Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη"

Transcript

1 Αγορά Χωρίς Σύνορα Τόμος 15 (1) 2009: Λευτέρης Τοπάλογλου* Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη Περίληψη: Τη σύγχρονη εικόνα των συνόρων και του συνοριακού χώρου της Ευρώπης τη συνθέτουν μια σειρά από παραμέτρους όπως: (α) η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ανατολικά, (β) η νέα στρατηγική που εγκαινίασε η ΣΕ μέσω της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτνίασης (ΕΠΓ) και (γ) το τρομοκρατικό κτύπημα της 11/9 το οποίο έβαλε επιτακτικά στο τραπέζι το ζήτημα της ασφάλειας. Όλες οι παραπάνω εξελίξεις έχουν αναζωπυρώσει μια συζήτηση αναφορικά με τα μελλοντικά σύνορα της ΕΕ. Ποια είναι τα σύνορα και πού τελειώνουν τα σύνορα της Ευρώπης; Μέχρι πού θα πρέπει να φθάνουν τα σύνορα της ΕΕ μετά την επόμενη διεύρυνση; Όλα τα παραπάνω, είναι ορισμένα μόνο από τα ερωτήματα που ήρθαν στην επιφάνεια τροφοδοτώντας μια σειρά από διλλήματα και προβληματισμούς. Στo πλαίσιο του παρόντος άρθρου, εξετάζεται αρχικά η πολιτική και η οικονομική γεωγραφία που συνθέτει το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη γενικότερα και στην Νοτιο-ανατολική Ευρώπη ειδικότερα μετά το Επιπλέον, αναλύεται η ΕΠΓ, ενώ ταυτόχρονα εξετάζονται τα βασικά διλήμματα και οι προβληματισμοί αναφορικά με την ΕΕΕ του μέλλοντος. Λέξεις Κλειδιά: Σύνορα, Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης, Διεύρυνση, Ολοκλήρωση * Διδάσκων, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πανεπιστήμιο Θεσσσαλίας

2 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 31 Εισαγωγή Τα σύνορα στην Ευρώπη μέχρι την εποχή του Λουδοβίκου του ΙΔ, του περίφημου «βασιλιά Ήλιου» της Γαλλίας, είχαν σημασία μόνο για τους στρατιώτες και τους πρίγκιπες σε καιρό πολέμου. Είναι χαρακτηριστικό, ότι καμία από τις συνθήκες που υπέγραψε ο Λουδοβίκος ο ΙΔ δεν περιείχαν τον όρο σύνορα ή κάποιο συνώνυμό του. 1 Η Γαλλική και η Αμερικανική Επανάσταση που ακολούθησαν, προσέθεσαν τη διάσταση της λαϊκής κυριαρχίας εντός των εδαφικών ορίων του κράτους. Όλα αυτάαυτό είχαν είχε σαν αποτέλεσμα τα σύνορα να πάψουν να αποτελούν ζώνες, αλλά αυστηρά καθορισμένες γραμμές που χώριζαν έθνη-κράτη, με μεγάλο βαθμό εσωτερικής συνοχής. Ο Ψυχρός Πόλεμος χώρισε την ευρωπαϊκή ήπειρο στη «Δύση» και στην «Ανατολή». Μέσα σ αυτό το περίγραμμα, η Δυτική Ευρώπη ταυτίστηκε με την «Ευρώπη» και οι δυτικοί θεσμοί, όπως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΚ), το Συμβούλιο της Ευρώπης και το ΝΑΤΟ, ταυτίστηκαν με τον «ελεύθερο κόσμο». Αντίθετα η Ανατολική Ευρώπη ταυτίστηκε με την «ανελεύθερη Ευρασιατική Ευρώπη». 2 Μέσα από αυτό το πρίσμα, η ιδεολογία συνδέθηκε με τη συμμετοχή σε συγκεκριμένους θεσμούς. Όταν λοιπόν η Ευρώπη ταυτίστηκε με την ΕΕ, είναι φυσικό οι ευρωπαϊκές αξίες να ταυτίζονται με τις αξίες της ΕΕ. Βέβαια, τα σύνορα Ανατολής-Δύσης μολονότι επιβλήθηκαν αυθαίρετα, περιφρονώντας τους ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς μεταξύ των λαών, ήταν σταθερά και αδιαπραγμάτευτα. Τη σύγχρονη εικόνα των συνόρων της Ευρώπης τη συνθέτουν μια σειρά από παραμέτρους που διαμορφώνουν ουσιαστικά το περιβάλλον του συνοριακού χώρου. Η πρώτη παράμετρος έχει να κάνει με τη διεύρυνση της ΕΕ ανατολικά, με αποτέλεσμα τα σύνορα εντός της ΕΕ να καταργούνται σταδιακά, ενώ τα εξωτερικά σύνορα να γίνονται πιο «σφικτά». Η Συνθήκη Schengen είναι ο βασικός εκφραστής αυτής της πολιτικής, επιβάλλοντας οριζόντια ένα ενιαίο καθεστώς της EE έναντι τρίτων χωρών. Δεν είναι τυχαίο ότι για πολλές χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, η Συνθήκη Schengen έχει γίνει το σύμβολο του αποκλεισμού των φτωχών και του μηχανισμού μεροληψίας και διαχωρισμού που χρησιμοποιεί η EE, μπροστά στο φόβο μιας μαζικής μετανάστευσης. Η δεύτερη σημαντική εξέλιξη αφορά στη νέα στρατηγική γειτνίασης που αναπτύσσει η ΕE σε σχέση με το εξωτερικό της περιβάλλον. Η στρατηγική αυτή εκφράζει μέχρι στιγμής την επίσημη απάντηση της EΕ για το πώς αντιλαμβάνεται τη θέση της και το μέλλον της στον εξωτερικό περίγυρο. Η πρωτοβουλία αυτή, ωστόσο, που επηρεάζει άμεσα τις διασυνοριακές πολιτικές, έχει εγείρει πλήθος συζητήσεων για τις συνολικές σχέσεις της ΕE με τον περίγυρό της. Πρέπει να 1 L.Febvre, A New Kind of History in: P. Burke (ed.), A New Kind of History: from the Writings of Lucien Febvre, London: Routledge & Kegan Paul, 1973, pp W. Wallace, Where Does Europe End?: Dilemmas of Inclusion and Exclusion in J. Zienlonka (ed.), Europe Unbound: Enlarging and Reshaping the Boundaries of the European Union, London: Routledge, 2002, pp

3 32 Αγορά Χωρίς Σύνορα σημειωθεί εδώ, ότι οι σχέσεις που έχει αναπτύξει η Τα σύνορα στην Ευρώπη ΕE με υποψήφιες χώρες, όπως η Κροατία ή η Τουρκία, μέχρι την εποχή του είναι πολύ διαφορετικές με τις δυνητικά υποψήφιες Λουδοβίκου του ΙΔ, του χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Παράλληλα, διαφορετικό είναι το συμβατικό πλαίσιο που διέπει τη σχέση περίφημου «βασιλιά Ήλιου» της Γαλλίας, είχαν της ΕΕ με χώρες, όπως η Νορβηγία και η Ελβετία και σημασία μόνο για τους εντελώς διαφορετικό με χώρες που καλύπτονται από στρατιώτες και τους την ΕΠΓ αλλά και με τη Ρωσία. Είναι φανερό από τα παραπάνω, ότι η ΕΕ δε μιλάει την ίδια γλώσσα με όλους πρίγκιπες σε καιρό πολέμου τους γείτονές της. Η τρίτη παράμετρος προέρεχεται εκτός της ΕΕ. Θεωρείται, δηλαδή, εξωγενής και έχει να κάνει με το τρομοκρατικό κτύπημα της 11/9. Το γεγονός αυτό έβαλε επιτακτικά μια νέα παράμετρο στο νέο τοπίο, αυτό της ασφάλειας. Ως αποτέλεσμα, οι φωνές για πιο αυστηρά και ελεγχόμενα σύνορα αυξήθηκαν δραματικά. Βέβαια, τα εμπειρικά ευρήματα που επιβεβαιώνουν ότι τα αυστηρά φυλασσόμενα σύνορα αρκούν από μόνα τους για να περιορίσουν την τρομοκρατία, την εγκληματικότητα, το λαθρεμπόριο ή την λαθρομετανάστευση, είναι ελάχιστα. Μέσα από αυτήν τη θεώρηση, αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι να βρίσκεται κανείς στη «σωστή» πλευρά των συνόρων. Όλες οι παραπάνω εξελίξεις έχουν αναζωπυρώσει μια συζήτηση αναφορικά με τα μελλοντικά σύνορα της ΕΕ. Ποια είναι τα σύνορα και πού τελειώνουν τα σύνορα της Ευρώπης; Μέχρι πού θα πρέπει να φθάνουν τα σύνορα της ΕΕ μετά την επόμενη διεύρυνση; Ποια είναι σήμερα η θέση της ΕΕ σε σχέση με τον νέο εξωτερικό της περίγυρο; Τί είναι ευρωπαϊκό και τί όχι; Όλα τα παραπάνω, είναι ορισμένα μόνο από τα ερωτήματα που ήρθαν στην επιφάνεια τροφοδοτώντας μια σειρά από διλλήματα και προβληματισμούς. Το άρθρο 237 της Συνθήκης της Ρώμης αναφέρει ότι οποιαδήποτε χώρα της Ευρώπης μπορεί να υποβάλλει αίτηση για να γίνει μέλος της ΕΕ. Καθορίστηκαν μάλιστα κριτήρια ένταξης που δεν έχουν αναφορά στην ιστορία, στη γεωγραφία ή στον πολιτισμό. Ωστόσο, είναι ενδεικτικό, ότι το αίτημα του Μαρόκου για ένταξη απορρίφθηκε, με μια αιτιολόγηση που στηριζόταν περισσότερο σε γεωγραφικά και πολιτισμικά επιχειρήματα, και λιγότερο στα επίσημα κριτήρια ένταξης. Το αποτέλεσμα ήταν να εγερθούν κατηγορίες για αποικιοκρατική και φυλετική λογική. Από την άλλη όμως, ο καθορισμός των «φυσικών συνόρων της Ευρώπης» στη βάση της ιστορίας, της γεωγραφίας και του πολιτισμού, είναι μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση που παραμένει ανοικτή. 3 Στο άρθρο, εξετάζεται αρχικά η πολιτική και η οικονομική γεωγραφία που συνθέτει το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη μετά το Στη συνέχεια, αναλύονται τα βασικά πολιτικά και οικονομικά χαρακτηριστικά της Νοτο-ανατολικής 3 J.Zienlonka, Inroduction: Boundary Μaking by the European Union in J. Zienlonka (ed.), Europe Unbound: Enlarging and Reshaping the Boundaries of the European Union,op.cit.

4 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 33 Ευρώπης μετά το 1989, προκειμένου να δούμε μέσα από μια πιο κοντινή ματιά τις ιδιαιτερότητες αυτής της γεωγραφικής ενότητας. Η ΕΠΓ αναλύεται και αξιολογείται στο τρίτο τμήμα. Το άρθρο ολοκληρώνεται με την ανάλυση που αφορά σε διλήμματα και προβληματισμούς αναφορικά με την ΕΕ του μέλλοντος και τα συμπεράσματα. Τα σύνορα της Ευρώπης μετά το 1989 O πολιτικός και οικονομικός μετασχηματισμός που έλαβε χώρα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μετά το 1989, καλλιέργησε προσδοκίες για μια ενιαία Ευρώπη, όπου τα σύνορα δε θα αποτελούν πλέον αδιαπέραστες διαχωριστικές γραμμές, αλλά «γέφυρες» επικοινωνίας και συνεργασίας. Η ρητορική, ωστόσο, για μια Ευρώπη χωρίς σύνορα, είναι σε μεγάλο βαθμό αποπροσανατολιστική για μια σειρά από λόγους. Πρώτα απ όλα, η συζήτηση αυτή δεν αφορά την Ευρώπη, αλλά την ΕΕ. Δεύτερον, τα οικονομικά εμπόδια στα σύνορα εντός της Ένωσης δεν έχουν ακόμη εξαλειφθεί ολοκληρωτικά, ενώ τα εξωτερικά σύνορα έχουν ενισχυθεί και έχουν γίνει πιο πολύπλοκα. 4 Προκύπτει, συνεπώς, το ερώτημα εάν τελικά ζούμε σε εποχή κατάργησης, μετατροπής ή αναδημιουργίας των συνόρων στην Ευρώπη. Η διαδικασία της μετάβασης που ακολούθησε την πτώση των καθεστώτων του ανατολικού συνασπισμού, έδωσε νέο έναυσμα στη συζήτηση αναφορικά με τις διασυνοριακές πολιτικές. Στο πλαίσιο αυτό, οι συνοριακές περιφέρειες από «αδιέξοδα» στις ανταλλαγές και στην επικοινωνία, μετατράπηκαν σε «ζώνες επαφής» με τις γειτονικές περιφέρειες. 5 Για να γίνει κατανοητή η σημασία αυτής της συζήτησης, αρκεί μόνο να αναφερθεί ότι ο συνοριακός χώρος στις χώρες μετάβασης, αντιπροσωπεύει το 66% της έκτασης και το 58% του συνολικού πληθυσμού. 6 Η είσοδος δέκα νέων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, έφερε στο προσκήνιο μια νέα πολιτική και οικονομική γεωγραφία στην Ευρώπη. Τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ άλλαξαν, ενώ ο πολιτικός και ο οικονομικός χώρος διευρύνθηκε. Μέσα στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, οι συνθήκες γεωγραφίας πολλών συνοριακών περιφερειών μεταβλήθηκε δραματικά. 7 Τα εξωτερικά σύνορα της 4 H.Van Houtum, Borders of Comfort: Ambivalences in Spatial Economic Bordering Processes in and by the European Union Regional and Federal Studies, Vol. 12, 2003, Νο.1 pp και M. Anderson - E. Bort, The Frontiers of the European Union, The Global Review of Ethnopolitics, Vol. 1, No.3, 2002, pp M.Dimitrov - G. Petrakos - S.Totev - M.Tsiapa, Cross-Border Cooperation in Southeastern Europe: The Enterprise s Point of View, Eastern European Economies, Vol. 41, No. 5, 2002, pp και L.Resmini, European Integration and Adjustment in Border Regions in Accession Countries, Paper presented at the 42 nd European Congress of the European Regional Science Association, August, 2002,Dortmund, Germany. 6 CEC,Communication from the Commission, On the Impact of Enlargement on Regions Bordering Candidate Countries - Community Action for Border Regions, COM/2001/0437 final. 7 L.Resmini, Economic Integration and Regional Patterns of Industry Location in Transition Countries,

5 34 Αγορά Χωρίς Σύνορα Η διαδικασία της «παλιάς» ΕΕ έχουν μετατραπεί σε εσωτερικά, ενώ τα μετάβασης που ακολούθησε εξωτερικά σύνορα της «νέας» ΕΕ έχουν πλέον μετακινηθεί ανατολικά. την πτώση των καθεστώτων 8 Πολλές μελέτες μέσα από τη βιβλιογραφία φωτίζουν την αλληλεπίδραση του επιπέδου τη σχέση της του ανατολικού συνασπισμού, έδωσε νέο διασυνοριακής αλληλεπίδρασης με τις γεωγραφικές έναυσμα στη συζήτηση συντεταγμένες των συνοριακών περιφερειών. Στο αναφορικά με τις πλαίσιο αυτό, η σχέση μεταξύ οικονομίας και γεωγραφίας εμφανίζεται ισχυρή και ανατροφοδοτούμενη. 9 διασυνοριακές πολιτικές. Αν και οι συνοριακές περιοχές στο πλαίσιο της εθνικής αγοράς έχουν συνήθως περιμετρικό χαρακτήρα, η γεωγραφική τους θέση στην ευρωπαϊκή κλίμακα μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμος παράγοντας στην αναπτυξιακή τους προοπτική. Επιχειρώντας μια προσομοίωση αυτής της υπόθεσης με την πρόσφατη διεύρυνση, πολλές απομακρυσμένες συνοριακές περιφέρειες από τις εθνικές αγορές των νέων κρατών μελών της ΕΕ, βρέθηκαν πολύ κοντά στον πυρήνα μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής αγοράς. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι στο ευρωπαϊκό επίπεδο δύο νέοι τύποι συνοριακών περιφερειών κάνουν την εμφάνισή τους, οι κεντρικές και οι περιμετρικές. Οι κεντρικές απολαμβάνουν καλύτερη πρόσβαση στις αγορές και ευοίωνες αναπτυξιακές προοπτικές λόγω ευνοϊκών γεωγραφικών συνθηκών. 10 Εμπειρικά αποτελέσματα μεταξύ των νέων κρατών μελών δείχνουν ότι οι δυτικές συνοριακές περιφέρειες που συνορεύουν με τις ανεπτυγμένες χώρες της ΕΕ των δεκαπέντε, σημειώνουν υψηλότερες αναπτυξιακές επιδόσεις. 11 Επιπλέον, φαίνεται ότι δεν κερδίζουν όλες οι συνοριακές περιφέρειες το ίδιο από τη διαδικασία της ολοκλήρωσης. 12 Συνοριακές περιοχές με εγγύτητα στον ευρωπαϊκό οικονομικό πυρήνα, αναμένεται να αποκομίσουν σημαντικά οφέλη και να προσελκύσουν δραστηριότητες υψηλότερης λειτουργικής τάξης. 13 Η εγγύτητα θα ευ- Paper presented at the 43rd ERSA European Conference, Jyvaskyla, Finland, G.Petrakos - L.Topaloglou, Economic Geography and European Integration: The Effects on the EU External Border Regions, International Journal for Public Policy, Vol. 3, Nos.3/4, 2007.pp Δ. Καλλιώρας, Περιφερειακές και διαρθρωτικές επιπτώσεις της οικονομικής ολοκλήρωσης της ΕΕ στα νέα κράτη-μέλη της, Αδημοσιευτη Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Α. Niebuhr S Stiller, Integration effects in border regions - a survey of economic theory and empirical studies, ERSA conference papers, ersa02 066, European Regional Science Association, G.Petrakos, Patterns of Regional Inequality in Transition Economies, European Planning Studies Vol. 9, No. 3, 2001, pp και G.Petrakos - Y.Psycharis - D. Kallioras, Regional Inequalities in the EU Accession Countries: Evolution and Challenges in Integration, J. Bradley, - G.Petrakos - I.Traistaru, (eds.) Integration, Growth and Cohesion in an Enlarged European Union, New York: Springer, 2004, pp N. Limao -A. Venables, Infrastructure, Geographical Disadvantage and Transport Costs, World Bank Economic Review, Vol. 15, Νο. 3, 2001, pp G.Petrakos - J.Brada, Metropolitan Concentration in Developing Countries, Kyklos: The International Review of Social Sciences, Vol. 42, Νο.4, 1989, pp

6 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 35 νοήσει επίσης τη διάχυση και τη ροή «άυλων αγαθών», όπως η πληροφόρηση, τα κοινωνικά και οργανωτικά πρότυπα και η πολιτισμική όσμωση. Αντίθετα, περιμετρικές περιοχές με αδύναμες οικονομικές δομές, προβληματικές υποδομές και ανεπαρκείς τοπικούς πόρους, αναμένεται να επιδεινώσουν βιώνουν περαιτέρω επιδείνωση της θέσης τους. Μια σειρά πρόσφατων μελετών υποστηρίζουν ότι η μεγαλύτερη ζήτηση ως αποτέλεσμα της μεγέθυνσης της αγοράς (large market effect) θα ευνοήσει τις συνοριακές περιοχές των χωρών μετάβασης που έχουν καλή πρόσβαση στην αγορά της EΕ. Οι συνοριακές περιφέρειες με αυτά τα χαρακτηριστικά, αναμένεται να βελτιώσουν την ελκυστικότητά τους αποτελώντας σταδιακά έναν επιπλέον πόλο προσέλκυσης επενδύσεων, εκτός από τις πρωτεύουσες και τα μεγάλα αστικά κέντρα. 14 Επιπλέον, τα διαθέσιμα στοιχεία για τις συνοριακές περιοχές των χωρών μετάβασης δείχνουν μια εξαιρετική ανομοιογένεια σχετικά με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και την ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, μια σύντομη αποτίμηση των οικονομικών δεικτών, αλλά και της συνολικής αναπτυξιακής δυναμικής, οδηγεί στη διαπίστωση ότι μία νέα διαχωριστική γραμμή διαμορφώνεται μεταξύ των χωρών της Νότιο-ανατολικής Ευρώπης και αυτών της Κεντρικής Ευρώπης. Διαπιστώνεται με άλλα λόγια, ότι τα ειδικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά κάθε χώρας επηρεάζουν τις προοπτικές ανάπτυξης και την αποτελεσματικότητα των ασκούμενων πολιτικών. 15 Ποιο ήταν όμως το πλαίσιο των πολιτικών για τα σύνορα στην Ευρώπη μετά το 1989; Η απάντηση στο ερώτημα δε μπορεί ν αποκοπεί από το όραμα για μια ΣΕ, όπου η οικονομική ολοκλήρωση υπερέχει σαφώς της πολιτικής ολοκλήρωσης. Αυτό σημαίνει με απλά λόγια, ότι στη διελκυνστίδα μεταξύ πολιτικών και αγοράς, η πλάστιγγα γέρνει σαφώς υπέρ της δεύτερης. Στην κυρίαρχη εξάλλου οικονομική σκέψη, η αυτο-ρύθμιση της αγοράς έχει αναχθεί λίγο πολύ σε αξίωμακαι σ ένα ιδιότυπο φετίχ. Οι πολιτικές,ως εκ τούτου, ανάπτυξης των συνοριακών περιοχών τοποθετούνται και εξειδικεύονται επιχειρησιακά μέσα σ ένα περίγραμμα όπου οι νεοκλασικού τύπου προσεγγίσεις έχουν σαφές προβάδισμα. Το αποτέλεσμα είναι η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων να μην είναι στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών πολιτικών. 14 C. Altomonte - L. Resmini, Multinational Corporations as a Catalyst for Local Industrial Development. The Case of Poland, Scienze Regionali, Vol. 1, No.2, 2002, pp και K.Fazekas, Effects of Foreign Direct Investment on the Performance of Local Labour Markets The case of Hungary. Paper presented at the RSA International Conference, Pisa, April, 2003 και U.Deichman - V. Henderson, Urban and Regional Dynamics in Poland, World Bank, Working Paper no. 2457, G.Petrakos, The Balkans in the New European Economic Space: Prospect of Adjustment and Policies of Development in A. Kotios.- G. Petrakos, (eds), Restructuring and Development in Southeastern Europe, Volos: South and European Development Center, University of Thessaly Press, 2002, pp

7 36 Αγορά Χωρίς Σύνορα Μια σειρά πρόσφατων μελετών υποστηρίζουν ότι η μεγαλύτερη ζήτηση ως αποτέλεσμα της μεγέθυνσης της αγοράς (large market effect) θα ευνοήσει τις συνοριακές περιοχές των χωρών μετάβασης που έχουν καλή πρόσβαση στην αγορά της EΕ. Το νέο τοπίο στη Νότιο-ανατολική Ευρώπη μετά το 1989 Μετά την κατάρρευση των καθεστώτων κεντρικού σχεδιασμού, ο χώρος της Νότιο-ανατολικής Ευρώπης έκανε την εμφάνισή του τόσο στη βιβλιογραφία όσο και στο χώρο των πολιτικών ως μια διακριτή περιφερειακή ενότητα, όπως οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, της Βαλτικής κ.α. Παρά το γεγονός ότι η Ανατολική Ευρώπη στην εποχή του ψυχρού πολέμου γινόταν αντιληπτή ως ένας συμπαγής και εν πολλοίς ομοιόμορφος γεωπολιτικός και οικονομικός χώρος έναντι της Δύσης, οι δραματικές αλλαγές μετά το 1989 ανέδειξαν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις διαφορετικές αφετηρίες των επιμέρους περιφερειακών ενοτήτων της. Επιχειρώντας μια σκιαγράφηση των βασικών παραμέτρων που χαρακτηρίζουν τη Νότιο-ανατολική Ευρώπη μετά το 1989 και οι οποίες τη διαφοροποιούν από τα υπόλοιπα περιφερειακά σχήματα της Ανατολικής Ευρώπης, θα μπορούσαμε να επισημάνουμε τα εξής: Πρώτον, τα φαινόμενα του υπέρμετρου εθνικισμού, οι μειονοτικές διαφορές, τα κινήματα απόσχισης και τελικά οι πολεμικές συγκρούσεις και ο εμφύλιος σπαραγμός που ακολούθησε, έλαβαν χώρα σχεδόν στο σύνολό τους στην Νότιοανατολική Ευρώπη και στην περιοχή του Καυκάσου. Οι συνέπειες αυτών των γεγονότων επηρέασαν καθοριστικά το οικονομικό περιβάλλον, όχι μόνο των χωρών αυτών που βίωσαν τέτοιες εμπειρίες, αλλά και των γειτονικών χωρών, υποθηκεύοντας σε μεγάλο βαθμό τις προοπτικές ανάπτυξής τους. 16 Την ίδια ώρα, τόσο οι μεταβατικές υπό μετάβαση χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, όσο και οι χώρες της Βαλτικής κατάφερναν να περάσουν αναίμακτα το σκόπελο των βίαιων συγκρούσεων. Όλα τα παραπάνω είχαν αρνητικές συνέπειες στην προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων. 17 Ως αποτέλεσμα, η Νότιο-ανατολική Ευρώπη επιχειρεί να συναγωνισθεί στον ευρωπαϊκό οικονομικό στίβο με άλλες περιοχές, κουβαλώντας βαρίδια εθνικών διχασμών και συρράξεων. Δεύτερο, η προσαρμογή των χωρών της Νότιο-ανατολικής Ευρώπης στο περιβάλλον της ανοικτής οικονομίας μέσω της «θεραπείας σοκ» που τελικά επικράτησε ως λογική οικονομικού και πολιτικού μετασχηματισμού, οδήγησε όχι σε 16 Γ.Πετράκος, «Η νέα γεωγραφία της ανάπτυξης στην Ευρώπη και η θέση των Βαλκανίων» στο Γ.Πετράκος, (επιμ.) Η ανάπτυξη των Βαλκανίων, Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας, 2000, σελ A.Bitzenis, The Determinants of FDI in Transition Countries; Incentives and Barriers Based on a Questionnaire Research: in Case of Bulgaria, in Proceedings of the International Conference, Restructuring Stability and Development in Southestern Europe, Volos: University of Thessaly, SEED Centre; 2001 και Transition Report European Bank for Reconstruction and Development, London: EBRD, 1998.

8 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 37 λίγες περιπτώσεις, σε τραυματικές εμπειρίες και σε πολύ σοβαρούς κοινωνικούς και παραγωγικούς κραδασμούς. 18 Επιπλέον, τα επίπεδα ανάπτυξης υστερούν σε μεγάλο βαθμό έναντι των άλλων μεταβατικών χωρών, ενώ η υψηλή εξάρτηση από τον πρωτογενή τομέα της παραγωγής και της απασχόλησης, παραπέμπει σε προ-καπιταλιστικές και παρωχημένες οικονομικές δομές. Τρίτο, το γεγονός της μεγάλης απόστασης της Νότιο-ανατολικής Ευρώπης από το ευρωπαϊκό οικονομικό κέντρο, το αδύναμο πληθυσμιακά και παραγωγικά αστικό σύστημα, η μικρή σε μέγεθος αγορά και οι δυσμενείς αρχικές συνθήκες, καθιστούν την ενσωμάτωση της περιοχής στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα το λιγότερο προβληματική. 19 Τέταρτο, όσον αφορά στις επενδυτικές και τις εμπορικές ροές, η Νοτιο-ανατολική Ευρώπη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αναμφισβήτητα ως περιοχή χαμηλής επενδυτικής ελκυστικότητας. Εάν συνυπολογισθεί μάλιστα ότι ο όγκος παγκοσμίως των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) στην Ανατολική Ευρώπη είναι εξαιρετικά χαμηλός, οι επενδύσεις που τελικά καταλήγουν στην Νοτιο-ανατολική Ευρώπη είναι υποπολλαπλάσιες. Οι εμπορικές συναλλαγές από την άλλη, είναι εγκλωβισμένες σε διακλαδικού τύπου σχέσεις κυρίως με την ΕΕ, ενώ οι εμπορικές ανταλλαγές μεταξύ των μεταβατικών χωρών βρίσκονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Επίσης, τα εμπορικά ελλείμματα και η εξάρτηση των εξαγωγών από λίγους και προβληματικούς κλάδους, είναι κάποια επιπλέον επιβαρυντικά χαρακτηριστικά των μεταβατικών υπό μετάβαση χωρών της Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης. 20 Το γεγονός της γειτνίασης των χωρών αυτών με την Ελλάδα προσέδωσε σ ένα βαθμό ενδοκλαδικό χαρακτήρα στις εμπορικές συναλλαγές, πριμοδοτώντας τη διατήρηση κλάδων και εξειδικεύσεων που διαφορετικά θα έμεναν περισσότερο έκθετες στον διεθνή ανταγωνισμό. 21 Είναι προφανές από την παραπάνω ανάλυση, ότι μια νέα διαχωριστική γραμμή διαμορφώνεται μεταξύ της Κεντρικής και της Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης, με ανισότητες πολύ πιο έντονες από αυτές που εντοπίζονται στους κόλπους της ΕΕ. 18 G.Petrakos - S. Totev, Economic Structure and Change in the Balkan Region: Implications for Integration, Transition and Economic Cooperation, International Journal of Urban and Regional Research, Vol. 24, No1, 2000, pp S. Kratke, Regional Integration or Fragmentation? The German-Polish Border Region in a New Europe, Regional Studies, Vol. 33, No.7, 1999, pp και P. Cohen, Boundaries and Boundary-Consciousness: Politicizing Cultural Identity in M.Anderson, - E. Bort, (eds), The Frontiers of Europe, London: Printer, 1998, pp G.Panteladis, Geography and Integration. The Case of Greece as a Future Image for the Transition Countries of the Balkans in A. Kotios G. Petrakos (eds), Restructuring and Development in Southeastern Europe, Volos: South and European Development Center, University of Thessaly Press, 2002, pp και M. Jackson - G.Petrakos, Regional Differences in the Impact of EU Integration on the Industrial Structure and Competitiveness of CEFTA countries, Acta Oeconomica Pragensia, Vol.8, 2000, pp Γ. Πετράκος, «Οι εμπορικές σχέσεις των Βαλκανίων» στο Γ.Πετράκος, (επιμ.) Η ανάπτυξη των Βαλκανίων, Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας 2000, σελ

9 38 Αγορά Χωρίς Σύνορα Προσαρμογή των χωρών Η διαδικασία μετάβασης από τη μια και η ευρωπαϊκή της Νότιο-ανατολικής ολοκλήρωση από την άλλη, δημιουργούν το δίπολο που καθορίζει τους όρους ενσωμάτωσης μέσα στη νέα Ευρώπης στο περιβάλλον πραγματικότητα. Αναμφισβήτητα, ο ρόλος της γεωγραφίας μέσα σ αυτό το περιβάλλον είναι καθοριστι- της ανοικτής οικονομίας μέσω της «θεραπείας σοκ» κός, χωρίς να υποβαθμίζονται βέβαια οι ιστορικοί, οι που τελικά επικράτησε ως κοινωνικοί και οι πολιτιστικοί παράγοντες. Το άνοιγμα, βέβαια, των συνόρων δίνει την ευκαιρία επανα- λογική οικονομικού και πολιτικού σύνδεσης ενός χώρου που έμενε κατακερματισμένος μετασχηματισμού, οδήγησε σε μικρές αγορές και δημιουργεί στη Νοτιο-ανατολική Ευρώπη ευνοϊκές προϋποθέσεις οικονομικής συγκέντρωσης, οικονομιών κλίμακας και εξειδίκευσης. όχι σε λίγες περιπτώσεις, σε τραυματικές εμπειρίες Αναμένεται, λοιπόν, να εμφανιστούν στα πλαίσια του και σε πολύ σοβαρούς νέου καταμερισμού της εργασίας στην Ευρώπη νέες κοινωνικούς και δυναμικές στο εμπόριο, στις επενδύσεις και στα επιχειρηματικά δίκτυα. παραγωγικούς κραδασμούς Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο, ο ρόλος επεξεργασμένων, αποτελεσματικών και κυρίως σταθερών πολιτικών, σαφώς και θα μπορούσε να έχει σημαντική θέση. Πολιτικές από πλευράς των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στην κατεύθυνση προσέλκυσης επενδύσεων (place marketing), εκδημοκρατισμού, διαφάνειας, εξάλειψης επιχειρηματικών εμποδίων και επένδυσης στους ανθρώπινους πόρους, θα μπορούσαν να συμβάλλουν θετικά. Πολιτικές επίσης ενίσχυσης από την ΕΕ ή άλλους διεθνείς οργανισμούς για τη βελτίωση των παραγωγικών, μεταφορικών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών, αναμφίβολα θα στήριζαν σημαντικά την αναπτυξιακή προσπάθεια των χωρών μετάβασης στη Νοτιο-ανατολική Ευρώπη. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες έρευνες εντοπίζουν μια αστάθεια επενδυτικών κανόνων και πολιτικού περιβάλλοντος στις χώρες μετάβασης της Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης και από την άλλη μια αναποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών πολιτικών ενίσχυσης, που κατανέμει την οικονομική στήριξη με κριτήρια κυρίως πληθυσμιακά και όχι σύμφωνα με τις πραγματικές ανάγκες. 22 Παραμένει, βέβαια, αμφίβολο το κατά πόσο ακόμη και επιτυχημένες πολιτικές μπορούν ν αλλάξουν άρδην την αναπτυξιακή πορεία χωρών με δυσμενείς αρχικές και γεωγραφικές συνθήκες. Ο Πετράκος μάλιστα υποστηρίζει ότι, «η κεντρικότητα στον υπό διαμόρφωση νέο οικονομικό χώρο της Ευρώπης παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα που επηρεάζουν την πορεία, την απόδοση και το επίπεδο ανάπτυξης των οικονομιών, ανεξάρτητα από την άσκηση ή μη ορθών πολιτικών μετάβασης» A. Kotios.- G. Petrakos,Restructuring and Development in Southeastern Europe:An Introduction in A. Kotios.- G. Petrakos, (eds), Restructuring and Development in Southeastern Europe, op.cit., pp Γ.Πετράκος, «Η νέα γεωγραφία της ανάπτυξης στην Ευρώπη και η θέση των Βαλκανίων», op. cit.

10 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 39 Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης ΕΠΓ) αποτελεί κατά κάποιο τρόπο την απάντηση της ΕΕ στη νέα κατάσταση που δημιουργήθηκε μετά την τελευταία διεύρυνση το 2004 και την είσοδο δέκα νέων κρατών μελών. Τώρα πλέον, στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ βρίσκονται δέκα έξη νέες χώρες με πληθυσμό περίπου 400 εκατομμύρια κατοίκους και ΑΕΠ λιγότερο από το 10% του αντίστοιχου της ΕΕ. Τα νέα αυτά σύνορα έχουν μήκος χιλιόμετρα, καλύπτοντας τη βόρεια, ανατολική και νότια διάσταση των μέχρι το 2004 εξωτερικών σχέσεων των ευρωπαϊκών πολιτικών. Στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο η ΕΠΓ αφορά στην Ουκρανία, τη Λευκορωσία και τη Μολδαβία καθώς και τις χώρες του Καυκάσου Στη Μεσόγειο, η ΕΠΓ αφορά όλες τις χώρες μη μέλη της ΕΕ που είναι εταίροι του Ευρωμεσογειακής Συνεργασίας(διαφορετικά Διαδικασία της Βαρκελώνης), με εξαίρεση την Τουρκία που διαπραγματεύεται την ένταξή της. Με όλες αυτές τις χώρες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει και συμφωνήσει ξεχωριστά Σχέδια Δράσης που αποτελούν μια κοινή δέσμευση στη βάση κοινών αξιών. Το Μάρτιο του 2003, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Ανακοίνωση Wider Europe Neighbouhood: A new framework for the relations with our Eastern and Southern Neighbours 24 περιγράφοντας τις βασικές αρχές της ΕΠΓ. Τον Οκτώβριο του 2003, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποδέχθηκε αυτήν την πρωτοβουλία και ζήτησε από την Επιτροπή να προωθήσει το σχέδιο. Η Επιτροπή επανήλθε με μια νέα Ανακοίνωση με τίτλο Paving the way for a New Neighbourhood Instrument 25 τροφοδοτώντας τη σχετική συζήτηση με νέες πτυχές που αποτέλεσαν τη βάση για μια σειρά από σχετικά κοινοτικά έγγραφα και εκθέσεις. Το Μαϊο του 2004, η Επιτροπή ανακοίνωσε ένα στρατηγικό έγγραφο σχετικά με την ΕΠΓ 26 που σηματοδοτούσε την έναρξη διερευνητικών συνομιλιών με την κάθε χώρα και την υποβολή έκθεσης που θα ακολουθούσε των εκθέσεων των υποψηφίων προς ένταξη χωρών. Το Νοέμβριο του 2004, υπέβαλε δύο προτάσεις, με την πρώτη ν αφορά στην εφαρμογή των Σχεδίων Δράσης με την κάθε χώρα 27 και τη δεύτερη στην εισαγωγή ενός Ευρωπαϊκού Εταιρικού Μέσου Γειτνίασης (ENPI- European Neighbourhood Partnership Instrument). 28 Τα Σχέδια Δράσης αποτελούν πολιτικά δεσμευτικά έγγραφα στο πλαίσιο της 24 CEC, Communication from the Communities, Wider-Europe Neighbourhood: A new Framework for Relations with our Eastern and Southern Neighbours, 2003, COM(2003) 104 final 25 CΕC, Communication from the Communities, Paving the Way for a New Neighbourhood Instrument, 2003, COM (2003) 393 Final. 26 CEC, Communication from the Communities, On the Commission Proposals for the Action Plans under the European Neighbourhood Policy (ENP),2004, COM(2004) 795 final. 27 Ibid. 28 CEC, Communication from the Communities, Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council, Laying Down General Provisions Establishing a European Neighbourhood and Partnership Instrument, 2004, COM(2004) 628 final.

11 40 Αγορά Χωρίς Σύνορα Η ΕΠΓ στοχεύει στη ΕΠΓ, περιγράφουν συγκεκριμένες αρχές, στόχους και δημιουργία μια ζώνης προτεραιότητες και διαρκούν το λιγότερο τρία χρόνια, με στόχο να ανανεώνονται κατόπιν αμοιβαίας συμφωνίας. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι τα Σχέ- ευημερίας και ενός «δακτυλίου φίλων» με τους δια Δράσης λειτουργούν αναλογικά με τα κριτήρια της οποίους η EΕ θα Κοπεγχάγης που αφορούν τα υποψήφια προς ένταξη αναπτύσσει στενές και στην ΕΕ κράτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι περιλαμβάνουν περίπου είκοσι πέντε σελίδες δεσμεύσεων που ειρηνικές σχέσεις συνεργασίας, χωρίς να αφορούν διαφορετικούς τομείς και θέματα όπως πολιτική συνεργασία, οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ενέρ- δημιουργεί διαχωριστικές γεια, μεταφορές, περιβάλλον, ανθρώπινα δικαιώματα, γραμμές. διασυνοριακή συνεργασία κ.α. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι μέσα σ αυτό το φιλελεύθερο περίγραμμα των Σχεδίων Δράσης που στηρίζεται στην ελεύθερη διακίνηση των συντελεστών της παραγωγής, απουσιάζει η ελεύθερη διακίνηση της εργασίας. 29 Τα Σχέδια Δράσης θα χρηματοδοτηθούν μέσα από το Ευρωπαϊκό Εταιρικό Μέσο Γειτνίασης (για συντομία ENPI) και ανέρχονται περίπου στα 13 δις ευρώ για την περίοδο Τα υπάρχοντα χρηματοδοτικά μέσα που προωθούν τη διεθνική, διαπεριφερειακή και διασυνοριακή συνεργασία είναι α) το INTERREG, που προς το παρόν δε μπορεί να ενισχύσει δράσεις εκτός των συνόρων της ΕΕ β) το PHARE CBC, που εστιάζει στην υποστήριξη της συνεργασίας των υποψηφίων προς ένταξη χωρών, τόσο μεταξύ τους όσο και με τις χώρες-μέλη της ΕΕ γ) το MEDA, που προωθεί την Ευρω-Μεσογειακή συνεργασία (διαδικασία της Βαρκελώνης) και δ) το TACIS CBC, που ενισχύει διασυνοριακές δράσεις με τη Ρωσία, Λευκορωσία, Ουκρανία και Μολδαβία. Όλα τα παραπάνω προγράμματα έχουν τους δικούς τους κανονισμούς εφαρμογής που συχνά διαφέρουν μεταξύ τους. O στόχος του ENPI είναι μέσα από τα Σχέδια Δράσης να επιτευχθεί η συνοχή και η απλοποίηση των διαδικασιών, έτσι ώστε τα παραπάνω προγράμματα ν απορροφηθούν σε ένα. 30 Παρά τη σαφήνεια των διακηρυγμένων στόχων, η κατανομή των πόρων του ENPI παραμένει ασαφής. Η αβεβαιότητα επιπλέον που διέπει το μέλλον του κοινοτικού προϋπολογισμού συνολικά και οι πιέσεις μεταξύ ομάδων με αντικρουόμενα συμφέροντα, επιτείνει περαιτέρω το θολό τοπίο. 31 Επιπλέον, η έντονη γραφειοκρατία διαχείρισης των προγραμμάτων (προετοιμασία, εκ των προτέρων αξιολόγηση, εκθέσεις, ενδιάμεση αξιολόγηση, εκ νέου εκθέσεις, εκ των 29 M. Emerson, European Neighbourhood Policy: Strategy of Placebo?, CEPS Working Document, No. 215, November 2004 και M.Emerson - G.Noutcheva,From Barcelona Process to Neighborhood Policy: Assessment and Open Issues, CEPS Working Document, No. 220, Brussels, March Communication from the Communities, On the Commission Proposals for the Action Plans under the European Neighbourhood Policy (ENP),op. cit. 31 S. Jones - M. Emerson, European Neighbourhood Policy in the Mashreq Countries, Enhancing Prospects for Reform, CEPS Working Document, No. 25. September 2005.

12 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 41 υστέρων αξιολόγηση κλπ) έχει δημιουργήσει ένα φαύλο κύκλο που συχνά αντί να αξιοποιεί συνέργιες και οικονομίες κλίμακας, δημιουργεί αντιοικονομίες κλίμακας. Επίσημα η ΕΠΓ στοχεύει στη δημιουργία μια ζώνης ευημερίας και ενός «δακτυλίου φίλων» με τους οποίους η EΕ θα αναπτύσσει στενές και ειρηνικές σχέσεις συνεργασίας, χωρίς να δημιουργεί διαχωριστικές γραμμές. 32 O «δακτύλιος φίλων» αποσκοπεί, εκτός των άλλων, στην ασφάλεια της ΕE. Με αυτή την έννοια, θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι αποσκοπεί σε μια Ευρώπη «φρούριο». Τα γεγονότα της 9/11 έφεραν νέα δεδομένα στο προσκήνιο, καθώς το ζήτημα της ασφάλειας και του τρομοκρατικού κινδύνου κατέλαβε βασική θέση στην ατζέντα της συζήτησης για το εξωτερικό περιβάλλον της ΕE. 33 Για το λόγο αυτό, άλλωστε, το ζήτημα της ασφάλειας υπερκέρασε το ζήτημα της ενίσχυσης των διασυνοριακών κοινωνικών και πολιτισμικών ροών στη σχετική συζήτηση. Κατά τον Michael Emerson 34, η ΕΕ μέσω της ΕΠΓ αποσκοπεί στο να θολώσει το διαχωρισμό «εντός/εκτός», με στόχο τον έλεγχο των εξελίξεων στη γειτονιά της. Η επίτευξη σταθερότητας αποτελεί πολύ βασική παράμετρο της ΕΠΓ και προσδιορίζεται με τους όρους των κανόνων δικαίου, χρηστής διακυβέρνησης, σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των μειονοτήτων, την προώθηση της οικονομίας της αγοράς και της αειφορικής αειφόρας κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης. 35 Κατά την την Elisabeth Johansson-Nogués η ΕΕ αποσκοπεί στη δημιουργία μιας ζώνης σταθερότητας στον περίγυρό της από τη μια και στην αποφυγή άλλων διευρύνσεων στον ορατό ορίζοντα, από την άλλη. Άλλωστε, οι χώρες που αφορά η ΕΠΓ αποκλείονται από οποιαδήποτε ενταξιακή ή προενταξιακή διαδικασία. 36 Ας δούμε όμως ποια είναι η άποψη για την ΕΠΓ ορισμένων σημαίνοντων ανθρώπων κλειδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Romano Prodi, ως Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκφώνησε στις 5 Δεκεμβρίου 2002 μια βαρυσήμαντη ομιλία με τίτλο «Οι πολιτικές προσέγγισης στη διευρυμένη Ευρώπη, ως το κλειδί της σταθερότητας». Στην ομιλία του αυτή ο Prodi έθεσε τρία πολιτικά ερωτήματα με έναν ρητορικό και ταυτόχρονα διπλωματικό τρόπο. α) Τι θα πρέπει να προσφέρουμε στους γείτονές μας; β) Ποια προοπτική θα πρέπει να τους καλλιεργήσουμε; γ) Που τελειώνει η Ευρώπη; Χωρίς βέβαια να δώσει σαφή απάντηση σε κανένα από τα παραπάνω ερωτήματα, επιχείρησε να προδιαγράψει το περιεχόμενο που θα έπρεπε να έχει η πολιτική προσέγγισης της ΕE προς τον άμεσο 32 Communication from the Communities, Paving the Way for a New Neighbourhood Instrument, op. cit. 33 M.Emerson et. al, The Reluctant Debutante: The European Union as Promoter of Democracy in itsneighbourhood, CEPS, Working Document, No. 223, M. Emerson, European Neighbourhood Policy: Strategy of Placebo?, op. cit. 35 Communication from the Communities, Wider-Europe Neighbourhood: A new Framework for Relations with our Eastern and Southern Neighbours, op. cit. 36 E. Johansson-Nogués, A Ring of Friends? The Implications of the European Neighbourhood Policy for the Mediterranean, Mediterranean Politics, Vol.9, No.2, 2004, pp

13 42 Αγορά Χωρίς Σύνορα H ΕΕ αποσκοπεί στη περίγυρό της. Μια τέτοια πολιτική τόνισε, θα πρέπει δημιουργία μιας ζώνης να είναι: 1) ελκυστική, με την έννοια της ανταμοιβής 2) υποκινητική, με την έννοια των μέτρων στην κατεύθυνση της ευημερίας, της σταθερότητας και της σταθερότητας στον περίγυρό της από τη μια και στην ασφάλειας 3) δυναμική, με αμοιβαίες δεσμεύσεις που αποφυγή άλλων θα ελέγχονται και θα αναθεωρούνται 4) βασισμένη σε διευρύνσεων στον ορατό ανάλογα «Κριτήρια Εγγύτητας της Κοπεγχάγης» για τις συνοριακές χώρες και 5) σαφής ότι δε θα ξεκινάει με ορίζοντα, από την άλλη. την υπόσχεση της ένταξης αλλά ούτε και θα την αποκλείει τελικά. Καταλήγοντας ο Πρόντι, τόνισε ότι φα- Άλλωστε, οι χώρες που αφορά η ΕΠΓ αποκλείονται ντάζεται αυτήν την πολιτική προσέγγισης ως οτιδήποτε άλλο, εκτός από θεσμική ενσωμάτωση (sharing από οποιαδήποτε ενταξιακή everything but institutions) αφήνοντας ανοικτή προφανώς την πόρτα για νέες δομές συνεργασίας. ή προενταξιακή διαδικασία. Στις 20 Ιανουαρίου 2006, η αρμόδια επίτροπος για τις εξωτερικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης Benita Ferrero-Waldner χαρακτήρισε την ΕΠΓ ως την τελευταία έκδοση της «εργαλειοθήκης εκδημοκρατισμού» στο πλαίσιο ενός «στρατηγικού ιδεαλισμού» της Ένωσης, προσιδιάζοντας μάλιστα τη στρατηγική αυτή ως ένα μίγμα καρότου και μαστίγιου. Για το ευαίσθητο μάλιστα ζήτημα της μετανάστευσης, δήλωσε ότι είναι ευπρόσδεκτοι οι μετανάστες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της οικονομίας, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι θα κλείσει η στρόφιγγα της παράνομης μετανάστευσης. Στις 3 Φεβρουαρίου 2006, η Danita Hubner αρμόδια Επίτροπος Περιφερειακής Πολιτικής, σε ομιλία της υπογράμμισε ότι η έλλειψη μεταρρύθμισης στους κοινοτικούς θεσμούς μπορεί να αποδειχθεί η αχίλλειος πτέρνα της διαδικασίας διεύρυνσης. Παρόλα αυτά συνέχισε, η πόρτα για νέα μέλη θα πρέπει να παραμείνει ανοικτή. Τελειώνοντας έθεσε δύο ερωτήματα: α) τί είδους Ευρώπη θέλουμε; και β) τί είδους EE επιθυμούμε; Επιχειρώντας να απαντήσει στα ερωτήματα αυτά, τόνισε τη σύγχυση που εντοπίζεται συχνά μεταξύ των δύο αυτών εννοιών. Ως αποτέλεσμα, άλλες φορές η EΕ προσδιορίζεται ως μια πολιτική οντότητα βασισμένη σε συνθήκες και θεσμούς και άλλες φορές ως ένα κοινωνικοπολιτικό κατασκεύασμα στη βάση της γεωγραφίας, της ιστορίας και του πολιτισμού. Στην πρώτη περίπτωση, η Ευρώπη γίνεται αντιληπτή ως ένα «σχέδιο» (project) ενώ στη δεύτερη περίπτωση ως μια «ιδέα». 37 Εκτός βέβαια από τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Επιτρόπων, η ΕΠΓ γίνεται αντικείμενο διαφορετικής ερμηνείας ή προσέγγισης και από τα κράτη-μέλη της EΕ. Οι Michael Emerson και Gergana Noutcheva, 38 επιχειρώντας να καταγράψουν τις διαφορετικές αυτές οπτικές και τις παραμέτρους που τις 37 J. Agnew, Bounding the European Project, Geopolitics, Vol. 10, No.32005, pp M. Emerson - G. Noutcheva, M.Emerson - G.Noutcheva,From Barcelona Process to Neighborhood Policy: Assessment and Open Issues, op. cit.

14 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 43 επηρεάζουν, επισημαίνουν τις παρακάτω κατηγορίες: α) προτιμήσεις γεωγραφικού χαρακτήρα: Οι Βόρειοι προτιμούν τους Βόρειους, οι Νότιοι προτιμούν τους Νότιους. β) ευαισθησίες των πρώην αποικιοκρατικών χωρών: Η Γαλλία και η Ισπανία προς τις χώρες του Μαγκρέμπ, η Αυστρία προς τα Βαλκάνια. γ) ευαισθησίες από πρώην εξαρτημένες χώρες: Χώρες Βαλτικής και Κεντρικής Ευρώπης προς τη Ρωσία. δ) ευαισθησίες από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο: Γερμανία προς το Ισραήλ και τη Ρωσία. ε) εναλλακτικά ευρωπαϊκά οράματα: Μια δημοκρατικά ενωμένη Ευρώπη ή μια δυνατή Ευρώπη. στ) εναλλακτικές παγκόσμιες όψεις: Η νέα Ατλαντική Ευρώπη ή η παλιά Γκωλλική Ευρώπη. Η παραπάνω συζήτηση κάνει φανερό ότι η κινητήριος δύναμη της ΕΠΓ είναι ένα μίγμα ζωτικών ενδιαφερόντων και ανησυχιών, αποτελώντας τη συνισταμένη πολλών και σύνθετων προσεγγίσεων στους κόλπους της ΕΕ. Είναι αλήθεια ότι η ΕΠΓ έχει εγείρει ένα ζωηρό διάλογο όχι μόνο στην επιστημονική κοινότητα, αλλά και στο χώρο των πολιτικών και των τεχνοκρατών της ΕΕ σε σχέση με βασικά ερωτήματα του τύπου: Που τελειώνει η Ευρώπη; ή ποιος είναι ο ρόλος των συνόρων στην ΕΕ του μέλλοντος; Διλήμματα και σενάρια για το μέλλον της Ευρώπης Στην Ευρώπη σήμερα, δεν φαίνεται να συμφωνούν ή να κατανοούν όλοι τι ακριβώς εξυπηρετεί η Ευρώπη και πού κατευθύνεται. Χρειαζόμαστε μια νέα συναίνεση για την καινούργια, σύγχρονη υπόσταση της Ευρώπης. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο δημιουργήσαμε το Σχέδιο Δ. Στο επίκεντρο του σχεδίου αυτού βρίσκεται η συζήτηση μεταξύ των πολιτών για το μέλλον της Ευρώπης, που θα διεξαχθεί κατά τη διάρκεια της περιόδου προβληματισμού. To παραπάνω κείμενο, απη παραπάνω περικοπή προέρχεται από δήλωση του Jose Manuel Barroso, Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εγκαινιάζοντας κατά τα εγκαίνια του Ευρωπαϊκούό φόρουμ συζήτησης στο δικτυακό τόπο Debate Europe στις 25 Ιανουαρίου Η δήλωση αυτή φανερώνει με τον πλέον σαφή τρόπο τα διλήμματα και τους προβληματισμούς της ΕE αναφορικά με το περιεχόμενο και την κατεύθυνσή της. Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, ερωτήματα του τύπου «ποιο είναι το μέλλον της ΕE και της Ευρώπης;» και «τί είναι ευρωπαϊκό και τί όχι;» βρίσκονται στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης, της πολιτικής αλλά και των ίδιων των κοινωνιών της Ευρώπης. Ο James Anderson, 39 επιχειρώντας να συστηματοποιήσει τις υπάρχουσες απαντήσεις στο παραπάνω ερώτημα, καταγράφει πέντε διαφορετικές οπτικές σχετικά με το μέλλον της ΕE: Την «Ευρώπη των εθνών», την «Ομοσπονδιακή Ευρώ- 39 J.Anderson, Debating Europe: Competing Visions National, Neo-medieval and Empire, Working Paper, EUDimensions - Gdansk Workshop, October 2006, Workpackage 02, Nijmegen Centre for Border Research and CIBR, QUB.

15 44 Αγορά Χωρίς Σύνορα Ο James Anderson,3 πη», την «Ευρώπη των Περιφερειών», την «νέο-μεσαιωνική Ευρώπη» και την «Ευρώπη-Αυτοκρατορία». επιχειρώντας να συστηματοποιήσει τις Τα τρία πρώτα σενάρια είναι λίγο πολύ γνωστά. Τα δύο τελευταία ωστόσο που έχουν και ένα μεταφορικό υπάρχουσες απαντήσεις στο προσδιορισμό, έκαναν την εμφάνισή τους στη βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Στην πράξη βέβαια η EΕ παραπάνω ερώτημα, καταγράφει πέντε ως ένας σύνθετος και πολύπλοκος οργανισμός εμπεριέχει στοιχεία και από τα πέντε σενάρια. διαφορετικές οπτικές σχετικά με το μέλλον της Τα τρία πρώτα σενάρια για την ΕE (η Ευρωπαϊκή ΕE: Την «Ευρώπη των Ένωση των Εθνών, η ομοσπονδιακή Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Ένωση των Περιφερειών) είναι εθνών», την «Ομοσπονδιακή προσανατολισμένα κυρίως στην εσωτερική μορφή της Ευρώπη», την «Ευρώπη Ένωσης αγνοώντας ή δίνοντας περιορισμένη προσοχή των Περιφερειών», την στις εξωτερικές της σχέσεις. Στις περιπτώσεις μάλιστα «νέο-μεσαιωνική Ευρώπη» της μέχρι πρόσφατα περιφερειακής πολιτικής, η ΕE και την «Ευρώπη- έδειχνε ότι ενεργεί ως ένα ενιαίο κράτος που επιδιώκει να ομογενοποιήσει το χώρο της φέρνοντας τις λι- Αυτοκρατορία». γότερο αναπτυγμένες περιοχές της Πορτογαλίας της Ελλάδας και της Ιρλανδίας για παράδειγμα, πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στην ΕE των είκοσι πέντε αντίθετα, ανάλογου είδους παρεμβατικές πολιτικές δεν θεωρούνται «ρεαλιστικές». Μέχρι το 1980 η συζήτηση για το μέλλον της ΕΕ επικεντρώθηκε στο λεγόμενο «δημοκρατικό έλλειμμα». 40 Το βασικό ερώτημα στη συζήτηση αυτή, αφορούσε στο χωρικό επίπεδο δημοκρατικής αντιπροσώπευσης (ομοσπονδία, κράτος-έθνος ή περιφέρεια) που θα διασφάλιζε με τον καλύτερο τρόπο τη δημοκρατία και την εκπροσώπηση των πολιτών. Η συζήτηση αυτή έδινε έμφαση περισσότερο στα χωρικά επίπεδα και λιγότερο στις ουσιαστικές διαδικασίες, καθώς αποδείχθηκε στην πορεία ότι λειτούργησε ως ένα «παίγνιο μηδενικού αθροίσματος» (zero-sum game). Με άλλα λόγια, η ενίσχυση του ενός επιπέδου σήμαινε αυτομάτως την απίσχναση κάποιου άλλου. 41 Ποιο είναι όμως το μέλλον του έθνους-κράτους μέσα στην ΕΕ; Στο σύγχρονο περιβάλλον, πολλοί θεωρούν το έθνος-κράτος ως έναν αναχρονιστικό θεσμό, που είναι πολύ μικρός για να αντεπεξέλθει ανταπεξέλθει με επιτυχία στον παγκόσμιο ανταγωνισμό και πολύ μεγάλος για την πολιτιστική ταυτότητα και τη συμ- 40 D. Newman, Postmodernity and the Territorial Discourse of Peace, Geojournal, Vol. 39, No.4,1996, pp και D. Newman, Territorial Identities in a Deterritorialized World: From National to Post-national Territorial Identities in Israel/Palestine, Geojournal, Vol 53, No.4, 2002, pp J.Anderson - J.Goodman, Regions, States and the European Union: Modernist Reaction or Postmodernist Adaptation?, Review of International Political Economy, Vol. 2, No.4,1995, pp και J.Goodman, The EU: Reconstituting Democracy Beyond the Nation-state in A.McGrew (ed.), The Transformation of Democracy? Democratic Politics in the New World Order, Cambridge: Polity Press, 1998, pp

16 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 45 μετοχή των πολιτών. Μέσα από αυτή τη θεώρηση, το κράτος χάνει ταυτόχρονα εξουσία από πάνω (ΕΕ) και από κάτω (περιφέρειες). Στην πραγματικότητα βέβαια τα κράτη συνεχίζουν να διατηρούν μεγάλο μέρος της ζωτικής τους εξουσίας, ενώ οι προβλέψεις για το θάνατο του έθνους-κράτους δεν φαίνεται να ευσταθούν, τουλάχιστον για το ορατό μέλλον. 42 Στην ΕΕ, ειδικότερα, δεν είναι λίγες οι φωνές (ευρωσκεπτικιστές) που υποστηρίζουν μια οικονομική ένωση ανεξάρτητων κρατών που στην ακραία της εκδοχή θα μπορούσε να ακυρώσει ζωτικές πτυχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Από την άλλη πλευρά, η «Ευρωπαϊκή Ένωση-Ομοσπονδία» αποτελεί τον ακριβώς αντίθετο πόλο με την Ευρωπαϊκή Ένωση των κρατών-εθνών. Συγκρίνοντας όμως κανείς το σενάριο αυτό με το ομοσπονδιακό κράτος των ΗΠΑ εντοπίζει εξόφθαλμες ασυμβατότητες, που έχουν να κάνουν με ένα ανελαστικό θεσμικό πλαίσιο και αυστηρές χωρικές ιεραρχήσεις. Αυτές οι απλοϊκές σε μεγάλο βαθμό αναλύσεις, αποπροσανατόλισαν τη συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης σε ορισμένες χώρες, με πιο χαρακτηριστική την περίπωση στη της Μεγάλης Βρετανίας. Η έννοια της «Ευρώπης των Περιφερειών» έκανε την εμφάνισή της στη δεκαετία του 80. Ωστόσο διαφάνηκε ότι πρόκειται για ένα έντονα διαφοροποιημένο μίγμα περιφερειών, χωρίς ενιαία γεωγραφικά, διοικητικά, πολιτικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Το επιχείρημα της «Ευρώπης των Περιφερειών» φάνηκε ότι υπερεκτιμούσε τη συνοχή και τη δυνητική αυτονομία των περισσοτέρων περιφερειών και υποεκτιμούσε τη συνεχιζόμενη σημασία του κράτους. Επιπλέον, η θεώρηση αυτή έδωσε στηρίγματα σε νεοφιλελεύθερες προσεγγίσεις για περαιτέρω εξασθένιση της κρατικής παρέμβασης. 43 To σενάριο της «νέο-μεσαιωνικής Ευρώπης» περιέχει στοιχεία αποκέντρωσης, εστιάζοντας ωστόσο στον κατακερματισμό της κυριαρχίας μεταξύ τοπικών, εθνικών και ευρωπαϊκών θεσμών και στα ασαφή σύνορα στο εσωτερικό της ΕE. Ο Hedley Bull, από πολύ νωρίς ακόμη υποστήριξε ότι η πίεση που ασκείται στο κράτος «από πάνω και από κάτω» αδυνατίζει και διαχέει μάλλον, παρά μεταφέρει την κυριαρχία. 44 Περίγραψε μάλιστα το «νεο-μεσαιωνισμό» ως ένα διακριτό στάδιο που δεν περιορίζεται σε ποσοτικές αλλαγές, όπως για παράδειγμα η αύξηση του αριθμού των χωρών-μελών, αλλά έδινε έμφαση στις ποιοτικές αλλαγές, που έχουν να κάνουν σχετίζονται με τη φύση των πολιτικών. Ενώ το κάθε εκλεγμένο επίπεδο εκφράζει διαφορετικά χωρικά επίπεδα, οι κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες λειτουργούν ταυτόχρονα μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων. Η θεώρηση αυτή, σε αντίθεση με τη λογική του «παίγνιου μηδενικού αθροίσματος» (zero sum game), θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως «παίγνιο θετικού αθροίσματος» (positive sum game). Με άλλα λόγια περισσό- 42 J.Anderson, Debating Europe: Competing Visions National, Neo-medieval and Empire, op. cit. 43 Ibid. 44 H.Bull, Η άναρχη κοινωνία. Μελέτη τηε τάξης στην παγκόσμια πολιτική, Αθήνα:Έκδοσεις Ποιότητα/ Macmillan Press.

17 46 Αγορά Χωρίς Σύνορα To σενάριο της «νέομεσαιωνικής Ευρώπης» της δημοκρατίας και στα υπόλοιπα επίπεδα. 45 τερη δημοκρατία στο ένα επίπεδο σημαίνει ενίσχυση Το σενάριο της «Ευρώπης-Αυτοκρατορία» ενσωματώνει στοιχεία από μεσαιωνικά ή/και εθνικά πρό- περιέχει στοιχεία αποκέντρωσης, εστιάζοντας τυπαταυτόχρονα, μέσα στα οποία τα σύνορα μπορεί να ωστόσο στον κατακερματισμό είναι καθορισμένα ευκρινώς ή θαμπά όχι. Το σενάριο της κυριαρχίας μεταξύ αυτό εμπνέεται από το όραμα της ομοσπονδίας, χωρίς όμως να προϋποθέτει τις αυστηρές θεσμικές της τοπικών, εθνικών και ευρωπαϊκών θεσμών και στα ρυθμίσεις. Επιπλέον, η διάρθρωση της αυτοκρατορίας ασαφή σύνορα στο εσωτερικό είναι δομημένη σε μια λογική «κέντρου-περιφέρειας» λογική, με διακριτές ιεραρχήσεις και επεκτατικές τάσεις. Ο James Anderson υποστηρίζει ότι το παραπά- της ΕE. νω σενάριο προσιδιάζει μεταφορικά στην πραγματικότητα της EΕ, 46 που συνεχώς διευρύνεται και παραπέμπει στα κριτήρια των ομόκεντρων κύκλων του Ole Weaver με τις βαθμιαίες ιεραρχήσεις. 47 Είναι πολλοί αυτοί που Αρκετοί ισχυρίζονται ότι μια μετα-βεστφαλικού τύπου παγκόσμια τάξη βρίσκεται σε εξέλιξη, με το κράτος να χάνει πολλές από τις παραδοσιακές του λειτουργίες. 48 Ο Bob Jessop, υποστηρίζει ότι ο πολλαπλασιασμός των χωρικών επιπέδων μέσα και πάνω από το κράτος και η δυνατότητα συλλογικής τους έκφρασης επέτρεψε την εμφάνιση «πολιτικών οικονομιών κλίμακας» με αποτέλεσμα την αναθεώρηση του παραδοσιακού Βεστφαλικού κράτους. 49 Όλες αυτές οι εξελίξεις φέρνουν στην επιφάνεια νέες μορφές διεθνικών, διαπεριφερειακών και διασυνοριακών αλληλεπιδράσεων που δεν έχουν ακόμη μορφοποιηθεί όλες θεσμικά, με αποτέλεσμα πολλές φορές το παλαιό να συνυπάρχει με το νέο. 50 Ο Jan Zielonka, υποστηρίζει ότι η ΕΕ είναι ο,τιδήποτε άλλο εκτός από ένα κλασσικό κράτος «Βεστφαλικών προδιαγραφών». 51 Και αυτό γιατί δεν έχει ανάλογου τύπου κυβέρνηση, εδαφική κυριαρχία, στρατό ή ενιαία εξωτερική πολιτική, με αποτέλεσμα την έλλειψη εσωτερικής συνοχής και πολιτισμικής ταυτότητας. Οι απόψεις αυτές παραπέμπουν στις ερμηνείες του Immanuel Kant, που προ- 45 J. Painter, (2002) Multi-level Citizenship, Identity and Regions in Contemporary Europe in J. Anderson (ed.), Transnational Democracy, London: Routledge2002, pp Anderson, J. Debating Europe: Competing Visions National, Neo-medieval and Empire, op. cit. 47 O. Weaver Imperial Metaphors: Emerging European Analogies to Pre-Nation-State Imperial Systems in O. Tunander- P. Baev - V. I. Einagel (eds.) Geopolitics in Post-Wall Europe: Security, Territory and Identity, London: Sage, 1997, pp J.Scott, The EU and Wider Europe : Towards an Alternative Geopolitics of Regional-Cooperation?, Geopolitics, Vol.10,No. 3, 2005, pp B Jessop, The Future of the Capitalist State, Cambridge: Polity, B. Hettne, Globalisation and the New Regionalism: The Second Great Transformation in B.Hettne - A.Inotai - O. Sunkel (eds.) Globalism and the New Regionalism, London: Macmillan, 1999, pp J.Zienlonka, Inroduction: Boundary Μaking by the European Union, op. cit.

18 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 47 έβλεπε την επικράτηση κάποιων παγκόσμιων ηθών, που έχουν να κάνουν με το πεπρωμένο μιας ευρύτερης κοινότητας ανθρώπων, την «κοσμοπολίτικη πολιτεία» όπως την ονόμασε. Ο Jan Zielonka εξετάζει τα σύνορα μέσα από μια διαλεκτική σχέση μεταξύ της απόλυτα «οριοθετημένης» συνοριακής γραμμής από τη μια και του «ασαφούς» συνόρου από την άλλη. 52 Επιχειρώντας να εξετάσει το μέλλον της ΕΕ προτάσσει δύο δυνητικά πρότυπα. Το «Βεστφαλικό Υπερκράτος» και την «Νέο-μεσαιωνική Αυτοκρατορία». Στο πρώτο σενάριο τα σύνορα είναι αυστηρά καθορισμένα, οριοθετούν μια ομογενοποιημένη κοινωνικο-οικονομική και πολιτιστική πραγματικότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εκφράζουν ένα ιεραρχικό και συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας. Στο δεύτερο σενάριο, αντίθετα, τα σύνορα είναι ρευστά, περικλείοντας διαφορετικά πολιτιστικά πρότυπα και κοινωνικοοικονομικά πρότυπα που συνυπάρχουν. Μέσα στο πλαίσιο αυτό, το τοπικό επίπεδο, η περιφέρεια και τα δίκτυα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Κατά συνέπεια, ο αυστηρός καθορισμός της συνοριακής γραμμής στο χώρο χάνει μεγάλο μέρος από τον παραδοσιακό του συμβολισμό. Υπάρχουν βέβαια άλλοι επιστήμονες που δε συμμερίζονται τις παραπάνω ερμηνείες, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ αργά ή γρήγορα θα αποκτήσει τα χαρακτηριστικά ενός κράτους. Ο Pierre Hassner ισχυρίζει ισχυρίζεται ότι υπάρχει μια «νοσταλγία στις ρίζες και στα τείχη» ως αντίδραση στο «νέο-νομαδισμό», που επιχειρεί να προσπεράσει τα σύνορα και την εδαφικότητα. 53 Προβλέπει μάλιστα ότι τα σύνορα της ΕΕ θα γίνουν στο μέλλον λιγότερο «εδαφικά-φυσικά» και ορατά και περισσότερο πολύπλοκα. Οι Malcolm Anderson και Ederhard Bort υποστηρίζουν ότι η διατήρηση της εδαφικής κυριαρχίας και των κλειστών συνόρων της ΕΕ αποτελούν προϋποθέσεις για τη δημοκρατία και την ασφάλεια. 54 Στην ίδια λογική, ο William Wallace αδυνατεί να φανταστεί ένα σύγχρονο κράτος χωρίς ευκρινώς καθορισμένα σύνορα. 55 Θεωρεί κατά συνέπεια, ως αναπόφευκτη τη χάραξη διαχωριστικών γραμμών, ερχόμενος σε σύγκρουση με τους υπερασπιστές του σεναρίου των θολών συνοριακών ζωνών. Άρα μέσα από τη λογική του Wallace, η απάντηση στο «τί είναι η Ευρώπη», εξαρτάται από το «που βρίσκεσαι». Με την έννοια αυτή η Ευρώπη είναι ένα μετακινούμενο σύνολο από μύθους, εικόνες και αντιλήψεις, θετικές ή αρνητικές, που ενσωματώνεται στις εθνικές ιστορίες και αφηγήσεις. Ισχυρίζεται μάλιστα ότι τα σύνορα είναι αυτά που συνδέουν τα κοινωνικά συστήματα μ έναν τρόπο που είναι σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμος. Οι προσεγγίσεις αυτές προσιδιάζουν περισσότερο με την οπτική του Jean - Jacques Rousseau, σύμφωνα με την οποία αυτό που θα πρέπει να 52 Ibid. 53 P. Hassner,. (2002), Fixed Borders or Moving Borderlands?: A New Type of Border for a New Type of Entity J. Zienlonka (ed.), Europe Unbound: Enlarging and Reshaping the Boundaries of the European Union, op.cit. 54 M. Anderson - E. Bort, The Frontiers of the European Union, op. cit. 55 W. Wallace, Where Does Europe End?: Dilemmas of Inclusion and Exclusion op. cit.

19 48 Αγορά Χωρίς Σύνορα Στη σημερινή Ευρώπη η χαρακτηρίζει μια πολιτική μονάδα είναι η εσωτερική ρητορική του τί είναι της συνοχή και ο σχεδιασμός των ορίων μέσα στα οποία διασφαλίζεται η ιδιοκτησία, η πολιτιστική ομοιογένεια και η στρατιωτική ισορροπία. ευρωπαϊκό και τί όχι, εξακολουθεί να είναι Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι οι δύο διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις δεν έχουν σαφείς ιδεολο- επίκαιρη. Στον πόλεμο που διεξάχθηκε στην πρώην γικές αναφορές διαφορές, αλλά διαπερνούν όλο το φάσμα των πολιτικών αντιλήψεων. Για παράδειγμα την Γιουγκοσλαβία, το θέμα της «ευρωπαϊκής ταυτότητας» άποψη για αυστηρώς καθορισμένα σύνορα, την εντοπίζει κανείς όχι μόνο σε παρωχημένες εθνικιστικές αποτέλεσε ένα από τα βασικά ζητήματα μεταξύ φωνές, αλλά και σε αριστερές ομάδες που βλέπουν να κινδυνεύει το εισόδημα των εργαζομένων μέσα από των αντιτιθέμενων μερών. μια ανεξέλεγκτη είσοδο ξένων εργατών. Από την άλλη πλευρά, η κατάργηση των εμποδίων στα σύνορα μπορεί να βρίσκει υποστηρικτές, όχι μόνο μέσα στο νεοφιλελεύθερο στρατόπεδο, αλλά και μέσα σε χώρους με ακριβώς αντίθετες πολιτικές αφετηρίες. Στη σημερινή Ευρώπη η ρητορική του τί είναι ευρωπαϊκό και τί όχι, εξακολουθεί να είναι επίκαιρη. Στον πόλεμο που διεξάχθηκε στην πρώην Γιουγκοσλαβία, το θέμα της «ευρωπαϊκής ταυτότητας» αποτέλεσε ένα από τα βασικά ζητήματα μεταξύ των αντιτιθέμενων μερών. Η συζήτηση, επίσης, για την μεταψυχροπολεμική Ρωσία, έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με το εάν η χώρα αυτή είναι ευρωπαϊκή ή ευρω-ασιατική. Το ενδεχόμενο επίσης ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ, έχει πυροδοτήσει πλήθος αντιδράσεων για το κατά πόσο η χώρα αυτή πολιτισμικά και γεωγραφικά ανήκει στην Ευρώπη. Το ερώτημα λοιπόν εάν η ΣΕ προσπαθεί να κλείσει ή να ανοίξει περισσότερο τα σύνορά της προς τον έξω κόσμο παραμένει ανοικτό. Συμπεράσματα Στο άρθρο αυτό επιχειρήθηκε να σκιαγραφηθεί το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, εξετάστηκαν οι βασικές πτυχές πολιτικής και οικονομικής γεωγραφίας, που επηρεάζουν με τη σειρά τους τις πολιτικές σε σχέση με τα σύνορα. Η διαδικασία της μετάβασης των οικονομιών κεντρικού σχεδιασμού, η διεύρυνση της ΕΕ και η επιχειρούμενη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αποτελούν το τρίπτυχο μέσα στο οποίο μορφοποιούνται οι νέες ευκαιρίες αλλά και οι νέες απειλές για τις συνοριακές περιφέρειες. Μέσα σ όλες αυτές τις διεργασίες, ο ρόλος του γεωγραφικού παράγοντα φαίνεται ότι είναι πολύ σημαντικός. Όλα δείχνουν ότι στην τυπολογία των συνόρων της ΕΕ, δύο νέοι τύποι συνοριακών περιφερειών έχουν κάνει την εμφάνισή τους μετά τη διεύρυνση: οι κεντρικές και οι περιμετρικές συνοριακές ζώνες. Μέσα από αυτή τη θεώρηση, η προσπελασιμότητα και η κεντρικότητα δεν ορίζεται στο εθνικό επίπεδο, αλλά έχει πλαίσιο αναφοράς τον διευρυμένο ευρωπαϊκό χώρο. Κατά συνέπεια, οι δυτικές συνοριακές

20 Το νέο τοπίο των συνόρων στην Ευρώπη 49 ζώνες των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης, όπως είναι η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Τσεχία, απολαμβάνουν με τα νέα δεδομένα, πολύ ευνοϊκές συνθήκες κεντρικότητας. 56 Αντίθετα, όταν η απόσταση των συνοριακών περιοχών όπως αυτών της Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης ξεπερνά τα χίλια χιλιόμετρα από τα βασικότερα οικονομικά κέντρα της ΕΕ, η ενσωμάτωσή τους στον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο δε μπορεί παρά να είναι προβληματική. 57 Συνοριακές περιοχές με θετικές αρχικές συνθήκες, αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό, επαρκείς υποδομές δικτύων και συνεπείς πολιτικές, που χαρακτηρίζονται από σταθερότητα και συνέχεια, έχουν αυξημένες πιθανότητες να βγουν κερδισμένες μέσα στο νέο τοπίο. Η εμπειρία εξάλλου έδειξε ότι οι επενδύσεις κατευθύνονται σε σταθερές θεσμικά, διοικητικά και οργανωτικά αγορές. Προκλήσεις, αλλά και ευκαιρίες αναμένεται να εμφανιστούν και στο συνοριακό αστικό σύστημα, λόγω των ανταγωνιστικών πιέσεων που απελευθερώνει ο ενιαίος οικονομικός χώρος. Έτσι, αστικά εθνικά συστήματα που χαρακτηρίζονταν από εσωστρεφή οργάνωση, χαμηλή δικτύωση και συγκέντρωση σε μονοδιάστατους άξονες ανάπτυξης, συνθέτουν ένα επικίνδυνο μίγμα δεδομένων για τις αστικές συγκεντρώσεις κοντά στα σύνορα. Οι στόχοι της στρατηγικής της ΕΠΓ είναι η δημιουργία ενός «δακτυλίου φίλων» (ring of friends) που θα μοιράζονται κοινές αξίες, διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό την πολιτική σταθερότητα, τη συνεργασία και την εξάλειψη των εμποδίων οικονομικής αλληλεπίδρασης στο εθνικό, περιφερειακό και συνοριακό επίπεδο. Ωστόσο, η επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι αμφίβολη, εάν λάβει υπόψη του κανείς ότι μέχρι σήμερα πολλές πτυχές της στρατηγικής της ΕΠΓ παραμένουν ασαφείς, ενώ τα κίνητρα δεν εμφανίζονται να είναι ιδιαίτερα ισχυρά. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι η τελική προοπτική των γειτονικών χωρών δεν είναι η ιδιότητα του πλήρους μέλους της ΕΠΓ, αλλά μια εναλλακτικού τύπου σχέση. Πόσο ελκυστικά είναι λοιπόν τα προσδοκώμενα οφέλη, ώστε να κάνουν τις χώρες της ΕΠΓ να προβούν σε δραστικές οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις; Επιπλέον, σε ποιο βαθμό η ΕΠΓ είναι ικανή να αντισταθμίσει τις αρνητικές επιπτώσεις της επιβολής της Συνθήκης Shengen; Στα ερωτήματα αυτά, το στρατόπεδο των σκεπτικιστών φαίνεται καταρχάς ότι βρίσκεται σε πολύ πιο εύκολη θέση να βρει απαντήσεις. 56 Δ. Καλλιώρας, Περιφερειακές και διαρθρωτικές επιπτώσεις της οικονομικής ολοκλήρωσης της ΕΕ στα νέα κράτη-μέλη της, op. cit. 57 Γ. Πετράκος, «Η νέα γεωγραφία της ανάπτυξης στην Ευρώπη και η θέση των Βαλκανίων», στο Γ.Πετράκος, (επιμ.) Η ανάπτυξη των Βαλκανίων, Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας,2000.

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION

THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION THE ROUTE OF THE WESTERN BALKANS TOWARDS EUROPEAN UNION Professor Angelos Kotios Albania, November 2013 1 Αντικείμενο παρουσίασης Χαρακτηριστικά της περιοχής Λόγοι για την καθυστέρηση στην ενσωμάτωση τω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Οκτωβρίου Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Οκτωβρίου Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ 17 o Εθνικό Συνέδριο Ενέργειας Ενέργεια & Ανάπτυξη 2012 30-31 Οκτωβρίου 2012 Ίδρυμα Ευγενίδου, Αθήνα Έντιμε Κύριε Υπουργέ, Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών»

Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών» ΟΜΙΛΙΑ Βουλευτή β Αθηνών, πρώην Υφυπουργού Εξωτερικών κ. Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη Στο συνέδριο του ΚΕΠΠ με θέμα: «Η Ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ Εμπειρίες από την εισδοχή άλλων Βαλκανικών κρατών» Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

JMCE GOV / Newsletter

JMCE GOV / Newsletter JEAN MONNET CENTRE OF EXCELLENCE GOVERNANCE JMCE GOV ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ JEAN MONNET ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Συντονιστική Επιτροπή Π. Λιαργκόβας, Α. Χουλιάρας, Μ. Παπάζογλου https://jmcegovernance.wordpress.com

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση και οικονομική πολιτική

Κρίση και οικονομική πολιτική 1 Κρίση και οικονομική πολιτική Νίκος Βέττας Γενικός Διευθυντής Ι.Ο.Β.Ε. Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (vettas@iobe.gr, www.iobe.gr, http://www.aueb.gr/users/vettas) 21 st Banking Forum ΕΙΠ

Διαβάστε περισσότερα

Η γεωγραφία της επιχειρηµατικής δραστηριότητας στα σύνορα της Ελλάδας-Αλβανίας-FYROM και Βουλγαρίας: Μια εµπειρική διερεύνηση

Η γεωγραφία της επιχειρηµατικής δραστηριότητας στα σύνορα της Ελλάδας-Αλβανίας-FYROM και Βουλγαρίας: Μια εµπειρική διερεύνηση Σειρά Ερευνητικών Εργασιών, 10(2): 25-48 Η γεωγραφία της επιχειρηµατικής δραστηριότητας στα σύνορα της Ελλάδας-Αλβανίας-FYROM και Βουλγαρίας: Μια εµπειρική διερεύνηση Λευτέρης Τοπάλογλου Υποψήφιος ιδάκτορας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007 2013 ΕΩΣ ΤΙΣ 31-12-2016 ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007 2013 ΕΩΣ ΤΙΣ 31-12-2016 ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007 2013 ΕΩΣ ΤΙΣ 31-12-2016 ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 1 Αθήνα, 19 Σεπτεμβρίου 2015 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Θέμα: Υποβολή (α) κυρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα σενάρια και τους οραματισμούς για τη μελλοντική Ευρώπη

Η Ελλάδα στα σενάρια και τους οραματισμούς για τη μελλοντική Ευρώπη Η Ελλάδα στα σενάρια και τους οραματισμούς για τη μελλοντική Ευρώπη Γρηγόρης Καυκαλάς Ημερίδα «Χωρική Ανάπτυξη και Χωρικές Πολιτικές» ΕΜΠ 22 Μαρτίου 2010 Στρογγυλό Tραπέζι ΙΙΙ. Ο Νέος Ρόλος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Στον Πίνακα 1 παρατίθενται εν συντοµία οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα προγραµµατική περίοδο 2007-2013 σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - MMWD Εργαλεία Πολιτικής για το στρατηγικό σχεδιασμό των περιφερειών και των πόλεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γεράσιμος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

Η δήλωση της Μπρατισλάβας

Η δήλωση της Μπρατισλάβας Μπρατισλάβα, 16 Σεπτεμβρίου 2016 Η δήλωση της Μπρατισλάβας Σήμερα, συναντιόμαστε στην Μπρατισλάβα σε μια κρίσιμη στιγμή για το ευρωπαϊκό μας σχέδιο. Στη σύνοδο κορυφής των 27 κρατών μελών στην Μπρατισλάβα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ MULTIPOL

ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ MULTIPOL ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΜΕΘΟΔΟΣ ΠΟΛΥΚΡΙΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ MULTIPOL Υπεύθυνη Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ TOY ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ TOY ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ TOY ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Πηγή: Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό πρότυπο και η (μη) μεταρρύθμιση της ελληνικής οικονομίας

Αναπτυξιακό πρότυπο και η (μη) μεταρρύθμιση της ελληνικής οικονομίας 1 Αναπτυξιακό πρότυπο και η (μη) μεταρρύθμιση της ελληνικής οικονομίας Νίκος Βέττας Καθηγητής Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, ΟΠΑ Γενικός Διευθυντής ΙΟΒΕ (http://www.aueb.gr/users/vettas, vettas@iobe.gr,

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D.

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. LSE) ΜΕΡΟΣ 1 Ο χωρικός σχεδιασµός στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΕΣΤΙΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΙΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ Ευρωπαϊκή Πολιτική της Γειτονίας Μάθημα - Ανάλυση Εξωτερικής Πολιτικής Διδάσκον - Κος. Νικόλαος Τζιφάκης Φοιτήτρια - Κουχάρσκαγια

Διαβάστε περισσότερα

Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση -Η έννοια της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης επιχειρεί να συλλάβει τις περίπλοκες σχέσεις ανάμεσα στα διάφορα κυβερνητικά επίπεδα.

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. development law 1262/82 in the recent stagnation of investment in Greece

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. development law 1262/82 in the recent stagnation of investment in Greece ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Αρτέμης Κουρτέσης Όνομα Πατρός: Βασίλειος Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με δύο παιδιά Ημ/νία γέννησης: 28 Ιουνίου 1963 E-mail: akourtesis@aktis-sa.gr,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση σεναρίου (1) Σενάριο 1: Μη παρέμβασης (do-nothing case)

Αξιολόγηση σεναρίου (1) Σενάριο 1: Μη παρέμβασης (do-nothing case) Αξιολόγηση σεναρίου (1) Σενάριο 1: Μη παρέμβασης (donothing case) Συνάφεια με τις κατευθύνσεις άλλων μορφών στρατηγικού σχεδιασμού Η υπάρχουσα κατάσταση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον κεντρικό αναπτυξιακό

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή χρήση των ευρημάτων του ESPON

Περιφερειακή χρήση των ευρημάτων του ESPON The Role of Regions in the EU2020 Strategy: Sustainable growth of South regions in a European context Περιφερειακή χρήση των ευρημάτων του ESPON Στέλλα ΚΥΒΕΛΟΥ, Επ. Καθηγήτρια, Τμήμα Οικονομικής & Περιφερειακής

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΑ-ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΜΟΝΤΕΛΑ-ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΜΟΝΤΕΛΑ-ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ Οι κρίσεις δημιουργούν απρόβλεπτες καταστάσεις οι οποίες εξελίσσονται ραγδαία και απαιτούν αποφάσεις προκειμένου οι επιπτώσεις τους να μην επεκταθούν ταχύτατα. Κάθε κρίση απαιτεί

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΜΕΪΜΑΡΑΚΗ PRESIDENT OF THE HELLENIC PARLIAMENT TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business and investment

Διαβάστε περισσότερα

KOINO ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ (Αναθεώρηση)

KOINO ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ (Αναθεώρηση) KOINO ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ (Αναθεώρηση) INTERREG III A / PHARE CBC ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2006 ΕΙΣΑΓΩΓΗ I. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ To ΠΚΠ INTERREG IIIΑ/PHARE CBC Ελλάδα Βουλγαρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή

Ι. ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή Ι. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το Πρόγραμμα Γειτνίασης ΕΛΛΑΔΑ ΑΛΒΑΝΙΑ, το οποίο υποστηρίζει τη διασυνοριακή συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ μεταξύ ΕΕ και Αλβανίας, ξεκίνησε κατά την προγραμματική περίοδο 2000 2006,

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδοτικά Προγράμματα για την Ενέργεια

Χρηματοδοτικά Προγράμματα για την Ενέργεια Χρηματοδοτικά Προγράμματα για την Ενέργεια Ανθή Χαραλάμπους Διευθύντρια Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών - Cyprus Energy Agency - 7 ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Για την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη 2007-2013

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΠΙΠΕΔΑ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΠΙΠΕΔΑ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΠΙΠΕΔΑ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Πηγή: Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί κύριοι συνάδελφοι,

Αγαπητοί κύριοι συνάδελφοι, Αγαπητοί κύριοι συνάδελφοι, Η Ελλάδα εκτιµούµε και τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν- ότι αποτελεί ένα επιτυχηµένο παράδειγµα της Πολιτικής της Συνοχής της ΕΕ. Η επίπονη προσπάθεια σχεδόν δύο δεκαετιών συνέβαλε

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικά Στοιχεία. Ερευνητικά Ενδιαφέροντα. Οικονομική και Πολιτική Ευρωπαϊκών οικονομικών πολιτικών (με έμφαση στις θαλάσσιες μεταφορές).

Προσωπικά Στοιχεία. Ερευνητικά Ενδιαφέροντα. Οικονομική και Πολιτική Ευρωπαϊκών οικονομικών πολιτικών (με έμφαση στις θαλάσσιες μεταφορές). ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Προσωπικά Στοιχεία ΕΠΙΘΕΤΟ: ΤΣΙΩΤΣΗΣ ΟΝΟΜΑ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ-ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 27/5/1981 ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΑΘΗΝΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΕΦΝΕΡ 10-12, ΤΚ 11636 ΤΗΛΕΦΩΝΑ: 2109248841/ ΚΙΝ. 6972478618

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1. Εισαγωγές Παρατηρήσεις

Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1. Εισαγωγές Παρατηρήσεις Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1 Ανάλυση και Επίδραση του υπό διαμόρφωση Νέου Θεσμικού Πλαισίου στη Δικτυακή Οικονομία και στη διάθεση & προσφορά Νέων Υπηρεσιών- Εφαρμογών Εισαγωγές Παρατηρήσεις - Γενικές παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 10 ο Μάθημα Η χωροταξία στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 10 ο Μάθημα Η χωροταξία στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 10 ο Μάθημα Η χωροταξία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Εισήγηση: Ελένη Ανδρικοπούλου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή ανάπτυξη- Περιφερειακές ανισότητες. Εισαγωγικές έννοιες. Συσσώρευση Κεφαλαίου, Χωρικός Καταμερισμός Εργασίας

Περιφερειακή ανάπτυξη- Περιφερειακές ανισότητες. Εισαγωγικές έννοιες. Συσσώρευση Κεφαλαίου, Χωρικός Καταμερισμός Εργασίας Περιφερειακή ανάπτυξη- Περιφερειακές ανισότητες. Εισαγωγικές έννοιες. Συσσώρευση Κεφαλαίου, Χωρικός Καταμερισμός Εργασίας «Χωρικές, Οικονομικές, Κοινωνικές και Περιβαλλοντικές Διαστάσεις της Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

INTERREG IVC EUROPE. Παρουσίαση του Προγράμματος. Δρ. Ράλλης Γκέκας

INTERREG IVC EUROPE. Παρουσίαση του Προγράμματος. Δρ. Ράλλης Γκέκας INTERREG IVC EUROPE Παρουσίαση του Προγράμματος Δρ. Ράλλης Γκέκας ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗ 2020 ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Έξυπνη: αποτελεσματικότερες επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα & την καινοτομία.

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

2 η ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙΕΝΕ Νοεμβρίου

2 η ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙΕΝΕ Νοεμβρίου 2 η ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΙΕΝΕ 10-14 Νοεμβρίου 2008 -------------------------------------- Ημερίδα ΥΠΕΞ «Ενέργεια και Εξωτερική Πολιτική» Αθήνα, 10 Νοεμβρίου 2008 --------------------------------- Εισαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΟΣ Ν. ΚΟΝΣΟΛΑΣ Βουλευτής Ν. Δωδεκανήσου ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΜΑΝΟΣ Ν. ΚΟΝΣΟΛΑΣ Βουλευτής Ν. Δωδεκανήσου ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΑΝΟΣ Ν. ΚΟΝΣΟΛΑΣ Βουλευτής Ν. Δωδεκανήσου ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 29-30 Νοεμβρίου 2016 5o ΑΡΑΒΟ-ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΦΟΡΟΥΜ (5th Arab-Hellenic Economic Forum) 3 η Συνεδρία: Επενδυτικές Ευκαιρίες στα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ PANAGIOTIS MIHALOS SECRETARY GENERAL FOR INTERNATIONAL ECONOMIC RELATIONS, MINISTRY OF FOREING AFFAIRS, GREECE TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής. ρ Μαρία Κωστοπούλου

ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής. ρ Μαρία Κωστοπούλου ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής ρ Μαρία Κωστοπούλου Προϊσταμένη Μονάδας Α Στρατηγικής και παρακολούθησης πολιτικών Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού και Αξιολόγησης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 2014 (OR. en) 8443/14 ASIM 34 RELEX 298 DEVGEN 79

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 2014 (OR. en) 8443/14 ASIM 34 RELEX 298 DEVGEN 79 ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 2 Απριλίου 2014 (OR. en) 8443/14 ASIM 34 REX 298 DEVGEN 79 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΗΜΕΙΟΥ «Ι/A» Αποστολέας: Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου Αποδέκτης: Θέμα: Επιτροπή των Μονίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

INTERREG III-A ΕΛΛΑΔΑ-ΚΥΠΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

INTERREG III-A ΕΛΛΑΔΑ-ΚΥΠΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ I I. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ To Πρόγραμμα INTERREG III Α / ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2000-2006, εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση στις 19.03.2002, σύμφωνα με την Απόφασή της με αριθμό Ε(2002) 55/19-03-02. Για την Ελλάδα το

Διαβάστε περισσότερα

Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα

Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα Χρήστος Α. Ιωάννου Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ημερίδα Ε.Ι.Ε.Α.Δ. «Η Αγορά Εργασίας σε Κρίση» Η αγορά εργασίας σε κρίση ; Κρίση είναι επιεικής χαρακτηρισμός. Κρίση ήταν όταν

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιακή - Επιχειρηματική Συνεργασία

Πανεπιστημιακή - Επιχειρηματική Συνεργασία Πανεπιστημιακή - Επιχειρηματική Συνεργασία Π Ε Σ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Συνδιοργάνωση Ημερίδας Φοιτητές «σαΐνια» παράγουν καινοτομία διαγωνισμός καινοτομίας Μαρινόπουλου Πανόραμα

Διαβάστε περισσότερα

1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης

1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης Regional 2014-2020 1 η Συνεδρίαση Επιτροπής Παρακολούθησης Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας 2014-2020 Χαράλαμπος Κιουρτσίδης Προϊστάμενος ΕΥΔ ΕΠ/ΠΔΜ Τρίτη, 23 Ιουνίου 2015 Regional

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

8361/17 ΜΑΚ/νικ 1 DG B 2B

8361/17 ΜΑΚ/νικ 1 DG B 2B Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 2017 (OR. en) 8361/17 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Αποστολέας: Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου Με ημερομηνία: 25 Απριλίου 2017 Αποδέκτης: Αντιπροσωπίες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Μπατζελή Πρόεδρος Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας

Κατερίνα Μπατζελή Πρόεδρος Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας Κατερίνα Μπατζελή Πρόεδρος Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας «ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΕΡΙΣΜΑ: Προκλήσεις και Ευκαιρίες στη Νέα Ψηφιακή Εποχή» Ημερίδα Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα

Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα Η Βιομηχανία Ψηφιακής Τεχνολογίας στην Ελλάδα Τάσος Τζήκας Πρόεδρος ΔΣ 23 Απριλίου 2013 Ποιος είναι ο ΣΕΠΕ F E D E R A T I O N O F H E L L E N I C I C T E N T E R P R I S E S D I G I T A L E U R O P E,

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία της Νομισματικής Ενοποίησης

Η Θεωρία της Νομισματικής Ενοποίησης Η Θεωρία της Νομισματικής Ενοποίησης Περιεχόμενα Κεφαλαίου Έννοια και Στάδια Νομισματικής Ενοποίησης. Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της Νομισματικής Ενοποίησης. Η Διαδικασία της Μετάβασης προς τη Νομισματική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ 11: Νέα Οικονομική Γεωγραφία

ΔΙΑΛΕΞΗ 11: Νέα Οικονομική Γεωγραφία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΛΕΞΗ 11: Νέα Οικονομική Γεωγραφία Δρ. Βασίλης Τσέλιος

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Του Ιωάννη Μ. Νομικού

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Του Ιωάννη Μ. Νομικού ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Του Ιωάννη Μ. Νομικού (Πρόεδρος στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Ευρωπαϊκών και Αμερικανικών Μελετών (RIEAS) Copyright: Research Institute for European

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ε.Ε: ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ε.Ε: ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ε.Ε: ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα Α: Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΤΑΣΕΙΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Εργαστήριο με θέμα «Παιδική φτώχεια και ευημερία : 'Έμφαση στην κατάσταση των παιδιών μεταναστών στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Παρουσίαση της Ενδιάμεσης Διαχειριστικής Αρχής στη Συνεδρίαση της ΠΕΔ Βορείου Αιγαίου, Μυτιλήνη, 27 Φεβρουαρίου 2014 Σκέλος Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΕΤΟΡΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ (ΓΙΟΧΑΝΕΣΜΠΟΥΡΓΚ)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΕΤΟΡΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ (ΓΙΟΧΑΝΕΣΜΠΟΥΡΓΚ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΕΤΟΡΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ (ΓΙΟΧΑΝΕΣΜΠΟΥΡΓΚ) Fortune Kunene House, 261 Oxford Road, 2196 Illovo, Johannesburg Tel.: +2711 214 2300/2317

Διαβάστε περισσότερα

Κοινοτική Πρωτοβουλία INTERREG

Κοινοτική Πρωτοβουλία INTERREG ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Μ. Π. Σ. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ & ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ & ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Κοινοτική Πρωτοβουλία INTERREG Το Πρόγραµµα INTERREG Ελλάδα Π.Γ..Μακεδονίας ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση / 6

Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση / 6 Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση / 6 Δημοκρατία, κυριαρχία και νομιμοποίηση στην ΕΕ 1. Bellamy Rich. and Castiglione D. (2011), Democracy by Delegation? Who Represents Whom and How in European Governance, Government

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η

Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης. Ιωάννης Κλαψόπουλος. 1. Εισαγωγή Η ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΕΙ ΚΑΙ... 27 27 Σχεδιασμός βελτίωσης της σχέσης μεταξύ διοίκησης ΑΈΙ και πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης Ιωάννης Κλαψόπουλος 1. Εισαγωγή Η παρούσα εισήγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. Ανάπτυξη ικανοτήτων για τη στήριξη της Ασφάλειας και της Ανάπτυξης

ΚΟΙΝΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. Ανάπτυξη ικανοτήτων για τη στήριξη της Ασφάλειας και της Ανάπτυξης ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΑΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Στρασβούργο, 5.7.2016 SWD(2016) 225 final ΚΟΙΝΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΑΡΘΟΥΡΟΥ ΖΕΡΒΟΥ CHAIRMAN AND CEO, PUBLIC POWER CORPORATION, GREECE TO THE GREEK EU PRESIDENCY SUMMIT «THE SEA OF EUROPE: ROUTING THE MAP FOR ECONOMIC GROWTH» ΔΕΥΤΕΡΑ 17 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Με χαρά παρευρίσκομαι σήμερα στη σημαντική εκδήλωση του Ευρωβουλευτή και φίλου, κ. Μανώλη Αγγελάκα, και τον ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση.

Με χαρά παρευρίσκομαι σήμερα στη σημαντική εκδήλωση του Ευρωβουλευτή και φίλου, κ. Μανώλη Αγγελάκα, και τον ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση. ΣΧΕ ΙΟ Ομιλίας του Γενικού Γραμματέα Επενδύσεων και Ανάπτυξης, κ. Σπύρου Ευσταθόπουλου, στην ημερίδα «Καινοτομία, Έρευνα και Ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Πολιτικής» με θέμα «Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 2.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ Ε&Α, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, Αύγουστος 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 10.3.2014 COM(2014) 149 final 2014/0086 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη σύναψη της Συμφωνίας Σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις»

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2007 Η σχέση της αριστεράς με τις μεταρρυθμίσεις μπορεί να θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ

2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ 2. Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ 2.1 Προσδιοριστικοί παράγοντες των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ 2.0 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2.1 ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ...62 2.2 ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ...63 2.3 ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ...64 2.4 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ...64 2.5 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ...64

Διαβάστε περισσότερα