Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα;"

Transcript

1 REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(5): Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και περιοδοντίτιδα Μύθος ή πραγματικότητα; Η χρόνια περιοδοντίτιδα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζονται από ουδετεροφιλική φλεγμονή, όπου χαρακτηριστικά συνυπάρχει και απώλεια συνδετικού ιστού στη θέση της βλάβης. Υπάρχουν δεδομένα που υποστηρίζουν την ύπαρξη στενής σχέσης των δύο νοσημάτων, αλλά η υπόσταση αυτής της σχέσης παραμένει ασαφής. Η διευκρίνιση της παθοφυσιολογικής συσχέτισης ίσως βοηθήσει τις προσπάθειες για καλύτερη θεραπεία και πρόγνωση. Ορισμένα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν συσχέτιση των δύο νοσημάτων, αν και αρκετά από αυτά έχουν μικρή αξιοπιστία. Οι παθολογοανατομικές βλάβες της ΧΑΠ και της χρόνιας περιοδοντίτιδας χαρακτηρίζονται από ουδετεροφιλική φλεγμονή, η οποία είναι επακόλουθο δραστηριοποίησης των CD8 λεμφοκυττάρων καθώς και των μακροφάγων, που οδηγεί, λόγω της συσσώρευσης των ουδετεροφίλων, σε διαταραχές της σχέσης πρωτεϊνασών και αντιπρωτεϊνασών. Τα πιο πάνω δεδομένα δίνουν αφορμή για να υποθέσουμε ότι η καλύτερη θεραπευτική αντιμετώπιση του ενός νοσήματος ενδεχομένως οδηγεί στην καλύτερη πορεία και του άλλου. Απαιτείται όμως περισσότερη έρευνα για να καθοριστεί επακριβώς ο τρόπος και ο βαθμός συσχέτισης των νοσημάτων, αλλά και η βέλτιστη θεραπεία και η πρόγνωση. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2015, 32(5): Α. Σπυροπούλου, Δ. Λυκούρας, Μ. Λυκούρας, Κ.Β. Σπυρόπουλος Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ρίο Πάτρας Chronic obstructive pulmonary disease and periodontitis: Fact or fiction? Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Εμφύσημα Μακροφάγα Ουδετερόφιλα Περιοδοντίτιδα Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η περιοδοντίτιδα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του στόματος, η οποία αφορά στις δομές που στηρίζουν το δόντι. Περίπου ο μέσος ενήλικος πληθυσμός εμφανίζει αύξηση του εύρους της ουλοδοντικής σχισμής, με αποτέλεσμα απώλεια της καλής επαφής μεταξύ δοντιών και ούλων. 1 Περίπου το 11% των ενηλίκων εμφανίζει κλινική περιοδοντίτιδα. 2 Η οδοντική πλάκα, όταν σχηματιστεί, ευνοεί την ανάπτυξη αναερόβιων μικροβίων τα οποία προκαλούν συσσώρευση και δραστηριοποίηση των ουδετεροφίλων, που εκφράζεται με την έκκριση συγκεκριμένων ενδιάμεσων διαβιβαστών, 3,4 αλλά και ενζύμων τα οποία δρουν επί των συνδετικών ιστών της περιοχής και την καταστρέφουν. Η μη θεραπευμένη περιοδοντίτιδα οδηγεί τελικά σε απώλεια στήριξης των δοντιών, αλλά και σε ατροφία της φατνιακής απόφυσης, διεργασίες που οδηγούν σε απώλεια του δοντιού. 5 Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) προκαλεί νόσο σε 200 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως και είναι συχνότατη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας. 6 Η νόσος χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών που δεν είναι πλήρως αναστρέψιμη. Συνυπάρχουν αλλοιώσεις χρόνιας βρογχίτιδας και πνευμονικού εμφυσήματος, αλλά και συμμετοχή των μικρών αεραγωγών. Η συνύπαρξη των πιο πάνω αλλοιώσεων ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή, αλλά η βαρύτητα κάθε συνιστώσας είναι διαφορετική στον κάθε πάσχοντα. Οι βλάβες που εμφανίζονται στη ΧΑΠ και την περιοδοντίτιδα προέρχονται από κινητοποίηση ανοσοβιολογικών μηχανισμών, στις οποίες πρωταγωνιστούν Τ-λεμφοκύτταρα αλλά και εκτελεστικά κύτταρα, όπως είναι τα μακροφάγα και τα ουδετερόφιλα. 2. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ Η ΧΑΠ, όπως και η χρόνια περιοδοντίτιδα, χαρακτηρίζεται από χρόνια ουδετεροφιλική φλεγμονή, η οποία προέρχεται κατά κύριο λόγο από τη δράση των ενζύμων που απελευθερώνονται από τα κοκκία των ουδετεροφίλων. 7 Είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη της ΧΑΠ εξαρτάται αφ ενός μεν από την έκθεση σε περιβαλλοντικούς βλαπτικούς παράγοντες, όπως είναι το κάπνισμα, και αφ ετέρου από την «ευαισθησία» του ατόμου στην επίδραση των βλαπτικών παραγόντων. Πράγματι, μόνο 5 20% των ατόμων που καπνίζουν θα αναπτύξουν ΧΑΠ. Επί πλέον, άλλοι ασθενείς

2 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ 577 θα αναπτύξουν ήπια νόσο, άλλοι μέσης βαρύτητας και άλλοι σοβαρή νόσο. 9 Ωστόσο, στο σύνολο των ασθενών με ΧΑΠ το 80 90% οφείλεται στον καπνό του τσιγάρου. 8 Επίσης, ευθύνονται η ρύπανση της ατμόσφαιρας και η επαγγελματική έκθεση. Η συχνότητα όμως ανάπτυξης ΧΑΠ λόγω αυτών των ερεθιστικών παραγόντων κυμαίνεται σε ποσοστό 10 15%. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι και στην περίπτωση της περιοδοντίτιδας υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ περιβαλλοντικών και γενετικών παραγόντων, η οποία τελικά μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη της νόσου. 5 Φαίνεται ότι στη ΧΑΠ και στην περιοδοντίτιδα οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται τελικά προκαλούν συσσώρευση και ενεργοποίηση των ουδετεροφίλων. Και στις δύο περιπτώσεις, οι παράγοντες που εκκρίνονται από τα κοκκία των ουδετεροφίλων προκαλούν βλάβες του συνδετικού ιστού. 9 Πιστεύεται ότι στη ΧΑΠ υπάρχει μια κατάσταση χρόνιας συστηματικής φλεγμονής, η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP), ιντερλευκίνης-8 (IL-8) και TNF-α (tumor necrosis factor α), τα επίπεδα των οποίων καθορίζουν τη βαρύτητα της νόσου, που συμβαδίζει με το βαθμό μυϊκής ατροφίας και δυσλειτουργίας. Οι ίδιες κυτταροκίνες σχετίζονται με την ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου και σακχαρώδους διαβήτη, η συνύπαρξη των οποίων επιδεινώνει την πρόγνωση Η νοσηρότητα και η θνητότητα εξαρτώνται επίσης από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, όπως αυτοί εκφράζονται από τα επίπεδα μόρφωσης και μηνιαίου μισθού Στην περίπτωση της περιοδοντίτιδας υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ φλεγμονωδών διεργασιών, οι οποίες εκτυλίσσονται χρονίως ως απάντηση της επίδρασης κυρίως αναερόβιων μικροβίων. Έτσι, παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα προφλεγμονωδών κυτταροκινών, όπως η CRP και ο TNF-α. Όπως και στη ΧΑΠ, έτσι και στην περιοδοντίτιδα υπάρχει αυξημένη επίπτωση εμφραγμάτων μυοκαρδίου, οστεοπόρωσης, σακχαρώδους διαβήτη, καθώς και ρευματοειδούς αρθρίτιδας, ως αποτέλεσμα της χρόνιας φλεγμονώδους διεργασίας Το παρόν άρθρο προσπαθεί να αναλύσει τις ομοιότητες των παθοφυσιολογικών διεργασιών που εξελίσσονται στη ΧΑΠ και τη χρόνια περιοδοντίτιδα και να διερευνήσει την πιθανότητα κοινών παθογενετικών μηχανισμών. 3. ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑΣ Τόσο στη ΧΑΠ όσο και στην περιοδοντίτιδα το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό προδιαθεσιακό παράγοντα. Το 80% των ασθενών με ΧΑΠ είναι καπνιστές. Η ΧΑΠ συνδέεται επίσης με την ηλικία, την επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας και το φύλο. Αρχικά πιστευόταν ότι η επίπτωση ήταν μεγαλύτερη στους άνδρες. Υπάρχουν όμως πιο πρόσφατα δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία οι γυναίκες εμφανίζουν την ίδια ή και μεγαλύτερη ευαισθησία στο κάπνισμα. 23,24 Στις ΗΠΑ, περισσότερες γυναίκες πεθαίνουν από ΧΑΠ. 25 Η εργασία σε περιβάλλον με αιωρούμενη σκόνη αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου δύο ή και τρεις φορές. Όταν συνυπάρχει και κάπνισμα, τότε ο κίνδυνος εξαπλασιάζεται. 21,22 Η έκθεση σε εισπνοή αερίων από την καύση βιομάζας αυξάνει τον κίνδυνο σε βαθμό ανάλογο με εκείνον του καπνίσματος τσιγάρου. Δεν έχουν αναγνωριστεί μικρόβια ως υπεύθυνα για την εμφάνιση της ΧΑΠ. Αντίθετα, αρκετά Gram(+) βακτήρια αλλά και ιοί ευθύνονται για τις παροξύνσεις της νόσου και την επιδείνωση της αναπνευστικής λειτουργίας, που αποτελεί επακόλουθο των παροξύνσεων. 20,21 Το κάπνισμα αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη περιοδοντίτιδας, 28 ενώ η βαρύτητα της νόσου εξαρτάται από τη βαρύτητα του καπνίσματος. Όπως και στη ΧΑΠ, φαίνεται ότι περισσότερο ευαίσθητοι είναι οι άνδρες και οι ηλικιωμένοι. 29 Άλλοι προδιαθεσιακοί παράγοντες περιλαμβάνουν το σακχαρώδη διαβήτη και τις κακές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Από το 1990 υπήρξε ενδιαφέρον για την πιθανή σχέση μεταξύ ΧΑΠ και περιοδοντίτιδας. Επίσης, υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της κακής στοματικής υγιεινής και της ΧΑΠ. 30 Σε μια μελέτη που εξέτασε βετεράνους στρατιωτικούς, οι εξεταζόμενοι χαρακτηρίστηκαν ως ασθενείς με ΧΑΠ όταν ο βίαια εκπνεόμενος όγκος αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο (FEV 1) ήταν <70%. Η ύπαρξη περιοδοντίτιδας τεκμηριώθηκε από ακτινολογικά στοιχεία, όπως η απώλεια της φατνιακής κοιλότητας. Παρατηρήθηκε ότι όταν υπήρχε απώλεια κατά 20% της φατνιακής κοιλότητας, τότε ο κίνδυνος για ανάπτυξη ΧΑΠ αυξανόταν κατά 60%. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η μείωση της FEV 1 δεν σχετίζεται μόνο με την ύπαρξη της ΧΑΠ αλλά και με άλλα νοσήματα του αναπνευστικού, αποφρακτικά και περιοριστικά. 31 Άλλες αξιόλογες μελέτες οι οποίες συσχετίζουν τη βαρύτητα της ΧΑΠ με την ύπαρξη περιοδοντίτιδας χρησιμοποιούν περισσότερο περιεκτικούς ορισμούς για την ύπαρξη της ΧΑΠ Σε μια μελέτη που αφορούσε σε 600 άτομα με ΧΑΠ δείχθηκε ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης ΧΑΠ σχετιζόταν άμεσα με την ποιότητα της υγιεινής του στόματος. 37 Πιο συγκεκριμένα, οι ασθενείς που έπασχαν από ΧΑΠ εμφάνιζαν δείκτη οδοντικής πλάκας υψηλότερο, αλλά και μη επαρκή στήριξη του δοντιού από τους πέριξ ιστούς. Επί πλέον, οι ίδιοι ασθενείς δεν είχαν ικανοποιητική συμπεριφορά ως

3 578 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν προς τη στοματική υγιεινή, όπως αυτή εκφράζεται από τη συχνότητα βουρτσίσματος των δοντιών, τη χρησιμοποίηση οδοντικών νημάτων και τη συχνότητα επισκέψεων στον οδοντίατρο. 38 Σε άλλη μελέτη βρέθηκε ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ βαρύτητας της ΧΑΠ και κακής υγιεινής γενικά. Η συγκεκριμένη παρατήρηση θέτει το δίλημμα και ως προς την πιθανότητα η κακή υγιεινή του στόματος και η δυσμενής πορεία της ΧΑΠ να αποτελούν συνέπεια ενός μη υγιεινού τρόπου ζωής και κακών κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. 39 Είναι γνωστό ότι η παθογένεια της ΧΑΠ σχετίζεται άμεσα με την παθολογική σχέση πρωτεασών/αντιπρωτεασών. Με την εν λόγω υπόθεση έχει συσχετιστεί και η περιοδοντίτιδα. Σε σχετικές μελέτες έχει δειχθεί ότι σε ασθενείς που πάσχουν από ήπια ΧΑΠ και εμφανίζουν επί πλέον περιοδοντίτιδα τα επίπεδα της μεταλλοπρωτεϊνάσης 8 (ΜΜP-8) είναι αυξημένα στο σίελο αλλά και τον ορό. Η ΜΜΡ-8 αποτελεί προϊόν έκκρισης των ουδετεροφίλων. Ωστόσο, τα επίπεδα της ΜΜΡ-8 στο σίελο δεν εμφάνιζαν στατιστικά σημαντική διαφορά σε ασθενείς με ήπια ΧΑΠ που δεν είχαν περιοδοντίτιδα σε σχέση με αυτούς που δεν έπασχαν από ΧΑΠ. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η φύση της σχέσης ΧΑΠ και περιοδοντίτιδας δεν έχει σαφώς προσδιοριστεί, επειδή οι ασθενείς που χαρακτηρίζονται ως πάσχοντες από ΧΑΠ δεν καθορίζονται βάσει παθολογοανατομικών δεδομένων, αλλά μόνο με βάση συγκεκριμένες σπιρομετρικές τιμές ή με τα στοιχεία που προκύπτουν από τη συμπλήρωση ορισμένων ερωτηματολογίων. Υπάρχουν επίσης μελέτες που διαπιστώνουν ότι η συσχέτιση της ΧΑΠ και της περιοδοντίτιδας είναι πτωχή. 39 Παρ όλα αυτά, αρκετές μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η περιοδοντίτιδα αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης ΧΑΠ μέσω μηχανισμών διαφορετικών από τους κοινά γνωστούς. Η πλήρης διευκρίνιση των εν λόγω μηχανισμών απαιτεί μακροχρόνια και εμπεριστατωμένη έρευνα. 4. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑΣ Τα μακροφάγα και τα άλλα ανοσοδραστικά κύτταρα που παράγουν πρωτεϊνάσες της κυστεΐνης και μεταλλοπρωτεϊνάσες καταστρέφουν τη θεμέλιο ουσία, αλλά και τις κολλαγόνες και ελαστικές ίνες του συνδετικού ιστού, οδηγώντας στην ανάπτυξη εμφυσήματος. 40 Επί πλέον, εκκρίνουν και τις ιντερλευκίνες IL-4 και IL-3, οι οποίες προκαλούν οίδημα και αυξάνουν την παραγωγή βλέννης, με τελικό αποτέλεσμα την υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών. 41 Οι πιο πάνω βλάβες αφορούν στο αναπνευστικό βοτρύδιο ή στο αναπνευστικό λοβίδιο δεύτερης τάξης, το οποίο βρίσκεται μετά το τελικό βρογχιόλιο. Αποτελείται από 3 5 γενεές αναπνευστικών βρογχιολίων, τα οποία εμφανίζουν κυψελίδες στα τοιχώματά τους. 42,43 Οι παραπάνω δομές, επειδή περιέχουν κυψελίδες, συμμετέχουν στην ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων, γι αυτό και η καταστροφή τους οδηγεί σε άλλοτε άλλου βαθμού αναπνευστική ανεπάρκεια. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι, εκτός από την έλλειψη της α 1-αντιθρυψίνης, και άλλοι γενετικοί παράγοντες συμμετέχουν στην παθογένεια της νόσου. 44,45 Εκτός λοιπόν από τις μεταλλοπρωτεϊνάσες, τις ιντερλευκίνες και τις κυστεϊνικές πρωτεϊνάσες, στην παθογένεια της ΧΑΠ συμμετέχει και η έκκριση ελαστασών, καθώς και ο πρώιμος κυτταρικός θάνατος, που οδηγούν στην καταστροφή του πνευμονικού παρεγχύματος. 45 Τα δενδριτικά κύτταρα, με την αντιγονοπαρουσίαση που επιτελούν, συνδέουν την «έμφυτη» με την «επίκτητη» ανοσία, επειδή ενεργοποιούν ανοσοκύτταρα και των δύο τύπων ανοσίας. Μηχανισμοί αυτοανοσίας έχει αποδειχθεί ότι κινητοποιούνται τόσο στη ΧΑΠ όσο και στην περιοδοντίτιδα. 44,45 Το κάπνισμα αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινητοποίησης των εν λόγω μηχανισμών. 46 Ως απάντηση στο κάπνισμα, τα ουδετερόφιλα συσσωρεύονται ταχέως στον πνεύμονα, επειδή διεγείρονται τα μακροφάγα και τα επιθηλιακά κύτταρα του πνεύμονα, τα οποία με τη σειρά τους εκκρίνουν παράγοντες προσέλκυσης των ουδετεροφίλων, όπως IL-8, C5a και LTB4. Η διέγερση αυτή των ουδετεροφίλων προκαλεί οξειδωτική βλάβη του πνεύμονα λόγω των ριζών οξυγόνου που παράγονται από τα ενεργοποιημένα ουδετερόφιλα. Επίσης, η οξειδωτική βλάβη του πνεύμονα επιδεινώνεται και από την απ ευθείας δράση των ριζών οξυγόνου που παράγονται κατά την καύση του τσιγάρου. 47 Οι ρίζες οξυγόνου διαδραματίζουν ρόλο στον πρώιμο κυτταρικό θάνατο, αλλά δρουν και επί των επιθηλιακών και των μεσεγχυματικών κυττάρων. 48 Λόγω καταστροφής της θεμελίου ουσίας του συνδετικού ιστού διασπώνται οι πρωτεΐνες που αποτελούν βασικό δομικό συστατικό του. Ορισμένα από τα συγκεκριμένα πολυπεπτίδια, όπως η λαμινίνη και η ινοσυνεστίνη, έχουν χημειοτακτική επίδραση και προσελκύουν ουδετερόφιλα, διαδραματίζοντας έτσι ρόλο στην αλληλουχία των γεγονότων που εκτυλίσσονται κατά την καταστροφή του πνευμονικού παρεγχύματος λόγω του καπνίσματος. Τα ουδετερόφιλα περιέχουν αποθηκευμένες πρωτεϊνάσες στα κοκκία τους, που απελευθερώνονται και καταστρέφουν και αυτές το παρέγχυμα. Κυρίως απελευθερώνονται μεταλλοπρωτεϊνάση-9 (MMP-9) αλλά και πρωτεϊνάσες σερίνης, οι οποίες καταστρέφουν την ελαστίνη, που αποτελεί χαρακτηριστικό συστατικό των ελαστικών ινών, οι οποίες καθορίζουν και τις ελαστικές ιδιότητες του πνευμονικού παρεγχύματος. Η καταστροφή των ελαστικών ινών προκαλεί αύξηση της διατασιμότητας και μείωση της ελαστικότητας,

4 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ 579 που αποτελούν χαρακτηριστικές διαταραχές του πνευμονικού εμφυσήματος. 48 Τα τμήματα της ελαστίνης δρουν χημειοτακτικά για τα μακροφάγα. 49,50 Τα συσσωρευμένα με αυτόν τον τρόπο μακροφάγα εκκρίνουν με τη σειρά τους μεταλλοπρωτεϊνάσες και συμμετέχουν στην καταστροφή του πνεύμονα. Τα μακροφάγα εκκρίνουν χημειοκίνες, οι οποίες συντηρούν τη χρόνια φλεγμονή που χαρακτηρίζει τη ΧΑΠ (εικ. 1). Εκτός όμως από τα ουδετερόφιλα και τα μακροφάγα, υπάρχουν και αυξημένα επίπεδα CD4 και CD8 στα βρογχιόλια και τις κυψελίδες των ασθενών που πάσχουν από ΧΑΠ. 51 Επίσης, τα επιθηλιακά κύτταρα καπνιστών πασχόντων από ΧΑΠ (και όχι των μη πασχόντων) αυξάνουν την έκφραση του παράγοντα CXC40, που αποτελεί δομικό στοιχείο του παράγοντα του Τ-κυττάρου, CXRCR3. 52 Αν και ο ακριβής ρόλος των Τ-κυττάρων δεν είναι γνωστός, φαίνεται ότι παράγουν μεταλλοπρωτεϊνάσες, που ασκούν τις γνωστές επιδράσεις επί του πνευμονικού παρεγχύματος. 53,54 Τα κυτταροτοξικά Τ-κύτταρα είναι επίσης πιθανόν να επηρεάζουν τα επιθηλιακά κύτταρα, οδηγώντας τα σε πρώιμο κυτταρικό θάνατο. Όπως μερικά έχει αναφερθεί, και άλλα κύτταρα, όπως τα δενδριτικά κύτταρα αλλά και τα ηωσινόφιλα και τα ιστιοκύτταρα, έχουν παρατηρηθεί σε αυξημένους αριθμούς στη ΧΑΠ. Ο ακριβής τους ρόλος όμως είναι ακόμη αδιευκρίνιστος. 54 Το κάπνισμα, όπως ήδη αναλύθηκε, προκαλεί την έναρξη φλεγμονώδους αντίδρασης. Ωστόσο, και άλλοι παράγοντες δρουν έτσι ώστε να διατηρείται η εν λόγω αντίδραση πολλά χρόνια μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. Πραγματικά, σε ιστολογικά παρασκευάσματα πνευμόνων που προήλθαν από πνευμονεκτομή παρατηρούνται κύτταρα φλεγμονής, όπως μακροφάγα, Τ-κύτταρα, ουδετερόφιλα και ηωσινόφιλα, ακόμη και 9 έτη μετά από τη διακοπή του καπνίσματος. 55 Ο μηχανισμός διατήρησης της φλεγμονής δεν είναι γνωστός με ακρίβεια. Φαίνεται όμως ότι η μη καλή κινητικότητα των κροσσών των επιθηλιακών κυττάρων του αναπνευστικού βλεννογόνου προδιαθέτει σε αποικισμό Εικόνα 1. Διαδικασία καταστροφής του πνεύμονα λόγω της συντηρούμενης φλεγμονώδους διεργασίας που αρχίζει με τον καπνό του τσιγάρου. των αεραγωγών με μικρόβια, ο οποίος με τη σειρά του προδιαθέτει σε ιογενείς λοιμώξεις, κυρίως από αδενοϊούς, που κινητοποιούν προφλεγμονώδεις διεργασίες. 56,57 Παρά την ύπαρξη αμφιλεγόμενων μηχανισμών, σε μερικές περιπτώσεις, είναι γεγονός ότι στη ΧΑΠ πολλά φλεγμονώδη κύτταρα λαμβάνουν μέρος και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να παρατείνεται η φλεγμονή ακόμη και όταν οι αρχικοί εκλυτικοί παράγοντες έχουν εκλείψει. Οι παραπάνω παθογενετικοί μηχανισμοί δεν έχουν μέχρι τώρα επιβεβαιωθεί στην περιοδοντίτιδα. Έχει όμως δειχθεί ότι τα ουδετερόφιλα είναι τα κύτταρα που επικρατούν σε περιπτώσεις ουλίτιδας. 58 Ο ρόλος των ουδετεροφίλων, σε μεγάλο βαθμό, έχει διερευνηθεί σχετικά με τη συμμετοχή τους στην παθογένεια της χρόνιας περιοδοντίτιδας, 59 όπως και στη ΧΑΠ. Δεν έχει διευκρινιστεί ακόμη αν τα ουδετερόφιλα έχουν τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά στην περιοδοντίτιδα και στη ΧΑΠ. Περισσότερη έρευνα απαιτείται σε αυτό το πεδίο. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι και στη ΧΑΠ και στην περιοδοντίτιδα τα ενεργοποιημένα ουδετερόφιλα εκκρίνουν πολλούς ενδιάμεσους διαβιβαστές, όπως οι πρωτεϊνάσες και οι ρίζες οξυγόνου, οι οποίοι εμπλέκονται στην ιστική βλάβη και στη χρόνια φλεγμονή, που αποτελούν χαρακτηριστικά ευρήματα και στα δύο νοσήματα. Επίσης, παράγονται αυξημένες ποσότητες οξειδωτικών ριζών όταν τα κύτταρα ασθενών διεγείρονται εξωγενώς από το παθογόνο μικρόβιο Fusobacterium nucleatum, το οποίο αναπτύσσεται στην περιοδοντίτιδα. 60 Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι βλαπτική επίδραση προκαλείται όταν διαταράσσονται τα τοπικά επίπεδα των αντιοξειδωτικών παραγόντων στο μεσοκυττάριο υγρό των ούλων, δεδομένου ότι τα επίπεδα της γλουταθειόνης είναι χαμηλότερα σε ασθενείς με περιοδοντίτιδα σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι αν η υπόθεση της «διάχυσης» της φλεγμονής σε ολόκληρο τον οργανισμό είναι σωστή, τότε η θεραπεία της μιας νόσου (περιοδοντίτιδας) θα πρέπει να βελτιώνει και την άλλη (ΧΑΠ) και αντιστρόφως. 61 Έχει ήδη αναφερθεί ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ κακής υγιεινής του στόματος και συχνότητας υποτροπών της ΧΑΠ Σε μια πρόσφατη μελέτη συμμετείχαν 40 ασθενείς με ΧΑΠ και συνυπάρχουσα περιοδοντίτιδα. Οι μισοί έλαβαν την πρέπουσα θεραπεία για την περιοδοντίτιδα, ενώ οι υπόλοιποι δεν έλαβαν κάποια θεραπεία. Οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για 12 μήνες και διαπιστώθηκε ότι η πρώτη ομάδα παρουσίασε μικρότερη συχνότητα υποτροπών ΧΑΠ. Αν και αυτό είναι ένα σημαντικό εύρημα, η μελέτη είχε μερικά προβλήματα μεθοδολογίας, όπως το γεγονός ότι η επιλογή των ασθενών δεν ήταν τυχαιοποιημένη και το μέγεθος του δείγματος ήταν μικρό. Παρ όλα αυτά, τα ευρήματα της εν λόγω μελέτης θα πρέπει να ληφθούν υπ

5 580 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν όψη και να διενεργηθεί πιο εκτεταμένη έρευνα, έτσι ώστε να διευκρινιστούν, όσο είναι δυνατόν, τα δεδομένα τέτοιου είδους παρατηρήσεων. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Στο άρθρο αυτό περιγράφονται οι ομοιότητες που υπάρχουν όσον αφορά στην επιδημιολογία και στους παθογενετικούς μηχανισμούς της ΧΑΠ και της περιοδοντίτιδας και τονίζεται η βελτίωση της πορείας του ενός όταν αντιμετωπίζεται το άλλο νόσημα. Βέβαια, όπως συνήθως συμβαίνει στην έρευνα, μεγαλύτερη προσπάθεια απαιτείται προκειμένου να διευκρινιστούν ορισμένα προβλήματα μεθοδολογίας των προηγούμενων ερευνητικών προσπαθειών, αλλά και να καταστρωθούν νέα ερευνητικά πρωτόκολλα που θα παράσχουν νέες γνώσεις. ABSTRACT Chronic obstructive pulmonary disease and periodontitis: Fact or fiction? A. SPIROPOULOU, D. LYKOURAS, M. LYKOURAS, K. SPIROPOULOS Department of Pulmonary Medicine, University Hospital of Patras, Rio, Patras, Greece Archives of Hellenic Medicine 2015, 32(5): Chronic periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease (COPD) are both characterized by neutrophilic inflammation and connective tissue damage. Although current data suffice to support a connection between the two diseases, their common mechanisms are yet to be elucidated. Study of the pathophysiology of the connection between periodontitis and COPD may lead to the development of new treatment and improved prognosis. Epidemiological data may also show a connection between the two conditions. The neutrophilic inflammation in COPD and periodontitis is orchestrated by CD8 lymphocytes and macrophages, leading to the aggregation of neutrophils and affecting the balance of proteases and antiproteases. The management of COPD and periodontitis may have common aspects. Finally, further research is needed to elucidate the co-morbidity of the two conditions with a view to improving the therapeutic management and prognosis. Key words: Chronic obstructive pulmonary disease (COPD), CD8, Emphysema, Macrophages, Neutrophils, Periodontitis Βιβλιογραφία 1. MORRIS AJ, STEELE J, WHITE DA. The oral cleanliness and periodontal health of UK adults in Br Dent J 2001, 191: VOS T, FLAXMAN AD, NAGHAVI M, LOZANO R, MICHAUD C, EZZATI M ET AL. Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries : A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study Lancet 2012, 380: KINANE DF, PRESHAW PM, LOOS BG; WORKING GROUP 2 OF SEVENTH EUROPEAN WORKSHOP ON PERIODONTOLOGY. Host-response: Understanding the cellular and molecular mechanisms of host-microbial interactions consensus of the Seventh European Workshop on Periodontology. J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): LISTGARTEN MA. Pathogenesis of periodontitis. J Clin Periodontol 1986, 13: LAINE ML, CRIELAARD W, LOOS BG. Genetic susceptibility to periodontitis. Periodontol , 58: LOPEZ AD, MATHERS CD, EZZATI M, JAMISON DT, MURRAY CJ. Global and regional burden of disease and risk factors, 2001: Systematic analysis of population health data. Lancet 2011, 367: STOCKLEY RA. Neutrophils and the pathogenesis of COPD. Chest 2002, 121(Suppl 5):151S 155S 8. SAETTA M. Airway inflammation in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160:S17 S20 9. MANNINO DM, HOMA DM, AKINBAMI LJ, FORD ES, REDD SC. Chronic obstructive pulmonary disease surveillance United States, MMWR Surveill Summ 2002, 51: FABBRI LM, RABE KF. From COPD to chronic systemic inflammatory syndrome? Lancet 2007, 370: BARNES PJ, CELLI BR. Systemic manifestations and comorbidities of COPD. Eur Respir J 2009, 33: FRANCIOSI LG, PAGE CP, CELLI BR, CAZZOLA M, WALKER MJ, DAN- HOF M ET AL. Markers of exacerbation severity in chronic obstructive pulmonary disease. Respir Res 2006, 7: NUSSBAUMER-OCHSNER Y, RABE KF. Systemic manifestations of COPD. Chest 2011, 139: FEARY JR, RODRIGUES LC, SMITH CJ, HUBBARD RB, GIBSON JE. Prevalence of major comorbidities in subjects with COPD and incidence of myocardial infarction and stroke: A comprehensive analysis using data from primary care. Thorax 2010, 65:

6 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ VAN DER MOLEN T. Co-morbidities of COPD in primary care: Frequency, relation to COPD, and treatment consequences. Prim Care Respir J 2010, 19: SHERRILL DL, LEBOWITZ MD, BURROWS B. Epidemiology of chronic obstructive pulmonary disease. Clin Chest Med 1990, 11: US DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES. The health consequences of smoking: Chronic obstructive lung disease. A report of the Surgeon General. DHHS, Public Health Service, Office on Smoking and Health, Rockville (MD), Publication no (PHS) , HIGGINS MW, THOM T. Incidence, prevalence, and mortality: Intra- and intercountry differences. In: Hensley MJ, Saunders NA (eds) Clinical epidemiology of chronic obstructive pulmonary disease. Marcel Dekker, New York, 1990: KUO LC, POISON AM, KANG T. Associations between periodontal diseases and systemic diseases: A review of the inter-relationships and interactions with diabetes, respiratory diseases, cardiovascular diseases and osteoporosis. Public Health 2008, 122: LEE HJ, GARCIA RI, JANKET SJ, JONES JA, MASCARENHAS AK, SCOTT TE ET AL. The association between cumulative periodontal disease and stroke history in older adults. J Periodontol 2006, 77: WACTAWSKI-WENDE J. Periodontal diseases and osteoporosis: Association and mechanisms. Ann Periodontol 2001, 6: PRESHAW PM, ALBA AL, HERRERA D, JEPSEN S, KONSTANTINIDIS A, MAKRILAKIS K ET AL. Periodontitis and diabetes: A two-way relationship. Diabetologia 2012, 55: BUIST AS, McBURNIE MA, VOLLMER WM, GILLESPIE S, BURNEY P, MANNINO DM ET AL. International variation in the prevalence of COPD (the BOLD Study): A population-based prevalence study. Lancet 2007, 370: CONNETT JE, MURRAY RP, BUIST AS, WISE RA, BAILEY WC, LINDGREN PG ET AL. Changes in smoking status affect women more than men: Results of the Lung Health Study. Am J Epidemiol 2003, 157: MANNINO DM. COPD: Epidemiology, prevalence, morbidity and mortality, and disease heterogeneity. Chest 2002, 121(Suppl 5):121S 126S 26. FROST F, TOLLESTRUP K, STARZYK P. History of smoking from the Washinghton State death certificate. Am J Prev Med 1994, 10: MELBOSTAD E, EDUARD W, MAGNUS P. Chronic bronchitis in farmers. Scand J Work Environ Health 1997, 23: BURT BA, ISMAIL AI, MORRISON EC, BELTRAN ED. Risk factors for tooth loss over a 28-year period. J Dent Res 1990, 69: PIHLSTROM BL. Periodontal risk assessment, diagnosis and treatment planning. Periodontal , 25: SCANNAPIECO FA, PAPANDONATOS GD, DUNFORD RG. Associations between oral conditions and respiratory disease in a national sample survey population. Ann Periodontol 1998, 3: NATIONAL CLINICAL GUIDELINE CENTRE. Chronic obstructive pulmonary disease: Management of chronic obstructive pulmonary disease in adults in primary and secondary care. National Clinical Guideline Centre for Acute and Chronic Conditions, NICE guidelines (CG 101), London, DEO V, BHONGADE M, ANSARI S, CHAVAN RS. Periodontitis as a potentional risk factor for chronic obstructive pulmonary disease: A retrospective study. Indian J Dent Res 2009, 20: LEUCKFELD I, OBREGON-WHITTLE MV, LUND MB, GEIRAN O, BJØRTUFT Ø, OLSEN I. Severe chronic obstructive pulmonary disease: Association with marginal bone loss in periodontitis. Respir Med 2008, 102: PRASANNA SJ. Causal relationship between periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease. J Indian Soc Periodontol 2011, 15: SI Y, FAN H, SONG Y, ZHOU X, ZHANG J, WANG Z. Association between periodontitis and chronic obstructive pulmonary disease in a Chinese population. J Periodontol 2012, 83: PETER KP, MUTE BR, DOIPHODE SS, BARDAPURKAR SJ, BORKAR MS, RAJE DV. Association between periodontal disease and chronic obstructive pulmonary disease: A reality or just a dogma? J Periodontol 2013, 84: ZHOU X, WANG Z, SONG Y, ZHANG J, WANG C. Periodontal health and quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Respir Med 2011, 105: WANG Z, ZHOU X, ZHANG J, ZHANG L, SONG Y, HU FB ET AL. Periodontal health, oral health behaviours, and chronic obstructive pulmonary disease. J Clin Periodontol 2009, 36: LIU Z, ZHANG W, ZHANG J, ZHOU X, ZHANG L, SONG Y ET AL. Oral hygiene, periodontal health and chronic obstructive pulmonary disease exacerbations. J Clin Periodontol 2012, 39: YILDIRIM E, KORMI I, BAŞOĞLU ÖK, GÜRGÜN A, KAVAL B, SORSA T ET AL. Periodontal health and serum, saliva matrix metalloproteinases in patients with mild chronic obstructive pulmonary disease. J Periodontol Res 2013, 48: SHAPIRO SD. The macrophage in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1999, 160:S29 S BYERS DE, HOLTZMAN MJ. Alternatively activated macrophages and airway disease. Chest 2011, 140: KHERADMAND F, SHAN M, XU C, CORRY DB. Autoimmunity in chronic obstructive pulmonary disease: Clinical and experimental evidence. Expert Rev Clin Immunol 2012, 8: ALI J, PRAMOD K, TAHIR MA, ANSARI SH. Autoimmune responses in periodontal diseases. Autoimmun Rev 2011, 10: NUSSBAUM G, SHAPIRA L. How has neutrophil research improved our understanding of periodontal pathogenesis? J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): RYDER MI. Comparison of neutrophil functions in aggressive and chronic periodontitis. Periodontol , 53: KRINSKY NI. Mechanism of action of biological antioxidants. Proc Soc Exp Biol Med 1992, 200: THURLBECK W. Pathology of chronic airflow obstruction. In: Cherniack NS (ed) Chronic obstructive pulmonary diseases. WB Saunders, Philadelphia, 1991: SILVERMAN EK, CHAPMAN HA, DREAZEN JM, WEISS ST, ROSNER B,

7 582 Α. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ και συν CAMPBELL EJ ET AL. Genetic epidemiology of severe, early-onset chronic obstructive pulmonary disease: Risk to relatives for airflow obstruction and chronic bronchitis. Am J Respir Crit Care Med 1998, 157: LUISETTI M, PIGNATTI PF. The search for susceptibility genes of COPD. Monaldi Arch Chest Dis 1995, 50: McNEE W. Oxidants/antioxidants and chronic obstructive pulmonary disease: Pathogenesis to therapy. Novartis Found Symp 2001, 234: RENNARD SI. Repair. In: Calverley PMA, MacNee W, Pride NB, Rennard SI (eds) Chronic obstructive pulmonary disease. Arnold, London, 2003: SENIOR RM, GRIFFIN GL, MEACHAM RP. Chemotactic activity of elastin-derived peptides. J Clin Invest 1980, 66: HUNNINGHAKE GW, GADEK JE, LAWLEY TJ, CRYSTAL RG. Mechanisms of neutrophil accumulation in the lungs of patients with idiopathic pulmonary fibrosis. J Clin Invest 1981, 68: SAETTA M, DI STEFANO A, TURATO G, FACCHINI FM, CORBINO L, MAPP CE ET AL. CD8+ T-lymphocytes in peripheral airways of smokers with chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 1998, 157: MALIK N, GREENFIELD BW, WAHL AF, KIENER PA. Activation of human monocytes through CD40 includes matrix metalloproteinases. J Immunol 1996, 156: WU L, FAN J, MATSUMOTO SI, WATANABE T. Induction and regulation of matrix metalloproteinase-12 by cytokines and CD40 signaling in monocyte/macrophages. Biochem Biophys Res Commun 2000, 269: RETAMALES I, ELLIOTT WM, MESHI B, COXSON HO, PARE PD, SCI- URBA FC ET AL. Amplification of inflammation in emphysema and its association with latent adenoviral infection. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164: HOGG JC. Role of latent viral infections in chronic obstructive pulmonary disease and asthma. Am J Respir Crit Care Med 2001, 164:S71 S MESHI B, VITALIS TZ, IONESCU D, ELLIOTT WM, LIU C, WANG XD ET AL. Emphysematous lung destruction by cigarette smoke. The effects of latent adenoviral infection on the lung inflammatory response. Am J Respir Cell Mol Biol 2002, 26: MATTHEWS JB, WRIGHT HJ, ROBERTS A, COOPER PR, CHAPPLE IL. Hyperactivity and reactivity of peripheral blood neutrophils in chronic periodontitis. Clin Exp Immunol 2007, 147: ARNSON Y, SHOENFELD Y, AMITAL H. Effects of tobacco smoke on immunity, inflammation and autoimmunity. J Autoimmun 2010, 34:J258 J NUSSBAUM G, SHAPIRA L. How has neutrophil research improved our understanding of periodontal pathogenesis? J Clin Periodontol 2011, 38(Suppl 11): KUCUKCOSKUN M, BASER U, OZTEKIN G, KIYAN E, YALCIN F. Initial periodontal treatment for prevention of chronic obstructive pulmonary disease exarcebations. J Periodontol 2012, 84: Corresponding author: K. Spiropoulos, University Hospital of Patras, GR Rio, Patras, Greece

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Ορισµός της ΧΑΠ Η Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΧΑΣΑΠΗ ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Ν.Μ ΝΑΥΠΛΙΟΥ MASTER IN PUBLIC HEALTH(ESDY ATHENS) ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΠΜΣ ΔΙΕΘΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ ΥΓΕΙΑΣ (ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ) ΚΑΠΝΙΣΜΑ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

DOI: 105281/zenodo.17458

DOI: 105281/zenodo.17458 (2015), 4, 2 Ί Ω 1, σ ς ς 2, ς ς 2 1. Καθη ή ρια Τ ή α ος Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης 2. Τ ή α Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης DOI: 105281/zenodo.17458 Π σ ώ ς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χρόνια Φλεβική Νόσος. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014. Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013. Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη

Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χρόνια Φλεβική Νόσος. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014. Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013. Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη Ι. Μ. Ε. Θ. Α. Χειμερινό Σχολείο 2013 2014 Χρόνια Φλεβική Νόσος Από Αστέριο Ν. Κατσαμούρη Καλάβρυτα,1 2 Νοεμβρίου 2013 Χρόνια Φλεβική Νόσος Κιρσοί Οίδημα Υπέρχρωση δέρματος στα σφυρά Έκζεμα Ατροφικές υπομελαγχρωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014 ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΑΠ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. 8,4% σε καπνιστές άνω των 35 ετών. GOLD 2013. Tzanakis N et al. Chest 2004;125:892-900

3/12/2014 ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΑΠ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α. 8,4% σε καπνιστές άνω των 35 ετών. GOLD 2013. Tzanakis N et al. Chest 2004;125:892-900 ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» ιπλωµατική εργασία «Θεραπευτική αγωγή χρόνιας αποφρακτικής πνευµονοπάθειας και καρδιαγγειακός

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βίαιη Εκπνοή Περιορισμός της ροής

Βίαιη Εκπνοή Περιορισμός της ροής Βίαιη Εκπνοή Περιορισμός της ροής ΝΓ ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ `Α ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΣΩΤΗΡΙΑ» Ο John Hutchinson, το 1846, παρουσίασε όχι μόνον την πρώτη σπιρομετρική συσκευή, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Πρωτότυπη Εργασία Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Χρίστος Π. Καρβούνης 1, Νίκος Νίκας 2, Έλενα Πανίττι

Διαβάστε περισσότερα

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Γρηγοριάδης Ν. Αν. Καθηγητής Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Τζανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Νίκος Τζανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης Νίκος Τζανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης ΧΑΠ: Η φυσική της εξέλιξη FEV 1 (% of value at age 25) 100% 75 50 25 0% AE of COPD or AE in COPD 25 50 75 Age (years) COPD Stages

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο

Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο Μία Περίπτωση Σύντηξης/Διδυμίας Κάτω Τρίτου Γομφίου με Υπεράριθμο Τέταρτο Γομφίο ΓΝΑΘΙΟΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ & ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΧΕΙΡ/ΚΗ www.gnathion.gr Μια ασυνήθης αναπτυξιακή διαταραχή των δοντιών είναι και η σύντηξη/διδυμία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 NSIP Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών νοσημάτων πνεύμονα Διάχυτα Παρεγχυματικά

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Νίκη Κατσίκη, Μαρία Ρογκώτη, Ιωσήφ Πετρίδης Διαβητολογικό Ιατρείο, Α Παθολογική Κλινική Νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκη Σύνδρομο άπνοιας ύπνου (ΣΑΥ) Είναι μια διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο ΜΑΪΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Θέμα Α.. Α.1. δ Α.2. β Α.3. γ Α.4. β Α.5. α. Θέμα Β. ασθενειών. ν. περιβάλλον. βλαπτικές

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο ΜΑΪΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Θέμα Α.. Α.1. δ Α.2. β Α.3. γ Α.4. β Α.5. α. Θέμα Β. ασθενειών. ν. περιβάλλον. βλαπτικές Θέμα Α.. Α.1. δ Α.2. β Α.3. γ Α.4. β Α.5. α Θέμα Β. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Μια υποτιμημένη ασπίδα προστασίας Παναγιώτης Ζώης Όλγα Καράμπαλη Ιδιώτες Πνευμονολόγοι Πνευμονιοκοκκική νόσος Προκαλείται: από τον πνευμονιόκοκκο (Streptococcus pneumoniae)

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η επιδημία του 21ου αιώνα.

Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η επιδημία του 21ου αιώνα. Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η επιδημία του 21ου αιώνα. Σταύρος Η. Κωνσιανιόπουλος Καθηγητής Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ~ Ί ο 2001 δημοσιεύθηκαν τα πορίσματα μιας παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

Αναλογία (Proportion)

Αναλογία (Proportion) Μέτρα Νοσηρότητας Αναλογία (Proportion) Κλάσµα Αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή Ποσότητες της ίδιας φύσης Κυµαίνεται πάντα µεταξύ 0 και 1 Ποσοστό = αναλογία x 100 κυµαίνεται: 0-100

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Στρογγυλό τραπέζι Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Συντονιστής: Η. Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ. Ρουμπελάκη Μαρία roumb@staff.teicrete.gr Βασικό πτυχίο 24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορικό 03-04-2008:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ:

ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ: το κοστος για τους ασθενεις και το δημοσιο συστημα υγειας 18 Δεκεμβρίου 2014 Αμφιθέατρο της Ελληνοαμερικάνικης Ένωσης Η PALLADIAN COMMUNICATIONS SPECIALISTS διοργανώνει ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικό άσθμα. Καρακατσάνη Άννα Επίκουρη Καθηγήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ»

Επαγγελματικό άσθμα. Καρακατσάνη Άννα Επίκουρη Καθηγήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ» Επαγγελματικό άσθμα Καρακατσάνη Άννα Επίκουρη Καθηγήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ» 1200 πχ πάπυρος Sallier υφαντές βυσσίνωση? 460-370 πχ Ιπποκράτης Μεταλλωρύχοι Ράφτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ

ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΕΠΙΛΕΓΩ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΠΝΙΖΩ: ΖΩ ΚΑΛΥΤΕΡΑ και ΖΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ. 1 Για ποιο λόγο χάθηκε ξαφνικά ο φίλος/συγγενής/γείτονας που «δεν είχε πρόβλημα»; Απροσδόκητες απώλειες Ο Μπάμπης Ακτσόγλου δεν υπάρχει πια. Η οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Γιάννης Κυριόπουλος,MD, MSc, MPH, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Μάιος 2011 Περίγραμμα Εισαγωγή Επίδοση πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό Επιδημιολογία Γαστρικού Καρκίνου 5 ος σε συχνότητα καρκίνος (1975: 1 ος ). 3 ος σε

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδοντολογία και Γενική Υγεία

Περιοδοντολογία και Γενική Υγεία Περιοδοντολογία και Γενική Υγεία Mε την υποστήριξη της Περιοδοντολογία και Γενική Υγεία Αυτή η απευθύνει έκκληση σε όλους τους ασχολούμενους με την Οδοντιατρική και στην Υγεία να δράσουν με σκοπό την πρόληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΝΗ/ACCOMMODATION. Ξενοδοχείο Crowne Plaza SALZBURG-THE PITTER

ΔΙΑΜΟΝΗ/ACCOMMODATION. Ξενοδοχείο Crowne Plaza SALZBURG-THE PITTER ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ/GENERAL INFORMATION ΔΙΑΜΟΝΗ/ACCOMMODATION Ξενοδοχείο Crowne Plaza SALZBURG-THE PITTER RAINERSTRASSE 6-8, SALZBURG, 5020 AUSTRIA Hotel Front Desk: 43-662-88978 X0 Hotel Fax: 43-662-878893

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Η Περιοδοντική Νόσος ως Παράγοντας Κινδύνου για Συστηματικά Νοσήματα

Η Περιοδοντική Νόσος ως Παράγοντας Κινδύνου για Συστηματικά Νοσήματα ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Τόμος ΧΧΧ Κλινική Μελέτη Clinical Study Η Περιοδοντική Νόσος ως Παράγοντας Κινδύνου για Συστηματικά Νοσήματα Periodontal Disease as a Risk Factor for Systemic Diseases ABSTRACT Periodontal

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2 Αυτοανοσία στο ΣΔ2 Καλλιόπη Κώτσα Επικ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας-Διαβητολογίας Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Μεταβολισμού Διαβητολογικό Κέντρο Α Παθολογική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Τι θα συζητήσουμε Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Δρ Αντώνης Παπαγιάννης MD, MRCP(UK), DipPallMed, FCCP Πνευμονολόγος Περιεχόμενο Σύντομη ανασκόπηση της νόσου μέσα από τις τελευταίες διεθνείς οδηγίες GOLD 2011 Να θυμάστε:

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια αποφρακτική πνευμονoπάθεια και στεφανιαία νόσος

Χρόνια αποφρακτική πνευμονoπάθεια και στεφανιαία νόσος : 44-51, 2014 Ανασκόπηση Χρόνια αποφρακτική πνευμονoπάθεια και στεφανιαία νόσος A.Κ. Παπαζαφειροπούλου Α. Κουτσοβασίλης Σ.Ι. Παππάς Περίληψη Η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) και η στεφανιαία νόσος

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Ελένη Βαβουράκη Πνευμονολόγος, επίκουρος καθηγήτρια Τ.Ε.Ι. Αθήνας

There are no translations available. Ελένη Βαβουράκη Πνευμονολόγος, επίκουρος καθηγήτρια Τ.Ε.Ι. Αθήνας There are no translations available. Ελένη Βαβουράκη Πνευμονολόγος, επίκουρος καθηγήτρια Τ.Ε.Ι. Αθήνας Εισαγωγή Στην εποχή μας, εποχή της ταχύτητας και των συνεχών μετακινήσεων, το αεροπλάνο έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος ΙΩΑΝΝΙΝΑ 8/5/2015 Οι καιροί αλλάζουν..! Καταγραφικό για πλήρη μελέτη, έτος 2014.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα