Διαβητική Μυοκαρδιοπάθεια: Από την Παθοφυσιολογία στη Θεραπεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαβητική Μυοκαρδιοπάθεια: Από την Παθοφυσιολογία στη Θεραπεία"

Transcript

1 ΑΡΘΡΟ ανασκοπησησ Διαβητική Μυοκαρδιοπάθεια: Από την Παθοφυσιολογία στη Θεραπεία Κωνσταντίνος Τραχανάς 1 Σκεύος Σιδέρης 1 Κωνσταντίνα Αγγελή 2 Εμμανουήλ Πουλιδάκης 2 Κωνσταντίνος Γκατζούλης 2 Δημήτριος Τουσουλης 2 Ιωάννης Καλλικάζαρος 1 1 Καρδιολογικό Τμήμα, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο 2 Ά Καρδιολογική κλινική, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο, Αθήνα, Ελλάδα Λέξεις Ευρετηρίου: Διαβητική μυοκαρδιοπάθεια, διαστολική δυσλειτουργία, μυοκαρδιακή ίνωση, συστολική δυσλειτουργία Σκεύος Σιδερής Επιμελητής Α Διεύθυνση Επικοινωνίας: Καρδιολογικό Τμήμα Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Λεωφόρος Β. Σοφίας Αθήνα, Ελλάδα Η στενή συσχέτιση μεταξύ του Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ) και της Καρδιακής Ανεπάρκειας (ΚΑ) είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια. Για πρώτη φορά το 1881 ο Leyden ισχυρίστηκε ότι η Διαβητική Μυοκαρδιοπάθεια είναι μια κοινή και άξια προσοχής επιπλοκή του ΣΔ. Το 1888 ο Mayer ανακοίνωσε ότι ο ΣΔ είναι μια μεταβολική πάθηση που μπορεί να οδηγήσει σε καρδιαγγειακή νόσο. Ο όρος Διαβητική Μυοκαρδιοπάθεια (ΔΒΜΚ) εισάχθηκε το 1972 από τον Rubler βασιζόμενος σε νεκροτομικές μελέτες διαβητικών ασθενών με ΚΑ, στους οποίους η κατάχρηση αλκοόλ, η αρτηριακή υπέρταση, η στεφανιαία νόσος και άλλες δομικές καρδιοπάθειες αποκλείστηκαν ως πιθανές αιτίες. 1 Επιδημιολογία Ο ΣΔ έχει λάβει παγκοσμίως επιδημικές διαστάσεις. Ο επιπολασμός του το 1995 υπολογίζονταν στο 4% ενώ αναμένεται το 2025 να ανέλθει στο 5,4%, τιμή που αντιστοιχεί σε 300 εκατομμύρια ενήλικες ασθενείς ανα την υφήλιο. 2 Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στους ασθενείς με ΣΔ είτε λόγω συμπαραμαρτούντων νοσημάτων όπως η στεφανιαία νόσος και η αρτηριακή υπέρταση, 3 είτε λόγω της άμεσης βλαπτικής επίδρασης του ΣΔ στο μυοκάρδιο. Στους ασθενείς με ΣΔ ο επιπολασμός της ΔΒΜΚ είναι 12% και φτάνει το 22% σε άτομα άνω των 64 ετών. 4 Η στενή συσχέτιση μεταξύ ΣΔ και ΚΑ έχει φανεί σε πολλές μελέτες. Στην Framingham Heart Study φάνηκε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης ΚΑ είναι 2,4 φορές μεγαλύτερος σε άντρες και 5 φορές μεγαλύτερος σε γυναίκες με ΣΔ απ ότι σε μη ΣΔ ασθενείς και παραμένει αυξημένος ακόμα και μετά την προσαρμογή για την ηλικία,την αρτηριακή πίεση, την παχυσαρκία,την δυσλιπιδαιμία ή την ύπαρξη Στεφανιαίας Νόσου (ΣΝ) ανάμεσα στις δύο ομάδες ασθενών. 5 Στην UKPDS καταγράφηκε αυξημένος επιπολασμός ΚΑ σε σακχαροδιαβητικούς ασθενείς, και μάλιστα σχετίζονταν άμεσα με τα επίπεδα γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c). Η επίπτωση της ΚΑ ήταν 2,3 περιπτώσεις ανά 1000 άτομα-έτος σε ασθενείς με HbA1c<6%, σε αντίθεση με τις 11,9 περιπτώσεις ανά άτομα-έτος σε ασθενείς με HbA1c>10%. Στούς αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη ΔΒΜΚ ανήκουν η αυξημένη HbA1c, 6 ο αυξημένος Δείκτης Μαζας Σώματος (ΔΜΣ), η προχωρημένη ηλικία, η χρήση ινσουλίνης, η πρωτεϊνουρία, η συνύπαρξη ΣΝ ή αγγειακής νόσου περιφερικών οργάνων στόχων όπως νεφροπάθειας και αμφηβληστροειδοπάθειας. 7,8 Στην μελέτη των Bertoni et al 9 βρέθηκε, μετά την προσαρμογή για την ηλικία, το φύλο και την αρτηριακή πίεση, ότι ο ΣΔ σχετίζεται σε στατιστικά σημαντικό βαθμό με την εμφάνιση μυοκαρδιοπάθειας (σχετικός κίνδυνος 1,58, 95% CI ). Επιπλέον στην Reykjavik Study οι Thrainsdottir et al 10 μελέτησαν τη συσχέτηση μεταξύ ΚΑ και προδιαβήτη. Τα odds ratio ήταν 2,8 (95% CI ) για την συσχέτιση ΚΑ και ΣΔ και 1,7 (95% CI ) για την συσχέτιση ΚΑ και προδιαβήτη. 398 // EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ HJC

2 Παθοφυσιολογία Δύο είναι οι κύριες κατηγορίες Μυοκαρδιοπάθειας: 1) πρωτοπαθής μυοκαρδιοπάθεια, όπου η δυσλειτουργία της καρδιάς οφείλεται σε καρδιακή νόσο per se. και 2) δευτεροπαθής μυοκαρδιοπάθεια, όπου η καρδιακή δυσλειτουργία είναι αποτόκος συστηματικής νόσου. 11 Η μυοκαρδιοπάθεια οδηγεί σε καρδιακή ανεπάρκεια, η οποία μπορεί να είναι είτε Διαστολική ΚΑ με διατηρημένο το Κλάσμα Εξώθησης της Αριστερής Κοιλίας (ΚΕΑΚ) 12, είτε Συστολική ΚΑ με μειωμένο ΚΕΑΚ. Ο ΣΔ οδηγεί σε ΚΑ όχι μόνο ενισχύοντας την επίδραση των κλασσικών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου (πχ επιταχύνει την εμφάνιση και την πρόοδο της ΣΝ μέσω της μακροαγγειοπάθειας), αλλά και προκαλόνταν απ ευθείας βλάβη στο μυοκάρδιο. Η παθοφυσιολογική αυτή κατάσταση, γνωστή ώς ΔΒΜΚ, θα μπορούσε να οριστεί ως η παρουσία μυοκαρδιακής βλάβης σε ασθενείς με ΣΔ, που χαρακτιρίζεται από διάταση και υπερτροφία της Αριστερής Κοιλίας (ΑΚ), με συνοδό διαστολική ή /και συστολική δυσλειτουργία, απουσία συνυπάρχουσας ισχαιμικής,υπερτασικής ή βαλβιδικής καρδιακής νόσου Η παρουσία μυοκαρδιακής ίνωσης και υπερτροφίας των μυοκαρδιακών κυττάρων είναι οι δημοφιλέστεροι μηχανισμοί, που εξηγούν τις αλλοιώσεις στην ΔΒΜΚ. Οι ανατομικές και φυσιοπαθολογικές αλλαγές του μυοκαρδίου στην ΔΒΜΚ είναι αποτέλεσμα, όπως έχει δειχθεί σε πολλές μελέτες, διαταραχών στην ενδοκυττάρια μετακίνηση του ασβεστίου, 15 δυσλειτουργίας των συσταλτών πρωτεινών 16 και αυξημένης εναπόθεσης κολλαγόνου. 17 Μυοκαρδιακή Ίνωση Η μυοκαρδιακή ίνωση είναι μια μείζονα συνέπεια του ΣΔ στην καρδιά, η οποία αρχικά περιγράφηκε απο τους Rubler et al και εν συνεχεία ποιστοποιήθηκε σε πολλές παθολογοανατομικές μελέτες τόσο σε ανθρώπους, όσο και πειραματόζωα Οι νεότερες υπερηχοκαρδιογραφικές τεχνικές μπορούν να χρισημοποιηθούν για τον προσδιορισμό του περιεχόμενου κολλαγόνου στο μυοκάρδιο καθως και την επίδρασή του στην καρδιακή λειτουργία. Ο οπισθοσκεδασμός είναι μια υπερηχοκαρδιογραφική τεχνική χαρακτηρισμού των ιστών που βασίζεται στην ανάκλαση των υπερήχων και βοηθά στον προσδιορισμό της ποσότητας του κολλαγόνου εντός του μυοκαρδίου. 18 Οι Di Bello et al. 19 ανέδειξαν αυξημένη ηχογένεια στο μυοκάρδιο 26 ινσουλινοεξαρτώμενων διαβητικών νορμοτασικών ασθενών, όπως αυτή εκτιμήθηκε με βάση τον οπισθοσκεδασμό, σε σχέση με 17 προσαρμοσμένους για ηλικία και φύλο μάρτυρες. Οι Fang et al. 20 επιβεβαίωσαν τα παραπάνω αποτελέσματα σε δική τους μελέτη. Ως δείκτες μυοκαρδιακής ίνωσης, 21 μπορούν να χρισημοποιηθούν βιοδείκτες της σύνθεσης κολλαγόνου (καρβοξυτελικό πεπτίδιο του προκολλαγόνου τύπου Ι (PICP), αμινοτελικό προπεπτίδιο του προκολλαγόνου τύπου Ι, καρβοξυτελικό προπεπτίδιο του προκολλαγόνου τύπου ΙΙΙ, αμινοτελικό προπεπτίδιο του προκολλαγόνου τύπου III), της αποδόμισης του κολλαγόνου (CITP), της ανανέωσης της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας (όπως οι MMPs), καθως και οι αναστολείς τους (TIMP: ιστικοί αναστολείς των MMPs). Διαβητικοί ασθενείς με διαστολική δυσλειτουργία εμφανίζουν αύξηση του MMP-9 και μείωση του TIMP-1/ MMP Τέλος έχει βρεθεί σε διαβητικούς ασθενείς ότι η βράχυνση του ενδοκαρδίου καθώς και του μεσαίου τμήματος του τοιχώματος της αριστερής κοιλίας σχετίζονται με τον βιοδείκτη συνθεσης κολλαγόνου PICP (r = και αντίστοιχα), ενώ η συστολική (s ) και πρώιμη διαστολική (e ) ταχύτητα του μιτροειδικού δακτυλίου σχετίζεται με την υπεροξειδάση της γλουταθειόνης ( και τα δύο r = 0.44). 23 Υπερτροφία των μυοκαρδιακών κυττάρων Ιστικές μελέτες μυοκαρδίου διαβητικών πειραματόζωων υπό ηλεκτρονικό μικροσκόπιο έχουν δείξει ποικίλες ανωμαλίες στην δομή των μυοκαρδιακών κυττάρων: (i). Απώλεια των μικροινιδίων (ii). Απώλεια της διακυτταρικής σύνδεσης στην περιοχή των ενδιάμεσων δίσκων (iii). Αυξημένη εναπόθεση λιπιδίων στο κυτταρόπλασμα και απώλεια των συστατικών του ενδοπλασματικού δυκτίου. 24 Επιπλέον έχει βρεθεί ότι η υπερτροφία της ΑΚ και η συγκεντρική αναδιαμόρφωση σχετίζονται με τον ΣΔ ανεξάρτητα απο άλλους συμπαραμαρτούντες παραγοντες κινδύνου όπως η ηλικία, η παχυσαρκία και η αρτηριακή υπέρταση Στη μελέτη NOMAS ο ΣΔ χαρακτηρίστηκε ως ανεξάρτητος καθοριστικός παράγοντας της μάζας της ΑΚ, επιπρόσθετα με την κοιλιακή παχυσαρκία, όπως αυτή καθορίζεται από την περίμετρο της μέσης. 25 Συγκρίνοντας διαβητικούς και μη ασθενείς οι Fischer et al, εργαζόμενοι σε δείγματα καρδιακού ιστού από ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση αορτοστεφανιαίας παράκαμψης, έδειξαν ότι δέν υπάρχει διαφόρα ως προς την υπερτροφία και την ίνωση στις δύο αυτές ομάδες ασθενών. Εν τούτοις παρατήρησαν διαφορές σε ότι αφορά την παρουσία οιδήματος των ενδοθηλιακών κυττάρων και αύξησης του πάχους της βασικής μεμβράνης των τριχοειδών αγγείων. 26 HJC EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ // 399

3 Μηχανισμοί καρδιακής ανεπάρκειας στον ΣΔ Οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που οδηγούν τους ασθενείς με ΣΔ στην σταδιακή ανάπτυξη ΚΑ είναι: Η απευθείας μυοκαρδιακή βλάβη, η υπερφόρτηση όγκου, η υπερφόρτηση πίεσης. Ο ΣΔ όχι μόνο επιταχύνει την ανάπτυξη αθηρωματικής στεφανιαίας νόσου, αλλά προάγει και την εμφάνιση μικροαγγειοπάθειας. Επιπλέον η ΔΒΜΚ επιτείνοντας την εμφάνιση αρτηριακής υπέρτασης, οδηγεί στην αύξηση του μεταφόρτιου της ΑΚ, ενώ μέσω της προκαλούμενης απο τον ΣΔ νεφρικής βλάβης (διαβητική νεφροπάθεια), οδηγεί στην κατακράτηση υγρών και στην υπερφόρτηση όγκου Στον ΣΔ εξαιτίας της έλλειψης ινσουλίνης ή της αντίστασης σε αυτή, ο οργανισμός δεν χρησημοποιεί την γλυκόζη ως καύσιμο αλλά τα λιπαρά οξέα. Έχει παρατηρηθεί εντούτοις, ότι τα μυοκαρδιακά κύτταρα των νορμογλυκαιμικών ατόμων με ΚΑ ή έμφραγμα χρισημοποιούν σαν ενεργειακό υπόστρωμα την γλυκόζη αντί των λιπαρών οξέων και αυτό φαίνεται να έχει προστατευτικό ρόλο έναντι της ισχαιμίας. 27,28 Η σχεδόν αποκλειστική χρήση των λιπαρών οξέων από το μυοκάρδιο των διαβητικών ασθενών, οδηγεί στην συσσώρευσή τους και τελικά στην εμφάνιση λιποτοξικότητας. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για το παλμιτικό οξύ, η συσσώρευση του οποίου επηρεάζει την συσπαστικότητα του μυοκαρδίου και ευνοεί την απόπτωση των μυοκαρδιακών κυττάρων. Πράγματι στο μυοκάρδιο ΣΔ πειραματόζωων επάγεται η έκφραση του ενζύμου μυική παλμυτόυλτρανφεράση Επιπλέον η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκαλέσει απευθείας βλάβη στο μυοκάρδιο μεσω τροποοιημένων πρωτεινών (AGEs-advanced glycation end products) και ελεύθερων ριζών οξυγόνου (ROSreactive oxygen species). Τα AGEs για παράδειγμα, που παράγονται από την γλυκοζυλίωση του κολλαγόνου, συσσωρεύονται στην εξωκυττάρια θεμέλια ουσία και οδηγούν τελίκα σε ίνωση του μυοκαρδίου και ανάπτυξη διαστολικής δυσλειτουργίας. Επιπρόσθετα, τα κυκοφορούντα AGEs συνδέονται στους ανάλογους υποδοχείς (RAGEs), ενεργοποιούν την NADPH οξειδάση και οδηγούν στην παραγωγή υπεροξειδίου και εν τέλη ελεύθερων ριζών οξυγόνου, οι οποίες προκαλούν βλάβη στο DNA των μυοκαρδιακών κυττάρων. 30 Η Συστολική Δυσλειτουργία της ΑΚ στην ΔΒΜΚ Η πρώιμη υποκλινική συστολική δυσλειτουργία της Αριστερής ή της Δεξιάς Κοιλίας σε ασυμπτωματικούς διαβητικούς ασθενής χωρίς προφανή καρδιακή νόσο, μπορεί να ανιχνευθεί με τις νεότερες υπερηχοκαρδιογραφικές τεχνικές όπως το ιστικό Doppler (Tissue Doppler Imaging (TDI)) και η τεχνική της μυοκαρδιακής παραμόρφωσης (Speckle Tracking Imaging (STI)). Η συστολική δυσλειτουργία κατά την επιμήκη μυοκαρδιακή παραμόρφωση έχει αναδειχθεί σε πολλές μελέτες με τη χρήση τόσο του TDI, όσο και του STI Πολλοί συγγραφείς ανέδειξαν ότι η μείωση της επιμήκους ιστικής παραμόρφωσης (longitudinal strain), σχετίζεται με την ανεπαρκή ρύθμιση του σακχάρου (αυξημένα επίπεδα HbA1c) ή την παρουσία μικροαγγειακών επιπλοκών (μικροαλβουμινουρία). 31 Οι μεταβολές αυτές στην επιμήκη ιστική παραμόρφωση σχετίζονται με τον ΣΔ, ανεξαρτήτως της ύπαρξης υπερτροφίας της ΑΚ ή άλλων κλασσικών παραγόντων κινδύνου. Η αξονική (radial) ιστική παραμόρφωση έχει διερευνηθεί λιγότερο και με αντικρουόμενα αποτελέσματα Οι αρχικές μελέτες υποστήριξαν ότι η αξονική λειτουργικότητα της ΑΚ διατηρούνταν ως αντιρρόπιση στην επιμήκη δυσλειτουργια. Όμως οι μελέτες αυτές βασίζονταν στο TDI και στις μετρούμενες με αυτό ιστικές ταχύτητες, που ως γνωστό εξαρτώνται απ την γωνία μεταξύ της κίνησης του μυοκαρδίου και της προσπίπτουσας υπερηχητικής δέσμης. Το STI, ως μέθοδος ανεξάρτητης της γωνίας των υπερήχων, επιτρέπει μια πιό εκτεταμένη εκτίμηση της αξονικής κίνησης του μυοκαρδίου, τόσο σε διαβητικούς, όσο και μη διαβητικούς ασθενείς. 32 Η Διαστολική Δυσλειτουργία της ΑΚ στην ΔΒΜΚ Η διαστολική δυσλειτουργία της ΑΚ, όπως εκτιμάται από την αξιολόγηση της διαμιτροειδικής ροής (π.χ διαταραχή χάλασης ή /και ψευδοφυσιολογικοποίηση), παρατηρήθηκε στο 47 75% των ασυμπτωματικών νορμοτασικών ασθενών με καλά ρυθμιζμένο ΣΔ Το TDI, ως πιο ευαίσθητη μέθοδος, επιτρέπει την μέτρηση ιστικών ταχυτήτων κατα τον επιμήκη άξονα και το πρώιμο διαστολικό κύμα (e ) αντανακλά την συνολική διαστολική λειτουργία της ΑΚ. Μελέτες των Kosmala and Di Bonito αναφέρουν ότι το e ήταν σημαντικά χαμηλότερο σε διαβητικούς νορμοτασικούς ασθενείς απ ότι σε μη διαβητικά άτομα. Επιπλέον οι Boyer et al. 53 έδειξαν ότι η εκτίμηση της διαστολικής δυσλειτουργίας της ΑΚ με TDI είναι πιο αξιόπιστη απο της κλασσικές Doppler μετρήσεις. Η διαστολική λειτουργία έχει προγνωστική αξία σε ΣΔ ασθενείς χωρίς εμφανή καρδιακή νόσο Στην μελέτη των From et al. 57 φάνηκε ότι ο λόγος E/e σχετίζεται με αύξηση της συνολικής θνητότητας μετά την προσαρμογή για την ηλικία, το φύλο, την ύπαρξη αρτηριακής υπέρτασης ή στεφανιαίας νόσου, το κλάσμα εξώθησης της ΑΚ και τον όγκο του αριστερού κόλπου. 400 // EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ HJC

4 ΑΡΘΡΟ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ // Σκεύος Σιδερής Η Δεξιά Κοιλία Είναι γνώστο ότι η δυσλειτουργία της δεξιάς κοιλίας (ΔΚ) επιδεινώνει τη συνολική πρόγνωση σε μια πληθώρα καρδιαγγειακών νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένου του οξέος εμφράγματος (ΟΕΜ) και της ΚΑ. Αν και οι περισσότερες έρευνες επικεντρώθηκαν στις διαταραχές που προκαλεί ο ΣΔ στην γεωμετρία και τη λειτουργία της ΑΚ, περιορισμένα δεδομένα υποστιρίζουν την εξίσου βλαπτική του επίδραση στην ΔΚ. Υποτίθεται ότι ο ΣΔ επηρεάζει την ΔΚ τόσο απευθείας, όσο και μέσω της αμφικοιλιακής αλληλεπίδρασης. Έχει δειχθεί ότι επηρεάζεται τόσο η συστολική, όσο και η διαστολική λειτουργία της ΔΚ. 35 Οι Van den Brom et al. έδειξαν σε διαβητικούς επίμυες ότι οι διαταραχή στην λειτουργικότητα της ΔΚ συμβαδίζει με αυτη της ΑΚ, αλλά οι διαταραχες στην γεωμετρία και την αναδιαμόρφωση δεν είναι ίδιες. Ποιό συγκεκριμένα η ΑΚ των διαβητικών επίμυων χαρακτιρίζεται από υπερτροφία των μυοκαρδιακών κυττάρων, αλλά όχι διάταση, ενώ οι αντίθετες αλλαγές παρατηρούνται στην ΔΚ. 36 Παρόμοια αποτελέσματα ανακοινώθηκαν και από άλλους ερευνητές. 37 Κλινικές Εκδηλώσεις και Διαγνωστική προσέγγιση Ο ΣΔ οδηγεί σε ΚΑ όχι μόνο ενισχύοντας την επίδραση των κλασσικών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, αλλά και προκαλόνταν απευθείας βλάβη στο μυοκάρδιο. Η ΔΒΜΚ, θα μπορούσε να οριστεί ως η παρουσία μυοκαρδιακής βλάβης σε ασθενείς με ΣΔ, απουσία συνυπάρχουσας ισχαιμικής, υπερτασικής ή βαλβιδικής καρδιακής νόσου. Η παρουσία μυοκαρδιακής ίνωσης και υπερτροφίας των μυοκαρδιακών κυττάρων είναι οι δημοφιλέστεροι μηχανισμοί, που εξηγούν τις αλλοιώσεις στην ΔΒΜΚ. Στα πρώτα στάδια της ΔΒΜΚ οι ασθενείς είναι συνήθως ασυμπτωματικοί. Σε προχωρημένο στάδιο της νόσου παρατηρείται έκδηλη ΚΑ. Οι ασθενείς αναπτύσουν συμπτώματα συμβατά με προς τα πρόσω (αδυναμία, καταβολή, στηθάγχη, συγκοπή) και προς τα πίσω (δύσπνοια, αυξημένη κεντρική φλεβική πίεση, ηπατομεγαλία, οίδημα κατω άκρων) ΚΑ. 38 Η διάμεση και περιαγγειακή ίνωση είναι το παθολοανατομικό ορόσημο της ΔΒΜΚ και ο βαθμός της ίνωσης σχετίζεται με το βάρος της καρδιάς. Επιπρόσθετα με την αυξημένη εναπόθεση κολλαγόνου, αυξάνεται και η αλληλοσύνδεση μεταξύ των ινών κολλαγονου, συμβάλλοντας έτι περαιτέρω στην μείωση της ενδοτηκότητας των κοιλιών Ο βαθμός της μυοκαρδιακής ίνωσης στο μυοκάρδιο των ΣΔ ασθενών μπορεί να προσδιοριστεί με την βοήθεια των ηπερήχων (αυξημένος οπισθοσκεδασμός στο 2-D υπερηχοκαρδιογράφημα) και του καρδιακού μαγνητικού συντονισμού (CMR) ( αύξηση της όψιμης ενίσχυσης του γαδολινίου) Οι αλλαγές που προκαλεί ο ΣΔ2 στην γεωμετρία της ΑΚ (συγκεντρική υπερτροφία) είναι, όπως αποδείχθηκε με τη βοήθεια του καρδιακού μαγνητικού συντονισμού, ανεξάρτητες φύλου και ηλικίας. 41 Το πιο συχνό ηχοκαρδιογραφικό εύρυμα σε ασυμπτωματικούς ΣΔ ασθενεις είναι η διαστολική δυσλειτουργία της ΑΚ (μέ ή χωρίς υπερτροφία) και το διατηρημένο ΚΕΑΚ. 42 Υπάρχουν επίσης στοιχεία που υποστηρίζουν ότι οι ΣΔ ασθενείς έχουν αυξημένο κίνδυνο αρρυθμιών, συμπεριλαμβανομένου του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Οι υποκείμενοι μηχανισμοί αρρυθμιογέννεσης περιλαμβάνουν τη διαταραχή του τόνου του αυτόνομου νευρικού συστήματος, τη σιωπηρή ισχαιμία, την επιβραδυνόμενη αγωγή, τις ανομοιογένειες στην κολπική και κοιλιακή επαναπόλωση,καθως και το μέγεθος της μυοκαρδιακής βλάβης. 43 Προς το παρόν η καλύτερη διαγνωστική προσέγγιση της ΔΒΜΚ περιλαμβάνει την ανίχνευση δομικών, λειτουργικών και μεταβολικων διαταραχών της ΑΚ και τον αποκλεισμό άλλων καρδιακών νοσημάτων που θα μπορουσαν να ευθύνονται για τις διαταραχές αυτές. Οι δομικές διαταραχές περιλαμβάνουν: (i) Την υπερτροφία της ΑΚ,όπως αυτή ορίζεται βάση υπερηχογραφικών και CMR κριτηρίων, (ii) Τον αυξημένο οπισθοσκεδασμό του διαφραγματικού και του οπισθίου τοιχώματος της ΑΚ, (iii) Την όψιμη ενίσχυση του γαδολινίου στην CMR. 44 Οι λειτουργικές διαταραχές είναι αποτέλεσμα: (i) Διαστολικής δυσλειτουργίας της ΑΚ, όπως αυτή διαγιγνώσκεται από το παλμικό και το ιστικό Doppler, (ii) Συστολικής δυσλειτουργίας της ΑΚ,όπως αυτή φαίνεται στη μελέτη ιστικών HJC EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ // 401

5 ταχυτήτων-ιστικής παραμόρφωσης, (iii) Μειωμένης συστολικής ή/και διαστολικής λειτουργικής εφεδρίας, όπως αυτή αξιολογέιται στην μελέτη ιστικών ταχυτήτων κατά την κόπωση Τέλος οι μεταβολικές διαταραχές αφορουν κυρίως σε (i) Μειωμένο λόγο καρδιακής φοσφωκρεατινίνης/ατρ (PCr/ATP) και (ii) Αυξημένη περιεκτικότητα του μυοκαρδίου σε τριγλυκεριδια. 46,47 Ο καρδιακός καθετηριασμός σπάνια χρισημοποιείται στις μέρες μας για την διάγνωση της ΔΒΜΚ, λόγω της ύπαρξης μη επεμβατικών μεθόδων με καλλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα. Η στεφανιογραφία παρόλ αυτά είναι χρίσημη για την διάγνωση της στεφανιαίας νόσου, που μπορεί να συνυπάρχει με την ΔΒΜΚ. Θεραπεία Οι βασικοί πυλώνες για την θεραπεία της ΔΒΜΚ είναι η υιοθέτηση ενός υγειινού του τρόπου ζωής, η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου πλάσματος, η συνολική τροποποίηση των παραγόντων καρδιαγγειακής νοσηρότητας και η θεραπεία αυτής καθαυτής της ΚΑ. Τρόπος ζωής Η διακοπή του καπνίσματος, η υγειινή διατροφή, η μείωση του σωματικού βάρους και η αερόβια άσκηση απότελουν τους ακρογωνιαίους λίθους ενός υγειινότερου τρόπου διαβίωσης. Έχει δεχθεί ότι σε ΣΔ ασθενείς η μείωση του ΣΒ και η αύξηση της αερόβιας δραστηριότητας οδήγησαν σε δραστική μείωση της επίπτωσης της ΔΒΜΚ Υπεργλυκαιμία και λοιποί παράγοντες κινδύνου Η ρύθμιση του σακχάρου αποτελεί έναν απο τους βασικότερους στόχους στη θεραπεία της ΔΒΜΚ. Η επίτευξη ευγλυκαιμίας συμβάλει στο να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης μείζονων καρδιαγγειακών συμβαμάτων όπως ΟΕΜ ή ΑΕΕ, καθώς και η πιθανότητα ανάπτυξης ΔΒΜΚ. 49 Η σύγχονη θεραπευτική φαρέτρα έχει πολλά αποτελεσματικά φάρμακα, για την θεραπεία του ΣΔ όπως η μετφορμίνη, οι σολφουνυλουρίες, οι γλυταζόνες, η ινσουλίνη, αλλά και νεότερους παράγοντες όπως οι αγωνιστές του GLP1 και οι ανταγωνιστες του DPP4. Αν και τα παραπάνω φάρμακα είναι αποτελεσματικά στην θεραπεία του ΣΔ σε ασθενείς χωρίς συμπαραμαρτούσα ΚΑ, σε ότι αφορά τους διαβητικούς ασθενείς με ΚΑ φαίνεται να υπάρχουν περιορισμοί. Το κλασσικό παράδειγμα είναι η μετφορμίνη, η οποία μέχρι πρότεινως αντενδείκνυτω στην θεραπεία του ΣΔ σε άτομα με ΚΑ, λόγω του κινδύνου εμφάνισης γαλακτικής οξείδωσης. Παρόλ αυτά αποδείχθηκε ότι στην κλινική πράξη ο ανωτέρω κίνδυνος δέν είναι τόσο μεγάλος. 50 Επιπλέον δείχθηκε σε πειραματόζωα ότι η μετφορμίνη μπορεί να προστατέψει από την ΔΒΜΚ ενισχύοντας την αυτοφαγία των μυοκαρδιακών κυττάρων, 51 ενώ σε μελέτες αναφέρθηκε ότι μειώνει την θνητότητα και τις εισαγωγές στο νοσοκομείο. 52,53 Η χρήση της ινσουλίνης θεωρήθηκε σε διάφορες μελέτες παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση ΚΑ. 54,55 Παρόλ αυτά οι μελέτες ήταν αναδρομικές και μη τυχαιοποιημένες και έτσι δεν ήταν δυνατόν να διακριθεί αν όντως η θεραπεία με ινσουλίνη αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ΚΑ ή αν οι ινσουλινοθεραπευόμενοι ασθενείς έχου a priori αυξημένο κίνδυνο. Η πιογλυταζόνη προκαλεί κατακράτηση υγρών σ ένα ποσοστό 5-10%. Ως εκτούτου μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση της ΚΑ και αύξηση των εισαγωγών στο νοσοκομείο. 56 Υπάρχουν πολλά δεδομένα που υποστηρίζουν την βασιζόμενη στις ινκρετίνες θεραπεία του ΣΔ (αγωνιστές του GLP1 και ανταγωνιστες του DPP4), με στόχο την μείωση των καρδιαγγειακών επιπλοκών. Σ ένα πειραματικό μοντέλο αθηροσκλήρυνσης βρέθηκε ότι οι αγωνιστες του GLP-1 μειώνουν σημαντικά το μέγεθος της αθηρωματικής πλάκας. 57 Εκτός από τις αντιαθηρωματικές του ιδιότητες, η ενεργοποίηση του GLP-1 μπορεί να έχει επίσης καρδιοπροστατευτικό ρόλο. 58,59 Η χρήση ενός GLP-1 αγωνιστή επιταχύνει την απώλεια σωματικού βάρους, βελτιώνει το μεταβολικό προφίλ, μειώνει την αρτηριακή πίεση και επιπλέον, όπως φάνηκε σε μικρές, μη τυχαιοποιημένες μελέτες, μπορεί να συμβάλει στην βελτίωση του ΚΕΑΚ μετεμφραγματικών ασθενών. 60 Χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να αποδειχθεί ο καρδιοπροστατευτικός ρόλος αυτών των παραγόντων. Ένα απο τα πλέον πολυσυζητημένα και αμφιλεγόμενα θέματα είναι το άν ο αυστηρός γλυκαιμικός έλεγχος αποφέρει καλλύτερα καρδιαγγειακά αποτελέσματα και το ποιοί θα πρέπει να είναι οι βέλτιστοι γλυκαιμικοί στόχοι. Οι μελέτες Diabetes Control and Complication Trial (DCCT) και United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS) δείχνουν ότι ο αυστηρός γλυκαιμικός έλεγχος προστατεύει από την ανάπτυξη και εξέλλειξη των μικροαγγειακών επιπλοκών του ΣΔ1 και ΣΔ2. 61 Από την άλλη πλευρά η Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes (ACCORD), η Action in Diabetes and Vascular Disease (ADVANCE) και η Veterans Administration Diabetes (VADT), δεν ανέδειξαν σημαντικό όφελος του αυστηρού γλυκαιμικού ελέγχου, σε ότι αφορα την θνητότητα και την μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων. 62 Οι κατευθυντήριες οδηγίες του 2013 της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας για τον διαβήτη, τον πρόδιαβητη και τις καρδιαγγειακές νόσους θεωρουν τον αυστηρό γλυκαιμικό έλεγχο 402 // EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ HJC

6 ΑΡΘΡΟ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ // Σκεύος Σιδερής (HbA1c<7%) ως ένδειξη κλάσης I για τη μείωση των μικροαγγειακών επιπλοκών και ένδειξη κλάσης IIa για την πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. 63,64 Θεραπεία της Καρδιακής Ανεπάρκειας Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2013 της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας για τον διαβήτη, τον πρόδιαβητη και τις καρδιαγγειακές νόσους, τρείς νευροορμονικοί ανταγωνιστές - οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειτασίνης ή οι αναστολείς των υποδοχέων αγγειτασίνης, οι βήτα αποκλειστές και οι ανταγωνιστες των υποδοχέων των αλατοκορτικοειδών - αποτελούν την βασική θεραπεία για τους ασθενείς με ΚΑ και μειωμένο ΚΕΑΚ (συστολική ΚΑ), συμπεριλαμβανομένων και των ασθενών με ΣΔ. Οι τρείς αυτοί ανταγωνιστές μπορουν να συνδιαστούν μ ένα διουρητικό για την ανακούφιση από την συμφόρηση και να συμπληρωθούν με ιβαμπραδίνη. Αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειτασίνης και αναστολείς των υποδοχέων αγγειτασίνης Οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης (ΑΜΕΑ) ενδείκνυνται σε ασθενείς μέ ΣΔ2 και ΚΑ, δεδομένου ότι βελτιώνουν την κλινική εικόνα και μειώνουν τη θνητότητα Τα ευεργετικά αποτελέσματα των αναστολέων των υποδοχέων της αγγειοτασίνης είναι εφάμιλα με αυτά των ΑΜΕΑ (όπως προκύπτει από ανάλυση υποομάδων των κλινικών μελετών) και έτσι μπορουν να χρησημοποιηθούν ως ενελλακτική θεραπεία στους ασθενείς με δυσανεξία στους ΑΜΕΑ. 65 Η χρήση των φαρμάκων αυτών σε ΣΔ ασθενείς, κάνει επιτακτική την ανάγκη τακτικής παρακολούθησης της νεφρικής λειτουργίας και του καλίου του αίματος, μιας και η νεφροπάθεια είναι συχνή παρενέργεια. Βήτα-αποκλειστές Οι βήτα-αποκλειστές έχουν εδραιωθεί στη θεραπεία της συστολικής ΚΑ. 66,67 Η ανάλυση μιας υποομάδας της μελέτης MERIT-HF έδειξε ότι οι βήτα-αποκλειστές μειώνουν τη θνητότητα και τις εισαγωγές στο νοσοκομείο και βελτιώνουν την κλινική εικόνα, τόσο σε διαβητικούς,όσο και μη διαβητικούς ασθενείς. 68 Οι βήτα-αποκλείστες που έχουν ένδειξη στη θεραπεία των ΣΔ2 ασθενών με ΚΑ ειναι: Η σουκινική μετοπρολόλη στην μορφή βραδείας αποδέσμευσης, (MERIT-HF), η βισοπρολόλη [Cardiac Insufficiency Bisoprolol Study (CIBIS II)] και η καρβεδιλόλη [Carvedilol Prospective Randomized Cumulative Survival (COPERNICUS) και Carvedilol Or Metoprolol European Trial (COMET) Στις ανεπιθύμητες ενέργειες της χρήσης των βήτα-αποκλειστών σε ΣΔ2 ασθενείς με ΚΑ περιλαμβάνονται: α) υπογλυκαιμία ιδίως με τους μή καρδιοεκλεκτικούς παράγοντες και β) αρνητική επίδραση στον μεταβολισμό ( δυσλιπιδαιμία και μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη). 69,70 Στα πρώτα στάδια της ΔΒΜΚ οι ασθενείς είναι συνήθως ασυμπτωματικοί. Σε προχωρημένο στάδιο της νόσου παρατηρείται έκδηλη ΚΑ. Προς το παρών η καλλύτερη διαγνωστική προσέγγιση της ΔΒΜΚ περιλαμβάνει την ανίχνευση δομικών, λειτουργικών και μεταβολικών διαταραχών της ΑΚ και τον αποκλεισμό άλλων καρδιακών νοσημάτων που θα μπορούσαν να ευθύνονται για τις διαταραχές αυτές. Ανταγωνιστές των υποδοχέων των αλατοκορτικοειδών Οι ανταγωνιστές των υποδοχέων των αλατοκορτικοειδών (MRA), ενδείκνυνται σε όλους τους ασθενείς με λειτουργικό στάδιο (NYHA Class) II-IV και ΚΕΑΚ 35%, παρά την αγωγή με ΑΜΕΑ (ή ανταγωνιστές υποδοχέων της αγγειοτασίνης σε περίπτωση δυσανεξίας στους ΑΜΕΑ) και βήτα-αποκλειστές, με στόχο την ελλάτωση των εισαγωγών στο νοσοκομείο και την θνητότητα (Κλάση IA). 98 Τα ευεργετικά αποτελέσματα της σπιρονολακτονης 71 και της ελπερενόνης 72 σε ότι αφορά την μείωση της θνητότητας δέν διαφέρουν ανάμεσα σε διαβητικούς και μή διαβητικούς ασθενεις με καρδιακή ανεπάρκεια. Όπως και με τους ΑΜΕΑ έτσι κι εδώ ο κινδυνος νεφροπάθειας στους ΣΔ ασθενείς είναι αυξημένος. Ως εκ τούτου πρέπει να παρακολουθούνται τα επίπεδα καλίου και η νεφρική λειτουργία. Διουρητικά Τα διουρητικά ανακουφίζουν τους ασθενείς με ΚΑ και κατακράτηση υγρών, ανεξαρτήτως ΚΕΑΚ, από τη δύσπνοια και τα οιδήματα. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι η χρήση διουρητικών μειώνει τη θνητότητα. Σε ΣΔ ασθενείς προτειμόνται τα διουρητικά της αγκύλης σε σχέση με τα θειαζιδικά, λόγω του καλύτερου γλυκαιμικού προφίλ. HJC EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ // 403

7 Ιβαμπραδίνη Η μελέτη SHIFT, η οποία περιελάμβανε 6558 ασθενείς με ΚΑ και φλεβοκομβικό ρυθμο με καρδιακή συχνότητα 70 σφύξεις/λεπτό (3241 σε αγωγή με ιβαμπραδίνη, 30% με ΣΔ2), έδειξε ότι η ιβαμπραδίνη ελλατώνει σημαντικά τους καρδιαγγειακούς θανάτους και την εισαγωγή στο νοσοκομείο για επιδείνωση της ΚΑ. Το ευεργετικό της αποτέλεσμα παρατηρήθηκε τόσο σε ΣΔ, όσο και μή ΣΔ ασθενείς. 73 Η παρουσία ΣΔ δέν αποτελεί αντένδειξη για τη θεραπεία επανασυγχρονισμού ή/και την μεταμόσχευση καρδιάς σε ασθενείς με προχωρημένη συστολική καρδιακή ανεπάρκεια. Η ΚΑ με διατηρημένο το ΚΕΑΚ (Διαστολική ΚΑ), αποτελεί την συνηθέστερη μορφη ΚΑ που συναντούμε σε ΣΔ ασθενείς και η ειδική θεραπεία της αποτελεί αντικείμενο εντατικής έρευνας. 74 Συμπέρασμα Ο Σακχαρώδης Διαβήτης οδηγεί σε Καρδιακή Ανεπάρκεία, τόσο μέσω της ενίσχυσης των κλασσικών παραγόντων κινδύνου, όσο και μέσω της απευθείας βλάβης που προκαλεί στο μυοκάρδιο. Η οντότητα αυτή καλείται Διαβητική Μυοκαρδιοπάθεια και η διάγνωσή της βασίζεται στην κλινική εικόνα,αλλά και στις νεότερες απεικονιστικές μεθόδους. Ανάμεσα σε αυτές η υπερηχοκαρδιογραφία κατέχει εξέχοντα ρόλο. Η θεραπεία της διαβητικής μυοκαρδιοπάθειας βασίζεται στους γενικούς κανόνες αντιμετώπισης της καρδιακής ανεπάρκειας, μιας και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ειδική αγωγή. Έτσι απαιτήται περαιτέρω έρευνα, ώστε να βελτιωθεί η γνώση μας σε ότι αφορα αυτό το πολύπλοκο σύνδρομο. Βιβλιογραφία 1. Rubler S, Dlugash J, Yuceoglu YZ, Kumral T, Branwood AW, Grishman A. New type of cardiomyopathy associated with diabetic glomerulosclerosis. Am J Cardiol. 1972; 30: King H, Aubert RE, Herman WH. Global burden of diabetes, : prevalence, numerical estimates, and projections. Diabetes Care. 1998; 21: Loffroy R, Bernard S, Sérusclat A, et al. Noninvasive assessment of the prevalence and characteristics of coronary atherosclerotic plaques by multidetector computed tomography in asymptomatic type 2 diabetic patients at high risk of significant coronary artery disease: a preliminary study. Arch Cardiovasc Dis. 2009; 102: Bertoni AG, Hundley WG, Massing MW, Bonds DE, Burke GL, Goff DC Jr. Heart failure prevalence, incidence, and mortality in the elderly with diabetes. Diabetes Care. 2004; 27: Kannel WB, Hjortland M, Castelli WP. Role of diabetes in congestive heart failure: the Framingham study. Am J Cardiol. 1974; 34: Stratton IM, Adler AI, Neil HA, et al. Association of glycaemia with macrovascular and microvascular complications of type 2 Diabetes (UKPDS 35): prospective observational study. Brit Med J. 2000; 321: Vaur L, Gueret P, Lievre M, Chabaud S, Passa P. Development of congestive heart failure in type 2 diabetic patients with microalbuminuria or proteinuria: observations from the DIABHYCAR (type 2 DIABetes, Hypertension, CArdiovascular Events and Ramipril) study. Diabetes Care. 2003; 26: Nichols GA, Gullion CM, Koro CE, Ephross SA, Brown JB. The incidence of congestive heart failure in type 2 diabetes: an update. Diabetes Care. 2004; 27: Bertoni AG, Tsai A, Kasper EK, Brancati FL. Diabetes and idiopathic cardiomyopathy: a nationwide casecontrol study. Diabetes Care. 2003; 26: Thrainsdottir IS, Aspelund T, Thorgeirsson G, et al. The association between glucose abnormalities and heart failure in the population-based Reykjavik study. Diabetes Care. 2005; 28: Elliott P, Andersson B, Arbustini E, et al. Classification of the cardiomyopathies: a position statement from the European Society Of Cardiology Working Group on Myocardial and Pericardial Diseases. Eur Heart J. 2008; 29: Paulus WJ, Tschöpe C, Sanderson JE, et al. How to diagnose diastolic heart failure: a consensus statement on the diagnosis of heart failure with normal left ventricular ejection fraction by the Heart Failure and Echocardiography Associations of the European Society of Cardiology. Eur Heart J. 2007; 28: Aneja A, Tang WH, Bansilal S, Garcia MJ, Farkouh ME. Diabetic cardiomyopathy: insights into pathogenesis, diagnostic challenges, and therapeutic options. Am J Med. 2008; 121: Fang ZY, Prins JB, Marwick TH. Diabetic cardiomyopathy: evidence, mechanisms, and therapeutic implications. Endocr Rev. 2004; 25: Ganguly PK, Pierce GN, Dhalla KS, Dhalla NS. Defective sarcoplasmic reticular calcium transport in diabetic cardiomyopathy. Am J Physiol. 1983; 244: E Giacomelli F, Wiener J. Primary myocardial disease in the diabetic mouse. An ultrastructural study. Lab Invest. 1979; 40: Regan TJ, Wu CF, Yeh CK, Oldewurtel HA, Haider B. Myocardial composition and function in diabetes. The effects of chronic insulin use. Circ Res. 1981; 49: Hoyt RH, Collins SM, Skorton DJ, Ericksen EE, Conyers D. Assessment of fibrosis in infarcted human hearts by analysis of ultrasonic backscatter. Circulation. 1985; 71: Di Bello V, Talarico L, Picano E, et al. Increased 404 // EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ HJC

8 ΑΡΘΡΟ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ // Σκεύος Σιδερής echodensity of myocardial wall in the diabetic heart: an ultrasound tissue characterization study. J Am Coll Cardiol. 1995; 25: Fang ZY, Yuda S, Anderson V, Short L, Case C, Marwick TH. Echocardiographic detection of early diabetic myocardial disease. J Am Coll Cardiol. 2003; 41: López B, González A, Díez J. Circulating biomarkers of collagen metabolism in cardiac diseases. Circulation. 2010; 121: Ban CR, Twigg SM, Franjic B, et al. Serum MMP-7 is increased in diabetic renal disease and diabetic diastolic dysfunction. Diabetes Res Clin Pract. 2010; 87: González-Vílchez F, Ayuela J, Ares M, Pi J, Castillo L, Martín-Durán R. Oxidative stress and fibrosis in incipient myocardial dysfunction in type 2 diabetic patients. Int J Cardiol. 2005; 101: Cai L, Li W, Wang G, Guo L, Jiang Y, Kang YJ. Hyperglycemia-induced apoptosis in mouse myocardium: mitochondrial cytochrome C-mediated caspase-3 activation pathway. Diabetes. 2002; 51: Palmieri V, Bella JN, Arnett DK, et al. Effect of type 2 diabetes mellitus on left ventricular geometry and systolic function in hypertensive subjects: Hypertension Genetic Epidemiology Network (HyperGEN) study. Circulation. 2001; 103: Fisher M, McMurray JJ. Diabetic Cardiology. John Wiley and Sons Ltd. 27. Goyal BR, Mehta AA. Diabetic cardiomyopathy: pathophysiological mechanisms and cardiac dysfuntion. Hum Exp Toxicol. 2013; 32: Voulgari C, Papadogiannis D, Tentolouris N. Diabetic cardiomyopathy: from the pathophysiology of the cardiac myocytes to current diagnosis and management strategies. Vasc Health Risk Manag. 2010; 6: Zhang F, Li G, Ding W, et al. [Screening and analysis of early cardiopathology-related gene in type 2 diabetes mellitus.] Zhonghua Nei Ke Za Zhi. 2002; 41: Bodiga VL, Eda SR, Bodiga S. Advanced glycation end products: role in pathology of diabetic cardiomyopathy. Heart Fail Rev. 2014; 19: Vinereanu D, Nicolaides E, Tweddel AC, et al. Subclinical left ventricular dysfunction in asymptomatic patients with Type II diabetes mellitus, related to serum lipids and glycated haemoglobin. Clin Sci (Lond). 2003; 105: Leitman M, Lysyansky P, Sidenko S, et al. Twodimensional strain-a novel software for real-time quantitative echocardiographic assessment of myocardial function. J Am Soc Echocardiogr. 2004; 17: Kosmala W, Kucharski W, Przewlocka-Kosmala M, Mazurek W. Comparison of left ventricular function by tissue Doppler imaging in patients with diabetes mellitus without systemic hypertension versus diabetes mellitus with systemic hypertension. Am J Cardiol. 2004; 94: Di Bonito P, Moio N, Cavuto L, et al. Early detection of diabetic cardiomyopathy: usefulness of tissue Doppler imaging. Diabet Med. 2005; 22: Wang J, Song Y, Wang Q, Kralik PM, Epstein PN. Causes and characteristics of diabetic cardiomyopathy. Rev Diabet Stud. 2006; 3: van den Brom CE, Bosmans JW, Vlasblom R, et al. Diabetic cardiomyopathy in Zucker diabetic fatty rats: the forgotten right ventricle. Cardiovasc Diabetol. 2010; 9: Kosmala W, Przewlocka-Kosmala M, Mazurek W. Subclinical right ventricular dysfunction in diabetes mellitus an ultrasonic strain/strain rate study. Diabet Med. 2007; 24: Fang ZY, Prins JB, Marwick TH. Diabetic cardiomyopathy: evidence, mechanisms, and therapeutic implications. Endocr Rev. 2004; 25: Factor SM, Minase T, Sonnenblick EH. Clinical and morphological features of human hypertensivediabetic cardiomyopathy. Am Heart J. 1980; 99: Picano E, Pelosi G, Marzilli M, et al. In vivo quantitative ultrasonic evaluation of myocardial fibrosis in humans. Circulation. 1990; 81: Velagaleti RS, Gona P, Chuang ML, et al. Relations of insulin resistance and glycemic abnormalities to cardiovascular magnetic resonance measures of cardiac structure and function: the Framingham Heart Study. Circ Cardiovasc Imaging. 2010; 3: Ha JW, Lee HC, Kang ES, et al. Abnormal left ventricular longitudinal functional reserve in patients with diabetes mellitus: implication for detecting subclinical myocardial dysfunction using exercise tissue Doppler echocardiography. Heart. 2007; 93: Nakou ES, Mavrakis H, Vardas PE. Are diabetic patients at increased risk of arrhythmias? Hellenic J Cardiol. 2012; 53: Ernande L, Bergerot C, Rietzschel ER, et al. Diastolic dysfunction in patients with type 2 diabetes mellitus: is it really the first marker of diabetic cardiomyopathy? J Am Soc Echocardiogr. 2011; 24: e Ng AC, Delgado V, Bertini M, et al. Findings from left ventricular strain and strain rate imaging in asymptomatic patients with type 2 diabetes mellitus. Am J Cardiol. 2009; 104: Scheuermann-Freestone M, Madsen PL, Manners D, et al. Abnormal cardiac and skeletal muscle energy metabolism in patients with type 2 diabetes. Circulation. 2003; 107: Rijzewijk LJ, Jonker JT, van der Meer RW, et al. Effects of hepatic triglyceride content on myocardial metabolism in type 2 diabetes. J Am Coll Cardiol. 2010; 56: Kodama S, Tanaka S, Heianza Y, et al. Association between physical activity and risk of all-cause mortality and cardiovascular disease in patients with diabetes: a meta-analysis. Diabetes Care. 2013; 36: Sharma AK, Srinivasan BP. Triple verses glimepiride plus metformin therapy on cardiovascular risk biomarkers and diabetic cardiomyopathy in insulin HJC EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ // 405

9 resistance type 2 diabetes mellitus rats. Eur J Pharm Sci. 2009; 38: Tahrani AA, Varughese GI, Scarpello JH, Hanna FW. Metformin, heart failure, and lactic acidosis: is metformin absolutely contraindicated? BMJ. 2007; 335: Xie Z, Lau K, Eby B, et al. Improvement of cardiac functions by chronic metformin treatment is associated with enhanced cardiac autophagy in diabetic OVE26 mice. Diabetes. 2011; 60: Eurich DT, McAlister FA, Blackburn DF, et al. Benefits and harms of antidiabetic agents in patients with diabetes and heart failure: systematic review. BMJ. 2007; 335: Aguilar D, Chan W, Bozkurt B, Ramasubbu K, Deswal A. Metformin use and mortality in ambulatory patients with diabetes and heart failure. Circ Heart Fail. 2011; 4: Nichols GA, Koro CE, Gullion CM, Ephross SA, Brown JB. The incidence of congestive heart failure associated with antidiabetic therapies. Diabetes Metab Res Rev. 2005; 21: Smooke S, Horwich TB, Fonarow GC. Insulintreated diabetes is associated with a marked increase in mortality in patients with advanced heart failure. Am Heart J. 2005; 149: Erdmann E, Charbonnel B, Wilcox RG, et al. Pioglitazone use and heart failure in patients with type 2 diabetes and preexisting cardiovascular disease: data from the PROactive study (PROactive 08). Diabetes Care. 2007; 30: Matsubara J, Sugiyama S, Sugamura K, et al. A dipeptidyl peptidase-4 inhibitor, des-fluorositagliptin, improves endothelial function and reduces atherosclerotic lesion formation in apolipoprotein E-deficient mice. J Am Coll Cardiol. 2012; 59: Bose AK, Mocanu MM, Carr RD, Brand CL, Yellon DM. Glucagon-like peptide 1 can directly protect the heart against ischemia/reperfusion injury. Diabetes. 2005; 54: Poornima I, Brown SB, Bhashyam S, Parikh P, Bolukoglu H, Shannon RP. Chronic glucagon-like peptide-1 infusion sustains left ventricular systolic function and prolongs survival in the spontaneously hypertensive, heart failure-prone rat. Circ Heart Fail. 2008; 1: Nikolaidis LA, Mankad S, Sokos GG, et al. Effects of glucagon-like peptide-1 in patients with acute myocardial infarction and left ventricular dysfunction after successful reperfusion. Circulation. 2004; 109: Bloomgarden ZT. Glycemic control in diabetes: a tale of three studies. Diabetes Care. 2008; 31: Miki T, Yuda S, Kouzu H, Miura T. Diabetic cardiomyopathy: pathophysiology and clinical features. Heart Fail Rev. 2013; 18: Rydén L, Grant PJ, Anker SD, et al. ESC Guidelines on diabetes, pre-diabetes, and cardiovascular diseases developed in collaboration with the EASD: the Task Force on diabetes, pre-diabetes, and cardiovascular diseases of the European Society of Cardiology (ESC) and developed in collaboration with the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Eur Heart J. 2013; 34: Brown A, Reynolds LR, Bruemmer D. Intensive glycemic control and cardiovascular disease: an update. Nat Rev Cardiol. 2010; 7: Dickstein K, Kjekshus J. Effects of losartan and captopril on mortality and morbidity in high-risk patients after acute myocardial infarction: the OPTIMAAL randomised trial. Optimal Trial in Myocardial Infarction with Angiotensin II Antagonist Losartan. Lancet. 2002; 360: Haas SJ, Vos T, Gilbert RE, Krum H. Are betablockers as efficacious in patients with diabetes mellitus as in patients without diabetes mellitus who have chronic heart failure? A meta-analysis of largescale clinical trials. Am Heart J. 2003; 146: de Boer RA, Doehner W, van der Horst IC, et al; SENIORS Investigators. Influence of diabetes mellitus and hyperglycemia on prognosis in patients > or =70 years old with heart failure and effects of nebivolol (data from the Study of Effects of Nebivolol Intervention on Outcomes and Rehospitalization in Seniors with heart failure [SENIORS)). Am J Cardiol. 2010; 106: e Deedwania PC, Giles TD, Klibaner M, et al. Efficacy, safety and tolerability of metoprolol CR/XL in patients with diabetes and chronic heart failure: experiences from MERIT-HF. Am Heart J. 2005; 149: Shorr RI, Ray WA, Daugherty JR, Griffin MR. Antihypertensives and the risk of serious hypoglycemia in older persons using insulin or sulfonylureas. JAMA. 1997; 278: Kostis JB, Sanders M. The association of heart failure with insulin resistance and the development of type 2 diabetes. Am J Hypertens. 2005; 18: Fernandez HM, Leipzig RM. Spironolactone in patients with heart failure. N Engl J Med. 2000; 342: Zannad F, McMurray JJ, Krum H, et al. Eplerenone in patients with systolic heart failure and mild symptoms. N Engl J Med. 2011; 364: Swedberg K, Komajda M, Böhm M, et al. Ivabradine and outcomes in chronic heart failure (SHIFT): a randomised placebo-controlled study. Lancet. 2010; 376: Borlaug BA, Paulus WJ. Heart failure with preserved ejection fraction: pathophysiology, diagnosis, and treatment. Eur Heart J. 2011; 32: // EΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ HJC

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια ομάδων εργασίας

Σεμινάρια ομάδων εργασίας Σεμινάρια ομάδων εργασίας ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΞΙΑΣ ΚΑΡ ΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΛΟΓΩ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΥΟΦΥΛΛΗΣ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡ ΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Πνευμονική Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση είναι η παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες)

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) 1. «ΑΝΤΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ» 7ο Σεμινάριο Μετεκπαιδευτικών Μαθημάτων «Στρατηγικές στον Σ.Δ. 2008»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΠΕΤΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΙΤΙΑ ΣΤΕΝΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ Αθηρωμάτωση (75%-90%) Ινομυική δυσπλασία (10-15%) Διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος

Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας ΓΝΑ Ιπποκράτειο Υπεύθυνος Μονάδας Υπέρτασης Στυτική δυσλειτουργία και Στεφανιαία Νόσος Σχέση με τη ΣΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ευστράτιος Βαρσαμής Διευθυντής Β' Παθολογικής Κλινικής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο «Αγία Όλγα» Αγγειοτασινογόνο Χυμάση Αγγειοτασίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων

Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας ΕΚΕ, Φεβρουάριος 2010 Ομάδα Εργασίας Επιδημιολογίας, Πρόληψης και Μεταβολικού Συνδρόμου Η αξονική στεφανιογραφία έχει θέση στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Λ. Κ. Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2008 Από πού αντλούνται οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακές Παθήσεις

Καρδιαγγειακές Παθήσεις Καρδιαγγειακές Παθήσεις Cardiovascular Disease is the Leading Cause of Death Worldwide 1 HIV/AIDS 5 Pulmonary disease 7 Injuries 9 Cancer 13 Infectious and parasitic diseases 19 Cardiovascular disease*

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση. Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ο ρόλος της Αλδοστερόνης στην Αρτηριακή Υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία Παθολόγος Β ΠΠ Κλινική ΑΠΘ Iπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Ευεργετικά ωφέλη της θεραπείας µε ανταγωνιστές της αλδοστερόνης 30%

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α)

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης και η διαχειρισή του στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Σκούτας Δ,Ρηγάδη Ε,Κόκκαλη Α,Μικούδη Κ,Μανιώτα Π, Φλουδάρας Ι, Κωλέτσας Ν,Σιώμος Κ, Μυροφορίδης Α, Μούζα Ε. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ, MD ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ Ο Σίδηρος ενέχει κεντρικό ρόλο στην μεταφορά του οξυγόνου

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ Ομιλίες Δρ. Α. Μελιδώνη: «ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συνέδριο Καρδιολογικού Τμήματος Τζανείου. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 11 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ

ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ 91 ΨΕΥΔΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΜΥΟΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΙΣΧΑΙΜΙΑΣ Κωνσταντίνος Δ. Μάλλιος Α.Ε. Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών. Διευθυντής Α Καρδιολογικής Κλινικής Θεραπευτηρίου ΥΓΕΙΑ Το ΗΚΓ/φημα συμπλήρωσε ήδη έναν

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ι. Δουγαλής Παθολόγος, Επιµελητής Α Νοσοκοµείο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ, παράρτηµα ΠΑΝΑΓΙΑ

Δρ. Απόστολος Ι. Δουγαλής Παθολόγος, Επιµελητής Α Νοσοκοµείο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ, παράρτηµα ΠΑΝΑΓΙΑ Δρ. Απόστολος Ι. Δουγαλής Παθολόγος, Επιµελητής Α Νοσοκοµείο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ, παράρτηµα ΠΑΝΑΓΙΑ Λογικά επιχειρήµατα: Ηλικία "φαρµακοκινητική / φαρµακοδυναµική " τοξικότητα. "φάρμακα" " "αλληλεπιδράσεις. Παλαιότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ ΤΑΤΙΑΝΑ ακτινολόγος ΚΑΡΑΔΗΜΗΤΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ καρδιολόγος Τι είναι αξονική στεφανιογραφία; Είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με πολυτομικό αξονικό τομογράφο

Διαβάστε περισσότερα

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500

Foex P, et al. Pasternack PF et al. Mangano DT et al. Br J Anaesth 1973; 45:671 81 Anesthesiology 1988; 68:495 500 Αναγνώρισηασθενώνµεπιθανό όφελοςαπότηνπροεγχειρητική έναρξηβ-αποκλειστών Νύκταρη Β. Αναισθησιολόγος Πανεπιστηµιακό Νοσοκοµείο Ηρακλείου β-αποκλειστές στηνπρο-εγχειρητικήπερίοδο Μηκαρδιοχειρουργικέςεπεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία της αρτηριακής υπέρτασης: ο ρόλος της Μεσογειακής Δίαιτας

Επιδημιολογία της αρτηριακής υπέρτασης: ο ρόλος της Μεσογειακής Δίαιτας Επιδημιολογία της αρτηριακής υπέρτασης: ο ρόλος της Μεσογειακής Δίαιτας Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, DrMedSci, FESC Αναπλ. Καθηγητής Βιοστατιστικής & Επιδημιολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Η υπέρταση ως

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Καθηγητής ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥΣΟΥΛΗΣ Ο ρόλος του ινωδογόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΚΒΑΣΗ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΕΜ ΣΤΟ Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΚΒΑΣΗ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΕΜ ΣΤΟ Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΚΒΑΣΗ ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΟΞΥ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΕΜ ΣΤΟ Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ Α. Γκότσης, Ι. Κερασίδου, Α. Γκαγκάλης, Α. Ρησγγίτς, Α. Κουτσογιάννη, Λ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Αξονική Στεφανογραφία: Ο ρόλος της στη διερεύνηση της στεφανιαίας νόσου - Συσχετισμός με την Επεμβατική και τη Μαγνητική Στεφανογραφία.

Αξονική Στεφανογραφία: Ο ρόλος της στη διερεύνηση της στεφανιαίας νόσου - Συσχετισμός με την Επεμβατική και τη Μαγνητική Στεφανογραφία. Αλέξανδρος Καλλιφατίδης - Αξονική Στεφανογραφία 41 Αξονική Στεφανογραφία: Ο ρόλος της στη διερεύνηση της στεφανιαίας νόσου - Συσχετισμός με την Επεμβατική και τη Μαγνητική Στεφανογραφία. Αλέξανδρος Καλλιφατίδης

Διαβάστε περισσότερα

2015-2016 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα. 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο

2015-2016 ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα. 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 1 η ΥΠΕ Αττικής, Γενικό Νοσοκομειο Αθηνών Ιπποκράτειο Εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2015-2016 Συντονιστής Διευθυντής: Ι.Ε. Καλλικάζαρος EBΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Η αντιμετώπιση του ηλικιωμένου ασθενή με σακχαρώδη διαβήτη

Η αντιμετώπιση του ηλικιωμένου ασθενή με σακχαρώδη διαβήτη Η αντιμετώπιση του ηλικιωμένου ασθενή με σακχαρώδη διαβήτη Χρήστος Σαμπάνης Διαβητολογικό Κέντρο, Β` Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης October 17, 2012 Ο σακχαρώδης διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Diastolic and systolic heart failure Similarities and differences. Διαστολική και συστολική καρδιακή ανεπάρκεια Ομοιότητες και διαφορές

Diastolic and systolic heart failure Similarities and differences. Διαστολική και συστολική καρδιακή ανεπάρκεια Ομοιότητες και διαφορές Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης 4(3):187 199 R E V I E W Hellenic Journal of Atherosclerosis 4(3):187 199 Διαστολική και συστολική καρδιακή ανεπάρκεια Ομοιότητες και διαφορές Κ.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΝΩΣΗ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ. Λαζαρίδης Κυριάκος Γενικός Αρχίατρος 417 ΝΙΜΤΣ

ΣΤΕΝΩΣΗ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ. Λαζαρίδης Κυριάκος Γενικός Αρχίατρος 417 ΝΙΜΤΣ ΣΤΕΝΩΣΗ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ Λαζαρίδης Κυριάκος Γενικός Αρχίατρος 417 ΝΙΜΤΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Ως βαλβιδική αορτική στένωση ορίζεται η παρεµπόδιση της ροής του αίµατος δια µέσου της αορτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογικό Συνέδριο

Καρδιολογικό Συνέδριο 09-11 Οκτωβρίου 2015 Ξενοδοχείο Larissa Imperial Λάρισα Καρδιολογικό Συνέδριο Κεντρικής Ελλάδος Xορήγηση Πιστοποιητικού με μόρια (credits) Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME-CPD) Διοργάνωση: σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία του Σακχαρώδoυς Διαβήτη τύπου 2

Θεραπεία του Σακχαρώδoυς Διαβήτη τύπου 2 Θεραπεία του Σακχαρώδoυς Διαβήτη τύπου 2 Ν. Τεντολούρης Αναπλ. Καθηγητής Α' Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Ειδική Νοσολογία Πανεπιστημίου Αθηνών & Διαβητολογικό Κέντρο Γ. Ν. Α. Λαϊκό ΟΣΔΤ2 χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Πως θα αντιµετωπίσω τον ασθενή µε: Μετρίου προς σοβαρού βαθµού ΑΣΥΜΤΩΜΑΤΙΚΗ ανεπάρκεια αορτικής

Πως θα αντιµετωπίσω τον ασθενή µε: Μετρίου προς σοβαρού βαθµού ΑΣΥΜΤΩΜΑΤΙΚΗ ανεπάρκεια αορτικής Πως θα αντιµετωπίσω τον ασθενή µε: Μετρίου προς σοβαρού βαθµού ΑΣΥΜΤΩΜΑΤΙΚΗ ανεπάρκεια αορτικής Παναγοπούλου Βίκυ Καρδιολόγος Επ. Συνεργάτης Νοσοκοµείου Γ. Γεννηµατάς. ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΜέσουέωςσοβαρούβαθμούΑR

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος γενετικών πολυμορφισμών οιστρογονικών υποδοχέων Άρης Μπεχλιούλης, MD Ειδικευόμενος Καρδιολογίας Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

Greek Young Cardiologists

Greek Young Cardiologists Greek Young Cardiologists Newsletter Ιούλιος 2014 Email: younggreekcardiologists@gmail.com http://gy-cardio.gr Long-Term Follow-Up of Heart Failure Patients With Recovered LVEF After β-blocker [Pascal

Διαβάστε περισσότερα

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς Αγαπητοί/ές συνάδελφοι, Για 10 η συνεχή χρονιά η Β Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο «Αττικόν» Νοσοκομείο πραγματοποιεί το Ετήσιο Διεθνές Συνέδριο «Εξελίξεις και Προοπτικές στην Καρδιολογία». Κατά

Διαβάστε περισσότερα

20-40% των ισχαιμικών ΑΕΕ οφείλονται σε νόσο καρωτίδων

20-40% των ισχαιμικών ΑΕΕ οφείλονται σε νόσο καρωτίδων Γ. Μπενέτος 1, Κ. Τούτουζας 1, Μ. Δρακοπούλου 1, Χ. Δεληγιάννη 2, Ι. Κουτάγιαρ 1, Κ. Σταθογιάννης 1, Χ. Γράσσος 1, Κ. Σπέγγος 2, Η. Σιώρης 3, Χ. Στεφανάδης 1 (1) Α Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΡΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΙΣΤΙΚΟ DOPPLER ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΡΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΜΕ ΤΟ ΙΣΤΙΚΟ DOPPLER ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2009-2010 Αριθμ.2651 Η ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διαβήτης και καρδιακή ανεπάρκεια: επιδημιολογικά δεδομένα και διαγνωστικοί προβληματισμοί

Διαβήτης και καρδιακή ανεπάρκεια: επιδημιολογικά δεδομένα και διαγνωστικοί προβληματισμοί Διαβήτης και καρδιακή ανεπάρκεια: επιδημιολογικά δεδομένα και διαγνωστικοί προβληματισμοί Χριστίνα Χρυσοχόου Επιµ Α, Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική, ΙΓΝΑ Σακχαρώδης διαβήτης και υγεία Τον 1ον αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο ΥΠΕΡΤΑΣΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΝΟΣΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Κ. ΤΣΙΟΥΦΗΣ, Α. ΜΑΝΩΛΗΣ, Ι. ΖΑΡΙΦΗΣ, Ε. ΚΑΛΛΙΣΤΡΑΤΟΣ, Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ, Α. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό Π ρ ό γ ρ α μ μ α

Ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό Π ρ ό γ ρ α μ μ α 19.00-19.30 Τελετή Έναρξης Ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό Π ρ ό γ ρ α μ μ α Παρασκευή, 22 Νοεμβρίου 2013 19.30-20.00 Διάλεξη «Καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης της αριστερής κοιλίας: η κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή ανεπάρκεια. Δημήτρης Φαρμάκης Καρδιολόγος Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ

Καρδιακή ανεπάρκεια. Δημήτρης Φαρμάκης Καρδιολόγος Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ Καρδιακή ανεπάρκεια Δημήτρης Φαρμάκης Καρδιολόγος Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ Ορισμός ΚΑ A condition in which the heart fails to discharge its contents adequately Thomas Lewis, 1933 A state in which the

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE) είναι κάθε κλινικό σύνδρομο,

Διαβάστε περισσότερα