«Πρωτογενής Αγροτική παραγωγή Τρόφιμα Αγρο - βιοτεχνολογία» ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Πρωτογενής Αγροτική παραγωγή Τρόφιμα Αγρο - βιοτεχνολογία» ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ"

Transcript

1 «Πρωτογενής Αγροτική παραγωγή Τρόφιμα Αγρο - βιοτεχνολογία» ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Ερευνητικές και Τεχνολογικές προτεραιότητες Συντονισμός Παπανδρουλάκης Ν. i, Τσιγγενόπουλος Κ. i Αργυρού Ι. 4, Δανιήλ Μ. 3, Κολιός Π. 2, Παπαγεωργίου Φ. 6, Ραυτόπουλος Τ. 3, Φρέντζος Θ. 6 Χατζηνικολάου Π. a Συμμετοχή 1. APC ADVANCED PLANNING CONSULTING ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑE 2. Ανδρομέδα Α.Ε. 3. Αργοσαρωνικός Α.Ε. 4. Ναυς E.Π.Ε. 5. ΝΗΡΕΥΣ Α.Ε. 6. Ιχθυοτροφία Κεφαλλονιάς Α.Ε. i. Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. ii. Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Ανθρώπινης Διατροφής, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο iii. Τμήμα Βιοχημείας και Βιοτεχνολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας iv. Τμήμα Γεωπονίας, Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας v. Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης a. Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, Υ.Παι.Θ.

2 Τα ψάρια αποτελούν διαχρονικά σημαντικό συστατικό της ανθρώπινης διατροφής, ιδιαίτερο δε χαρακτηριστικό της μεσογειακής διατροφής. Σήμερα, η κατανάλωση ψαριών συστήνεται τουλάχιστον 1-2 φορές την εβδομάδα, για τρεις κυρίως λόγους: α) τα ψάρια είναι πηγή απαραίτητων θρεπτικών συστατικών όπως πρωτεϊνών, ανόργανων συστατικών και βιταμινών, οπότε συνεισφέρουν στην συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη αυτών των συστατικών β) τα ψάρια έχουν χαμηλή περιεκτικότητα κορεσμένων λιπαρών οξέων γ) τα ψάρια είναι πηγή ω-3 λιπαρών οξέων των οποίων η πρόσληψη συνδέεται με την πρόληψη. Η διευρυνόμενη αναγνώριση των ιδιοτήτων αυτών, η διεθνοποίηση καταναλωτικών τάσεων και η ισχυρή παγκοσμιοποίηση της αγοράς των ειδών διατροφής συνετέλεσαν στην συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για αλιευτικά προϊόντα. Παράλληλα με την κατ επιλογή ζήτηση για τα προϊόντα αυτά, επιτακτική παραμένει και η ανάγκη εξεύρεσης τροφής για την κάλυψη των συνεχώς αυξανόμενων αναγκών σίτισης του πολλαπλασιαζόμενου παγκόσμιου πληθυσμού. Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα παραγωγής τροφίμου είναι επίσης σε κρίση: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (UN FAO) υπολογίζει ότι το 2050 θα πρέπει να παράγουμε 100% περισσότερα τρόφιμα. Εφόσον οι δυνατότητες παραγωγής πρωτογενούς προϊόντος είναι περιορισμένες, εκτιμάται ότι τουλάχιστον το 70% του τροφίμου θα παράγεται στο μέλλον με αποτελεσματικότερο τρόπο. Απαιτούνται επομένως δραστικές αλλαγές που θα οδηγήσουν σε νέα τρόφιμα και νέες διαδικασίες παραγωγής, συσκευασίας, διανομής ή κατανάλωσης του τροφίμου. Τα νέα προϊόντα θα διατηρούν υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά με χαμηλότερο κόστος κτήσης από τους καταναλωτές. Υπό το πρίσμα της υπερεκμετάλλευσης ή/και εξάντλησης των φυσικών και βιολογικών πόρων του πλανήτη μας, η λύση για την κάλυψη των αναγκών σε αλιευτικά προϊόντα για ανθρώπινη κατανάλωση, αναζητείται περισσότερο στην αύξηση της παραγωγής, παρά στο περιορισμό των αναγκών στα όρια των δυνατοτήτων παραγωγής από τη συλλεκτική αλιεία. Αναγνωρίζοντας ότι τα τελευταία χρόνια οι εκφορτώσεις της συλλεκτικής αλιείας μειώνονται συνεχώς (FAO 2012), ενώ η μέχρι πρόσφατα αύξηση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών πολλών χωρών και η συνεχιζόμενη ενίσχυση της τάσης για υγιεινή διατροφή έχουν αυξήσει σημαντικά τη ζήτηση για αλιευτικά προϊόντα σε παγκόσμιο επίπεδο, γίνεται προφανές ότι το κενό που δημιουργείται στις αγορές καλείται να το καλύψει η υδατοκαλλιέργεια. Η υδατοκαλλιέργεια είναι ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος κλάδος της πρωτογενούς παραγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι απαιτήσεις της παγκόσμιας αγοράς για αλιευτικά προϊόντα αυξάνονται συνεχώς και οι προβλέψεις από τον FAO για το 2030 δείχνουν έλλειμμα που θα προσεγγίζει τα 29 εκ τόνους. Το έλλειμμα αυτό μπορεί να καλυφθεί μόνο από την αύξηση της παραγωγής της υδατοκαλλιέργειας (Παράρτημα 1). Παραδόξως, στην Ευρώπη η παραγωγή υδατοκαλλιέργειας παρουσιάζει στασιμότητα τα τελευταία χρόνια. Όμως οι στόχοι που έχουν τεθεί από τον κλάδο αναφέρονται σε πολλαπλάσια παραγωγή (200% αύξηση) στον ορίζοντα του 2030 (EATiP, Vision document 2012, και Παράρτημα 1). Για τη χώρα μας η υδατοκαλλιέργεια έχει αναγνωριστεί σαν μια από τις κύριες δραστηριότητες που μπορούν να συμβάλλουν στην ανάκαμψη της οικονομίας και να δημιουργήσουν στέρεες βάσεις για ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια (Παράρτημα 3). Η υδατοκαλλιέργεια στην Ελλάδα κυριαρχείται από τα θαλάσσια ψάρια (τσιπούρα λαβράκι) αλλά διαθέτει και ένα αρκετά συγκροτημένο κλάδο μυδοκαλλιέργειας. Επιπλέον παρουσιάζει παραγωγή ειδών γλυκού νερού (χέλια κλπ) και μιά παραδοσιακή δραστηριότητα σε λιμνοθάλασσες. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει δραστηριοποίηση στην καλλιέργεια φυκών με μία μονάδα παραγωγής του κυανοβακτηρίου Spirulina και μίας δεύτερης που παράγει μακροφύκη (Ulva). Στον κλάδο της θαλάσσιας ιχθυοτροφίας σήμερα δραστηριοποιούνται 65 εταιρείες με 328 μονάδες εκτροφής. Η συνολική θαλάσσια έκταση που καταλαμβάνουν είναι ~78 Km 2. Τα επενδυμένα κεφάλαια ανέρχονται στα 740 εκ. και στον κλάδο απασχολούνται άμεσα περί τα άτομα άμεσα και έμμεσα περίπου άλλα Ο κύκλος εργασιών της ιχθυοτροφίας το 2012 ανήλθε στα 800 εκ. (0,38%του ΑΕΠ), με τα μισά εξ αυτών να αντιστοιχούν σε εξαγωγές. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής η αξία των Ελληνικών εξαγωγών σε προϊόντα ιχθυοκαλλιέργειας το 2012 ανήλθε σε 519 εκ. σημειώνοντας οριακή άνοδο κατά 3,5% σε σχέση με το 2011, αντιστοίχως δε οι ποσότητες για το 2012 ανήλθαν σε 108 χιλ. τόνους σημειώνοντας αύξηση κατά 10% περίπου σε

3 σχέση με το Κυριότερη χώρα προορισμού των Ελληνικών εξαγωγών προϊόντων ιχθυοκαλλιέργειας είναι η Ιταλία, η οποία απορρόφησε το 41% περίπου του συνόλου, ενώ στη δεύτερη θέση είναι η Ισπανία με 13% και στην τρίτη θέση η Γαλλία με ποσοστό 10%. Τα προϊόντα ιχθυοκαλλιέργειας είναι το 2 ο εξαγώγιμο Ελληνικό προϊόν μετά τα φρούτα και τα λαχανικά του κλάδου τροφίμων ποτών, τα οποία με τη σειρά τους αποτελούν το 1/3 περίπου των Ελληνικών εξαγωγών. Παρά τη σημαντική θέση της χώρας στη συνολική παραγωγή τσιπούρας και λαβρακιού, ο μέσος ρυθμός αύξησης της παραγωγής τους στην Ελλάδα, κατά τη περίοδο , διαμορφώθηκε λίγο χαμηλότερα του αντίστοιχου ρυθμού ανάπτυξης της παραγωγής στις χώρες της ΕΕ (4,42% έναντι 5,21%), και σημαντικά χαμηλότερα του αντίστοιχου ρυθμού των Μεσογειακών χωρών, μη μελών της ΕΕ (9,84%). Κατά συνέπεια η Ελλάδα απώλεσε σημαντικά μερίδια παραγωγής (-9,22% συνολικά, -4,37% μεταξύ των χωρών της ΕΕ, και -14,42% μεταξύ των Μεσογειακών χωρών, μη μελών της ΕΕ). Βασικός παράγοντας της στασιμότητας στην παραγωγή ήταν η, από το 1994, αναστολή χορήγησης νέων αδειών ίδρυσης ή επέκτασης μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας τσιπούρας και λαβρακιού. Η αναστολή αυτή άρθηκε πρόσφατα -μετά από σχεδόν 2 δεκαετίες- με τη θεσμοθέτηση του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης των υδατοκαλλιεργειών. Στο διάστημα αυτό, λόγω αδυναμίας έγκαιρης ανταπόκρισης της ίδιας της πολιτείας στις υποχρεώσεις της απέναντι στην εθνική νομοθεσία, πολλές μονάδες κρίθηκαν παράνομες, ελλείψει σχετικού θεσμικού πλαισίου. Σήμερα, παρά το γεγονός ότι τυπικά έχει αρθεί η αναστολή χορήγησης νέων αδειών, επί της ουσίας οι δυνατότητες αύξησης της παραγωγικής δυνατότητας του κλάδου παραμένουν περιορισμένες λόγω της έντονης γραφειοκρατίας, της πολυπλοκότητας του κανονιστικού πλαισίου, ενώ αμφίβολο είναι το κατά πόσο θα μπορέσουν να νομιμοποιηθούν ή να παραμείνουν νόμιμες όλες οι υφιστάμενες μονάδες υπό το νέο καθεστώς αδειοδότησης και μάλιστα χωρίς να υπάρχει εναλλακτική λύση. Η προαναφερθείσα κατάσταση ώθησε πολλές εταιρείες του κλάδου, προκειμένου να αυξήσουν την παραγωγική τους βάση, να στραφούν σε άλλες χώρες όπως την Ισπανία, την Αλβανία αλλά κυρίως την Τουρκία, η οποία και αποτελεί τη βασική μας ανταγωνίστρια χώρα σε επίπεδο παραγωγής και όπου το 12% της παραγωγής τσιπούρας και λαβρακιού είναι από εταιρείες Ελληνικών συμφερόντων. Το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί μετά την πρόσφατη υπογραφή Ελληνοτουρκικής συνεργασίας για τον αγροτικό τομέα με τον οποίο οι Έλληνες ιχθυοτρόφοι μπορούν να χρησιμοποιούν τον γόνο που παράγουν στην Ελλάδα στις εγκαταστάσεις που διαθέτουν στην Τουρκία χωρίς φόρους και δασμούς, γεγονός που θα ενισχύσει σημαντικά την παραγωγική δυναμική της Τουρκίας προσφέροντας και νέες θέσεις εργασίας. Είναι όμως γεγονός, πως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χώρας (γεωγραφική θέση, διαμόρφωση ακτογραμμής κλπ) διαμορφώνουν ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη του κλάδου. Πέρα από την επιχειρηματική βάση υπάρχει και ισχυρή Ερευνητική & Τεχνολογική παρουσία. Πιο συγκεκριμένα, για τη υποστήριξη του κλάδου δημιουργήθηκε ένα ευρύτερο επιχειρηματικό, επιστημονικό και εκπαιδευτικό οικοδόμημα. Δημιουργώντας θέσεις απασχόλησης και επενδύοντας σε τεχνολογίες που συμβάλουν στη προστασία του περιβάλλοντος, ενισχύθηκε η ανταγωνιστικότητα του κλάδου. Ταυτόχρονα, στηρίχθηκαν έμπρακτα οι εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης, καθώς ο κλάδος συνέβαλε στην οικονομική αναζωογόνηση ακριτικών και απομακρυσμένων περιοχών με περιορισμένες εναλλακτικές δυνατότητες ανάπτυξης. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η συμβολή του κλάδου όχι μόνο στην κάλυψη του εθνικού εμπορικού ελλείμματος σε νωπά αλιευτικά προϊόντα, αλλά και στη μείωση του αντίστοιχου Κοινοτικού, στηρίζοντας με τον τρόπο αυτό βασικούς πυλώνες της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Η εικόνα αυτή του κλάδου θα πρέπει περαιτέρω να ενισχυθεί με βελτίωση του κλαδικού ισοζυγίου εισαγωγών εξαγωγών αυξάνοντας τα μέρη της αλυσίδας παραγωγής που παράγονται στη χώρα εκμεταλλευόμενοι τα πλεονεκτήματα που διαθέτει. Για να ανταποκριθεί η χώρα στις παραπάνω απαιτήσεις χρειάζεται η δημιουργία ενός εθνικού σχεδίου Ε&Τ που θα υποστηρίξει την αναπτυξιακή προοπτική του κλάδου. Το σχέδιο πρέπει να έχει μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους ώστε από τη μια να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της υφιστάμενης δραστηριότητας και από την άλλη να τεθούν οι βάσεις για την "επόμενη γενιά" υδατοκαλλιέργειας, αξιοποιώντας έτσι, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, τις δυνατότητες που προσφέρουν οι γεωγραφικές / περιβαλλοντικές συνθήκες της χώρας σε συνδυασμό με την εμπειρία και τεχνογνωσία του εγχώριου ανθρώπινου δυναμικού που ασχολείται είτε με την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη του κλάδου, είτε με την παραγωγή εφαρμογή των αποτελεσμάτων της Ε&ΤΑ. Η διεύρυνση της αγοράς, με την εισαγωγή νέων ειδών και προϊόντων που προέρχονται από αυτά, η βελτίωση των παραμέτρων - κόστους εκτροφής και η βιωσιμότητα της δραστηριότητας είναι το περίγραμμα του σχεδίου. Όμως, ο κλάδος σε εθνικό επίπεδο για να ανταποκριθεί στις ευρωπαϊκές προκλήσεις θα πρέπει να ορίσει συγκεκριμένους στόχους αύξησης της παραγωγής, αντίστοιχους με την

4 ΕΕ, που θα του επιτρέψουν να διατηρήσει την πρωταγωνιστική του θέση. Σταδιακή αύξηση της εγχώριας παραγωγής τσιπούρας και λαβρακιού κρίνεται επιβεβλημένη καθώς η ζήτηση διεθνώς αυξάνεται με ρυθμό μεγαλύτερο του αντίστοιχου ρυθμού προσφοράς (παραγωγής) των Ελληνικών προϊόντων. Σε αντίθετη περίπτωση την αυξανόμενη ζήτηση θα σπεύσουν να καλύψουν ανταγωνίστριες χώρες με αποτέλεσμα η χώρα μας να μειώσει το ποσοστό της στις αγορές αυτές, με ότι αυτό συνεπάγεται για την ανταγωνιστικότητα των εταιρειών και του κλάδου γενικότερα. Παράλληλα, πρέπει εμφατικά να τονισθεί ότι η αύξηση της παραγωγής θα πρέπει να συνδυαστεί με ειδικά σχεδιασμένες ενέργειες και δράσεις προώθησης και προβολής, που θα στοχεύουν, μεταξύ άλλων, προς: 1. τη βελτίωση της εικόνας των προϊόντων (και του κλάδου) στις υφιστάμενες αγορές 2. την προώθηση των προϊόντων Μία αύξηση της παραγωγής της Ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας, της τάξης του 200% σε βάθος 15ετίας, θα μπορούσε να καλυφθεί με ~100% αύξηση της παραγωγής σε τσιπούρα και λαβράκι και από νέα είδη για το υπόλοιπο. Σήμερα, το κυρίαρχο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει ο κλάδος είναι η αύξηση του κόστους παραγωγής. Μια σειρά από γεγονότα όπως η αύξηση της τιμής των πρώτων υλών για την παραγωγή της τροφής (η οποία αποτελεί περίπου το 60% του κόστους εκτροφής) σε συνδυασμό με την υποβάθμιση της διατροφικής της αξίας για τα εκτρεφόμενα ψάρια, και η αύξηση των θνησιμοτήτων έχουν οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής κατά 20-30% την τελευταία 2ετία ( ) χωρίς να έχει ακολουθηθεί με αντίστοιχη αύξηση των τιμών πώλησης. H Εθνική στρατηγική για την έρευνα, σε ότι αφορά τα υφιστάμενα παραγόμενα είδη (τσιπούρα-λαβράκι), θα πρέπει επομένως να εστιαστεί σε άμεσες και έμμεσες δράσεις (ι) βελτίωσης της παραγωγής τους (ιι) μείωσης του κόστους παραγωγής και (ιιι) της συνεπακόλουθης βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας τους. Συγκεκριμένα, τα κυρίαρχα εκτρεφόμενα ψάρια σήμερα, λόγω του ρυθμού ανάπτυξης τους, δεν επιτρέπουν την, σε ανταγωνιστικό κόστος, ουσιαστική διαφοροποίηση τους σε άλλες μορφές πλέον αυτής του ολόκληρου ψαριού. Έτσι η στόχευση για την υπάρχουσα ιχθυοτροφική δραστηριότητα είναι η βελτίωση της εκτροφής με μείωση του κόστους και η βελτίωση της απόδοσης, διασφαλίζοντας την καλή υγεία των εκτρεφόμενων οργανισμών και την αειφορική διαχείριση του περιβάλλοντος εκτροφής και των λοιπών φυσικών πόρων που χρησιμοποιούνται (πρώτες ύλες τροφής). Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητη η δημιουργία προγραμμάτων επιλογής πιστοποιημένου γόνου από πιστοποιημένους γεννήτορες με βελτιωμένα χαρακτηριστικά. Παράλληλα είναι σημαντική η προσπάθεια δημιουργίας προϊόντων προστιθέμενης αξίας, τα οποία θα προέλθουν μέσα από τη διαφοροποίηση των υφιστάμενα παραγόμενων ειδών (τα λειτουργικά τρόφιμα και η οργανική καλλιέργεια μπορούν να αποτελέσουν ένα τέτοιο πυρήνα), και από την παραγωγή νέων ειδών. Επιπλέον θα πρέπει να διερευνηθούν και να στοιχειοθετηθούν τυχόν πλεονεκτήματα των προϊόντων ιχθυοκαλλιέργειας σε σύγκριση με τα αντίστοιχα είδη στην κατεύθυνση της διατροφικής αξίας. Για παράδειγμα η περιεκτικότητα των ψαριών ιχθυοκαλλιέργειας σε ω-3 λιπαρά οξέα μπορεί να είναι υψηλότερη από αυτή των άγριων ψαριών εφόσον η θερμοκρασία είναι καλύτερα ελεγχόμενη κατά την εκτροφή των ψαριών. Η διαφοροποίηση με την παραγωγή νέων ειδών πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις τάσεις, απαιτήσεις και ανάγκες της σύγχρονης αγοράς. Η ζήτηση για αλιευτικά προϊόντα αυξάνει διεθνώς, όπως αντίστοιχα αυξάνει και η ζήτηση των καταναλωτών για επεξεργασμένα και μεταποιημένα προϊόντα που μειώνουν την δυσκολία/χρόνο μαγειρέματος, αυξάνουν των χρόνο διατήρησης/συντήρησης τους και συχνά προσφέρονται ως έτοιμα ολοκληρωμένα γεύματα. Υπό το πρίσμα αυτό η υδατοκαλλιέργεια καλείται να προσφέρει υψηλής ποιότητας και διατροφικής αξίας πρώτη ύλη σε ανταγωνιστικό κόστος για μεταποίηση και επεξεργασία. Απαιτείται συνεπώς η παραγωγή ειδών με σημαντικά υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τα παραδοσιακά εκτρεφόμενα ώστε να μπορέσουν να αποδώσουν την απαιτούμενη ποσότητα/ μέγεθος πρώτης ύλης σε ανταγωνιστικό κόστος (ζητείται ο σολομός της Μεσογείου). Τέτοια είδη που σε αντίστοιχη χρονική περίοδο εκτροφής έχουν πολλαπλάσιο βάρος από την τσιπούρα και το λαβράκι είναι π.χ. ο κρανιός και το μαγιάτικο. Ταυτόχρονα, είδη που βρίσκονται χαμηλότερα στην τροφική αλυσίδα όπως ο κέφαλος θα μπορούσαν να αποτελέσουν προϊόντα που παράγονται με παραδοσιακούς ημι-εκτατικούς τρόπους (σε λιμνοθάλασσες) και από τα οποία μπορούν να προέλθουν προστιθέμενης αξίας προϊόντα (αυγοτάραχο). Η κατανόηση των βασικών βιολογικών και τεχνολογικών απαιτήσεων για την εκτροφή τους σε πρώτο βήμα και στη συνέχεια η πιστοποίηση των γεννητόρων και ανάπτυξη προγραμμάτων επιλογής αποτελούν την αντίστοιχη Ε&Τ βάση της δραστηριότητας αυτής. Η εισαγωγή νέων θαλασσινών προϊόντων δεν περιορίζεται μόνο στα ψάρια και τα παράγωγα τους αλλά θα περιλαμβάνει και άλλους οργανισμούς (φύκια, σπόγγους, κοράλλια και τα συμβιωτικά τους βακτήρια, κλπ) που

5 μπορούν να οδηγήσουν σε δευτερογενή προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας (βιοκαύσιμα, βιοδραστικοί μεταβολίτες, ένζυμα, συμπληρώματα διατροφής, φαρμακευτικές ουσίες κλπ). Τέλος, προτεραιότητα στο γενικότερο πλαίσιο θα πρέπει να αποτελέσουν και δράσεις που σχετίζονται με την αειφορική διαχείριση των φυσικών και βιολογικών πόρων και την ενίσχυση μορφών υδατοκαλλιέργειας φιλικών στο περιβάλλον με στόχο την προστασία περιοχών και την ορθή διαχείριση στην παράκτια ζώνη. Η αλματώδης ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας, σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη αύξηση της ζήτησης των παράκτιων περιοχών για άλλες χρήσεις (πολεοδομική ανάπτυξη, τουρισμό, βιομηχανία) και την αυξανόμενη ευαισθησία του πληθυσμού στα θέματα προστασίας περιβάλλοντος, είχε σαν αποτέλεσμα την αναπόφευκτη σύγκρουση μεταξύ των διάφορων δραστηριοτήτων στις παράκτιες περιοχές, την προσέλκυση σημαντικού ερευνητικού δυναμικού στην μελέτη των επιπτώσεων αυτών. Η αλληλεπίδραση των υδατοκαλλιεργειών τόσο με το φυσικό όσο και με το κοινωνικό περιβάλλον αποτελεί ένα από τα μείζονα θέματα του κλάδου και ως εκ τούτου θα πρέπει να αποτελέσει μια από τις προτεραιότητες της υπό διαμόρφωση στρατηγικής. Για την επίτευξη των παραπάνω θα πρέπει να υπάρχουν επιπλέον και οι ακόλουθες προϋποθέσεις: (α) συμβολή σε εθνικό επίπεδο στην ανάπτυξη κατάλληλων ιχθυοτροφών που θα επιτρέπουν την βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου χρησιμοποιώντας εναλλακτικές πρώτες ύλες με στόχο την ουσιαστική αύξηση της μετατρεψιμότητας (κιλά τροφής για 1 κιλό ψάρι) και κατ επέκταση του κόστους παραγωγής, προσπάθεια που καλό είναι να συνδυαστεί με παραγωγικές αλυσίδες εθνικού ή περιφερειακού ενδιαφέροντος. Η αύξηση της μετατρεψιμότητας είναι επίσης ζητούμενο στο πλαίσιο της ολοένα αυξανόμενης τάσης της βιώσιμης, ηθικής διατροφής, η οποία εκφράζεται με τον όρο eco nutrition. Οι ιχθυοτροφές θα πρέπει να επιτυγχάνουν αύξηση της περιεκτικότητας των ψαριών σε θρεπτικά συστατικά που σχετίζονται με την υγεία ώστε να ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας να έχουν πλεονέκτημα διατροφικής πυκνότητας. (β) προσδιορισμός νέων περιοχών για εκτροφή περιλαμβάνοντας την ανοικτή θάλασσα, (γ) κατάλληλες τεχνολογίες εκτροφής. Η ομάδα εργασίας που συγκροτήθηκε με την εποπτεία της ΓΓΕΤ δημιουργεί την βάση του σχεδίου αυτού. Παρακάτω παρουσιάζονται περιληπτικά οι επιμέρους παραγωγικές αλυσίδες - ενότητες και μιά πρώτη καταγραφή των "ερευνητικών απαιτήσεων" και προτείνονται πιθανές δράσεις Ερευνητικές ή/και Συνεργατικές (συνεργασία με ιδιωτικό τομέα). Τέλος παρουσιάζεται ένα προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.

6 Α. Εκτροφή θαλασσινών ψαριών Αναφορά στον υφιστάμενο κλάδο παραγωγής τσιπούρας και λαβρακιού. Απαίτηση για στήριξη με μείωση του κόστους παραγωγής για βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των παραγόμενων προϊόντων ώστε να είναι βιώσιμη η αύξηση της παραγωγής κατά 100% σε ορίζοντα 15ετίας. Αν και τα πεδία έρευνας είναι πολλά, όπως και τα σημεία παρέμβασης στη παραγωγική αλυσίδα, είναι σημαντικό να γίνουν επιλογές συνδυάζοντας την έρευνα που πραγματοποιείται σήμερα στην ΕΕ και στον υπόλοιπο κόσμο με τους διαθέσιμους πόρους σε εθνικό επίπεδο ώστε να καλυφθούν, κατά το δυνατό, εθνικές προτεραιότητες. Έτσι, η μείωση του κόστους παραγωγής εκτός των άλλων αναμένεται να προέλθει κυρίως από προγράμματα γενετικής επιλογής με απώτερο στόχο την επιλογή συγκεκριμένων γεννητόρων και/ή πληθυσμών που παρουσιάζουν ταχύτερη ανάπτυξη, είναι ανθεκτικότεροι σε ασθένειες και εμφανίζουν καλύτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά, αυξημένη μετατρεψιμότητα της τροφής και δυνατότητα να τραφούν με τροφές από εναλλακτικές πρώτες ύλες. Παρά την ιστορία του κλάδου στην Ελλάδα, μόνο δυο εταιρίες έχουν προχωρήσει σε συγκροτημένα προγράμματα γενετικής επιλογής με κύριο αντικείμενο την αύξηση του σωματικού βάρους, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ούτε μια εμπεριστατωμένη καταγραφή σε εθνικό επίπεδο των γενετικών αποθεμάτων στα δύο είδη. Είναι λοιπόν σημαντική ακόμα και τώρα να μπει η βάση για μια τέτοια στρατηγική στο μέλλον με παράλληλη δημιουργία ενός εθνικού κέντρου αναφοράς το οποίο θα αναλύσει γενετικά τα ιχθυο-αποθέματα με απώτερο στόχο την διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας, μια παράμετρος εξαιρετικά θεμελιώδης για την αειφόρο και μακροπρόθεσμη εξέλιξη των προγραμμάτων γενετικής επιλογής. Στη συνέχεια συνεργατικές δράσεις θα οδηγήσουν στην παραγωγή σειρών επιλεγμένων απογόνων για κάθε επιθυμητό χαρακτηριστικό προς βελτίωση μέσα από την ομογενοποίηση της παραγωγής και την προστασία του βελτιωμένου ζωικού υλικού των πυρήνων επιλογής για λόγους ανταγωνισμού. Ένα δεύτερο σημείο που χρήζει Ε&Τ υποστήριξης είναι η διαχείριση των ασθενειών συμπεριλαμβανομένων των παρασίτων με έμφαση στην πρόληψη (εμβόλια) και στις εναλλακτικές θεραπείες (φάγοι, φυσικές δραστικές ουσίες κλπ). Σημαντική κρίνεται και η δημιουργία υποδομής για την πραγματοποίηση δοκιμών αντοχής (challenge test facility). Η επιχειρούμενη αύξηση της παραγωγής σε συνδυασμό με τη προσδοκώμενη μείωση του κόστους είναι σημαντικό να συμπληρωθεί από συντονισμένες ενέργειες προώθησης και προβολής των προϊόντων, με στόχο την αύξηση του ρυθμού κατανάλωσης στις υφιστάμενες αγορές και τη διείσδυση σε νέες, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα υπερπροσφοράς και κορεσμού των παραδοσιακών αγορών και της πτώσης της τιμής πώλησης σε επίπεδα μη βιώσιμα για τις επιχειρήσεις. Σημαντική θεωρείται στην κατεύθυνση αυτή η δημιουργία προϋποθέσεων για την παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας που θα δώσουν το απαραίτητο περιθώριο στους παραγωγούς. Η ανάπτυξη ψαριών με επιλεγμένα διατροφικά χαρακτηριστικά που απευθύνονται σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες (λειτουργικά τρόφιμα) είναι μια τέτοια επιλογή. Αυτή η επιλογή θα μπορούσε επιπλέον να ενισχυθεί με την δημιουργία ισχυρισμών υγείας. Ισχυρισμός υγείας είναι κάθε ισχυρισμός που δηλώνει ή υπονοεί ή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σχέση μεταξύ κατηγορίας τροφίμων, τροφίμου η συστατικού του τροφίμου και της υγείας, δηλαδή, αναφέρεται στην επίδραση που έχει ένα τρόφιμο ή ένα συστατικό του στην υγεία του καταναλωτή. Το εκτρεφόμενο ψάρι ως ένα τρόφιμο με υψηλή διατροφική αξία (πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, υψηλή πρωτεΐνη, ιχνοστοιχεία, απουσία υδατανθράκων) και με δυνατότητα προγραμματισμού-διαχείρισης αυτής της διατροφικής αξίας (μέσω της εκτροφής και του πλήρους ελέγχου στην παραγωγή) μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο για σημαντικούς ισχυρισμούς υγείας. Επιπλέον καθώς τα οργανικά προϊόντα κερδίζουν συνεχώς έδαφος και περισσότερους οπαδούς που είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν το κόστος τους είναι σημαντικό η υδατοκαλλιέργεια να επιμείνει και σε αυτή τη κατεύθυνση διευρύνοντας τον έλεγχο σε όλη την παραγωγική αλυσίδα συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη πρακτικών διαχείρισης που θα στηρίξουν διεθνώς αποδεκτές και πρωτοβουλίες θέσπισης σχετικών προτύπων και προδιαγραφών. Δράσεις i. Πιστοποίηση γεννητόρων. α. γενετική ταυτοποίηση γεννήτορων (αποφυγή ομομικτικών αποθεμάτων), καταγραφή και παρακολούθηση των χαρακτηριστικών των απογόνων τους, απαραίτητη για την εγκαθίδρυση προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης και προβλεψιμότητας της ποιότητας του γόνου, β. γενετικά πιστοποιητικά γεννητόρων. (Ερευνητική δράση)

7 ii. iii. iv. Πιστοποίηση γόνου Προβλεψιμότητα. α. προσδιορισμός επιθυμητών χαρακτηριστικών ανάπτυξης και επιδόσεων: επιλογή για υψηλό δυναμικό αύξησης, αυξημένη μετατρεψιμότητα της τροφής και δυνατότητα να τραφούν με εναλλακτικές τροφές, προσδιορισμός των κρίσιμων «παραθύρων» επιγενετικού ελέγχου των επιθυμητών χαρακτηριστικών, καλύτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά με μείωση αναπτυξιακών ανωμαλιών, ανθεκτικότητα σε ασθένειες., β. γενετική πιστοποίηση του γόνου και έναρξη χρήσης πιστοποιητικού καταγωγής του ψαριού (pedigree), γ. σύνδεση των χαρακτηριστικών των γεννητόρων με το πρόγραμμα βελτίωσης. (Συνεργατική δράση) Ασθένειες. α. διαχείριση: πρόληψη, εμβόλια, διάγνωση, εναλλακτικές θεραπείες για παράσιτα μέσω τροφής, β. νέες προληπτικές θεραπείες χωρίς περιβαλλοντικές επιπτώσεις (Ερευνητική και συνεργατική δράση) Παραγωγή λειτουργικών ψαριών με μεγαλύτερη συγκέντρωση ακόρεστων λιπιδίων στο φιλέτο χρήση ρυθμιστών λιπιδιακού μεταβολισμού. (Ερευνητική και συνεργατική δράση) v. Οργανική εκτροφή α. έλεγχο σε όλη την παραγωγική αλυσίδα (περιλαμβανομένου εκκολαπτηρίου), β. έλεγχος σε τροφές, φάρμακα (αποφυγή αντιβιοτικών), ευζωία, κλπ). (Συνεργατική δράση) vi. Καταγραφή κυριότερων ισχυρισμών υγείας με βάση τη μεσογειακή διατροφή για τα ελληνικά ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας (έχουν υποβληθεί ήδη 14 ισχυρισμοί υγείας στον EFSA), ιατρική διαιτολογική τεκμηρίωση των ισχυρισμών, νομική επικύρωση (Ευρωπαϊκός Κανονισμός 1924/2006), διάδοση και προβολή (Συνεργατική δράση) Β. Εκτροφή νέων θαλάσσιων ψαριών. Διαφοροποίηση της παραγωγής Η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για αλιευτικά προϊόντα σε μεταποιημένη/ επεξεργασμένη μορφή απαιτεί την εκτροφή νέων ειδών που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης και παγκοσμιοποιημένης αγοράς. Η επιλογή ειδών που θα προκριθούν για εκτροφή θα πρέπει να έχει σαν στόχο τη διεύρυνση της ζήτησης στις υφιστάμενες και τη διείσδυση σε νέες αγορές χωρίς όμως να «κανιβαλίσουν» τις υπάρχουσες. Τέτοια είδη είναι ο συγκεκριμένα ο κρανιός και το μαγιάτικο, γρήγορης αύξησης, με δυνατότητα μεταποίησης. Το μαγιάτικο απευθύνεται σε παγκόσμια αγορά (λόγω της γεωγραφικής κατανομής του) που περιλαμβάνει και αυτή για sushi, sashimi. Είναι είδη που έχουν αποτελέσει αντικείμενο μελέτης από την Ελληνική και την ΕΕ κοινότητα και άρα υπάρχει «βάση» ανάπτυξης. Στόχος είναι η βιομηχανική παραγωγή τους μετά το 2020 και η σταθεροποίηση της παραγωγής στους ~130ΚΤ μέχρι το Γι αυτό, η υπάρχουσα βάση γνώσης πρέπει να συμπληρωθεί με τις βιολογικές τεχνολογικές απαιτήσεις των ειδών. Σημαντική παράμετρος στην προσπάθεια αυτή είναι η μελέτη και κατανόηση των διατροφικών απαιτήσεων, η ανάπτυξη κατάλληλων σιτηρεσίων καθώς και η περιγραφή της παθολογίας τους. Επιπλέον η ανάπτυξη προσαρμογή της υπάρχουσας τεχνολογίας στις απαιτήσεις των ειδών είναι σκόπιμη για μια επιτυχημένη δραστηριότητα. Σε δεύτερη φάση πρέπει να αρχίσει η ανάπτυξη προγραμμάτων επιλογής αντίστοιχα με όσα αναφέρθηκαν για την τσιπούρα και το λαβράκι τα οποία όμως χάρη στην υλικο-τεχνολογική και επιστημονική πρόοδο των τελευταίων χρόνων μπορούν σε μικρό χρόνο να φτάσουν σε πολύ αξιόλογα και χειροπιαστά αποτελέσματα. Δράσεις i. Μέθοδοι διαχείρισης διατροφική συμπεριφορά 1. Βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τις διατροφικές απαιτήσεις των ψαριών (Συνεργατική δράση) 2. Βελτίωση πρακτικών διαχείρισης σίτισης (Συνεργατική δράση) 3. Καταγραφή παθολογικών προβλημάτων - ανάπτυξη μεθόδων αντιμετώπισης τους (Ερευνητική και Συνεργατική δράση) ii. Προγράμματα Γενετικής Επιλογής (Ερευνητική και Συνεργατική δράση)

8 Γ. Βιώσιμη Παραγωγή Ιχθυοτροφών Το πρόβλημα της βιωσιμότητας της υδατοκαλλιέργειας συνδέεται κυρίως με τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ιχθυοτροφών (ιχθυάλευρα και ιχθυέλαια) και η κριτική εστιάζεται στη χρήση αλιευμάτων που θα μπορούσαν δυνητικά να αποτελέσουν τροφή και όχι πρώτη ύλη. Σε παγκόσμιο επίπεδο η έρευνα που πραγματοποιείται εστιάζεται στη χρήση εναλλακτικών πρώτων υλών, κυρίως φυτικών, που θα έχουν όμως αντίστοιχα αποτελέσματα αναφορικά με την αύξηση και την ποιότητα των ψαριών. Οι ερευνητικές ομάδες και οι εταιρίες στη χώρα εμπλέκονται σε ερευνητικά έργα και εκμεταλλεύονται τα διαθέσιμα αποτελέσματα. Έτσι οι προτεραιότητες σε εθνικό επίπεδο θα πρέπει να εστιάζονται σε θέματα που θα συνδυάζονται με άλλες παραγωγικές αλυσίδες του πρωτογενούς τομέα. Συγκεκριμένα, η ανάπτυξη ειδικών τροφών κατάλληλων για τα διαφορά αναπτυξιακά στάδια των ειδών (ειδοειδικές τροφές) που αναφέρθηκαν πριν και ο έλεγχος συγκεκριμένων τοπικών ποικιλιών (ψυχανθή?) που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και να αποτελέσουν εναλλακτικές αγροτικές καλλιέργειες θα πρέπει να διερευνηθούν. Ακόμα η χρήση είτε θαλασσινών φυκών είτε οργανισμών (σκουλήκια, έντομα) θα πρέπει να διερευνηθεί καθώς η χώρα έχει συγκριτικό πλεονέκτημα (γεωγραφική θέση) για την ανάπτυξη αντίστοιχων καλλιεργειών. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην ποιότητα του τελικού προϊόντος (ψαριού) και στο πως αυτή καθορίζεται από την χορηγούμενη τροφή κατά το τελικό στάδιο εκτροφής. Σημαντικός τέλος θεωρείται ο έλεγχος της ποιότητας των ιχθυοτροφών και η πιστοποίηση των συστατικών τους Δράσεις i. Χρήση εναλλακτικών πρώτων υλών με έμφαση σε τοπικές φυτικές ποικιλίες (σύνδεση με άλλους κλάδους παραγωγής και επεξεργασίας ψυχανθών), μικρο-και μακροφυκών, σκουλήκια, έντομα (Ερευνητική και Συνεργατική δράση) ii. iii. iv. Αξιοποίηση υποπροϊόντων ψαριών, ζωικών υποπροϊόντων (processed animal protein) (Συνεργατική δράση) Μελέτη διατροφής στο τελικό στάδιο πριν την πώληση, (κόστος τροφής - επίδρασης στην ποιότητα σάρκας) (Ερευνητική και Συνεργατική δράση) Ειδοειδικές τροφές (Ερευνητική και Συνεργατική δράση) v. Πιστοποίηση ιχθυοτροφών με την εισαγωγή νέων μεθόδων ανίχνευσης των συστατικών τους και των επιδόσεων τους ανά είδος και ανά αναπτυξιακό στάδιο. (Συνεργατική δράση) Δ. Νέες τεχνολογίες εκτροφής. Η πρόκληση της ανοικτής θάλασσας Η επίτευξη του στόχου για αύξηση της παραγωγής και της διαφοροποίησης των εκτρεφόμενων ειδών επιβάλλει την ανάπτυξη κατάλληλων τεχνολογιών και αυτό γιατί η παράκτια ζώνη, ακόμα και αν έχει διαθέσιμους ικανούς χώρους για όλη την εκτιμώμενη παραγωγή, θα συνεχίσει να είναι ένα πεδίο ανταγωνισμού χρήσης χώρου και πόρων. Η λύση με βάση και τη διεθνή πρακτική μπορεί να βρεθεί με μετακίνηση της ιχθυοκαλλιεργητικής δραστηριότητας στην ανοικτή θάλασσα. Πρόσφατες ερευνητικές πρωτοβουλίες διεθνώς δείχνουν μία συνεχώς αυξανόμενη τάση να μεταφερθούν διάφορες δραστηριότητες στην ανοικτή θάλασσα με τρόπο που να δημιουργεί συνέργειες. Έργα που υλοποιούνται σήμερα στοχεύουν στην συνύπαρξη δραστηριοτήτων όπως ο τουρισμός, η παραγωγή ήπιων μορφών ενέργειας (αιολική, ηλιακή) η υδατοκαλλιέργεια ακόμα και μεταφορές σε περιβάλλοντα ανοικτής θάλασσας. Αυτή η συνύπαρξη δίνει την δυνατότητα επιμερισμού κόστους κατασκευής και εγκατάστασης αφ ενός και αύξηση των εσόδων από τις διάφορες δραστηριότητες αφ ετέρου. Με δεδομένο το χαρακτήρα της χώρας μας και τη γεωγραφική της θέση η εμπλοκή μας σε τέτοιες αναπτυξιακές προσπάθειες είναι επιβεβλημένη. Η ανάπτυξη αυτή θα πρέπει να συνδυάζει εξειδικεύσεις και εμπειρίες από διάφορους τομείς (ναυπηγοί, ενέργεια, υδατοκαλλιέργεια κλπ). Για την υδατοκαλλιέργεια η μετακίνηση στην ανοικτή θάλασσα προϋποθέτει εκτός των άλλων περισσότερο αυτοματοποιημένη διαχείριση (εκτιμητής βιομάζας, έλεγχος και παρακολούθηση σίτισης ταΐσματα-, γενική παρακολούθηση και έλεγχος βιομάζας και εξοπλισμού κλπ.) αλλά και ανάπτυξη κατάλληλων υλικών για δίχτυα και εξοπλισμό.

9 Στα πλαίσια της καλύτερης διαχείρισης του περιβάλλοντος έχουν προταθεί (και μερικώς δοκιμαστεί) τεχνικές πολυκαλλιέργειας όπου οργανισμοί από διάφορα τροφικά επίπεδα καλλιεργούνται και εκτρέφονται μειώνοντας έτσι τις όποιες επιπτώσεις. Κατάλληλα σχήματα Ολοκληρωμένων Πολυτροφικών Υδατοκαλλιεργειών θα πρέπει να δοκιμαστούν και να αναπτυχθούν στη χώρα καθώς μπορούν από τη μια να οδηγήσουν σε βελτίωση περιοχών με μεγάλο αριθμό μονάδων (Μαλιακός, Αμβρακικός) αλλά και από την άλλη στην παραγωγή βιομάζας από οργανισμούς ενδιαφέροντος (πχ μακροφύκη, μύδια, αχινοί, σφουγγάρια κλπ). Τέλος η αξιοποίηση των λιμνοθαλασσών εφαρμόζοντας εκτατική ή ημι-εντατική εκτροφή με στόχο είτε την παραγωγή γόνου, είτε την αξιοποίηση στοχευμένων ειδών, όπως ο κέφαλος και η σύνδεση της υδατοκαλλιέργειας με άλλες δραστηριότητες, όπως ο αγροτουρισμός, ή η ερασιτεχνική αλιεία μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά αναπτυξιακά βήματα. Δράσεις i. Τεχνολογίες ανοικτής θάλασσας αυτόνομα ή/και σε πολυ-χρηστικές πλατφόρμες (Ερευνητική δράση) ii. iii. iv. Αυτοματοποίηση στη διαχείριση (εκτιμητής βιομάζας, ταΐσματα, παρακολούθηση, έλεγχος αποδράσεων, κλπ.), αυτοέλεγχος εξοπλισμού (Ερευνητική και συνεργατική δράση. Σύνδεση με προγράμματα ΙΤ) Νέα υλικά για κλουβιά, δίχτυα (π.χ. δίχτυα για χρήση 15ετίας) (Ερευνητική δράση, Συνεργασία με άλλα Προγράμματα πχ υλικά) Ολοκληρωμένη Πολυ-τροφική Υδατοκαλλιέργεια (ΙΜΤΑ) Συν-καλλιέργειες για χρήση των απορροών και αύξηση της απόδοσης (σε θάλασσα και εκκολαπτήρια) (Ερευνητική και συνεργατική δράση) v. Ενίσχυση φυσικών πληθυσμών (τεχνητοί ύφαλοι, συσκευές προστασίας αρχικών αναπτυξιακών σταδίων, κλπ), φυσική επανατοποθέτηση καλλιεργούμενων πληθυσμών μετά από έλεγχο καταλληλότητας (γενετική, συμπεριφορά, κλπ) (Ερευνητική δράση, Συνεργασία με Δράσεις για Ελεύθερη αλιεία) vi. Ημιεντατικές καλλιέργειες κέφαλου (συνεργατική δράση) Ε. Παραγωγή νέων βιοτεχνολογικών προϊόντων (domestication of the sea) Η θάλασσα αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο στη σύγχρονη κοινωνία ως πηγή παροχής πόρων ζωτικής σημασίας. Το θαλάσσιο περιβάλλον περικλείει μια τεράστια ποικιλία ζώντων οργανισμών, την οποία εκμεταλλεύεται εδώ και αιώνες ο άνθρωπος για την παροχή τροφής. Παρόλα αυτά, οι κοινωνίες μπορούν και αξιοποιούν μόνο ένα πολύ μικρό μέρος του δυναμικού που προσφέρει η υπάρχουσα θαλάσσια βιοποικιλότητα. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για αυτό, οι κυριότεροι από τους οποίους είναι η δύσκολη πρόσβαση στο θαλάσσιο περιβάλλον και η αδυναμία καλλιέργειας εκτροφής ικανού ποσοστού θαλάσσιων οργανισμών ώστε να μελετηθεί η βιολογία και φυσιολογία τους και να παραχθούν τα προϊόντα τους. Τα πολύ βαθιά και άλλα ακραία θαλάσσια περιβάλλοντα φιλοξενούν πολύ εξειδικευμένες μορφές ζωής, προσαρμοσμένες στις τελείως ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν εκεί (π.χ. υψηλές θερμοκρασίες και πιέσεις, έκλυση μεθανίου και άλλων αερίων, ανοξικές λεκάνες κλπ). Τα περιβάλλοντα αυτά έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας εξαιτίας της δυνατότητας που παρέχουν για βιοτεχνολογικές εφαρμογές (παραγωγή ενέργειας, απομόνωση φαρμακευτικών και άλλων βιοενεργών ουσιών, κλπ.) με αξιοποίηση αυτού του μοναδικού πλούτου βιοποικιλότητας. Η Ελλάδα κατέχει προνομιακή θέση για την αξιοποίηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, διότι διαθέτει βαθιές θαλάσσιες λεκάνες (το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου βρίσκεται κοντά στις ακτές της ΝΔ Πελοποννήσου), καθώς και άλλα ακραία περιβάλλοντα στο Ν. Αιγαίο (π.χ. υδροθερμικές πηγές Μήλου και Σαντορίνης). Σήμερα ένα μεγάλο μέρος των παραπάνω θαλάσσιων βιολογικών πόρων έχουν γίνει προσβάσιμες χάρη στην ανάπτυξη υποβρύχιων οχημάτων (ROV), και δειγματοληπτικού εξοπλισμού, ενώ συγχρόνως έχουν ανοίγουν νέοι δρόμοι για δραστηριότητες στην ανοιχτή θάλασσα. Ταυτόχρονα, πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα των τεχνολογιών omics μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τη βιολογία και φυσιολογία των οργανισμών, και τη βάση της παραγωγής βιοδραστικών ουσιών. Η μελέτη θαλάσσιων ή μη οργανισμών και η ανάπτυξη αντίστοιχων τεχνικών εκτροφής για όσους παρουσιάζουν

10 ενδιαφέρον είναι η βάση για την δημιουργία μιας νέας γενιάς προϊόντων υδατοκαλλιέργειας υψηλής προστιθέμενης αξίας και αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας. Δράσεις i. Αναγνώριση και απομόνωση βιοδραστικών ουσιών από θαλάσσιους οργανισμούς (φύκια, μαλάκια, κλπ) που έχουν φαρμακευτικό ή άλλο ενδιαφέρον (καλλυντικά, τρόφιμα, κλπ) (Ερευνητική δράση) ii. iii. Αναγνώριση και καλλιέργεια τοπικών ειδών φυτοπλαγκτού. Παραγωγή προϊόντων από φύκη (βιοδιυλιστήριο) όπως έλαια, αντιοξειδωτικά, φυσικές χρωστικές, ενεργοί πολυσακχαρίτες, διατροφικά πρόσθετα. Σύνδεση με απορρύπανση επιβαρυμένων υδατο-συστημάτων Βιοκαύσιμα. Βιοντίζελ από μικροφύκη, βιοαιθανόλη από μακροφύκη, βιοαέριο από υπολείμματα ή μη ποιοτική παραγωγή βιομάζας. (Ερευνητική και συνεργατική δράση) Ζ. Μεταποίηση/ Επεξεργασία Διεθνώς παρατηρείται μία συνεχής αύξηση της ζήτησης για μεταποιημένα και επεξεργασμένα προϊόντα διατροφής. Προϊόντα που αυξάνουν την ταχύτητα και ευκολία προετοιμασίας και κατανάλωσης και τρόφιμα με μεγαλύτερο ορίζοντα συντήρησης/ διατήρησης και περισσότερες δυνατότητες στη μεταφορά και αποθήκευσή τους (μικρότεροι όγκοι, βολικότερο σχήμα συσκευασία). Μέρος της ζήτησης αυτής είναι σημαντικό να καλυφθεί από αλιευτικά προϊόντα. Στο πλαίσιο αυτό απαιτείται να αναληφθούν ενέργειες που α) θα παράγουν νέα τεχνολογία συντήρησης/ επεξεργασίας της πρώτης ύλης β) θα προσαρμόσουν υφιστάμενες τεχνολογίες που εφαρμόζονται σε άλλους κλάδους τροφίμων γ) θα αναπτύσσουν τεχνολογίες για πιο εύκολη, αξιόπιστη, οικονομικότερη, και ταχύτερη αξιολόγηση της ποιότητας, φρεσκότητας και ιχνηλασιμότητας των προϊόντων δ) θα επιλύουν υπάρχοντα αλλά και προβλήματα που προκύπτουν κατά την τυποποίηση μεταποίηση (π.χ. αποχρωματισμοί, αλλοιώσεις - καταστροφή εδώδιμων ιστών). Παράλληλα είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναπτυχθούν / αξιοποιηθούν δυνατότητες καλύτερης διαχείρισης των υπολειμμάτων της διαδικασίας μεταποίησης και επεξεργασίες ώστε να επιτυγχάνεται η μέγιστη δυνατή αξιοποίησης της πρώτης ύλης και να μειώνεται στο ελάχιστο η δημιουργία απορριμμάτων. Δράσεις i. Βελτίωση τεχνικών εξαλίευσης - θανάτωσης, βελτιστοποίηση διάρκειας συντήρησης προϊόντος (Συνεργατική δράση) ii. Νέοι τρόποι μεταποίησης υπαρχόντων εκτρεφόμενων ειδών ψαριών (φιλέτα, προμαγειρευμένα γεύματα κλπ) και μυδιών (επεξεργασία για προστιθέμενη αξία π.χ. αποκελυφωμένο, προμαγειρεμένο, με δυνατότητες αποθήκευσης και μεταφοράς). Τυποποίηση και δημιουργία μεταποιημένων προϊόντων από νέα είδη (εκτρεφόμενα ψάρια, οστρακοειδή) (Συνεργατική δράση) iii. Αύξηση διάρκειας ζωής προϊόντων (νέες συσκευασίες, κατεργασίες). Μέθοδοι μεταφοράς αποθήκευσης διατήρησης προϊόντων (Ερευνητική και Συνεργατική δράση) iv. Νέες μέθοδοι αξιολόγησης προϊόντων (φρεσκότητα, ποιότητα, ιχνηλασιμότητα) (Ερευνητική δράση) v. Νέα προϊόντα με βελτιωμένη θρεπτική αξία - λειτουργικά τρόφιμα (εμπλουτισμός με επιπλέον θρεπτικά συστατικά) (Ερευνητική και Συνεργατική δράση) vi. Επίλυση υπαρχόντων αλλά και πιθανών νέων προβλημάτων ποιότητας κατά την τυποποίηση - μεταποίηση (π.χ. «άνοιγμα» φιλέτων gapping, αποχρωματισμός ιστών) (Συνεργατική δράση)

11 vii. Διαχείριση και αξιοποίηση υπολειμμάτων μεταποίησης (ιχθυοτροφές για άλλα είδη, ζωοτροφές, νέα λειτουργικά τρόφιμα) (Ερευνητική & Συνεργατική δράση) ΣΤ. Περιβαλλοντικά & Κοινωνικοοικονομικά θέματα Η ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας εκτός της σημαντικής της συμβολής στην εθνική και τις τοπικές οικονομίες, και της συμβολής της στη διατήρηση και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής σε περιοχές με περιορισμένες εναλλακτικές δυνατότητες ανάπτυξης, προκάλεσε και συγκρούσεις με ανταγωνιστικούς χρήστες του χώρου και των πόρων. Σε μεγάλο βαθμό οι συγκρούσεις είναι αποτέλεσμα της άγνοιας και της ελλιπούς ενημέρωσης ή/και γνώσης, στοιχεία που δημιούργησαν συχνά σε συνδυασμό με σκοπούμενη παραπληροφόρηση- μία αρνητική εικόνα και φοβική αντίδραση απέναντι στον κλάδο, ιδίως σε ότι αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Κρίνεται συνεπώς σημαντικό να διερευνηθούν μία σειρά από ζητήματα που διευρύνουν την υφιστάμενη γνώση γύρω από θέματα που αφορούν και απασχολούν το κοινωνικό σύνολο και τα οποία μπορούν να συμβάλλουν προς μία α) ψυχραιμότερη αντιμετώπιση του κλάδου και β) την αναθεώρηση/εμπλουτισμό του σχετικού νομικού και κανονιστικού πλαισίου. α) Διατήρηση και προστασία φυσικών πόρων Ο ρόλος των υδατοκαλλιεργειών σε σχέση με τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον είναι απαραίτητο να διερευνηθεί και να τεκμηριωθεί κατάλληλα, σε συνδυασμό με τις νέες τεχνολογίες εκτροφής, τον σύγχρονο εξοπλισμό, τις νέες, «έξυπνες» τροφές καθώς και νέες μεθόδους διαχείρισης της παραγωγής, με στόχο τον εξορθολογισμό και την επικαιροποίηση των εφαρμοζόμενων προτύπων Επιπλέον, σημαντική είναι η διερεύνηση της δυνατότητας πολυκαλλιεργειών (π.χ. μυδοκαλλιέργειες σε συνδυασμό με ιχθυοκαλλιέργεια) στοχεύοντας στην περαιτέρω μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η διερεύνηση των αλληλεπιδράσεων αυτών, στο πλαίσιο καινοτομιών, νέων συστημάτων και τεχνολογιών (δες παραπάνω δράση Δ iv), αναμένεται να δώσει αποτελέσματα, εφαρμόσιμα τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και σε επίπεδο τεχνικής υποστήριξης. Δράσεις i. Προσδιορισμός της πορείας (fate) και αθροιστικές επιδράσεις των ουσιών που χρησιμοποιούνται στις υδατοκαλλιέργειες και ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων τους στο περιβάλλον (Ερευνητική & Συνεργατική δράση) ii. iii. iv. Βελτίωση μοντέλων νέοι βιοδείκτες με πιλοτικές μελέτες (εξορθολογισμός μετρήσεων, διαμόρφωση δέσμης παραμέτρων που θα παρακολουθούνται, επικαιροποίηση/ προτυποποίηση μεθοδολογιών) (Ερευνητική & Συνεργατική δράση) Συλλογή στοιχείων σε περιφερειακό επίπεδο (Κεντρική δράση ΥΠΕΚΑ) Μελέτες για την εκτίμηση περιοχών και τον καθορισμό ζωνών καταλληλότητας εκτροφής θαλάσσιων μεσογειακών ψαριών, και οστρακοειδών. (Συνεργατική δράση) β) Εκπαίδευση Ενημέρωση Η έρευνα θα αναδείξει τις ανάγκες για εκπαίδευση και ενημέρωση όλων των εμπλεκομένων γύρω από τον κλάδο της ιχθυοκαλλιέργειας, ιχθυοκαλλιεργητές, επαγγελματίες του κλάδου και κυρίως τους καταναλωτές.

12 i) Εκπαίδευση Ενημέρωση Καταναλωτών Σχετικά με την διατροφική σημασία των ψαριών μπορούμε να κάνουμε τις εξής επισημάνσεις: A. Τα ψάρια είναι ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της μεσογειακής διατροφής. Στην πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής προτείνεται η κατανάλωση ψαριών τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα. B. Σε όλες τις διατροφικές συστάσεις ισορροπημένης διατροφής δυτικού τύπου που εκπορεύονται από διεθνείς οργανισμούς (πχ Dietary Guidelines for Americans 2010, American Heart Association, DASH diet) προτείνεται η κατανάλωση ψαριών τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα C. Η σύσταση για την κατανάλωση ψαριού, τόσο στο μοντέλο της Μεσογειακής Διατροφής όσο και στο μοντέλο της ισορροπημένης διατροφής δυτικού τύπου, υποστηρίζεται από παλαιότερες αλλά και νεότερες μελέτες που την συνδέουν με την πρόληψη νόσων, κυρίως καρδιοαγγειακών. Όμως, η κατανάλωση ψαριών στην Ελλάδα φαίνεται ότι είναι χαμηλή. Περιορισμένης έκτασης μελέτες στον ελληνικό χώρο αναδεικνύουν την χαμηλή κατανάλωση ψαριών. Αυτή η παρατήρηση είναι σε αντίθεση τόσο με την αναμενόμενη προβολή της μεσογειακής διατροφικής παράδοσης στην σημερινή συγκυρία όσο και με τον αυξανόμενο όγκο βιβλιογραφικών δεδομένων που υποστηρίζουν την συνεισφορά των ψαριών στην πρόληψη χρόνιων ασθενειών. Σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποίησε η MRB Hellas για λογαριασμό του Ελληνικού Οργανισμού Εξωτερικού Εμπορίου τα ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας στην Ελλάδα ανταγωνίζονται από τα «πελαγίσια» με αποτέλεσμα το 36,7% των ερωτηθέντων να μην καταναλώνει ποτέ ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τα ελεύθερης αλιείας είναι μόλις 5,3%! Παράλληλα, το 20,3% δήλωσε ότι καταναλώνει ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας τουλάχιστον μία φορά εβδομαδιαίως, ενώ για τα «πελαγίσια» το αντίστοιχο ποσοστό απογειώνεται στο 49,7%. Σε εθνικό επίπεδο οι καταναλωτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στα ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας κυρίως λόγω αρνητικών φημών, άγνοιας και ελλείμματος επικοινωνίας. Η άγνωστη σύσταση της τροφής των ψαριών ιχθυοκαλλιέργειας και οι ασαφείς συνθήκες ανάπτυξής τους αποτελούν -σε ποσοστό 37% και 33,6% αντίστοιχα- τους κύριους λόγους που επικαλούνται οι καταναλωτές ως αφορμή για να τ' αποφεύγουν. Ενέργειες και δράσεις καθώς και η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών μπορεί να ενισχύσουν τη διείσδυση των προϊόντων στην αγορά. Έτσι, ο σχεδιασμός 2D-Tags για τα ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας και η παραγωγή ψηφιακού πληροφοριακού υλικού που θα είναι προσβάσιμο από το Tag μέσω λογισμικών που φέρουν «έξυπνα» κινητά τηλέφωνα μπορούν να ενημερώνουν τον καταναλωτή για ότι θεωρείται σημαντικό κατά την αγορά του προϊόντος μπορεί να είναι ένα βήμα σε αυτή την κατεύθυνση. Οι σχεδιαζόμενες ενέργειες πρέπει, σε σύντομο χρονικό διάστημα, να αλλάξουν την εικόνα των καταναλωτών για τον κλάδο της ιχθυοκαλλιέργειας στα πλαίσια μιας γενικότερης στρατηγικής ενίσχυσης του κλάδου.. Δράσεις i. Κατανόηση της κατανάλωσης και των τάσεων κατανάλωσης ψαριών στην Ελλάδα με διερεύνηση των τάσεων κατανάλωσης ψαριών στον Ελληνικό πληθυσμό. Προσδιορισμός εμποδίων και προτιμήσεων, περιγραφή προφίλ καταναλωτών. Ανάπτυξη δράσεων αγωγής υγείας και δράσεων επικοινωνίας με στόχο προώθηση της κατανάλωσης ψαριών σε επιλεγμένες πληθυσμιακές ομάδες. (Συνεργατική δράση) ii. iii. Καταγραφή της διατροφικής αξίας των ψαριών ιχθυοκαλλιέργειας με ανάπτυξη βάσεων δεδομένων, (α) σύστασης, για την περιεκτικότητα των ελληνικών ψαριών σε θρεπτικά και μη θρεπτικά συστατικά. (β) βιοδραστικότητας των συστατικών των ψαριών και ανάπτυξη ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης που στοιχειοθετεί την συνεισφορά των ψαριών στην υγεία. Σύνδεση με δράση Α-iv. (Συνεργατική δράση) Εκπαίδευση για αλλαγή στάσης των καταναλωτών στην κατανάλωση ψαριών μέσα από προγράμματα αγωγής υγείας και στοχευμένες δράσεις επικοινωνίας. (Συνεργατική δράση)

13 ii) Εκπαίδευση Εργαζομένων / Ανέργων Στο πλαίσιο προγραμμάτων απόκτησης εργασιακής εμπειρίας, να προβλέπεται η ενίσχυση των δεξιοτήτων και η απόκτηση εργασιακής εμπειρίας ανέργων, νεοεισερχομένων στην αγορά εργασίας, με την απασχόλησή τους σε ιχθυοτροφεία και γενικά σε μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας. Δράσεις i. Προγράμματα σε συνεργασία με Υπ. Εργασίας iii) Μεταφορά τεχνογνωσίας Οργάνωση εκπαιδευτικών σεμιναρίων για την διάχυση της γνώσης από Πανεπιστήμια Ινστιτούτα καθώς και των αποτελεσμάτων των ερευνητικών προγραμμάτων που χρηματοδότησε η ΓΓΕΤ στα στελέχη των εταιρειών ιχθυοκαλλιέργειας Δράσεις i. Πραγματοποίηση εργαστηρίων (workshop) με στοχευμένη θεματολογία και περιορισμένο ακροατήριο εξειδικευμένων στελεχών της βιομηχανίας. (Συνεργατική δράση)

14

15 Παράρτημα 1 Aquaculture state of the art World Aquaculture The aquatic environment has always been a source of exploitable resources in this regard since marine organisms, particularly fish, are a source of high quality nutrients (proteins, essential fatty acids, vitamins, minerals, etc) fundamental in human nutrition, either directly or as by-products and derivatives. For many years, obtaining a higher number of captures from wild fisheries has been achieved at the expense of an increasing pressure on fish stocks. For this has been developed modern fishing gear, boats with greater capacity and autonomy, satellite detection systems and other new technologies. All this has managed to increase the level of exploitation of marine fisheries resources to the current state, in which an increase in fishing effort generally does not lead to an increase in performance. This has proven that the sea (although it looks like because of its vastness) is NOT an inexhaustible resource. During the 1970s, only 6% of the world s food fish came from aquaculture that proportion had rose in 2006 to almost half, (FAO, 2009). And with the increasing demand in fish food, the fish-farming industry will have to continue this trend as there is no sufficient natural from the sea (NATURE 2009,). Meanwhile, around half of all fish stocks have been fully exploited by the FAO, with those deemed overexploited, depleted or recovering now around 30%. Although the rate of growth of global aquaculture is decreasing, it is still the sector within the food industry with the fastest growth rate. Currently produces almost half of the total supply of edible fish (FAO, 2011; Figure 1). Figure 1. World Fisheries and Aquaculture production (FAO 2011) Aquaculture production using freshwater contributes 59.9 percent to world aquaculture production by quantity and 56.0 percent by value. Aquaculture using seawater (in the sea and also in ponds) accounts for 32.3 percent of world aquaculture production by quantity and 30.7 percent by value. (M.S. Swaminathan 2012).

16 The contribution of aquaculture to the global production varies according to species. For aquatic plants it accounts for approximately 90% of the production while for marine fish the contribution is about half of the total with an increasing trend (see figure below). For other categories such as the diadromus fish the aquaculture contributes at about 70%. Figure 2. Species specific contribution of aquaculture to global production (FAO 2011) The growth of the aquaculture production during the last 30 years varies significantly between the regions (Figure 3). Latin America presented the highest growth since the 70s (20%) followed by Africa (12%) and China (10%). Europe and North America presented the lowest growth (<5%). Figure 3. Regional growth of aquaculture production (FAO, 2011) Current FAO projections suggest that by 2030, the world s population will have exceeded 8 billion people and with maintained consumption rates, of around 17 kilograms per person per year would require an extra 29 million tons of fish to be produced by aquaculturists. Below the projected demand for 2020 is presented (Table 1) as calculated by De Silva and Soto (2009). Moreover, for some species such as mussels, clams, oysters, sea bream, sea bass, trout, tilapias, and carps, the majority of the

17 production comes almost entirely from aquaculture. This great development is mainly due to the aforementioned level of exploitation of global fisheries, the steady increase in the annual fish consumption per capita, which reached a new record of 17.1 Kg in 2009, the better knowledge in the field of aquatic biology in general and certain technological improvements. A large share of the rise in fish production in the world relates to China, where domestic consumption of fish and fishery products per capita has risen from less than 5 kg in the 1970s to the present 25.8 kg. In the world as a whole, excluding China s domestic consumption, average consumption per capita was 13.5 kg in the 1970s, and the average for the period was 14.0 kg per capita, lower than the maximum levels registered in the 1980s. (Banks et al 2012) Table 1. Aquaculture production in 2020 (De Silva and Soto 2009) European Aquaculture European aquaculture is considered today as a world leader in the production of some high value species (salmonids, sea bass, sea bream, and turbot) and contributes to global aquaculture development through knowledge and technology transfer. Between 1990 and 2009, the production volume of European aquaculture increased by 55% from 1.6 to 2.5 million tonnes, while the production value doubled (Figures 4). The increase was mainly because of the growth of marine finfish aquaculture (FEAP 2012). 3 2,5 Million tonnes 2 1, Year 0,5 Figure 4: European aquaculture production (tonnes). (FAO, 2010)

18 EU aquaculture produces around 1.3 million tons per year. This represents 18 % of the EU production of fisheries products (2005 figures). (European Commission 2009) The main aquaculture species in terms of volume are blue mussel (361,000 tones), rainbow trout (203,000 tones), salmon (145,000 tones), cupped oyster (127,000 tones) and Mediterranean mussel (109,000 tones). (Facts and figures on the CFP, 2008 edition). The main aquaculture producers in the EU are by volume, France (258,000 tones), Spain (222,000 tones), Italy (181,000 tones), UK (173,000 tones) and Greece (106,000 tones). By value, the main producers are France (555 million euro), UK (498 million euro), Italy (476 million euro), Greece (345 million euro) and Spain (280 million euro). Details on the national sector are provided by FAO (UN FAO Fisheries and Aquaculture Department: Aquaculture Fact Sheets: National Aquaculture Sector Overview (NASO) The EU imports a wide variety of aquaculture species and products. The main ones are: salmon from Norway, shrimps from the South East Asia and South America, fresh water fish such as pangasius and tilapia, primarily from South East Asia. The fish/seafood farmed in the EU are: o o o o o o o o Oysters: the production is largely dominated by France. There is also production in other Member States, for instance Ireland. Mussels: the top producers are Spain, Italy, the Netherlands and France. Clams: the production is dominated by Italy; there is also production in Spain and Portugal and a few other Member States. Trout: almost every Member State has trout farms. The main producers are Italy and France, followed by Denmark, Germany and Spain. Carp: the main areas for EU production are in Central Europe. The Czech Republic, Poland, Hungary and Germany are the biggest producers. Eel: main producers are the Netherlands, Denmark and Italy. Atlantic salmon: the main EU producers are the UK (Scotland) and Ireland. Sea bass and sea bream: the main producer is Greece. There is also production in Spain, France and Italy. Direct employment in the aquaculture sector is approximately 65,000 full-time jobs. The vast majority of enterprises are small and medium-sized companies. There are specific studies on the status of the EU fish market (EU DG Fisheries 2009 and 2011) and the applied policies (http://ec.europa.eu/maritimeaffairs/documentation/studies/index_en.htm). The European aquaculture sector has access to dynamic and cutting-edge research and technologies, advanced equipment and fish feed. EU aquaculture products respect environmental protection requirements, meet high quality demands and are traceable. These standards make it more difficult to compete price-wise with third-country producers. Competition with imported products is therefore an important challenge. The sector faces a number of other challenges as competition for space, access to finance etc. Aquaculture is an important food sector in the EU, which provides healthy products of high quality. It is strategically important for Europe, in view of the heavy reliance on imports of seafood. Aquaculture can also play an important role in economic development and job creation in some regions. Sustainability issues The rapid growth in the production of carnivorous species such as salmon, shrimp and catfish has been driven by globalizing trade and favorable economics of larger scale intensive farming (Bostock et al,

19 2010; Duarte et al., 2009). Carnivorous marine finfish (CMF) aquaculture has been the subject of intense criticism (Welch et al., 2010). The process consumes more fish biomass in the form of fishmeal (FM) and fish oil (FO) than it produces. Critics argue that carnivorous marine finfish aquaculture causes a net loss of living marine resources and is unsustainable given the continued expansion of the industry. Not all fish from fisheries is used directly as human food. Yearly, capture fisheries produce some 90 to 95.1 million tones. About 30 % (29.5 million tons) of the world fish catch is used for non-human consumption, including the production of fishmeal and fish oil that is employed in agriculture, in aquaculture and for industrial purposes (IFFO, 2009). Depending on the species being cultured, they may constitute more than 50 percent of the feed. (M.S. Swaminathan 2012). Of this, somewhere between 20 and 25 million tons of fish are regularly processed into fishmeal and oil. During the last two decades, a growing portion of the world s fishmeal and oil has been bought by the fish/shrimp feed industries and converted into fish and shrimp feed. The International Fishmeal and Fish Oil Organization has estimated that in 2008 about 59 percent of the world fishmeal production was used by aquaculture. The corresponding figure for fish oil was 77 percent (Wijkstrom 2012). As the industry has expanded, global fish-in fish-out ratios for CMF aquaculture have remained above unity i.e. the industry is still a net consumer of marine biomass and will eventually become unsustainable if improvements are not made. On the other hand, sustained research into alternative ingredients is lowering rates of FM / FO inclusion in compounded aqua-feeds and the CMF aquaculture industry s use of FM / FO has reached plateau in recent years while the global "fish-in fish-out ratio for CMF producers is approaching unity. (Welch et al., 2010). Furthermore there are evidence that (i) the amount of fish available as food is larger when fish is used as feed than without this practice; (ii) the price of fish globally is reduced because of aquaculture; (iii) employment is larger with the practice than without it; (iv) reduction fisheries can be a viable practice of using fish as feed, that is, use of fish as feed is capable of surviving as a practice during coming decades. (Wijkstrom 2012). Also, the sustainability of the aquaculture sector is more likely to be linked with the sustained supply of terrestrial animal and plant proteins, oils and carbohydrate sources for aqua-feeds, particularly so because a significant proportion of aquaculture production is of noncarnivorous species. (Tacon et al 2012) Future strategy for the EU aquaculture, The aquaculture sector is a relatively new and fast changing industry in EU. The economic outlook is evolving very rapidly. Production in some parts of the world has been and still is growing strongly, but overall EU production has remained stable at around 1.3 million tons per year. (European Commission 2009). The European Aquaculture Technology and Innovation Platform (EATiP) has set several objectives for the sector towards Particularly for the Mediterranean the target is to increase 200% in production. This production scenario will increase the current production of 230,000 t to 690,000 t. Considering that over next 20 years an improvement in productivity could anticipate 50% of the increase then there is a need of an extra 345,000 tons. To reach this production 26 million m 3 of cages will be needed (i.e cages of 6000 m 3 ) in an area of 133 Hectares of cages and 1330 Hectares for farm space. There is no specific concern on the space requirements. The feeds requirements will reach approximately 850,000 tons (considering a conversion rate of 1.8). The scenario expects the creation of 3,500 farm jobs and also 5,700 indirect jobs. It is expected that the production will cover the EU needs for sea food although the organization of the production - offer- market should change. Knowledge needed for success. To meet this objective, EATiP has defined as one of its strategic goals to develop efficient technologies to support continued growth. And these technologies are related to off shore farming.

20 Several studies from different parts of the world (e.g. Pitta et al., 2006) one provide evidence that despite the large quantities of nutrients discharged by fish farms into the water column, there is little or low effect on biological variables related to water quality. There are indications that both dilution and grazing contribute to this process. Another approach for the future aquaculture is the Integrated Multi-Trophic Aquaculture (IMTA). This is a technological innovation that builds upon the principles of some of the most ancient traditional agriculture and aquaculture practices which utilize waste from one sector of the farm as inputs/resources for another (Figure 6). Applying this ecologically based approach, modern aquaculturists envision IMTA systems as a promising means to utilize the nutrient waste from one feed receiving species to support grazers, filter feeding organisms and primary producers. (Craig et al 2012; Bostock et al 2010). Barrington, et al. (2009) provided a review of the work being done in several parts of the world on the laboratory and commercial-scale demonstration of technologies which apply this concept. (a) (b) Figure 6. Schematic representation of the IMTA concept (a) integrated-multi-trophic-aquaculture; (b) The Algae case Microalgae grow everywhere in the World s ocean and mitigate large amounts of CO 2 at the base of the food web (Figure 7). However, most of the biomass is consumed by bacteria and heterotrophic organisms and thus recycled.

21 Figure 7. Oceanic areas and estimated mitigated CO 2 (source: NASA) So far, marine bio-resources contribute only 16 % to the global protein supply and in total only 2 % to the global food supply. Therefore algae are still a very promising biomass for food, feed and fuel-industries (Duarte et al., 2009). The market volume and value of algae range over a broad scale of 30 /t for high volume biofuels to 2,000 10,000 /t for high value food and pharmaceuticals. In the aquaculture industry microalgae are important for the development of larvae of mollusks, echinoderms, crustaceans and some fish larvae with a worldwide annual production of approximately t/year and a market value of about 250 /kg. Approximately one - fifth of this biomass is used to nourish the fish and shellfish that are cultivated in aquaculture hatcheries (Muller-Feuga 2004). The most frequently used species are Chlorella, Tetraselmis, Isochrysis, Pavlova, Phaeodactylum, Chaetoceros, Nannochloropsis, Skeletonema and Thalassiosira (Spolaore et al. 2006). The biggest demand for microalgae lies it its potential to substitute the ever growing industries of PUFA (Omega 3/6 fatty acids). Here the market is expected to grow by 12 % in the US and 10 % in Europe annually (Figure 8). Figure 8. Estimated growth of the PUFA industry The increasing public debate on the use of fishmeal for aquaculture puts microalgae in the focus as substitute for fishmeal and Omega-3 industries increasingly produce concentrated EPA and DHA oils for human consumption. These fatty-acids are used as functional foods with evidence from clinical studies that they support the cognitive and visual development of infants, prevent inflammation and counteract cardiovascular risks (Kris-Etherton, et al., 2002; Delgado-Lista, et al., 2012; Tur et al., 2012; Rontoyanni, et al., 2012). A study of BASF pointed out that consumers increasingly seek these products (Figure 9). As the main source was fish oil the food market for vegetarian food is interested in the microalgae substitutes of these products.

22 Figure 9. Market potential for omega-3 products Microalgae and macroalgae are still considered as possible substitute for fossil fuels. Despite a large body of research in the area of photosynthesis for carbon sequestration, little work has been done to develop practical algae production systems that do not ignore land availability limitations and can be installed at any location for the production of fuels, food and animal feed. Offshore algae production could fill that gap and allow the energy and cost efficient high volume conversion into biofuels. The large environmental footprint of algae cultivation is driven predominantly by upstream impacts, such as the demand for CO2 and fertilizer. To reduce these impacts, flue gas and, to a greater extent, wastewater should be used to offset most of the environmental burdens associated with algae. This the integration with waste treatment of offshore installations (e.g. urine from domestic wastewaters) and the enhanced production per area not readily obtained from other biomass sources offer perfect opportunities for R&D. Offshore algae production could thus serve the food, feed and fuel industries with food and feed produced via clean CO 2 and fertilizers from mariculture farms and fuels being produced with flue-gas and wastewater from domestic sources of offshore installations. The fuels are specifically important for the aviation industry since by 2050, this industry wants to cut their CO 2 emissions by 50 % (World Economic Forum, 2011; Figure 10) and this cannot be achieved by improved technologies alone but must include a new biofuel source like algae. To avoid competition with land based agriculture offshore production seems a promising alternative for this demand. Figure 10. CO2 Abatement Potential of Levers

23 For example in order to replace all transport fuels in Europe 400 million lipids from microalgae production would be needed per year from a surface area equivalent to the surface area of Portugal. As byproduct of this production the microalgae would also deliver 400 million tons of proteins, which would account for 40 times the imported soy of Europe (Wijffels and Barbosa, 2010). According to Reith et al (2011) the culture of macro-algae has significant potential on the energy production as biofuel applying a variety of methods (horizontal lines. vertical lines or macroalgae colonies). Additionally, seaweeds based products are used already as texturizers, gelling agents, emulsifiers and stabilizers. Carrageenan is used in many custards and yoghurt while it is also used as mold making material for dentistry. Aquatic biomass is the new challenge as combined activity e.g. with wind farms (North Sea) for the extraction of alginates or from ocean farms for large scale biofuel production. Several suggestions exist on a large scale production in the oceans (Ecofys, 2008). Therefore, seaweed from ocean farming is a promising source for biofuel production with low costs and a large potential. Additionally, seaweed could be a large source of proteins for cattle and fish feed and could also help reduce ocean garbage and acidification. There exists ecological benefits and risks need to balanced, potentially, through an independent ecological assessment. From microalgae biomass the potential products apart from the use for energy production include antioxidants, antiviral substances, oils and poly-unsaturated fatty acids (PUFA). The energetic exploitation includes projects for the production of biodiesel and kerosene, and also biogas and bioethanol. In addition, Thermochemical Liquifaction represents another field of research. Supply chain The supply chain includes all links from the point of production (point of catch or farm site in the case of aquaculture) to the end-user or final consumer. The supply chain therefore contains a sub-set of markets or marketing systems. Distribution channels As with other goods, fish and fishery products must pass through distribution channels in order to reach the end-user or consumer. What makes fish and fishery products so special is the vulnerability of the products, given their limited shelf life. This leads to important requirements in terms of handling, quality and temperature control, as well as timeliness. Traditionally, the distribution channels in most import countries were characterized by a series of different levels such as importers, distributors, wholesalers and retailers as well as food brokers and agents, with each level performing a specific task. More recently, increased competition and improved logistics have shortened the chain in many markets with imported products, especially the case for frozen, preserved and canned seafood, often being bought directly from source by the wholesaler or by the retail chain operator. The absence of branded fresh seafood also leads to easy substitution of product and of supplier. In fact, increased international trade in fishery products and expansion of freetrade areas have led to a proliferation of smaller operators on the wholesale level. (FAO ) The role of the retail sector within the distribution channel continues to be debated, especially its negotiating power on prices (Figure 7). Aquaculture products, however, have certain advantages over wild products that increase their share of supermarket sales; in the future, markets are more likely to distinguish between the two modes of production (Banks et al 2012). Despite the negative competitive impact on suppliers and smaller retailers and fish mongers, the overall positive effects of modern retail channels includes lower prices to the consumer, improved accessibility and added convenience. In the

24 European and North American markets, the chains have played an important role in promotion and volume sales of aquaculture products such as salmon, bass, bream and catfish. Figure 7. Evolution of price index International trade in aquaculture products International fish trade is governed by the rules of the World Trade Organization (WTO). After the accession of China in 2001 and Viet Nam in 2007, all major fish-producing, importing and exporting countries have become WTO members, with the exception of the Russian Federation. From 1 January 2010, the EU s Regulation (EC) No. 1005/2008 requires that imports of wild caught fish and fishery products supplied to EU member states from third countries be accompanied by a catch certificate validated by the competent fisheries management authority of the flag state of the vessel that caught the fish. International seafood exports reached US$ 52.9 billion in 1999, a large increase from US$ 35.8 billion in The share of exports from developing countries has grown from 44 % in 1990 to 49 % in 1999 and net receipts of foreign exchange rose from US$ 10.4 billion to US$ 16.7 billion in the same period. The rapid growth in aquaculture production has made the sector important to the economy of many developing countries and, in the case of some traded aquatic products; the sector has become either an important source of supply or the main supplier. In these cases, fluctuation in production of farmed products has significant impact on price trends. In general, however, aquaculture products have helped to stabilize supplies of traded products and to bring down prices over the years. This has made what were previously luxury products available at lower prices and helped expand markets. (FAO ) Trends in production, trade and consumption are significantly impacting prices, product development, distribution and overall market access for producers. A summarized picture of the world fish market is presented in Table 2. The trade outlook remains positive, with a rising share of production from both developed and developing countries entering international markets. China is by far the largest fish exporter, at USD10.2 billion (2008), but its imports are also growing, reaching USD5.2 billion (2008).Other major importers include the United States of America, Japan and the European Union. With the fisheries value chain becoming increasingly globalized, production and processing are increasingly being outsourced, mostly to Asia (Banks et al 2012).

25 Table 2. World fish market The EU is the largest single market for imported fish and fishery products. The 2008 imports (EU-27) reached USD45.2 billion, up 7.8 percent from 2007, and represent 42 percent of total world imports. However, these statistics also include trade among EU partners. If intra-regional trade is excluded, the EU imported USD24.6 billion of fish and fishery products from non-eu suppliers, but this still makes the EU the largest market in the world (Banks et al 2012) Particularly for South Asia, there are some regional data from FAO (1989). For Taiwan it is stated that, all sales of fish must be made through wholesale markets of the locality where fish is landed, or to which it is transported. The fish market in the production centre is run by local fishermen's associations, and in the consuming centers by a joint central committee organized by local fishermen's associations and local city or township. The auction at fish markets is only attended by retailers, large consumers, and registered wholesalers. A large portion of fish is sold directly to wholesalers, or processing plants in landing or harvest sites. Taiwan PC is the largest exporter of shrimp to Japan, supplying some 50,000 t or 20% of the Japanese shrimp imports in It is also a large supplier of eels to the Japanese market, providing more than one-third of the Japanese consumption of this commodity. In addition to its shrimp exports Taiwan PC is exporting increasing volumes of formulated shrimp feeds to the different shrimp-producing countries of the region, notably the Philippines, Indonesia, Thailand, and Malaysia. Its commercial fish feeds have successfully penetrated and gained a large share of the local feed markets in these countries. Taiwan PC also exports farm equipment and supplies to its Asian neighbors, such as paddlewheels and other aerators, pumps, technical instruments (e.g. refractometers, DO/pH meters), and feed mills, among others. Socio-economics An Ecosystem Approach to Aquaculture is a strategy for the integration of the activity within the wider ecosystem such that it promotes sustainable development, equity, and resilience of interlinked socialecological systems (FAO 2010) As a strategy to ensure that aquaculture contributes positively to sustainable development, the EAA should be guided by three main interlinked principles (FAO, 2010):

Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template

Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template Innovation Transfer Network for Mediterranean Mariculture - INTRANEMMA Deliverable 1 (b): Greek Survey Template Το «INTRANEMMA» είναι Ευρωπαϊκό πρόγραμμα διά βίου μάθησης LDV - Leonardo Da Vinci - Μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork

ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ολοκληρωμένη Προσέγγιση για την Ασφάλεια των τροφίμων food safety from farm to fork Δρ. Κων/νος Μπαρμπέρης Προϊστάμενος Δ/νσης Εργαστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ

INRES. Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Regions of Knowledge FP7 229947 INRES Συνεργασία νησιωτικών περιφερειών για τη μεγιστοποίηση των περιβαλλοντικών και οικονομικών ωφελειών από την έρευνα στις ΑΠΕ Αρτέμης Σαϊτάκης Διευθυντής Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020. ΤΟΣ Υγεία. Τομεακό Σχέδιο. Αθήνα, 03.04.2014

ΕΠΑνΕΚ 2014-2020. ΤΟΣ Υγεία. Τομεακό Σχέδιο. Αθήνα, 03.04.2014 ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ Υγεία Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 1 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους και Εμπειρογνώμονες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ 2014

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ 2014 ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΙΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ 2014 Σύνταξη Πολυετούς Σχεδίου Ανάπτυξης 2020 Αγγελική Καλλαρά, M.Sc. Βιολόγος-Ιχθυολόγος Προϊσταμένη Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021)

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Προοπτικές για την Ελληνική Γεωργία και την Ανάπτυξη της Υπαίθρου Εμμανουήλ Γ. Κούκιος Καθηγητής ΕΜΠ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Το Έργο χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020.

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Γεώργιος Γιαννούσης Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων - ΕΣΠΑ Κατευθύνσεις Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής Αναπτυξιακό όραμα: «Η συμβολή στην αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών

Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών 2012 Είναι αποδεκτό σε παγκόσμιο επίπεδο ότι οι κλασσικές πρακτικές διαχείρισης της αλιείας, όπως

Διαβάστε περισσότερα

SIGNIFICANT PRIORITIES OF HEALTH-CARE REFORM AND THE GREEK PHARMACEUTICAL INDUSTRY

SIGNIFICANT PRIORITIES OF HEALTH-CARE REFORM AND THE GREEK PHARMACEUTICAL INDUSTRY SIGNIFICANT PRIORITIES OF HEALTH-CARE REFORM AND THE GREEK PHARMACEUTICAL INDUSTRY Theodoros Tryfon President, Panhellenic Union of Pharmaceutical Industries MAY 14 2015 Vice president ELPEN Τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΓΟΡΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΚΥΠΡΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΓΟΡΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΚΥΠΡΟ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΓΟΡΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΚΥΠΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Oι πρώτες προσπάθειες για την ανάπτυξη του τομέα των θαλασσοκαλλιεργειών

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης

Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης Κωνσταντίνος Μ. Φρουζής: Πρόεδρος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) Αντιπρόεδρος & Γενικός Διευθυντής, Novartis Hellas

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας DS Consulting

Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας DS Consulting Δημήτρης Σωτηρόπουλος Τεχνολόγος Γεωπονίας Κανονισμοί Ευρωπαϊκής Ένωσης Λειτουργία Συστήματος Ελέγχου Πιστοποίηση Προϊόντων Κανονισμός (ΕΚ) 834/2007 Κανονισμός (ΕΚ) 889/2008 Κανονισμός (ΕΚ) 710/2009 Κανονισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας «Εθνικές προτεραιότητες για την έρευνα και καινοτομία και ο ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ 2020» Π. Χατζηνικολάου Διεύθυνση Σχεδιασμού και Προγραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΦΗ ΙΧΘΥΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ Ε. ΠΑΠΟΥΤΣΟΓΛΟΥ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗΣ Υ ΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΙΧΘΥΩΝ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΣΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης Ι.Ν. 2014-2020»

«Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης Ι.Ν. 2014-2020» «Περιφερειακή Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης Ι.Ν. 2014-2020» -ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014- Η Περιφερειακή & οι συναφείς Στρατηγικές για την ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ σημαίνει : «Έξυπνη Εξειδίκευση» (R.I.S.) -την αξιοποίηση των

Διαβάστε περισσότερα

Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης. Αγροδιατροφικό Σύμπλεγμα

Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης. Αγροδιατροφικό Σύμπλεγμα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης Αγροδιατροφικό Σύμπλεγμα Κοντζικλίδης Ευθύµιος Περιφέρεια Θεσσαλίας / Ειδική Υπηρεσία ιαχείρισης Προτεραιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Προϋπολογισμός: 3.650.000 Ευρώ Φορέας υλοποίησης: Ελληνικός Οργανισμός Εξωτερικού Εμπορείου ΟΠΕ ΑΕ Χρηματοδότηση: Συγχρηματοδότηση από την Ελλάδα και

Προϋπολογισμός: 3.650.000 Ευρώ Φορέας υλοποίησης: Ελληνικός Οργανισμός Εξωτερικού Εμπορείου ΟΠΕ ΑΕ Χρηματοδότηση: Συγχρηματοδότηση από την Ελλάδα και Προϋπολογισμός: 3.650.000 Ευρώ Φορέας υλοποίησης: Ελληνικός Οργανισμός Εξωτερικού Εμπορείου ΟΠΕ ΑΕ Χρηματοδότηση: Συγχρηματοδότηση από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα

Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα Η οικονομία της γνώσης και η απόδοση της καινοτομίας στην Ελλάδα Δρ. Ιωάννης Χατζηκιάν, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων, ΣΔΟ, ΤΕΙ Αθηνών, Εισήγηση στην ημερίδα του Γραφείου Διαμεσολάβησης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Αργυρώ Ζέρβα, ΥΠΕΚΑ/Ειδική Γραμματεία Δασών Σοφία Πουρνάρα, Διαχειριστική Αρχή ΥΠΑΑΤ 1η Συνάντηση ομάδας ΘΟΣΣ 5, Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Δομή Η εφαρμογή του καθεστώτος των ενισχύσεων Το Ελληνικό Αγρο-διατροφικό σύστημα Πως η ΚΑΠ μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα»

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» «Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» του Andrea Campagna, τεχνικού & επιστημονικού συντονιστή του έργου FutureMed Project n 2S-MED11-29 Project co-funded by the European Regional Development Fund (ERDF)

Διαβάστε περισσότερα

Αγροδιατροφικός Τομέας

Αγροδιατροφικός Τομέας Αγροδιατροφικός Τομέας Growth stories Συνεργασίες με άλλες ΘΟΕ Επόμενα Βήματα Λάρισα, 30 Δεκεμβρίου 2013 Τα Γενικά Συμπεράσματα: Το Παραγωγικό Σύστημα Ο Δευτερογενής Τομέας της Θεσσαλίας παρουσιάζει την

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο : ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ Κ.ΑΛ.Π. Α. ΑΛΙΕΙΑ

ΘΕΜΑ 1 ο : ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ Κ.ΑΛ.Π. Α. ΑΛΙΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο : ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ Κ.ΑΛ.Π. Α. ΑΛΙΕΙΑ Είναι γενικά παραδεκτό ότι η ΚΑλΠ στον τομέα της αλιείας έχει αποτύχει, όπως η αρχή της σχετικής σταθερότητας (συστήματα των TAC S και QUOTAS) και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας. Καινοτομίες στη γεωργία

Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας. Καινοτομίες στη γεωργία Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας Καινοτομίες στη γεωργία Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των αγροτών Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων Αύξηση της παραγωγικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π 1. SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ Στα πλαίσια του παρόντος επιχειρησιακού προγράμματος πρωτοβουλίας LEADER+ θα ενταχθούν περιοχές που θέλουν και μπορούν να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν μια ολοκληρωμένη, βιώσιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μια ματιά Δράση ενάντια στην υπεραλίευση, με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές

Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές Δρ Τζουραμάνη Ειρήνη Ινστιτούτο Γεωργοοικονομικών & Κοινωνιολογικών Ερευνών Τέρμα Αλκμάνος, 115 28 Αθήνα tzouramani@agreri.gr Η Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Το έργο «Ολοκληρωµένα προγράµµατα, πρωτοβουλίες και δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων εξωστρέφειας» υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων σε Περιφερειακό Επίπεδο

Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων σε Περιφερειακό Επίπεδο ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Καινοτόμα Ψηφιακά Εργαλεία Διακυβέρνησης και Διαχείρισης Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, Λάρισα 30-12-2013 Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 Ομάδα εργασίας: Πρωτογενής Αγροτική Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε.

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. ΑΑΑ Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση A global sustainability framework and initiative of the United Nations Environment Programme Finance Initiative Ένα παγκόσμιο πλαίσιο και μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΑΑ 2014-2020

ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΑΑ 2014-2020 ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΑΑ 2014-2020 Το νέο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2014-2020 είναι ύψους 4,2 δις κοινοτικής συμμετοχής που μαζί με την εθνική και την ιδιωτική συμμετοχή θα κινητοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

4000 specialists, 600 local points, more than 50 countries in Europe and beyond

4000 specialists, 600 local points, more than 50 countries in Europe and beyond 4000 specialists, 600 local points, more than 50 countries in Europe and beyond Wherever you are, we re there to support small business Providing information and advice on market opportunities, European

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Υ ΑΤΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Υ ΑΤΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ \ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Υ ΑΤΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Ερευνητικών Προγραµµάτων ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ 2005 Ανάπτυξη Τεχνολογιών Παραγωγής Καινοτόµων ιατροφής για εκτρεφόµενα είδη µεσογειακών ψαριών ( ΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΨΑΡΙΩΝ).

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΜΕ ΟΙΚΙΣΚΟΥΣ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕΣΗΣ ΤΑΣΗΣ STUDY PHOTOVOLTAIC PARK WITH SUBSTATIONS

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΕ ΕΣΠΑ Κατάρτιση ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 / Οργανωτική δομή ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κοινωνικοί Εταίροι Εμπειρογνώμονες 2 Δημιουργικές Βιομηχανίες Κλωστοϋφαντουργία - έτοιμο ένδυμα Υποδήματα-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Κοζάνη 8/2/2013 Α.Π. 264 Ταχ. Δ/νση : Περιοχή ΖΕΠ Κοζάνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (ΕΣΕΤ)

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (ΕΣΕΤ) Εκδήλωση ΣΕΒ Παραγωγική Ανασυγκρότηση & Τεχνολογικές Προτεραιότητες Επιχειρηματικότητα και Έρευνα μια νέα εταιρική σχέση για μια ανταγωνιστική οικονομία 6 Νοεμβρίου 2012 Σταμάτιος Κριμιζής (Πρόεδρος),

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΔΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ»

«ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΔΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» «ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΟΜΑΔΩΝ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» Α/Α ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1 Στόχος προγράμματος 2 Δικαιούχοι προγράμματος Προϋποθέσεις 3 Υποστήριξη έργων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. «Θεσμικό Πλαίσιο Φωτοβολταïκών Συστημάτων- Βέλτιστη Απόδοση Μέσω Τρόπων Στήριξης»

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. «Θεσμικό Πλαίσιο Φωτοβολταïκών Συστημάτων- Βέλτιστη Απόδοση Μέσω Τρόπων Στήριξης» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΥ «Θεσμικό Πλαίσιο Φωτοβολταïκών Συστημάτων- Βέλτιστη Απόδοση Μέσω Τρόπων Στήριξης» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού

Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού Η καλλιέργεια κριθαριού στην Ελλάδα Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, το σύνολο σχεδόν της ελληνικής παραγωγής κριθαριού προοριζόταν για χρήση στην κτηνοτροφία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΠΑΑ) 2014-2020

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΠΑΑ) 2014-2020 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (ΠΑΑ) 2014-2020 ΜΟΝΑΔΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ - ΕΥΔ ΠΑΑ Θεσσαλονίκη, 12 Νοεμβρίου 2015 Τι είναι Καινοτομία? «Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ ΠΑΣΕΓΕΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ ΠΑΣΕΓΕΣ Μελισσοκοµία-προωθούµενη επαγγελµατική δραστηριότητα µε εξαγωγικό ορίζοντα 30 Οκτωβρίου 2013 Άξονες στρατηγικής για την ανάπτυξη της µελισσοκοµίας Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος, MSc. ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 Απρίλιος 2013 Στόχος της Εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation

MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation MEDLAB: Mediterranean Living Lab for Territorial Innovation Παραδοτέο 4.1.2 ΣΥΝΟΨΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ «ΖΩΝΤΑΝΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ» ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης

Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Αγροτική Επιχειρηματικότητα: Τάση ή Εργαλείο Ανάπτυξης Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Αγροτική Επιχειρηματικότητα, «Αυτό το χωράφι είναι η Επιχείρησή σου» Ναύπλιο, 15-10-2013 Ραυτόπουλος Δημήτρης Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Απόστ. Παπαδούλης Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Κεντρικής Ελλάδος 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΚΟΖΑΝΗ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωργία στην Ψηφιακή Εποχή. Ιωάννης Χαντζάρας Προιστάμενος της Μονάδας Δ, Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΥΔ ΠΑΑ)

Η Γεωργία στην Ψηφιακή Εποχή. Ιωάννης Χαντζάρας Προιστάμενος της Μονάδας Δ, Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΥΔ ΠΑΑ) ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Η Γεωργία στην Ψηφιακή Εποχή Ιωάννης Χαντζάρας Προιστάμενος

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων

Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Βιομηχανικά απόβλητα και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Δ. Καλλιδρομίτου 1, Κ. Κορυζή 1, Κ. Αραβώσης 2 1 Εψιλον ΑΕ, Μονεμβασίας 27, 15125, Μαρούσι 2 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015

ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας & Υδατοκαλλιεργειών Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών ΗΜΕΡΙΔΑ Παρασκευή 20 Μαρτίου 2015 "Μέθοδοι και πλαίσια λήψης αποφάσεων για μια πολιτική με άξονα τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε;

ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε; ShMILE II ShMILE Project Από τον πειραματισμό στην διάδοση του οικολογικού σήματος στην Μεσόγειο. Πώς θα ωφεληθούμε; Alpha MENTOR Αναστασία Χατζηνικολάου Αρχιτέκτων Περιβαλλοντολόγος Σοφία Ναταλία Μποέμη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 2014-2020

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 2014-2020 1 ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ 2014-2020 Μαρία Κασωτάκη Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κρήτης ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ, ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΕΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

(Biomass utilization for electric energy production)

(Biomass utilization for electric energy production) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ T.Ε.I. ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Ομότιμος Καθηγητής Συνεπιβλέπουσα: ΕΡΙΕΤΤΑ Ι. ΖΟΥΝΤΟΥΡΙΔΟΥ, Παν. Υπότροφος

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ

«ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ «ΟΡΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Γκουλιαδίτη Φρειδερίκη Γεωπόνος Κέντρο Μελισσοκομίας ΠΑΣΕΓΕΣ Ποιο είναι το θέμα μας Η Ελληνική μελισσοκομία έχει κατακτήσει σημαντική θέση στην ελληνική αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ-ΘΡΑΚΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΕΡΓΟ: Τοπική Σύμπραξη για την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα νέων αγροτών

Διαβάστε περισσότερα

IMES DISCUSSION PAPER SERIES

IMES DISCUSSION PAPER SERIES IMES DISCUSSION PAPER SERIES Will a Growth Miracle Reduce Debt in Japan? Selahattin mrohorolu and Nao Sudo Discussion Paper No. 2011-E-1 INSTITUTE FOR MONETARY AND ECONOMIC STUDIES BANK OF JAPAN 2-1-1

Διαβάστε περισσότερα