Πρόεδρος: Στέφανος Γκρίτζαλης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αιγαίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόεδρος: Στέφανος Γκρίτζαλης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αιγαίου"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΑΤΡΙΒΗ για την απόκτηση ιδακτορικού ιπλώµατος του Τµήµατος Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστηµάτων Ιωάννη Παπαγιαννόπουλου ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΑΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ Συµβουλευτική Επιτροπή: Πρόεδρος: Στέφανος Γκρίτζαλης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αιγαίου Μέλη: Χρήστος Μπούρας Καθηγητής Πανεπιστηµίου Πατρών Σωκράτης Κάτσικας Καθηγητής, Πανεπιστηµίου Πειραιώς Εξεταστική Επιτροπή: Πρόεδρος: Στέφανος Γκρίτζαλης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αιγαίου Μέλη: Χρήστος Μπούρας Καθηγητής Πανεπιστηµίου Πατρών Σπυρίδων Λυκοθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Πατρών Λίλιαν Μήτρου Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστηµίου Αιγαίου Κωνσταντίνος Λαµπρινουδάκης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστηµίου Πειραιώς Σπυρίδων Κοκολάκης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αιγαίου Χαράλαµπος Σκιάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αιγαίου

2 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος και Ευχαριστίες Σελ. 8 Περίληψη «10 Executive Summary «11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Οριοθέτηση του προβλήµατος « Ο νέος ρόλος του τελικού χρήστη « Ο ρόλος της Πολιτείας « ίκτυα επόµενης γενιάς « Ανάγκη ανάπτυξης «δικτύων πρόσβασης επόµενης γενιάς» «13 Οπτικών Ινών 1.6 Κίνητρα της παρούσας έρευνας « Εφαρµογές των αποτελεσµάτων της έρευνας στην «16 καθηµερινή ζωή 1.8 Ερευνητικά ερωτήµατα και συνεισφορά της παρούσας «18 έρευνας 1.9 οµή ιδακτορικής ιατριβής « Περιγραφή των περιεχοµένων της ιατριβής « Συνοπτική περιγραφή του περιεχοµένου και συνεισφορά «20 ανά κεφάλαιο 1.10 Σχηµατική αναπαράσταση ιδακτορικής ιατριβής «22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ 2.1 Εισαγωγή « Ανταγωνιστικότητα Ευρυζωνικότητα Σύγκλιση ίκτυα «23 επόµενης Γενιάς 2.3 Αποτύπωση ευρυζωνικής διείσδυσης Σεπτέµβριος 2009 « Ευρυζωνική πρόσβαση Ευρυζωνικότητα Ευρυζωνικές «31 Υπηρεσίες 2.5 Παράγοντες διάδοσης της ευρυζωνικότητας « Ο ρόλος της κρατικής ρύθµισης « Η ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό «33 2

3 2.8 Ρύθµιση του ανταγωνισµού στην ευρυζωνικότητα Σελ Μελέτη περιπτώσεων: Ο ρόλος της Πολιτείας σε «33 επιλεγµένες χώρες 2.10 Η περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης « Ευρωπαϊκές πολιτικές όσον αφορά την ευρυζωνικότητα «34 ως δηµόσιο αγαθό Ζητήµατα σχετικά µε τον ανταγωνισµό « Η περίπτωση της Νότιας Κορέας « Κυβερνητικές δραστηριότητες όσον αφορά την «36 ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό Ζητήµατα σχετικά µε τον ανταγωνισµό « Η περίπτωση των Η.Π.Α. « Κυβερνητικές δραστηριότητες όσον αφορά την «37 ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό Ζητήµατα σχετικά µε τον ανταγωνισµό « Συµπεράσµατα «38 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΕΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΥΠΟ ΟΜΕΣ 3.1 Εισαγωγή « Μέτρα άξονα προτεραιότητας «Επικοινωνίες» « Μέτρο 4.2: «Ανάπτυξη Υποδοµών ικτύων Τοπικής «41 Πρόσβασης» Στόχοι του Μέτρου Μέτρο Πρόσκληση 93 της Κοινωνίας της Πληροφορίας «41 ράσεις και στόχοι της Π Παρουσίαση έργων της Π93 « Μέτρο 4.2 Πρόσκληση 145 της Κοινωνίας της «46 Πληροφορίας - ράσεις και στόχοι της Πρόσκλησης Μέτρο Πρόσκληση 84 της Κοινωνίας της Πληροφορίας «46 ράσεις και στόχοι της Πρόσκλησης ράσεις ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδοµών στην Ελλάδα «47 από δηµόσιους φορείς Ε ΕΤ - Ε ΕΤ2 « Έργο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» « Πανελλήνιο Σχολικό ίκτυο «58 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ F.T.T.X. 4.1 Εισαγωγή «64 3

4 4.2 Ανάλυση και δοµή τεχνολογιών σύγχρονων ευρυζωνικών Σελ. 64 δικτύων 4.3 Ένοια και πρότυπα της τεχνολογίας FTTx « Παθητικά και Ενεργά Οπτικά ίκτυα « Συµπέρασµα «77 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ- ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΩΝ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΓΕΝΙΑΣ 5.1 Εισαγωγή « Σύγκλιση και ανάγκη ρυθµίσεων « Περιγραφή των ικτύων Επόµενης Γενιάς (.Ε.Γ.) και της «80 αναγκαιότητας για θέσπιση κανόνων ρύθµισης 5.4 Ρυθµιστικές επιλογές για τα δίκτυα πρόσβασης Επόµενης «82 Γενιάς (N.G.A.N.) Οπτικών Ινών 5.5 Το ρυθµιστικό πλαίσιο των δικτύων πρόσβασης ΕΓ ανά «83 την Ευρώπη και τον κόσµο ίκτυα επόµενης γενιάς (N.G.N.) και αγορά 11 «84 αποδεσµοποιηµένη χονδρική πρόσβαση (Wholesale Unbundled Access) Fiber To The Curb (F.T.T.C.) « F.T.T.H. σηµείο προς σηµείο (point to point) « Τρέχων ρυθµιστικό καθεστώς για τα ίκτυα επόµενης γενιάς «85 (Next Generation Networks - N.G.N.) στην Ε.Ε Ηνωµένο Βασίλειο « Γαλλία « Γερµανία « Οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά µε το υπό «89 εξέταση νοµοθετικό πλαίσιο 5.7 Ρυθµίσεις εφαρµόσιµες σε όλους τους τύπους των ικτύων «90 επόµενης γενιάς (N.G.A.Ν.) (F.T.T.H. και F.T.T.C.) 5.8 Ρυθµίσεις εφαρµοστέες σε F.T.T.H. « Η θέση της ETNO (European Telecommunications Network «91 Operators Association) 5.10 Ιαπωνία « ΗΠΑ « Συµπεράσµατα για τις ρυθµίσεις N.G.A. σε Ε.Ε., ΗΠΑ, «93 Ιαπωνία Συγκριτικά αποτελέσµατα ως προς το δίκτυο πρόσβασης « Συγκριτικά αποτελέσµατα ως προς το δίκτυο κορµού « Συµπεράσµατα «94 4

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. - Ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΟΠΤΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ 6.1 Εισαγωγή Σελ Παραδοσιακές κανονιστικές προσεγγίσεις « α. Προσβασιµότητα βάσει πλαισίου πολυπλεξίας « Αρχιτεκτονική Home Run « Αρχιτεκτονική Active Star « Αρχιτεκτονική Passive Optical Network (PON) « Αρχιτεκτονική WDM PON « β. Προσβασιµότητα βάσει πλαισίου επιπέδων / στρωµάτων « Το Μοντέλο Αναφοράς OSI « Αποδεσµοποίηση « Ανταγωνισµός υπηρεσίας « Συµπέρασµα «110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ (ICT) 7.1 Εισαγωγή « Έννοια του επιχειρηµατικού µοντέλου « Σχέση επιχειρηµατικού µοντέλου και ICT χώρου « Αλυσίδα αξίας « Ανάλυση και ταξινοµήσεις του επιχειρηµατικού µοντέλου « Αναπαράσταση επιχειρηµατικού µοντέλου, το µοντέλο «116 S.T.O.F. 7.7 Σχεδίαση επιχειρηµατικού µοντέλου (για τον ICT χώρο) « Ανάλυση του δυναµικού επιχειρηµατικού µοντέλου και των «120 επιµέρους παραγόντων της απεικόνισης STOF (για τον ICT χώρο) 7.9 Συµπέρασµα «126 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΣΕΝΑΡΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΑΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ 8.1 Εισαγωγή « Παράδειγµα σχεδιασµού και εφαρµογής επιχειρηµατικού «127 µοντέλου Πρόταση δηµιουργίας αξίας (value proposition) « Παίκτες / συµµετέχοντες στην επιχειρηµατική διαδικασία « Οικονοµικό µοντέλο « Αλυσίδα αξίας (Value chain) « Ανοιχτή Πρόσβαση « Ουδέτερη ιαχείριση « υνατότητες Συνεργασίας ηµόσιου Ιδιωτικού τοµέα « Σενάρια επιχειρηµατικών µοντέλων « Μοντέλο Κοινοτικού ικτύου µε Παροχή Υπηρεσιών «130 5

6 8.3.2 Μοντέλο Τηλεπικοινωνιακού Παρόχου Σελ Μοντέλο Παθητικής Υποδοµής « Μοντέλο Μοναδικού Ιδιωτικού Παρόχου (Sole Private «133 Provider) Μοντέλο Κοινοπραξιών του ηµοσίου & Ιδιωτικού τοµέα χωρίς κρατικό έλεγχο (Public-Private Partnerships-PPPs orchestrated) «134 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 : ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ ΗΜΟΣΙΟΥ- Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ 9.1 Εισαγωγή « Η έννοια των Συµπράξεων ηµοσίου Ιδιωτικού Τοµέα «136 (Σ..Ι.Τ.) 9.3 Ο Ν.3389/2005 για τις Συµπράξεις ηµοσίου και Ιδιωτικού «137 Τοµέα 9.4 Πλεονεκτήµατα της εφαρµογής του Συστήµατος των «137 Συµπράξεων σε σχέση µε τις παραδοσιακές δηµόσιες συµβάσεις υπηρεσιών ή εκτέλεσης έργων 9.5 Πρότυπα Οργάνωσης των Σ ΙΤ « Οικονοµική αποδοτικότητα (Value for money) « Κατανοµή κινδύνου (risk allocation) « Οικονοµική χρηµατοδότηση και οργανωτικά πρότυπα «142 Συµπράξεων µεταξύ ηµόσιου και Ιδιωτικού τοµέα (Σ ΙΤ) για τα ευρυζωνικά προγράµµατα 9.9 Μέθοδοι οικονοµικής ενίσχυσης στις Σ ΙΤ « Εφαρµογή κατάλληλου Μοντέλου Σ ΙΤ σε έργα «144 ευρυζωνικών υποδοµών 9.11 Συµπεράσµατα «145 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. ΙΕΘΝΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΑΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ 10.1 Εισαγωγή « Ευρώπη « Το Ιρλανδικό µοντέλο « Η περίπτωση της Στοκχόλµης (Stokab) στη Σουηδία « Η περίπτωση του Άµστερνταµ στην Ολλανδία « Η περίπτωση της Βιέννης στην Αυστρία « Η περίπτωση της Καταλονίας « ΗΠΑ « Καναδάς « Ν. Ζηλανδία: Η περίπτωση του Wellington «150 6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ: ΕΝΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ - ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 11.1 Εισαγωγή Σελ Σενάρια ευρυζωνικών επιχειρησιακών µοντέλων « Προτεινόµενο επιχειρηµατικό µοντέλο για το επίπεδο ήµου « Κριτική επιχειρηµατικού µοντέλου σε επίπεδο ήµων « Προτεινόµενο επιχειρηµατικό µοντέλο σε Περιφερειακό «155 επίπεδο Κριτική επιχειρηµατικού µοντέλου σε επίπεδο Περιφέρειας « Προτεινόµενο επιχειρηµατικό µοντέλο σε πανελλήνιο «156 επίπεδο Κριτική επιχειρηµατικού µοντέλου σε πανελλαδικό επίπεδο « Αποτύπωση προτεινόµενου επιχειρηµατικού µοντέλου «160 οπτικών δικτυακών υποδοµών-λειτουργικό διάγραµµα µε ροή εργασιών και χρηµατοροών 11.7 ιαχείριση ικτύου « Συντήρηση ικτύου « Επέκταση δικτύου « Βιωσιµότητα της Εθνικής Ευρυζωνικής Εταιρείας « Εκτίµηση κόστους και χρηµατοοικονοµικός σχεδιασµός « Ανάλυση κινδύνου « Αρχιτεκτονική αποτύπωση της τελικής φάσης επέκτασης «169 ικτύου FTTH για κάθε οικία επιχείρηση Αρχιτεκτονική FTTH (P2P) « Αρχιτεκτονική FTTH (PMP) « Τεχνολογική αποτύπωση επιλεγέντων δικτύων FTTH «172 «ανοιχτής πρόσβασης» Πορεία µετάπτωσης σε οπτικά δίκτυα υποδοµών «177 πρόσβασης. Η συµβολή των ηµοτικών Ευρυζωνικών ικτύων στην ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας Συµπεράσµατα «185 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 12.1 Συµπεράσµατα « Πεδία µελλοντικής έρευνας « ηµοσιεύσεις «190 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «191 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ «196 7

8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η ιατριβή αυτή είναι το αποτέλεσµα προσπάθειας ετών που πραγµατοποιήθηκε στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστηµίου Αιγαίου στο Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστηµάτων. Η επιτυχηµένη ολοκλήρωσή της δεν θα ήταν εφικτή χωρίς την δηµιουργική καθοδήγηση και υποστήριξη και των τριών µελών της Τριµελούς Επιτροπής, του καθηγητή και πρώην πρύτανη του Πανεπιστηµίου Αιγαίου κ. Σ. Κάτσικα, του καθηγητή στο Τµήµα Μηχανικών Η/Υ και Πληροφορικής του Πανεπιστηµίου Πατρών και επικεφαλή της ερευνητικής οµάδας 6 του Ερευνητικού Ακαδηµαϊκού Ινστιτούτου Τεχνολογίας Υπολογιστών κ. Χρ. Μπούρα και του καθηγητή Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστηµάτων του Πανεπιστηµίου Αιγαίου κ. Στ. Γκρίτζαλη. Είναι χρέος και τιµή µου να τους ευχαριστήσω για την ενθάρρυνσή τους σ όλα τα στάδια της µαθητείας µου και συνεργασίας µαζί τους. Η αµέριστη βοήθειά τους, η εµπιστοσύνη µε την οποία µε περιέβαλαν και η επιστηµονική τους υποστήριξη συνέβαλαν στην επιτυχή εκπόνηση της παρούσας ιατριβής. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τα µέλη της Επταµελούς Επιτροπής: Γκρίτζαλη Στέφανο Καθ. Παν. Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστηµάτων, Μπούρα Χρήστο Καθ. Παν. Πατρών Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής, Λυκοθανάση Σπύρο Καθ. Παν. Πατρών Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής, Μήτρου Λίλιαν Επικ. Καθ. Παν. Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστηµάτων, Λαµπρινουδάκη Κων/νο Επικ. Καθ. Ψηφιακών Συστηµάτων Παν. Πειραιά, Κοκολάκη Σπύρο Επικ. Καθ. Παν. Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστηµάτων, Σκιάνη Χαράλαµπο Επικ. Καθ. Παν. Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστηµάτων. Εκφράζω, τέλος, την ευγνωµοσύνη µου στην οικογένειά µου, για τη στήριξη που µου παρείχε όλα αυτά τα χρόνια συναισθανόµενη την αγωνία και τους προβληµατισµούς µου. Καρλόβασι Σάµος, Νοέµβριος 2009 Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος «..Αγωνίζοµαι να εριγράψω την Ε ιστήµην, την λέον µεγαλειώδη εξ όσων γνωρίζει η Γη και ο Ουρανός. Αφοµοιούται αύτη ουχί εν ολίγοις χρόνοις ακαδηµαϊκών σ ουδών, αλλά δι όλης της υ άρξεως ηµών. Η οντολογική και ουχί αφηρηµένη γνώσις α οκτάται δια της συµµετοχής ηµών εις το είναι..» Γέροντας Σωφρόνιος, Ο Οικουµενικός αγιορείτης του Έσσεξ (Μόσχα Ρωσίας 1896 Έσσεξ Αγγλίας ) 8

9 ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ «Τα ευρυζωνικά ίκτυα θα είναι για τον 21 ο αιώνα τόσο κριτικής σηµασίας, όσο ήταν για τον 19 ο αιώνα οι δρόµοι, τα κανάλια και οι σιδηροδροµικές γραµµές και για τον 20 ο αιώνα τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και τα ταχύτατα µέσα µεταφοράς» Michael Copps: Επίτροπος της Οµοσπονδιακής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών των ΗΠΑ (Federal Communications Commissions) 9

10 Περίληψη Η χώρα µας φιλοδοξώντας να παραµείνει σε τροχιά ψηφιακής σύγκλισης, πρέπει να σχεδιάσει ένα δεσµευτικό πλαίσιο για ταχεία ανάπτυξη νέων οπτικών δικτύων πρόσβασης, εξασφαλίζοντας µέσω ενός κατάλληλου επιχειρηµατικού µοντέλου την βιωσιµότητα των επενδύσεων όσο και τη µέγιστη κάλυψη του ελληνικού χώρου. Μέσα από τις σχετικές επιχειρηµατικές πρωτοβουλίες πρέπει να αξιοποιηθεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι Οργανισµοί Κοινής Ωφέλειας για την παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών FTTx. Η ανάπτυξη οπτικών ικτύων πρόσβασης αφορά όλη την χώρα θα διευκολύνει την απελευθέρωση της αγοράς, την αύξηση του ανταγωνισµού και θα βελτιώσει την ποιότητα της ζωής των κατοίκων µέσω της εξασφάλισης µε ηλεκτρονικό τρόπο ενός ικανοποιητικού επιπέδου υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης και εµπορικών εφαρµογών. Έτσι το δηµόσιο αγαθό της ευρυζωνικότητας θα προσφέρεται σαν καθολική υπηρεσία σ όλους τους πολίτες. Ανάµεσα στα κύρια ερευνητικά και τεχνολογικά προβλήµατα των ικτύων Επόµενης Γενιάς Πρόσβασης αναφέρονται θέµατα: α) Σενάρια κατάλληλων επιχειρηµατικών µοντέλων για την εκµετάλλευση των οπτικών δικτυακών υποδοµών πρόσβασης β) Θέµατα ρύθµισης και ανταγωνισµού τα οποία ανακύπτουν στο επίπεδο της πρόσβασης των οπτικών δικτυακών υποδοµών γ) Παρέµβαση της Πολιτείας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό επίπεδο έτσι ώστε τα προτεινόµενα µοντέλα να προάγουν τον ανταγωνισµό και την καινοτοµία. Στα πλαίσια της παρούσας ιατριβής µετά από συγκριτική µελέτη διαφόρων ποιοτικών σεναρίων επιχειρηµατικών µοντέλων προτείνεται ένα ολοκληρωµένο επιχειρηµατικό µοντέλο αξιοποίησης οπτικών δικτυακών υποδοµών. Στο νέο αυτό µοντέλο αποτυπώνεται ο τρόπος που οι πάροχοι υποδοµών, οι πάροχοι ενεργού διαδυκτιακού εξοπλισµού (τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι) και οι πάροχοι υπηρεσιών συνεργάζονται προς όφελος του τελικού καταναλωτή. Το συγκεκριµένο µοντέλο εξετάζεται σε τοπικό, περιφερειακό επίπεδο και κρίνεται, µετά από συγκριτική ανάλυση, η εφαρµογή του σε όλο το εύρος της ελληνικής επικράτειας. Αποτυπώνεται η αρχιτεκτονική του επιλεγέντος FTTH δικτύου ανοιχτής πρόσβασης, εξετάζονται θέµατα διαχείρισης, συντήρησης και επέκτασής του, ενώ παρατίθεται η πορεία µετάπτωσης σε ένα µελλοντικό (ALL-IP) δίκτυο οπτικών υποδοµών. 10

11 Executive Summary Our country aspiring to remain in digital convergence orbit has to design a binding framework for rapid development of the new optical access Networks ensuring, through a suitable business model, the viability of the investments as well as maximum coverage of the Greek area Through the relevant business initiatives, local self-government and nonprofit organizations must be utilized for the provision of broadband services. The development of Optical Access Networks concerns the majority of the Greek region and it is going to deregulate the market, to increase the competition and to improve the quality of life by ensuring, a satisfactory level of Health, Education and Commercial application services, using electronic means Therefore, the public service of Broadband will be offered as a general service to all Greek citizens. As a result of the major research and technological problems of Next Generation Access Network, the following issues are mentioned: a) Scenarios of suitable business models for the exploitation of Optical Network infrastructure b) Regulation and competition issue which arise at the level of the Optical Access Networks c) The State intervention at a local, regional, national level so that the recommended models to promote competition and innovation In the context of the present thesis after a comparative study of various quality scenarios of business models, a complete business model for the exploitation of optical network infrastructure is recommended. In this model, the mode in which the infrastructure providers, the active network equipment providers (telecommunication providers) and the service providers cooperate for benefit of the end-user is depicted. The specific model is examined on a local, regional level and its application on all the width of the Greek Territory is judged after a comparative analysis. The architecture of the selected open access FTTH network is depicted, issues of management, maintenance and expansion are examined while the road-map course is demonstrated in a future (ALL-IP) fiber network infrastructure. 11

12 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 1 : Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η 1.1 Οριοθέτηση του προβλήµατος Η αλµατώδης ανάπτυξη των νέων δικτυακών τεχνολογιών και η σύγκλιση τηλεπικοινωνιών, πληροφορικής και ηλεκτρονικών µέσων µαζικής επικοινωνίας, επιφέρουν σηµαντικές ανατροπές στα επιχειρηµατικά µοντέλα στους τοµείς των Τηλεπικοινωνιών, της Πληροφορικής, των Υπηρεσιών και του Εµπορίου. Παράλληλα, επιδρούν καθοριστικά στα κοινωνικά µοντέλα οργάνωσης που σκοπό έχουν την εξασφάλιση της συµµετοχής, της συνοχής και της ισονοµίας των πολιτών, την ισότιµη επικοινωνία και την πρόσβαση στη γνώση. Η ανταγωνιστικότητα ενός κράτους στο σηµερινό περιβάλλον υψηλής τεχνολογίας και ψηφιακής σύγκλισης, συσχετίζεται έντονα µε την ύπαρξη προηγµένων δικτυακών υποδοµών υψηλής ποιότητας, χωρητικότητας και απόδοσης, ορθολογικά ανεπτυγµένων και κοστολογηµένων, οι οποίες προσφέρουν εύκολη, ασφαλή και αδιάλειπτη πρόσβαση στην κοινωνία της γνώσης και του εµπορίου, µε προσιτά τιµολόγια χωρίς τεχνητούς αποκλεισµούς. 1.2 Ο Νέος Ρόλος του Τελικού Χρήστη Στις ανοικτές δικτυωµένες κοινωνίες και οικονοµίες, η αύξηση του αριθµού των συµµετεχόντων πολλαπλασιάζει τις ευκαιρίες για επιχειρηµατική δραστηριότητα και για βελτίωση του επιπέδου ζωής των πολιτών. Είναι επιτακτική πλέον η αντιµετώπιση όλων των συµµετεχόντων χρηστών όχι ως παθητικών καταναλωτών αλλά ως εν δυνάµει παρόχων υπηρεσιών και προστιθέµενης αξίας. Πρακτικά ο κάθε χρήστης δηµιουργεί περιεχόµενο τη στιγµή της εργασίας του, δηµόσιο περιεχόµενο. Σήµερα το περιεχόµενο στο internet διπλασιάζεται περίπου σε 11 µήνες και σε 10 χρόνια θα διπλασιάζεται κάθε 8 ώρες από τους ίδιους τους καταναλωτές, από τους χρήστες που θα έχουν πραγµατικές ευρυζωνικές προσβάσεις και όχι προσβάσεις xdsl. Το ADSL είναι ένα µοντέλο που επέβαλλαν οι επικοινωνιακοί οργανισµοί. Το πραγµατικό internet είναι συµµετρικό υψηλών ταχυτήτων και χαµηλού κόστους. Το ερώτηµα λοιπόν είναι ποιες θα είναι οι ψηφιακές υποδοµές όταν το 90% των αγαθών θα έχουν ψηφιακή υπόσταση. 1.3 Ο ρόλος της Πολιτείας Η ταχεία ανάπτυξη κατάλληλων προσιτών και προσβάσιµων ευρυζωνικών οπτικών υποδοµών χωρίς αποκλεισµούς, και η ανάπτυξη σχετικών 12

13 εφαρµογών και υπηρεσιών πρέπει να αποτελέσει ύψιστη προτεραιότητα της πολιτείας. Η δυνατότητα ευρυζωνικής διασύνδεσης σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο, είναι απαραίτητη ενέργεια για να µειωθεί δραστικά ο κίνδυνος διεύρυνσης του ψηφιακού χάσµατος ανάµεσα σε πολίτες πρώτης και δεύτερης κατηγορίας και να δοθούν ευκαιρίες και δυνατότητες για την εξέλιξη των τοπικών κοινωνιών της Ελλάδας. Η ανάπτυξη και χρήση ευρυζωνικών υπηρεσιών από τη ηµόσια ιοίκηση, ειδικότερα στους τοµείς της Παιδείας και της Υγείας, µπορεί να αποτελέσει κύριο µοχλό ευαισθητοποίησης, και διείσδυσης των υπηρεσιών αυτών στην επικράτεια, προωθώντας τη χρήση τους στους πολίτες και στις επιχειρήσεις. Η πολιτεία, µετακινούµενη από το ρόλο του παθητικού πελάτη καταναλωτή στην κατεύθυνση του καταλύτη αλλαγών, του ενεργού χρήστη και του παρόχου ψηφιακών δηµόσιων ευρυζωνικών υπηρεσιών µε στόχο την κοινή ωφέλεια, µπορεί µε τις επιλογές της να διαµορφώσει νέες δυναµικές και επίπεδα ισορροπίας επιτυγχάνοντας την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών. 1.4 ίκτυα Επόµενης Γενιάς Η ανταγωνιστικότητα βοηθάει την ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας, η οποία µε τη σειρά της φέρνει την σύγκλιση. Η ανάπτυξη «δικτύων πρόσβασης επόµενης γενιάς», αποτελεί βασική προϋπόθεση για την σύγκλιση υπηρεσιών και εφαρµογών. Η σύγκλιση τόσο των τεχνολογιών και των δικτύων επιτρέπει την ευέλικτη παροχή στον πελάτη προσωποποιηµένων και διαδραστικών υπηρεσιών και οδηγεί στην µετάβαση από τις µέχρι τώρα κάθετες αγορές, σε νέες οριζόντιες αγορές. 1.5 Ανάγκη ανάπτυξης «δικτύων πρόσβασης επόµενης γενιάς» Οπτικών Ινών Για την µακροπρόθεσµη όµως και αποτελεσµατική αξιοποίηση όλων των ευκαιριών που η σύγκλιση εµφανίζει, θα πρέπει να προετοιµαστεί η χώρα µας για την δηµιουργία των «δικτύων πρόσβασης επόµενης γενιάς» οπτικών ινών. Οι ανάγκες για εύρος ζώνης στους τελικούς χρήστες συνεχίζουν να αυξάνονται µε αλµατώδη ρυθµό, ενώ οι νέες διαδραστικές υπηρεσίες και εφαρµογές που φέρνει η σύγκλιση απαιτούν ταχύτητες πολλαπλάσιες από αυτές που διαθέτει η τεχνολογία του xdsl. Για αυτό το λόγο, όλες οι προηγµένες χώρες σχεδιάζουν την ανάπτυξη νέων δικτύων πρόσβασης, φέρνοντας τις οπτικές ίνες πιο κοντά στους χρήστες. Η παροχή καινοτόµων και διαδραστικών υπηρεσιών θα απαιτήσει οπωσδήποτε την ανάπτυξη νέων οπτικών υποδοµών δικτύων νέας γενιάς. Σε αυτό οδηγεί και το µεγάλο µήκος του τοπικού Βρόγχου στη χώρα µας. Το µέσο µήκος βρόγχου (ειδικά στην Ελλάδα) αποτελεί περιοριστικό παράγοντα ανάπτυξης δικτύων xdsl και κατ επέκταση της διάθεσης υπηρεσιών Tripleplay όπως IPTV και άλλων υπηρεσιών προστιθέµενης αξίας. Όπως φαίνεται στο σχήµα 1.1. για να έχουµε υπηρεσίες τύπου play όπως IPTV απαιτείται ο 13

14 συνδροµητής να απέχει έως 2 2,5 Km από το κέντρο του τηλεπικοινωνιακού παρόχου. Στην Ελλάδα µόνο το 20-30% των σπιτιών είναι σε απόσταση 2 χλµ και για την επαρχία το πoσοστό αυτό είναι ακόµη µικρότερο. Σχήµα : 1.1 Μήκος τοπικού βρόγχου σε διάφορες χώρες Πηγή : Arthur D. Little, Exane BNP Paribas estimates Είναι χαρακτηριστικό πως οι νέες υπηρεσίες που θα κυριαρχήσουν στην αγορά (HDTV, 3DTV) απαιτούν όλο και περισσότερο εύρος ζώνης (bandwidth) όπου υπολογίζεται όπως δείχνει και ο πίνακας 1.1 ότι κάθε σπίτι θα έχει απαιτήσεις περίπου στα 80 Mbps. Telephony Video On Demand (4Mbps per program) IP Digital TV (4Mbps per channel) High Definition TV (12Mbps per channel) 3D SDTV Gaming File downloading Web-surfing Video Conferencing Sessions Total Per Household 256 Kbps 8 Mbps 16 Mbps 24 Mbps 20 Mbps 4 Mbps 4 Mbps 2 Mbps 2 Mbps 80 Mbps Καθίσταται επιτακτική λοιπόν η ανάγκη ανάπτυξης Οπτικών ικτύων πρόσβασης επόµενης γενιάς (Next Generation Access Networks - Ν.G.A.Ν.) µε βασικές αρχές ανάπτυξης. Τεχνολογική ουδετερότητα και ανοικτή πρόσβαση υνατότητα ισότιµης πρόσβαση στους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους Κοστοστρεφή τιµολογιακή πολιτική 14

15 Προάσπιση του ανταγωνισµού Απλοποίηση διαδικασιών παραχώρησης δικαιωµάτων διέλευσης και ενιαία αντιµετώπιση των τελών διέλευσης Κανονισµός για εσωτερικά δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών Ευκολία διασύνδεσης µε υφιστάµενα δίκτυα τηλεπικοινωνιακών παρόχων Συµβάσεις εγγυηµένου επιπέδου υπηρεσιών (Service Level Agreement S.L.A.) για τη συντήρηση και αποκατάσταση των δικτύων οπτικών ινών σε περίπτωση βλάβης Αποφυγή απαξίωσης υφιστάµενων επενδύσεων σε ευρυζωνικά δίκτυα και υποδοµές όπου έχει γίνει απελευθέρωση του τοπικού βρόγχου πρόσβασης ιασφάλιση χώρου συνεγκατάστασης εξοπλισµού για τους παρόχους ιασφάλιση επεκτασιµότητας των δικτύων Ενίσχυση της ζήτησης για την παροχή υπηρεσιών FTTx τόσο για τα δίκτυα των ήµων όσο και για υφιστάµενα ή υπό κατασκευή δίκτυα FTTx. H πολιτεία όπως έχει την υποχρέωση να φτιάχνει δρόµους, να παρέχει υποδοµές ύδρευσης και ηλεκτρισµού, να είναι υποχρεωµένη να δροµολογεί και την οπτική ίνα στο σπίτι κάνοντας τον Έλληνα πολίτη συµµέτοχο στην κοινωνία της γνώσης. 1.6 Κίνητρα της παρούσας έρευνας Μεταξύ των σηµαντικότερων προκλήσεων που εισάγει η υλοποίηση Οπτικών Μητροπολιτικών ηµοτικών ικτύων πρόσβασης Νέας Γενιάς στην χώρα είναι η απαίτηση για κατάλληλα επιχειρηµατικά µοντέλα για την αξιοποίησή τους έτσι ώστε η υλοποίηση να µην καταλήξει σε νησίδες δηµοτικών δικτύων αποµονωµένων µεταξύ τους και εξαρτώµενες για τη διασύνδεσή τους από τον εγκατεστηµένο πάροχο (ΟΤΕ) ο οποίος επιδοτήθηκε για αρκετό χρονικό διάστηµα για να συµπληρώσει την δική του κλειστή υποδοµή κατέχοντας το µοναδικό δίκτυο κορµού στην χώρα. Tα δίκτυα αυτά πρέπει να είναι ανοιχτά δίκτυα πρόσβασης να µην επιτρέπουν την δεσπόζουσα θέση (significant market power) κανενός παρόχου, να διαθέτουν την παθητική υποδοµή µε τους ίδιους όρους κοστοστρεφώς σε όλους τους ενδιαφερόµενους και να διασφαλίζουν µέσω της προώθησης του υγιούς ανταγωνισµού την προσφορά καλύτερων και οικονοµικά αποδοτικότερων υπηρεσιών προς τους χρήστες, επιλέγοντας διαφορετικές υπηρεσίες από διαφορετικούς παρόχους Υπηρεσιών. Για να είναι επιτυχές ένα επιχειρηµατικό µοντέλο που θα επιλέγει θα πρέπει να περιλαµβάνει : o τον προσδιορισµό του ρόλου της Πολιτείας σε ηµοτικό, Περιφερειακό και Εθνικό επίπεδο o τον προσδιορισµό του βαθµού συµµετοχής του ιδιωτικού τοµέα o την διασφάλιση της βιωσιµότητας των οπτικών Μητροπολιτικών ηµοτικών δικτύων 15

16 o τη διασφάλιση πόρων για τη λειτουργία, τη συντήρηση και την επέκταση του δικτύου Ωστόσο το εγχείρηµα αντιµετωπίζει µια σειρά από παρεµβάσεις που πρέπει να αντιµετωπιστούν: o Η διαχείριση ανάπτυξη αυτών των δικτύων συνεπάγεται ουσιώδεις αλλαγές στο σύνολο της αλυσίδας αξιών που αφορά την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών και απαιτεί την αναγκαιότητα για θέσπιση κανόνων ρυθµίσεων εφαρµόσιµες σ όλους τους τύπους των οπτικών δικτύων FTTx. o Ένα θέµα σχετικά µε τον ανταγωνισµό είναι ποια χαρακτηριστικά των διαφόρων αρχιτεκτονικών FTTx τείνουν να υποστηρίξουν την ανταγωνιστική πρόσβαση και ποια την εµποδίζουν o Ποια είναι η διεθνής πρακτική που έχει ακολουθηθεί για διεθνή ευρυζωνικά επιχειρηµατικά µοντέλα σε Μητροπολιτικά ηµοτικά δίκτυα που έχουν αναπτυχθεί σε διάφορες χώρες του κόσµου. 1.7 Εφαρµογές των αποτελεσµάτων της έρευνας στην καθηµερινή ζωή Εισερχόµαστε πλέον στην ψηφιακή εποχή της σύγκλισης, πορευόµενοι τάχιστα προς µια πλήρως διασυνδεδεµένη κοινωνία. Μια εποχή σύγκλισης διαφορετικών µέχρι τώρα κόσµων και αγορών, που περιλαµβάνει τη σύγκλιση τόσο των τεχνολογιών και δικτύων, όσο και των υπηρεσιών και εφαρµογών που θα είναι αγνωστικές ως προς τις τεχνολογίες, τα δίκτυα και τις τερµατικές συσκευές που θα χρησιµοποιούν. Η ευρυζωνική σύγκλιση εµπεριέχει συνιστώσες, που έχουν να κάνουν, µε τις ψηφιακές δικτυακές υποδοµές, µε το περιεχόµενο των υπηρεσιών, και µε επιχειρηµατικά σχέδια των φορέων της σύγκλισης. Μέσα από τη διατριβή γίνεται αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης και των τάσεων διεθνώς σε δίκτυα οπτικής πρόσβασης. Γίνεται παρουσίαση επιχειρηµατικών µοντέλων λύσεων και προτάσεων που µπορεί να υλοποιηθούν στην Ελλάδα µε τα αντίστοιχα οφέλη που προκύπτουν για την τόνωση του ανταγωνισµού σε επίπεδο υπηρεσιών. Τα επιχειρηµατικά µοντέλα που θα εφαρµοσθούν είναι κρίσιµα για την αποτελεσµατική διαχείριση και αξιοποίηση των ευρυζωνικών υποδοµών των Μητροπολιτικών δικτύων και των οπτικών δακτυλίων των ήµων. Αναδεικνύονται τα κυρίαρχα µοντέλα παροχής FTTx ο ρόλος των ήµων και των άλλων εµπλεκοµένων φορέων. Καταγράφονται δηµόσια δίκτυα οπτικών ινών που θα µπορούν να χρησιµοποιηθούν για την παροχή υπηρεσιών προστιθέµενης αξίας (σε συνδυασµό µε την αξιοποίηση των δηµοτικών οπτικών δικτύων της πρότασης Πρόσκληση Π93 του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Κοινωνίας της Πληροφορίας») έτσι ώστε οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι να έχουν ακριβή εικόνα για τις λύσεις αναβάθµισης των υποδοµών που σκοπεύουν να εφαρµοστούν στην χώρα. 16

17 Η κατασκευή, η διαχείριση και η αξιοποίηση των δικτύων FTTx αφορά όλους τους εµπλεκόµενους φορείς όπως παρόχους ευρυζωνικών υπηρεσιών, κατασκευαστικές εταιρείες, ρυθµιστική αρχή, οργανισµούς τοπικής αυτοδίοικησης. Η παρέµβαση της Πολιτείας σε ηµοτικό, Περιφερειακό, Εθνικό επίπεδο προάγει την τόνωση της προσφοράς και της ζήτησης της αγοράς. Εάν υπάρχουν οι κατάλληλες οπτικές δικτυακές υποδοµές τονώνοντας την προσφορά µέσω υπηρεσιών e-government, υψηλής προστιθέµενης αξίας και κατάλληλων κινήτρων θα αυξηθεί η ζήτηση. Μ αυτό τον τρόπο το ευρυζωνικό δίκτυο γίνεται πόλος έλξης για τις επιχειρήσεις συµβάλλοντας στην οικονοµική ανάπτυξη της περιοχής. Γνωρίζουµε ότι υπάρχει σηµαντικό ψηφιακό χάσµα τόσο µεταξύ της Ελλάδας και Ευρώπης όσο και στο εσωτερικό της χώρας. Η γεφύρωση του ψηφιακού χάσµατος αποτελεί βασικό καθοριστικό παράγοντα για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής, την οµαλή και απρόσκοπτη µετάβαση του κοινωνικού ιστού προς την «Κοινωνία της Πληροφορίας». Οι ήµοι ως κάτοχοι της φυσικής υποδοµής έχουν άµεσο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και µπορούν να παρέχουν σηµαντικές υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στους πολίτες τους. Έχουν θεσµικές αρµοδιότητες µικρό µέγεθος και εγγύτητα µε τις τοπικές κοινωνίες και µε τις κατάλληλες προϋποθέσεις µπορούν να εφαρµόσουν δράσεις που θα έχουν γρήγορα αποτελέσµατα µε επακόλουθη συνεισφορά σε περιφερειακό - εθνικό επίπεδο. Μέσα από τα επιχειρηµατικά µοντέλα γίνεται αποσαφήνιση του ρόλου τους στην ανάπτυξη των υποδοµών, στην λειτουργία, στην πιθανή παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών και στη συνεργασία τους µε άλλες πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τοµέα. Αναδεικνύεται ο ρόλος των διαδηµοτικών συνεργασιών σε περιφερειακό επίπεδο καθόσον ο ρόλος τους ως φορέων διαχείρισης υποδοµών ευρυζωνικότητας και διάδοσης της ευρυζωνικής πρόσβασης µπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός στην προσπάθεια της χώρας για τη σύγκληση µε το ευρωπαϊκό µέσο επίπεδο. Η πρόσβαση µε οπτικές ίνες µέχρι το σπίτι (FTTΗ) αποτελεί την πιο ασφαλή µακροχρόνια επένδυση και η επέκταση των υποδοµών θα γίνει µέσω των διαδηµοτικών συνεργασιών σε περιφερειακό και κατ επέκταση εθνικό επίπεδο. Αναδεικνύονται επιχειρηµατικά µοντέλα που στηρίζονται στην κατασκευή υποδοµών και δεν θέτουν περιορισµούς στον τύπο του ηλεκτρονικού εξοπλισµού που µπορεί να χρησιµοποιηθεί στην µορφή της επικοινωνίας µεταξύ των χρηστών και στην ποιότητα της επικοινωνίας. Αυτές οι υποδοµές χαρακτηρίζονται ως ουδέτερες, και ορίζουν δηµόσια δίκτυα ανοικτής πρόσβασης: ίκτυο ανοικτής πρόσβασης είναι το µοντέλο που διαχωρίζει ευκρινώς τα επίπεδα των υπηρεσιών µεταξύ τους (φυσική υποδοµή, υπηρεσία πρόσβασης από υπηρεσία περιεχοµένου) επιτρέποντας σε όλους τους ενδιαφερόµενους παρόχους υπηρεσιών να αγοράσουν 17

18 υπηρεσίες σε χονδρικές τιµές και να ανταγωνιστούν µεταξύ τους στα ανώτερα επίπεδα της αγοράς. Όσον αφορά τις δυνατότητες χρηµατοδότησης εξετάζονται νέα χρηµατοδοτικά εργαλεία όπως το µοντέλο της σύµπραξης ηµοσίου ιδιωτικού τοµέα µε συγχρηµατοδότηση. Μέσα από τις περιγραφόµενες τεχνολογίες και αρχιτεκτονικές αναδεικνύεται ο καλύτερος δυνατός τρόπος για την επιτυχία της υλοποίησης του εθνικού στόχου για ευρυζωνική πρόσβαση µέσω οπτικών ινών σ όλη την χώρα, τον τρόπο διοίκησης και επέκτασής τους έτσι ώστε να είναι εύκολα αξιοποιήσιµη από τους παρόχους υπηρεσιών προς όφελος του τελικού χρήστη. 1.8 Ερευνητικά ερωτήµατα και συνεισφορά της παρούσας έρευνας Η παρούσα διατριβή επιχειρεί να προτείνει ένα επιχειρηµατικό µοντέλο για την βέλτιστη εκµετάλλευση των τρεχόντων µητροπολιτικών οπτικών δικτύων πρόσβασης. Στο πλαίσιο αυτό εστιάζοντας κατά κύριο λόγο στη δοµή του επιχειρηµατικού µοντέλου βασικά επιστηµονικά ερωτήµατα ανακύπτουν Α) Πώς µπορεί να προσδιοριστεί και να ενισχυθεί ο ρόλος της πολιτείας στα περιγραφόµενα σενάρια των επιχειρηµατικών µοντέλων. Β) εδοµένου ότι η λειτουργία των οπτικών δικτυακών υποδοµών είναι σηµαντική για την προώθηση της ευρυζωνικής διείσδυσης ποιες είναι οι κατάλληλες πολιτικές προώθησης της ευρυζωνικότητας µέσα από την θεώρησή της ως δηµόσιο αγαθό. Στα πλαίσια αυτά η συνεισφορά της ιατριβής µπορεί κατ αρχάς να χωριστεί σε δύο κύριους άξονες µε διαφορετική βαρύτητα: - Ο ελλάσονος σηµασίας άξονας, στον οποίο : α)µελετώνται οι πολιτικές ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών, µε κύρια παράµετρο την κρατική ρύθµιση και την θεώρηση της ευρυζωνικότητας ως δηµόσιο αγαθό, ενώ σηµαντική θεωρείται και η ρύθµιση του ανταγωνισµού στην ευρυζωνικότητα β) περιγράφονται οι δηµόσιες ευρυζωνικές υποδοµές και οι ευρυζωνικές τεχνολογίες πρόσβασης - Ο µείζονος σηµασίας άξονας στον οποίο εστιάζεται η ιατριβή και αναφέρεται: α) σε θέµατα ρυθµιστικής πολιτικής και νοµοθεσίας για τα δίκτυα πρόσβασης FTTx β) σε αρχιτεκτονικές τεχνολογίες πρόσβασης οπτικών δικτυακών υποδοµών που υποστηρίζουν τον ανταγωνισµό γ) σε ανάλυση επιχειρηµατικών µοντέλων του ICT χώρου, αναπαράσταση και σχεδίαση δυναµικού επιχειρηµατικού µοντέλου µε βάση την επιλεγείσα αρχιτεκτονική (S.T.O.F.) 18

19 δ) Μελέτη οργανωτικών προτύπων του µοντέλου Σύµπραξης ηµόσιου Ιδιωτικού τοµέα για έργα ευρυζωνικών υποδοµών ε) ανάλυση ευρυζωνικών ποιοτικών σεναρίων όπου γίνεται συγκριτική αξιολόγηση επιχειρηµατικών µοντέλων και απεικονίζεται η συνεργασία δηµοσίου ιδιωτικού τοµέα. στ) Αφού εξετασθεί η διεθνής εµπειρία στα ευρυζωνικά επιχειρηµατικά µοντέλα οπτικών δικτυακών υποδοµών, αναλύεται το προτεινόµενο επιχειρηµατικό µοντέλο µε εύρος εφαρµογής στα όρια του ήµου, της περιφέρειας και ολόκληρης της εθνικής επικράτειας. Μετά από συγκριτική αξιολόγηση επιλέγεται το πιο κατάλληλο ενώ εξετάζονται θέµατα διαχείρισης, συντήρησης και επέκτασης του δικτύου. ζ) αποτυπώνεται η αρχιτεκτονική του επιλεγέντος FTTH δικτύου «ανοιχτής πρόσβασης» και παρατίθεται η πορεία µετάπτωσης σε οπτικά δίκτυα υποδοµών πρόσβασης ενώ περιγράφεται η συµβολή των ηµοτικών Ευρυζωνικών ικτύων στην ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας. 1.9 οµή της διατριβής Περιγραφή των περιεχοµένων της ιατριβής Η παρούσα διατριβή αποτελείται από δύο (2) µέρη και δώδεκα (12) κεφάλαια (Πίνακας 1.1). Στο πρώτο µέρος εισάγεται η προβληµατική και τα κίνητρα που οδήγησαν στην εκπόνηση της συγκεκριµένης έρευνας. Στη συνέχεια γίνεται εξέταση των πολιτικών ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών, σε επιλεγµένες περιπτώσεις όπως στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Ν. Κορέα, Η.Π.Α. και Ιαπωνία. Ακολούθως περιγράφονται οι δράσεις της «Κοινωνίας της Πληροφορίας» για την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών στην Ελλάδα από δηµόσιους φορείς και αναφέρονται οι ευρυζωνικές τεχνολογίας πρόσβασης. Στο δεύτερο µέρος εξετάζονται θέµατα ρυθµιστικής πολιτικής για τα οπτικά δίκτυα πρόσβασης και περιγράφεται ποια τεχνολογία αρχιτεκτονική δικτύων πρόσβασης είναι θετική στην τόνωση του ανταγωνισµού. Γίνεται ανάλυση του επιχειρηµατικού µοντέλου στον ICT χώρο και ακολούθως παρατίθενται σενάρια επιχειρηµατικών µοντέλων για την αξιοποίηση των οπτικών δικτυακών υποδοµών όπου γίνεται και συγκριτική αξιολόγησή τους Αναπτύσσονται οι λύσεις που προτείνονται στα πλαίσια της ιατριβής και που αφορούν το κατάλληλο µοντέλο µε το εύρος εφαρµογής του (εθνικό επίπεδο). Στη συνέχεια παρουσιάζεται µία αρχιτεκτονική υλοποίηση που ενσωµατώνει τις προτεινόµενες λύσεις και αποτυπώνει την τελική φάση επέκτασης του δικτύου FTTH για κάθε οικία επιχείρηση. - Παρατίθενται εφαρµογές των επιλεγέντων αρχιτεκτονικών δικτύων FTTH πρόσβασης (PON & AON) σε συγκεκριµένες µελέτες περίπτωσης. - ηµιουργείται ένα πλαίσιο µετάβασης σε οπτικά δίκτυα πρόσβασης όπου περιγράφονται τα διαδοχικά βήµατα υλοποίησης. 19

20 1.9.2 Συνοπτική περιγραφή περιεχοµένου και συνεισφορά ανά κεφάλαιο Στο «Κεφάλαιο 1» περιγράφεται το αντικείµενο, οι στόχοι, η συνεισφορά και η δοµή της ιατριβής. Στο «Κεφάλαιο 2» γίνεται επισκόπηση και περιγράφονται συγκριτικά οι διάφορές δηµόσιες πολιτικές για την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών σε διάφορες χώρες. Στο «Κεφάλαιο 3» αναλύονται οι δράσεις της «Κοινωνίας της Πληροφορίας» για την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών και εξετάζονται τα δηµόσια δίκτυα ευρυζωνικών υποδοµών στην χώρα. Στο «Κεφάλαιο 4» περιγράφονται οι ευρυζωνικές τεχνολογίες πρόσβασης FTTx µε βάση τις όποίες θα γίνει η αποτύπωση της τελικής φάσης επέκτασης του δικτύου FTTH για κάθε οικία, επιχείρηση. Στο «Κεφάλαιο 5» αναλύονται θέµατα ρυθµιστικής πολιτικής που πρέπει να αποτιµηθούν στην πορεία µετάπτωσης σε οπτικά δίκτυα πρόσβασης. Στο «Κεφάλαιο 6» αναδεικνύονται ποιες αρχιτεκτονικές τεχνολογίες οπτικών δικτύων πρόσβασης ενισχύουν τον ανταγωνισµό στα «ανοικτά δίκτυα πρόσβασης» και υποστηρίζουν τα σενάρια επιχειρηµατικών µοντέλων που προτείνονται. Στο «Κεφάλαιο 7» παρουσιάζεται η έννοια του επιχειρηµατικού µοντέλου στον ICT χώρο και γίνεται αναπαράσταση ανάλυση δυναµικού επιχειρηµατικού µοντέλου µε βάση την υιοθετηθείσα αρχιτεκτονική (S.T.O.F.) Στο «Κεφάλαιο 8» αναπτύσσονται σενάρια επιχειρηµατικών µοντέλων αποτυπώνονται οι δυνατότητες συνεργασίας ηµοσίου Ιδιωτικού τοµέα και γίνεται συγκριτική αξιολόγησή τους. Στο «Κεφάλαιο 9» παρουσιάζεται η εφαρµογή κατάλληλων οργανωτικών προτύπων Σύµπραξης ηµοσίου Ιδιωτικού τοµέα για έργα ευρυζωνικών υποδοµών. Στο «Κεφάλαιο 10» αποτυπώνονται µελέτες περιπτώσεων από τη ιεθνή εµπειρία για ευρυζωνικά επιχειρηµατικά µοντέλα οπτικών ικτυακών Υποδοµών, µελετώνται τα χαρακτηριστικά τους και γίνεται ταξινόµηση των αναλυθέντων επιχειρηµατικών µοντέλων. Στο «Κεφάλαιο 11» γίνεται συγκριτική αξιολόγηση του επιλεχθέντος µοντέλου σε επίπεδο ήµου, Περιφέρειας, πανελλαδικά, περιγράφονται θέµατα διαχείρισης, συντήρησης, επέκτασης του δικτύου. Γίνεται αποτύπωση της αρχιτεκτονικής της τελικής φάσης επέκτασης του δικτύου FTTH για κάθε οικία επιχείρηση, ενώ παρουσιάζεται και η τεχνολογική αποτύπωση επιλεγέντων αρχιτεκτονικών δικτύων FTTH «ανοιχτής πρόσβασης».στο τέλος 20

21 αποτυπώνεται η πορεία µετάπτωσης σε οπτικά δίκτυα υποδοµών πρόσβασης. Στο «Κεφάλαιο 12» αναπτύσσονται τα συµπεράσµατα και προτείνονται κατευθύνσεις µελλοντικής έρευνας ενώ παρατίθενται οι ηµοσιεύσεις που έγιναν στην πορεία της ερευνητικής εργασίας. Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΜΕΡΟΣ Α ΜΕΡΟΣ Β Κεφάλαιο 1 Αντικείµενο στόχοι συνεισφορά δοµή της διατριβής Κεφάλαιο 2 Πολιτικές ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών Κεφάλαιο 3 ράσεις της «Κοινωνίας της Πληροφορίας» για την ευρυζωνικότητα ευρυζωνικές υποδοµές Κεφάλαιο 4 Ευρυζωνικές τεχνολογίες πρόσβασης FTTx Κεφάλαιο 5 Ρυθµιστική πολιτική ρυθµιστικές αρχές και νοµοθεσία για τα δίκτυα επόµενης Γενιάς Κεφάλαιο 6 Ο ανταγωνισµός στα οπτικά δίκτυα πρόσβασης Κεφάλαιο 7 Ευρυζωνικό επιχειρηµατικό µοντέλο Κεφάλαιο 8 Σενάρια επιχειρηµατικών µοντέλων αξιοποίησης οπτικών δικτυακών υποδοµών Κεφάλαιο 9 Συµπράξεις ηµοσίου Ιδιωτικού τοµέα Κεφάλαιο 10 ιεθνής εµπειρία ευρυζωνικών επιχειρησιακών µοντέλων οπτικών δικτυακών υποδοµών Κεφάλαιο 11 Μητροπολιτικά δίκτυα οπτικών ινών της Ελλάδας: Ένα κατάλληλο επιχειρηµατικό µοντέλο συγκριτική αξιολόγηση. Αποτύπωση τελικής φάσης επέκτασης δικτύου FTTH για κάθε οικία επιχείρηση. Τεχνολογική αποτύπωση επιλεγέντων δικτύων F.T.T.H. «ανοιχτής πρόσβασης» Κεφάλαιο 12 Συµπεράσµατα προτάσεις για µελλοντική έρευνα Πίνακας 1.1 Περιεχόµενα της ιατριβής ανά κεφάλαιο. 21

22 1.10 ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΒΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΑΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ MARKET ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ - ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ TECHNOLOGY ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ FTTx REGULATION ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ-ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΓΕΝΙΑΣ ΙΕΘΝΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΒΗΣ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΕΝΑΡΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΠΤΙΚΩΝ ΙΚΤΥΑΚΩΝ ΥΠΟ ΟΜΩΝ Οικονοµικά οµή - Οργάνωση Τεχνολογία Υπηρεσίες 22

23 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 2 : Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Ε Σ Α Ν Α Π Τ Υ Ξ Η Σ Ε Υ Ρ Υ Ζ Ω Ν Ι Κ Ω Ν Υ Π Ο Ο Μ Ω Ν Κ Α Ι Υ Π Η Ρ Ε Σ Ι Ω Ν 2.1 Εισαγωγή Στις µέρες µας η πρόσβαση στα ευρυζωνικά δίκτυα και στην επόµενη γενιά υπηρεσιών θεωρούνται απαραίτητη προϋπόθεση για την οικονοµική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Η κοινωνική και οικονοµική σηµασία της ευρυζωνικότητας γίνεται όλο και περισσότερο σαφής. Στο κεφάλαιο αυτό αφού γίνει µια ανάλυση της αγοράς όσον αφορά την ευρυζωνικότητα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα εξετάζονται διάφορες δηµόσιες πολιτικές κρατών για την ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας. Αναλύονται οι πολιτικές για την ευρυζωνικότητα ως ηµόσιο Αγαθό και µελετώνται θέµατα ρύθµισης του Ανταγωνισµού Ανταγωνιστικότητα ευρυζωνικότητα σύγκλιση ίκτυα επόµενης Γενιάς Ο κλάδος των τηλεπικοινωνιών στην Ευρώπη όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήµα είναι πολύ σηµαντικός και αντιπροσωπεύει το 3,6% του ΑΕΠ ενώ οι επενδύσεις που έγιναν αντιπροσωπεύουν το 0,5% του ΑΕΠ του

24 Σχήµα : 2.1. Κύκλος εργασιών και επενδύσεις στις τηλεπικοινωνίες ως ποσοστό του ΑΕΠ, 2007 µέσος όρος ΕΕ κύκλου εργασιών στις τηλεπικοινωνίες: 2,90% του ΑΕΠ Πηγή : EC COMMISSION, «Progress Report on the single European Electronic Communications Market, March 2009 Όσον αφορά τις θέσεις εργασίας και την ανάπτυξη σύµφωνα µε µελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής φτάνοντας στο 80% η διείσδυση της ευρυζωνικότητας το 2015 θα δηµιουργηθούν 1 εκατοµµύριο θέσεις εργασίας και 850 δις ευρώ επιπλέον ανάπτυξη σύµφωνα µε το µέσο σενάριο. (α) (β) Σχήµα : 2.2. α) Συσχέτιση ευρυζωνικότητας & ανάπτυξης ΑΕΠ στην Ευρώπη β) Συσχέτιση ευρυζωνικότητας & αύξηση της Απασχόλησης στην Ευρώπη Πηγή : Micus Management Consulting, The impact of Broadband on Growth and Productivity,2008 Η απελευθέρωση του τοπικού βρόχου ULL (Unbundling Local Loop) και το άνοιγµα της αγοράς ήταν αυτά που αύξησαν την ευρυζωνικότητα. Ο βαθµός ευρυζωνικής διείσδυσης για την χώρα τον Ιούνιο του 2009 φαίνεται στο σχήµα: 24

25 Σχήµα : 2.3 Βαθµός ευρυζωνικής διείσδυσης στην ΕΕ Ευρυζωνικές γραµµές ανά 100 κατοίκους Πηγή : EC COMMISSION, «Progress Report on the single European Electronic Communications Market, March Αποτύπωση ευρυζωνικής διείσδυσης - Σεπτέµβριος 2009 Η διείσδυση των ευρυζωνικών συνδέσεων έως τον Σεπτέµβριο του 2009 έχει ανέλθει στο 15,6% του πληθυσµού της χώρας ανεβάζοντας τον αριθµό των συνδέσεων σε 1,75 εκατοµ. συνδέσεις. Η σηµαντική αυτή αύξηση αποτυπώνεται στο παρακάτω σχήµα: εκ Μάρτ Η εξελιξη των ευρυζωνικών γραµµων στην Ελλάδα Ιουν Σεπτ εκ Μάρτ Ιουν Σεπτ εκ Μαρτ Ιουν Σεπτ εκ Μαρτ Ιουν Σχήµα 2.4 : Η εξέλιξη των ευρυζωνικών γραµµών στην Ελλάδα Η αύξηση αυτή δεν φαίνεται όµως να είναι ικανή να αλλάξει τη θέση της χώρας στην Ε.Ε. αφού παραµένουµε στην 23 η θέση πίσω από την Ουγγαρία. Βρισκόµαστε στην πέµπτη θέση από το τέλος όπου πρώτη χώρα παραµένει η ανία µε ποσοστό διείσδυσης στον πληθυσµό το 37%. Ο µέσος όρος διείσδυσης των ευρυζωνικών συνδέσεων στην Ε.Ε. έχει διαµορφωθεί ήδη στο 23%. Ο ΟΤΕ παραµένει κυρίαρχος στην αγορά 25

26 ελέγχοντας περίπου το 55% των συνδέσεων και οι συνδέσεις των εναλλακτικών παρόχων εµφανίζουν µεγαλύτερο ρυθµό αύξησης. Στο τέλος του Ιουνίου 2009 υπήρχαν γραµµές του ΟΤΕ που είχαν αποδεσµοποιηθεί και είχαν περιέλθει στον έλεγχο των ανταγωνιστών του. Όσον αφορά τη µέση ταχύτητα στις ευρυζωνικές συνδέσεις βρίσκεται στα 4Μbps. Όλες οι ευρυζωνικές συνδέσεις στη χώρα κυµαίνονται από τα 2 Μbps, ενώ το 40% εµφανίζει ονοµαστική ταχύτητα άνω των 10 Μbps. Οι εναλλακτικοί πάροχοι ανταγωνιστές του ΟΤΕ για να αντιµετωπίσουν επί ίσοις όροις τον κυρίαρχο πάροχο της χώρας προχώρησαν σε υπέρογκες σε σχέση µε το µέγεθός τους επενδύσεις µε στόχο να αποκτήσουν µια κρίσιµη µάζα στην αγορά των τηλεπικοινωνιών Έχουν επενδύσει περισσότερα από 600 εκατοµ. Ευρώ µε δεδοµένου ότι πελάτες έχουν αποσυνδεθεί και έχουν µεταφερθεί στα δίκτυα των ανταγωνιστών του ΟΤΕ. Ο ΟΤΕ σχεδιάζει να προχωρήσει γρήγορα στην ανάπτυξη νέου δικτύου VDSL προσφέροντας διπλάσιες χωρητικότητες από ότι το ADSL και δίδοντάς του προβάδισµα σε σχέση µε τον ανταγωνισµό. Το νέο δίκτυο προσφέροντας ταχύτητα 40 έως 50 Μbps θα µπορεί να µεταδόσει ακόµα και τηλεόραση υψηλής ευκρίνειας (ΗDΤV). Οι εναλλακτικοί πάροχοι θα δυσκολευθούν πολύ να προσαρµοστούν στις απαιτήσεις και τους σχεδιασµούς του νέου δικτύου και θα αναγκασθούν να γίνουν µεταπωλητές των υπηρεσιών του ΟΤΕ κάτι που έκαναν από το χωρίς σηµαντικά αποτελέσµατα ή να προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις. µε αποτέλεσµα όλες οι έως τώρα επενδύσεις τους να καταστούν ξεπερασµένες πριν ακόµα αυτές αποσβεστούν επιβαρύνοντας την ήδη έως τώρα κακή τους οικονοµική κατάσταση όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα: Μεταβολή Forthnet ,98 19,4% Tellas ,22 14,4% Hellas on Line ,02 114,3% On Telecoms ,07 322,6% VoiceNet ,50 18,7% Med. Nautilus ,68 5,7% Cyta Hellas Lannet - 57,91 - Altec Telecoms - 55,74 - Teledome - 29,29 - Σύνολο 434,03 451,41-3,9% Πίνακας 2.1 : Κύκλος εργασιών για τηλεπικοινωνιακούς παρόχους στην Ελλάδα (σε εκατ. Ευρώ) Πηγή : Ισολογισµός επιχειρήσεων

27 Μεταβολή Forthnet -40,19-32,73-22,8% Tellas -53,77-28,40-89,3% Hellas on Line -33,72-41,12 18,0% On Telecoms -42,54-22,87-980,9% VoiceNet -1,04-0,10 18,7% Med. Nautilus 3,49 2,94 - Cyta Hellas -7, Lannet - -26,36 - Altec Telecoms - -14,38 - Teledome - -1,45 - Σύνολο -175,19-164,49-6,5% Πίνακας 2.2. : Κέρδη µετά φόρων για τηλεπικοινωνιακούς παρόχους στην Ελλάδα (σε εκατ. Ευρώ) Πηγή: Ισολογισµός επιχειρήσεων 2008 Την 1 η Ιουνίου του 2005, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την πρωτοβουλία "i2010: European Information Society 2010" (EU-Commission 2005a), προκειµένου να προωθήσει την ανάπτυξη της πληροφορικής και των πολυµέσων (EU, 2004). Η i2010 είναι µια ολοκληρωµένη στρατηγική για τον εκσυγχρονισµό και την ανάπτυξη όλων των εργαλείων πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της ψηφιακής οικονοµίας. Στην Ελλάδα, οι στόχοι αυτής της προαναφεροµένης πρωτοβουλίας θα επιτευχθούν µέσα από την υλοποίηση του λειτουργικού προγράµµατος «Κοινωνία της Πληροφορίας» ("Information Society"). Το Πρόγραµµα έχει πέντε (5) ράσεις : «Μόρφωση και Πολιτισµός», «Πολίτες και Ποιότητα Ζωής» «Ανάπτυξη και Εργασία», «Επικοινωνίες» και «Τεχνική Βοήθεια». Μέσω της ράσης «Επικοινωνίες», έχουν επιχορηγηθεί έργα για την ανάπτυξη τοπικών δικτυακών υποδοµών πρόσβασης και προηγµένων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών για πολίτες. Ο στόχος αυτών των επιχορηγήσεων είναι η ανάπτυξη της ευρυζωνικής πρόσβασης µητροπολιτικών δικτύων σε µικρές πόλεις και σε µη αστικές ή αποµακρυσµένες περιοχές, προκειµένου να προσφερθεί ένα ευρύ φάσµα βασικών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Η ανάπτυξη των ευρυζωνικών υποδοµών θα βασιστεί σε περιφερειακές στρατηγικές και θα λάβει υπόψη τις φυσικές ιδιαιτερότητες, την προσδοκώµενη κοινωνική, οικονοµική και πληθυσµιακή ανάπτυξη, καθώς και την υπάρχουσα τηλεπικοινωνιακή υποδοµή. Έτσι, προκύπτουν διάφορα θέµατα σχετικά µε το επιχειρηµατικό µοντέλο που θα χρησιµοποιηθεί για την βέλτιστη εκµετάλλευση αυτών των δικτύων, ποιος είναι ο ρόλος των ήµων, ποιος είναι ο βαθµός της κυβερνητικής παρέµβασης, πως προωθείται ο υγιής ανταγωνισµός, πως εξασφαλίζεται η βιωσιµότητα του δικτύου, κλπ. Σε παγκόσµια κλίµακα, ευρυζωνικά µητροπολιτικά δίκτυα έχουν αναπτυχθεί σε διάφορες χώρες στον κόσµο, όπως Ιρλανδία, Σουηδία, ΗΠΑ, Νέα Ζηλανδία, Καναδά, Γαλλία και Ολλανδία. Πρωτοποριακές χώρες, όπως ο Καναδάς και η Σουηδία παρουσιάζουν επιτυχή παραδείγµατα στο πως η ευρυζωνική υποδοµή µπορεί να ενισχύσει την τοπική οικονοµία και να 27

28 συνεισφέρει στην περαιτέρω ανάπτυξη. Γενικά, είναι δύσκολο να µετρηθεί η άµεση επίδραση της ευρυζωνικής υποδοµής στην τοπική οικονοµία και ανάπτυξη αλλά σίγουρα οι ευρυζωνικές υποδοµές έχουν µια πολύ σηµαντική επίδραση. Ο Lehr και άλλοι (Lehr et all 2006) έκανε µια πρώτη προσπάθεια να µετρήσει την ευρυζωνική επίδραση εφαρµόζοντας ελεγχόµενες οικονοµετρικές τεχνικές σε εθνικής-κλίµακας δεδοµένα. Αυτά τα αποτελέσµατα υποστήριξαν τη θέση ότι η ευρυζωνική πρόσβαση βελτιώνει την οικονοµική ανάπτυξη και απόδοση καθώς και ότι η οικονοµική επίδραση είναι πραγµατική και µετρήσιµη. Πιο συγκεκριµένα απέδειξαν ότι µεταξύ 1998 και 2002, οι κοινότητες όπου η ευρυζωνικότητα είχε γίνει διαθέσιµη στην ευρεία αγορά βίωσαν άµεση ανάπτυξη (α) στην απασχόληση, (β) στον αριθµό των επιχειρήσεων γενικότερα, και (γ) στις επιχειρήσεις σε ευαίσθητους τοµείς της πληροφορικής. Σχετικά µε τις πολιτικές των κυβερνήσεων µερικές υποστηρίξουν τον ανταγωνισµό και ειδικότερα τον ανταγωνισµό υποδοµής µεταξύ DSL και καλωδιακής TV, που σύµφωνα µε τον Hoffler (Hoffler, 2007) έχει σηµαντική και θετική συσχέτιση στην ευρυζωνική διείσδυση. Ωστόσο αυτή η περίπτωση δεν αρµόζει στην Ελλάδα, αφού η τεχνολογία DSL είναι η µόνη επικρατούσα λύση και δεν υπάρχουν καλωδιακά δίκτυα. Σύµφωνα µε τους Picot & Wernick (Picot & Wernick, 2007) ο ρόλος της κυβέρνησης στην ευρυζωνική πρόσβαση είναι σπουδαίος. Πιο συγκεκριµένα, εξέτασαν την Ευρώπη, την Κορέα και τις ΗΠΑ, όπου η παρέµβαση των κυβερνήσεων διαφέρει σηµαντικά. Η σπουδαιότητα της ευρυζωνικότητας έχει γίνει κοινή θέση, αλλά οι µέθοδοι υποστήριξης της ανάπτυξης είναι διαφορετικοί. Ο ανταγωνισµός της πλατφόρµας φαίνεται να έχει αρκετή επίδραση στον υψηλό ρυθµό ανάπτυξης, ειδικά στις µητροπολιτικές περιοχές, ενώ οι τεχνικές αποδεσµοποίησης τοπικού βρόχου (Local Loop Unbundling - LLU) µπορούν να συνεισφέρουν στην ευρυζωνική διείσδυση των περιοχών και χωρών που εκλείπουν εναλλακτικές υποδοµές όπως συµβαίνει στην χώρα µας Πολύ χρήσιµα εµπειρικά αποτελέσµατα έχουν παρουσιαστεί από τους Cava- Ferreruela & Alabau-Munoz (Cava et all, 2006) σχετικά µε δηµόσιες πολιτικές προώθησης της ευρυζωνικότητας. Μικρής παρεµβολής στρατηγικές πρέπει να εφαρµοστούν σύµφωνα µε την υπόθεση ότι η πιο αποδοτική πολιτική επιτάχυνσης της ευρυζωνικής ανάπτυξης είναι η προώθηση του τεχνολογικού ανταγωνισµού (π.χ.. µεταξύ DSL και καλωδιακών δικτύων). Ωστόσο παρατηρούν ότι υπάρχουν γεωγραφικές περιοχές που πιθανόν να µην καλύπτονται (όπως µη αστικές και αραιοκατοικηµένες περιοχές). Σ αυτή την περίπτωση προτείνουν να ακολουθηθούν µεσαίας τάξης στρατηγικές παρέµβασης, που θεωρούν ότι η δηµόσια χρηµατοδότηση υποδοµής είναι πιο κατάλληλη για ισοκατανεµηµένη κάλυψη σ αυτές τις περιοχές. Αυτή είναι η περίπτωση και της Ελλάδας, ειδικά σε µη αστικές και αποµακρυσµένες περιοχές της χώρας, όπου δεν υπάρχει εναλλακτική υποδοµή. Η ανάπτυξη των µητροπολιτικών ευρυζωνικών δικτύων από την «Κοινωνία της Πληροφορίας» είναι πολύ σηµαντική για την Ελλάδα, αφού αναµένεται να ωθήσει την ευρυζωνική διείσδυση, που είναι σε αρκετά χαµηλά επίπεδα σε σχέση µε το µέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. Οι λόγοι της περιορισµένης ανάπτυξης της ευρυζωνικής πρόσβασης στην Ελλάδα σε σχέση µε άλλες χώρες (Marcus, 2005) είναι πολλαπλοί. Αρχικά, η αγορά των ευρυζωνικών υπηρεσιών στην Ελλάδα είναι µικρή. Πρόσφατες 28

29 µελέτες (Ελληνικό ίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας, 2005), (Παρατηρητήριο 2005), (Ε-business forum, 2005) σχετικά µε είτε µικρές πόλεις ή µεσαίου µεγέθους επιχειρήσεις (SME) στην Ελλάδα και τις οικίες, έχουν δείξει χαµηλά ποσοστά διείσδυσης τόσο σε προσωπικούς υπολογιστές (PC) όσο και σε κατοχή διαδικτυακής σύνδεσης (Σχήµα 2.5, Σχήµα 2.6, Σχήµα 2.7). Το µόνο ενθαρρυντικό στοιχείο αυτών των µελετών είναι η αύξηση τόσο των PCs όσο και των διαδικτυακών χρηστών, που αποτελεί και µια βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης. Σχήµα 2.5 : ιείσδυση Η/Υ και ευρυζωνικότητας στην Ελλάδα Σχήµα 2.6 : Χρήση διαδικτύου ανά ηλικιακές οµάδες Ελλάδα έναντι ΕΕ 15 29

30 Σχήµα 2.7 : ιαδικτυακή και ευρυζωνική πρόσβαση στις ελληνικές επιχειρήσεις Κατόπιν, οι αποµακρυσµένες περιοχές της χώρας είναι οι λιγότερο ανεπτυγµένες και αντιµετωπίζουν τον πιο έντονο τεχνολογικό αποκλεισµό. Για αυτές τις περιοχές χρειάζονται µακριοί τοπικοί βρόχοι, λόγω των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων της χώρας (σε σύγκριση µε τις πολύ µικρότερες αποστάσεις στις αστικές περιοχές). Το γεγονός αυτό οδηγεί σε µια δραµατική αύξηση του κόστους ανάπτυξης των ευρυζωνικών δικτύων ενώ είναι χαµηλή η προσδοκώµενη ζήτηση ευρυζωνικών υπηρεσιών ανάγκης σ αυτές τις περιοχές (Μπούρας κά., Oκτ. 2005). Η σηµερινή περιορισµένη επίγεια υποδοµή (κορµός και πρόσβαση) που είναι ιδιοκτησία κατά κύριο λόγο ενός και µοναδικού µέχρι πρόσφατα δηµοσίου παρόχου (OTE Οργανισµός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας), αποτελεί ένα σηµαντικό εµπόδιο στην ανάπτυξη του ανταγωνισµού. Η απελευθέρωση προχωρά αργά και ο ανταγωνισµός στις δικτυακές υποδοµές µέχρι σήµερα είναι ανεπαρκής (Μπούρας κά., Dec. 2005). Ένας ακόµη από τους βασικούς λόγους είναι η απουσία επαρκούς πλαισίου διατάξεων, ειδικότερα στην αδειοδότηση των τηλεπικοινωνιακών παρόχων όσον αφορά τα δικαιώµατα διέλευσης. Οι τρέχουσες ευρυζωνικές υποδοµές όσον αφορά τα δηµόσια ευρυζωνικά δίκτυα είναι το Ερευνητικό ίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας (Ε ΕΤ), το Ελληνικό ίκτυο ηµοσίων Φορέων( 'Syzefxis'), το ίκτυο των Ελληνικών Πανεπιστηµίων (GUNET), το Πανελλήνιο Σχολικό ίκτυο (GSN). Τα προαναφερόµενα δίκτυα διασυνδέουν ερευνητικές και ακαδηµαϊκές οργανώσεις, ινστιτούτα, πανεπιστήµια και δηµόσια σχολεία. Όσον αφορά τα ιδιωτικά ευρυζωνικά δίκτυα, η αρχική µικρή ανάγκη για ευρυζωνικές υπηρεσίες και το υψηλό κόστος των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και της διαδικτυακής πρόσβασης δεν είχαν επιτρέψει σηµαντικές επενδύσεις στην ανάπτυξη εναλλακτικών ευρυζωνικών υποδοµών ενώ µετά το 2004, οι εναλλακτικοί πάροχοι άρχισαν να αναπτύσσουν νέες ευρυζωνικές υποδοµές. Προς αυτή την κατεύθυνση, η «Κοινωνία της Πληροφορίας» (Infosoc, 2005) χρηµατοδοτήθηκε από την ΕΕ για την ανάπτυξη οπτικού δικτύου σκοτεινής ίνας (dark fibre) σε κύριες και µικρές πόλεις, καθώς και σε µη αστικές και αποµακρυσµένες περιοχές της χώρας (Πρόγραµµα Κοινωνία της 30

31 Πληροφορίας «Πρόσκληση 93»). Ο στόχος αυτής της προτεινόµενης υποδοµής είναι η ανάπτυξη µητροπολιτικών δικτύων ώστε να προσφερθούν οι ευρυζωνικές υπηρεσίες. Η ανάπτυξη αυτών των υποδοµών θα βασιστεί σε περιφερειακή στρατηγική συµπεριλαµβάνοντας τις φυσικές ιδιαιτερότητες, την προσδοκώµενη κοινωνική, οικονοµική και πληθυσµιακή ανάπτυξη, καθώς και την υπάρχουσα τηλεπικοινωνιακή υποδοµή. Το µοντέλο θα συµπεριλάβει την πιθανότητα της παροχής οπτικής ίνας σε τιµή κόστους, προκειµένου να καλυφθεί µόνο το κόστος λειτουργίας και συντήρησης της υποδοµής. Ο κύριος στόχος µεταξύ άλλων της διατριβής θα είναι να προταθεί ένα επιχειρηµατικό µοντέλο που θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για τη βέλτιστη εκµετάλλευση αυτών των µητροπολιτικών δικτύων. Από την «Πρόσκληση 93» θα υλοποιηθούν 68 δίκτυα σε όλη την Ελλάδα, µε συνολικό κόστος 54 εκατοµµύρια Ευρώ και συνολικό µήκος 750 Km. 2.4 Ευρυζωνική πρόσβαση Ευρυζωνικότητα Ευρυζωνικές Υπηρεσίες Ως Ευρυζωνική πρόσβαση ευρυζωνικές υπηρεσίες ορίζουµε το προηγµένο και το καινοτόµο περιβάλλον που περιλαµβάνει : o Την παροχή γρήγορων συνδέσεων σε όσο το δυνατόν µεγαλύτερο µέρος του πληθυσµού µε ανταγωνιστικές τιµές και χωρίς εγγενείς περιορισµούς στα συστήµατα µετάδοσης και τον τερµατικό εξοπλισµό o Την κατάλληλη δικτυακή υποδοµή η οποία επιτρέπει την κατανεµηµένη ανάπτυξη σηµερινών και µελλοντικών δικτυακών εφαρµογών και πληροφοριακών υπηρεσιών, ικανοποιεί τις εκάστοτε ανάγκες των εφαρµογών σε εύρος ζώνης, αναδραστικότητα, διαθεσιµότητα και έχει τη δυνατότητα συνεχούς αναβάθµισης µε µικρό οικονοµικό κόστος o Τη δυνατότητα του πολίτη να επιλέγει µεταξύ εναλλακτικών προσφορών σύνδεσης και µεταξύ διαφόρων δικτυακών εφαρµογών, υπηρεσιών πληροφόρησης και ψυχαγωγίας χωρίς να αποκλείεται η συµµετοχή του στην παροχή περιεχοµένου o Το κατάλληλο ρυθµιστικό πλαίσιο από πολιτικές, µέτρα, πρωτοβουλίες, παρεµβάσεις, αναγκαίες για την ενδυνάµωση της καινοτοµίας, την προστασία του ανταγωνισµού και την εγγύηση σοβαρής και ισορροπηµένης οικονοµικής ανάπτυξης Η διαθεσιµότητα και η αξιοποίηση της ευρυζωνικότητας δεν προκύπτει στο πλαίσιο µιας αυτόµατης διαδικασίας στο πλαίσιο της αγοράς. Η διεθνής εµπειρία δείχνει ότι παρατηρούνται χρονικές υστερήσεις αλλά και επιλεκτική ανάπτυξη σε ορισµένες µόνο περιοχές που αποδεικνύονται επιχειρηµατικά προσοδοφόρες. Απαιτούνται έτσι δηµόσιες πολιτικές και επιχειρηµατικές στρατηγικές για την προώθηση της ευρυζωνικότητας καθώς και ενεργοποίηση του επιχειρηµατικού τοµέα, του επιστηµονικού δυναµικού κάθε περιοχής και κινητοποίηση των τοπικών κοινωνιών. Μεταξύ των χωρών υφίστανται µεγάλες διαφορές όσον αφορά τις εφαρµοστέες πολιτικές και ρυθµίσεις. Θα εξετάσουµε δύο διαφορετικές και σηµαντικές παραµέτρους που η κυβέρνηση και οι ρυθµιστικές αρχές πρέπει να καθορίσουν το ρόλο τους: α) τη θεωρία των δηµόσιων αγαθών και β) θέµατα ρύθµισης του ανταγωνισµού. Η θεωρία των δηµόσιων αγαθών συνδέεται µε την κυβερνητική συµµετοχή στην προώθηση της ζήτησης και της διάδοσης της ευρυζωνικότητας, όπως περιγράφεται µέσα από τις 31

32 υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας (Universal Services Obligations - USOs) και τη δηµόσια χρηµατοδότηση. Ο ανταγωνισµός απεικονίζεται στους όρους και τον σχεδιασµό της ρύθµισης της αγοράς σε επίπεδο τεχνολογίαςυποδοµών. Οι απαιτήσεις για τη ρυθµιστική πολιτική στην ευρυζωνικότητα µπορούν επίσης να επηρεαστούν από τη διαθεσιµότητα σε διαφορετικές πλατφόρµες τεχνολογίας. Ένας κρίσιµος παράγοντας είναι η διελκυστίνδα µεταξύ του ανταγωνισµού υπηρεσιών και του ανταγωνισµού πλατφόρµας. Οι ρυθµιστές πρέπει να αξιολογήσουν τις αποφάσεις τους λαµβάνοντας υπόψη εάν προωθούν την υλοποίηση µιας παράλληλης, ανταγωνιστικής υποδοµής (ανταγωνισµός πλατφόρµας) ή εάν προάγουν τον ανταγωνισµό σε ένα ενιαίο δίκτυο µέσω ρύθµισης της πρόσβασης (ανταγωνισµός υπηρεσίας).η εµπειρία δείχνει ότι οι ρυθµιστές έχουν προσπαθήσει συχνά να θεσπίσουν πλαίσια που να επιτρέπουν και τις δύο µορφές ανταγωνισµού. 2.5 Παράγοντες διάδοσης της ευρυζωνικότητας Οι κρίσιµοι παράγοντες για την διάδοση της ευρυζωνικότητας µπορούν να οµαδοποιηθούν σε τρεις διαστάσεις. Στην πρώτη διάσταση συγκαταλέγονται οι παράγοντες που επηρεάζουν την ζήτηση και την προσφορά. Θα πρέπει να παρατηρήσουµε ότι υψηλής ποιότητας υπηρεσίες προσφερόµενες σε χαµηλό κόστος οδηγούν σε αύξηση της ζήτησης ενώ η ίδια η αύξηση της ζήτησης οδηγεί σε µεγαλύτερη προσφορά. Σε ένα δεύτερο επίπεδο υπάρχει η διάκριση µεταξύ του περιεχοµένου και της υποδοµής. Και εδώ η ανάπτυξη είτε του περιεχοµένου είτε της υποδοµής µπορούν να οδηγήσουν σε ανάπτυξη η µια της άλλης. Τέλος, υπάρχει µια διάκριση όσον αφορά τους τεχνολογικούς, οικονοµικούς, πολιτικούς και πολιτισµικούς παράγοντες που µπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη τόσο της ζήτησης και της προσφοράς όσο και του περιεχόµενου και της υποδοµής. 2.6 Ο ρόλος της κρατικής ρύθµισης Υπάρχουν τρεις κύριες θεωρίες περί ρυθµίσεων: η θεωρία του δηµόσιου ενδιαφέροντος, η θεωρία του «αιχµάλωτου» (capture theory) και η οικονοµική θεωρία (Viscusi & Harrington, 2000). Η θεωρία του δηµόσιου ενδιαφέροντος βλέπει την ρύθµιση ως απάντηση στην απαίτηση του κοινού για τη διόρθωση της αποτυχίας αγοράς και για την πρόληψη µεροληπτικών πρακτικών εκ µέρους των επιχειρήσεων. Βάσει των παρατηρήσεων στις ΗΠΑ και αλλού, η θεωρία του «αιχµαλώτου» πρεσβεύει ότι ο κανονισµός θεσπίζεται από την Πολιτεία σε απάντηση στην απαίτηση της βιοµηχανίας για επικράτηση. Με άλλα λόγια, σε αυτήν την περίπτωση η ρυθµιστική πολιτική είναι αιχµάλωτη από τη σχετική βιοµηχανία. Παρόµοια στα συµπεράσµατά της είναι και η οικονοµική θεωρία που προσπαθεί να περιγράψει τις αιτίες που δίνουν αφορµή για την γέννηση των ρυθµίσεων. Οι επιχειρήσεις επιθυµούν την «αιχµαλώτιση» της ρυθµιστικής στρατηγικής για να προαγάγουν τους βασικούς τους σκοπούς δηλαδή: άµεση οικονοµική επιχορήγηση, έλεγχο της εισόδου νέων ανταγωνιστών, έλεγχο των υποκατάστατων και των συµπληρωµατικών προϊόντων και έλεγχο των σταθερών τιµών. 32

33 Αν και οι θεωρίες αυτές δεν επικυρώνονται απευθείας από τα εµπειρικά δεδοµένα η χρησιµότητά τους είναι να καταλάβουµε τα αντικρουόµενα χαρακτηριστικά των εθνικών ρυθµιστικών αρχών (ΕΡΑ) καθώς αποτυπώνονται στη δράση των που είναι ενεργητική, όπως στη θεωρία δηµόσιου ενδιαφέροντος, είτε παθητική, όπως στη θεωρία «αιχµαλώτου» και στην οικονοµική θεωρία. 2.7 Η ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό Οι Εθνικές Ρυθµιστικές Αρχές (ΕΡΑ) είναι αρµόδιες για την εγγύηση ενός συνόλου δηµόσιων αγαθών, συµπεριλαµβανοµένων των πτυχών της ασφάλειας, της προστασίας, της πρόληψης της ανεπιθύµητης παρέµβασης στη ραδιοεπικοινωνία και, τελευταίο αλλά όχι ασήµαντο, των υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας. Οι τελευταίες απολαµβάνουν ακόµη και συνταγµατική θέση (παραδείγµατος χάριν στο γερµανικό Grundgesetz, αρθ. 87). Τα δηµόσια αγαθά διαφέρουν από τα άλλα αγαθά σε δύο χαρακτηριστικά. Πρώτον ότι η κατανάλωση ενός δηµόσιου αγαθού δεν περιορίζει την κατανάλωση από άλλα άτοµα. εύτερον, τα δηµόσια αγαθά χαρακτηρίζονται από τον µη-ανταγωνισµό στην κατανάλωση (Musgrave, 1999). Τα δηµόσια αγαθά µπορούν να παρασχεθούν τόσο από την κυβέρνηση όσο και από ιδιωτικές πρωτοβουλίες και εταιρίες. Τα πιθανά οφέλη της ευρυζωνικότητας αλλά και οι κοινές ανησυχίες για την ψηφιακή ανισότητα, µεταξύ εκείνων που συνδέονται µε µεγάλα δίκτυα και εκείνων που δεν έχουν πρόσβαση, έχει προτρέψει την πολιτεία να λάβει διάφορα µέτρα. 2.8 Ρύθµιση του ανταγωνισµού στην ευρυζωνικότητα Η προηγούµενη ανάλυση οδηγεί στην ρύθµιση του ανταγωνισµού. Ωστόσο λόγω των εξελίξεων της τεχνολογίας και της εµφάνισης νέων παράλληλων βιοµηχανιών, ο προσδιορισµός των µονοπωλιακών δοµών είναι δύσκολος και µεταβαλλόµενος. Η περιοχή που χρειάζεται κρατική παρέµβαση είναι όπου τίθενται εµπόδια και υπερβολικά κόστη στους νεοεισερχόµενους παίκτες. Επίσης, η όλη παρέµβαση σχετίζεται µε διαφορετικούς τύπους ανταγωνισµού στις ευρυζωνικές αγορές: ανταγωνισµός πλατφορµών µεταξύ διαφορετικών τεχνολογιών πρόσβασης και ανταγωνισµός υπηρεσιών που στηρίζεται στις απαιτήσεις πρόσβασης όπως η αδεσµοποίητη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο (Local Loop Unbundling L.L.U.). Οι απαιτήσεις στην πρόσβαση µπορούν µε αυτόν τον τρόπο να εφαρµοστούν τόσο στα δίκτυα τηλεπικοινωνιών όσο και στα καλωδιακά δίκτυα (Wu, 2004). 2.9 Μελέτη περιπτώσεων: Ο ρόλος της πολιτείας σε επιλεγµένες χώρες Γενικά, οι κυβερνήσεις είναι σε θέση να επηρεάσουν τις αγορές είτε στην πλευρά της ζήτησης είτε στην πλευρά της προσφοράς. Στην τελευταία διακρίνονται δύο ευρείες υποκατηγορίες, στις πολιτικές που στοχεύουν στην ενίσχυση της δηµιουργίας των δικτύων ευρέως φάσµατος και στις πολιτικές που στοχεύουν στην ενίσχυση του ανταγωνισµού µέσω της επιβολής των ρυθµιστικών υποχρεώσεων. Έτσι σε έναν τοµέα µε έναν υψηλό οικονοµικό 33

34 και κοινωνικοπολιτικό αντίκτυπο όπως η ευρυζωνικότητα, οι κυβερνήσεις χρησιµοποιούν ολόκληρη την ποικιλία τέτοιων µέτρων για να αυξηθεί η διείσδυση στην αγορά και να προωθηθεί η ανταγωνιστικότητα Η περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Σε σύγκριση µε τις ΗΠΑ και την Κορέα, η έναρξη του ευρυζωνικού διαδικτύου άρχισε αρκετά αργά στην Ευρώπη. Επίσης, η κατάσταση στην Ευρώπη χαρακτηρίζεται από τις µεγάλες διακρατικές διαφορές. Μπορεί να υποστηριχτεί ότι τα ποσοστά διείσδυσης στην ευρωπαϊκή αγορά φαίνονται να ωφελούνται από έναν συνδυασµό ανταγωνισµό υποδοµής και υπηρεσιών Ευρωπαϊκές πολιτικές όσον αφορά την ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε νωρίς τη σηµασία της ευρυζωνικότητας σε µια βασισµένη στη γνώση κοινωνία και άρχισε να αναπτύσσει τα πολιτικά µέτρα προκειµένου να επιταχυνθεί η διάδοσή της στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό διακηρύχτηκε η στρατηγική της Λισαβόνας το 2000, το σχέδιο eeurope 2005 και το σχέδιο i2010. Η Επιτροπή πρότεινε τη χρήση πολιτικών τόσο για την προσφορά όσο και για την ζήτηση. Στην πλευρά της προσφοράς, η χρήση των διαρθρωτικών ταµείων ή η περιφερειακή χρηµατοδότηση µπορεί να αυξήσει τη διαθεσιµότητα υποδοµής. Συνολικά, ανάµεσα στα κράτη µέλη της Ε.Ε. χρησιµοποιούνται διαφορετικές ευρυζωνικές στρατηγικές ώστε να αυξηθεί η κάλυψη, ειδικά σε υπόεξυπηρετούµενες περιοχές. Μεταξύ αυτών των στρατηγικών περιλαµβάνονται: o η κατασκευή δικτύου δακτυλίου υψηλής ταχύτητας µέσα από τη συνεργασία µε της τοπικές και περιφερειακές κυβερνητικές οργανώσεις (Ιρλανδία) o µακροπρόθεσµα πληρωτέα δάνεια της χειριστές (operators) δικτύων για την επέκταση της υποδοµής σε επιλεγµένες περιοχές (Ισπανία) o επιχορηγήσεις της κατασκευαστές δικτύου υποδοµών που αναπτύσσουν δραστηριότητες στον ιδιωτικό τοµέα (Σουηδία) o χρηµατοδότηση των καινοτόµων πειραµατικών προγραµµάτων (UK) και δηµόσιες ιδιωτικές συνεργασίες (Αυστρία). Στην πλευρά της ζήτησης τα µέτρα έχουν εστιαστεί στην ανάπτυξη της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, της ηλεκτρονικής υγείας, της ηλεκτρονικής εκµάθησης και του ηλεκτρονικού εµπορίου, στοχεύοντας στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης των νέων ευρυζωνικών εφαρµογών και της χρήσης της και την υποκίνηση της ζήτησης για ευρυζωνικές συνδέσεις. Συνδυασµός των ανωτέρω µέτρων χρησιµοποιείται για να µικρύνει η ψηφιακή απόκλιση µεταξύ αγροτικών και των µητροπολιτικών περιοχών. 34

35 Ζητήµατα σχετικά µε τον ανταγωνισµό Ο πυρήνας του ευρωπαϊκού κανονισµού αγοράς και ανταγωνισµού στις τηλεπικοινωνίες καθιερώνεται µε την Οδηγία Πλαίσιο 2002/21, άρθρα εδοµένου ότι η ευρωπαϊκή ρυθµιστική φιλοσοφία στις τηλεπικοινωνίες είναι η ρητή τεχνολογική ουδετερότητα, καµία διάκριση δεν γίνεται µεταξύ διαφορετικών πλατφορµών τεχνολογίας. Έτσι ο στόχος δεν είναι να επιβάλει, ούτε να κάνει διακρίσεις υπέρ της χρήσης ενός συγκεκριµένου τύπου τεχνολογίας, αλλά να εξασφαλιστεί ότι η ίδια η υπηρεσία είναι ρυθµισµένη κατά τρόπο ισοδύναµο, ανεξάρτητα από τα µέσα µε τα οποία αυτή παρέχεται. Ο κανονισµός αγοράς πραγµατοποιείται σε µια δύο σταδίων διαδικασία (Picot & Wernick, 2005). Ο αποτελεσµατικός ανταγωνισµός καθορίζεται από την απουσία ενός κυρίαρχου παίκτη (άρθρο 14). Συγχρόνως, τα άρθρα περιέχουν τον τρόπο αλλαγής στις προτάσεις του νόµου περί ανταγωνισµού (Klotz, 2003). Σε πρώτη φάση, οι ορισµοί αγοράς γίνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (άρθρο 15). Στο δεύτερο βήµα, οι εθνικές ρυθµιστικές αρχές (ΕΡΑ) πραγµατοποιούν µια ανάλυση των σχετικών αγορών (άρθρο 16), παίρνοντας υπόψη τις συστάσεις της Επιτροπής. Αυτές οι συστάσεις ισχύουν αυτήν την περίοδο για 18 αγορές, τόσο λιανικές όσο και χονδρικές. Αγορές µε βάση την Σύσταση 497/ Πρόσβαση στο δηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε 10. ιαβιβαστικές υπηρεσίες στο δηµόσιο σταθερό σταθερή θέση για οικιακούς πελάτες τηλεφωνικό δίκτυο 2. Πρόσβαση στο δηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο σε 11. Παροχή αδεσµοποίητης πρόσβασης σε µεταλλικούς σταθερή θέση για µη οικιακούς πελάτες βρόχους και υποβρόχους 3. ηµοσίως διαθέσιµες τοπικές ή / και εθνικές 12. Χονδρική παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών.(bitstream τηλεφωνικές υπηρεσίες που παρέχονται σε σταθερή και ενδεχοµένως και άλλες παρόµοιες πλην της 11 και 18) θέση για οικιακούς πελάτες 4. ηµοσίως διαθέσιµες διεθνείς τηλεφωνικές υπηρεσίες που παρέχονται σε σταθερή θέση για οικιακούς πελάτες 5. ηµοσίως διαθέσιµες τοπικές ή / και εθνικές τηλεφωνικές υπηρεσίες που παρέχονται σε σταθερή θέση για µη οικιακούς πελάτες. 6. ηµοσίως διαθέσιµες διεθνείς τηλεφωνικές υπηρεσίες που παρέχονται σε σταθερή θέση για µη οικιακούς πελάτες. 7. Η ελάχιστη δέσµη µισθωµένων γραµµών (µέχρι 2Mb/sec ) 8. Προέλευση (εκκίνηση) κλήσεων στο δηµόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο που παρέχεται σε σταθερή θέση 9. Απόληξη (τερµατισµός) κλήσεων σε µεµονωµένα δηµόσια τηλεφωνικά δίκτυα που παρέχεται σε σταθερή θέση 13. Χονδρική παροχή τερµατικών τµηµάτων µισθωµένων γραµµών 14. Χονδρική παροχή ζευκτικών τµηµάτων µισθωµένων γραµµών 15. Πρόσβαση και προέλευση (εκκίνηση) κλήσεων στα δηµόσια δίκτυα κινητής τηλεφωνίας 16. Απόληξη φωνητικών κλήσεων σε µεµονωµένα δίκτυα κινητών επικοινωνιών 17. Η εθνική αγορά χονδρικής παροχής διεθνούς περιαγωγής σε δηµόσια δίκτυα κινητών επικοινωνιών. 18. Υπηρεσίες µετάδοσης ραδιοτηλεοπτικών εκποµπών και δίκτυα διανοµής ραδιοτηλεοπτικού περιεχοµένου σε τελικούς χρήστες. Εάν µια αγορά δεν είναι αποτελεσµατικά ανταγωνιστική, οι αναφερόµενες ανά τοµέα ρυθµιστικές υποχρεώσεις πρέπει να επιβληθούν από τις ΕΡΑ, οι οποίες όµως διατηρούν τη διακριτικότητα που επιλέγει µεταξύ των µέτρων όπως της διαφάνειας, της µη-διάκρισης, του λογιστικού χωρισµού, της πρόσβασης, του ελέγχου τιµών της πρόσβασης και της λιανικής τιµής πώλησης (Cave, 2004). εδοµένου ότι στην Ευρώπη ο ανταγωνισµός σε διαφορετικές υποδοµές δεν είναι πολύ διαδεδοµένος το LLU και η ρύθµιση χονδρικής παροχής διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο. Αυτή η στρατηγική είναι σύµφωνη µε το µοντέλο «σκάλα επένδυσης» (Cave, 2006) και (Cave & Vogelsang, 2003). Η σκάλα επένδυσης εξετάζει τη συµπεριφορά επένδυσης των εταιριών που µπαίνουν σε µια καινούργια αγορά. Όταν η αγορά ανοίγει αρχικά, ο ρυθµιστής πρέπει να επιτρέψει την είσοδο σε αυτήν µε περιορισµένα κόστη στη βάση 35

36 ενός ανταγωνισµού υπηρεσιών. Μόλις οι νεοεισερχόµενοι παγιώνουν τις θέσεις αγοράς τους και αρχίζουν να κερδίζουν, οι Εθνικές Ρυθµιστικές Αρχές πρέπει να αυξήσουν τις τιµές πρόσβασης, αρχίζοντας από εκείνα τα στοιχεία δικτύων που είναι πιο εύκολα να αναπαραχθούν. Με αυτόν τον τρόπο εκτιµάται ότι αυξάνονται τα κίνητρα για τους ανταγωνιστές να επενδύσουν περισσότερο, επιτρέποντάς τους να προσφέρουν διαφοροποιηµένα προϊόντα και έτσι τελικά να συµµετάσχουν στον ανταγωνισµό σε επίπεδο υποδοµής. Το πλεονέκτηµα αυτής της µεθοδολογίας βρίσκεται στην ανάπτυξη αυτών των στοιχείων που µπορεί να βοηθήσει τον νεοεισελθόντα να φθάσει σε µια µεταστροφή από την υπηρεσία στην υποδοµή. Αν και µερικοί µελετητές υποστηρίζουν ότι η αξιοπιστία της σκάλας επένδυσης ακόµα δεν έχει αποδειχθεί εµπειρικά (Hoeffler, 2005), οι ευρωπαϊκοί ρυθµιστές µέχρι τώρα έχουν καθιερώσει µόνο το πρώτο µέρος της έννοιας επιτρέποντας την εύκολη είσοδο αγοράς για τους ανταγωνιστές, ενώ οι τιµές πρόσβασης έχουν χαρακτηριστεί από τις σταθερές µειώσεις σε όλη την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2006a). Από αυτή την άποψη, φαίνεται πάρα πολύ νωρίς να αξιολογηθεί η συγκεκριµένη µεθοδολογία. Σχηµατικά η «σκάλα επένδυσης» φαίνεται παρακάτω: Ladder of investment Σχήµα 2.8: Μοντέλο επένδυσης για δίκτυα ανοιχτής πρόσβασης 2.11 Η περίπτωση της Νότιας Κορέας Η Νότια Κορέα είναι ο παγκόσµιος ηγέτης στην ευρυζωνική διείσδυση σε ολόκληρο κόσµο για πολλά έτη (ITU, 2003b) παρά το γεγονός ότι δεν είναι η πιο ανεπτυγµένη χώρα του κόσµου Κυβερνητικές δραστηριότητες όσον αφορά την ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό Το πρόγραµµα Υποδοµής Πληροφοριών της Ν. Κορέας είναι το πιο σαφές παράδειγµα παγκοσµίως για κυβερνητικές δραστηριότητες υπέρ της 36

37 προώθησης της ευρυζωνικής επέκτασης. Ο κύριος σκοπός ήταν για την περίοδο η δηµιουργία ενός δικτύου backbone. Αναγνωρίζοντας ότι οι υψηλές αρχικές δαπάνες για τα νέα τοπικά δίκτυα πρόσβασης µπορούν να εµποδίσουν τη συνολική ανάπτυξη του ευρυζωνικού δικτύου (roll-out), η κυβέρνηση παρείχε την αρχική χρηµατοδότηση σε παρόχους υπηρεσιών που βασίζονταν σε υποδοµή (facility-based service providers) µέσω της παροχής δανείων. Μέχρι το 2005 πρόσθετα 1 δις δολάρια επενδύθηκαν στην υποδοµή στις αγροτικές περιοχές και τις µικρές πόλεις (Choudrie & Lee, 2004). Μια άλλη µορφή παροχής ήταν η χορήγηση των δηµόσιων χρηµάτων υπό µορφή προκαταβολής πληρωµής για τις δηµόσιες υπηρεσίες. Ένα άλλο µέτρο ήταν η δηµιουργία πιστοποιητικών για τα κτίρια που υποστήριζαν την ευρυζωνικότητα και οι ταξινοµήσεις τους δόθηκαν σύµφωνα µε την ικανότητά τους να χειριστούν το υψηλής ταχύτητας Internet. Λόγω των δοµών κατοικίας στην Κορέα, µε τα υψηλά ποσοστά των µεγάλων κτηρίων διαµερισµάτων, αυτό το σύστηµα ήταν ιδιαίτερα αποτελεσµατικό στην προώθηση της επέκτασης των ευρυζωνικών συνδέσεων στις πυκνά κατοικηµένες αστικές περιοχές Ζητήµατα σχετικά µε τον ανταγωνισµό Στη Νότια Κορέα γίνεται διάκριση µεταξύ των φορέων καλωδιακών δικτύων (cable networks) και των φορέων λειτουργίας δικτύων τηλεπικοινωνιών. Οι πάροχοι τηλεπικοινωνιών είναι ταξινοµηµένοι σε τρεις οµάδες: τους παρόχους υπηρεσιών που βασίζονται σε υποδοµή όπως οι πάροχοι καλωδιακών δικτύων, τους εξειδικευµένους φορείς παροχής υπηρεσιών όπως οι προµηθευτές της τηλεφωνίας µέσω ιαδικτύου, και τους παρόχους ειδικών υπηρεσιών προστιθεµένης αξίας. Οι ρυθµιστικές υποχρεώσεις εξαρτώνται πολύ από αυτές τις ταξινοµήσεις. Σε αντίθεση µε την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Κορεατικό Υπουργείο Πληροφοριών και Επικοινωνιών λειτουργεί ως ρυθµιστής και της βιοµηχανίας τηλεπικοινωνιών. Ο ανταγωνισµός σε επίπεδο πλατφορµών στην Κορεάτικη αγορά οδήγησε σε ταχύτατες µειώσεις τιµών που προήγαγαν την ευρυζωνική υιοθέτηση. Ωστόσο υπήρξαν και άλλοι λόγοι επιτυχίας όπως η γεωγραφία (ανάγλυφο εδάφους) και τα δηµογραφικά χαρακτηριστικά της Κορέας, οι χαµηλές τιµές, το διαθέσιµο περιεχόµενο καθώς και η συµπεριφορά των χρηστών Η περίπτωση των Η.Π.Α. Στις ΗΠΑ η παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών αρχίζει από το 1997 και αντίθετα από τη Νότια Κορέα δεν υπήρξε κάποιο κρατικό πρόγραµµα υποστήριξης της ευρυζωνικότητας Κυβερνητικές δραστηριότητες όσον αφορά την ευρυζωνικότητα ως δηµόσιο αγαθό Σε αντίθεση µε τη Νότια Κορέα, η αµερικανική κυβέρνηση δεν επιχορηγεί τους προµηθευτές που προσφέρουν ευρυζωνικότητα στις αγροτικές ή λιγότερο ανεπτυγµένες περιοχές σε εθνικό επίπεδο. Υποστηρίζεται ένας παθητικός ρόλος της κυβέρνησης στην προώθηση της ευρυζωνικότητας η οποία πλέον στηρίζεται στον ανταγωνισµό µεταξύ των τηλεπικοινωνιακών και των 37

38 καλωδιακών δικτύων. Εντούτοις, αντίθετα προς τη εθνική πολιτική, υπάρχουν διαφορετικές µορφές συνεργασίας µεταξύ των τοπικών αρχών και των ιδιωτικών εταιριών καθώς επίσης και επιχορηγήσεις για την κατασκευή υποδοµών στο τοπικό επίπεδο (Gillet, Lehr, & Osorio, 2004). Παρ όλα ταύτα οι Υπηρεσίες Καθολικής Υπηρεσίας διαδραµατίζουν έναν σηµαντικό ρόλο στην πολιτική των αµερικανικών τηλεπικοινωνιών. Στο πλαίσιο της παραγράφου 254 των ΗΠΑ ο νόµος για τις τηλεπικοινωνίες του 1996, ορίζει την καθολική υπηρεσία ως «ένα εξελισσόµενο επίπεδο τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών το οποίο η Επιτροπή θα πρέπει να αναθεωρεί περιοδικά αφού λάβει υπόψη τις προόδους στις τεχνολογίες και υπηρεσίες για τις τηλεπικοινωνίες και την πληροφορική». Σύµφωνα µε την Επιτροπή Οµοσπονδιακής Επικοινωνίας (FCC) οι φορείς (carriers) θα πρέπει να συνεισφέρουν στους υποστηρικτικούς µηχανισµούς των Υπηρεσιών Καθολικής Υπηρεσίας στη βάση των εσόδων από τους τελικούς χρήστες τόσο σε επίπεδο οµοσπονδιακό όσο και σε επίπεδο διεθνές Ζητήµατα σχετικά µε τον ανταγωνισµό Ο νόµος τηλεπικοινωνιών του 1996 για να υπερνικήσει τα εµπόδια που δηµιουργήθηκαν από την έλλειψη ανταγωνισµού στον τοπικό βρόχο επέβαλε µια σειρά υποχρεώσεων στους φορείς τηλεπικοινωνιών. Η παράγραφος 251 του νόµου τηλεπικοινωνιών επιβάλλει µια σειρά τέτοιων καθηκόντων, µεταξύ τους και µια απαίτηση για τη διασύνδεση όλων των φορέων τηλεπικοινωνιών. Ωστόσο αυτές οι υποχρεώσεις δεν αφορούν τους φορείς των ασύρµατων και καλωδιακών δικτύων. Γενικά, ο κανονισµός αµερικανικών τηλεπικοινωνιών διακρίνει τρεις κύριες κατηγορίες υπηρεσιών: τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες, καλωδιακές υπηρεσίες και υπηρεσίες πληροφοριών. Τα τελευταία χρόνια η FCC συστηµατικά έχει απορρυθµίσει τις ενσύρµατες υποδοµές ειδικά αυτές που χρησιµοποιούνται για την υποστήριξη των ευρυζωνικών υπηρεσιών του ιαδικτύου. Επιπλέον, αφαιρέθηκε η υποχρέωση στους υφιστάµενους φορείς να παρέχουν διαµοιρασµένη DSL πρόσβαση σε ανταγωνιστές καθώς θεωρήθηκε ότι ο ανταγωνισµός σε επίπεδο χονδρικής αγοράς για το DSL και την πρόσβαση στο Internet από καλωδιακά δίκτυα έχει φτάσει σε ικανοποιητικό επίπεδο (Marcus, 2005). Αυτή η απόφαση κινείται σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση από την αντίστοιχη της ΕΕ όπου µε βάση την σκάλα επένδυσης οι νεοεισερχόµενοι έχουν την δυνατότητα να αυξήσουν σταδιακά τις επενδύσεις τους Συµπεράσµατα Για την Ευρώπη, την Κορέα και τις ΗΠΑ η σηµασία που δίνεται στην ευρυζωνικότητα είναι σηµαντική, αλλά οι µέθοδοι για την ανάπτυξή της είναι αρκετά διαφορετικές. Η Νότια Κορέα φαίνεται να οφείλει την κυρίαρχη θέση της στην ευρυζωνικότητα στον ενεργό ρόλο της κυβέρνησης στην ενθάρρυνση της τόσο από την πλευρά προσφοράς όσο και από την πλευρά της ζήτησης. Με την καθιέρωση ενός backbone δικτύου και την προώθηση της ζήτησης µε δηµόσια προγράµµατα η Νότια Κορέα έχει δώσει έµφαση στον χαρακτήρα της ευρυζωνικότητας ως δηµόσιο αγαθό. Επιπλέον, από την πλευρά του 38

39 ανταγωνισµού η κυρίαρχη θέση της Κορέας έχει προαχθεί από τον ανταγωνισµό πλατφορµών µεταξύ του DSL και του καλωδιακό µόντεµ. Οι υποχρεώσεις ανοικτής πρόσβασης για τους ιδιοκτήτες καλωδιακών δικτύων ήταν σηµαντικές για τους νεοεισερχόµενους φορείς τηλεπικοινωνιών. Στην αµερικανική ευρυζωνική αγορά δεν δίνεται στην ρύθµιση έµφαση στην πλευρά του δηµόσιου αγαθού αλλά στην πλευρά του ανταγωνισµού παρά το γεγονός ότι υφίστανται σηµαντικές τοπικές πρωτοβουλίες. Μελλοντικά υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ΗΠΑ θα επικεντρωθούν στις απορρυθµιστικές προσπάθειες και θα οδηγηθούν σε δυοπώλειο µεταξύ των κυρίαρχων χειριστών τηλεπικοινωνιών και των χειριστών καλωδιακών δικτύων. Στην ΕΕ λόγω των µεγάλων διαφορών µεταξύ των κρατών µελών η κατάσταση δεν είναι σαφής. Όσον αφορά την όψη του δηµόσιου αγαθού τα κράτη µέλη έχουν πάρει διαφορετικά µέτρα για να υποστηρίξουν την ζήτηση και την προσφορά για την ευρυζωνικότητα αν και πολλές φορές τα µέτρα αφορούν τις αγροτικές περιοχές (Ferreruela & Alabau-Munoz, 2006). Από την όψη του ανταγωνισµού η πιο εντυπωσιακή πτυχή του ρυθµιστικού πλαισίου της Ευρώπης είναι η έννοια της ουδετερότητας σχετικά µε τις διαφορετικές τεχνολογικές πλατφόρµες, η οποία οδηγεί στην άποψη µιας ενιαίας ευρυζωνικής αγοράς. Οι υποχρεώσεις LLU και πρόσβασης διαδραµατίζουν σηµαντικούς ρόλους σε όλη την Ευρώπη και έχουν συµβάλει σε υψηλό ποσοστά επέκτασης στις χώρες που στερούνται την εναλλακτική υποδοµή αλλά και στις χώρες µε ανταγωνιστικές πλατφόρµες. Συνολικά, µπορεί έτσι να συναχθεί το συµπέρασµα ότι οι επιτυχείς κυβερνητικές στρατηγικές είναι αυτές που εξετάζουν και τις δύο όψεις της ευρυζωνικότητας, ως δηµόσιο αγαθό και ως προς τον ανταγωνισµό. Ενώ ο ανταγωνισµός πλατφορµών φαίνεται να ασκεί ισχυρή επίδραση για ένα υψηλό ποσοστό επέκτασης ειδικά στις µητροπολιτικές περιοχές, η αποδεσµοποίηση του τοπικού βρόχου (LLU) µπορεί να συµβάλει στην ευρυζωνική διάδοση σε περιοχές και χώρες που απουσιάζει εναλλακτική υποδοµή όπως στην Ελλάδα. 39

40 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 3 : Ρ Α Σ Ε Ι Σ Τ Ο Υ Ε Π Ι Χ Ε Ι Ρ Η Σ Ι Α Κ Ο Υ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Ο Σ «Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Τ Η Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Α Σ» Γ Ι Α Τ Ι Σ Ε Υ Ρ Υ Ζ Ω Ν Ι Κ Ε Σ Ο Π Τ Ι Κ Ε Σ Υ Π Ο Ο Μ Ε Σ 3.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται κυρίως οι δράσεις της Κοινωνίας της Πληροφορίας (ΚτΠ), για την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών στην Ελλάδα µέσω του επιχειρησιακού προγράµµατος της Κοινωνίας της Πληροφορίας και κυρίως του Άξονα 4 που αφορά το σκέλος «Επικοινωνίες». Η εξασφάλιση της απαραίτητης υποδοµής σε αποµακρυσµένες και δυσπρόσιτες περιοχές θα πρέπει να διασφαλιστεί όχι µόνον µέσω των κατάλληλων κανονιστικών ρυθµίσεων που θα συνοδεύουν τον ανταγωνισµό σε µία απελευθερωµένη αγορά, αλλά και προωθώντας τη ζήτηση για τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες στις περιοχές αυτές µέσω της δηµιουργίας συµπληρωµατικών υποδοµών πρόσβασης. Οι υποδοµές αυτές θα προσφέρουν ευρυζωνική πρόσβαση στα δηµόσια κτίρια και θα είναι διαθέσιµες προς χρήση από τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις. Γενικότερα, οι δράσεις αυτού του άξονα προτεραιότητας θα πρέπει να εφαρµοστούν σε ένα περιβάλλον πλήρους απελευθέρωσης της αγοράς των τηλεπικοινωνιών, ενθάρρυνσης του ανταγωνισµού και τήρησης ανοικτών διαγωνιστικών διαδικασιών. Ιδιαίτερη έµφαση αποδίδεται στην παροχή βελτιωµένων υπηρεσιών, χαµηλότερων τιµών και µεγαλύτερου εύρους ζώνης, µέσω της τόνωσης του ανταγωνισµού στα τοπικά δίκτυα πρόσβασης. Με σκοπό τη δηµιουργία συνθηκών για την παροχή ποιοτικά προηγµένων τηλεπικοινωνιακών και υπηρεσιών, µε προσιτό για όλους κόστος σε καθεστώς πλήρους απελευθέρωσης, ο γενικός στόχος του Άξονα Προτεραιότητας «Επικοινωνίες» είναι η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδοµής για την παροχή προηγµένων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, ιδιαίτερα σε περιφερειακό / τοπικό επίπεδο. 40

41 3.2 Μέτρα άξονα προτεραιότητας «Επικοινωνίες» Ο Άξονας Προτεραιότητας «Επικοινωνίες» περιλαµβάνει τα ακόλουθα µέτρα: Μέτρο 4.1: Ανάπτυξη µηχανισµών για την εφαρµογή του θεσµικού πλαισίου και την ενίσχυση του ανταγωνισµού. Μέτρο 4.2: Ανάπτυξη Υποδοµών ικτύων Τοπικής πρόσβασης. Μέτρο 4.3: Προηγµένες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες για τον πολίτη. Μέτρο 4.4: Ανάπτυξη και εκσυγχρονισµό των ταχυδροµικών υποδοµών και ανάδειξη ταχυδροµικών γραφείων σε πολυδύναµα κέντρα. Μέτρο 4.5: Κατάρτιση ανθρώπινου δυναµικού στον τοµέα των επικοινωνιών. Μέτρο 4.6: Κατάρτιση ανθρώπινου δυναµικού των ΕΛΤΑ. Από τα παραπάνω µέτρα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παρούσα ανάλυση παρουσιάζει το µέτρο 4.2, που θα εξετασθεί πιο λεπτοµερώς στη συνέχεια. 3.3 Μέτρο 4.2: «Ανάπτυξη Υποδοµών ικτύων Τοπικής Πρόσβασης» Στόχοι του Μέτρου 4.2 Το Μέτρο 4.2 έχει σαν στόχο την ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακής υποδοµής δικτύων τοπικής πρόσβασης, συµπεριλαµβανοµένων των µικρών πόλεων και των µη αστικών ή αποµακρυσµένων περιοχών, για την παροχή βασικών υπηρεσιών ευρείας ζώνης. Η ανάπτυξη δικτύων τοπικής πρόσβασης στις εν λόγω περιοχές θα διευκολύνει την απελευθέρωση της αγοράς, θα αυξήσει τον ανταγωνισµό και παράλληλα θα βελτιώσει την ποιότητα ζωής των κατοίκων των ορεινών και νησιωτικών περιοχών, µέσω της εξασφάλισης, µε ηλεκτρονικό τρόπο, ενός ικανοποιητικού επιπέδου υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης και εµπορικών εφαρµογών. Οι ανωτέρω υποδοµές πρόσβασης κρίνονται επίσης αναγκαίες για την αναβάθµιση και τη βελτίωση των επιχειρηµατικών δραστηριοτήτων των περιοχών, τη διατήρηση, αλλά και τη δηµιουργία νέων θέσεων εργασίας. Επιπλέον, η κατάλληλη δικτυακή υποδοµή µπορεί να υποστηρίξει την εποπτεία προστασία των περιοχών αυτών από φυσικές καταστροφές, (π.χ.. πυρκαγιές, σεισµούς κ.λ.π.) και να ενισχύσει άλλες εφαρµογές για την προστασία του περιβάλλοντος. Η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής υποδοµής τοπικής πρόσβασης αφορά τις περιφέρειες της χώρας και βασίζεται στη στρατηγική των περιφερειών, ώστε να ληφθούν υπόψη οι γεωφυσικές ιδιαιτερότητες, οι προβλεπόµενες κοινωνικο-οικονοµικο-πληθυσµιακές εξελίξεις, η υπάρχουσα τηλεπικοινωνιακή υποδοµή και ζήτηση, ενώ η τεχνολογία υλοποίησης υποδεικνύεται από τις εκάστοτε απαιτήσεις. 3.4 Μέτρο Πρόσκληση 93 της Κοινωνίας της Πληροφορίας ράσεις και στόχοι της Π93 Η Πρόσκληση 93 αφορά την ανάπτυξη Μητροπολιτικών Ευρυζωνικών ικτύων Οπτικών Ινών σε λιγότερο ανεπτυγµένες περιοχές της Ελληνικής 41

42 Επικράτειας, στο πλαίσιο της κατηγορίας πράξης 2: «Ανάπτυξη / Υλοποίηση ευρυζωνικών δικτύων τοπικής πρόσβασης», του Μέτρου 4.2: «Ανάπτυξη Υποδοµών ικτύων Τοπικής Πρόσβασης» του Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινωνία της Πληροφορίας του Γ ΚΠΣ. Σε πολλές αγροτικές και αποµακρυσµένες περιοχές, η γεωγραφική αποµόνωση και η χαµηλή πυκνότητα πληθυσµού καθιστούν µη συµφέρουσα την εµπορική επένδυση της ανάπτυξης νέων ή της αναβάθµισης υπαρχόντων ευρυζωνικών δικτύων. Αλλά και στις ηµιαστικές και αστικές περιοχές της περιφέρειας της χώρας, το εισοδηµατικό επίπεδο των υποψήφιων χρηστών, σε συνάρτηση µε το υψηλό κόστος των ευρυζωνικών υποδοµών, καθιστούν µη βιώσιµη την ανάπτυξη τέτοιων δικτύων, παρότι εκτιµάται ότι η εµπορική βιωσιµότητα θα καταστεί εφικτή µελλοντικά όταν το κόστος µειωθεί αρκετά λόγω της µαζικής διάδοσης. Ωστόσο µια τέτοια καθυστέρηση σε ένα τόσο κρίσιµο για την οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη τοµέα θα οδηγήσει σε περαιτέρω απόκλιση από τις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες. Οι ευρυζωνικές συνδέσεις παρέχουν νέες επιλογές σε όρους ποιότητας των παρεχόµενων υπηρεσιών. Η γρήγορη πρόσβαση στο ιαδίκτυο, η εκπαίδευση από απόσταση, η ηλεκτρονική δηµόσια διοίκηση, η παροχή υπηρεσιών υγείας, η διασκέδαση, η τηλε-διάσκεψη, το ηλεκτρονικό εµπόριο και άλλα, λειτουργούν πιο αποδοτικά και είναι ενδεχοµένως εφικτά µόνο µέσω των υψηλών ταχυτήτων που προσφέρονται από την ευρυζωνική πρόσβαση. Η πρόσκληση 93 αφορά την πρώτη φάση Χρηµατοδότησης πράξεων συνολικού προϋπολογισµού ηµόσιας απάνης, που καλύπτει την κατασκευή Μητροπολιτικών Ευρυζωνικών ικτύων Οπτικών Ινών σε ΟΤΑ Α Βαθµού που βρίσκονται σε λιγότερο ευνοηµένες περιοχές. Η κατασκευή αυτή θα διευκολύνει την απελευθέρωση της αγοράς, θα αυξήσει τον ανταγωνισµό και, παράλληλα, θα βελτιώσει την ποιότητα ζωής των κατοίκων των περιοχών αυτών. Άµεσος στόχος είναι η σταδιακή παροχή ευρυζωνικής πρόσβασης σε όλες τις δηµόσιες υπηρεσίες για την εγκαθίδρυση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και την παροχή αποδοτικών διαλογικών υπηρεσιών προς τον πολίτη. Με την υλοποίηση τέτοιων έργων θα ενισχυθεί µελλοντικά και η δυνατότητα της προσφοράς ευρυζωνικών υπηρεσιών που θα τροφοδοτήσει την ζήτησή τους µέσω της δηµιουργίας συνθηκών ανταγωνισµού στην παροχή υπηρεσιών τόσο πρόσβασης, όσο και περιεχοµένου, µε βάση τη διαθεσιµότητα ανοικτών υποδοµών οπτικών ινών. Ο ανταγωνισµός αυτός θα εγγυηθεί τη σωστή συνέχιση, ανάπτυξη και αναβάθµιση της παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών πρόσβασης στην Ελληνική περιφέρεια. Για τους ΟΤΑ Α βαθµού χρηµατοδοτούνται δράσεις για την υλοποίηση Ευρυζωνικών υποδοµών τοπικής πρόσβασης και ειδικότερα µητροπολιτικών ευρυζωνικών δικτύων οπτικών ινών (Metropolitan Area Network - MAN). Ο στόχος είναι τα ευρυζωνικά αυτά δίκτυα, ως Μητροπολιτικά δίκτυα, να διασυνδέουν τα κτίρια δηµοσίου συµφέροντος στις περιοχές στις οποίες αναπτύσσονται (Φορείς Εκπαίδευσης, Υγείας Πρόνοιας, Πολιτισµού, ΑΜΕΑ, κ.ά). Βασική αρχή είναι η δηµιουργία συνθηκών ανταγωνισµού στην παροχή υπηρεσιών τόσο πρόσβασης, όσο και περιεχοµένου προς όφελος του καταναλωτή χρήστη, που θα βασίζεται στη διαθεσιµότητα ανοικτών υποδοµών οπτικών ινών µε κοστοστρεφή τρόπο. Ενθαρρύνεται η διάθεση µέρους των υποδοµών για ιδιωτική εκµετάλλευση, µέσω µακροχρόνιας ενοικίασης ανά µέτρο και ζεύγος ινών, που θα παράγει έσοδο κοστοστρεφώς 42

43 και µε σκοπό την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας και συντήρησης. Τα έργα που θα υλοποιηθούν θα περιλαµβάνουν κυρίως χαντάκια, κανάλια, οπτικές ίνες, σηµεία διασύνδεσης, καθώς και εγκατάσταση παθητικού εξοπλισµού και ελάχιστου ενεργού εξοπλισµού δικτύου που απαιτείται για την παροχή βασικής πρόσβασης στα δηµόσια κτίρια. Είναι δυνατή η χρηµατοδότηση προτάσεων για γεωγραφικές περιοχές όµορων ΟΤΑ Α Βαθµού, µε την προϋπόθεση υποβολής της πρότασης από έναν ΟΤΑ Α Βαθµού ως τελικού δικαιούχου. Ο τελικός δικαιούχος ΟΤΑ Α Βαθµού θα είναι και ο ιδιοκτήτης των υποδοµών δικτύων που θα δηµιουργηθούν. Υπάρχει ένα άνω όριο στον προϋπολογισµό των προτάσεων ύψους ανά χιλιόµετρο οπτικής ίνας. Οι ΟΤΑ Α Βαθµού που δικαιούνται να υποβάλουν πρόταση είναι εκείνοι µε πληθυσµό µεγαλύτερο από 10 χιλιάδες κατοίκους, στους οποίους υπάρχουν περισσότερα από 20 σηµεία Υπηρεσιών ηµόσιου Ενδιαφέροντος σε ακτίνα µικρότερη των 20 χλµ. από το κέντρο της πόλης (µε βάση τα στοιχεία απογραφής του έτους 2001). Εξαιρούνται οι ΟΤΑ Α Βαθµού που ανήκουν στην περιφέρεια Αττικής και στο Νοµό Θεσσαλονίκης. Τα έργα µε τελικούς δικαιούχους τους ΟΤΑ Α Βαθµού θα κληθούν να υλοποιήσουν ως δυνητικοί Ανάδοχοι, λόγω του εξειδικευµένου αντικειµένου, εταιρείες ή κοινοπραξίες εταιρειών µε εµπειρία σε έργα µε ανάλογο φυσικό αντικείµενο. Στις εταιρείες ή κοινοπραξίες των δυνητικών αναδόχων δεν επιτρέπεται η συµµετοχή καθοιονδήποτε τρόπο εταιρειών παρόχων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. 3.5 Παρουσίαση έργων της Π93 Ο παρακάτω πίνακας παραθέτει τα έργα που έχουν εγκριθεί στα πλαίσια της Πρόσκλησης 93 α/α Φορέας Περιφέρεια Μήκος µητροπολιτικού ικτύου (σε χλµ.) Προϋπολογισµός ικτύου (σε ) 1 ήµος Ηρακλείου ΚΡΗ 36, ,00 2 ήµος Βέροιας ΚΜ 13, ,17 3 ήµος Κιλκίς ΚΜ 10, ,36 4 ήµος Κατερίνης ΚΜ 11, ,67 5 ήµος Ξάνθης ΑΜΘ 11, ,47 6 ήµος Ορεστιάδας ΑΜΘ 12, ,03 7 ήµος ράµας ΑΜΘ 12, ,70 8 ήµος Τρίπολης ΠΕΛ 11, ,95 9 ήµος Χανίων ΚΡΗ 35, ,00 10 ήµος Νάουσας ΚΜ 7, ,64 11 ήµος Άργους ΠΕΛ 6, ,54 12 ήµος Πύργου ΕΛΛ 8, ,90 13 ήµος Αλεξανδρούπολης ΑΜΘ 21, ,50 43

44 α/α Φορέας Περιφέρεια Μήκος µητροπολιτικού ικτύου (σε χλµ.) Προϋπολογισµός ικτύου (σε ) 14 ήµος Ιεράπετρας ΚΡΗ 4, ,00 15 ήµος Λαµιέων ΣΤΕΛ 19, ,00 16 ήµος Καβάλας ΑΜΘ 14, ,73 17 ήµος Τρικκαίων ΘΕΣΣ 14, ,00 18 ήµος Πάρου ΝΑΙΓ 5, ,00 19 ήµος Σερρών ΚΜ 16, ,15 20 ήµος Αγ.Νικολάου ΚΡΗ 10, ,00 21 ήµος Σητείας ΚΡΗ 7, ,00 22 ήµος Έδεσσας ΚΜ 8, ,95 23 ήµος Φαρσάλων ΘΕΣΣ 4, ,00 24 ήµος Ροδίων ΝΑΙΓ 13, ,00 25 ήµος Φλώρινας ΜΑΚ 9, ,00 26 ήµος Θάσου ΑΜΘ 4, ,95 27 ήµος Λαρισαίων ΘΕΣΣ 23, ,00 28 ήµος Ν.Ιωνίας ΘΕΣΣ 8, ,00 Μαγνησίας 29 ήµος Γρεβενών ΜΑΚ 4, ,00 30 ήµος Κοζάνης ΜΑΚ 15, ,02 31 ήµος Βόλου ΘΕΣΣ 18, ,00 32 ήµος Κορινθίων ΠΕΛ 10, ,91 33 ήµος Πτολεµαίδας ΜΑΚ 10, ,00 34 ήµος Βαθέος ΒΑΙΓ 5, ,00 35 ήµος Αµαλιάδας ΕΛΛ 5, ,00 36 ήµος Ρεθύµνου ΚΡΗ 10, ,00 37 ήµος Σικυωνίων ΠΕΛ 4, ,22 38 ήµος Πολυγύρου ΚΜ 5, ,25 39 ήµος Καλαµπάκας ΘΕΣΣ 5, ,00 40 ήµος Ναυπάκτου ΕΛΛ 5, ,00 41 ήµος Καστοριάς ΜΑΚ 7, ,00 42 ήµος Αταλάντης ΣΤΕΛ 2, ,00 43 ήµος Γιάννουλης ΘΕΣΣ 5, ,00 44 ήµος Λεβαδέων ΣΤΕΛ 7, ,00 45 ήµος Χίου ΒΑΙΓ 18, ,00 46 ήµος Καρδίτσης ΘΕΣΣ 10, ,00 47 ήµος Ξυλοκάστρου ΠΕΛ 3, ,54 48 ήµος Χαλκιδέων ΣΤΕΛ 8, ,00 49 ήµος Ερµούπολης ΝΑΙΓ 9, ,00 44

45 α/α Φορέας Περιφέρεια Μήκος µητροπολιτικού ικτύου (σε χλµ.) Προϋπολογισµός ικτύου (σε ) 50 ήµος Αγρινίου ΕΛΛ 17, ,00 51 ήµος Αλεξάνδρειας ΚΜ 5, ,75 52 ήµος Πρεβέζης ΗΠΕΙΡ 9, ,00 53 ήµος Ιωαννιτών ΗΠΕΙΡ 26, ,00 54 ήµος Πατρέων ΕΛΛ 39, ,00 55 ήµος Μεσολογγίου ΕΛΛ 11, ,80 56 ήµος Προσοτσάνης ΑΜΘ 3, ,00 57 ήµος Μεσσήνης ΠΕΛ 3, ,36 58 ήµος Ζακυνθίων ΙΟΝ 4, ,00 59 ήµος Κερκυραίων ΙΟΝ 11, ,00 60 ήµος Ναυπλίου ΠΕΛ 4, ,76 61 ήµος Μυτιλήνης ΒΑΙΓ 8, ,00 62 ήµος Οινιάδων ΕΛΛ 3, ,40 63 ήµος ιδυµότειχου ΑΜΘ 6, ,00 64 ήµος Αιγίου ΕΛΛ 6, ,00 65 ήµος Νάξου ΝΑΙΓ 4, ,00 66 ήµος Καλαµάτας ΠΕΛ 15, ,06 67 ήµος Θηβαίων ΣΤΕΛ 10, ,00 68 ήµος Αργοστολίου ΙΟΝ 5, ,00 69 ήµος Ορχοµενού ΣΤΕΛ 2, ,00 ΣΥΝΟΛΟ 740, ,78 Πίνακας 3.1: Εγκεκριµένα έργα στα πλαίσια της Πρόσκλησης 93 Παρατηρώντας ότι, ήδη, 69 δήµοι της Περιφέρειας έχουν ενταχθεί στην Πρόσκληση για την υλοποίηση ευρυζωνικών µητροπολιτικών δικτύων, το τηλεπικοινωνιακό τοπίο της Ελλάδας έχει την προοπτική να αλλάξει δραµατικά, όταν τα δίκτυα αυτά περάσουν από το σχεδιασµό στην υλοποίηση. Λαµβάνοντας υπόψη ότι η Ελλάδα υστερεί κατά πολύ στις ευρυζωνικές υποδοµές, ιδιαίτερα εκτός των αστικών κέντρων, η ολοκλήρωση των έργων της Πρόσκλησης 93 (Π93) θα οδηγήσει στη µείωση του ψηφιακού χάσµατος και θα συµβάλλει στη δυνατότητα παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών στην ευρύτερη ελληνική επικράτεια. Τα αναµενόµενα συνολικά αποτελέσµατα των έργων της Πρόσκλησης 93 είναι τα επόµενα: Κατασκευή µητροπολιτικών δικτύων που θα διασυνδέουν τα κτίρια δηµόσιου συµφέροντος. ηµιουργία συνθηκών ανταγωνισµού προς όφελος του τελικού χρήστη (εναλλακτικές δικτυακές ευρυζωνικές υποδοµές, πέραν του δικτύου του ΟΤΕ). 45

46 ιάθεση µέρους των υποδοµών για ιδιωτική εκµετάλλευση που θα παράγει έσοδα µε κοστοστρεφή τρόπο. 3.6 Μέτρο 4.2 Πρόσκληση 145 της Κοινωνίας της Πληροφορίας ράσεις και στόχοι της Πρόσκλησης 145 Η Πρόσκληση 145 (Π145) αφορά την «Ανάπτυξη Συµπληρωµατικών Ευρυζωνικών Υποδοµών (Κατασκευή Μητροπολιτικών Ευρυζωνικών ικτύων Οπτικών Ινών) σε λιγότερο ανεπτυγµένες περιοχές της Ελληνικής Επικράτειας» στο πλαίσιο της κατηγορίας πράξης 2: «Ανάπτυξη / Υλοποίηση ευρυζωνικών δικτύων τοπικής πρόσβασης», του Μέτρου 4.2: «Ανάπτυξη Υποδοµών ικτύων Τοπικής Πρόσβασης» του Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινωνία της Πληροφορίας. Η παρούσα πρόσκληση αφορά τη χρηµατοδότηση πράξεων συνολικού προϋπολογισµού ηµόσιας απάνης, που καλύπτει την κατασκευή Μητροπολιτικών Ευρυζωνικών ικτύων Οπτικών Ινών σε ΟΤΑ Α Βαθµού. Οι ΟΤΑ που δικαιούνται σε αυτή τη φάση να υποβάλουν πρόταση είναι οι ήµοι που είναι πρωτεύουσες νοµών, οι οποίοι δεν υπέβαλαν πρόταση στην Πρόσκληση 93. Εξαιρούνται οι ΟΤΑ Α Βαθµού που ανήκουν στην περιφέρεια Αττικής και στο Νοµό Θεσσαλονίκης. Τα έργα αυτά θα διευκολύνουν την απελευθέρωση της αγοράς, θα αυξήσουν τον ανταγωνισµό και, παράλληλα, θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων των περιοχών αυτών. Η Πρόσκληση 145 έχει ίδιους στόχους µε την Πρόσκληση 93, όπως αυτή έχει περιγραφεί στην προηγούµενη παράγραφο. 3.7 Μέτρο Πρόσκληση 84 της Κοινωνίας της Πληροφορίας ράσεις και στόχοι της Πρόσκλησης 84 Η Πρόσκληση 84 (Π84) προκηρύχθηκε στο πλαίσιο της κατηγορίας του Μέτρου 4.2, η οποία αφορά έργα προώθησης της ανάπτυξης ζήτησης ευρυζωνικών υπηρεσιών. Ειδικότερα, στα πλαίσια της πρόσκλησης αυτής, χρηµατοδοτούνται δράσεις για: Α) Ενηµέρωση όλων των εµπλεκοµένων στο σχεδιασµό και στην υλοποίηση έργων παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών, τόσο σε τεχνικό-οικονοµικό, όσο και σε εµπορικό επίπεδο. Β) Ενηµέρωση και ευαισθητοποίηση επιλεγµένων οµάδων-στόχων, ιδιαίτερα των πιο αποµακρυσµένων και λιγότερο ευνοηµένων και µη προνοµιούχων περιοχών, για τα οφέλη που µπορούν να έχουν από την αξιοποίηση και εκµετάλλευση ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών. Ενδεικτικές οµάδεςστόχοι είναι οι οικιακοί χρήστες, οι επαγγελµατίες, οι επιχειρήσεις, οι δηµόσιοι και ιδιωτικοί φορείς παροχής εξειδικευµένων υπηρεσιών προς τον πολίτη, όπως π.χ.. οι φορείς Εκπαίδευσης, Υγείας-Πρόνοιας, τα Πιστωτικά Ιδρύµατα, οι Πολιτιστικοί Φορείς, οι Φορείς ΑΜΕΑ, κ.λ.π. Απώτερος σκοπός είναι η σταδιακή δηµιουργία «ευρυζωνικής κουλτούρας» που θα συµβάλλει στη δηµιουργία και στην αύξηση της ζήτησης ευρυζωνικών υπηρεσιών, ενώ ως έµµεσος στόχος είναι και η συµβολή στη µείωση του ψηφιακού χάσµατος. Η ενηµέρωση και η ευαισθητοποίηση των επιλεγµένων οµάδων-στόχων µπορεί να περιλαµβάνει τον σχεδιασµό και την ανάπτυξη / υλοποίηση αυτοτελών, µικρής κλίµακας, επιδεικτικών δράσεων παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών, 46

47 µέσα από την συλλογή και καταγραφή των απαιτήσεων και αναγκών σε ευρυζωνικές υποδοµές και υπηρεσίες για µια γεωγραφική ενότητα επιπέδου δήµου (ή οµάδων δήµου), Νοµαρχίας (ή οµάδων Νοµαρχιών) ή Περιφέρειας. Γ) Ενηµέρωση των παρόχων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και των επαγγελµατιών του χώρου των ΤΠΕ που δραστηριοποιούνται ή ξεκινούν να δραστηριοποιηθούν για τις επενδυτικές ευκαιρίες και προκλήσεις που παρουσιάζουν τα ευρυζωνικά δίκτυα, παρουσιάζοντας ανάλογα µε την περίπτωση σε επίπεδο δήµου (ή οµάδων δήµου), Νοµαρχίας (ή οµάδων Νοµαρχιών) ή Περιφέρειας, µε τεκµηριωµένες µελέτες που µπορούν να χρηµατοδοτηθούν, την άθροιση της ζήτησης ευρυζωνικών υπηρεσιών που δηµιουργείται, τόσο από τον δηµόσιο, όσο και από τον ιδιωτικό τοµέα. Ο συνολικός αρχικός προϋπολογισµός της Πρόσκλησης 84 ανέρχεται στα ηµόσιας απάνης. Αποτελέσµατα των δράσεων / έργων της Πρόσκλησης 84 είναι τα εξής: Η συγκέντρωση πληροφοριών για την ευρυζωνικότητα ανά Περιφέρεια. Η αυξηµένη γνώση των φορέων, των διαφόρων κατηγοριών-στόχων και του κοινού για τα θέµατα της ευρυζωνικότητας. Η αύξηση της ζήτησης ευρυζωνικών υπηρεσιών και της χρήσης των υποδοµών. Η εµπλοκή πλήθους φορέων στην προώθηση της ευρυζωνικότητας. Τα παραπάνω αναµένεται να οδηγήσουν φορείς, οργανισµούς και επιχειρήσεις σε δράσεις ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδοµών και υπηρεσιών. Λαµβάνοντας υπόψη ότι ένα πολύ µεγάλο ποσοστό του πληθυσµού αγνοεί την έννοια της ευρυζωνικότητας και τη σηµασία αυτής, η σπουδαιότητα της Πρόσκλησης 84 είναι µεγάλη, εφόσον αποσκοπεί στο να ενηµερώσει το ευρύ κοινό και να το ωθήσει ώστε να αποκτήσει ευρυζωνική συνείδηση. 3.8 ράσεις ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδοµών στην Ελλάδα από δηµόσιους φορείς Αποτυπώνεται η ράση των ηµοσίων Φορέων σχετικά µε την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών στην Ελλάδα µε κριτήρια την πληρότητα των υφιστάµενων ή και σχεδιαζόµενων υποδοµών, την τεχνολογική επάρκεια, την επεκτασιµότητα και γενικά τη χρήση τεχνολογιών αιχµής που ακολουθούν τα διεθνή πρότυπα Ε ΕΤ - Ε ΕΤ2 Γενικά Η εταιρεία Ε ΕΤ Α.Ε. (Εθνικό ίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας Α.Ε.) έχει την ευθύνη της διαχείρισης του Εθνικού ικτύου Έρευνας και Τεχνολογίας. Το Εθνικό ίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας παρέχει, από το 1995, υπηρεσίες δικτύου κορµού στην Ελληνική Ακαδηµαϊκή και Ερευνητική Κοινότητα (έργο της Γενικής Γραµµατείας Έρευνας και Τεχνολογίας του Υπουργείου Ανάπτυξης). Το Ε ΕΤ συνεργάζεται µε 82 φορείς στους οποίους περιλαµβάνονται όλα τα ΑΕΙ, τα ΤΕΙ και τα Ερευνητικά Κέντρα της χώρας, εξυπηρετώντας συνολικά 47

48 πάνω από χρήστες οι οποίοι είναι ερευνητές, φοιτητές και ερευνητικό προσωπικό ΑΕΙ / ΤΕΙ, χρήστες ακαδηµαϊκών και ερευνητικών ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών, εκπαιδευτικοί και µαθητές της Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. Αναφορικά µε την πρωτοβάθµια και τη δευτεροβάθµια εκπαίδευση, το Ε ΕΤ χρησιµοποιείται ως το δίκτυο κορµού από το Πανελλήνιο Σχολικό ίκτυο (ΠΣ ), το οποίο το Μάρτιο 2006, διέθετε δικτυωµένα σχολεία και διοικητικές µονάδες. Επίσης, το Ε ΕΤ συµβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη του Internet στην Ελλάδα, προσφέροντας τοπική διασύνδεση µεταξύ των µεγαλύτερων εταιρειών παροχής υπηρεσιών Internet στον κόµβο Athens Internet Exchange. Η ανάπτυξη και η λειτουργία του Ε ΕΤ συγχρηµατοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και το Ελληνικό ηµόσιο µέσω της ΓΓΕΤ (Πρόγραµµα ΕΠΕΤ ΙΙΙ και Πρόγραµµα ηµοσίων Επενδύσεων) και µέσω του Υπουργείου Παιδείας (Πρόγραµµα ΕΠΕΑΕΚ). Το δίκτυο κορµού του Ε ΕΤ περιλαµβάνει σήµερα επτά κύριους κόµβους στις πόλεις Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Ξάνθη, Ηράκλειο και Λάρισα. Υποδοµή ικτύου Η τοπολογία του Ε ΕΤ περιλαµβάνει τους κόµβους του δικτύου στην Αθήνα (4 κόµβοι), στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα, στα Ιωάννινα, στην Ξάνθη, στο Ηράκλειο, στη Λάρισα και στο AIX. Οι 10 κόµβοι έχουν τοποθετηθεί σε µισθωµένους χώρους των κτιρίων του ΟΤΕ στις αντίστοιχες πόλεις. Ο κεντρικός κόµβος βρίσκεται σε κτήριο του ΟΤΕ στην Αθήνα. Η σχετική τοπολογία παρουσιάζεται στο σχήµα 3.1. Σχήµα 3.1 : ίκτυο του Ε ΕΤ 48

49 Το Ε ΕΤ πραγµατοποιεί αρκετές δράσεις µε σκοπό την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδοµών, είτε µέσω της συµµετοχής του σε αναπτυξιακά προγράµµατα, είτε µέσω της επέκτασης του δικτύου του. Συγκεκριµένα σήµερα βρίσκεται στην φάση ολοκλήρωσης της δεύτερης φάση επέκτασής του (Ε ΕΤ 2) και σκοπεύει να δραστηριοποιηθεί σε όλους τους σηµαντικούς εκείνους χώρους που συνδέονται µε την ανάπτυξη του Internet νέας γενιάς µε οπτική τεχνολογία υπερυψηλών ταχυτήτων. Παράλληλα συµµετέχει στο αναπτυξιακό έργο µε τίτλο «Ευρυζωνικά ίκτυα και υπηρεσίες» και δραστηριοποιείται στην Ευρωπαϊκή Έρευνα στην περιοχή των Τεχνολογιών της Κοινωνίας της Πληροφορίας (Information Society Technologies). Ε ΕΤ 2 Το νέας γενιάς Εθνικό ίκτυο Κορµού για την Έρευνα και Εκπαίδευση, Ε ΕΤ2, ολοκληρώνοντας τη β' φάση επέκτασης του έχει αποκτήσει σχεδόν πανελλαδική κάλυψη (εκτός Θράκης και Αιγαίου που αναµένεται να ολοκληρωθούν στην γ' φάση). Στην α' φάση, ολοκληρώθηκε µε επιτυχία η πιλοτική λειτουργία του Μητροπολιτικού ικτύου της Αττικής, µε την παροχή οπτικών συνδέσεων ταχυτήτων της τάξης των Gbps σε 14 φορείς (ΑΕΙ, ΤΕΙ και Εθνικά Ερευνητικά Κέντρα). Με την επέκταση του Ε ΕΤ2 παρέχεται η δυνατότητα για συνδέσεις Gbps σε ακόµα 63 φορείς πανελλαδικά. Το Ε ΕΤ2 υλοποιεί τη σχετική πολιτική της ΓΓΕΤ στα πλαίσια του Επιχειρησιακού Προγράµµατος Κοινωνία της Πληροφορίας (Άξονας 3 Ανάπτυξη και Απασχόληση στην Ψηφιακή Οικονοµία, Μέτρο 3.3 Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη για την Κοινωνία της Πληροφορίας ) και της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας «eεurope». Το E ΕΤ2 υλοποιείται παράλληλα µε την αναβάθµιση του Πανευρωπαϊκού ικτύου GEANT και των αντίστοιχων δικτύων της Γερµανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας κ.λ.π. και αποτελεί την απάντηση της Ευρώπης στα αντίστοιχα προηγµένα δίκτυα νέας γενιάς Internet των ΗΠΑ (Internet2), του Καναδά (CA*net) και της Ιαπωνίας. Το Ε ΕΤ2 αποτελεί οπτικό δίκτυο νέας γενιάς τεχνολογίας Πολυπλεξίας Μήκους Κύµατος (Wavelength Division Multiplexing WDM) υπερ-υψηλών ταχυτήτων (1-2,5 Gbps) και αναµένεται να αποτελέσει τη βασική δικτυακή υποδοµή για τις αναπτυξιακές δράσεις των Υπουργείων Ανάπτυξης και Παιδείας. Με το νέο αυτό δίκτυο, η Ελλάδα εγκαινιάζει µια νέα ψηφιακή εποχή και διατηρεί και επαυξάνει το ρόλο της στις διεθνείς εξελίξεις στο χώρο των προηγµένων δικτύων Internet. Το δίκτυο Ε ΕΤ2 διασυνδέει µε ταχύτητες της τάξης των Gbps τις πόλεις Αθήνα (όπου διασυνδέεται µε το Μητροπολιτικό ίκτυο WDM της Αττικής), Λάρισα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα, Χανιά, Ρέθυµνο, Ηράκλειο (µεταξύ των τριών πόλεων της Κρήτης υλοποιείται επίσης Μητροπολιτικό ίκτυο) και Σύρο. Επί του δικτύου αυτού θα διασυνδεθεί µε ανάλογες ταχύτητες και η Ερευνητική και Εκπαιδευτική κοινότητα της χώρας. Όσον αφορά τη σύνδεση του δικτύου Ε ΕΤ2 µε το δίκτυο GEANT, αυτή αποτελείται από δύο συνδέσεις (2x2,5Gbps). Ο σχεδιασµός του δικτύου βασίστηκε στις εξής αρχές: Χρήση υπηρεσιών διασύνδεσης µήκους κύµατος (λάµδα «λ») από το DWDM δίκτυο του τηλεπικοινωνιακού παρόχου (network provider). ιασύνδεση υπερ-υψηλών (Gigabit) ταχυτήτων για τις γραµµές κορµού 49

50 (backbone) που φθάνουν τα 2,5 Gbps (µε δυνατότητα αναβάθµισης στα 10 Gbps). ιασύνδεση υπερ-υψηλών (Gigabit) ταχυτήτων για τις γραµµές πρόσβασης των φορέων που φθάνει στο 1 Gbps. Η υλοποίηση του Ε ΕΤ2 βασίζεται στη διάθεση διασυνδέσεων υψηλής ταχύτητας και συγκεκριµένα µηκών κύµατος («λ») µετά από ανοικτό διαγωνισµό. Τα εγκατεστηµένα συστήµατα DWDM, έχουν προδιαγραφεί για την εξυπηρέτηση κυκλωµάτων 10 Gbps και µπορούν να υποστηρίξουν τύπους συνδέσεων SDH καθώς και Gigabit Ethernet. Τα παρεχόµενα µήκη κύµατος χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση δικτυακού εξοπλισµού του Ε ΕΤ2. Η δυνατότητα πολυπλεξίας σε οπτικό επίπεδο µε αποµακρυσµένη διαχείριση (δροµολόγηση) εφαρµόζεται µόνο στα Μητροπολιτικά δίκτυα Αθήνας και Κρήτης. Στο παρακάτω σχήµα 3.2 φαίνεται το δίκτυο κορµού του Ε ΕΤ2. Σχήµα 3.2: ίκτυο κορµού του Ε ΕΤ2 Ο δικτυακός εξοπλισµός που χρησιµοποιείται για την υλοποίηση του δικτύου Ε ΕΤ2 αποτελείται από δροµολογητές Gigabit IP, µε µεγάλες αποδόσεις µεταγωγής πακέτων και κάρτες διεπαφής µε πλούσια λειτουργικότητα τόσο στις γραµµές πρόσβασης (1GE), όσο και του κορµού (STM-16/Packet over Sonet-PoS). Άλλα χαρακτηριστικά του εξοπλισµού είναι ο διαχωρισµός των λειτουργιών δροµολόγησης και προώθησης, η επεκτασιµότητα του υλικού, οι εφεδρείες στους µηχανισµούς δροµολόγησης και άλλα κρίσιµα στοιχεία (π.χ.. τροφοδοσία), οι µηχανισµοί επαναφοράς σε περιπτώσεις αστοχίας του µηχανισµού δροµολόγησης και η υποστήριξη διεπαφών (interfaces) 10Gbps. Στα σηµεία παρουσίας του δικτύου Ε ΕΤ2 πραγµατοποιείται: H σύνδεση των δροµολογητών κορµού µεταξύ διαφορετικών PoPs µε συνδέσεις PoS/STM-16 (ή PoS/STM-4). Η συνάθροιση (aggregation) των γραµµών πρόσβασης (access) των φορέων του Ε ΕΤ, οι περισσότερες από τις οποίες πρόκειται να είναι τεχνολογίας Gigabit Ethernet (GE). Στο Ε ΕΤ2 πρόκειται να συνδεθούν συνολικά περίπου 40 φορείς υψηλής (Gigabit) ταχύτητας. Η διασύνδεση των δροµολογητών κορµού µε τους δροµολογητές 50

51 πρόσβασης (δροµολογητές Ε ΕΤ1) οι οποίοι συναθροίζουν µικρούς ή αποµακρυσµένους φορείς του Ε ΕΤ που συνδέονται µε ταχύτητες µέχρι 34 Mbps (φυσικά κυκλώµατα Ε3). Αυτός είναι και ο τρόπος µε τον οποίο συνδέονται όλοι οι φορείς για τους οποίους δεν υπάρχει δυνατότητα σύνδεσης Gigabit απευθείας στο δίκτυο του Ε ΕΤ2. Οι φορείς συνδέονται στους δροµολογητές πρόσβασης είτε µε σειριακές συνδέσεις µέχρι 2 Mbps, είτε µε συνδέσεις ΑΤΜ µέχρι 34 Mbps. Για την υλοποίηση του δικτύου Ε ΕΤ2, το Ε ΕΤ είχε την αµέριστη υποστήριξη της Ερευνητικής και Εκπαιδευτικής Κοινότητας, καθώς και της Πολιτείας. Η εξέλιξη αυτή δεν θα µπορούσε να γίνει πράξη χωρίς τη συλλογική προσπάθεια, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, των Εθνικών Ερευνητικών και Εκπαιδευτικών ικτύων, και τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG INFSO) µέσω του 5ου και του 6ου Προγράµµατος Πλαισίου για την Έρευνα και την Τεχνολογική Ανάπτυξη. Το Ε ΕΤ οφείλει επίσης την επιτυχία αυτή στη συλλογική, εντατική προσπάθεια και εµπειρία των επιστηµονικών - τεχνικών στελεχών του και των ΑΕΙ, των ΤΕΙ και των Ερευνητικών Κέντρων της χώρας, καθώς και των εταιρειών από τις οποίες προµηθεύτηκε τις συνδέσεις υψηλής ταχύτητας («λ») και τον δικτυακό εξοπλισµό. Το κόστος συντήρησης του Ε ΕΤ υπολογίζεται ~ 3 εκατοµµύρια το χρόνο, όπως προκύπτει από το 5% της αξίας των ινών και το 10% της αξίας του ενεργού εξοπλισµού. Στο αµέσως προσεχές µέλλον, το Ε ΕΤ σκοπεύει να δραστηριοποιηθεί σε όλους τους σηµαντικούς εκείνους χώρους που συνδέονται µε την ανάπτυξη του Internet νέας γενιάς µε οπτική τεχνολογία υπερυψηλών ταχυτήτων (1-5 Gbps). Μεταξύ άλλων, θα προσφέρει τη δυνατότητα παροχής σε Ερευνητικές Κοινοπραξίες, Εικονικών ικτύων (VPN), υπηρεσιών Μulticast και υπηρεσιών δικτύωσης IPv6. Συγκεκριµένα, το Ε ΕΤ στοχεύει να υποστηρίξει την ανάπτυξη και τη διάχυση στους Ακαδηµαϊκούς και Ερευνητικούς φορείς: Προηγµένων Υπηρεσιών Internet νέας γενιάς. Προηγµένων Εφαρµογών Ηλεκτρονικής Μάθησης από απόσταση. ιασύνδεσης υπερ-υπολογιστικών συστηµάτων και GRID. Σχεδιάζεται το Ε ΕΤ 3 µε κόστος 30 εκατοµµυρίων, το οποίο θα επινοικιάσει από τον ΟΤΕ σκοτεινή ίνα µε 15ετή ορίζοντα Έργο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» Το «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» είναι ένα έργο του Υπουργείου Εσωτερικών ηµόσιας ιοίκησης και Αποκέντρωσης (ΥΠΕΣ Α), µε το οποίο επιδιώκεται η ανάπτυξη και ο εκσυγχρονισµός της τηλεπικοινωνιακής υποδοµής του ηµόσιου Τοµέα. Το έργο αφορά αποκλειστικά στην προµήθεια υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης σε περίπου σηµεία παρουσίας της δηµόσιας διοίκησης, υγείας και στρατολογίας και διασύνδεσης µέσω δικτύου κορµού. Πάνω από αυτό το δίκτυο πρόσβασης και κορµού θα παρέχονται οι εξής υπηρεσίες: Τηλεφωνία (εσωτερική και εξωτερική). εδοµένα (εσωτερική επικοινωνία και πρόσβαση στο Internet). 51

52 Video (τηλεδιάσκεψη - τηλεεκπαίδευση). Στα πλαίσια του έργου επίσης θα δηµιουργηθεί δηµόσια υποδοµή κλειδιού (Public Key Infrastructure) για την έκδοση ψηφιακών πιστοποιητικών και διαδικτυακή πύλη πληροφόρησης (portal) για παροχή των υπηρεσιών του ηµοσίου προς τους πολίτες. Μέσω του δικτύου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» είναι δυνατή η παροχή, στους φορείς του ηµοσίου, τηλεµατικών υπηρεσιών µε υψηλή ποιότητα και χαµηλό κόστος, γι αυτό και η πραγµατοποίησή του αποτελεί θέµα πρώτης προτεραιότητας για το ΥΠΕΣ Α. Σκοπός του έργου είναι η βελτίωση της λειτουργίας των δηµοσίων υπηρεσιών, µε την αναβάθµιση της µεταξύ τους επικοινωνίας, µέσω της παροχής προηγµένων τηλεµατικών υπηρεσιών µε χαµηλό κόστος, καθώς και η ενοποιηµένη εξυπηρέτηση των πολιτών, µε αυτοµατοποιηµένα και φιλικά προς τον χρήστη συστήµατα πληροφόρησης και διεκπεραίωσης συναλλαγών µε το ηµόσιο. Στόχοι του δικτύου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» Οι στόχοι του έργου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» είναι οι επόµενοι: Η µείωση του κόστους της επικοινωνίας µεταξύ των φορέων του ηµοσίου µε ταυτόχρονη αύξηση της ταχύτητας και της ασφάλειας διακίνησης των πληροφοριών. Η αποτελεσµατική εκµετάλλευση των πληροφοριακών συστηµάτων των φορέων του ηµοσίου µέσω της λειτουργικής διασύνδεσης των συστηµάτων τους. Η εκµετάλλευση εναλλακτικών πηγών πληροφοριών. Η αποφυγή επικαλύψεων επαναλήψεων σε βάσεις δεδοµένων και δικτυακές εγκαταστάσεις. Η αποτελεσµατική διαχείριση της διακίνησης των δεδοµένων των φορέων του ηµοσίου και η κεντρική και κατανεµηµένη υποστήριξη των τηλεµατικών εφαρµογών. Η δηµιουργία προϋποθέσεων συµβατότητας στις δικτυακές εγκαταστάσεις των φορέων του ηµοσίου. Η εύκολη και γρήγορη αναζήτηση από τον πολίτη πληροφοριών οι οποίες έχουν ως πηγή φορείς του ηµοσίου. Η βελτίωση της εξυπηρέτησης του πολίτη, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που απαιτούν εµπλοκή περισσοτέρων του ενός φορέων, µε τελικό στόχο την παροχή υπηρεσιών µιας στάσης (one-stop-shopping). Η δηµιουργία αποτελεσµατικής ηµόσιας ιοίκησης µε πληροφοριακή και επικοινωνιακή υποδοµή και ο ευκολότερος συντονισµός των διαδικασιών των δηµοσίων υπηρεσιών µέσω της δικτύωσης. Υποδοµή ικτύου Το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» αποτελεί ένα έργο παροχής τηλεπικοινωνιακών και τηλεµατικών υπηρεσιών µεγάλης έκτασης και κλίµακας καλύπτοντας το σύνολο της Ελληνικής Επικράτειας µε παρουσία σε περίπου σηµεία. Στο Έργο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» η Ελληνική Επικράτεια έχει χωριστεί σε έξι (6) 52

53 «τηλεπικοινωνιακά διαµερίσµατα» που αναφέρονται ως Νησίδες (Υποέργα 1-6) και ενώνονται µεταξύ τους µέσω ενός δικτύου κορµού (Υποέργο 7). Το δίκτυο κάθε Νησίδας περιλαµβάνει τη δηµιουργία ικτύου Πρόσβασης και ικτύου ιανοµής. Τόσο το δίκτυο πρόσβασης όσο και το δίκτυο διανοµής δεν είναι ιδιοκτησία του ηµοσίου αλλά του διατίθενται ως υπηρεσία από τον Ανάδοχο. Το ίκτυο Πρόσβασης περιλαµβάνει τον απαραίτητο ενεργό δικτυακό εξοπλισµό, ο οποίος µετά το πέρας της τριετίας θα παραµείνει στην κυριότητα του ηµοσίου, καθώς και τα τηλεπικοινωνιακά κυκλώµατα που θα διασυνδέουν το κεντρικό κτίριο κάθε Φορέα µε τον τοπικό κόµβο PoP του ικτύου ιανοµής.(σχήµα 3.3) Το ίκτυο ιανοµής αποτελεί ουσιαστικά την παρουσία του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» στα αστικά κέντρα της Νησίδας. Σχήµα 3.3: Σχηµατική απεικόνιση του ΣΥΖΕΥΞΙΣ Όλοι οι φορείς του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» (περίπου 1.800) έχουν χωριστεί και ταξινοµηθεί σε ξεχωριστές γεωγραφικές νησίδες, όπως φαίνεται στο σχήµα 3.4: Σχήµα 3.4 Γεωγραφικές νησίδες ταξινόµησης φορέων του ΣΥΖΕΥΞΙΣ 53

54 Η τηλεπικοινωνιακή γραµµή που ξεκινά από το κτίριο ενός Φορέα (ανεξάρτητα αν είναι χάλκινη, ασύρµατη ή οπτική) και τερµατίζει φυσικά σε κάποιο τηλεπικοινωνιακό κόµβο του Αναδόχου της Νησίδας του, λέγεται γραµµή πρόσβασης. Το σύνολο αυτών των γραµµών σε κάθε Νησίδα ονοµάζεται δίκτυο πρόσβασης Νησίδας. Το σύνολο και των γραµµών πανελλαδικά ονοµάζεται δίκτυο πρόσβασης του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ». Oι κόµβοι αυτοί του Αναδόχου που τερµατίζουν οι γραµµές πρόσβασης των Φορέων, λέγονται κόµβοι διανοµής (ή POPs διανοµής) και υπάρχει τουλάχιστον ένας σε κάθε µία από τις µεγαλύτερες ελληνικές πόλεις. Στο παρακάτω σχήµα φαίνονται ενδεικτικά µε τις µαύρες γραµµές οι γραµµές πρόσβασης και µε κόκκινους κύκλους ενδεικτικά οι κόµβοι διανοµής. Οι κόµβοι διανοµής του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» είναι περίπου 80 σε όλη την Ελλάδα. Σχήµα 3.5 Ενδεικτική απεικόνιση των γραµµών πρόσβασης (µαύρες γραµµές) και των κόµβων διανοµής (κόκκινοι κύκλοι). Σε κάθε Νησίδα τα POPs διανοµής του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» που της αντιστοιχούν, ενώνονται µεταξύ τους µε πολύ µεγαλύτερες γραµµές φτιάχνοντας από ένα ισχυρό δίκτυο σε κάθε Νησίδα, που λέγεται δίκτυο διανοµής Νησίδας. Όλα τα δίκτυα διανοµής µαζί αποτελούν το δίκτυο διανοµής του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ». Όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήµα 3.6, για να επικοινωνήσουν τα έξι (6) δίκτυα διανοµής των Νησίδων µεταξύ τους, µένει ένα ακόµη βήµα διασύνδεσης, το οποίο και περιγράφεται παρακάτω. 54

55 Σχήµα 3.6 Απεικόνιση των ξεχωριστών δικτύων διανοµής του ΣΥΖΕΥΞΙΣ σε κάθε νησίδα γεωγραφικής ταξινόµησης Σε 5 σηµεία (2 Αθήνα 1 Θεσσαλονίκη 1 Πάτρα 1 Ηράκλειο) υπάρχουν κόµβοι κορµού του δικτύου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» που φαίνονται µε πράσινα τρίγωνα στο παρακάτω σχήµα 3.7. Αυτοί ενώνονται µεταξύ τους µε πολύ µεγάλες τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις που αποτελούν το δίκτυο κορµού του έργου. Το δίκτυο κορµού του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» φυσικά φτιάχτηκε για να επικοινωνούν µεταξύ τους τα 6 δίκτυα διανοµής και άρα τα σηµεία πρόσβασης. Σχήµα 3.7: Κόµβοι δικτύου κορµού του ΣΥΖΕΥΞΙΣ και µεταξύ τους επικοινωνία 55

56 Tο δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» εποµένως διαθέτει συνολικά : 6 Νησίδες. 5 κοµβικά σηµεία (δίκτυο κορµού). 80 PoPs διανοµής (δίκτυο διανοµής) σηµεία πρόσβασης (δίκτυο πρόσβασης). Όσον αφορά τις αρχιτεκτονικές επιλογές του δικτύου αυτές είναι : Η θεώρηση ενός σηµείου πρόσβασης ανά φορέα στο δίκτυο κορµού του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ». Η επιλογή αυτή έχει πολλά πλεονεκτήµατα. Καταρχήν, το ίκτυο ηµόσιας ιοίκησης µπορεί να αναπτυχθεί ανεξάρτητα από τα επιµέρους δίκτυα των φορέων, διατηρώντας µόνο µία συµβατή σύνδεση µε αυτά, αποφεύγοντας έτσι προβλήµατα συντονισµού εργασιών και συµβατότητας τεχνολογιών. Επίσης αποφεύγονται προβλήµατα διαχείρισης των δικτύων, αφού υπάρχει σαφής διαχωρισµός τους. Τέλος, η λύση αυτή πλεονεκτεί όσον αφορά την αξιοπιστία και το συνολικό κόστος της όλης αρχιτεκτονικής. H υιοθέτηση των υπηρεσιών του δικτύου κορµού ΑΤΜ του παρόχου για την υποστήριξη του ΙΡ VPN και την ενοποιηµένη µετάδοση φωνής, εικόνας και δεδοµένων µε εγγυηµένη Ποιότητα Υπηρεσίας. Η αρχιτεκτονική αυτή βασίζεται στη δηµιουργία ενός ΙΡ VPN για τις δηµόσιες υπηρεσίες που εξασφαλίζει: Ανοικτή Αρχιτεκτονική. Ποιότητα Υπηρεσίας (Quality of Service). Ασφάλεια. Ενοποιηµένη διαχείριση. Το Σχήµα 3.8 δίνει µία ενδεικτική σύνδεση των δηµόσιων οργανισµών µέσω του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ». Σχήµα 3.8 :Ενδεικτική σύνδεση δηµόσιων οργανισµών µέσω του ΣΥΖΕΥΞΙΣ 56

57 ίκτυο Κορµού Το δίκτυο κορµού θα υιοθετήσει την τεχνολογία MPLS για τη διασύνδεση των VPN των νησίδων (RFC3031). Για την υλοποίηση του δικτύου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» επιλέχτηκε η τεχνολογία MPLS/VPN, η οποία αποτελεί τον κύριο τρόπο υλοποίησης VPN του οµίλου ΟΤΕ. Η εν λόγω τεχνολογία είναι τυποποιηµένη και ευρέως διαδεδοµένη διεθνώς. Παρέχει ασφάλεια δευτέρου επιπέδου (ανάλογη αυτής που παρέχουν τα δίκτυα ΑΤΜ και Frame Relay) για τα υλοποιούµενα VPN και καθιστά εφικτή την υλοποίηση επικαλυπτόµενων VPN, που είναι µια βασική απαίτηση του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ», µε απλό και εύκολο τρόπο. Η υιοθέτησή της από πολλούς παρόχους διεθνώς (ενδεικτικά αναφέρονται οι AT&T, MCI, BT, κ.λ.π..) καθιστά εφικτή την τυχόν µελλοντική διασύνδεση του «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» µε άλλα δίκτυα ή εφαρµογές εκτός Ελλάδος. Για την επικοινωνία των κοµβικών σηµείων του δικτύου κορµού θα χρησιµοποιηθεί ως εσωτερικό πρωτόκολλο δροµολόγησης το OSPF που ικανοποιεί τη σύσταση RFC3630, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα Traffic Εngineering. Οι βασικές λειτουργίες των σηµείων αυτών θα είναι η µεταγωγή ετικετών (labels) και η προώθηση των πακέτων µε βάση τις ετικέτες αυτές. Για τη διανοµή των ετικετών µεταξύ των κοµβικών σηµείων το πρωτόκολλο που θα υιοθετηθεί θα είναι το LDP (RFC3036). Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται µε δυναµικό τρόπο η δροµολόγηση της IP κίνησης των VPN των νησίδων εσωτερικά στο δίκτυο κορµού. Για την ανακοίνωση και δροµολόγηση των IP διευθύνσεων µεταξύ κοµβικού σηµείου δικτύου κορµού και νησίδας θα χρησιµοποιηθεί η επέκταση της αρχιτεκτονικής του MPLS VPN (RFC2547bis), MPLS Inter-AS. Επίσης, θα χρησιµοποιηθεί η τεχνολογία MPLS Support of Differentiated Services (RFC3270) για την επίτευξη µηχανισµών εγγυήσεων ποιότητας υπηρεσιών (QoS) µεταξύ των κοµβικών σηµείων του δικτύου κορµού, αλλά και µεταξύ νησίδων και κοµβικών σηµείων. Επίσης, αν κριθεί απαραίτητο, θα χρησιµοποιηθούν και οι συστάσεις RFC2205 και RFC 3209 (Traffic Engineering και RSVP). Οι υπεραστικές ζεύξεις του δικτύου κορµού θα υλοποιηθούν µε τη χρήση των DWDM δακτυλίων του ΟΤΕ (BR-3 και BR-2). Σε αυτούς θα χρησιµοποιηθούν τα απαιτούµενα «λ» και θα υπερτεθούν συστήµατα SDH, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται προστασία SDH σε κάθε µία από τις υπεραστικές ζεύξεις. Συνεπώς, η χρησιµοποιούµενη τεχνολογία για τη δηµιουργία των ζεύξεων των κόµβων του δικτύου κορµού είναι η τεχνολογία SDH/DWDM. Το έργο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» καλύπτει προς το παρόν περίπου 1800 σηµεία. Για άλλα 867 σηµεία ( ΟΥ, τελωνεία και άλλους φορείς του Υπουργείο Οικονοµίας.), θα εκδοθεί νέα προκήρυξη. Επίσης, προβλέπεται σύνδεση µε επιπλέον 500 κόµβους του δικτύου ΑΡΙΑ ΝΗ (ΚΕΠ) σε βάθος 3 χρόνων και χρήση του «ΕΡΜΗ» (ενός portal για authentication εταιρειών / ιδιωτών, που θα παρέχει smart cards και όχι απλώς login name και password), προκειµένου το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» να αποτελέσει ένα ολοκληρωµένο δίκτυο υπηρεσιών. Το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» καλύπτει µόνο τα κεντρικά κτίρια των δήµων, δηλαδή δεν συµπεριλαµβάνει τα παραρτήµατα αυτών. Στην Ελλάδα, τα κτίρια της ηµόσιας ιοίκησης ( ) είναι διεσπαρµένα µέσα στην ίδια περιφέρεια. Επίσης, σηµαντικές υπηρεσίες όπως τα δικαστήρια, τα ταµεία κ.λ.π. δεν συµπεριλαµβάνονται στο δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ». Μέσω των προσκλήσεων 93 57

58 και 105, υπάρχει η προοπτική να υπάρξει διασύνδεση όλων των κτιρίων της µε το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ», αν και ακόµα δεν είναι ξεκάθαρο µε ποιον τρόπο θα διασυνδεθούν τα οπτικά MAN των δήµων µε το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ». Μεγάλο πρόβληµα επίσης αποτελεί για το έργο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» ο τρόπος µε τον οποίο θα πειστούν οι δηµόσιοι υπάλληλοι να χρησιµοποιούν τις ΤΠΕ. Αντίθετα µε το Ε ΕΤ, το GUNET κ.λ.π., τα οποία έχουν δυνατότητα αυτοδιαχείρισης (π.χ.. µεταπτυχιακοί φοιτητές), το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» πρέπει να δώσει τη διαχείριση σε εξωτερικό συνεργάτη. 300 χρήστες έχουν ήδη εκπαιδευτεί σε βασικά θέµατα διαχείρισης δικτύου. Κύριο θέµα για το δίκτυο «ΣΥΖΕΥΞΙΣ» είναι η ανάπτυξη νέων εφαρµογών, έτσι ώστε το δίκτυο να µη χρησιµοποιείται µόνο για µετάδοση φωνής και παροχή υπηρεσιών Internet. Στο πλαίσιο αυτό, µελετώνται oι συναλλαγές τις οποίες επιθυµούν οι πολίτες ή / και είναι πραγµατοποιήσιµες, ώστε να υλοποιηθούν. Ως µια αποτελεσµατική ευρυζωνική υπηρεσία για προώθηση της ευρυζωνικότητας κρίνεται ότι είναι η τηλεδιάσκεψη, καθώς έχει µεγάλο δυνητικό κοινό Πανελλήνιο Σχολικό ίκτυο Το Πανελλήνιο Σχολικό ίκτυο (ΠΣ - αποτελεί το εκπαιδευτικό ενδοδίκτυο του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων (ΥΠΕΠΘ - που διασυνδέει ένα µεγάλο αριθµό σχολικών και διοικητικών µονάδων της εκπαίδευσης, ενώ ταυτόχρονα παρέχει και στα στελέχη της εκπαίδευσης µια πλειάδα βασικών και προηγµένων τηλεµατικών υπηρεσιών. Το ΥΠΕΠΘ, έχοντας εδώ και περίπου µια δεκαετία αναγνωρίσει την αναγκαιότητα της ένταξης των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στην εκπαίδευση, χρηµατοδοτεί, σχεδιάζει και ενισχύει αντίστοιχες προσπάθειες. Το 1996 υλοποιήθηκαν και συνδέθηκαν στο δίκτυο εργαστήρια πληροφορικής σε ολιγάριθµες σχολικές µονάδες (έργα «Αχαιός - Πιλοτικό ίκτυο Αχαΐας», «Τηλέµαχος», κ.λ.π.), µε σκοπό την εξαγωγή συµπερασµάτων και την προετοιµασία αντίστοιχων έργων µεγαλύτερης κλίµακας. Στη συνέχεια, ανάµεσα στο 1998 έως το 2000, δηµιουργήθηκαν περισσότερα από 300 εργαστήρια Πληροφορικής σε σχολικές µονάδες της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης. Παράλληλα, από το 1999 ξεκίνησε η δράση «Ασκοί του Αιόλου», µε την οποία πραγµατοποιήθηκε σταδιακά η διασύνδεση των εργαστηρίων της Οδύσσειας (http://www.odysseia.cti.gr/), αλλά και ενός πλήθους σχολικών µονάδων σε ένα ενιαίο ενδοδίκτυο. Χρησιµοποιώντας τις υποδοµές, αλλά κυρίως την εµπειρία και την τεχνογνωσία από τα παραπάνω έργα, ξεκίνησε το 2000 η ανάπτυξη του Πανελλήνιου Σχολικού ικτύου µε το έργο «Πανελλήνιο ίκτυο για την Εκπαίδευση - EDUnet» (http://www.edunet.gr). Η ανάπτυξη του Σχολικού ικτύου συνεχίζεται από τότε αδιάλειπτα χάρη στην συγχρηµατοδότηση από το Ελληνικό ηµόσιο και από το Επιχειρησιακό Πρόγραµµα για την Κοινωνία της Πληροφορίας (http://www.infosoc.gr), µέσω µιας σειράς έργων και δράσεων, οι οποίες επέτρεψαν τόσο την ανάπτυξη υπηρεσιών όσο και την απόκτηση τεχνολογικών υποδοµών. Σήµερα το Πανελλήνιο Σχολικό ίκτυο λειτουργεί και συνεχίζεται να επεκτείνεται χάρη στη συνεργασία του ΥΠΕΠΘ και των δώδεκα Ερευνητικών 58

59 Κέντρων και Εκπαιδευτικών Ιδρυµάτων της Τριτοβάθµιας Εκπαίδευσης. Αναλυτικότερα το Σχολικό ίκτυο: Υλοποιείται και υποστηρίζεται λειτουργικά από δεκατρείς εποπτευόµενους φορείς του ΥΠΕΠΘ (Ερευνητικά Ακαδηµαϊκά και Πανεπιστηµιακά Ινστιτούτα, Πανεπιστήµια και Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύµατα) (http://www.sch.gr/sch-portlets/edupartners.php). Αποτελείται από οκτώ (8) κύριους (περιφερειακούς) κόµβους, στους οποίους πραγµατοποιείται η διασύνδεση µε το Εθνικό ίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας (Ε ΕΤ), που αποτελεί τον πάροχο υπηρεσιών Internet (ISP) του Σχολικού ικτύου, όπως άλλωστε και όλων των ακαδηµαϊκών δικτύων. Υποστηρίζεται από δίκτυο διανοµής µε εξοπλισµό σε 44 (νοµαρχιακούς) κόµβους, οι οποίοι διασυνδέονται µε τηλεπικοινωνιακό κυκλώµατα διαφόρων τεχνολογιών µε τους κύριους κόµβους. ιαθέτει δίκτυο πρόσβασης, το οποίο αποτελείται από τον εξοπλισµό που είναι εγκατεστηµένος στους χώρους των µονάδων, αλλά και από τις αντίστοιχες τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις, µε τις οποίες πραγµατοποιείται η σύνδεσή τους στο δίκτυο διανοµής. Το ΠΣ διαθέτει περισσότερα από τηλεπικοινωνιακά κυκλώµατα για την εξυπηρέτηση των συνδεδεµένων µονάδων. Οι αντίστοιχες θύρες διασύνδεσης του δικτύου διανοµής, ωστόσο, υπερβαίνουν τις , µε σκοπό την παροχή υπηρεσιών όχι µόνο στις µονάδες, αλλά και στους εκπαιδευτικούς. Παρέχει σύνδεση στο δίκτυο σε περισσότερες από σχολικές µονάδες, σε περίπου διοικητικές µονάδες του ΥΠΕΠΘ και σε σχεδόν στελέχη της εκπαίδευσης, µε συνεχή αυξητική τάση. Παρέχει στους χρήστες του και στους διαχειριστές του πρόσβαση σε περίπου τριάντα (30) βασικές και προηγµένες τηλεµατικές υπηρεσίες. Προωθεί έµπρακτα την ευρυζωνικότητα και τους στόχους του eeurope 2005 έχοντας ήδη προβεί στον απαραίτητο σχεδιασµό και αντικαθιστώντας τις συνδέσεις τύπου dial up του δικτύου πρόσβασης µε αντίστοιχες τύπου xdsl. Υποστηρίζει µια πλειάδα δράσεων, έργων και δραστηριοτήτων εκπαιδευτικού ή διοικητικού περιεχοµένου (π.χ.. την καταγραφή του εκπαιδευτικού και µαθητικού δυναµικού των σχολικών µονάδων, τη διανοµή εγκυκλίων, την ευρωπαϊκή δράση etwinning κ.α.) Γενικότερα προάγει τη χρήση και την αξιοποίηση των ΤΠΕ όχι µόνο στο χώρο της εκπαίδευσης, αλλά συνολικά στον ελληνικό χώρο. ικτυακές Υποδοµές Για την οργάνωση του Σχολικού ικτύου επιλέχτηκε µια ιεραρχική δοµή, µε σκοπό αφενός την ελαχιστοποίηση του συνολικού κόστους, αφετέρου την πανελλαδική παροχή πρόσβασης στο δίκτυο σε µέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας. Με γνώµονα τα παραπάνω υλοποιήθηκε µια ιεραρχική αρχιτεκτονική δικτύου, που αποτελείται από: Το Εθνικό ίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας (Ε ΕΤ) ως δίκτυο κορµού. 59

60 Το ίκτυο ιανοµής, στο οποίο συνδέονται οι σχολικές και διοικητικές µονάδες της χώρας. Το ίκτυο Πρόσβασης, το οποίο αποτελείται από τον ενεργό δικτυακό εξοπλισµό που είναι εγκατεστηµένος στους χώρους των µονάδων και από τις τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις µε τις οποίες πραγµατοποιείται η διασύνδεση των µονάδων και των χρηστών στο ίκτυο ιανοµής. Η παραπάνω αρχιτεκτονική, σε συνδυασµό µε τη διασύνδεση του ικτύου ιανοµής στο ίκτυο Κορµού επιτρέπει τη διασύνδεση των χρηστών του ΠΣ στο ιαδίκτυο. ίκτυο Κορµού Το Σχολικό ίκτυο αξιοποιεί το Ε ΕΤ ως ίκτυο Κορµού για παροχή πρόσβασης στο ιαδίκτυο, µε τρόπο ανάλογο αυτού που πράττει το Ακαδηµαϊκό ίκτυο (GUnet - Greek Universities Network, Η χρήση του Ε ΕΤ αντί της υλοποίησης ξεχωριστού δικτύου κορµού παρέχει µια σειρά από άµεσα οφέλη στο Σχολικό ίκτυο: Γίνεται εκµετάλλευση των πολύ υψηλών ταχυτήτων διασύνδεσης και πρόσβασης που παρέχει το Ε ΕΤ. Επιτυγχάνεται σηµαντική εξοικονόµηση από τα τηλεπικοινωνιακά τέλη που θα έπρεπε να καταβληθούν για τη συντήρηση ιδιόκτητου δικτύου κορµού. Η διασύνδεση του Σχολικού ικτύου µε το Ε ΕΤ πραγµατοποιείται σε οκτώ κύρια σηµεία (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο, Λάρισα, Ιωάννινα, Σύρος και Ξάνθη), µέσω προηγµένου δικτυακού εξοπλισµού που διαθέτει το Σχολικό ίκτυο. ίκτυο ιανοµής Το ίκτυο ιανοµής αποτελεί την κύρια δικτυακή υποδοµή του Πανελλήνιου Σχολικού ικτύου. Σε αυτό πραγµατοποιείται η διασύνδεση των χρηστών και των µονάδων του Πανελλήνιου Σχολικού ικτύου, καθώς και του διαθέσιµου υπολογιστικού εξοπλισµού. Ακόµη, το ίκτυο ιανοµής διασυνδέεται µε το ίκτυο Κορµού, καθιστώντας εφικτή τη σύνδεση του Σχολικού ικτύου µε το ιαδίκτυο. Το ίκτυο ιανοµής αποτελείται από 51 κόµβους, έναν σε κάθε νοµό της χώρας, και διακρίνεται στα εξής δύο επίπεδα: Το πρώτο επίπεδο, το οποίο αποτελείται από 9 κόµβους (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο, Λάρισα, Ιωάννινα, Ξάνθη, Καλαµάτα και Σύρο), που αντιπροσωπεύουν τους κύριους κόµβους του δικτύου διανοµής. Στους κόµβους αυτούς, όπως ήδη αναφέρθηκε και παραπάνω, πραγµατοποιείται η διασύνδεση µε το Ε ΕΤ (εκτός του κόµβου της Καλαµάτας). Το δεύτερο Επίπεδο, το οποίο αποτελείται από 42 κόµβους εγκατεστηµένους στους λοιπούς νοµούς της χώρας, που αντιπροσωπεύουν τους δευτερεύοντες κόµβους του δικτύου διανοµής. Οι κόµβοι του δευτέρου επιπέδου δεν συνδέονται απευθείας στο ίκτυο Κορµού, αλλά στους κόµβους του πρώτου επιπέδου και µέσω αυτών στο Ε ΕΤ. 60

61 Στους κόµβους του δικτύου διανοµής είναι εγκατεστηµένη τόσο η δικτυακή υποδοµή του Σχολικού ικτύου, που είναι υπεύθυνη για την παροχή πρόσβασης στο δίκτυο, όσο και η υπολογιστική υποδοµή, από την οποία παρέχονται οι διάφορες τηλεµατικές υπηρεσίες. Η δικτυακή υποδοµή είναι υπεύθυνη για την επιτέλεση των ακόλουθων λειτουργιών: Τερµατισµός των τηλεπικοινωνιακών κυκλωµάτων. Ειδικότερα: Τερµατισµός των τηλεπικοινωνιακών κυκλωµάτων του ικτύου ιανοµής τα οποία χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση των κόµβων του. Παροχή των θυρών στις οποίες διασυνδέονται οι τελικοί χρήστες του δικτύου µέσω του δικτύου πρόσβασης. Παροχή των θυρών στις οποίες διασυνδέεται ο υπολογιστικός εξοπλισµός του ΠΣ, ο οποίος έχει αναπτυχθεί στους 9 κύριους κόµβους, αλλά και υποστηρίζει λειτουργικά τις παρεχόµενες υπηρεσίες. Τερµατισµός και έλεγχος της διασύνδεσης µε το Ε ΕΤ. Υλοποίηση των πολιτικών ασφάλειας του δικτύου. Τα κυκλώµατα που χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση των κόµβων του δικτύου διανοµής µεταξύ τους καθώς και για τη διασύνδεση µε το Ε ΕΤ φαίνονται στο ακόλουθο διάγραµµα : Συνδέσεις ικτύου ιανοµής Gibabit Ethernet (1000Mbps) 4 ΑΤΜ (>2 Mbps) 6 Β2Β Ethernet (100 Mbps) 4 HellasCom ( 2 Mbps) 22 HellasCom (< 2 Mbps) Ταχύτητα Σύνδεσης (Mbps) Σχήµα 3.9 : Κυκλώµατα που χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση των κόµβων του δικτύου διανοµής του ΠΣ µεταξύ τους, καθώς και για τη διασύνδεση µε το Ε ΕΤ (Νοέµβριος 2005) Αντίστοιχα, παρουσιάζονται οι ταχύτητες διασύνδεσης του Σχολικού ικτύου µε το Ε ΕΤ, στα οκτώ σηµεία διασύνδεσης: 61

62 Ταχύτητα Σύνδεσης µε Ε ΕΤ Σύρος Ιωάννινα Ξάνθη 5 Ηράκλειο Θεσσαλονίκη Αθήνα Πάτρα Λάρισα Ταχύτητα σύνδεσης (Mbps) Σχήµα 3.10: Ταχύτητες διασύνδεσης του ΠΣ µε το Ε ΕΤ, στα οκτώ σηµεία διασύνδεσης (Νοέµβριος 2005) Τέλος, στο σχήµα 3.11 παρουσιάζονται ανά τεχνολογία πρόσβασης οι διαθέσιµες θύρες του ικτύου ιανοµής, µέσω των οποίων είναι εφικτή η διασύνδεση των τελικών χρηστών. Εγκατεστηµένες θύρες ανά τεχνολογία πρόσβασης ISDN 64 kbps Modem 56 kbps Ασύρµατα 10 Mbps LL kbps LL - 2Mbps VDSL 12 Mbps Σχήµα 3.11 : ιαθέσιµες θύρες του δικτύου διανοµής του ΠΣ ανά τεχνολογία πρόσβασης (Νοέµβριος 2005) ίκτυο Πρόσβασης Το ίκτυο Πρόσβασης διασυνδέει µε τις κατάλληλες τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις τους χρήστες του Σχολικού ικτύου στις αντίστοιχες θύρες του ικτύου ιανοµής και κατ επέκταση στο ιαδίκτυο. Για το ίκτυο Πρόσβασης έχει επιλεγεί µια πλειάδα από τηλεπικοινωνιακά κυκλώµατα διαφορετικών τεχνολογιών, µε βάση συγκεκριµένα οικονοµοτεχνικά κριτήρια και γνώµονα την παροχή της υψηλότερης δυνατής ταχύτητας πρόσβασης στο χαµηλότερο κόστος. Το ακόλουθο διάγραµµα παρουσιάζει συνοπτικά τα κυκλώµατα πρόσβασης που χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση των εκπαιδευτικών και διοικητικών µονάδων: 62

63 Τηλεπικοινωνιακά κυκλώµατα πρόσβασης Wireless( εκτίµηση) ADSL PSTN HellasCom Leased Line ISDN Σχήµα 3.12 :Κυκλώµατα πρόσβασης του ΠΣ που χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση των εκπαιδευτικών και διοικητικών µονάδων (Νοέµβριος 2005) Οι εκπαιδευτικοί µε προσωποποιηµένους λογαριασµούς έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στο δίκτυο µέσω του επιλεγόµενου τηλεφωνικού δικτύου (η δυνατότητα αυτή δεν παρέχεται στους µαθητές). Ειδικότερα, κάθε εκπαιδευτικός που αποκτά λογαριασµό πρόσβασης στο Σχολικό ίκτυο έχει τη δυνατότητα να συνδέεται µέσω είτε PSTN, είτε ISDN τηλεφωνικών ζεύξεων στο δίκτυο πρόσβασης. Το δίκτυο πρόσβασης σήµερα στηρίζεται κυρίως σε τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις τύπου PSTN και ISDN του τηλεφωνικού δικτύου. Γενικότερα, η ευρείας κλίµακας διασύνδεση όλων των εκπαιδευτικών και διοικητικών µονάδων του ΥΠΕΠΘ στο δίκτυο πρόσβασης είναι οικονοµικά εφικτή µέσω τηλεπικοινωνιακών κυκλωµάτων τεχνολογιών xdsl 63

64 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 4 : Ε Υ Ρ Υ Ζ Ω Ν Ι Κ Ε Σ Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Ε Σ Π Ρ Ο Σ Β Α Σ Η Σ F. Τ. T. X. 4.1 Εισαγωγή Η ευρεία αποδοχή και χρήση των αναβαθµισµένων υπηρεσιών προστιθέµενης αξίας του διαδικτύου καθώς και των επιµέρους τεχνολογιών που ενσωµατώνει, οδήγησε στην ανάγκη για ύπαρξη συνδέσεων ολοένα και υψηλότερων ταχυτήτων και κατ επέκταση στην παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών µέσω δικτύων FTTx (Fiber To The x). Σκοπός του κεφαλαίου είναι η παρουσίαση της FTTx τεχνολογίας και αρχιτεκτονικής, των επιµέρους κατηγοριοποιήσεων και βασικών χαρακτηριστικών της. 4.2 Ανάλυση και δοµή τεχνολογιών σύγχρονων ευρυζωνικών δικτύων Προτού προχωρήσουµε στην ανάλυση της FTTx αρχιτεκτονικής θα παρουσιάσουµε µια συνοπτική δοµή των σύγχρονων ευρυζωνικών δικτύων. Ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο αποτελείται από τρία µέρη: το δίκτυο πυρήνα (core network) που υποδιαιρείται στο δίκτυο κορµού (backbone network) και στο τοπικό δίκτυο (regional network), το δίκτυο πρόσβασης (access network) και το δίκτυο στη πλευρά του πελάτη (customer premises network). Σχηµατικά αυτά φαίνονται στο παρακάτω σχήµα 4.1 (Kaariainen 2003): backbone network regional network access network Σχήµα :4.1 Αναπαράσταση δοµής τηλεπικοινωνιακού δικτύου 64

65 Η συνολική δοµή ευρυζωνικού δικτύου µαζί µε τις τεχνολογίες που χρησιµοποιούνται σε κάθε τµήµα του, φαίνονται στο επόµενο σχήµα: Σχήµα : 4.2 Αναπαράσταση δοµής ευρυζωνικού ικτύου µε τις τεχνολογίες που χρησιµοποιούνται Βάσει των παραπάνω σχηµάτων τα δίκτυα κορµού και τοπικό, παρέχουν σύνδεση µεταξύ του δικτύου πρόσβασης και των κεντρικών γραφείων. Τα δίκτυα πρόσβασης αποτελούν το λεγόµενο «τελευταίο µίλι» σύνδεσης µεταξύ του τοπικού δικτύου και των συνδροµητών (ουσιαστικά τερµατίζονται στην πλευρά του πελάτη). Τα κτιριακά δίκτυα (building network) και σπιτικά δίκτυα (home network) χρησιµοποιούνται για να επεκτείνουν τις συνδροµητικές γραµµές του παραδοσιακού τηλεφωνικού δικτύου σε ένα κτίριο γραφείων / διαµερισµάτων ή σε ένα µόνο σπίτι αντίστοιχα. Οι βασικότερες τεχνολογίες δικτύων πρόσβασης αποτελούν οι οπτικές ίνες (Fiber optics - εδώ εντάσσεται και η αρχιτεκτονική Fiber To The x), η ψηφιακή συνδροµητική γραµµή (Digital Subscriber Line), τα καλωδιακά δίκτυα (cable modem networks), τα «δίκτυα στο πρώτο µίλι» (Ethernet in the First Mile), οι επικοινωνίες δικτύων ισχύος (Power Line Communications) και τα δίκτυα µετάδοσης ψηφιακού βίντεο (Digital Video Broadcasting). Συγκρίνοντας τα χαρακτηριστικά της κάθε τεχνολογίας προκύπτει ο παρακάτω πίνακας: 65

66 Πίνακας : 4.1 Σύγκριση χαρακτηριστικών ευρυζωνικών τεχνολογιών Όπως είναι προφανές από το παραπάνω πίνακα κάθε τεχνολογία δικτύου πρόσβασης έχει τα δυνατά και αδύνατα σηµεία της. Στην περίπτωση της τεχνολογίας FTTx βλέπουµε ότι προσφέρει µεγάλες ταχύτητες µεταφοράς δεδοµένων σε σχετικά µεγάλες αποστάσεις και µε µεγάλη αξιοπιστία, αλλά οι απαραίτητες υποδοµές απαιτούν µεγάλο κόστος υλοποίησης. 4.3 Έννοια και πρότυπα της τεχνολογίας FTTx Με το γενικό όρο «Fiber To The x (FTTx)», αναφερόµαστε σε οποιαδήποτε αρχιτεκτονική χρησιµοποιεί οπτική ίνα για την αντικατάσταση µέρους ή όλου του χαλκού ή άλλων τεχνολογιών στον τοπικό βρόχο. Ανάλογα µε το βαθµό συµµετοχής της οπτικής ίνας στη διαµόρφωση του τοπικού βρόχου, διακρίνουµε τις παρακάτω απεικονιζόµενες υποπεριπτώσεις ( e-business forum ) (Σχήµα 4.3). 66

67 Σχήµα : 4.3 Αναπαράσταση τεχνολογίας FTTx Σύµφωνα µε το FTTH Council, το Fiber to the Home (FTTH) ορίζεται ως η τηλεπικοινωνιακή αρχιτεκτονική σύµφωνα µε την οποία µία επικοινωνιακή σύνδεση εκτείνεται µε χρήση αποκλειστικά οπτικού µέσου από τον εξοπλισµό µεταγωγής ενός δικτυακού παρόχου έως το χώρο διαµονής ή εργασίας κάθε χρήστη. Η οπτική ίνα τερµατίζεται εντός του χώρου διαµονής ή εργασίας του κάθε χρήστη / συνδροµητή. Η προαναφερθείσα επικοινωνιακή σύνδεση παρέχεται µε σκοπό την εξυπηρέτηση τηλεπικοινωνιακής κίνησης από και προς ένα η περισσότερους χρήστες, για µία ή περισσότερες υπηρεσίες και από ή προς ένα ή περισσότερους παρόχους υπηρεσιών. Ο ορισµός αυτός δεν συµπεριλαµβάνει αρχιτεκτονικές σύµφωνα µε τις οποίες το οπτικό µέσο τερµατίζεται εκτός του χώρου διαµονής ή εργασίας του χρήστη. Αντίστοιχα, ως Fiber to the Building (FTTB) ορίζεται η τηλεπικοινωνιακή αρχιτεκτονική σύµφωνα µε την οποία µία επικοινωνιακή σύνδεση εκτείνεται µε χρήση αποκλειστικά οπτικού καλωδίου από τον εξοπλισµό µεταγωγής ενός δικτυακού παρόχου έως τουλάχιστον το όριο της ιδιοκτησίας που περιβάλλει το χώρο διαµονής ή εργασίας ενός ή περισσοτέρων χρηστών και τερµατίζεται πριν από το χώρο διαµονής ή εργασίας του καθενός από τους παραπάνω χρήστες. Το επικοινωνιακό µονοπάτι προς τον ή τους χρήστες ολοκληρώνεται µε χρήση άλλου µέσου, όπως οµοαξονικό καλώδιο, συνεστραµµένα ζεύγη χαλκού ή ασύρµατη ζεύξη. Η προαναφερθείσα επικοινωνιακή οδός παρέχεται µε σκοπό την εξυπηρέτηση τηλεπικοινωνιακής κίνησης από και προς ένα ή περισσότερους χρήστες, για µία ή περισσότερες υπηρεσίες και από ή προς ένα ή περισσότερους παρόχους υπηρεσιών. Ο ορισµός αυτός δεν συµπεριλαµβάνει αρχιτεκτονικές σύµφωνα µε τις οποίες το οπτικό µέσο τερµατίζεται σε δηµόσιο χώρο όπως καµπίνα εξωτερικού χώρου. Είναι προφανές ότι η FFTB αποτελεί µια µεταβατική αρχιτεκτονική για την παροχή 67

68 υπηρεσιών σε υπάρχοντα κτίρια και µπορεί να είναι συµπληρωµατική ως προς την FFTH η οποία αναπτύσσεται κυρίως σε νέα κτίρια. Βέβαια µε εισαγωγή σε δεύτερη φάση, οπτικών καλωδίων εντός του κτιρίου, η αρχιτεκτονική FFTB µπορεί να µετεξελιχθεί σε πλήρη αρχιτεκτονική FFTH. Με τον όρο Fiber to the Premises (FTTP) είθισται να γίνεται γενική αναφορά στις δύο προαναφερθείσες αρχιτεκτονικές, σε αντιπαραβολή συνήθως µε αυτές που αναφέρονται στη συνέχεια, λόγω των ουσιωδών διαφορών µεταξύ των δύο οµάδων. Ως Fiber to the Node ή αλλιώς Fiber to the Neighborhood (FTTN) και µε σύνηθες συνώνυµο το Fiber to the Cabinet (FTTCab) ορίζεται η τηλεπικοινωνιακή αρχιτεκτονική σύµφωνα µε την οποία η επικοινωνιακή σύνδεση εκτείνεται µε χρήση αποκλειστικά οπτικού καλωδίου από τον κεντρικό εξοπλισµό του δικτυακού παρόχου µέχρι τουλάχιστον µία καµπίνα εξωτερικού χώρου η οποία υποστηρίζει ολόκληρη περιοχή (γειτονιά). Η ολοκλήρωση της επικοινωνιακής σύνδεσης έως τους χρήστες υλοποιείται µε άλλα µέσα πλην του οπτικού καλωδίου, µε πιο συνηθισµένη τεχνολογία κάποιας µορφής DSL. Η προαναφερθείσα επικοινωνιακή οδός παρέχεται µε σκοπό την εξυπηρέτηση τηλεπικοινωνιακής κίνησης από και προς πολλούς χρήστες, συνήθως για µία έως δύο υπηρεσίες (fast internet ή / και voice/voip), συνήθως από ένα πάροχο υπηρεσιών (αυτόν που κατέχει το οπτικό τµήµα της επικοινωνιακής σύνδεσης). Η τυπική ακτίνα της εξυπηρετούµενης περιοχής είναι µικρότερη από 1500 µέτρα και καλύπτει αρκετές εκατοντάδες χρήστες. Εάν η καµπίνα εξυπηρετεί περιοχή µικρότερη από 300m τότε η αρχιτεκτονική αποκαλείται στην αµερικάνικη ορολογία Fiber to the Curb (FFTC) και στην Αγγλική ορολογία Fiber to the Kurb (FFTK). Είναι προφανές ότι η αρχιτεκτονική FFTN παρουσιάζει θεωρητικά µικρότερο δυναµικό εύρους ζώνης από την FFTC και ουσιωδώς µικρότερο δυναµικό από τις αρχιτεκτονικές FFTP (δηλαδή FFTB και FFTH). Ανάλογα τώρα µε την τοπολογία της υποδοµής πρόσβασης, υπάρχουν τρεις τρόποι ανάπτυξης των εκσκαφών, σωληνώσεων και οπτικών καλωδίων: γενική υποδοµή δικτυώµατος (mesh), δακτύλιος (ring) και αστέρας / δένδρο (star / tree): Σχήµα :4.4 Τοπολογίες Πρόσβασης Υποδοµών Είναι προφανές ότι η πρώτη περίπτωση είναι υπερσύνολο των άλλων καθώς η τοπολογία των ενεργών ινών στην πρώτη περίπτωση µπορεί να πάρει τη µορφή αστέρα, δένδρου ή δακτυλίου. Είναι όµως συγχρόνως κατανοητό, ότι το κόστος υλοποίησης µιας τέτοιας υποδοµής σε ήδη δοµηµένους αστικούς χώρους είναι ιδιαίτερα υψηλό, γι αυτό αναµένεται η συνολική υποδοµή (εκσκαφές, σωληνώσεις, καλώδια) να αναπτύσσεται έτσι ώστε να εξυπηρετεί 68

69 καλύτερα ή φθηνότερα την (τις) επιδιωκόµενη (ες) τοπολογία (ες) των οπτικών ινών. Γενικώς η υποδοµή µεταξύ του κέντρου CO (Central Office) και της πλευράς του πελάτη CP (Customer Premises), µπορεί και πρέπει να επιτρέπει να αναπτυχθούν οι πλέον συνήθεις τοπολογίες αστέρα, δένδρου, και δακτυλίου. Η γενική κατηγοριοποίηση σύµφωνα µε τα παραπάνω περιγράφεται στις επόµενες παραγράφους. Με την προσέγγιση Point-to-Point (P2P), η υποδοµή παρέχει στο φυσικό επίπεδο διακριτές οπτικές οδούς σε τοπολογία αστέρα, από το αποµακρυσµένο σηµείο παρουσίας του παρόχου προς κάθε υποστηριζόµενο από το σηµείο αυτό χρήστη. Είναι σαφές ότι η «διακριτότητα» της κάθε σύνδεσης όσο αποµακρυνόµαστε από τον παραπάνω κόµβο προς το εσωτερικό του δικτύου, µπορεί να εξασφαλίζεται όχι στο φυσικό επίπεδο αλλά σε ανώτερα επίπεδα (λ, L2, L3): Πρακτικά, µε τον όρο P2P αναφερόµαστε στον αστέρα πρόσβασης Ενεργών Οπτικών ικτύων (ΑΟΝ) από το ενεργό στοιχείο (L2 ή L3) του ακραίου κόµβου πρόσβασης έως το ενεργό στοιχείο (L2 ή L3) του κτιρίου (FFTB) ή του χρήστη (FFTH). Με την προσέγγιση Point-to-MultiPoint (PMP) η οπτική υποδοµή αναπτύσσεται µε τρόπο ώστε να δίνει τη δυνατότητα δενδροειδούς διακλάδωσης οπτικών µονοπατιών, χωρίς ενδιάµεσους κόµβους, µέσω διακλαδωτήρων από το σηµείο παρουσίας του παρόχου, προς διαδοχικές οµάδες γειτνιαζόντων χρηστών. Οι οπτικές οδοί από τον πάροχο προς τον κατανοµέα, εξυπηρετούν την κίνηση από και προς πολλούς χρήστες, η οποία µεταφέρεται αυτούσια σε όλες τις ακτίνες του αστέρα. Ουσιαστικά οι χρήστες στα άκρα του αστέρα µοιράζονται το εύρος ζώνης µιας οπτικής οδού µε επιπλέον απώλειες και αυξηµένη πολυπλοκότητα για την αποµόνωση των κινήσεων των χρηστών: Αν και τοπολογίες PMP µπορούν να εντοπιστούν τόσο σε Ενεργά (ΑΟΝ) όσο και σε Παθητικά Οπτικά ίκτυα (PON), πρακτικά ο όρος PMP τείνει να αναφέρεται περισσότερο στον τρόπο ανάπτυξης των παθητικών δικτύων 69

70 (PON), από το Κεντρικό Σηµείο του Παρόχου (Central Office - CO) έως το χρήστη. Το ισοδύναµο για την περίπτωση των ενεργών δικτύων είναι η σύνδεση του ακραίου µεταγωγού πρόσβασης (Switch) µε το χρήστη το οποίο είναι τοπολογίας P2P και όχι PMP. Η τοπολογία δακτυλίου Ring, επιτρέπει την κοινή χρήση οπτικού µέσου το οποίο, υπό τη µορφή δακτυλίου, συνδέει χρήστες ή / και παρόχους ή / και εσωτερικούς κόµβους του δικτύου. Ο διαχωρισµός των κινήσεων µπορεί να γίνει είτε µε παθητικές διατάξεις πολυπλεξίας στο φυσικό επίπεδο όπως πολυπλεξία διαίρεσης µήκους κύµατος (Wavelength Division Multiplexing - WDM) είτε µε ενεργά στοιχεία (L2 ή L3): Παράδειγµα χρήσης τοπολογίας δακτυλίου και υποδακτυλίων µε πλήρη αξιοποίηση της τεχνολογίας CWDM απεικονίζεται στο παρακάτω διάγραµµα: 4.4 Παθητικά και Ενεργά Οπτικά ίκτυα Η βασικότερη διάκριση των δικτύων FTTx αν λάβουµε υπόψη την τεχνολογία πρόσβασης, βασίζεται στη χρήση ή µη ενεργών στοιχείων Ethernet/IP. Αν και η διάκριση αυτή φαίνεται καθαρά τεχνολογική, στην ουσία αντικατοπτρίζει δύο σχολές σκέψης και διαφορετικές πολιτικές ανάπτυξης των δικτύων. Οι δύο κατηγορίες είναι: Α) Τα Παθητικά Οπτικά ίκτυα πρόσβασης (Passive Optical Networks - PON) και Β) Τα Ενεργά Οπτικά ίκτυα (Active Optical Networks - AON) ή κοινώς P2P Ethernet όπως αναφέρθηκε προηγουµένως. 70

71 Η τεχνολογία PON απαρτίζεται από το κεντρικό σηµείο (Central Office - CO) όπου βρίσκεται ο κεντρικός τερµατισµός των οπτικών ινών (Optical Line Termination - OLT), την οπτική υποδοµή ανεπτυγµένη στη µορφή δένδρων (PMP) µε παθητικούς διαχωριστήρες (splitters) η οποία καλείται Optical Distribution Network (ODN) και τις τερµατικές πύλες (Optical Network Terminal - ONΤ κατά ITU ή εναλλακτικά το συνδυασµό Optical Network Unit - ONU και Network Termination Equipment - ΝΤ κατά ΙΕΕΕ). Στις περιπτώσεις όπου µία σύνδεση υποστηρίζει πολλαπλούς χρήστες (Multiple Tennant Units - MTU) (βλ. FFTB ή και FFTN), οι τερµατικές µονάδες γεφυρώνουν το οπτικό δίκτυο µε τεχνολογίες Ethernet ή DSL στην πλευρά των χρηστών. Σχήµα : 4.5 Αρχιτεκτονική PON µε οπτικούς διαιρέτες στον αποµακρυσµένο κόµβο Το PON είναι δίκτυο µοιραζόµενου µέσου, δεδοµένου ότι η OLT αποστέλλει τον ίδιο συρµό κίνησης σε όλα τα ONT µε τρόπο παρόµοιο ενός ασύρµατου σταθµού βάσης. Κάθε ONT διαβάζει µόνο τα πακέτα που αναφέρονται σε αυτό. Για την αποφυγή λαθραίας ανάγνωσης χρησιµοποιείται κρυπτογράφηση. Αντίθετα η τεχνολογία AON, κοινώς P2P Ethernet, χρησιµοποιεί ενεργούς µεταγωγείς επιπέδου L2 ή και L3 αντί για διαχωριστές / συνδυαστές στο χρήστη και στον κόµβο πρόσβασης µε δυνατότητα µεταγωγέων - συγκεντρωτών (aggregators) προς το εσωτερικό του δικτύου. Οι περισσότερες FTTP αρχιτεκτονικές βασίζονται σε µια υποδοµή δικτύου οπτικής κατανοµής (Optical Distribution Network - ODN) για τη σύνδεση του σηµείου παρουσίας του παροχέα µε τη πλευρά του πελάτη. Ο στόχος είναι η 71

72 µείωση του κόστους των υποδοµών, καλύτερη κατανοµή της κίνησης και µοίρασµα των παρεχόµενων υπηρεσιών. Τα παρακάτω σχήµατα 4.6, 4.7, 4.8 περιέχουν διάφορες αρχιτεκτονικές πρόσβασης δικτύου. (Fiber Optics for Government and Public Broadband city of San Francisco, January 2007). Σχήµα 4.6 : PON Access Network Σχήµα 4.7: Home Run PON Access Network Σχήµα 4.8 : Active Ethernet Access Network 72

73 Η πρώτη από τις παραπάνω εικόνες (σχήµα 4.6) δείχνει µια γενική PON αρχιτεκτονική όπου το ODN αποτελείται από ένα δενδροειδές δίκτυο (µπλε γραµµές) από καλώδια οπτικών ινών και διαχωριστών (splitters). Κάθε τέτοιο δίκτυο µπορεί να υποστηρίξει από 32 και πάνω χρήστες / συνδροµητές. Η τηλεπικοινωνιακή πληροφορία / υπηρεσία ξεκινά από τη πλευρά του παροχέα (OLT) και αποπλέκεται / αποκωδικοποιείται στη πλευρά του πελάτη (ONU) σαν φωνή, δεδοµένα ή κινούµενη εικόνα. Φυσικά η πληροφορία επιστρέφεται στην OLT που µε τη σειρά της διασυνδέεται µε ανάλογο δικτυακό εξοπλισµό για τη διαχείριση της πληροφορίας που διακινείται. Η OLT συνδέεται µέσω του WDM µε µία οπτική ίνα στο ODN και αναµεταδίδει την πληροφορία στο πελάτη στα 1490nm µέσω παθητικών οπτικών διαχωριστών (splitters). Στην αντίστροφη κατεύθυνση η πληροφορία µεταδίδεται στα 1310nm. Οι OLT τοποθετούνται σε ράφια και κάθε ένα υποστηρίζει 18 PON κάρτες. Κάθε PON κάρτα µπορεί να υποστηρίξει µέχρι 2 ODNs. Καθώς κάθε ODN υποστηρίζει µέχρι 32 συνδροµητές, ένα ράφι OLT (ενός παρόχου) µπορεί να υποστηρίξει µέχρι 1152 συνδροµητές. Πολλαπλές OLTs απαιτούνται για εξυπηρέτηση περισσότερων συνδροµητών. Στη δεύτερη εικόνα στο σχήµα 4.7 έχουµε ουσιαστικά µία P2P PON αρχιτεκτονική, κάθε χρήστης έχει µία αποκλειστική οπτική ίνα από τον πάροχο έως τη πλευρά του πελάτη. Το εύρος της οπτικής ίνας δεν διαµοιράζεται µεταξύ των χρηστών, οπότε ο συνδροµητής µπορεί να έχει το µέγιστο δυνατό εύρος από τον πάροχο και εξαρτάται από την υποδοµή που θα χρησιµοποιηθεί. Στη τρίτη εικόνα του σχήµατος 4.8 έχουµε µία αρχιτεκτονική Active Ethernet η οποία τοπολογικά είναι όµοια µε την PON αρχιτεκτονική, µε τη βασική διαφορά όµως ότι οι µεταγωγείς Ethernet τοποθεντούνται σε επαρκής χώρους ώστε να αυξάνεται η απόσταση πρόσβασης του πελάτη στις υποδοµές οπτικής ίνας που προσφέρει ο πάροχος. Η ύπαρξη του ενδιάµεσου «ενεργού» κόµβου δίνει τη δυνατότητα παροχής ευρυζωνικών υπηρεσιών σε πιο αποµακρυσµένους συνδροµητές. Παρόλα αυτά η στέγαση και διαχείριση των «ενεργών» κόµβων αυξάνει το λειτουργικό κόστος του παρόχου και απαιτείται η συνεχή αναβάθµισή του καθώς αυξάνονται οι προσφερόµενες ταχύτητες πρόσβασης. Ενώ οι τεχνολογίες PON ευδοκιµούν στην Αµερική και ιδιαίτερα στην Ασία όπου υπάρχει προϊστορία και µεγάλη εγκατεστηµένη βάση, στην Ευρώπη η τεχνολογία PON έχει ουσιαστικά υποστηρικτές µόνο στο χώρο µερικών κάθετα οργανωµένων τηλεπικοινωνιακών οργανισµών. Αντίθετα στην Ευρώπη η τεχνολογία Ethernet κερδίζει συνεχώς έδαφος δεδοµένης της Ευρωπαϊκής κατεύθυνσης για δίκτυα ανοικτής πρόσβασης αλλά και της εµπλοκής ανταγωνιστικών τηλεπικοινωνιακών παρόχων αλλά και φορέων πέραν των τηλεπικοινωνιακών όπως των ηµοτικών Επιχειρήσεων και των οργανισµών κοινής ωφελείας στην ανάπτυξη υποδοµών που επιτρέπουν την αποδοτική υλοποίηση ενεργών τεχνολογιών. Αποφεύγοντας την εµπλοκή στην έντονη αντιπαράθεση µεταξύ των υποστηρικτών της µίας ή της άλλης τεχνολογίας, ιδίως όταν αυτές γίνονται µε επιχειρήµατα κόστους, θα θέλαµε να τονίσουµε ότι για περιοχές χωρίς κατάλληλες επαναχρησιµοποιήσιµες υποδοµές, όπως η Ελλάδα, το κόστος δηµιουργίας νέων κατάλληλων υποδοµών (εκσκαφές, σωληνώσεις, φρεάτια) - 73

74 ανεξαρτήτως της επιδιωκόµενης τεχνολογίας - επισκιάζει κατά πολύ το κόστος του τελικού οπτικού δικτύου πρόσβασης. Αρκούµαστε να επισηµάνουµε ότι η σχετική απόφαση επιλογής είναι περισσότερο θέµα πολιτικής σχετικά µε τον «κλειστό» (συνήθως σε PON) ή «ανοικτό» (συνήθως σε ΑΟΝ) χαρακτήρα της πρόσβασης χρηστών και παρόχων υπηρεσιών στις υποδοµές, παρά θέµα κόστους. H βασική προετοιµασία για την ανάπτυξη παθητικών αρχιτεκτονικών έγινε τη δεκαετία του 1990 από την οµάδα εργασίας Full Service Access Network (FSAN) απαρτιζόµενη από εκπροσώπους τηλεπικοινωνιακών φορέων και κατασκευαστικών οίκων και συνεχίστηκε µε προτυποποίηση δύο διαδοχικών γενεών PON από την International Telecommunications Union (ITU). Οι πρώτες εκδοχές των PON βασίστηκαν αποκλειστικά στην τεχνολογία Asynchronous Transfer Mode (ATM) ενώ η εξέλιξη οδήγησε σταδιακά στην προτυποποίηση του BPON (Broadband PON), και στη συνέχεια του (Gigabit PON) GPON από την ITU. Τα σχετικά πλεονεκτήµατα της γενικευµένης χρήσης και σύγκλισης των εφαρµογών σε Ethernet και IP και η σταδιακή αποµάκρυνση από το ΑΤΜ ως αποκλειστικό πρωτόκολλο ή ως πρωτόκολλο προτίµησης, οδήγησαν στην υλοποίηση του Ethernet PON (EPON) το οποίο έγινε η τεχνολογία επιλογής στις πλέον προωθηµένες από άποψη τεχνολογίας PON Ασιατικές χώρες. Η τεχνολογία PON χρησιµοποιεί Nonzero Dispersion Shifted Fiber (ITU-T G.652) και κάνει χρήση της WDM για διαχωρισµό της upstream και downstream κίνησης. BPON, GPON και ΕPON χρησιµοποιούν το ίδιο πλάνο συχνοτήτων για το διαχωρισµό αυτό: (1490nm για κίνηση downstream και 1310nm για κίνηση upstream. Τα 1550nm διατηρούνται για άλλες υπηρεσίες µε χαρακτηριστικότερο παράδειγµα το αναλογικό RF video. Τα πρωτόκολλα πρόσβασης τα οποία χρησιµοποιούνται για την υλοποίηση FFTx µε χρήση παθητικών δικτύων PON είναι: ITU-T G.983 APON (ATM Passive Optical Network). Το αρχικό πρωτόκολλο για PON. Αναπτύχθηκε κυρίως για εφαρµογές επιχειρήσεων, όχι για γενική χρήση και βασίζεται σε ATM. ITU-T G.983 BPON (Broadband PON) είναι η µετεξέλιξη του APON. Προσθέτει υποστήριξη για WDM, υψηλότερη ρυθµαπόδοση, δυναµική απόδοση χωρητικότητας και επιβιωσιµότητα. Συνοδεύεται από το πρότυπο OMCI (Optical Management Control Interface) για διαχείριση των στοιχείων µεταξύ OLT και ΟΝU/ΟΝΤ, επιτρέποντας την ανάµιξη συσκευών από διαφορετικούς κατασκευαστές. Μία τυπική αρχιτεκτονική BPON παρέχει 622Mbps (OC-12) downstream και 155Mbps (OC-3) upstream κίνησης, αν και το πρότυπο υποστηρίζει θεωρητικά και µεγαλύτερες ταχύτητες. ITU-T G.984 GPON (Gigabit PON) είναι η µετεξέλιξη του προτύπου BPON. Επιτρέπει υψηλότερες ταχύτητες, αυξηµένη ασφάλεια, και επιλογή του πρωτοκόλλου επιπέδου 2 (L2) (ATM, GEM, Ethernet). Η τυπική ταχύτητα είναι 2.488Gbps downstream και 1.244Gbps upstream. Η µέθοδος ενθυλάκωσης GPON (GPON Encapsulation Method - GEM) επιτρέπει αποδοτική πακετοποίηση µε κατακερµατισµό πλαισίου, δίνοντας περισσότερες δυνατότητες για παροχή ποιότητας υπηρεσίας (Quality of Service - QoS) σε φωνή και video. Σήµερα η GPON είναι το πρότυπο επιλογής µεγάλων τηλεπικοινωνιακών φορέων κυρίως της Αµερικής. 74

75 ΙΕΕΕ 802.3ah EPON or GEPON (Ethernet PON). Είναι ένα πρότυπο της IEEE µε χρήση αποκλειστικά Ethernet για την ενθυλάκωση των πακέτων δεδοµένων. Το 802.3ah είναι πλέον µέρος του προτύπου IEEE Ολοκληρώθηκε ως µέρος του Ethernet First Mile (EFM) project. Χρησιµοποιεί απλοποιηµένα πλαίσια κατά Ethernet µε συµµετρικές ταχύτητες 1Gbps και στις δύο κατευθύνσεις. Έχει απεριόριστο θεωρητικό splitting rate και πρακτικά µπορεί να υποστηρίξει 1:64 (µε FEC) µε φθηνότερο εξοπλισµό απ ότι η GPON. Το EPON είναι κατάλληλο τόσο για εφαρµογές data αλλά και για πλήρεις υπηρεσίες φωνής και video. Σήµερα είναι εγκατεστηµένες περίπου 15 εκατοµµύρια θύρες EPON. Με την εµπλοκή της Κίνας στην εντατική ανάπτυξη δικτύων EPON, η εγκατεστηµένη βάση αναµένεται να ανέβει στα 20 εκατοµµύρια θύρες έως το τέλος του IEEE 802.3av 10G-EPON (10 Gigabit Ethernet PON). Είναι ένα πρότυπο της IEEE Task Force για υποστήριξη αυξηµένων απαιτήσεων έως 10Gbps και είναι συµβατό µε το 802.3ah EPON. Το 10GigEPON χρησιµοποιεί διακριτά µήκη κύµατος για 10G και 1G downstream, ενώ εξακολουθεί να χρησιµοποιεί κοινό µήκος κύµατος και για 10G και 1G upstream µε διαχωρισµό ATDMA. Προδιαγράφεται τόσο η άµεση χρήση του από τις ασιατικές χώρες όσο και ο µελλοντικός συνδυασµός του µε κάποια µορφή WDM-PON στα άκρα, δεδοµένου ότι έχει τη δυνατότητα χρήσης πολλαπλών µηκών κύµατος και στις δύο κατευθύνσεις. WDM-PON Wavelength Division Multiplexing PON. Είναι ένας τύπος PON ο οποίος προωθείται τελευταία από διάφορους κατασκευαστές µε το επιχείρηµα της εκτεταµένης χρήσης διακριτών µηκών κύµατος ώστε να µπορεί να ικανοποιηθεί η συνεχώς αυξανόµενη απαίτηση για upstream και downstream bandwidth αλλά και για την προστασία κάθε ιδιαίτερης ζεύξης. Η τεχνολογία αυτή ποντάρει στη µελλοντική αύξηση της ζήτησης, µείωση του σχετικού κόστους και ευκολία µαζικής παραγωγής. Η WDM-PON υπόσχεται πολλαπλάσιο εύρος ζώνης σε µεγαλύτερες αποστάσεις αυξάνοντας το περιθώριο απωλειών ισχύος, µε αποφυγή των ευαίσθητων σε απώλειες διαχωριστών. Τα πολλαπλά µήκη κύµατος µπορούν να χρησιµοποιηθούν είτε για τη δηµιουργία εικονικών (virtual) PON εγκατεστηµένων στην ίδια συσκευή, είτε για την εκµετάλλευση µε στατιστική πολυπλεξία χαµηλότερων καθυστερήσεων και µεγαλύτερης ρυθµαπόδοσης. εν υπάρχει πρότυπο για την WDM-PON ούτε συµφωνία για τον ορισµό της. Σύµφωνα µε κάποιες προσεγγίσεις η WDM-PON δεν είναι παρά ένα αφιερωµένο µήκος κύµατος για κάθε ONU. Άλλες προσεγγίσεις προτείνουν τη χρήση του όρου για οποιαδήποτε χρήση WDM ακόµη και στη µία διεύθυνση ενός συστήµατος PON. Μία προτεινόµενη αρχιτεκτονική απεικονίζεται στο παρακάτω διάγραµµα. 75

76 Σχήµα 4.9: Αρχιτεκτονική WDM Το πρωτόκολλο πρόσβασης που χρησιµοποιείται για την υλοποίηση FFTP µε χρήση ενεργών δικτύων (ΑON) είναι EP2P οριζόµενο ως Ethernet over P2P 100baseFX, 100baseLX, 100baseBX, 1000baseLX και 1000baseBX κατά IEEE 802.3ah. Η ιεραρχική ονοµατολογία (Central Node ή Head End, Optical Distribution Network, ONT κλπ) που συνεπάγεται από την κεντροβαρή δενδροειδή τοπολογία ενός δικτύου PON, χάνει ουσιαστικά τη σηµασία της σε ένα ενεργό δίκτυο Ethernet. Στην πραγµατικότητα δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή ορολογία για να περιγράψει τους πιθανούς τρόπους ανάπτυξης ενός ενεργού δικτύου. Σχηµατικά, οι κεντρικοί κόµβοι (ισχυροί µεταγωγείς ή δροµολογητές) συνδέονται µε το δίκτυο κορµού. Έως το χρήστη µεσολαβούν κόµβοι - συγκεντρωτές (aggregation nodes) ή αλλιώς κόµβοι διανοµής (distribution nodes). Με τη σειρά τους οι κόµβοι διανοµής εξυπηρετούν κόµβους πρόσβασης (access nodes) απ όπου εξυπηρετούνται τα τοπικά δίκτυα των χρηστών. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει συγκεντρωτικά τα βασικότερα χαρακτηριστικά των τεχνολογιών πρόσβασης FTTH: 76

77 Πίνακας 4.2: Βασική χαρακτηριστικά FTTH τεχνολογιών πρόσβασης 4.5 Συµπέρασµα Η εξέλιξη των τεχνολογιών στα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα οδήγησε στην παρουσίαση νέων αρχιτεκτονικών πρόσβασης µε µεγαλύτερες ταχύτητες, όπως το FTTH. Παρόλο που τα P2P Ethernet οπτικά δίκτυα παρέχουν πολλά πλεονεκτήµατα, απαιτούν µεγαλύτερο κόστος υλοποίησης της απαραίτητης υποδοµής που ίσως υποσκελίζει τα ενδεχόµενα κέρδη. 77

78 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 5 : Ρ ΥΘ Μ Ι Σ Τ Ι Κ Η Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Η - Ρ ΥΘ Μ Ι Σ Τ Ι Κ Ε Σ Α Ρ Χ Ε Σ Κ Α Ι Ν Ο Μ Ο Θ Ε Σ Ι Α Γ Ι Α Τ Η Ν Α Ν Α Π Τ Υ Ξ Η Ο Π Τ Ι Κ Ω Ν I K T Y Ω Ν Ε Π Ο Μ Ε Ν Η Σ Γ Ε Ν Ι Α Σ 5.1 Εισαγωγή Για µια ανταγωνιστική αγορά Οπτικών ικτύων Επόµενης Γενιάς πρόσβασης (Next Generation Access Networks - Ν.G.A.N) απαιτούνται ρυθµιστικές παρεµβάσεις ως προς το συγκλίνον δίκτυο και ως προς την αδειοδότηση των υπηρεσιών. Η πρόσβαση σε αγωγούς / σωληνώσεις και σκοτεινή ίνα (Duct and dark fibre access) αυξάνει τη δυνατότητα αναπαραγωγής δικτύων νέας γενιάς, αλλά δεν επαρκεί για την επίτευξη βιώσιµου ανταγωνισµού. Η πλήρης Αδεσµοποίητη Προσφορά Τοπικού Βρόχου (ΑΠΤΒ) Οπτικών Ινών (Fibre full local loop unbundling) και Αδεσµοποίηση Υπο-βρόχου (Sub-Loop Unbundling) αυξάνουν σηµαντικά τη δυνατότητα εµφάνισης βιώσιµου ανταγωνισµού στις περιπτώσεις που ο κυρίαρχος πάροχος υλοποιεί δίκτυο FTTH. Η αρχιτεκτονική NGA Point-to-Point (P2P) κρίνεται ως πιο αποτελεσµατική από την αρχιτεκτονική PON (Passive Optical Network) σύµφωνα µε τη λογική ανοικτού δικτύου Υπάρχει σηµαντικό επενδυτικό ρίσκο για την ανάπτυξη δικτύων νέας γενιάς, µε διαφορετικά κόστη για γεωγραφικές περιοχές µε διαφορετική πυκνότητα πληθυσµού. Οι κυρίαρχοι πάροχοι µπορούν να µειώσουν το δικό τους ρίσκο και το κόστος ανάπτυξης δικτύων NGA αν µοιραστούν τις υποδοµές ή παρέχουν πρόσβαση σε αυτές και στους εναλλακτικούς παρόχους. Πολλές περιοχές παραµένουν µη βιώσιµες χωρίς την ύπαρξη επιδότησης. Στις περιπτώσεις επιδότησης, κρίνονται ως ζωτικής σηµασίας διαγωνιστικές διαδικασίες και ρυθµιζόµενη ανοικτή πρόσβαση στις υποδοµές. Η ανάπτυξη των ικτύων επόµενης γενιάς (πρόσβασης και κορµού) συνεπάγεται ουσιώδεις αλλαγές στο σύνολο της αλυσίδας αξιών που αφορά την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικής επικοινωνίας και επιφέρει σηµαντικές προκλήσεις στις ρυθµιστικές αρχές. Απέναντι στις προκλήσεις αυτές, 78

79 διαφορετικές ρυθµιστικές αρχές σε διαφορετικές χώρες καταλήγουν σε διαφορετικές ρυθµίσεις - λύσεις. Η ανάπτυξη ικτύων Επόµενης Γενιάς Πρόσβασης (Next Generation Access Networks - N.G.A.N.) Οπτικών Ινών θα απαιτήσει αλλαγή στην ρυθµιστική λογική. Το θέµα για τον ρυθµιστή ήταν έως τώρα πώς θα δινόταν πρόσβαση σε υφιστάµενα στοιχεία δικτύου. Ενώ στα δίκτυα NGA µας απασχολεί το πώς θα δοµούνται τα νέα στοιχεία δικτύου ώστε να επιτρέπουν επαρκείς ευκαιρίες πρόσβασης και να µην αποκλείουν τον ανταγωνισµό. 5.2 Σύγκλιση και ανάγκη ρυθµίσεων α) Ως προς το συγκλίνον δίκτυο Κατ' αρχάς, η ρύθµιση δεν θα µπορεί να είναι πραγµατικά αποτελεσµατική εάν δεν αναγνωρίσει πρώτα τη σύγκλιση των υποδοµών, η οποία καθιστά σχεδόν αδύνατη την σύνδεση υπηρεσίας µε συγκεκριµένο τµήµα του δικτύου. Εάν συνεχίσουµε να εξετάζουµε το καθένα συστατικό του δικτύου ξεχωριστά, θα αναιρέσουµε τα πλεονεκτήµατα που παρουσιάζει η σύγκλιση των δικτύων. Συνεπώς, η ρύθµισή µας θα πρέπει να βελτιστοποιείται επί σφαιρικής βάσεως. Το ίδιο ισχύει και για τις εκάστοτε αναλύσεις κόστους που κάνει ο Ρυθµιστής, οι οποίες δεν θα πρέπει να γίνονται κάθετα και εσωτερικά στο καθένα συστατικό της σύγκλισης αλλά οριζόντια και µεταξύ τους. Και αυτό, ενδεχοµένως, να οδηγήσει και σε επανακαθορισµό των εταιρειών µε καθεστώς δεσπόζουσας θέσης. Θα πρέπει επίσης ο Ρυθµιστής να εξετάσει τι είδους δίκτυα πρόσβασης νέας γενιάς δηµιουργούνται (P2P, PON, VDSL, κλπ), πού εµφανίζονται τα νέα bottlenecks, και τι είδους «τοπικός βρόχος» και υπηρεσίες bitstream δηµιουργούνται. Αυτά δε τα δίκτυα πρόσβασης, επιθυµητό θα είναι να διαθέτουν µεγάλη γεωγραφική κάλυψη και προσιτές τιµές (κάτι που απαιτεί δραστικές αλλαγές στα δικαιώµατα διέλευσης και χρέωσης). β) Ως προς την αδειοδότηση υπηρεσιών Ο ιδιοκτήτης άδειας ή αδειών θα πρέπει να µπορεί να παρέχει διάφορες υπηρεσίες και εφαρµογές µέσω (και κάνοντας χρήση) διαφόρων τεχνολογιών. Αυτή η «ουδετερότητα του νέου συγκλίνοντος δικτύου» επιφέρει την «ουδετερότητα υπηρεσιών», η οποία στη συνέχεια απαιτεί περισσότερη απελευθέρωση του τρόπου αδειοδότησης, καθόσον ξεχωριστές καθετοποιηµένες άδειες σε παρόχους διακριτών υπηρεσιών δεν θα έχουν πλέον νόηµα. Και επειδή, τόσο η Κοινοτική όσο και η εθνική νοµοθεσία είναι οργανωµένες µε βάση καθετοποιηµένες αγορές και πολύ λίγο µε βάση τις νέες οριζόντιες αγορές υπηρεσιών και εφαρµογών, θα πρέπει και η νοµοθεσία να προσαρµοστεί κατάλληλα. Οι υπεύθυνοι δε της πολιτικής, να είναι ενήµεροι τόσο των προβληµάτων και προκλήσεων που η σύγκλιση δηµιουργεί, όσο επίσης και των νέων µεγάλων ευκαιριών που αυτή παρουσιάζει. 79

80 5.3 Περιγραφή των ικτύων Επόµενης Γενιάς ( ΕΓ) και της αναγκαιότητας για θέσπιση κανόνων ρύθµισης Τα ΕΓ µπορούν να θεωρηθούν πως περιλαµβάνουν ένα «δίκτυο πρόσβασης» (Next Generation Access Network N.G.A.N.) και ένα «δίκτυο κορµού» (core network). Το Πρωτόκολλο Ίντερνετ (Internet Protocol ) αποτελεί πρωτεύον γνώρισµα και των δύο δικτύων. Για να τονίσουµε την αναγκαιότητα της ρύθµισης των ικτύων Επόµενης Γενιάς ( ΕΓ), στα επόµενα σχήµατα (σχήµα 5.1, σχήµα 5.2) φαίνεται η διείσδυσή τους στη Ευρώπη και στο κόσµο γενικότερα: Σχήµα 5.1 : Ανάπτυξη ευρυζωνικών δικτύων στην Ευρώπη Πηγή : IDATE 2009 Στο δίκτυο κορµού ( ικτύων Επόµενης Γενιάς.Ε.Γ.), η µετάπτωση σε IP θα εξυπηρετήσει την αποσύζευξη της εφαρµογής από το δίκτυο, διευκολύνοντας έτσι τη µέριµνα παροχής υπηρεσιών τριπλού περιεχοµένου (triple-play) και βοηθώντας τους παρόχους υπηρεσιών τρίτων εταιριών να ανταγωνιστούν το χειριστή του φυσικού δικτύου (physical network) στην παροχή υπηρεσιών. Στο δίκτυο κορµού ΕΓ, οι κυριότερες νοµοθετικές προκλήσεις σχετίζονται περισσότερο µε τη διασύνδεση και λιγότερο µε την πρόσβαση. Οι δυο λειτουργίες αλληλοσχετίζονται αλλά δεν είναι σε καµία περίπτωση ίδιες. Εδώ η διασύνδεση ορίζεται ως η ικανότητα ενός χειριστή δικτύου να παρέχει στους πελάτες του τη δυνατότητα να επικοινωνούν µε τους πελάτες ενός άλλου χειριστή δικτύου. Η πρόσβαση, από την άλλη, ορίζεται ως η χρήση από ένα χειριστή δικτύου ορισµένων δυνατοτήτων ενός άλλου χειριστή δικτύου ως τµήµα των υπηρεσιών που προσφέρει ο πρώτος, και για την υποστήριξη των πελατών του. Με άλλα λόγια, µε την πρόσβαση ο ένας χειριστής νοικιάζει χωρητικότητα (capacity) από τον άλλο. Μια σειρά επιπρόσθετων ρυθµιστικών νοµοθετικών ζητηµάτων έκαναν την εµφάνισή τους, πολλά εκ των οποίων υφίστανται ήδη καθώς το IP αποτελεί ολοένα και πιο κεντρικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής του δικτύου όπως: η πρόσβαση σε υπηρεσίες εκτάκτου ανάγκης, ο βαθµός στήριξης της νόµιµης παρακολούθησης των τηλεπικοινωνιών (παροχή άδειας συνακρόασης τηλεφώνων για τη στήριξη της επιβολής του νόµου και της εθνικής ασφάλειας), ζητήµατα διατήρησης δεδοµένων (data retention), κ.ο.κ. 80

81 Η πρόσβαση των ικτύων Επόµενης Γενιάς - ΕΓ (NGAN) στο σταθερό δίκτυο (fixed network) είναι σε πρώτη φάση ευρυζωνική πρόσβαση (broadband access) που βασίζεται στους βρόχους χαλκού ανάµεσα στον κεντρικό κατανεµητή (Main Distribution Frame - MDF) και στην οικία του τελικού χρήστη. Βρίσκεται ωστόσο κατά καιρούς σε πολλές χώρες, στη διαδικασία αναβάθµισης προκειµένου να παρέχεται υψηλότερη ταχύτητα µε τη χρήση τεχνολογίας οπτικών ινών όπως το Very High Speed DSL (VDSL, Fiber-to-the-Cabinet, FTTC) ή Fibre-to-the-Building/Home (FTTB/H) µε αυξηµένη ικανότητα διάκρισης µεταξύ διαφορετικών απαιτήσεων που αναφέρονται στην «Ποιότητα Υπηρεσιών»QoS. Εκεί όπου η σύνδεση έχει πλέον εξελιχθεί σε FTTC/VDSL ή σε FTTB/H, οι παραδοσιακές «συνταγές» δεν έχουν πλέον εφαρµογή. Στο VDSL, το φυσικό σηµείο διασύνδεσης (PoI) για λόγους πρόσβασης δικτύου µετακινείται από το Main Distribution Frame (MDF) στους πολυάριθµους κατανεµητές δρόµου (street cabinets). Ωστόσο, η πρόσβαση στους κατανεµητές είναι πιθανότατα δύσκολη και δαπανηρή, αµφισβητώντας την πρακτικότητα της αποδεσµοποίησης του τοπικού βρόχου (Local Loop Unbundling - LLU). Όσον αφορά την ανάπτυξη της οπτικής ίνας εντός των κτιρίων, οι προκλήσεις σχετικά µε την πρόσβαση στην κτιριακή καλωδίωση είναι πολλές. Μεγάλη είναι και η αβεβαιότητα ως προς τι πρέπει ακριβώς να γίνει για τις δυνατότητες αποδεσµοποίησης του φυσικού επιπέδου ενός «Παθητικού Οπτικού ικτύου» (Passive Optical Network - PON), γεγονός που θέτει και πάλι υπό αµφισβήτηση το LLU ως ρυθµιστικό νοµοθετικό µέσο υπέρ της ανταγωνιστικότητας. Σχήµα 5.2: Χώρες µε τη µεγαλύτερη διείσδυση οπτικής ίνας FTTX/FTTB Πηγή: FTTH Council

82 5.4 Ρυθµιστικές επιλογές για τα δίκτυα πρόσβασης Επόµενης Γενιάς (N.G.A.N.) Οπτικών Ινών Σε αυτό το σηµείο ας εξετάσουµε τα κίνητρα που ωθούν στη διαµόρφωση νοµοθεσίας για τον τοµέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, και τον βαθµό στον οποίο επηρεάζονται από την εξέλιξη του δικτύου σε ίκτυο Επόµενης Γενιάς βασιζόµενο στο Πρωτόκολλο Ίντερνετ (IP-based NGN). Είναι κατά γενική οµολογία αποδεκτή - για µια σειρά ειδικών τοµέων- η αναγκαιότητα παρεµβάσεων δηµόσιας πολιτικής προκειµένου να αντιµετωπισθούν ανάγκες που από µόνη η αγορά δεν θα αντιµετώπιζε. Οι παρεµβάσεις αυτές εµπίπτουν κατά κύριο λόγο σε τρεις κατηγορίες: Αντιµετώπιση των στρεβλώσεων στον ανταγωνισµό, ειδικά εκείνων που οφείλονται σε κάποια µορφή της δύναµης της αγοράς. Εξυπηρέτηση κοινωνικών αναγκών που ενδεχοµένως δεν θα µπορούσε να αντιµετωπίσει η ελεύθερη αγορά, κυρίως επειδή για ορισµένους που ενδεχοµένως θα ήθελαν να επενδύσουν στο χώρο αυτό, η επένδυση δεν θα είχε απόδοση. ιάθεση των εν ανεπάρκεια πόρων, οι οποίοι είναι µοναδικοί σε κάθε χώρα. Η µετάπτωση στα ίκτυα Επόµενης Γενιάς συνεπάγεται πολυάριθµες προκλήσεις για την παραδοσιακή ρύθµιση σε τρεις περιοχές: - τη δύναµη της αγοράς - τα δηµόσια αγαθά - τους εν ανεπάρκεια φυσικούς πόρους Οι δύο κύριες επιλογές για τη ρύθµιση της νοµοθεσίας όσον αφορά την πρόσβαση είναι είτε (1) η προσωρινή ή µόνιµη απορύθµιση άρση των ελέγχων, δηλ., η κατάργηση των αναφερόµενων κανόνων και κανονισµών, ή (2) η εξουσιοδοτηµένη πρόσβαση, δηλ., η υποχρέωση παροχής πρόσβασης σε εγκαταστάσεις σε ορισµένη τιµή και ποιότητα. Η απορύθµιση (άρση των ελέγχων) αυξάνει τα κίνητρα επένδυσης και επιτρέπει άνω του κανονικού κέρδη (Gans & King, 2003). Μπορεί να έχει εφαρµογή στις ανταγωνιστικές αγορές κανονικής-ταχύτητας. Στις αγορές υψηλής-ταχύτητας είναι πιθανό, µακροπρόθεσµα, να αυξήσει τη συγκέντρωση της αγοράς. Εντούτοις, ανεξάρτητα από την επιλεγµένη ρυθµιστική οδό, η νοµοθεσία πρόσβασης οφείλει να εφαρµόζεται συµµετρικά σε όλα τα δίκτυα πρόσβασης στην αγορά προκειµένου να δηµιουργηθεί ένα ισότιµο πεδίο συµµετοχής (Crandall et all, 2002). Ο δοµικός διαχωρισµός, δηλ., ο εικονικός ή φυσικός χωρισµός των µονοπωλιακών και ανταγωνιστικών τµηµάτων ενός κάθετα ενσωµατωµένου µονοπωλητή, µειώνει τα κίνητρα για τιµολογιακή ή µη-τιµολογιακή διάκριση και διευκολύνει την εποπτεία. Επειδή τα NGNs από τεχνολογικής άποψης µειώνουν τις οικονοµίες φάσµατος µεταξύ υποδοµών και υπηρεσιών ο δοµικός διαχωρισµός γίνεται λιγότερο κοστοβόρος. Καταλήγουµε στο συµπέρασµα από αυτήν την ανάλυση πως οι δύο "ακραίες" επιλογές, άρση των ελέγχων (απορύθµιση) και διαχωρισµός, φέρουν υψηλό κίνδυνο και διαθέτουν περιορισµένο πεδίο εφαρµογής: το πρώτο ταιριάζει ιδιαίτερα στις περιπτώσεις του ανταγωνισµού µεταξύ πολλαπλών, εξίσου ικανών δικτύων, και το δεύτερο ταιριάζει στις περιπτώσεις χαµηλού 82

83 ανταγωνισµού υποδοµής και φέρει υψηλό κίνδυνο της µη-τιµολογιακής διάκρισης. Η ρύθµιση της πρόσβασης αποτελεί ένα ευέλικτο εργαλείο που µπορεί να προσαρµοστεί σε ένα ευρύ φάσµα περιπτώσεων δεδοµένου ότι προστατεύει τον downstream ανταγωνισµό αλλά περιλαµβάνει µηχανισµούς που διευκολύνουν την επένδυση. Καταλήγουµε πως τα δίκτυα πρόσβασης ΕΓ χρειάζονται ακόµη ρυθµιστική εποπτεία µε εργαλεία ενάντια στην τιµολογιακή ή µη-τιµολογιακή διάκριση. Τα εργαλεία αυτά πρέπει να γίνονται αντικείµενο τέτοιου χειρισµού ώστε να στηρίζονται οι αποδοτικές επενδύσεις. Η ex ante νοµοθεσία πρόσβασης µπορεί να προσαρµοστεί σε µια ποικιλία περιπτώσεων. Ο δοµικός διαχωρισµός µπορεί να λειτουργήσει ως συµπλήρωµα στη ρύθµιση της νοµοθεσίας πρόσβασης όπου η δυνατότητα για ανταγωνισµό υποδοµών είναι χαµηλή. Η απορύθµιση είναι κατάλληλη σε συνθήκες υψηλού ανταγωνισµού στις υποδοµές µεταξύ πολλών, ισότιµα ικανών υποδοµών. 5.5 Tο ρυθµιστικό πλαίσιο των ικτύων Πρόσβασης Επόµενης Γενιάς ( ΕΓ) ανά την Ευρώπη και τον κόσµο Όσον αφορά το τρέχων καθεστώς για τη νοµοθετική ρύθµιση στην ΕΕ αυτό συνοψίζεται στα παρακάτω σηµεία: Η ανάπτυξη ΕΓ µπορεί να ενθαρρύνει την κοινωνική και οικονοµική ανάπτυξη. Η Ευρώπη έχει καθυστερήσει στις επεκτάσεις FTTH/B σε σχέση µε την Ασία & ΗΠΑ. Πολλοί ευρωπαϊκοί υφιστάµενοι διαχειριστές δικτύου είναι απρόθυµοι να επενδύσουν σε ΕΓ κυρίως λόγω αβεβαιότητας περί των ρυθµίσεων και της ζήτησης. Απαιτείται µια σωστή ισορροπία µεταξύ της ενθάρρυνσης των επενδύσεων και της ενδυνάµωσης του ανταγωνισµού. εν υπάρχει αυτή την περίοδο κανένας οµοιόµορφος ρυθµιστικός κανονισµός σχετικά µε τα ΕΓ στην ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προώθησε ένα σχέδιο πρότασης για δηµόσια διαβούλευση το Σεπτέµβριο του Το γεγονός ότι σε κατά τόπους σηµεία και ιδιαίτερα στα µητροπολιτικά- δεν υπάρχει µία επιχείρηση ικτύων Επόµενης Γενιάς ( ΕΓ) για άλλους αδειοδοτηµένους διαχειριστές (Other Licensed Operators OLOs) πλην των υφιστάµενων χειριστών, δηµιουργεί µε τη σειρά του επιπρόσθετες επιπλοκές στη θέσπιση κανονιστικού πλαισίου. Εφόσον συµπεράσµατα σε όρους δοµής αγοράς είναι πιθανό να διαφέρουν από αγορά σε αγορά, επισηµάνθηκε πως η παραδοσιακή προσέγγιση "One size regulation fits all" (ένα ρυθµιστικό πλαίσιο για όλους) δεν πρόκειται να λειτουργήσει στην Ευρώπη. Το εποπτικό πλαίσιο που αφορά τα ΕΓ στην Ευρώπη δεν µπορεί να ακολουθήσει την προσέγγιση του «ενός ρυθµιστικού πλαισίου για όλους και για όλα». Στην πραγµατικότητα, αν και δεν πιστεύουµε ότι στην Ευρώπη η ίνα θα ακολουθήσει το αµερικανικό παράδειγµα (αυτό της µη ρύθµισης), πρέπει η νοµοθεσία να γίνει πιο ευέλικτη. Εάν ο στόχος είναι η προώθηση του ανταγωνισµού βάσει προσφερόµενων υποδοµών, τότε είναι ίσως προτιµότερη η γεωγραφική διαφοροποίηση του εποπτικού καθεστώτος πρόσβασης το οποίο θα βασίζεται στις διαφορετικές συνθήκες εισόδου και παρουσίας εναλλακτικών πλατφορµών -από άποψη κόστους. 83

84 Η επισκόπηση από µέρους µας ορισµένων ευρωπαϊκών µελετών για τα ΕΓ στην Ευρώπη δείχνει πως η υποστήριξη των εθνικών εποπτικών προτύπων παρουσιάζει αδυναµίες, ενώ η επέκταση των ΕΓ απαιτεί τη ριζική αλλαγή του ρυθµιστικού πλαισίου σε γεωγραφικό επίπεδο. Κατ αρχήν, εφόσον οι όροι του ανταγωνισµού διαφέρουν σηµαντικά ανά περιοχή, το ρυθµιστικό πλαίσιο θα πρέπει να προάγει τις επενδύσεις σε ΕΓ και των υφιστάµενων και των OLOs περιορίζοντας µε αυτό τον τρόπο τις ex ante παρεµβάσεις µόνο στην άρση υφισταµένων οικονοµικών προσκοµµάτων που εντοπίζονται ανά γεωγραφική αγορά σε συγκεκριµένο επίπεδο. Κατά δεύτερον, ο καθορισµός της αγοράς αποτελεί και το σηµαντικότερο βήµα στη διαδικασία ανάλυσης αγοράς προκειµένου να αποφασιστεί το εάν θα εποπτεύεται ή όχι µια υπηρεσία που παρέχεται µέσω της τεχνολογίας ΕΓ. Σύµφωνα µε την ERG (European Regulatory Group) οι πιθανές ρυθµιστικές υποχρεώσεις για την κάθε αγορά συνοψίζονται ως εξής: NGA και αγορά 11 - αποδεσµοποιηµένη χονδρική πρόσβαση (Wholesale Unbundled Access ) Fiber To The Curb - F.T.T.C. Υποχρεώσεις για: 1) Αποδεσµοποίηση υπο-βρόχων (Sub-loop unbundling - SLU) 2) Συνύπαρξη στα cabinets (εξωτερική καµπίνα) των τηλεπικοινωνιακών παρόχων (ο εξοπλισµός του εναλλακτικού παρόχου τοποθετείται δίπλα στο cabinet του υφιστάµενου παρόχου, ή και οι δύο πάροχοι µοιράζονται ένα νέο ή βελτιωµένο cabinet, ή ο υφιστάµενος πάροχος είναι υποχρεωµένος να κρατήσει χώρο στα νέα cabinets του) 3) Backhaul υπηρεσίες (δηλαδή πρόσβαση µέσω µισθωµένων γραµµών που ήδη εκµισθώνει ο πάροχος) στα cabinets από τον υφιστάµενο πάροχο, ή διαµοιρασµένος αγωγός ή dark fiber (ανενεργή / αχρησιµοποίητη ίνα) ή WDM (πολυπλεξία διαίρεσης µήκους κύµατος). 4) Εκ των προτέρων έλεγχος τιµών σε όλα τα προϊόντα χονδρικής: αγωγούς κλπ 5) Αρκετά ευέλικτα προϊόντα πρόσβασης ώστε να διευκολύνουν µετάβαση από FTTC στο FTTH FTTH σηµείο προς σηµείο (point-to-point) 1) Υποχρεώσεις για αποδεσµοποίηση ίνας στο Optical Distribution Frame (O.D.F.) (εξοπλισµός διαχωρισµού οπτικής ίνας) 2) Υποχρεωτική πρόσβαση στον αγωγό 3) Υπό συνθήκες φυσική πρόσβαση σε dark fiber (LLU-fiber): π.χ.. αν η πρόσβαση σε αγωγούς, υπηρεσίες κλπ είναι τεχνικά αδύνατη ή οικονοµικά µη βιώσιµη 4) Υποχρέωση για εσωτερική καλωδίωση κτιρίων έτσι ώστε να έχουν ανταγωνιστική επιλογή οι τελικοί χρήστες και να αποφεύγεται η ύπαρξη διπλής υποδοµής Συνολικά οι υποχρεώσεις ρύθµισης για FTTC και FTTH καθώς και τα προτεινόµενα σηµεία αποδεσµοποίησης για κάθε περίπτωση, απεικονίζονται στα επόµενα σχήµατα: 84

85 Σχήµα 5.3: Ρυθµιστικές Υποχρεώσεις για FTTC & FTTH µε προτεινόµενα σηµεία αποδέσµευσης Τρέχων ρυθµιστικό καθεστώς για τα ίκτυα Επόµενης Γενιάς πρόσβασης (Next Generation Access - N.G.A.N.) στην ΕυρωπαΪκή Ένωση Ρυθµιστικά µέτρα για NGA/δίκτυα FTTx Οι περισσότερες Εθνικές Ρυθµιστικές Αρχές (ΕΡΑ) επιβάλλουν τις υποχρεώσεις: 85

86 διαµοιρασµός της παθητικής υποδοµής διαµοιρασµός χανδάκων (duct sharing) dark fiber /ίνα που αποδεσµοποιείται για P2P αποδεσµοποίηση υποβρόχων (sub-loop unbundling (SLU)) εντός του κτιρίου δοµηµένη οπτική καλωδίωση (συµµετρική στη Γαλλία & στην Ισπανία) Παροχή ευρυζωνικής χονδρικής πρόσβασης (bitstream που βασίζεται σε ethernet) Οι περισσότερες Εθνικές Ρυθµιστικές Αρχές (ΕΡΑ) περιλαµβάνουν τα NGA στην αγορά 5 (πρώην 12) της ευρυζωνικής χονδρικής πρόσβασης, και επιβάλλουν τις υποχρεώσεις παροχής bitstream πρόσβασης βασισµένη στο ethernet. Στη Γαλλία δεν υπάρχει καµία τέτοια υποχρέωση, δεδοµένου ότι η ΕΡΑ θεωρεί ότι οι υπάρχουσες υποχρεώσεις για το διαµοιρασµό των αγωγών και την εντός κτιρίου καλωδίωση επιτρέπουν την ανάπτυξη του ανταγωνισµού σε επίπεδο υποδοµής. Στις περισσότερες χώρες καµία Προσφορά Αναφοράς (σύνολο βασικών κανόνων) δεν υπάρχει για την παροχή bitstream πρόσβασης βασισµένη στο ethernet, ενώ τέτοιες υπηρεσίες δεν προσφέρονται αυτήν την περίοδο (εκτός από µερικές πιλοτικές δοκιµές στο UK). Η εµφάνιση των ΕΓ εκδηλώνεται διαφορετικά από χώρα σε χώρα. Σε ορισµένες χώρες, παρατηρείται πρωτίστως η µετάπτωση του δικτύου κορµού. Σε κάποιες άλλες, πρώτη θέση έχει η µετάπτωση του δικτύου πρόσβασης, ενώ σε κάποιες άλλες συµβαίνουν και τα δύο. Η διαφορά αυτή τοποθετεί τη συζήτηση περί νοµοθετικών ρυθµίσεων σε διαφορετικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, οι χώρες εκείνες που πρώτες αντιµετώπισαν το ζήτηµα αυτό διαθέτουν ρυθµιστικές αρχές οι οποίες παρουσιάζουν παραδοσιακά διαφορετικές δοµές. Επιπλέον, η σχέση µεταξύ της κυβέρνησης µιας χώρας και του εκάστοτε υφιστάµενου χειριστή διαφέρει εξαιρετικά από χώρα σε χώρα. Έτσι, ο ρυθµός των ρυθµιστικών διαδικασιών προσαρµόστηκε σε κάθε περίπτωση ανάλογα µε τα γεγονότα και την εξέλιξη της αγοράς στην εκάστοτε χώρα. Πολλές Εθνικές Ρυθµιστικές Αρχές -ΕΡΑ επιβάλλουν υποχρεώσεις για το διαµοιρασµό χανδάκων. Στην πράξη οι υφιστάµενοι πάροχοι προσφέρουν ήδη τέτοιες υπηρεσίες στη Γαλλία, τη ανία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, ενώ στην Ιταλία η Telecom Italia (http://www.telecomitalia.it/) έχει εµπορική συµφωνία µε την Fastweb (http://www.fastweb.it/) Ηνωµένο Βασίλειο Από πολλές απόψεις, το Ηνωµένο Βασίλειο ήταν η πρώτη χώρα όπου -σε νοµοθετικό επίπεδο- αντιµετωπίστηκαν συστηµατικά τα ζητήµατα που προκύπτουν από την ύπαρξη των ικτύων Επόµενης Γενιάς. Η πλήρης αντιµετώπιση των ζητηµάτων αυτών από την Ofcom κρίθηκε απολύτως απαραίτητη. Η συζήτηση - σε νοµοθετικό επίπεδο - στο Ηνωµένο Βασίλειο εµπεριέχει και ένα στοιχείο το οποίο µέχρι τώρα είναι σχεδόν µοναδικό στην Ευρωπαϊκή νοµοθεσία (αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε πρόσφατα να το κάνει σταθερή νοµοθετική ρύθµιση): µια σειρά συµφωνιών µεταξύ της British Telecom και της Ofcom µε στόχο τον διαχωρισµό των λειτουργιών χονδρικής της BT από τις λειτουργίες λιανικής, και τη διασφάλιση της µη διάκρισης εκ µέρους της ΒΤ εις βάρος των µεγάλων πελατών της (οι οποίοι είναι και 86

87 ανταγωνιστές της σε επίπεδο λιανικής). Η ΒΤ προχώρησε σε νοµικά εκτελεστές δεσµεύσεις για παροχή µιας σειράς υπηρεσιών πρόσβασης στους ανταγωνιστές στη βάση της µη διάκρισης στην ισότητα εισόδου. Η Ofcom (http://www.ofcom.org.uk/) έχει κάνει άπειρες ρυθµιστικές διαβουλεύσεις που σχετίζονται µε τη µετάπτωση της British Telecom σε ίκτυο Επόµενης Γενιάς. Τα σηµαντικότερα θέµατα των διαβουλεύσεων αυτών ήταν οι διακανονισµοί πρόσβασης και διασύνδεσης, οι αλλαγές στο Μέσο Σταθµισµένο Κόστος Κεφαλαίου της British Telecom και ο από κοινού προγραµµατισµός µεταξύ British Telecom και των ανταγωνιστών της κατά τη διάρκεια της µετάπτωσης. Η Ofcom συνειδητοποίησε ότι η νέα δοµή δικτύου που οραµατιζόταν η BT για το δίκτυο 21CN απαραίτητα συνεπαγόταν µια πιο ενιαία µορφή δικτύου µε λιγότερα σηµεία διασύνδεσης για πρόσβαση. Ιστορικά η BT είχε περίπου 3000 τοποθεσίες όπου οι ανταγωνιστές µπορούσαν να συνδεθούν στα Digital Subscriber Line Access Multiplexer. (DSLAM) και περίπου 280 ψηφιακά σηµεία συναλλαγής (Digital Local Exchange - DLE) µέσω των οποίων οι ανταγωνιστές µπορούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στο δίκτυο φωνής. Ο οραµατισµός του δικτύου 21CN προϋποθέτει σηµεία διασύνδεσης µόνο σε µητροπολιτικούς κόµβους ( σηµεία περίπου): Σχήµα 5.4 : Σύγκριση υπαρχόντων δικτύων φωνής και ευρυζωνικών δικτύων Ο σκοπός της Ofcom είναι διττός, τόσο να εξασφαλίσει ικανοποιητική και έγκαιρη επένδυση όσο και να προάγει τον ανταγωνισµό. Τα µέσα που θα χρησιµοποιηθούν για αυτούς τους σκοπούς είναι: -Να επιτραπεί η ελεύθερη τιµολόγηση της νέας γενιάς προϊόντων χονδρικής -Να δηµιουργηθεί χώρος για προϊόντα παθητικής πρόσβασης σε απάντηση προς την ανάλογη ζήτηση -Υποστήριξη της βιοµηχανίας ανάπτυξης ινών (leds) για προϊόντα ενεργητικής πρόσβασης. - ηµιουργία ενός πλαισίου µετάβασης 87

88 Η Ofcom προωθεί το ethernet A.L.A. (Active Line Access) (πρόσβαση ενεργής γραµµής) επειδή όπως οι περισσότεροι νοµοθέτες προτιµάει την πρόσβαση στην υποδοµή. Επίσης, µε αυτόν τον τρόπο προωθεί την αποδεσµοποίηση των υπο-βρόχων και επιδιώκει την πρόσβαση σε αγωγούς. Ωστόσο τα προηγούµενα ενδέχεται να µην είναι βιώσιµα παντού, όπως στη αποδεσµοποίηση του τοπικού βρόχου. Για αυτό µια µορφή bitstream πρόσβασης είναι αναγκαία. Όσο αυτή η bitstream πρόσβαση βελτιώνεται τόσο πιο πολύ καινοτοµία θα αναπτύσσεται και τόσο πιο ωφεληµένοι θα είναι οι καταναλωτές. Η Ofcom έχει προσδιορίσει µια σειρά χαρακτηριστικών του Ethernet ALA για να υποστηρίξει τον αποτελεσµατικό ανταγωνισµό: Εξασφάλιση (enablement) ασφάλειας, εξασφάλιση ποιότητας υπηρεσιών (QoS), εξασφάλιση πολλαπλής διανοµής (multicasting), ευέλικτος εξοπλισµός εγκαταστάσεων πελατών και ευέλικτη διασύνδεση / οµαδοποίηση (aggregation). Η BT Openreach (http://www.openreach.co.uk/) έχει προτείνει δύο γενικά προϊόντα πρόσβασης µέσω Ethernet (Generic Ethernet Access- G.E.A.) για τις πειραµατικές δοκιµές της: GEA FTTH (PON) µε ταχύτητες µέχρι 100 Mbps GEA FTTC/VDSL2 µε ταχύτητες µέχρι 40 Mbps Γαλλία Σχήµα 5.5: Πρόσβαση FTTH σε αστική υποδοµή για την France Telecom Το εφαρµοστέο πλαίσιο ρυθµίσεων αποτελείται από δύο εργαλεία: Πρόσβαση στην πολεοδοµική αστική υποδοµή (αφορά την France Telecom): Η France Telecom πρέπει να παράσχει πρόσβαση στην αστική υποδοµή κάτω από διαφανείς και χωρίς διακρίσεις συνθήκες καθώς και µε τιµολόγηση που είναι προσανατολισµένη στο κόστος. Πρόσβαση στο τελευταίο τµήµα των δικτύων οπτικών ινών(αφορά όλους τους παρόχους): Ο Νόµος για τον εκσυγχρονισµό της οικονοµίας, LME (La loi de modernisation de l économie) ορίζει ένα πλαίσιο που να ενθαρρύνει την εισαγωγή ίνας µε την χρήση µέσων που να: ιευκολύνει τους παρόχους να εγκαθιστούν ίνα σε ιδιωτική περιουσία Περιορίζει τους κινδύνους από τοπικά µονοπώλια στα κτίρια. Κι αυτό γιατί υπάρχει η αρχή του διαµοιρασµού του τελευταίου σηµείου(last drop) για το οποίο η ARCEP (http://www.arcep.fr/) έχει την ευθύνη της υλοποίησης. 88

89 Εκ των προτέρων προµήθεια οπτικής ίνας για τα «απολύτως καινούργια» έργα. Ο στόχος είναι να διασφαλίσουν την δυνατότητα σε όλους τους χειριστές να επενδύσουν σε υπερυψηλής ταχύτητας ευρυζωνικά δίκτυα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναµένεται να υιοθετήσει µια σύσταση για την ρύθµιση των NGA. Το προσχέδιο του κειµένου είναι σε αρµονία µε την γαλλική αντίληψη, η οποία είναι αυτήν την στιγµή η πιο προηγµένη στην Ευρώπη. Όσον αφορά την υλοποίηση της αστικής υποδοµής, η France Telecom δηµοσίευσε στις 15 Σεπτεµβρίου 2008 µια Προσφορά Αναφοράς που αποτελεί το αποτέλεσµα µιας διαδικασίας συζητήσεων και δοκιµαστικών εκδόσεων µεταξύ των παρόχων, βοηθώντας στη δοκιµή αυτών των κανόνων. Το οικονοµικό περιεχόµενο της προσφοράς δεν έχει ολοκληρωθεί ως προς την τιµολόγηση των επί νοικιάσει αγωγών και ως προς το επίπεδο της επανεπένδυσης σε κατασκευαστικά έργα. Εναλλακτικοί πάροχοι διεξάγουν έρευνες πεδίου για να αξιολογήσουν την διαθεσιµότητα της αστικής πολεοδοµικής υποδοµής της France Telecom. Βασισµένοι στα αποτελέσµατα θα είναι ικανοί να σχεδιάσουν και να κατασκευάσουν το δικό τους δίκτυο χρησιµοποιώντας αυτήν την υποδοµή Γερµανία Στη Γερµανία δεσπόζει το θέµα των διακανονισµών πρόσβασης σε ένα µελλοντικό ΕΓ βασιζόµενο στην ανάπτυξη FTTC/VDSL. Στη Γερµανία, το σχετικά µικρό µήκος τοπικού βρόχου (short average loop length) προς τον πελάτη (κάτω από 400 µέτρα) κάνει το VDSL µια λειτουργική από τεχνική άποψη πρόταση. Η γερµανική συζήτηση ασχολήθηκε πολύ και µε το θέµα της διασύνδεσης. Αυτοί οι διακανονισµοί πρόσβασης ενισχύουν τη δραστική µείωση του αριθµού των Σηµείων ιασύνδεσης. Η DTAG (http://www.deutschetelekom.com/dtag/.../6908) δεσµεύτηκε να προχωρήσει στις επενδύσεις αυτές µόνο αν η γερµανική κυβέρνηση της παρείχε «νοµοθετικές διακοπές» (απαλλαγές) από την υποχρέωση να προσφέρει υπηρεσίες χονδρικής στους ανταγωνιστές σε ρυθµισµένες τιµές βασισµένες στις νέες δυνατότητες VDSL. Η DTAG υποστήριξε πως η επένδυσή της πρέπει να τύχει προστασίας από ρυθµιστικές ενέργειες διότι τα «νέα προϊόντα» όπως η IPTV προσφέρονται µέσω VDSL. Αυτή η στρατηγική (lobbying) είχε επιτυχία στη Γερµανία αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν φαίνεται να πείθεται από το επιχείρηµα. Μέχρι σήµερα, η γερµανική ρυθµιστική αρχή (BnetzA) δεν έχει επιβάλλει υποχρεώσεις αποδεσµοποίησης (unbundling obligations) στις εγκαταστάσεις VDSL της DTAG. Επέβαλλαν ωστόσο τη διάθεση των αγωγών από το central office στον κατανεµητή (street cabinet). Έως τις αρχές του 2009 δεν υφίσταται αποτελεσµατική ανταγωνιστική πρόσβαση στην υποδοµή VDSL της DTAG. 5.6 Οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά µε το υπό εξέταση νοµοθετικό πλαίσιο Οι συστάσεις υπογραµµίζουν και πάλι τη σηµασία της τεχνολογικής ουδετερότητας. Στην Επεξηγηµατική Σηµείωση στον αναθεωρηµένο κατάλογο της Επιτροπής για τις αγορές -όπου οι εκ των προτέρων (ex ante) ρυθµίσεις 89

90 ενδέχεται να είναι κατάλληλες- η Επιτροπή επισηµαίνει για άλλη µια φορά πως, ενώ η αγορά της dial-up πρόσβασης στο διαδίκτυο ξεχωρίζει από την ευρυζωνική πρόσβαση στο διαδίκτυο, δεν θεωρεί βάσιµη τη διακριτή αντιµετώπιση της αγοράς VDSL ή άλλης αγοράς πρόσβασης βασιζόµενης στην τεχνολογία ίνας από την αγορά άλλης ευρυζωνικής διαδικτυακής πρόσβασης. Απορρίπτουν έτσι για άλλη µια φορά τις «νοµοθετικές διακοπές» που υποστήριξε η γερµανική κυβέρνηση. Στις 18 Σεπτεµβρίου 2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηµοσίευσε για διαβούλευση ένα σχέδιο σύστασης σχετικά µε τη ρυθµισµένη πρόσβαση σε NGA. Η τελική έκδοση της σύστασης θα υιοθετηθεί εντός του «Η βασική αρχή του σχεδίου των συστάσεων της Επιτροπής είναι ότι οι ΕΡΑ πρέπει να παρέχουν την πρόσβαση στα δίκτυα των υφιστάµενων κυρίαρχων παρόχων έως το χαµηλότερο δυνατό επίπεδο». 5.7 Ρυθµίσεις εφαρµόσιµες σε όλους τους τύπους των NGAN (FTTH και FTTC): 1) Πρόσβαση στους αγωγούς και άλλη φυσική υποδοµή Η Σύσταση καθορίζει µια διαβάθµιση των ρυθµίσεων στοχεύοντας να εξασφαλίσει τον ανταγωνισµό στην υποδοµή στο βαθύτερο επίπεδο µέσα στο δίκτυο. Οι ΕΡΑ πρέπει να απαιτήσουν από τους φορείς σηµαντικής δύναµης αγοράς (single market power SMP) στην αγορά 4 να παρέχουν την πρόσβαση στους αγωγούς, σε κατασκευαστικά έργα και άλλα παθητικά στοιχεία δικτύων που είναι απαραίτητα για την επίτευξη ανταγωνιστικής υποδοµής ινών. Οι ΕΡΑ πρέπει να επιβάλουν περαιτέρω υποχρεώσεις φυσικής πρόσβασης πέρα από την πρόσβαση στους αγωγούς όπως αποδεσµοποιηµένη πρόσβαση στο dark fiber, µόνο όπου οι αγωγοί δεν είναι διαθέσιµοι ή η πυκνότητα πληθυσµών είναι πάρα πολύ χαµηλή ώστε να επιτευχθεί ένα βιώσιµο επιχειρησιακό πρότυπο για τους εναλλακτικούς παρόχους. Ο ανταγωνισµός βασισµένος σε υπηρεσία (bitstream πρόσβαση πάνω σε NGA) πρέπει να καθοδηγηθεί εκεί που οι ρυθµίσεις για φυσική πρόσβαση δεν µπορούν να διορθώσουν επαρκώς τα προβλήµατα ανταγωνισµού. 2) ιαφάνεια Οι ΕΡΑ πρέπει να απαιτήσουν από τους φορείς SMP στην αγορά 4 να: δηµοσιεύσουν µια προσφορά αναφοράς για την πρόσβαση στη φυσική υποδοµή καθώς και να παρέχουν πληροφορίες για τη θέση και την χωρητικότητα των αγωγών. παρέχουν πληροφορίες σε ενδιαφερόµενα µέρη για τα σχέδια µελλοντικής τροποποίησης του δικτύου. 3) Τιµολόγηση Η τιµολόγηση της υπάρχουσας φυσικής υποδοµής (π.χ.. αγωγοί από το MDF εξοπλισµός κύριας διανοµής - έως την εξωτερική καµπίνα) πρέπει να βασιστεί στους προϋπολογισµούς δαπανών που περιλαµβάνονται στους ρυθµιστικούς λογαριασµούς (regulatory accounts) του παρόχου SMP. Η τιµολόγηση της νέας φυσικής υποδοµής (π.χ.. αγωγοί από την εξωτερική καµπίνα µέχρι τη πλευρά του απλού χρήστη) πρέπει να βασιστεί στα κόστη και επιπλέον «ένα ασφάλιστρο κινδύνου βασισµένο στο κάθε έργο πρέπει να συµπεριληφθεί στο κόστος του κεφαλαίου για τον επενδυτικό κίνδυνο που υφίσταται από το υφιστάµενο διαχειριστή.» 90

91 Η Επιτροπή δεν βάζει µια τιµή για ένα αποδεκτό ποσοστό επιστροφής / απόσβεσης για επενδύσεις σε NGA. Το µόνο που αναφέρει είναι ότι το απαραίτητο ποσοστό επιστροφής θα υπερβεί τον αντίστοιχο ρυθµό κόστους κεφαλαίου επιχειρήσεων τηλεπικοινωνιών και κοινής ωφέλειας ( ο προφόρων -Weighted average cost of capital-wacc) για παρόχους κινητών και σταθερών υπηρεσιών είναι κατά προσέγγιση 8%-12% τα τελευταία χρόνια. 5.8 Ρυθµίσεις εφαρµοστέες σε FTTH Οι φορείς SMP στην αγορά 4 πρέπει να παρέχουν την πρόσβαση στους υπο-βρόχους ινών - δηλ. στο τµήµα τερµατισµού του δικτύου πρόσβασης FTTH, συµπεριλαµβανοµένης της εντός κτιρίου καλωδίωσης. Πορεία µετάπτωσης Αποδεσµοποίηση των υπο-βρόχων πρόσβαση Bitstream Οι ΕΡΑ πρέπει να εξασφαλίσουν συµφωνία µεταξύ του φορέα SMP στην αγορά 4 και των εναλλακτικών παρόχων σε µια πορεία µετάπτωσης από το LLU στην πρόσβαση στη νέα δοµή δικτύων. o αποδεσµοποίηση των υπο-βρόχων Οι φορείς SMP στην αγορά 4 πρέπει να παρέχουν SLU. Μια προσφορά αναφοράς πρέπει να καλύψει όλες τις απαραίτητες εισροές: SLU, συνύπαρξη στο ίδιο cabinet ή κοντά στο cabinet καθώς και υπηρεσίες όπως η ισχύς / ενέργεια, η πρόσβαση στους αγωγούς για backhaul ή / και dark fibre. o πρόσβαση Bitstream Ο καθορισµός αγοράς προϊόντων της αγοράς 5 πρέπει να περιλάβει την ευρυζωνική πρόσβαση χονδρικής παροχής σε NGA, εκτός αν η ΕΡΑ µπορεί να αποδείξει ότι υπάρχει πρόβληµα στην «αλυσίδα της υποκατάστασης» µεταξύ των υπαρχόντων λιανικών ευρυζωνικών υπηρεσιών που παρέχονται πάνω από ADSL/ADSL2+ και των µελλοντικών υπηρεσιών που παρέχονται πάνω από από υψηλής ταχύτητας ίνα. Οι ΕΡΑ θα πρέπει να αποφασίσουν εάν οι νέες λιανικές υπηρεσίες παράγουν ζήτηση για χονδρικές ευρυζωνικές υπηρεσίες πρόσβασης µε διαφορετικά χαρακτηριστικά από τις χονδρικές υπηρεσίες που είναι µέρος της ήδη ρυθµισµένης αγοράς προϊόντων. 5.9 Η Θέση της ETNΟ (European Telecommunications Network Operators' Association) Το εκ των προτέρων (ex-ante) καθεστώς πρόσβασης συµβάλλει στην καθυστέρηση / αποθάρρυνση των επενδύσεων. Οι κυριότερες αλλαγές που απαιτούνται στα τρέχοντα και νέα πλαίσια: -Συµµετρικό άνοιγµα των βασικών υποδοµών: η πρόσβαση στους αγωγούς δεν πρέπει να περιοριστεί στον προµηθευτή SMP αλλά θα πρέπει να προωθηθεί η πρόσβαση σε αγωγούς άλλων παρόχων και σε αγωγούς κοινής ωφέλειας. -Εστίαση στο εξακριβωµένο σηµείο συµφόρησης(bottleneck): παροχή πρόσβασης στα σχετικά σηµεία συµφόρησης σε µια δεδοµένη περιοχή, 91

92 εφόσον υπάρχουν, για να εξασφαλιστεί αποτελεσµατικός ανταγωνισµός σε λιανικό επίπεδο. -Γεωγραφική κατάτµηση: οι αναλύσεις αγοράς και οι υποχρεώσεις πρέπει να προσαρµοστούν σε διαφορετικά επίπεδα ανταγωνισµού µέσα στην εθνική επικράτεια - ίκαια κατανεµηµένος κίνδυνος: όπου η πρόσβαση σε NGA είναι ρυθµισµένη, οι όροι πρέπει να εξασφαλίσουν µια δίκαιη διανοµή του επενδυτικού κινδύνου -Ευελιξία τιµολόγησης: ο κανονισµός πρόσβασης πρέπει να αφήνει τα περιθώρια για διαφοροποιηµένη λιανική τιµολόγηση. -Νοµική καθαρότητα: επιτρέπει τη συνέχεια και την συνοχή των θεραπειών και των όρων πρόσβασης στα πλαίσια της επένδυσης Next Generation Access Network (NGAN). Η διευκόλυνση των επενδύσεων για NGA πρέπει να είναι ο κύριος οδηγός για την NGA Σύσταση. Οι ρυθµιστές πρέπει να διευκολύνουν την εµφάνιση του ανταγωνισµού στην υποδοµή ενός NGA και να µην επιβάλουν υποχρεώσεις όπου ο ανταγωνισµός είναι ήδη αποτελεσµατικός. Συµπέρασµα για τις ρυθµίσεις NGA στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρώπη έχει καθυστερήσει στις επεκτάσεις FTTH/B σε σχέση µε την Ασία & ΗΠΑ. Η ρυθµιστική καθαρότητα είναι απαραίτητη ώστε να αποφασίσει κάποιος να επενδύσει σε NGA. Μια σωστή ισορροπία µεταξύ της ενθάρρυνσης των επενδύσεων και της ενδυνάµωσης του ανταγωνισµού απαιτείται. Οι διάφορες ρυθµιστικές επεξεργασίες για τα NGA υφίστανται αυτήν την περίοδο σε όλη την ΕΕ. Η ΕΕ υποστηρίζει το βασισµένη σε υποδοµή ανταγωνισµό και για τα NGA. Οι ρυθµιστικές υποχρεώσεις δεν πρέπει να υπονοούν την δικτυακή αρχιτεκτονική ή την τοπολογία των NGA. Συµµετρικές υποχρεώσεις στην υποδοµή και τη διανοµή εγκαταστάσεων 5.10 Ιαπωνία Η πρόσφατη ανάπτυξη του FTTB/H στην Ιαπωνία έγινε εις βάρος του DSL καθώς οι πελάτες µετακινούνται από το «παραδοσιακό» ευρυζωνικό δίκτυο στο ultra-high-speed FTTB/H. Στην Ιαπωνία, αρκετοί είναι εκείνοι που δραστηριοποιούνται στην παροχή υπηρεσιών πρόσβασης FTTB/H σε τελικούς χρήστες. εν πρόκειται µόνο για carriers (NTT-East (http://www.ntteast.co.jp/index_e.html), NTT-West (http://www.ntt-west.co.jp/index_e.html), KDDI (http://www.kddi.com/english/)) αλλά και για ηλεκτροπαραγωγικές εταιρείες (electric power companies), φορείς-χειριστές καλωδιακής τηλεόρασης, παροχείς περιεχοµένου, δηµοτικές και περιφερειακές αρχές, και ISPs. Το Ιαπωνικό Υπουργείο Εσωτερικών Υποθέσεων και Επικοινωνιών διεξήγε ορισµένες µελέτες σχετικά την ανταπόκριση στην εµφάνιση των ΕΓ -σε ρυθµιστικό επίπεδο. Η µία κατηγορία αυτών των µελετών ασχολείται µε τους κανόνες ανταγωνισµού και η άλλη µε την τεχνική αρχιτεκτονική. Η έκθεση αναγνωρίζει πως η διατήρηση του νόµιµου / ανόθευτου ανταγωνισµού είναι ο βασικός στόχος, ειδικά επειδή οι χειριστές δικτύου εµπλέκονται όλο και 92

93 περισσότερο. Ως ζωτικής σηµασίας καταγράφεται στην έκθεση η ανταγωνιστική και τεχνολογική ουδετερότητα, γι αυτό και επιδιώκεται η προστασία των συµφερόντων του καταναλωτή µέσω κανόνων ανταγωνισµού που χαρακτηρίζονται από ελαστικότητα, διαφάνεια και συνέπεια. Η έκθεση υποστηρίζει επίσης τρεις βασικές αρχές που συνδέονται στενά µε αιτήµατα για ουδετερότητα του ενσύρµατου και του ασύρµατου δικτύου που έχουν πρόσφατα φανεί και στις ΗΠΑ: (1) τα IP-based δίκτυα θα πρέπει να είναι προσβάσιµα στους χρήστες, εύκολα στη χρήση τους και να επιτρέπουν την πρόσβαση στο περιεχόµενο και σε επίπεδα εφαρµογών (application layers). (2) τα IP-based δίκτυα θα πρέπει να είναι προσβάσιµα και διαθέσιµα σε οποιοδήποτε τερµατικό (terminal) πληροί τα σχετικά τεχνικά κριτήρια και να υποστηρίζει end-to-end τηλεπικοινωνίες και (3) παροχή -στους χρήστες- ίσης πρόσβασης στις τηλεπικοινωνίες και σε όλες τις πλατφόρµες (platform layers) σε λογικές τιµές ΗΠΑ Η ανταπόκριση των ρυθµιστικών αρχών των ΗΠΑ στάθηκε τελείως διαφορετική. Η Αµερικανική FCC (http://www.fcc.gov) απέσυρε σχεδόν όλες τις υποχρεώσεις (obligations) έναντι του νόµου για την πρόσβαση δικτύου όσον αφορά όχι µόνο την τεχνολογία ίνας αλλά και την ενσύρµατη copper ευρυζωνική διαδικτυακή πρόσβαση. Το προηγούµενο αποτελεσµατικό πρόγραµµα µεριζόµενης / κοινής πρόσβασης αποσύρθηκε. Η FCC ισχυρίστηκε πως η αγορά χονδρικής για το DSL και τις υπηρεσίες διαδικτυακής πρόσβασης µέσω καλωδιακού µόντεµ (cable modem Internet access services) λειτουργούσε αποτελεσµατικά κάτι που µπορεί να συνεχιστεί ακόµη και απουσία νοµοθεσίας. Οι ίδιες οι πληροφορίες της FCC, που δείχνουν πτώση του third-party (Competitive local exchange Carries C.L.E.C.) DSL στο 3.1% όλων των γραµµών DSL από το εκέµβριο του 2006, ακυρώνουν κατηγορηµατικά την άποψη αυτή. Ωστόσο οι ΗΠΑ έχουν την τύχη να διαθέτουν εκτεταµένη υποδοµή στην καλωδιακή τηλεόραση και οι cable operators είχαν εµπλακεί σε µεγάλο βαθµό στην ευρυζωνική πρόσβαση πριν από τους υφιστάµενους χειριστές τηλεφωνίας. Κατά συνέπεια, η απόσυρση της νοµοθεσίας είχε ως αποτέλεσµα, όχι τη δηµιουργία µονοπωλίου, αλλά µια σειρά από µηγεωγραφικά αλληλοεπικαλυπτόµενα δυοπώλια. Τα αποτελέσµατα της πολιτικής αυτής είναι µεικτά. Οι ΗΠΑ είδαν την πραγµατοποίηση ισχυρών επενδύσεων από υφιστάµενους χειριστές στην πρόσβαση ίνας καθώς και σταθερή βελτίωση στο cable plant, αλλά η επένδυση εκ µέρους των ανταγωνιστικών δυνάµεων της αγοράς ήταν αµελητέα, σε σηµείο να χαρακτηρίζεται απο-επένδυση Συµπεράσµατα για τις ρυθµίσεις N.G.A. σε Ε.Ε., ΗΠΑ, Ιαπωνία Η µελέτη της νοµοθεσίας των χωρών που προηγήθηκε αναδεικνύει τόσο οµοιότητες όσο και διαφορές µεταξύ των. Οι διαφορές καθορίζονται σε πρώτο επίπεδο στη διαφορετική εξέλιξη της αγοράς ενώ ρόλο έπαιξαν οι διαφορές τους στη φιλοσοφία της ρύθµισης αλλά και ο βαθµός κρατικής / δηµόσιας ιδιοκτησίας του αρµόδιου φορέα. Ωστόσο, εµφανίζονται αρκετές κοινές πρακτικές. Σε κάθε χώρα, τα ζητήµατα πρόσβασης και διασύνδεσης έπαιξαν 93

94 σηµαντικό ρόλο µε το θέµα της διασύνδεσης να απασχολεί τα δίκτυα κορµού επόµενης γενιάς Συγκριτικά αποτελέσµατα ως προς το δίκτυο πρόσβασης Το δίκτυο πρόσβασης θέτει σοβαρές προκλήσεις στο νοµοθέτη. Είναι σηµαντικότερη η ενθάρρυνση των επενδύσεων ή η διασφάλιση του ανταγωνισµού; Είναι αυτοί οι στόχοι συµβατοί ή συγκρουόµενοι; Προκειµένου να διασφαλιστεί ο ανταγωνισµός και η δυνατότητα επιλογής αλλά και το να αποφευχθεί ο περιορισµός του ανταγωνισµού απαιτείται επιθετική ρύθµιση για την προαγωγή του ανταγωνισµού (προ-ανταγωνιστική νοµοθεσία). Ωστόσο, αναγνωρίζεται πως η νοµοθεσία αυτή ενδέχεται να εµποδίσει την πραγµατοποίηση επενδύσεων εκ µέρους των φορέων. Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ρυθµιστές πιστεύουν πως µια απλή απόσυρση της ρύθµισης δεν αποτελεί την πιο κατάλληλη απάντηση, όχι µόνο γιατί ελλοχεύει ο κίνδυνος περιορισµού των επιλογών του καταναλωτή και της παρεµπόδισης του ανταγωνισµού, αλλά και γιατί είναι πιθανό να παρεµποδίσει και να αποθαρρύνει τις επενδύσεις από ανταγωνιστικούς νέους παίκτες (οι οποίες είναι συνήθως ποσοτικά τόσο σηµαντικές όσο και αυτές των υφιστάµενων φορέων). Η ανάπτυξη του FTTC/VDSL µεταθέτει το Σηµείο ιασύνδεσης (Point of Interconnection) από τον κεντρικό κατανεµητή (Main Distribution Frame) στον κατανεµητή (street cabinet), κάνοντας την αποδεσµοποιηµένη πρόσβαση (unbundled access) δυνητικά πιο δύσκολη και πιο δαπανηρή. Το FTTH αφορά περίπλοκα ζητήµατα κτιριακής καλωδίωσης, και δυσκολίες όσον αφορά τις unbundling PON solutions. Η αποδεσµοποιηµένη πρόσβαση και η µεριζόµενη πρόσβαση αντιµετωπίζουν κατά συνέπεια ουσιώδεις προκλήσεις σε ένα κόσµο VDSL και / ή FTTB/H Συγκριτικά αποτελέσµατα ως προς το δίκτυο κορµού Το NGN δίκτυο κορµού εγείρει διαφορετικές προκλήσεις. Στην κορυφή της ρυθµιστικής ατζέντας υπάρχουν τα ζητήµατα διασύνδεσης. Είναι γενικά αποδεκτό πως οι πληρωµές χονδρικής που βασίζονται στα Λεπτά Χρήσης (wholesale payments based on Minutes of Use) θα έχουν όλο και λιγότερο νόηµα στο εξελισσόµενο σταθερό δίκτυο. Ο αριθµός των σηµείων διασύνδεσης (Points of Interconnection PoI) που απαιτούνται για IP-based interconnection είναι πιθανόν αρκετά µικρότερος από τον αριθµό PoΙs που απαιτούνται για πρόσβαση. Ο υφιστάµενος τηλεπικοινωνιακός πάροχος θα πρέπει να έχει την ικανότητα να προχωρήσει σε µετάπτωση των δικών του PoΙs µε το χρόνο, στο πλαίσιο διαβούλευσης µε τους ανταγωνιστές και µε κατάλληλες περιόδους προειδοποίησης Συµπεράσµατα Η ανάπτυξη της τεχνολογίας ικτύων Επόµενης Γενιάς αποτελεί πλέον µια πραγµατικότητα για την αγορά σε όλο τον κόσµο. Τα ίκτυα Επόµενης Γενιάς αλλάζουν θεµελιωδώς την αρχιτεκτονική και τοπολογία των υπαρχόντων δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Υπάρχει µια αδήριτη ανάγκη για στάθµιση όλων των παραγόντων όπως νέες επενδύσεις, απόσβεση 94

95 παλαιότερων, αποθάρρυνση νεότερων επενδύσεων, κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, δηµόσια αγαθά µέσα από µια απόφαση για ρύθµιση, το είδος της ρύθµισης η την παντελή απουσία ρυθµιστικών κανόνων. Οι ίδιες οι ρυθµίσεις δεν είναι στατικές στο χρόνο. Οι δυνατότητες του ανταγωνισµού θα µπορούσαν να περιορίσουν την ανάγκη για ορισµένα είδη ρυθµίσεων. Ταυτόχρονα, η µετάπτωση σε ίκτυα Επόµενης Γενιάς εγείρει νέες ρυθµιστικές προκλήσεις. Μεσοπρόθεσµα, δεν αναµένεται η ρύθµιση να χάσει την ισχύ της. Οι προϋποθέσεις για ρύθµιση της νοµοθεσίας που οφείλεται στη µετάπτωση σε ίκτυα Επόµενης Γενιάς είναι προφανώς διαφορετικές όσον αφορά το δίκτυο πρόσβασης ικτύου Επόµενης Γενιάς σε σύγκριση µε το δίκτυο κορµού ικτύου Επόµενης Γενιάς. Στο δίκτυο πρόσβασης, η ανταπόκριση σε νοµοθετικό επίπεδο για τη last mile wired market power θα συνεχίσει να είναι κατάλληλη, στις περισσότερες γεωγραφικές περιοχές των περισσοτέρων χωρών για το άµεσο µέλλον. Ωστόσο, οι προκλήσεις που τίθενται για την εφαρµογή του loop unbundling από τη µετάπτωση σε FTTC/VDSL και σε FTTB/FTTH εγείρουν σοβαρά ερωτήµατα ως προς το πώς αυτό θα επιτευχθεί καλύτερα. Ο πειραµατισµός σε διάφορες χώρες πιθανότατα θα ρίξει φως στο αν κάποιος συνδυασµός πρόσβασης σε street cabinets (sub-loop unbundling) και δικαιώµατα διέλευσης (rights of way) η πρόσβαση σε αγωγούς, και / ή πρόσβαση σε building wiring θα είναι αρκετός προκειµένου να διατηρηθεί η αποτελεσµατικότητα του loop unbundling και της shared access. Οι διεθνείς συγκριτικές εκτιµήσεις των επόµενων ετών θα ρίξουν φως τόσο στα πραγµατικά κόστη και οφέλη της ριζοσπαστικής απορύθµισης που παρατηρείται στις ΗΠΑ. Πολλά ζητήµατα επηρεάζουν το δίκτυο κορµού, αλλά το σηµαντικότερο είναι αυτό της διασύνδεσης. εδοµένου ότι το µονoπώλιο τερµατισµού (termination monopoly) θα παραµείνει, αισθανόµαστε πως για άλλη µια φορά θα είναι απαραίτητη η σε κάποιο βαθµό συνεχόµενη ρύθµιση. Η µετάπτωση σε ίκτυα Επόµενης Γενιάς θα πιέσει εξαιρετικά τις υπάρχουσες συµφωνίες διασύνδεσης, και θα κάνει ακόµη πιο έντονες τις στρεβλώσεις που ήδη είναι εγγενείς των συµφωνιών διασύνδεσης στις περισσότερες χώρες. Επίσης, οι υπάρχουσες χρεώσεις τερµατισµού κλήσεων βρίσκονται σε αναποτελεσµατικά υψηλά επίπεδα. Η µετάπτωση σε ίκτυα Επόµενης Γενιάς θα πραγµατοποιηθεί σταδιακά. Για µια εκτεταµένη χρονικά περίοδο, η οποία άνετα θα µπορούσε να υπερβεί τη δεκαετία, τα old circuit switched networks θα συνυπάρχουν µε τις νέες packetbased υποδοµές. Έτσι, σηµαντική αποστολή της νοµοθεσίας θα είναι η θέση των κατάλληλων κινήτρων και η αποφυγή στρεβλώσεων κατά τη διάρκεια της περιόδου µετάπτωσης. Οι προκλήσεις που έχουν ήδη εµφανιστεί συµπεριλαµβάνουν θέµατα όπως πόσο διάστηµα πρέπει να διατηρηθεί η νοµοθετικά ορισµένη πρόσβαση σε τοποθεσίες (regulated access to locations) που ο υφιστάµενος χειριστής θα ήθελε να αποσύρει σταδιακά, και η εύρεση της κατάλληλης µεθόδου για νοµοθέτηση επί των τιµών κατά τη διάρκεια της περιόδου µετάπτωσης. 95

96 Μια υποσχόµενη κατεύθυνση αφορά την γεωγραφική διάσταση και έκταση των ρυθµίσεων όπου περιοχές µε παρόµοια χαρακτηριστικά θα πρέπει να αντιµετωπίζονται µε όµοιο τρόπο και να αποµακρυνθούµε δηλαδή από µια οµοιογενή και κοινή ρύθµιση σε εθνικό επίπεδο. 96

97 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο 6 : Ο Α Ν ΤΑ Γ Ω Ν Ι Σ Μ Ο Σ Σ ΤΑ Ο Π Τ Ι Κ Α Ι Κ Τ ΥΑ Π Ρ Ο Σ Β Α Σ Η Σ 6.1 Εισαγωγή Ο στόχος της ακόλουθης ανάλυσης είναι να εκτιµηθεί ποια βασικά χαρακτηριστικά των διάφορων αρχιτεκτονικών και των σχεδίων FTTH τείνουν να υποστηρίξουν την ανταγωνιστι