANG T. Associations between periodontal diseases and systemic diseases: A review of the inter-relationships and interactions with diabetes, respiratory diseases, cardiovascular diseases and osteoporosis. Public Health 2008, 122: LEE HJ, GARCIA RI, JANKET SJ, JONES JA, MASCARENHAS AK, SCOTT TE ET AL. The association between cumulative periodontal disease and stroke history in older adults. J Periodontol 2006, 77: WACTAWSKI-WENDE J. Periodontal diseases and osteoporosis: Association and mechanisms. Ann Periodontol 2001, 6: PRESHAW PM, ALBA AL, HERRERA D, JEPSEN S, KONSTANTINIDIS A, MAKRILAKIS K ET AL. Periodontitis and diabetes: A two-way relationship. Diabetologia 2012, 55: BUIST AS, McBURNIE MA, VOLLMER WM, GILLESPIE S, BURNEY P, MANNINO DM ET AL. International variation in the prevalence of COPD (the BOLD Study): A population-based prevalence study. Lancet 2007, 370: CONNETT JE, MURRAY RP, BUIST AS, WISE RA, BAILEY WC, LINDGREN PG ET AL. Changes in smoking status affect women more than men: Results of the Lung Health Study. Am J Epidemiol 2003, 157: MANNINO DM. COPD: Epidemiology, prevalence, morbidity and mortality, and disease heterogeneity. Chest 2002, 121(Suppl 5):121S 126S 26. FROST F, TOLLESTRUP K, STARZYK P. History of smoking from the Washinghton State death certificate. Am J Prev Med 1994, 10: MELBOSTAD E, EDUARD W, MAGNUS P. Chronic bronchitis in farmers. Scand J Work Environ Health 1997, 23: BURT BA, ISMAIL AI, MORRISON EC, BELTRAN ED. Risk factors for tooth loss over a 28-year period. J Dent Res 1990, 69: PIHLSTROM BL. Periodontal risk assessment, diagnosis and treatment planning. Periodontal , 25: SCANNAPIECO FA, PAPANDONATOS GD, DUNFORD RG. Associations between oral conditions and respiratory disease in a national sample survey population. Ann Periodontol 1998, 3: NATIONAL CLINICAL GUIDELINE CENTRE. Chronic obstructive pulmonary disease: Management of chronic obstructive pulmonary disease in adults in primary and secondary care. National Clinical Guideline Centre for Acute and Chronic Conditions, NICE guidelines (CG 101), London, DEO V, BHONGADE M, ANSARI S, CHAVAN RS. Periodontitis as a potentional risk factor for chronic obstructive pulmonary disease: A retrospective study. Indian J Dent Res 2009, 20: LEUCKFELD I, OBREGON-WHITTLE MV, LUND MB, GEIRAN O, BJØRTUFT Ø, OLSEN I. Severe chronic obstructive pulmonary disease: Association with marginal bone loss in periodontitis. Respir Med 2008, 102: PRASANNA SJ. Causal relationship between periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease. J Indian Soc Periodontol 2011, 15: SI Y, FAN H, SONG Y, ZHOU X, ZHANG J, WANG Z. Association between periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease in a Chinese population. J Periodontol 2012, 83: PETER KP, MUTE BR, DOIPHODE SS, BARDAPURKAR SJ, BORKAR MS, RAJE DV. Association between periodontal disease and chronic obstructive pulmonary disease: A reality or just a dogma? J Periodontol 2013, 84: ZHOU X, WANG Z, SONG Y, ZHANG J, WANG C. Periodontal health and quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Respir Med 2011, 105: WANG Z, ZHOU X, ZHANG J, ZHANG L, SONG Y, HU FB ET AL. Periodontal health, oral health behaviours, and chronic obstructive pulmonary disease. J Clin Periodontol 2009, 36: LIU Z, ZHANG W, ZHANG J, ZHOU X, ZHANG L, SONG Y ET AL. Oral hygiene, periodontal health and chronic obstructive pulmonary disease exacerbations. J Clin Periodontol 2012, 39: YILDIRIM E, KORMI I, BAŞOĞLU ÖK, GÜRGÜN A, KAVAL B, SORSA T ET AL. Periodontal health and serum, saliva matrix metalloproteinases in patients with mild chronic obstructive pulmonary disease. J Periodontol Res 2013, 48: SHAPIRO SD. The macrophage in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160:S29 S BYERS DE, HOLTZMAN MJ. Alternatively activated macrophages and airway disease. Chest 2011, 140: KHERADMAND F, SHAN M, XU C, CORRY DB. Autoimmunity in chronic obstructive pulmonary disease: Clinical and experimental evidence. Expert Rev Clin Immunol 2012, 8: ALI J, PRAMOD K, TAHIR MA, ANSARI SH. Autoimmune responses in periodontal diseases. Autoimmun Rev 2011, 10: NUSSBAUM G, SHAPIRA L. How has neutrophil research improved our understanding of periodontal pathogenesis? J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): RYDER MI. Comparison of neutrophil functions in aggressive and chronic periodontitis. Periodontol , 53: KRINSKY NI. Mechanism of action of biological antioxidants. Proc Soc Exp Biol Med 1992, 200: THURLBECK W. Pathology of chronic airflow obstruction. In: Cherniack NS (ed) Chronic obstructive pulmonary diseases. WB Saunders, Philadelphia, 1991: SILVERMAN EK, CHAPMAN HA, DREAZEN JM, WEISS ST, ROSNER B,

7 582 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν CAMPBELL EJ ET AL. Genetic epidemiology of severe, early-onset chronic obstructive pulmonary disease: Risk to relatives for airflow obstruction and chronic bronchitis. Am J Respir Crit Care Med 1998, 157: LUISETTI M, PIGNATTI PF. The search for susceptibility genes of COPD. Monaldi Arch Chest Dis 1995, 50: McNEE W. Oxidants/antioxidants and chronic obstructive pulmonary disease: Pathogenesis to therapy. Novartis Found Symp 2001, 234: RENNARD SI. Repair. In: Calverley PMA, MacNee W, Pride NB, Rennard SI (eds) Chronic obstructive pulmonary disease. Arnold, London, 2003: SENIOR RM, GRIFFIN GL, MEACHAM RP. Chemotactic activity of elastin-derived peptides. J Clin Invest 1980, 66: HUNNINGHAKE GW, GADEK JE, LAWLEY TJ, CRYSTAL RG. Mechanisms of neutrophil accumulation in the lungs of patients with idiopathic pulmonary fibrosis. J Clin Invest 1981, 68: SAETTA M, DI STEFANO A, TURATO G, FACCHINI FM, CORBINO L, MAPP CE ET AL. CD8+ T-lymphocytes in peripheral airways of smokers with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1998, 157: MALIK N, GREENFIELD BW, WAHL AF, KIENER PA. Activation of human monocytes through CD40 includes matrix metalloproteinases. J Immunol 1996, 156: WU L, FAN J, MATSUMOTO SI, WATANABE T. Induction and regulation of matrix metalloproteinase-12 by cytokines and CD40 signaling in monocyte/macrophages. Biochem Biophys Res Commun 2000, 269: RETAMALES I, ELLIOTT WM, MESHI B, COXSON HO, PARE PD, SCI- URBA FC ET AL. Amplification of inflammation in emphysema and its association with latent adenoviral infection. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164: HOGG JC. Role of latent viral infections in chronic obstructive pulmonary disease and asthma. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164:S71 S MESHI B, VITALIS TZ, IONESCU D, ELLIOTT WM, LIU C, WANG XD ET AL. Emphysematous lung destruction by cigarette smoke. The effects of latent adenoviral infection on the lung inflammatory response. Am J Respir Cell Mol Biol 2002, 26: MATTHEWS JB, WRIGHT HJ, ROBERTS A, COOPER PR, CHAPPLE IL. Hyperactivity and reactivity of peripheral blood neutrophils in chronic periodontitis. Clin Exp Immunol 2007, 147: ARNSON Y, SHOENFELD Y, AMITAL H. Effects of tobacco smoke on immunity, inflammation and autoimmunity. J Autoimmun 2010, 34:J258 J NUSSBAUM G, SHAPIRA L. How has neutrophil research improved our understanding of periodontal pathogenesis? J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): KUCUKCOSKUN M, BASER U, OZTEKIN G, KIYAN E, YALCIN F. Initial periodontal treatment for prevention of chronic obstructive pulmonary disease exarcebations. J Periodontol 2012, 84: Corresponding author: K. Spiropoulos, University Hospital of Patras, GR Rio, Patras, Greece

Οστεοποντίνη στο υπερκείµενο των προκλητών πτυέλων σε ασθµατικούς καπνιστές: συσχετίσεις µε δείκτες φλεγµονής και αναδιαµόρφωσης των αεραγωγών

Οστεοποντίνη στο υπερκείµενο των προκλητών πτυέλων σε ασθµατικούς καπνιστές: συσχετίσεις µε δείκτες φλεγµονής και αναδιαµόρφωσης των αεραγωγών Οστεοποντίνη στο υπερκείµενο των προκλητών πτυέλων σε ασθµατικούς καπνιστές: συσχετίσεις µε δείκτες φλεγµονής και αναδιαµόρφωσης των αεραγωγών Γ. Χειλάς, Σ. Λουκίδης, Κ. Κωστίκας, D. Simoes, Κ. Κοντογιάννη,

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Ορισµός της ΧΑΠ Η Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ουδετεροφιλική φλεγμονή στο άσθμα. Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσ/μείο «η Σωτηρία»

Ουδετεροφιλική φλεγμονή στο άσθμα. Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσ/μείο «η Σωτηρία» Ουδετεροφιλική φλεγμονή στο άσθμα Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσ/μείο «η Σωτηρία» The common disease asthma is probably not a single disease, but rather a complex

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Σοφία Τούσα, Ειδικευόµενη Γενικής Ιατρικής στο Γενικό Νοσοκοµείο Έδεσσας, MSc, υποψήφια διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Σύλβια Ντουμίτρου, M. Χαρικιοπούλου, Ε. Θεοδωρακοπούλου, Κ. Βελέντζας, Μ. Ανδρίτσου, Ζ. Σαρδελής, Α. Χροναίου, Ε. Κοσμάς

Σύλβια Ντουμίτρου, M. Χαρικιοπούλου, Ε. Θεοδωρακοπούλου, Κ. Βελέντζας, Μ. Ανδρίτσου, Ζ. Σαρδελής, Α. Χροναίου, Ε. Κοσμάς Εργασία βραβευθείσα από National Emphysema Foundation και American Thoracic Society (ATS 2010) Σύλβια Ντουμίτρου, M. Χαρικιοπούλου, Ε. Θεοδωρακοπούλου, Κ. Βελέντζας, Μ. Ανδρίτσου, Ζ. Σαρδελής, Α. Χροναίου,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης

Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 DIP RB-ILD Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Το κάπνισμα πήρε διαστάσεις πανδημίας τον 20ο αιώνα, που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 1 δισεκατομμύριο καπνιστές παγκοσμίως, ενώ έως το 2025 ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι0 MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι0 MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΓΟΝΙ Ι MYD88 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ Φωτεινή Μάλλη 1, Ειρήνη Γερογιάννη 1 Καλλιόπη Αγγέλου 1, Βίκυ Μολλάκη 2, Φωτεινή Μπαρδάκα 1, Κωνσταντίνος Ι. Γουργουλιάνης

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας ΑΣΘΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Α Άσθμα στην 3 η ηλικία Ελένη Καρέτση Επιμελήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΥΓΙΕΙΣ ΚΑΙ ΑΣΘΜΑΤΙΚΟΥΣ ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ

ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΥΓΙΕΙΣ ΚΑΙ ΑΣΘΜΑΤΙΚΟΥΣ ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΥΓΙΕΙΣ ΚΑΙ ΑΣΘΜΑΤΙΚΟΥΣ ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ Ανδριάνα Ι. Παπαϊωάννου, Καλλιόπη Τανού, Αγγέλα Κουτσοκέρα, Θεόδωρος Κυρόπουλος, Ειρήνη Τσιλιώνη, Σμαράγδα Οικονομίδη, Κυριακή Λιαδάκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Εισαγωγικές έννοιες. Ε. Κοσμάς

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Εισαγωγικές έννοιες. Ε. Κοσμάς ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Εισαγωγικές έννοιες Ε. Κοσμάς 26 Νοεμβρίου 2008 Περιεχόμενα Επιδημιολογικά δεδομένα Υποδιάγνωση Καθυστερημένη διάγνωση Ορισμός Κλινική πορεία εξέλιξη Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2. Α. Σωτηρόπουλος1, Χ. Ταμβάκος1, Α. Κουτσοβασίλης1, Α. Μπούσμπουλα2,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χαροκόπος Νικόλαος

Δρ. Χαροκόπος Νικόλαος Δρ. Χαροκόπος Νικόλαος Oι μεγαλύτεροι εχθροί για την υγεία δεν είναι τα μικρόβια οι ιοί και ο καρκίνος, αλλά η φτώχεια η άγνοια και η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, Τριχοπουλος,1982 ΧΡΟΝΙΕΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα

Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα Πασχάλης Στειρόπουλος Πνευμονολογική Κλινική ΔΠΘ Δομή Φυσιολογία λείων μυϊκών ινών των αεραγωγών Ρόλος τους στην παθοφυσιολογία του άσθματος Αναδιαμόρφωση Φλεγμονή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΝΤΙΝΗΣ (OPN) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Η ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΝΤΙΝΗΣ (OPN) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Η ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΝΤΙΝΗΣ (OPN) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Αικατερίνη Καζάκου 1, Θεοδώρα Κερενίδη 1, Μάρθα Λαδά 1, Ειρήνη Τσιλιώνη 1, Γεωργία Λαµπροδήµου 2, Κωνσταντίνος Ι. Γουργουλιάνης

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμία και άνοια Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Επιδημιολογία άνοιας Υπολογίζεται ότι 24,3 εκατομμύρια άτομα στον

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση της φλεγμονής των αεραγωγών στη ΧΑΠ: Τι πληροφορίες παίρνουμε; Στέλιος Θ. Λουκίδης MD FCCP Ιατρική σχολή ΕΚΠΑ

Εκτίμηση της φλεγμονής των αεραγωγών στη ΧΑΠ: Τι πληροφορίες παίρνουμε; Στέλιος Θ. Λουκίδης MD FCCP Ιατρική σχολή ΕΚΠΑ Εκτίμηση της φλεγμονής των αεραγωγών στη ΧΑΠ: Τι πληροφορίες παίρνουμε; Στέλιος Θ. Λουκίδης MD FCCP Ιατρική σχολή ΕΚΠΑ Conflicts [Honorarium fees] Astra Zeneca Greece & Bulgaria & Poland Boehringer Ingelheim

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή διατριβή ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ν.Ροβίνα. αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στο σοβαρό ανθιστάμενο στη θεραπεία άσθμα. λχανάτηs 1, Σ. Λουκίδης 3. Τσέλιου 1, K. KοντογιάννηK.

Ν.Ροβίνα. αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στο σοβαρό ανθιστάμενο στη θεραπεία άσθμα. λχανάτηs 1, Σ. Λουκίδης 3. Τσέλιου 1, K. KοντογιάννηK. αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στο σοβαρό ανθιστάμενο στη θεραπεία άσθμα Ν.Ροβίνα 1, Π. Μπακάκος 1, E. Δήµα 1, Γ. Χειλάς 2, E. Τσέλιου 1, K. KοντογιάννηK 1, Σ. Παπίρης 3, M. AλχανάτηA λχανάτηs 1, Σ. Λουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

Προγνωστικοί βιοδείκτες στην παιδική λευχαιμία

Προγνωστικοί βιοδείκτες στην παιδική λευχαιμία 27o Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρίας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Προγνωστικοί βιοδείκτες στην παιδική λευχαιμία Παπαμικρούλης Γ.Α., Θωμόπουλος Θ., Πετρίδου Ε. Εργαστήριο Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώξεις Αναπνευστικού

Λοιμώξεις Αναπνευστικού Λοιμώξεις Αναπνευστικού Οι λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: 1) λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. 2) λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΣΤΗ ΧΑΠ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΣΤΗ ΧΑΠ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΣΤΗ ΧΑΠ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ GOLD Global Initiative

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ καρκίνος παχέος εντέρου (ΚΠΕ) Ευρώπη: 2 η αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός ΧΑΠ. Ορισμός άσθματος. Σύνδρομο αλληλοεπικάλυψης Άσθματος και ΧΑΠ. Γεώργιος Χειλάς

Ορισμός ΧΑΠ. Ορισμός άσθματος. Σύνδρομο αλληλοεπικάλυψης Άσθματος και ΧΑΠ. Γεώργιος Χειλάς Σύνδρομο αλληλοεπικάλυψης Άσθματος και ΧΑΠ Γεώργιος Χειλάς Πνευμονολόγος Επικουρικός Επιμελητής Πνευμονολογικής Μονάδας Α ΚΕΘ - ΕΚΠΑ ΣυντονιστήςΟμάδαςΧΑΠΕ.Π.Ε. Ορισμός ΧΑΠ Η ΧΑΠ, μια συχνή νόσος που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Σ. Θ. Λιάτης Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΓΕΙΟΠΟΙΗΤΙΝΩΝ 1 ΚΑΙ 2 ΣΤΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ ΠΤΥΕΛΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ

ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΓΕΙΟΠΟΙΗΤΙΝΩΝ 1 ΚΑΙ 2 ΣΤΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ ΠΤΥΕΛΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΓΕΙΟΠΟΙΗΤΙΝΩΝ 1 ΚΑΙ 2 ΣΤΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ ΠΤΥΕΛΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ Β. Μπέσσα 1, Σ. Λουκίδης 1, Γ. Χειλάς 2,Β. εληµπούρα 1, D Simoes 3, Κ. Κοντογιάννη 4, Σ. Παπίρης 1, Κ. Κωστίκας 1, Μ. Αλχανάτης

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ροβίνα Πνευμονολόγος 1η Παν/κή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Όχι (?)..

Νικολέττα Ροβίνα Πνευμονολόγος 1η Παν/κή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Όχι (?).. Νικολέττα Ροβίνα Πνευμονολόγος 1η Παν/κή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Όχι (?).. Υπόθεση: Η φλεγμονή των αεραγωγών ευθύνεται για τις κλινικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΧΑΣΑΠΗ ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Ν.Μ ΝΑΥΠΛΙΟΥ MASTER IN PUBLIC HEALTH(ESDY ATHENS) ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΠΜΣ ΔΙΕΘΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΥΓΕΙΑΣ (ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ) ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Τα πτύελα αποτελούν ένα μίγμα από σίελο, βλέννη και

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση ιατρείων διακοπής καπνίσματος Εκπαίδευση Επαγγελματιών Υγείας

Οργάνωση ιατρείων διακοπής καπνίσματος Εκπαίδευση Επαγγελματιών Υγείας Το κάπνισμα πήρε διαστάσεις πανδημίας τον 20 ο αιώνα και αποτελεί την κυριότερη αιτία πρώιμης θνησιμότητας στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η εξάρτηση από τον καπνό είναι μία σύνθετη συμπεριφορά που ενέχει τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Barbara P. Yawn, MD, MSc a, Susan K. Brenneman, PhD b, Felicia C. Allen-Ramey, PhD b, Michael D. Cabana, MD, MPH c, Leona E.

Barbara P. Yawn, MD, MSc a, Susan K. Brenneman, PhD b, Felicia C. Allen-Ramey, PhD b, Michael D. Cabana, MD, MPH c, Leona E. Barbara P. Yawn, MD, MSc a, Susan K. Brenneman, PhD b, Felicia C. Allen-Ramey, PhD b, Michael D. Cabana, MD, MPH c, Leona E. Markson, ScD b a Department of Research, Olmsted Medical Center, Rochester,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ 6 ο. Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ 6 ο. Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα Θεοτοκά Σοφία Α1 6/5/2014

Παθητικό κάπνισμα Θεοτοκά Σοφία Α1 6/5/2014 Παθητικό κάπνισμα Θεοτοκά Σοφία Α1 6/5/2014 Παθητικό Κάπνισμα Το παθητικό κάπνισμα θεωρείται σήμερα η τρίτη προλήψιμη αιτία θνησιμότητας. «Ο εισπνεόμενος και εκπνεόμενος από τους καπνιστές καπνός (καπνός

Διαβάστε περισσότερα

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ HCV σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο 170 εκατομμύρια (2-3% παγκ.

Διαβάστε περισσότερα

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας 3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας Κάπνισμα: η κυρίαρχη αιτία νόσων και θανάτων δυνάμενων να προληφθούν Οι 3 Κορυφαίες Αποδιδόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Περιφερική αγγειοπάθεια και σακχαρώδης διαβήτης Μια από τις κύριες

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση Βρογχικό άσθµα ρ ήµος Κ. Γίδαρης Παιδίατρος MRCPCH Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ ΦΛΕΓΜΟΝΗ Βρογχόσπασµος

στη διάγνωση Βρογχικό άσθµα ρ ήµος Κ. Γίδαρης Παιδίατρος MRCPCH Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ ΦΛΕΓΜΟΝΗ Βρογχόσπασµος Ασθµα στα νήπια. Νεότερα στη διάγνωση ρ ήµος Κ. Γίδαρης Παιδίατρος MRCPCH Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Βρογχικό άσθµα ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ για αλλεργία και βρογχική υπεραντιδραστικότητα ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ (πρώτα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΦΙΛ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΕ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

ΠΡΟΦΙΛ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΕ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΦΙΛ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΕ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Παθολογική Κλινική ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου- Οργανική µονάδα Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Θεσσαλονίκης Φρυδά Χρυσόθεµις Ειδικευόµενη Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Ο ΠΡΟΩΡΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ Όνομα Φοιτήτριας: Χρυσοστομή Αγαθοκλέους Αριθμός φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

ΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ! Συνυπάρχει στο 30% των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια.!

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι;

Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι; Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι; Πασχάλης Στειρόπουλος Πανεπιστηµιακή Πνευµονολογική Κλινική ΠΘ ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης Οι παρουσιάσεις στοχεύουν σε εκπαιδευτικούς σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Σκούτας Δ, Κατσάνος Ι, Σιώμος Κ, Μελλίδης Χ, Σαπάκας Ι,Τσαβδαρίδης Ι, Ρογκότης Θ, Γεώργα Σ, Μούζα Ε, Μανές

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2004 2013 (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια Σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της λιστερίωσης στην Ελλάδα είναι χαμηλή. Το διάστημα 2004-2013:

Διαβάστε περισσότερα

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Το Κάπνισμα και η σχέση του με το Διαβητικό πόδι Σκούτας Δ,Καραγιάννη Δ,Γουλή Ο,Παππά Ε,Ρογκότη Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Χ. Διαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.ΠαπαγεωργίουΠαπαγεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο νωρίς ξεκινάει η αναδιαμόρφωση

Πόσο νωρίς ξεκινάει η αναδιαμόρφωση Πόσο νωρίς ξεκινάει η αναδιαμόρφωση Εμμ. Παρασκάκης Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης Αρχίζει η αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στην παιδική ηλικία; ή Σε ποια περίοδο της παιδικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

DECODE σχετικός κίνδυνος θνητότητας από κάθε αίτιο σε µη διαβητικά άτοµα

DECODE σχετικός κίνδυνος θνητότητας από κάθε αίτιο σε µη διαβητικά άτοµα DECODE σχετικός κίνδυνος θνητότητας από κάθε αίτιο σε µη διαβητικά άτοµα 2.5 Hazard ratio 2.0 1.5 1.0 0.5 0

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτογενής πρόληψη των καρδιαγγειακών IFG

Πρωτογενής πρόληψη των καρδιαγγειακών IFG Πρωτογενής πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων στον προ-διαβήτη. Έχει θέση; IFG Δρ Σταύρος Μπούσμπουλας Διευθυντής Γ Παθολογικής Κλινικής & Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Νίκαιας Πειραιά Προ-διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΠ - Επιδημιολογικά Στοιχεία

ΧΑΠ - Επιδημιολογικά Στοιχεία Παθοφυσιολογία ΧΑΠ Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Πνευμονολόγος Αναπληρωτής Καθηγητής Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Νοσοκομείο «ο Ευαγγελισμός» ΧΑΠ - Επιδημιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΦΛΥΚΤΑΙΝΩΔΗΣ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ADALIMUBAB

ΦΛΥΚΤΑΙΝΩΔΗΣ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ADALIMUBAB ΦΛΥΚΤΑΙΝΩΔΗΣ ΨΩΡΙΑΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ADALIMUBAB Γυναίκα ετών 52 με ΡΑ από 20ετίας Θεραπεία με DMARDS έως το 2004 2005-2006 θεραπεία με ANAKINRA 2007-2008 θεραπεία με ETANERCEPT 2009-2010 θεραπεία με ADALIMUMAB

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση

Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

DOI: 105281/zenodo.17458

DOI: 105281/zenodo.17458 (2015), 4, 2 Ί Ω 1, σ ς ς 2, ς ς 2 1. Καθη ή ρια Τ ή α ος Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης 2. Τ ή α Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης DOI: 105281/zenodo.17458 Π σ ώ ς

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Αξιολόγηση δεικτών φλεγμονής: είναι εφικτή στην καθημερινή κλινική πράξη; Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χρόνια Φλεβική Νόσος. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014. Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013. Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη

Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χρόνια Φλεβική Νόσος. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014. Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013. Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014 Χρόνια Φλεβική Νόσος Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013 Χρόνια Φλεβική Νόσος Κιρσοί Οίδημα Υπέρχρωση δέρματος στα σφυρά Έκζεμα Ατροφικές υπομελαγχρωστικές

Διαβάστε περισσότερα