Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα;"

Transcript

1 REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(5): Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα; Η χρόνια περιοδοντίτιδα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζονται από ουδετεροφιλική φλεγμονή, όπου χαρακτηριστικά συνυπάρχει και απώλεια συνδετικού ιστού στη θέση της βλάβης. Υπάρχουν δεδομένα που υποστηρίζουν την ύπαρξη στενής σχέσης των δύο νοσημάτων, αλλά η υπόσταση αυτής της σχέσης παραμένει ασαφής. Η διευκρίνιση της παθοφυσιολογικής συσχέτισης ίσως βοηθήσει τις προσπάθειες για καλύτερη θεραπεία και πρόγνωση. Ορισμένα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν συσχέτιση των δύο νοσημάτων, αν και αρκετά από αυτά έχουν μικρή αξιοπιστία. Οι παθολογοανατομικές βλάβες της ΧΑΠ και της χρόνιας περιοδοντίτιδας χαρακτηρίζονται από ουδετεροφιλική φλεγμονή, η οποία είναι επακόλουθο δραστηριοποίησης των CD8 λεμφοκυττάρων καθώς και των μακροφάγων, που οδηγεί, λόγω της συσσώρευσης των ουδετεροφίλων, σε διαταραχές της σχέσης πρωτεϊνασών και αντιπρωτεϊνασών. Τα πιο πάνω δεδομένα δίνουν αφορμή για να υποθέσουμε ότι η καλύτερη θεραπευτική αντιμετώπιση του ενός νοσήματος ενδεχομένως οδηγεί στην καλύτερη πορεία και του άλλου. Απαιτείται όμως περισσότερη έρευνα για να καθοριστεί επακριβώς ο τρόπος και ο βαθμός συσχέτισης των νοσημάτων, αλλά και η βέλτιστη θεραπεία και η πρόγνωση. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2015, 32(5): Α. Σπυροπούλου, Δ. Λυκούρας, Μ. Λυκούρας, Κ.Β. Σπυρόπουλος Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ρίο Πάτρας Chronic obstructive pulmonary disease and periodontitis: Fact or fiction? Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Εμφύσημα Μακροφάγα Ουδετερόφιλα Περιοδοντίτιδα Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η περιοδοντίτιδα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του στόματος, η οποία αφορά στις δομές που στηρίζουν το δόντι. Περίπου ο μέσος ενήλικος πληθυσμός εμφανίζει αύξηση του εύρους της ουλοδοντικής σχισμής, με αποτέλεσμα απώλεια της καλής επαφής μεταξύ δοντιών και ούλων. 1 Περίπου το 11% των ενηλίκων εμφανίζει κλινική περιοδοντίτιδα. 2 Η οδοντική πλάκα, όταν σχηματιστεί, ευνοεί την ανάπτυξη αναερόβιων μικροβίων τα οποία προκαλούν συσσώρευση και δραστηριοποίηση των ουδετεροφίλων, που εκφράζεται με την έκκριση συγκεκριμένων ενδιάμεσων διαβιβαστών, 3,4 αλλά και ενζύμων τα οποία δρουν επί των συνδετικών ιστών της περιοχής και την καταστρέφουν. Η μη θεραπευμένη περιοδοντίτιδα οδηγεί τελικά σε απώλεια στήριξης των δοντιών, αλλά και σε ατροφία της φατνιακής απόφυσης, διεργασίες που οδηγούν σε απώλεια του δοντιού. 5 Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) προκαλεί νόσο σε 200 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως και είναι συχνότατη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας. 6 Η νόσος χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών που δεν είναι πλήρως αναστρέψιμη. Συνυπάρχουν αλλοιώσεις χρόνιας βρογχίτιδας και πνευμονικού εμφυσήματος, αλλά και συμμετοχή των μικρών αεραγωγών. Η συνύπαρξη των πιο πάνω αλλοιώσεων ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή, αλλά η βαρύτητα κάθε συνιστώσας είναι διαφορετική στον κάθε πάσχοντα. Οι βλάβες που εμφανίζονται στη ΧΑΠ και την περιοδοντίτιδα προέρχονται από κινητοποίηση ανοσοβιολογικών μηχανισμών, στις οποίες πρωταγωνιστούν Τ-λεμφοκύτταρα αλλά και εκτελεστικά κύτταρα, όπως είναι τα μακροφάγα και τα ουδετερόφιλα. 2. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ Η ΧΑΠ, όπως και η χρόνια περιοδοντίτιδα, χαρακτηρίζεται από χρόνια ουδετεροφιλική φλεγμονή, η οποία προέρχεται κατά κύριο λόγο από τη δράση των ενζύμων που απελευθερώνονται από τα κοκκία των ουδετεροφίλων. 7 Είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη της ΧΑΠ εξαρτάται αφ ενός μεν από την έκθεση σε περιβαλλοντικούς βλαπτικούς παράγοντες, όπως είναι το κάπνισμα, και αφ ετέρου από την «ευαισθησία» του ατόμου στην επίδραση των βλαπτικών παραγόντων. Πράγματι, μόνο 5 20% των ατόμων που καπνίζουν θα αναπτύξουν ΧΑΠ. Επί πλέον, άλλοι ασθενείς

2 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ 577 θα αναπτύξουν ήπια νόσο, άλλοι μέσης βαρύτητας και άλλοι σοβαρή νόσο. 9 Ωστόσο, στο σύνολο των ασθενών με ΧΑΠ το 80 90% οφείλεται στον καπνό του τσιγάρου. 8 Επίσης, ευθύνονται η ρύπανση της ατμόσφαιρας και η επαγγελματική έκθεση. Η συχνότητα όμως ανάπτυξης ΧΑΠ λόγω αυτών των ερεθιστικών παραγόντων κυμαίνεται σε ποσοστό 10 15%. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι και στην περίπτωση της περιοδοντίτιδας υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ περιβαλλοντικών και γενετικών παραγόντων, η οποία τελικά μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη της νόσου. 5 Φαίνεται ότι στη ΧΑΠ και στην περιοδοντίτιδα οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται τελικά προκαλούν συσσώρευση και ενεργοποίηση των ουδετεροφίλων. Και στις δύο περιπτώσεις, οι παράγοντες που εκκρίνονται από τα κοκκία των ουδετεροφίλων προκαλούν βλάβες του συνδετικού ιστού. 9 Πιστεύεται ότι στη ΧΑΠ υπάρχει μια κατάσταση χρόνιας συστηματικής φλεγμονής, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP), ιντερλευκίνης-8 (IL-8) και TNF-α (tumor necrosis factor α), τα επίπεδα των οποίων καθορίζουν τη βαρύτητα της νόσου, που συμβαδίζει με το βαθμό μυϊκής ατροφίας και δυσλειτουργίας. Οι ίδιες κυτταροκίνες σχετίζονται με την ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου και σακχαρώδους διαβήτη, η συνύπαρξη των οποίων επιδεινώνει την πρόγνωση Η νοσηρότητα και η θνητότητα εξαρτώνται επίσης από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, όπως αυτοί εκφράζονται από τα επίπεδα μόρφωσης και μηνιαίου μισθού Στην περίπτωση της περιοδοντίτιδας υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ φλεγμονωδών διεργασιών, οι οποίες εκτυλίσσονται χρονίως ως απάντηση της επίδρασης κυρίως αναερόβιων μικροβίων. Έτσι, παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα προφλεγμονωδών κυτταροκινών, όπως η CRP και ο TNF-α. Όπως και στη ΧΑΠ, έτσι και στην περιοδοντίτιδα υπάρχει αυξημένη επίπτωση εμφραγμάτων μυοκαρδίου, οστεοπόρωσης, σακχαρώδους διαβήτη, καθώς και ρευματοειδούς αρθρίτιδας, ως αποτέλεσμα της χρόνιας φλεγμονώδους διεργασίας Το παρόν άρθρο προσπαθεί να αναλύσει τις ομοιότητες των παθοφυσιολογικών διεργασιών που εξελίσσονται στη ΧΑΠ και τη χρόνια περιοδοντίτιδα και να διερευνήσει την πιθανότητα κοινών παθογενετικών μηχανισμών. 3. ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑΣ Τόσο στη ΧΑΠ όσο και στην περιοδοντίτιδα το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό προδιαθεσιακό παράγοντα. Το 80% των ασθενών με ΧΑΠ είναι καπνιστές. Η ΧΑΠ συνδέεται επίσης με την ηλικία, την επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας και το φύλο. Αρχικά πιστευόταν ότι η επίπτωση ήταν μεγαλύτερη στους άνδρες. Υπάρχουν όμως πιο πρόσφατα δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία οι γυναίκες εμφανίζουν την ίδια ή και μεγαλύτερη ευαισθησία στο κάπνισμα. 23,24 Στις ΗΠΑ, περισσότερες γυναίκες πεθαίνουν από ΧΑΠ. 25 Η εργασία σε περιβάλλον με αιωρούμενη σκόνη αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου δύο ή και τρεις φορές. Όταν συνυπάρχει και κάπνισμα, τότε ο κίνδυνος εξαπλασιάζεται. 21,22 Η έκθεση σε εισπνοή αερίων από την καύση βιομάζας αυξάνει τον κίνδυνο σε βαθμό ανάλογο με εκείνον του καπνίσματος τσιγάρου. Δεν έχουν αναγνωριστεί μικρόβια ως υπεύθυνα για την εμφάνιση της ΧΑΠ. Αντίθετα, αρκετά Gram(+) βακτήρια αλλά και ιοί ευθύνονται για τις παροξύνσεις της νόσου και την επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας, που αποτελεί επακόλουθο των παροξύνσεων. 20,21 Το κάπνισμα αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη περιοδοντίτιδας, 28 ενώ η βαρύτητα της νόσου εξαρτάται από τη βαρύτητα του καπνίσματος. Όπως και στη ΧΑΠ, φαίνεται ότι περισσότερο ευαίσθητοι είναι οι άνδρες και οι ηλικιωμένοι. 29 Άλλοι προδιαθεσιακοί παράγοντες περιλαμβάνουν το σακχαρώδη διαβήτη και τις κακές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Από το 1990 υπήρξε ενδιαφέρον για την πιθανή σχέση μεταξύ ΧΑΠ και περιοδοντίτιδας. Επίσης, υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της κακής στοματικής υγιεινής και της ΧΑΠ. 30 Σε μια μελέτη που εξέτασε βετεράνους στρατιωτικούς, οι εξεταζόμενοι χαρακτηρίστηκαν ως ασθενείς με ΧΑΠ όταν ο βίαια εκπνεόμενος όγκος αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο (FEV 1) ήταν <70%. Η ύπαρξη περιοδοντίτιδας τεκμηριώθηκε από ακτινολογικά στοιχεία, όπως η απώλεια της φατνιακής κοιλότητας. Παρατηρήθηκε ότι όταν υπήρχε απώλεια κατά 20% της φατνιακής κοιλότητας, τότε ο κίνδυνος για ανάπτυξη ΧΑΠ αυξανόταν κατά 60%. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η μείωση της FEV 1 δεν σχετίζεται μόνο με την ύπαρξη της ΧΑΠ αλλά και με άλλα νοσήματα του αναπνευστικού, αποφρακτικά και περιοριστικά. 31 Άλλες αξιόλογες μελέτες οι οποίες συσχετίζουν τη βαρύτητα της ΧΑΠ με την ύπαρξη περιοδοντίτιδας χρησιμοποιούν περισσότερο περιεκτικούς ορισμούς για την ύπαρξη της ΧΑΠ Σε μια μελέτη που αφορούσε σε 600 άτομα με ΧΑΠ δείχθηκε ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης ΧΑΠ σχετιζόταν άμεσα με την ποιότητα της υγιεινής του στόματος. 37 Πιο συγκεκριμένα, οι ασθενείς που έπασχαν από ΧΑΠ εμφάνιζαν δείκτη οδοντικής πλάκας υψηλότερο, αλλά και μη επαρκή στήριξη του δοντιού από τους πέριξ ιστούς. Επί πλέον, οι ίδιοι ασθενείς δεν είχαν ικανοποιητική συμπεριφορά ως

3 578 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν προς τη στοματική υγιεινή, όπως αυτή εκφράζεται από τη συχνότητα βουρτσίσματος των δοντιών, τη χρησιμοποίηση οδοντικών νημάτων και τη συχνότητα επισκέψεων στον οδοντίατρο. 38 Σε άλλη μελέτη βρέθηκε ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ βαρύτητας της ΧΑΠ και κακής υγιεινής γενικά. Η συγκεκριμένη παρατήρηση θέτει το δίλημμα και ως προς την πιθανότητα η κακή υγιεινή του στόματος και η δυσμενής πορεία της ΧΑΠ να αποτελούν συνέπεια ενός μη υγιεινού τρόπου ζωής και κακών κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. 39 Είναι γνωστό ότι η παθογένεια της ΧΑΠ σχετίζεται άμεσα με την παθολογική σχέση πρωτεασών/αντιπρωτεασών. Με την εν λόγω υπόθεση έχει συσχετιστεί και η περιοδοντίτιδα. Σε σχετικές μελέτες έχει δειχθεί ότι σε ασθενείς που πάσχουν από ήπια ΧΑΠ και εμφανίζουν επί πλέον περιοδοντίτιδα τα επίπεδα της μεταλλοπρωτεϊνάσης 8 (ΜΜP-8) είναι αυξημένα στο σίελο αλλά και τον ορό. Η ΜΜΡ-8 αποτελεί προϊόν έκκρισης των ουδετεροφίλων. Ωστόσο, τα επίπεδα της ΜΜΡ-8 στο σίελο δεν εμφάνιζαν στατιστικά σημαντική διαφορά σε ασθενείς με ήπια ΧΑΠ που δεν είχαν περιοδοντίτιδα σε σχέση με αυτούς που δεν έπασχαν από ΧΑΠ. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η φύση της σχέσης ΧΑΠ και περιοδοντίτιδας δεν έχει σαφώς προσδιοριστεί, επειδή οι ασθενείς που χαρακτηρίζονται ως πάσχοντες από ΧΑΠ δεν καθορίζονται βάσει παθολογοανατομικών δεδομένων, αλλά μόνο με βάση συγκεκριμένες σπιρομετρικές τιμές ή με τα στοιχεία που προκύπτουν από τη συμπλήρωση ορισμένων ερωτηματολογίων. Υπάρχουν επίσης μελέτες που διαπιστώνουν ότι η συσχέτιση της ΧΑΠ και της περιοδοντίτιδας είναι πτωχή. 39 Παρ όλα αυτά, αρκετές μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η περιοδοντίτιδα αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης ΧΑΠ μέσω μηχανισμών διαφορετικών από τους κοινά γνωστούς. Η πλήρης διευκρίνιση των εν λόγω μηχανισμών απαιτεί μακροχρόνια και εμπεριστατωμένη έρευνα. 4. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑΣ Τα μακροφάγα και τα άλλα ανοσοδραστικά κύτταρα που παράγουν πρωτεϊνάσες της κυστεΐνης και μεταλλοπρωτεϊνάσες καταστρέφουν τη θεμέλιο ουσία, αλλά και τις κολλαγόνες και ελαστικές ίνες του συνδετικού ιστού, οδηγώντας στην ανάπτυξη εμφυσήματος. 40 Επί πλέον, εκκρίνουν και τις ιντερλευκίνες IL-4 και IL-3, οι οποίες προκαλούν οίδημα και αυξάνουν την παραγωγή βλέννης, με τελικό αποτέλεσμα την υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών. 41 Οι πιο πάνω βλάβες αφορούν στο αναπνευστικό βοτρύδιο ή στο αναπνευστικό λοβίδιο δεύτερης τάξης, το οποίο βρίσκεται μετά το τελικό βρογχιόλιο. Αποτελείται από 3 5 γενεές αναπνευστικών βρογχιολίων, τα οποία εμφανίζουν κυψελίδες στα τοιχώματά τους. 42,43 Οι παραπάνω δομές, επειδή περιέχουν κυψελίδες, συμμετέχουν στην ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων, γι αυτό και η καταστροφή τους οδηγεί σε άλλοτε άλλου βαθμού αναπνευστική ανεπάρκεια. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι, εκτός από την έλλειψη της α 1-αντιθρυψίνης, και άλλοι γενετικοί παράγοντες συμμετέχουν στην παθογένεια της νόσου. 44,45 Εκτός λοιπόν από τις μεταλλοπρωτεϊνάσες, τις ιντερλευκίνες και τις κυστεϊνικές πρωτεϊνάσες, στην παθογένεια της ΧΑΠ συμμετέχει και η έκκριση ελαστασών, καθώς και ο πρώιμος κυτταρικός θάνατος, που οδηγούν στην καταστροφή του πνευμονικού παρεγχύματος. 45 Τα δενδριτικά κύτταρα, με την αντιγονοπαρουσίαση που επιτελούν, συνδέουν την «έμφυτη» με την «επίκτητη» ανοσία, επειδή ενεργοποιούν ανοσοκύτταρα και των δύο τύπων ανοσίας. Μηχανισμοί αυτοανοσίας έχει αποδειχθεί ότι κινητοποιούνται τόσο στη ΧΑΠ όσο και στην περιοδοντίτιδα. 44,45 Το κάπνισμα αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινητοποίησης των εν λόγω μηχανισμών. 46 Ως απάντηση στο κάπνισμα, τα ουδετερόφιλα συσσωρεύονται ταχέως στον πνεύμονα, επειδή διεγείρονται τα μακροφάγα και τα επιθηλιακά κύτταρα του πνεύμονα, τα οποία με τη σειρά τους εκκρίνουν παράγοντες προσέλκυσης των ουδετεροφίλων, όπως IL-8, C5a και LTB4. Η διέγερση αυτή των ουδετεροφίλων προκαλεί οξειδωτική βλάβη του πνεύμονα λόγω των ριζών οξυγόνου που παράγονται από τα ενεργοποιημένα ουδετερόφιλα. Επίσης, η οξειδωτική βλάβη του πνεύμονα επιδεινώνεται και από την απ ευθείας δράση των ριζών οξυγόνου που παράγονται κατά την καύση του τσιγάρου. 47 Οι ρίζες οξυγόνου διαδραματίζουν ρόλο στον πρώιμο κυτταρικό θάνατο, αλλά δρουν και επί των επιθηλιακών και των μεσεγχυματικών κυττάρων. 48 Λόγω καταστροφής της θεμελίου ουσίας του συνδετικού ιστού διασπώνται οι πρωτεΐνες που αποτελούν βασικό δομικό συστατικό του. Ορισμένα από τα συγκεκριμένα πολυπεπτίδια, όπως η λαμινίνη και η ινοσυνεστίνη, έχουν χημειοτακτική επίδραση και προσελκύουν ουδετερόφιλα, διαδραματίζοντας έτσι ρόλο στην αλληλουχία των γεγονότων που εκτυλίσσονται κατά την καταστροφή του πνευμονικού παρεγχύματος λόγω του καπνίσματος. Τα ουδετερόφιλα περιέχουν αποθηκευμένες πρωτεϊνάσες στα κοκκία τους, που απελευθερώνονται και καταστρέφουν και αυτές το παρέγχυμα. Κυρίως απελευθερώνονται μεταλλοπρωτεϊνάση-9 (MMP-9) αλλά και πρωτεϊνάσες σερίνης, οι οποίες καταστρέφουν την ελαστίνη, που αποτελεί χαρακτηριστικό συστατικό των ελαστικών ινών, οι οποίες καθορίζουν και τις ελαστικές ιδιότητες του πνευμονικού παρεγχύματος. Η καταστροφή των ελαστικών ινών προκαλεί αύξηση της διατασιμότητας και μείωση της ελαστικότητας,

4 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ 579 που αποτελούν χαρακτηριστικές διαταραχές του πνευμονικού εμφυσήματος. 48 Τα τμήματα της ελαστίνης δρουν χημειοτακτικά για τα μακροφάγα. 49,50 Τα συσσωρευμένα με αυτόν τον τρόπο μακροφάγα εκκρίνουν με τη σειρά τους μεταλλοπρωτεϊνάσες και συμμετέχουν στην καταστροφή του πνεύμονα. Τα μακροφάγα εκκρίνουν χημειοκίνες, οι οποίες συντηρούν τη χρόνια φλεγμονή που χαρακτηρίζει τη ΧΑΠ (εικ. 1). Εκτός όμως από τα ουδετερόφιλα και τα μακροφάγα, υπάρχουν και αυξημένα επίπεδα CD4 και CD8 στα βρογχιόλια και τις κυψελίδες των ασθενών που πάσχουν από ΧΑΠ. 51 Επίσης, τα επιθηλιακά κύτταρα καπνιστών πασχόντων από ΧΑΠ (και όχι των μη πασχόντων) αυξάνουν την έκφραση του παράγοντα CXC40, που αποτελεί δομικό στοιχείο του παράγοντα του Τ-κυττάρου, CXRCR3. 52 Αν και ο ακριβής ρόλος των Τ-κυττάρων δεν είναι γνωστός, φαίνεται ότι παράγουν μεταλλοπρωτεϊνάσες, που ασκούν τις γνωστές επιδράσεις επί του πνευμονικού παρεγχύματος. 53,54 Τα κυτταροτοξικά Τ-κύτταρα είναι επίσης πιθανόν να επηρεάζουν τα επιθηλιακά κύτταρα, οδηγώντας τα σε πρώιμο κυτταρικό θάνατο. Όπως μερικά έχει αναφερθεί, και άλλα κύτταρα, όπως τα δενδριτικά κύτταρα αλλά και τα ηωσινόφιλα και τα ιστιοκύτταρα, έχουν παρατηρηθεί σε αυξημένους αριθμούς στη ΧΑΠ. Ο ακριβής τους ρόλος όμως είναι ακόμη αδιευκρίνιστος. 54 Το κάπνισμα, όπως ήδη αναλύθηκε, προκαλεί την έναρξη φλεγμονώδους αντίδρασης. Ωστόσο, και άλλοι παράγοντες δρουν έτσι ώστε να διατηρείται η εν λόγω αντίδραση πολλά χρόνια μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. Πραγματικά, σε ιστολογικά παρασκευάσματα πνευμόνων που προήλθαν από πνευμονεκτομή παρατηρούνται κύτταρα φλεγμονής, όπως μακροφάγα, Τ-κύτταρα, ουδετερόφιλα και ηωσινόφιλα, ακόμη και 9 έτη μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. 55 Ο μηχανισμός διατήρησης της φλεγμονής δεν είναι γνωστός με ακρίβεια. Φαίνεται όμως ότι η μη καλή κινητικότητα των κροσσών των επιθηλιακών κυττάρων του αναπνευστικού βλεννογόνου προδιαθέτει σε αποικισμό Εικόνα 1. Διαδικασία καταστροφής του πνεύμονα λόγω της συντηρούμενης φλεγμονώδους διεργασίας που αρχίζει με τον καπνό του τσιγάρου. των αεραγωγών με μικρόβια, ο οποίος με τη σειρά του προδιαθέτει σε ιογενείς λοιμώξεις, κυρίως από αδενοϊούς, που κινητοποιούν προφλεγμονώδεις διεργασίες. 56,57 Παρά την ύπαρξη αμφιλεγόμενων μηχανισμών, σε μερικές περιπτώσεις, είναι γεγονός ότι στη ΧΑΠ πολλά φλεγμονώδη κύτταρα λαμβάνουν μέρος και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να παρατείνεται η φλεγμονή ακόμη και όταν οι αρχικοί εκλυτικοί παράγοντες έχουν εκλείψει. Οι παραπάνω παθογενετικοί μηχανισμοί δεν έχουν μέχρι τώρα επιβεβαιωθεί στην περιοδοντίτιδα. Έχει όμως δειχθεί ότι τα ουδετερόφιλα είναι τα κύτταρα που επικρατούν σε περιπτώσεις ουλίτιδας. 58 Ο ρόλος των ουδετεροφίλων, σε μεγάλο βαθμό, έχει διερευνηθεί σχετικά με τη συμμετοχή τους στην παθογένεια της χρόνιας περιοδοντίτιδας, 59 όπως και στη ΧΑΠ. Δεν έχει διευκρινιστεί ακόμη αν τα ουδετερόφιλα έχουν τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά στην περιοδοντίτιδα και στη ΧΑΠ. Περισσότερη έρευνα απαιτείται σε αυτό το πεδίο. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι και στη ΧΑΠ και στην περιοδοντίτιδα τα ενεργοποιημένα ουδετερόφιλα εκκρίνουν πολλούς ενδιάμεσους διαβιβαστές, όπως οι πρωτεϊνάσες και οι ρίζες οξυγόνου, οι οποίοι εμπλέκονται στην ιστική βλάβη και στη χρόνια φλεγμονή, που αποτελούν χαρακτηριστικά ευρήματα και στα δύο νοσήματα. Επίσης, παράγονται αυξημένες ποσότητες οξειδωτικών ριζών όταν τα κύτταρα ασθενών διεγείρονται εξωγενώς από το παθογόνο μικρόβιο Fusobacterium nucleatum, το οποίο αναπτύσσεται στην περιοδοντίτιδα. 60 Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι βλαπτική επίδραση προκαλείται όταν διαταράσσονται τα τοπικά επίπεδα των αντιοξειδωτικών παραγόντων στο μεσοκυττάριο υγρό των ούλων, δεδομένου ότι τα επίπεδα της γλουταθειόνης είναι χαμηλότερα σε ασθενείς με περιοδοντίτιδα σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι αν η υπόθεση της «διάχυσης» της φλεγμονής σε ολόκληρο τον οργανισμό είναι σωστή, τότε η θεραπεία της μιας νόσου (περιοδοντίτιδας) θα πρέπει να βελτιώνει και την άλλη (ΧΑΠ) και αντιστρόφως. 61 Έχει ήδη αναφερθεί ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ κακής υγιεινής του στόματος και συχνότητας υποτροπών της ΧΑΠ Σε μια πρόσφατη μελέτη συμμετείχαν 40 ασθενείς με ΧΑΠ και συνυπάρχουσα περιοδοντίτιδα. Οι μισοί έλαβαν την πρέπουσα θεραπεία για την περιοδοντίτιδα, ενώ οι υπόλοιποι δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για 12 μήνες και διαπιστώθηκε ότι η πρώτη ομάδα παρουσίασε μικρότερη συχνότητα υποτροπών ΧΑΠ. Αν και αυτό είναι ένα σημαντικό εύρημα, η μελέτη είχε μερικά προβλήματα μεθοδολογίας, όπως το γεγονός ότι η επιλογή των ασθενών δεν ήταν τυχαιοποιημένη και το μέγεθος του δείγματος ήταν μικρό. Παρ όλα αυτά, τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης θα πρέπει να ληφθούν υπ

5 580 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν όψη και να διενεργηθεί πιο εκτεταμένη έρευνα, έτσι ώστε να διευκρινιστούν, όσο είναι δυνατόν, τα δεδομένα τέτοιου είδους παρατηρήσεων. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Στο άρθρο αυτό περιγράφονται οι ομοιότητες που υπάρχουν όσον αφορά στην επιδημιολογία και στους παθογενετικούς μηχανισμούς της ΧΑΠ και της περιοδοντίτιδας και τονίζεται η βελτίωση της πορείας του ενός όταν αντιμετωπίζεται το άλλο νόσημα. Βέβαια, όπως συνήθως συμβαίνει στην έρευνα, μεγαλύτερη προσπάθεια απαιτείται προκειμένου να διευκρινιστούν ορισμένα προβλήματα μεθοδολογίας των προηγούμενων ερευνητικών προσπαθειών, αλλά και να καταστρωθούν νέα ερευνητικά πρωτόκολλα που θα παράσχουν νέες γνώσεις. ABSTRACT Chronic obstructive pulmonary disease and periodontitis: Fact or fiction? A. SPIROPOULOU, D. LYKOURAS, M. LYKOURAS, K. SPIROPOULOS Department of Pulmonary Medicine, University Hospital of Patras, Rio, Patras, Greece Archives of Hellenic Medicine 2015, 32(5): Chronic periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease (COPD) are both characterized by neutrophilic inflammation and connective tissue damage. Although current data suffice to support a connection between the two diseases, their common mechanisms are yet to be elucidated. Study of the pathophysiology of the connection between periodontitis and COPD may lead to the development of new treatment and improved prognosis. Epidemiological data may also show a connection between the two conditions. The neutrophilic inflammation in COPD and periodontitis is orchestrated by CD8 lymphocytes and macrophages, leading to the aggregation of neutrophils and affecting the balance of proteases and antiproteases. The management of COPD and periodontitis may have common aspects. Finally, further research is needed to elucidate the co-morbidity of the two conditions with a view to improving the therapeutic management and prognosis. Key words: Chronic obstructive pulmonary disease (COPD), CD8, Emphysema, Macrophages, Neutrophils, Periodontitis Βιβλιογραφία 1. MORRIS AJ, STEELE J, WHITE DA. The oral cleanliness and periodontal health of UK adults in Br Dent J 2001, 191: VOS T, FLAXMAN AD, NAGHAVI M, LOZANO R, MICHAUD C, EZZATI M ET AL. Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries : A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study Lancet 2012, 380: KINANE DF, PRESHAW PM, LOOS BG; WORKING GROUP 2 OF SEVENTH EUROPEAN WORKSHOP ON PERIODONTOLOGY. Host-response: Understanding the cellular and molecular mechanisms of host-microbial interactions consensus of the Seventh European Workshop on Periodontology. J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): LISTGARTEN MA. Pathogenesis of periodontitis. J Clin Periodontol 1986, 13: LAINE ML, CRIELAARD W, LOOS BG. Genetic susceptibility to periodontitis. Periodontol , 58: LOPEZ AD, MATHERS CD, EZZATI M, JAMISON DT, MURRAY CJ. Global and regional burden of disease and risk factors, 2001: Systematic analysis of population health data. Lancet 2011, 367: STOCKLEY RA. Neutrophils and the pathogenesis of COPD. Chest 2002, 121(Suppl 5):151S 155S 8. SAETTA M. Airway inflammation in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160:S17 S20 9. MANNINO DM, HOMA DM, AKINBAMI LJ, FORD ES, REDD SC. Chronic obstructive pulmonary disease surveillance United States, MMWR Surveill Summ 2002, 51: FABBRI LM, RABE KF. From COPD to chronic systemic inflammatory syndrome? Lancet 2007, 370: BARNES PJ, CELLI BR. Systemic manifestations and comorbidities of COPD. Eur Respir J 2009, 33: FRANCIOSI LG, PAGE CP, CELLI BR, CAZZOLA M, WALKER MJ, DAN- HOF M ET AL. Markers of exacerbation severity in chronic obstructive pulmonary disease. Respir Res 2006, 7: NUSSBAUMER-OCHSNER Y, RABE KF. Systemic manifestations of COPD. Chest 2011, 139: FEARY JR, RODRIGUES LC, SMITH CJ, HUBBARD RB, GIBSON JE. Prevalence of major comorbidities in subjects with COPD and incidence of myocardial infarction and stroke: A comprehensive analysis using data from primary care. Thorax 2010, 65:

6 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ VAN DER MOLEN T. Co-morbidities of COPD in primary care: Frequency, relation to COPD, and treatment consequences. Prim Care Respir J 2010, 19: SHERRILL DL, LEBOWITZ MD, BURROWS B. Epidemiology of chronic obstructive pulmonary disease. Clin Chest Med 1990, 11: US DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES. The health consequences of smoking: Chronic obstructive lung disease. A report of the Surgeon General. DHHS, Public Health Service, Office on Smoking and Health, Rockville (MD), Publication no (PHS) , HIGGINS MW, THOM T. Incidence, prevalence, and mortality: Intra- and intercountry differences. In: Hensley MJ, Saunders NA (eds) Clinical epidemiology of chronic obstructive pulmonary disease. Marcel Dekker, New York, 1990: KUO LC, POISON AM, KANG T. Associations between periodontal diseases and systemic diseases: A review of the inter-relationships and interactions with diabetes, respiratory diseases, cardiovascular diseases and osteoporosis. Public Health 2008, 122: LEE HJ, GARCIA RI, JANKET SJ, JONES JA, MASCARENHAS AK, SCOTT TE ET AL. The association between cumulative periodontal disease and stroke history in older adults. J Periodontol 2006, 77: WACTAWSKI-WENDE J. Periodontal diseases and osteoporosis: Association and mechanisms. Ann Periodontol 2001, 6: PRESHAW PM, ALBA AL, HERRERA D, JEPSEN S, KONSTANTINIDIS A, MAKRILAKIS K ET AL. Periodontitis and diabetes: A two-way relationship. Diabetologia 2012, 55: BUIST AS, McBURNIE MA, VOLLMER WM, GILLESPIE S, BURNEY P, MANNINO DM ET AL. International variation in the prevalence of COPD (the BOLD Study): A population-based prevalence study. Lancet 2007, 370: CONNETT JE, MURRAY RP, BUIST AS, WISE RA, BAILEY WC, LINDGREN PG ET AL. Changes in smoking status affect women more than men: Results of the Lung Health Study. Am J Epidemiol 2003, 157: MANNINO DM. COPD: Epidemiology, prevalence, morbidity and mortality, and disease heterogeneity. Chest 2002, 121(Suppl 5):121S 126S 26. FROST F, TOLLESTRUP K, STARZYK P. History of smoking from the Washinghton State death certificate. Am J Prev Med 1994, 10: MELBOSTAD E, EDUARD W, MAGNUS P. Chronic bronchitis in farmers. Scand J Work Environ Health 1997, 23: BURT BA, ISMAIL AI, MORRISON EC, BELTRAN ED. Risk factors for tooth loss over a 28-year period. J Dent Res 1990, 69: PIHLSTROM BL. Periodontal risk assessment, diagnosis and treatment planning. Periodontal , 25: SCANNAPIECO FA, PAPANDONATOS GD, DUNFORD RG. Associations between oral conditions and respiratory disease in a national sample survey population. Ann Periodontol 1998, 3: NATIONAL CLINICAL GUIDELINE CENTRE. Chronic obstructive pulmonary disease: Management of chronic obstructive pulmonary disease in adults in primary and secondary care. National Clinical Guideline Centre for Acute and Chronic Conditions, NICE guidelines (CG 101), London, DEO V, BHONGADE M, ANSARI S, CHAVAN RS. Periodontitis as a potentional risk factor for chronic obstructive pulmonary disease: A retrospective study. Indian J Dent Res 2009, 20: LEUCKFELD I, OBREGON-WHITTLE MV, LUND MB, GEIRAN O, BJØRTUFT Ø, OLSEN I. Severe chronic obstructive pulmonary disease: Association with marginal bone loss in periodontitis. Respir Med 2008, 102: PRASANNA SJ. Causal relationship between periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease. J Indian Soc Periodontol 2011, 15: SI Y, FAN H, SONG Y, ZHOU X, ZHANG J, WANG Z. Association between periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease in a Chinese population. J Periodontol 2012, 83: PETER KP, MUTE BR, DOIPHODE SS, BARDAPURKAR SJ, BORKAR MS, RAJE DV. Association between periodontal disease and chronic obstructive pulmonary disease: A reality or just a dogma? J Periodontol 2013, 84: ZHOU X, WANG Z, SONG Y, ZHANG J, WANG C. Periodontal health and quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Respir Med 2011, 105: WANG Z, ZHOU X, ZHANG J, ZHANG L, SONG Y, HU FB ET AL. Periodontal health, oral health behaviours, and chronic obstructive pulmonary disease. J Clin Periodontol 2009, 36: LIU Z, ZHANG W, ZHANG J, ZHOU X, ZHANG L, SONG Y ET AL. Oral hygiene, periodontal health and chronic obstructive pulmonary disease exacerbations. J Clin Periodontol 2012, 39: YILDIRIM E, KORMI I, BAŞOĞLU ÖK, GÜRGÜN A, KAVAL B, SORSA T ET AL. Periodontal health and serum, saliva matrix metalloproteinases in patients with mild chronic obstructive pulmonary disease. J Periodontol Res 2013, 48: SHAPIRO SD. The macrophage in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160:S29 S BYERS DE, HOLTZMAN MJ. Alternatively activated macrophages and airway disease. Chest 2011, 140: KHERADMAND F, SHAN M, XU C, CORRY DB. Autoimmunity in chronic obstructive pulmonary disease: Clinical and experimental evidence. Expert Rev Clin Immunol 2012, 8: ALI J, PRAMOD K, TAHIR MA, ANSARI SH. Autoimmune responses in periodontal diseases. Autoimmun Rev 2011, 10: NUSSBAUM G, SHAPIRA L. How has neutrophil research improved our understanding of periodontal pathogenesis? J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): RYDER MI. Comparison of neutrophil functions in aggressive and chronic periodontitis. Periodontol , 53: KRINSKY NI. Mechanism of action of biological antioxidants. Proc Soc Exp Biol Med 1992, 200: THURLBECK W. Pathology of chronic airflow obstruction. In: Cherniack NS (ed) Chronic obstructive pulmonary diseases. WB Saunders, Philadelphia, 1991: SILVERMAN EK, CHAPMAN HA, DREAZEN JM, WEISS ST, ROSNER B,

7 582 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν CAMPBELL EJ ET AL. Genetic epidemiology of severe, early-onset chronic obstructive pulmonary disease: Risk to relatives for airflow obstruction and chronic bronchitis. Am J Respir Crit Care Med 1998, 157: LUISETTI M, PIGNATTI PF. The search for susceptibility genes of COPD. Monaldi Arch Chest Dis 1995, 50: McNEE W. Oxidants/antioxidants and chronic obstructive pulmonary disease: Pathogenesis to therapy. Novartis Found Symp 2001, 234: RENNARD SI. Repair. In: Calverley PMA, MacNee W, Pride NB, Rennard SI (eds) Chronic obstructive pulmonary disease. Arnold, London, 2003: SENIOR RM, GRIFFIN GL, MEACHAM RP. Chemotactic activity of elastin-derived peptides. J Clin Invest 1980, 66: HUNNINGHAKE GW, GADEK JE, LAWLEY TJ, CRYSTAL RG. Mechanisms of neutrophil accumulation in the lungs of patients with idiopathic pulmonary fibrosis. J Clin Invest 1981, 68: SAETTA M, DI STEFANO A, TURATO G, FACCHINI FM, CORBINO L, MAPP CE ET AL. CD8+ T-lymphocytes in peripheral airways of smokers with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1998, 157: MALIK N, GREENFIELD BW, WAHL AF, KIENER PA. Activation of human monocytes through CD40 includes matrix metalloproteinases. J Immunol 1996, 156: WU L, FAN J, MATSUMOTO SI, WATANABE T. Induction and regulation of matrix metalloproteinase-12 by cytokines and CD40 signaling in monocyte/macrophages. Biochem Biophys Res Commun 2000, 269: RETAMALES I, ELLIOTT WM, MESHI B, COXSON HO, PARE PD, SCI- URBA FC ET AL. Amplification of inflammation in emphysema and its association with latent adenoviral infection. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164: HOGG JC. Role of latent viral infections in chronic obstructive pulmonary disease and asthma. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164:S71 S MESHI B, VITALIS TZ, IONESCU D, ELLIOTT WM, LIU C, WANG XD ET AL. Emphysematous lung destruction by cigarette smoke. The effects of latent adenoviral infection on the lung inflammatory response. Am J Respir Cell Mol Biol 2002, 26: MATTHEWS JB, WRIGHT HJ, ROBERTS A, COOPER PR, CHAPPLE IL. Hyperactivity and reactivity of peripheral blood neutrophils in chronic periodontitis. Clin Exp Immunol 2007, 147: ARNSON Y, SHOENFELD Y, AMITAL H. Effects of tobacco smoke on immunity, inflammation and autoimmunity. J Autoimmun 2010, 34:J258 J NUSSBAUM G, SHAPIRA L. How has neutrophil research improved our understanding of periodontal pathogenesis? J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): KUCUKCOSKUN M, BASER U, OZTEKIN G, KIYAN E, YALCIN F. Initial periodontal treatment for prevention of chronic obstructive pulmonary disease exarcebations. J Periodontol 2012, 84: Corresponding author: K. Spiropoulos, University Hospital of Patras, GR Rio, Patras, Greece

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Ορισµός της ΧΑΠ Η Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας ΑΣΘΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Α Άσθμα στην 3 η ηλικία Ελένη Καρέτση Επιμελήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Εισαγωγικές έννοιες. Ε. Κοσμάς

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Εισαγωγικές έννοιες. Ε. Κοσμάς ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Εισαγωγικές έννοιες Ε. Κοσμάς 26 Νοεμβρίου 2008 Περιεχόμενα Επιδημιολογικά δεδομένα Υποδιάγνωση Καθυστερημένη διάγνωση Ορισμός Κλινική πορεία εξέλιξη Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΧΑΣΑΠΗ ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Ν.Μ ΝΑΥΠΛΙΟΥ MASTER IN PUBLIC HEALTH(ESDY ATHENS) ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΠΜΣ ΔΙΕΘΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΥΓΕΙΑΣ (ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ) ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση ιατρείων διακοπής καπνίσματος Εκπαίδευση Επαγγελματιών Υγείας

Οργάνωση ιατρείων διακοπής καπνίσματος Εκπαίδευση Επαγγελματιών Υγείας Το κάπνισμα πήρε διαστάσεις πανδημίας τον 20 ο αιώνα και αποτελεί την κυριότερη αιτία πρώιμης θνησιμότητας στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η εξάρτηση από τον καπνό είναι μία σύνθετη συμπεριφορά που ενέχει τόσο

Διαβάστε περισσότερα

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας

3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας 3. ΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΙΑΚΟΠΗ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια /ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Ν.Καβάλας Κάπνισμα: η κυρίαρχη αιτία νόσων και θανάτων δυνάμενων να προληφθούν Οι 3 Κορυφαίες Αποδιδόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση Βρογχικό άσθµα ρ ήµος Κ. Γίδαρης Παιδίατρος MRCPCH Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ ΦΛΕΓΜΟΝΗ Βρογχόσπασµος

στη διάγνωση Βρογχικό άσθµα ρ ήµος Κ. Γίδαρης Παιδίατρος MRCPCH Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ ΦΛΕΓΜΟΝΗ Βρογχόσπασµος Ασθµα στα νήπια. Νεότερα στη διάγνωση ρ ήµος Κ. Γίδαρης Παιδίατρος MRCPCH Α Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Βρογχικό άσθµα ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ για αλλεργία και βρογχική υπεραντιδραστικότητα ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ (πρώτα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση

Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση Κάπνισμα στον Ελληνικό πληθυσμό. Εφαρμογή των νέων μέτρων απαγόρευσης, τρόποι διακοπής και καρδιολογική προσέγγιση Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι;

Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι; Σύνδροµο αλληλοεπικάλυψης στο Άσθµα και στη ΧΑΠ Υπαρκτή οντότητα ή όχι; Πασχάλης Στειρόπουλος Πανεπιστηµιακή Πνευµονολογική Κλινική ΠΘ ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης Οι παρουσιάσεις στοχεύουν σε εκπαιδευτικούς σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

DOI: 105281/zenodo.17458

DOI: 105281/zenodo.17458 (2015), 4, 2 Ί Ω 1, σ ς ς 2, ς ς 2 1. Καθη ή ρια Τ ή α ος Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης 2. Τ ή α Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης DOI: 105281/zenodo.17458 Π σ ώ ς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY 10 ο COMECAP 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Πάτρα 10 th COMECAP 2010, Proceedings, Patras, Greece ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY ΥΧΡΟΥΡΟΝΗΚΖ ΓΗΑΚΤΜΑΝΖ ΣΧΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΧΝ ΔΚΚΔΝΧΔΧΝ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΥΡΟΝΗΚΖ ΠΔΡΗΟΓΟ 1998-2007

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ

Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Κάπνισμα, Αγγειοπάθεια, Διαβητικό πόδι. Σχέσεις συνύπαρξης στην καθημερινότητα των ατόμων με ΣΔ Σκούτας Δ, Κατσάνος Ι, Σιώμος Κ, Μελλίδης Χ, Σαπάκας Ι,Τσαβδαρίδης Ι, Ρογκότης Θ, Γεώργα Σ, Μούζα Ε, Μανές

Διαβάστε περισσότερα

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Το Κάπνισμα και η σχέση του με το Διαβητικό πόδι Σκούτας Δ,Καραγιάννη Δ,Γουλή Ο,Παππά Ε,Ρογκότη Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Χ. Διαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.ΠαπαγεωργίουΠαπαγεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χρόνια Φλεβική Νόσος. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014. Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013. Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη

Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χρόνια Φλεβική Νόσος. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014. Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013. Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014 Χρόνια Φλεβική Νόσος Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013 Χρόνια Φλεβική Νόσος Κιρσοί Οίδημα Υπέρχρωση δέρματος στα σφυρά Έκζεμα Ατροφικές υπομελαγχρωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Τα περισσότερα παιδιά με άσθμα ανταποκρίνονται καλά στη

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ελένη Γ. Τζωρτζάκη, Ειρήνη Νεοφύτου, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας Πνευμονολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα και κάπνισμα. ποιο κοντά στη ΧΑΠ ή άλλη νόσος Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Συμβουλευτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 18 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Θ. ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκελετικές ανωμαλίες παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με συγγενή καρδιοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Mηχανισμοί απόφραξης Υπερτροφία βλεννογόνου. φυσιολογικός

Mηχανισμοί απόφραξης Υπερτροφία βλεννογόνου. φυσιολογικός Παθοφυσιολογία ΧΑΠ Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Πνευμονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Νοσοκομείο «ο Ευαγγελισμός» Mηχανισμοί απόφραξης

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΨΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΣΗΨΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΗΨΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Ευάγγελος Ι. Γιαμαρέλλος-Μπουρμπούλης Αναπλ. Καθηγητής Παθολογίας, Δ Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Professor Center for Sepsis Control and Care,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ Πασχάλης Στειρόπουλος Β Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Δομή Θέσεις και αντιθέσεις 1. Θρομβόλυση 2. Θεραπεία ΠΕ στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση ΑΓΟΡΗ ΤΣΑΡΟΥΧΑ, ΖΩΗ ΑΝΙΗΛ, ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΛΛΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΟΥΛΙΑΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΩΣΤΙΚΑΣ, ΜΑΡΚΟΣ ΜΗΝΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Κοντογεώργη Ευαγγελία, Θωμοπουλος Θωμάς, Πετρίδου

Διαβάστε περισσότερα

H Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία European Innovation Partnership on Active and Healthy Ageing (EIP on AHA).

H Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία European Innovation Partnership on Active and Healthy Ageing (EIP on AHA). H Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία European Innovation Partnership on Active and Healthy Ageing (EIP on AHA). Th. Vontetsianos, MD, PhD Consultant Pulmonary Physician Head, E-health Unit http://ec.europa.eu/research/innovationunion/index_en.cfm?section=active-healthy-ageing

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012

Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012 Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012 Apnea ιακοπή ροής αέρα > 10 sec. Hypopnea Μείωση ροής αέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΔΓ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ + ΠΑΠΑΊΏΑΝΝΟΥ+ΑΝΤΩΝΙΟΣ τ.+ειδικευόμενος+πνευμονολογικήςdογκολογικής Κλινικής++ Α.Ν.Θ.++ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Ειδικευόμενος++Πνευμονολογικής+Κλινικής+Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ.+++Γ.+ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής αντοχή του μυκοβακτηριδίου

Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής αντοχή του μυκοβακτηριδίου Πρωτοπαθής και δευτεροπαθής αντοχή του μυκοβακτηριδίου Γιάννης Π. Κιουμής Μονάδα Αναπνευστικών Λοιμώξεων Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Γ. Ν. Θ. «Γ. Παπανικολάου» «H μεγαλύτερη συμφορά που μπορεί να συμβεί

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

"ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ"

ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ "ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ" Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr

Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr 1 Επιδημιολογικά στοιχεία 2 Καπνισματικές συνήθειες ανά χώρα (2012) Ανασκόπηση για

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία

ΔΙΑΧΥΣΗ. Επαμεινώνδας Κοσμάς. Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΔΙΑΧΥΣΗ Επαμεινώνδας Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Cotes JE et al. Official Statement of the ERS. Eur Respir J 6 (suppl.16): 41-52, 1993 ATS Official Statement. AJRCCM 152:

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα