ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ"

Transcript

1 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Π Ρ Ω Τ Ο ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Περιεχόμενα 1ου Κεφαλαίου 1.1 Εισαγωγή 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης; 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση 1.4 Οι Ευρωπαίοι Πολίτες και το Περιβάλλον 1.5 Η Πράσινη Βίβλος για το Περιβάλλον 1.6 Το Περιβάλλον ως Οικονομικό Αγαθό 1.7 Σχέση Οικονομικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος 1.8 Οικολογικό Κίνημα Οι Κυριότεροι Σταθμοί 1.9 Χρηματοδότηση Περιβαλλοντικών Έργων και ράσεων στην Ε.Ε. και την Ελλάδα 1.10 Βιομηχανία και Βιώσιμη Ανάπτυξη Νομοθετικές Παρεμβάσεις Σύνοψη Ερωτήσεις Κατανόησης και Εμβάθυνσης της Θεωρίας

2

3 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 25 Περίληψη Η διαρκής, εκθετικού τύπου, τεχνολογική ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών ανέδειξε έντονο και απειλητικό το πρόβλημα της ρύπανσης του περιβάλλοντος. Η κατά βούληση χρήση της πυρηνικής ενέργειας, η δυνατότητα διενέργειας διαστημικών ταξιδιών και οι εκπληκτικές εξελίξεις στη βιολογία και στην επιστήμη της αναπαραγωγής άλλαξαν εντελώς τη σχέση ανθρώπινου είδους και φυσικού περιβάλλοντος. Αποτέλεσμα των παραγωγικών δραστηριοτήτων των μεταβιομηχανικών κοινωνιών είναι η εκθετική αύξηση παραγωγής αποβλήτων. Οι επιλογές της μηδενικής ανάπτυξης και της αποκλειστικής εναπόθεσης των ελπίδων της ανθρωπότητας στην τεχνολογία της αντιρρύπανσης αποτελούν απλές «ψευδολύσεις» του συνολικού προβλήματος. Είναι συνεπώς επιτακτική η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της σχέσης τεχνολογικής ανάπτυξης και περιβάλλοντος ώστε να εξασφαλισθεί η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας επάνω στον πλανήτη Γη. Τα περισσότερα περιβαλλοντικά προβλήματα είναι αποδεκτά από τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων του πλανήτη μας, υπάρχει ωστόσο μια σοβαρή διαμάχη σχετικά με τη χρονική κλίμακα αντιμετώπισής τους. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία πρόσφατων ερευνών οι 9 στους 10 πολίτες της Ε.Ε. αναγνωρίζουν την ύπαρξη των περιβαλλοντικών προβλημάτων και το επείγον της αντιμετώπισής τους σε σύντομο χρονικό διάστημα. Για το σκοπό αυτό εμφανίζονται πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε δράσεις και σχέδια περιορισμού της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, ενώ επιθυμούν τον κεντρικό συντονισμό της πολιτικής προστασίας του περιβάλλοντος από την Ε.Ε. Στα πλαίσια της έντονης κινητικότητας των Ευρωπαίων για την προστασία του περιβάλλοντος η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Περιβάλλοντος εξέδωσε από τα μέσα της δεκαετίας του 90 την Πράσινη Βίβλο για το περιβάλλον, που έχει σαν στόχο την πρόληψη και αποκατάσταση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. εδομένου δε του γεγονότος ότι το περιβάλλον βρίσκεται σε συνθήκες στενότητας και ανεπάρκειας, θεωρείται πλέον σαν ένα οικονομικό αγαθό, καθώς αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του οικονομικού μας συστήματος λειτουργώντας σαν πηγή τροφοδοσίας της παραγωγής, αποδέκτης των αποβλήτων ενώ ικανοποιεί και ανάγκες ψυχικής ευεξίας και αισθητικής. Στα πλαίσια αυτά έγινε συνολικά αποδεκτό ότι η κοινωνική και προσωπική ευημερία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την οικονομική ευμάρεια αλλά και από την υγεία του φυσικού περιβάλλοντος. Για το σκοπό αυτό αποδεικνύεται

4 26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ότι μακροπρόθεσμα η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής ευημερίας. Συνεπώς είναι απαραίτητο η οικονομική ανάπτυξη να είναι και περιβαλλοντικά βιώσιμη. Η ανθρώπινη αγωνία για τους κινδύνους που απειλούν το ανθρώπινο είδος και τις φυσικές λειτουργίες του πλανήτη μας σε συνδυασμό με την οικολογική ευαισθησία οδήγησαν στην ανάπτυξη ενός ισχυρού οικολογικού κινήματος με στόχο την προστασία του πλανήτη και τη διαφύλαξη της οικολογικής συνέχειας. Το οικολογικό κίνημα μέσα από μακρόχρονους αγώνες, και παρά τις κατά περιπτώσεις ακραίες αντιδράσεις του, πέτυχε μια σειρά ιστορικών παρεμβάσεων που συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος. Επιπλέον, αναδείχθηκε συνολικά το ζήτημα του περιβάλλοντος σαν άμεσης προτεραιότητας στρατηγικό πρόβλημα, γεγονός που αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη επιτυχία του συγκροτημένου οικολογικού κινήματος. Τέλος, η διατήρηση, η προστασία και η βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος ώθησε την Ευρωπαϊκή Κοινότητα να δημιουργήσει μια σειρά χρηματοδοτικών μηχανισμών για το περιβάλλον, όπως για παράδειγμα το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «LIFE». Ο στόχος των προγραμμάτων αυτών είναι να συμβάλλουν μέσω οικονομικών ενισχύσεων στα σχέδια ανάπτυξης και εφαρμογής της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας στον τομέα του περιβάλλοντος.

5 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 27 Στόχοι του 1ου Κεφαλαίου Με την ολοκλήρωση της μελέτης του 1ου κεφαλαίου ο αναγνώστης θα πρέπει: Να αναγνωρίζει τους κυριότερους σταθμούς που προσδιορίζουν τη σχέση ανθρώπινου είδους και φυσικού περιβάλλοντος Να κατανοεί τη σχέση ρυθμού ανάπτυξης και προβλημάτων περιβαλλοντικής ρύπανσης Να αξιολογεί τις επιλογές περιορισμού της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, συμπεριλαμβανομένων αυτών της «μηδενικής ανάπτυξης» και της «αποκλειστικής υποστήριξης της βιομηχανίας αντιρρύπανσης» Να αναγνωρίζει τη σημερινή κατάσταση των περιβαλλοντικών προβλημάτων Να γνωρίζει την άποψη των ευρωπαίων πολιτών σχετικά με τα περιβαλλοντικά προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας Να γνωρίζει τις κυριότερες νομοθετικές και χρηματοδοτικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περιβαλλοντικά θέματα Να κατανοεί το χαρακτηρισμό του περιβάλλοντος ως οικονομικό αγαθό Να αναγνωρίζει τη σχέση οικονομικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικών προβλημάτων Να γνωρίζει τους κυριότερους σταθμούς του οικολογικού κινήματος

6

7 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Εισαγωγή Στην πορεία εξέλιξης της ανθρωπότητας από τη σκοπιά της σχέσης μεταξύ του ανθρώπου και της φύσης διακρίνονται συνήθως δύο μεγάλοι σταθμοί. Ο ένας απ αυτούς είναι η Νεολιθική Επανάσταση, η οποία τοποθετείται από τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους το δέκα χιλιάδες (10,000) π.χ. και σηματοδοτείται από την αντικατάσταση των πρωτόγονων παραγωγικών μεθόδων, που στηρίζονταν στη συλλογή καρπών, στο κυνήγι και στο ψάρεμα με πιο σύγχρονες γεωργικές και κτηνοτροφικές μεθόδους. Επιπλέον, κατά την περίοδο αυτή εμφανίζονται οι πρώτες μόνιμες κοινότητες-οικισμοί με σχετικά σταθερή περιοχή διαμονής, οπότε αρχίζει σταδιακά να εγκαταλείπεται ο καθαρά νομαδικός τρόπος διαβίωσης του ανθρώπου. Παρατηρείται συνεπώς για πρώτη φορά συγκέντρωση φυσικών πόρων και παραγωγή αποβλήτων σε συγκεκριμένες περιοχές, έστω και αν ο βαθμός συγκέντρωσης της περιόδου αυτής είναι ουσιαστικά ασήμαντος σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα. Ακόμα και πριν από αυτή την εποχή, αλλά και αμέσως μετά, οι ανθρώπινες κοινότητες, ολιγομελείς ως επί το πλείστον, χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές υλικών και ενέργειας για τη διατροφή τους, τη θέρμανση, την κίνηση καθώς και όλες τις άλλες δραστηριότητές τους. Αντίθετα, κατά το δεύτερο μεγάλο σταθμό στην εξέλιξη της παραγωγικής διαδικασίας, που αποτελεί η Βιομηχανική Επανάσταση, η οποία χρονολογείται στα μέσα του 18ου αιώνα, παρατηρείται η σταδιακή επιβολή πιο εντατικών μεθόδων παραγωγής και η δημιουργία των σύγχρονων βιομηχανικών κοινωνιών. Σ αυτή τη δεύτερη φάση, η σχέση ανθρώπου με το περιβάλλον μεταβάλλεται σημαντικά. Η ανάγκη της ανθρωπότητας για χρήση πηγών ενέργειας με μεγαλύτερη συγκέντρωση ισχύος οδήγησε στην αντικατάσταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των ανανεώσιμων πρώτων υλών από άλλες, μη ανανεώσιμες, όπως είναι ο άνθρακας, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα μέταλλα κ.λπ. Λίγο αργότερα αρχίζει να εμφανίζεται απειλητικό και το πρόβλημα της ρύπανσης του περιβάλλοντος. Φυσικά η ρύπανση αυτή δεν οφείλεται μόνο στη βιομηχανία. Αποτελεί όμως απόρροια των μεταβιομηχανικών κοινωνιών και οι παραγωγικές δραστηριότητες εξακολουθούν να κατέχουν ένα κυρίαρχο ρόλο στη ρύπανση του περιβάλλοντος. Επιπλέον οι εξορυκτικές, κατασκευαστικές και οι υπόλοιπες αστικές δραστηριότητες οδηγούν στην

8 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ολοένα αυξανόμενη δημιουργία αποβλήτων, καταλοίπων, λυμάτων καθώς και άλλων πηγών διαταραχής της ισορροπίας του περιβάλλοντος σε βαθμό επικίνδυνο, τουλάχιστον όπως αναγνωρίζεται σήμερα, για τη σταθερότητα των φυσικών οικοσυστημάτων. Τα τελευταία χρόνια είναι πιθανόν το ανθρώπινο είδος να διανύει τον τρίτο καθοριστικό σταθμό στην ιστορία της εξέλιξής του. Ο πραγματικά σημαντικός αυτός εξελικτικός σταθμός συνδέεται με τη διενέργεια των διαστημικών ταξιδιών, την κατά βούληση χρήση της πυρηνικής ενέργειας αλλά και τις τρομακτικές σε σημασία εξελίξεις στη βιολογία και την επιστήμη της αναπαραγωγής. Κατά την αποκαλούμενη ιαστημική Επανάσταση ο άνθρωπος ελέγχει για πρώτη φορά την τεράστια δύναμη της πυρηνικής σχάσης και σύντηξης και διαπιστώνει τη δυνατότητα πλήρους καταστροφής του πλανήτη σε μερικά λεπτά της ώρας. Παράλληλα, επιτυγχάνει να μετακινηθεί σε άλλα άστρα του ηλιακού μας συστήματος, κατανοώντας ότι ο μικρός γαλάζιος πλανήτης, στον οποίο η φύση τον τοποθέτησε, είναι ένα από τα αμέτρητα άστρα του σύμπαντος. Τέλος, για πρώτη φορά το ανθρώπινο είδος φθάνει τόσο κοντά στο να κατανοήσει το μυστήριο της ζωής και να ελέγξει το μηχανισμό δημιουργίας νέων υπάρξεων. Συνοψίζοντας μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι κατά τη φάση της διαστημικής επανάστασης, που τοποθετείται στο δεύτερο μισό του τελευταίου αιώνα της δεύτερης μ.χ. χιλιετίας, μεταβάλλεται πλήρως η ισορροπία ανθρώπου και φύσης. Για πρώτη φορά τα όρια του πλανήτη μας αποδεικνύονται τόσο περιορισμένα για το ανθρώπινο είδος. Η κατανόηση και αποδοχή των ορίων του πλανήτη μας ανησύχησε για πρώτη φορά την ανθρωπότητα, καθώς άρχισε ξαφνικά να συνειδητοποιεί τις επιπτώσεις των δραστηριοτήτων και των επιλογών της. 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης; Όπως προαναφέραμε, η βιομηχανική και τεχνολογική ανάπτυξη είναι η βάση και αποτελεί τον πυρήνα του όλου προβλήματος της υποβάθμισης του περιβάλλοντος. Και αυτό γιατί, όπως έχει ήδη διαπιστωθεί, οι βιομηχανικές και κυρίως οι μεταβιομηχανικές κοινωνίες χαρακτηρίζονται από εκθετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, οι οποίοι έχουν σαν άμεσο αποτέλεσμα την εκθετική

9 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 31 αύξηση παραγωγής αποβλήτων και κατά συνέπεια την εκρηκτικού τύπου ρύπανση του περιβάλλοντος. Πράγματι, εάν υποθέσουμε ότι η αύξηση της ρύπανσης γίνεται με σταθερό ετήσιο ρυθμό 5% και ακολουθεί την προαναφερόμενη εκθετική μεταβολή σαν αποτέλεσμα των αντίστοιχων ρυθμών της βιομηχανικής ανάπτυξης, τότε ξεκινώντας από μια μονάδα αποβλήτων το έτος 2004 μ.χ. σε 50 χρόνια θα έχουμε 11.5 μονάδες αποβλήτων, ενώ σε 200 χρόνια θα έχουμε 17,300 μονάδες αποβλήτων! Σε σύγκριση (βλέπε Σχήμα 1.1), η γραμμικού τύπου ανάπτυξη, που χαρακτηρίζει τις αγροτικές προβιομηχανικές κοινωνίες, θα έδινε με τον ίδιο αρχικό ρυθμό 5%, μόλις 3.5 μονάδες σε 50 χρόνια και μόνο 11 μονάδες ρύπανσης μετά από 200 χρόνια. Αν λοιπόν συγκρίνουμε τις 17,300 μονάδες ρύπανσης, που συνοδεύουν τις σύγχρονες βιομηχανικές κοινωνίες, με τις 11 μονάδες ρύπανσης που αποδίδονται στις αγροτικές κοινωνίες, είναι φανερό ότι το σημερινό πρόβλημα ρύπανσης είναι αφ ενός μεν θέμα ρυθμών ανάπτυξης αφ ετέρου δε συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που επιτυγχάνεται η βιομηχανική ανάπτυξη στις σύγχρονες κοινωνίες. Να προστεθεί στο σημείο αυτό ότι ο τρέχων ρυθμός ανάπτυξης του πλανήτη μας κυμαίνεται στα επίπεδα του 3.5%. Σχήμα 1.1 Εξέλιξη μονάδων ρύπανσης με το χρόνο

10 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Βασιζόμενοι στην παραπάνω τοποθέτηση βλέπουμε ότι οι πιθανές λύσεις του προβλήματος της ρύπανσης στηρίζονται σε δύο επιλογές. Η πρώτη επιλογή περιλαμβάνει τον περιορισμό των αναπτυξιακών ρυθμών, που σύμφωνα με όσα είπαμε θα οδηγήσει σε ανακούφιση του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, εάν έχουμε μείωση των ρυθμών ανάπτυξης από 5% σε 3%, οι αντίστοιχες μονάδες ρύπανσης (Σχήμα 1.1), θα είναι μετά από 50 χρόνια μόλις 4.5 και μετά από 200 χρόνια μόλις (;) 370. Όμως το μοντέλο της μηδενικής ανάπτυξης, ή καλύτερα της μειωμένης ανάπτυξης, ευνοεί κατά κύριο λόγο τις αναπτυγμένες χώρες, οι οποίες ήδη διαθέτουν ένα ανεκτό επίπεδο ζωής και καταδικάζει σε μόνιμη εξαθλίωση ένα μεγάλο μέρος του τρίτου κόσμου και των αναπτυσσόμενων χωρών, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατόν να γίνει αποδεκτό σαν συνολική πλανητική λύση. Ο δεύτερος τρόπος αντιμετώπισης της αυξημένης ρύπανσης είναι η δημιουργία ενός νέου κλάδου βιομηχανικής δραστηριότητας, αυτού της βιομηχανίας αντιρρύπανσης, η οποία θα ασχολείται με τον καθαρισμό και την επαναφορά στο περιβάλλον των αποβλήτων από τις βιομηχανικές και αστικές διεργασίες. υστυχώς, η ιδέα της δημιουργίας μιας βιομηχανίας αντιρρύπανσης είναι υπερβολικά απαιτητική σε κεφάλαια, σε τεχνολογία και ενέργεια και δεν είναι απολύτως αθώα από οικολογική άποψη, δηλαδή δεν οδηγεί αναγκαστικά στην παραγωγή αβλαβών προϊόντων. Επειδή και οι δύο παραπάνω λύσεις παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα και δεν μπορούν παρά να θεωρηθούν σαν «ψευδολύσεις» στο συνολικό πρόβλημα «Τεχνολογική Ανάπτυξη και Περιβάλλον», είναι φανερό ότι χρειάζεται μια νέα τοποθέτηση του ζωτικού αυτού θέματος σε ευρύτερα πλαίσια, έτσι ώστε να γίνει ορατή η στρατηγική, η οποία πρέπει να ακολουθηθεί για την αντιμετώπισή του και τη διατήρηση-διασφάλιση της ισορροπίας στον πλανήτη Γη. 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση Σήμερα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αναφέρονται συνεχώς και επίμονα σε συγκλονιστικές αποκαλύψεις των κινδύνων, που απειλούν την ανθρώπινη ύπαρξη λόγω της ρύπανσης και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος. Είναι μάλιστα σαφώς πιο «κοινωνικά αποδεκτό» και πιο «πολιτικώς ορθό» να ασχολούμαστε με την περιβαλλοντική «καταστροφολογία», χωρίς να εξετάζουμε προσεκτικά την πραγματική κατάσταση. Υπάρχουν αρκετά βιβλία

11 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 33 τα οποία προειδοποιούν πως το ανθρώπινο είδος σκόπιμα ή ακούσια αυτοκαταστρέφεται, επιβαρύνοντας με τις δραστηριότητές του την «αγνότητα» που κάποτε είχε ο πλανήτης μας. Όμως, ο σκοπός ενός προβληματισμένου και σωστά ενημερωμένου πολίτη είναι να προσπαθήσει να δώσει απαντήσεις καταγράφοντας τα πραγματικά προβλήματα και προτείνοντας λύσεις, οι οποίες στην περίπτωση εφαρμογής τους θα διευκολύνουν τον περιορισμό των σημαντικών περιβαλλοντικών προβλημάτων. Είναι γνωστό σε όλους από τη θεωρία αλλά και από την κοινή λογική, ότι είναι αδύνατη η απεριόριστη ανάπτυξη τόσο του πληθυσμού όσο και της βιομηχανίας σε ένα περιορισμένο πλανήτη. Όμως το πρόβλημα αυτό για κάθε ειδικό που ασχολείται με το θέμα έχει μια άλλη διάσταση. Υπάρχουν άλλωστε αρκετοί που ισχυρίζονται ότι είναι ένα πρόβλημα το οποίο θα πρέπει να αφεθεί προς επίλυση από τις επόμενες γενιές. Πάντως κανείς δε διαφωνεί πραγματικά για τις τελικές επιπτώσεις της τεχνολογικής ανάπτυξης και της ρύπανσης του περιβάλλοντος. Κορυφαίοι τεχνολόγοι, όπως ο τέως πρόεδρος της επιτροπής ατομικής ενέργειας Glenn Seaborg (1970), καθώς και κορυφαίοι περιβαλλοντολόγοι, όπως ο βιολόγος Rene Dubos (1969) επισήμαναν εδώ και αρκετά χρόνια ότι αναπόφευκτα πρέπει να μάθουμε να ζούμε σε μια σταθερή κατάσταση ή όπως αλλιώς αποκαλούνται σε κοινωνίες «διαστημόπλοια», οι οποίες θα χαρακτηρίζονται από μεγάλη λιτότητα στην κατανάλωση φυσικών πόρων και στην προσεκτική τοποθέτηση ορίων, προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ του ανθρώπου και του περιβάλλοντος στο οποίο ζει. Η βασική αντίθεση των ειδικών στα προβλήματα υποβάθμισης του περιβάλλοντος είναι η χρονική κλίμακα. Η αισιόδοξη άποψη ισχυρίζεται ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν είναι τόσο κακή όσο υποστηρίζεται. Επίσης, ένα άλλο επιχείρημα είναι ότι η συνεχής επιστημονική και τεχνολογική εφευρετικότητα θα κρατήσουν μακριά την περιβαλλοντολογική απειλή για πάντα. Και τέλος θεωρείται ότι υπάρχουν πολλοί αμυντικοί κοινωνικοί μηχανισμοί ανάδρασης, όπως η οικονομία της αγοράς, τα μαζικά μέσα ενημέρωσης και η πολιτική. Οι αμυντικοί αυτοί μηχανισμοί παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες για τον κίνδυνο που διατρέχουν οι ανθρώπινες αξίες, ενώ η πολιτική πρακτική από μόνη της θα οδηγήσει την ανθρώπινη παρέμβαση στα φυσικά όρια, όπου αυτό θα καταστεί αναγκαίο. Με το σκεπτικό αυτό μπορούμε να πούμε ότι οι συνήθεις ανθρώπινες λειτουργίες θα συνεχιστούν κανονικά για το προβλεπτό μέλλον, δεδομένης της λειτουργίας μηχανισμών αυτοδιόρθωσης.

12 34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Από την άλλη πλευρά υπάρχει και η απαισιόδοξη άποψη, η οποία πιστεύει πρώτον ότι η κατάσταση είναι σαφώς πιο πιεστική απ ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να αποδεχτούν, δεύτερον ότι τα όρια της επιστημονικής και τεχνολογικής μας προόδου έχουν ήδη ξεπεραστεί και τέλος ότι οι μηχανισμοί ανάδρασης και αυτοάμυνας της κοινωνίας, στους οποίους στηρίζονται οι αισιόδοξοι, έχουν ήδη αρχίσει να εξασθενούν. Με βάση τα παραπάνω οι ειδικοί, που στηρίζουν την απαισιόδοξη άποψη, ισχυρίζονται ότι ο χρόνος είναι λίγος και η καθυστέρηση της παρούσας γενιάς να δράσει αποτελεσματικά μπορεί να προκαλέσει την ανικανότητα του πλανήτη να καλύψει τις ανάγκες του, οπότε μπορεί να οδηγηθούμε σε μια βιβλική καταστροφή. Την πιθανότητα αυτή περιέγραψε δύο αιώνες πριν ο γνωστός κοινωνιολόγος και οικονομολόγος Thomas Malthus, του οποίου η εργασία για τους κινδύνους του υπερπληθυσμού το 1798 ήταν η πρώτη συγκεκριμένη παρουσίαση των περιβαλλοντικών ορίων στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Ακόμα και αν οι προβλέψεις του Malthus δεν υλοποιήθηκαν, ο κίνδυνος του υπερπληθυσμού παραμένει πάντα απειλητικός για το μέλλον του πλανήτη μας (βλέπε και Κεφάλαιο 3). 1.4 Οι Ευρωπαίοι Πολίτες και το Περιβάλλον Σχήμα 1.2 Είναι άμεσο το πρόβλημα του περιβάλλοντος; Ποια όμως από τις παραπάνω απόψεις συμμερίζεται ο Ευρωπαίος πολίτης αναφερόμενος στο πρόβλημα του περιβάλλοντος; Από τα διαθέσιμα

13 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 35 στοιχεία έρευνας που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη δεκαετία στα πλαίσια του «Eurobarometer» το 1992 προκύπτει σαφής ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για θέματα περιβάλλοντος στις χώρες της Ένωσης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας το 85% των Ευρωπαίων πιστεύουν ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι ένα «άμεσο και επείγον πρόβλημα», ενώ μόλις το 2% πιστεύει ότι δεν είναι «πραγματικό πρόβλημα», βλέπε Σχήμα 1.2. Αντίστοιχα, ένα 13% το χαρακτηρίζει σαν «περισσότερο ένα πρόβλημα για το μέλλον». Πρόσφατη έρευνα, δέκα χρόνια αργότερα (2002), έδειξε ότι οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να επιμένουν στο επείγον του θέματος (87%), με πλέον ανήσυχους τους ανούς, τους Έλληνες και τους Σουηδούς, Σχήμα 1.3. Σχήμα 1.3 Πόσο επείγοντα χαρακτηρίζονται τα προβλήματα του Περιβάλλοντος; Σε συγκριτική διαχρονική βάση, τα ποσοστά των Ευρωπαίων τα οποία ανησυχούν για τα περιβαλλοντικά προβλήματα του πλανήτη μας και επικροτούν την άμεση ανάληψη δράσης ήταν μόλις 72% το 1986 σε σύγκριση με το 85% που ισχύει το 1992 και το 87% που καταγράφεται το 2002, Σχήμα 1.4. Παράλληλα οι κυριότερες δραστηριότητες για την προστασία του περιβάλλοντος τις οποίες οι ίδιοι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναλαμβάνουν σε προσωπικό επίπεδο, είναι ότι:

14 36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Σχήμα 1.4 ιαχρονική μεταβολή περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης α. Σε ποσοστό 94% αποφεύγουν να πετούν χαρτιά και σκουπίδια στο έδαφος β. Σε ποσοστό 84% συντελούν στην εξοικονόμηση ενέργειας γ. Σε ποσοστό 83% συμμετέχουν στο διαχωρισμό των οικιακών απορριμμάτων για ανακύκλωση δ. Σε ποσοστό 81% επιχειρούν την εξοικονόμηση νερού ε. Σε ποσοστό 73% προσπαθούν να περιορίσουν το θόρυβο και στ. Σε ποσοστό 70% αγοράζουν προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον ακόμη και αν κοστίζουν ελαφρώς ακριβότερα. Επιπλέον τα αποτελέσματα της έρευνας κατέγραψαν την υψηλή ζήτηση για πληροφόρηση σε σχέση με το περιβάλλον, ενώ οι τρεις στους τέσσερις πολίτες ζητούν καλύτερη πληροφόρηση για: i. Τους περιβαλλοντικούς κινδύνους από προϊόντα καθημερινής χρήσης ii. Τις ενέργειες που πρέπει να κάνουν σε περίπτωση βιομηχανικού ατυχήματος, προερχόμενου από φυσική ή τεχνολογική καταστροφή iii. Τους τρόπους ακίνδυνης διάθεσης ορισμένων αποβλήτων, όπως ορυκτέλαια, φαρμακευτικά προϊόντα, μπαταρίες κ.λπ.

15 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 37 iv. Τους κινδύνους από την πυρηνική ακτινοβολία. Σχήμα 1.5 Ποιος πρέπει να καθορίζει την περιβαλλοντική πολιτική; Τέλος, η σαφής πλειοψηφία των ερωτηθέντων (64% το 2002) εκδήλωσε την προτίμησή της ώστε τα θέματα προστασίας του περιβάλλοντος να αντιμετωπίζονται σε ευρωπαϊκό και όχι σε εθνικό επίπεδο, Σχήμα Η Πράσινη Βίβλος για το Περιβάλλον Στα πλαίσια της προαναφερόμενης ευαισθητοποίησης των Ευρωπαίων για την προστασία του περιβάλλοντος εντάσσεται και η ανησυχία των πολιτών για τις μεγάλες οικολογικές καταστροφές αλλά και για τις σημαντικές ζημιές, που προκαλούνται όχι τόσο από θεαματικές καταστροφές όσο από τις συνήθεις επιβλαβείς για το περιβάλλον δραστηριότητες. Ένα επιπλέον ερώτημα που τίθεται είναι ποιος θα επωμισθεί το κόστος αποκατάστασης της ζημιάς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Περιβάλλοντος, θέλοντας να ανταποκριθεί στο αίτημα αυτό, εξέδωσε την Πράσινη Βίβλο για το Περιβάλλον με κωδικό CΟM(93)47. Στο βιβλίο αυτό αναφέρεται για πρώτη φορά η «θέσπιση αστικής ευθύνης», ώστε να υποχρεωθεί ο υπαίτιος της ζημιάς στην αποκατάστασή της.

16 38 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Με βάση τον ορισμό της αστικής ευθύνης είναι δυνατός ο προσδιορισμός του υπαίτιου, ώστε να θεμελιώνεται η υποχρέωση αποζημίωσης του παθόντος και η τήρηση του αξιώματος ότι «όποιος ρυπαίνει πληρώνει». Επίσης το μέτρο αυτό έχει και προληπτικό ρόλο σαν μέσο αποτροπής μελλοντικών ζημιών. Σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο υπάρχουν δύο είδη αστικής ευθύνης, η «ευθύνη εξ αδικήματος» και η «αντικειμενική ευθύνη». Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν σαφείς δυσκολίες στη διαδικασία απόδειξης της ευθύνης καθώς και της σύνδεσης μεταξύ του πταίσματος και της προκαλούμενης ζημιάς. Ακόμα δε και όταν προσδιορισθεί ο υπαίτιος, θα πρέπει να καθορισθούν η έκταση της βλάβης του περιβάλλοντος, τα κατάλληλα μέσα αποκατάστασής της, η αντιμετώπιση των κινδύνων κ.λπ. Συνοψίζοντας, η Πράσινη Βίβλος έχει σαν στόχο την τοποθέτηση του θέματος της αποκατάστασης των περιβαλλοντικών ζημιών, ώστε σταδιακά να δοθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα μέσα αντιμετώπισης τέτοιων προβλημάτων. 1.6 Το Περιβάλλον ως Οικονομικό Αγαθό Έχοντας καταγράψει τις ανησυχίες των Ευρωπαίων Πολιτών, αλλά και τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι χρήσιμη μια σύντομη διαχρονική αναφορά στη σχέση μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομίας. Ήδη από τον 18ο αιώνα ο ρόλος των φυσικών πόρων αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την ανάλυση και την κατανόηση της δυναμικής μιας οικονομίας. Όμως η συστηματική θεώρηση του περιβάλλοντος ως οικονομικού αγαθού γίνεται για πρώτη φορά το 1920 από τον καθηγητή A. Pigou, ο οποίος στο έργο του «Economics οf Welfare» διαπιστώνει τον κοινωνικό και οικονομικό χαρακτήρα της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Ταυτόχρονα εντοπίζει την απόκλιση μεταξύ ιδιωτικού και κοινωνικού κόστους και προτείνει μέτρα οικονομικής πολιτικής για την εξίσωσή τους, δηλαδή για τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας. Οι προσεγγίσεις του Pigοu δεν βρίσκουν σημαντική απήχηση μέχρι το 1960, οπότε η ρύπανση του περιβάλλοντος αποκτά τέτοιες διαστάσεις, ώστε αφενός να θέτει σε αμφισβήτηση τις βασικές αρχές λειτουργίας του οικονομικού συστήματος, αφετέρου να διευρύνεται και να ισχυροποιείται

17 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 39 η κοινωνική απαίτηση για προστασία του περιβάλλοντος. Σήμερα αναγνωρίζεται ευρύτερα ότι το περιβάλλον αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του οικονομικού μας συστήματος, καθώς λειτουργεί: α. Ως τροφοδότης της παραγωγικής διαδικασίας με φυσικούς πόρους. β. Ως αποδέκτης των αποβλήτων της παραγωγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν τους σημερινούς ρυθμούς κατανάλωσης των φυσικών πόρων, οι οποίοι είναι σαφώς μεγαλύτεροι από το ρυθμό ανανέωσής τους, και τους ρυθμούς απόθεσης ή εκπομπής αποβλήτων, που επίσης υπερβαίνουν το ρυθμό φυσιολογικής αφομοίωσής τους, είναι κατανοητό ότι διαταράσσεται η ισορροπία του πλανητικού μας οικοσυστήματος και απειλείται η συνέχιση της ανάπτυξης. Με βάση τα παραπάνω, το περιβάλλον δεν αποτελεί απλά στοιχείο του οικονομικού μας συστήματος, αλλά επιπλέον βρίσκεται σε συνθήκες «στενότητας», αποτελεί δηλαδή αγαθό «σε ανεπάρκεια» και συνεπώς είναι ένα οικονομικό αγαθό. Τέλος, σήμερα, επιπλέον των δύο θεμελιωδών οικονομικών λειτουργιών του περιβάλλοντος, αναγνωρίζεται και μια τρίτη εξίσου σημαντική, η οποία μάλιστα το προσδιορίζει σαν αυτόνομο οικονομικό αγαθό, ανεξάρτητα με την παραγωγική διαδικασία. Η τρίτη λειτουργία του περιβάλλοντος βασίζεται στην παραδοχή ότι αυτό ικανοποιεί ανάγκες ψυχικής ευεξίας και αισθητικής. Για την κατανόηση του εν λόγω ισχυρισμού ας αναλογισθεί ο καθένας το σαφώς υψηλότερο κόστος απόκτησης γης και κατοικίας σε περιοχές με καθαρό περιβάλλον, καθώς και τα σημαντικά ποσά που δαπανώνται ετησίως για ψυχαγωγία και διακοπές σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής καθαρότητας και ομορφιάς. 1.7 Σχέση Οικονομικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος Όπως προαναφέρθηκε, η ευημερία υπό την ευρεία έννοια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την οικονομική ευμάρεια, όπως συμβατικά συνηθίζεται να μετράται, αλλά και από την υγεία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε. Σήμερα, καθώς ο ρυθμός ανάπτυξης καθίσταται εντατικότερος, οι πιέσεις στο περιβάλλον γίνονται ολοένα και πιο ισχυρές. Πρέπει συνεπώς να υιοθετηθούν αναπτυξιακά πρότυπα που σέβονται το περιβάλλον και μπορούν να τύχουν διαρκούς εφαρμογής.

18 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Υποστηρίζεται συχνά ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν συμβιβάζεται με την καλύτερη ποιότητα του περιβάλλοντος, καθώς αυτή συνεπάγεται αυξημένη χρήση των φυσικών πόρων, η οποία οδηγεί σε περαιτέρω υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Η «μαλθουσιανή» αυτή άποψη λαμβάνει υπόψιν της μόνο μια από τις σχέσεις μεταξύ περιβάλλοντος και οικονομικής ανάπτυξης. Στην πραγματικότητα αναφέρονται τουλάχιστον τρεις μηχανισμοί, οι οποίοι από κοινού προσδιορίζουν τις επιπτώσεις της οικονομικής ανάπτυξης στο περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα και με βάση τον έναν από τους μηχανισμούς αυτούς, η οικονομική ανάπτυξη επιβαρύνει το περιβάλλον εφόσον δεν μεταβάλλεται η τομεακή διάρθρωση της οικονομίας. Στην περίπτωση αυτή η επέκταση των οικονομικών δραστηριοτήτων οδηγεί μέσω φαινομένων κλίμακας σε υποβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος. Από την άλλη πλευρά, η σύνθεση της οικονομικής δραστηριότητας αλλάζει στα διάφορα στάδια της ανάπτυξης. Έτσι, κατά την πρώτη φάση της οικονομικής μεγέθυνσης οι οικονομίες στρέφονται από τη γεωργία προς τη μεταποίηση, αυξάνοντας τις απαιτήσεις σε πρώτες ύλες και την ένταση της ρύπανσης ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Στη δεύτερη φάση, όπου το εισοδηματικό επίπεδο ανέρχεται, αυξάνει το ποσοστό των υπηρεσιών στην οικονομική δραστηριότητα. εδομένου ότι οι υπηρεσίες χαρακτηρίζονται από χαμηλή γενικά ρύπανση, το γεγονός αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της ρύπανσης. Η διαχρονική εξέλιξη των δραστηριοτήτων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα. Τέλος, οι τεχνολογικές εξελίξεις που συνοδεύουν την οικονομική ανάπτυξη συντελούν και αυτές σε περιορισμό της ρύπανσης ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Αυτό ενισχύεται και από τον ανταγωνισμό κόστους παραγωγής στις οικονομίες ελεύθερης αγοράς, που οδηγεί στην αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση της ενέργειας και των πόρων γενικότερα. Επιπλέον αυτών, με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου αυξάνεται και η επιθυμία για καθαρό περιβάλλον, το οποίο μεταφράζεται σε πολιτικές αποφάσεις για την ενίσχυση των καθαρών δραστηριοτήτων και επιβάρυνση των κλάδων υψηλής ρύπανσης, μέσα από προγράμματα αντιρρύπανσης, τα οποία αυξάνουν το κόστος παραγωγής και επηρεάζουν τελικά την τομεακή σύνθεση της οικονομίας.

19 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 41 Η εξέλιξη της τεχνολογίας και η αλλαγή της τομεακής σύνθεσης της οικονομίας εξηγούν την ευθέως αντίστροφη σχέση (1/x) ή την ανεστραμμένη μορφή «U» της καμπύλης, που παρατηρείται στα εμπειρικά δεδομένα που συγκεντρώνονται από διάφορους ερευνητές και αφορούν τη σχέση κατηγοριών ρύπανσης και οικονομικής ανάπτυξης, βλέπε Σχήματα 1.6 και 1.7. Πράγματι, καθώς η οικονομία των φτωχών χωρών βελτιώνεται, αυξάνεται η πίεση στο περιβάλλον με γρήγορο ρυθμό. Με την επίτευξη όμως ενός ορισμένου εισοδηματικού επιπέδου, η ανάπτυξη οδηγεί τους πολίτες στο να απαιτήσουν καθαρότερο περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούνται και οι απαραίτητοι χρηματικοί πόροι για την ανάληψη αποτελεσματικών ενεργειών αποκατάστασης του φυσικού τοπίου. Με βάση το παραπάνω σκεπτικό, η χρήση της αμόλυβδης βενζίνης και η θέσπιση κανόνων για τις εκπομπές των εγκαταστάσεων θέρμανσης στις Ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, οδήγησαν τις πόλεις αυτές στο να παρουσιάζουν καθαρότερη ατμόσφαιρα από το Νέο ελχί και την πόλη του Μεξικού, αν και οι τελευταίες εμφανίζουν σαφώς χαμηλότερο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης. Σχήμα 1.6 Τυπικό μοντέλο ρύπανσης και οικονομικής ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο

20 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Σχήμα 1.7 Τυπικό μοντέλο ρύπανσης και οικονομικής ανάπτυξης σε περιφερειακό επίπεδο Αντίθετα, αναφερόμενοι στα περιβαλλοντικά προβλήματα σε πλανητικό επίπεδο, παρατηρείται μια βαθμιαία επιδείνωση (π.χ. μείωση της βιοποικιλότητας, πλανητική αύξηση της θερμοκρασίας κ.λπ.), που απεικονίζεται στο Σχήμα 1.8. Η επίλυση των προβλημάτων αυτών είναι σχετικά πολύπλοκη, λόγω της έντονης διεθνούς διάστασης που παρουσιάζουν. Πράγματι, είναι λογικό, καθώς οι χώρες βελτιώνουν το εισοδηματικό τους επίπεδο, να ελέγχουν αρχικά τα πιο επείγοντα περιβαλλοντικά τους προβλήματα, τα οποία δημιουργούν άμεσους κινδύνους για την υγεία και εμπίπτουν αποκλειστικά στην εθνική τους κυριαρχία, Σχήμα 1.7. Από τα αντίστοιχα στοιχεία προκύπτει ότι ο περιορισμός της ρύπανσης απαιτεί χρηματικά ποσά της τάξεως του 1% έως 3% του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων χωρών, όπως για παράδειγμα ισχύει στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη συνέχεια, οι χώρες στρέφονται προς τα περιφερειακά και τα πλανητικά περιβαλλοντικά προβλήματα, η επίλυση των οποίων είναι περισσότερο πολύπλοκη. Η αδυναμία πρακτικής αντιμετώπισης των εν λόγω προβλημάτων υπογραμμίζει ότι η ρύπανση δεν περιορίζεται από μόνη της με την αύξηση της οικονομικής ανάπτυξης. Αντίθετα είναι απαραίτητη η λήψη δραστικών και επίπονων μέτρων, τα οποία να τύχουν της αποδοχής από το σύνολο των ενδιαφερομένων.

21 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 43 Σχήμα 1.8 Τυπικό μοντέλο ρύπανσης και οικονομικής ανάπτυξης σε πλανητικό επίπεδο Ανακεφαλαιώνοντας, πρέπει να τονισθεί ότι μακροπρόθεσμα η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνεχή αύξηση της ευημερίας. Είναι σαφές ότι η ρύπανση μειώνει την παραγωγικότητα της γης, του εργατικού δυναμικού και των υπολοίπων παραγωγικών συντελεστών, με αποτέλεσμα η οικονομία να παρουσιάζει βαθμιαία επιβράδυνση. Το συμπέρασμα αυτό ενισχύει την άποψη ότι μακροπρόθεσμα η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να είναι απαραιτήτως και περιβαλλοντικά βιώσιμη! 1.8 Οικολογικό Κίνημα Οι Κυριότεροι Σταθμοί Καθίσταται πλέον κοινή συνείδηση αρκετών πολιτών ότι το ανθρώπινο είδος και οι φυσικές λειτουργίες του πλανήτη μας κινδυνεύουν από την αλόγιστη τεχνολογική ανάπτυξη της καταναλωτικής κοινωνίας μας. Στην περίπτωση δε που η ανθρώπινη αγωνία και η οικολογική ευαισθησία μετατρέπονται σε κοινωνική δράση, εμφανίζεται ένα ισχυρό οικολογικό κίνημα με στόχο την προστασία του πλανήτη και τη διαφύλαξη της συνέχειας του ανθρώπινου είδους. Το οικολογικό κίνημα, από τις αρχές τις δεκαετίας του 80 και μετέπειτα, απέδειξε ότι μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην ισόρροπη

22 44 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ βιομηχανική, τεχνολογική, οικονομική ανάπτυξη και στην προστασία του περιβάλλοντος. Ορισμένες από τις πλέον σημαντικές ιστορικές παρεμβάσεις του οικολογικού κινήματος για την προστασία του περιβάλλοντος είναι οι: i. 1972: Η διακοπή των πυρηνικών δοκιμών στην Αλάσκα. ii. 1982: Η συμφωνία περιορισμού της διεθνούς επιτροπής φαλαινοθηρίας για το εμπόριο της φάλαινας σ ολόκληρο τον κόσμο. iii. 1983: Η επιτυχημένη διεθνής έρευνα για τον εντοπισμό των παράνομα εξαγχθέντων αποβλήτων διοξίνης από την έκρηξη του Σεβέζο στην Ιταλία. iv. 1984: Το κλείσιμο του εργοστασίου «Boehringer Chemiefabrik» της Γερμανίας που παρήγαγε το ζιζανιοκτόνο 2,4,5-T και το εντομοκτόνο HCH που περιείχαν διοξίνη. v. 1987: Η απόφαση του Λουξεμβούργου, η οποία υποχρεώνει την «Dupont Company» να περιορίσει τις εκπομπές χλωροφθορανθράκων κατά 75% από το vi. 1987: Το πρωτόκολλο των Ηνωμένων Εθνών για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του θείου και τη σταθεροποίηση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου, σε μια προσπάθεια να αναχαιτισθούν τα φαινόμενα της παρακμής των δασών και των λιμνών από την όξινη βροχή. vii. 1988: Η οδηγία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την κατάργηση της απόρριψης αποβλήτων διοξειδίου του τιτανίου στη θάλασσα μέχρι το τέλος του viii. 1989: Η επιστροφή του πλοίου «Prο-America» με αρχικό φορτίο του τοξικά απόβλητα από το Σάο Πάολο στο Ρόττερνταμ, σημείο αρχικής του αναχώρησης. ix. 1990: Το κάλεσμα της ιεθνούς Ομοσπονδίας Εργατών Μεταφορών για την απαγόρευση της χρήσης πλοίων όχι ειδικά ναυπηγημένων για μεταφορές πυρηνικών καταλοίπων. x. 1991: Η ιεθνής Τράπεζα υιοθέτησε πολιτική δασών, που απαγορεύει τη χρηματοδότηση μέσω τραπεζών της υλοτόμησης σε πρωτεύοντα τροπικά δάση. xi. 1991: Η συμφωνία των χωρών της Συνθήκης της Ανταρκτικής για τη διακοπή της εκμετάλλευσης του ορυκτού της πλούτου για 50 χρόνια.

23 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 45 xii. 1992: Η απόφαση της Γαλλικής κυβέρνησης να διακόψει τις πυρηνικές δοκιμές στον Ειρηνικό για έναν τουλάχιστον χρόνο και να αναλάβει εκστρατεία για την οριστική τους διακοπή σ ολόκληρο το κόσμο. xiii. 1993: Οι ακτιβιστές των οικολογικών οργανώσεων, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τους, πετυχαίνουν τη διεθνή απαγόρευση απόρριψης τοξικών και ραδιενεργών ουσιών στη θάλασσα. xiv. 1994: Ψηφίζεται η Σύμβαση της Βασιλείας, η οποία θέτει φραγμούς στο επικίνδυνο και «ανήθικο» εμπόριο τοξικών αποβλήτων. xv. 1995: Μέλη οικολογικών οργανώσεων σταματούν την απόρριψη στη θάλασσα από την εταιρεία «Shell» της πλατφόρμας άντλησης πετρελαίου «Brendspar» και υπογράφεται η διεθνής σύμβαση «Όσλο-Παρισιού», που απαγορεύει κάθε τέτοιου είδους απόρριψη στο μέλλον. xvi. 1996: Υπογράφεται διεθνής συμφωνία για τον τερματισμό όλων των πυρηνικών δοκιμών. xvii. 1997: Υπογράφεται το πρωτόκολλο του Κιότο για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών. Έως σήμερα προωθείται η κατάρτιση εθνικών προγραμμάτων για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου. xviii.1998: Μετά από χρόνια δυναμικών παρεμβάσεων του οικολογικού κινήματος, απαγορεύονται πλήρως τα φονικά για τα δελφίνια παρασυρόμενα αφρόδιχτα. xix. 1999: Απαγορεύονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα παιχνίδια που κατασκευάζονται από PVC. xx. 2000: Χάρη στη δράση των οικολογικών ενώσεων, μπαίνουν φραγμοί στην ανεξέλεγκτη εισβολή των μεταλλαγμένων προϊόντων και υπογράφεται ένα διεθνές πρωτόκολλο για τη βιοασφάλεια. xxi. 2003: Μετά το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου «Prestige», ορίζεται η σταδιακή απαγόρευση πλεύσης των πετρελαιοφόρων πλοίων «μονού κήτους». Τέλος, το σύνολο των δραστηριοτήτων του οικολογικού κινήματος, εκτός από τις επιμέρους επιτυχίες, ανέδειξε το πρόβλημα του περιβάλλοντος σαν άμεσης προτεραιότητας στρατηγικό πρόβλημα, γεγονός που ίσως αποτελεί και τη μεγαλύτερη επιτυχία του παγκόσμιου, συγκροτημένου και μη, οικολογικού κινήματος.

24 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.9 Χρηματοδότηση Περιβαλλοντικών Έργων και ράσεων στην Ε.Ε. και την Ελλάδα Η διατήρηση, η προστασία και η βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος κατά περιοχές και ανάλογα με τα προβλήματά τους, ώθησε την Ευρωπαϊκή Κοινότητα να δημιουργήσει ένα χρηματοδοτικό μέσον για το περιβάλλον, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «LIFE». Γενικά ο στόχος του προγράμματος «LIFE» είναι να συμβάλλει στα σχέδια ανάπτυξης και εφαρμογής της κοινοτικής πολιτικής και νομοθεσίας στον τομέα του περιβάλλοντος μέσω χρηματοδότησης των τομέων : 1. LIFE-Φύση, με ειδικό στόχο τη συμβολή στην εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών 79/409 για την άγρια ορνιθοπανίδα και 92/43 για την προστασία των οικοτόπων, ειδικότερα του δικτύου «Natura 2000». 2. LIFE-Περιβάλλον, με ειδικό στόχο τη συμβολή στην ανάπτυξη καινοτόμων και ολοκληρωμένων τεχνικών και μεθόδων, προς περαιτέρω ενίσχυση και εξέλιξη της κοινοτικής περιβαλλοντικής πολιτικής. 3. LIFE-Τρίτες χώρες, με στόχο τη συμβολή στη δημιουργία αναγκαίου δυναμικού και διοικητικών δομών για το περιβάλλον και στην ανάπτυξη περιβαλλοντικής πολιτικής και προγραμμάτων δράσης σε Τρίτες χώρες της Μεσογείου και της Βαλτικής Θάλασσας. Η χρηματοδοτική ενίσχυση δίνεται σε μια από τις δύο ακόλουθες μορφές ανάλογα με το είδος των ενεργειών: i. Συγχρηματοδότηση δράσεων ii Επιδοτήσεις επιτοκίων Το πρόγραμμα «LIFE» εκτελείται κατά στάδια και το πρώτο στάδιο ολοκληρώθηκε στις 31 εκεμβρίου Η κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση, που κρίθηκε αναγκαία για την εφαρμογή του πρώτου σταδίου, ανέρχεται σε 400 εκατομμύρια Euro. Η παρούσα φάση αφορά την περίοδο ( ) και αντιστοιχεί στην τρίτη ανανέωση των δράσεων του προγράμματος. Το ποσοστό της χρηματοδότησης από την κοινότητα καθορίζεται σαν: I. 30% του κόστους για δράσεις που συνεπάγονται τη χρηματοδότηση προσοδοφόρων επενδύσεων, ενώ ο φορέας επένδυσης πρέπει να συμ-

25 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 47 βάλει στη χρηματοδότηση με ποσόν τουλάχιστον ίσο με την κοινοτική ενίσχυση. II. 100% του κόστους για τα μέτρα που αποσκοπούν στη συλλογή των πληροφοριών, που είναι απαραίτητες για να εκτελεστεί μια δράση, καθώς και για τα μέτρα τεχνικής βοήθειας που εφαρμόζονται με πρωτοβουλία της Επιτροπής. III. 50% του κόστους για άλλες δράσεις. Παράλληλα με τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα περιβάλλοντος, έχουν και στην Ελλάδα ενταχθεί στα Τομεακά Επιχειρησιακά Προγράμματα του Γ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης διάφορες δράσεις, οι οποίες μέσα από την κατάλληλη χρηματοδότηση αποσκοπούν: στην ενίσχυση των επιχειρήσεων για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών τους επιδόσεων (Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητα, ΕΠΑΝ), και στη δημιουργία υποδομών και πολιτικής σε θέματα περιβάλλοντος, (Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον, ΕΠΠΕΡ). Οι σχετικές με το περιβάλλον δράσεις του Επιχειρησιακού Προγράμματος Ανταγωνιστικότητα (ευθύνης Υπουργείου Ανάπτυξης) έχουν στόχο: Την ενίσχυση των επιχειρήσεων για τη βελτίωση των περιβαλλοντικών τους επιδόσεων και την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στη λειτουργία τους, ως ισχυρό και σταθερό μέσο βελτίωσης της ανταγωνιστικότητάς τους. Ειδικότερα ενισχύεται η απόκτηση πιστοποιημένων συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης, η παραγωγή οικολογικών προϊόντων και η εισαγωγή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών (Best Available Techniques-BAT) στην παραγωγική διαδικασία. Την ενίσχυση της βιομηχανίας του «περιβάλλοντος» ως προνομιακού πεδίου διεύρυνσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της απασχόλησης. Ειδικότερα, οι συναφείς με το περιβάλλον χρηματοδοτούμενες δράσεις του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Ανταγωνιστικότητας είναι οι ακόλουθες: 1. Βιομηχανική Πολιτική για Βιώσιμη Ανάπτυξη. Στη δράση περιλαμβάνονται οι απαραίτητες μελέτες και υποστηρικτικές ενέργειες ώστε να

26 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ εφαρμοστούν και στην Ελλάδα οι νέοι θεσμοί, όπως εμπορία ρύπων, περιβαλλοντικοί φόροι, εθελοντικές συμφωνίες καθώς και χρηματοδότηση δημοσιοποίησης και ενημέρωσης σε θέματα βιώσιμης ανάπτυξης. 2. Ενίσχυση Περιβαλλοντικών Σχεδίων Επιχειρήσεων για την εισαγωγή Συστημάτων Περιβαλλοντικής ιαχείρισης και την καταχώρηση των επιχειρήσεων στο EMAS ή την απόκτηση Οικολογικού Σήματος προϊόντων. 3. Ενίσχυση Περιβαλλοντικών Συνεργασιών και ικτύων. 4. Ενίσχυση της δημιουργίας-επέκτασης μονάδων για τη διαχείριση ή/ και αξιοποίηση αποβλήτων. 5. Ενίσχυση Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων για επενδύσεις πρόληψης και αντιμετώπισης βιομηχανικών ατυχημάτων μεγάλης έκτασης. 6. Ενίσχυση Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων για εγκατάσταση Συστημάτων Περιβαλλοντικής ιαχείρισης κατά ISO Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον (ευθύνης Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε.) θα αποτελέσει για την περίοδο τον κορμό μιας συνολικής παρέμβασης, με στόχο την περιβαλλοντική αναβάθμιση της χώρας και τη δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για την υλοποίηση και εφαρμογή των αρχών της αειφόρου και βιώσιμης ανάπτυξης. Βασικοί στόχοι του σχεδίου ανάπτυξης για το Περιβάλλον είναι: Η προστασία, διαχείριση, αναβάθμιση και ανάδειξη του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, αυτονόητη και συνταγματική υποχρέωση της χώρας αλλά και βασικός παράγων βελτίωσης της ποιότητας της ζωής των πολιτών, και Η εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική και τις διεθνείς κατευθύνσεις και δεσμεύσεις, καθώς και η τήρηση και εφαρμογή των υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτές, όσον αφορά το περιβάλλον και την ανάπτυξη. Oι άξονες προτεραιότητας του ΕΠΠΕΡ είναι: i. Υδατικό Περιβάλλον ii. Στερεά Απόβλητα

27 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 49 iii. Πολιτική Προστασία, Προστασία Τοπίων και Θαλασσίου Περιβάλλοντος iv. Ατμοσφαιρικό Περιβάλλον - Θόρυβος v. Θεσμοί, Περιβαλλοντική Ευαισθητοποίηση vi. Άλλες Περιβαλλοντικές ράσεις vii. Χωροταξία - Πολεοδομία - Αναπλάσεις viii. ιαχείριση Προστατευόμενων Περιοχών, Βιότοποι ix. Περιβαλλοντικές ράσεις με τη συμμετοχή του Ιδιωτικού Τομέα (συμβατές με την Κοινοτική νομοθεσία) x. Τεχνική Βοήθεια 1.10 Βιομηχανία και Βιώσιμη Ανάπτυξη Νομοθετικές Παρεμβάσεις Η νομοθεσία για το περιβάλλον είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη και η πλήρης αποτύπωσή της δεν περιλαμβάνεται στους στόχους του παρόντος βιβλίου. Εντούτοις, θεωρείται απαραίτητο να αναφερθούν στο σημείο αυτό δύο στοιχεία που συσχετίζονται άμεσα με τη περιβαλλοντική συμπεριφορά της βιομηχανίας και θα επηρεάσουν πολύ ουσιαστικά το μέλλον και τις προοπτικές της. Ειδικότερα, θα αναφερθούμε Στην Οδηγία ΕΕ/96/61 για τον Ολοκληρωμένο Έλεγχο και Πρόληψη της Ρύπανσης στη Βιομηχανία (IPPC), η οποία εφαρμόζεται σε όλες τις χώρες της Ε.Ε., και Στον Νόμο του ελληνικού κράτους 2965/2001, ο οποίος αναφέρεται στη Βιώσιμη Ανάπτυξη της Αττικής Οδηγία IPPC Ο Ολοκληρωμένος Έλεγχος και η Πρόληψη της Ρύπανσης αντιμετωπίζει το περιβάλλον ως ενιαίο σύνολο και αποβλέπει στην επίλυση του προβλήματος της ρύπανσής του μέσω της πρόληψης στην πηγή δημιουργίας των ρύπων. Όπου αυτό δεν είναι δυνατόν, αποβλέπει στην ελαχιστοποίηση του κινδύνου ρύπανσης του περιβάλλοντος από τις βιομηχανικές και τις άλλες

28 50 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ δραστηριότητες. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού είναι απαραίτητη η εφαρμογή των Βέλτιστων ιαθέσιμων Τεχνικών Β Τ (Best Available Techniques BAT) κάθε βιομηχανικού κλάδου. Η Οδηγία IPPC (Ολοκληρωμένη Πρόληψη και Έλεγχος της Ρύπανσης από τη Βιομηχανία) έχει σαν βασικό στόχο την επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του με την πρόληψη η τη μείωση της ρύπανσης. Αν και υστερεί νομοθετικά ωστόσο συμμετέχει στην προώθηση της καινοτομίας, στην οικονομική και κοινωνική σύγκλιση στην Ε.Ε. και στο δίκαιο ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά. Στοιχείο της Οδηγίας αποτελεί η εφαρμογή των Βέλτιστων ιαθέσιμων Τεχνικών, που είναι το πιο αποτελεσματικό και προηγμένο στάδιο εξέλιξης μεθόδων λειτουργίας και αποτελεί τη βάση των οριακών τιμών εκπομπής για την αποφυγή ή τη μείωση των εκπομπών και επιπτώσεων στο περιβάλλον. Ειδικότερα, οι «Βέλτιστες ιαθέσιμες Τεχνικές» θεωρούνται το πλέον αποτελεσματικό και προηγμένο στάδιο εξέλιξης των δραστηριοτήτων και των μεθόδων λειτουργίας, το οποίο υποδεικνύει την πρακτική δυνατότητα συγκεκριμένων τεχνικών παραγωγής να συνιστούν τη βάση κατ αρχήν των οριακών τιμών εκπομπής με στόχο την αποφυγή και, όταν αυτό είναι αδύνατον, τη γενική μείωση των εκπομπών και των επιπτώσεών τους για το περιβάλλον στο σύνολό του. Στις «τεχνικές» περιλαμβάνονται τόσο η τεχνολογία που χρησιμοποιείται όσο και ο τρόπος σχεδιασμού, κατασκευής, συντήρησης, λειτουργίας και παροπλισμού της εγκατάστασης. «ιαθέσιμες» τεχνικές είναι οι αναπτυχθείσες σε κλίμακα που επιτρέπει την εφαρμογή τους εντός του οικείου βιομηχανικού κλάδου, υπό οικονομικώς και τεχνικώς βιώσιμες συνθήκες, λαμβανομένων υπόψιν του κόστους και των πλεονεκτημάτων, ανεξαρτήτως του εάν οι ως άνω τεχνικές χρησιμοποιούνται ή παράγονται εντός οικείου Κράτους-Μέλους, εφόσον εξασφαλίζεται η πρόσβαση του φορέα εκμετάλλευσης σ αυτές με λογικούς όρους. «Βέλτιστες» σημαίνει τις πλέον αποτελεσματικές, όσον αφορά την επίτευξη υψηλού γενικού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του. Η Εθνική νομοθεσία εναρμονίσθηκε με την Οδηγία IPPC με το Νόμο 3010/02 και σχετικές Κοινές Υπουργικές αποφάσεις. Οι περιβαλλοντικοί όροι που εγκρίνονται πρέπει να αναφέρονται επιπλέον και σε μέτρα για την εξασφάλιση της προστασίας της ατμόσφαιρας, του νερού και του εδάφους.

29 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Νόμος 2965/2001: Βιώσιμη Ανάπτυξη της Αττικής Ο νόμος 2965/2001 (ΦΕΚ 270/Α) αποσκοπεί στην άσκηση συνεκτικής και σύγχρονης βιομηχανικής και περιβαλλοντικής πολιτικής, που να ανταποκρίνεται στις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης σε μια περιοχή εξαιρετικά βεβαρημένη. Ο 2965 αντικαθιστά το Π 84/84 και με τα διάφορα άρθρα του καθορίζει θέματα : Περιβαλλοντικής αναβάθμισης επιχειρήσεων Εκσυγχρονισμού Ίδρυσης νέων βιομηχανικών-βιοτεχνικών μονάδων, εργαστηρίων και αποθηκών Άδειας εγκατάστασης, εκσυγχρονισμού και λειτουργίας Μετεγκατάστασης επιχειρήσεων Τα πιο σημαντικά στοιχεία του νόμου αυτού είναι τα ακόλουθα: Οι βιομηχανίες-βιοτεχνίες και τα επαγγελματικά εργαστήρια μέσης και υψηλής όχλησης, που λειτουργούν εντός των ορίων του Ν. Αττικής, υποχρεούνται μέσα σε τέσσερα χρόνια από την ψήφιση του Νόμου να εφαρμόσουν μέτρα περιβαλλοντικής αναβάθμισης, όπως αντικατάσταση παραγωγικού εξοπλισμού ή αλλαγή μεθόδου παραγωγής ή προσθήκη εξοπλισμού αντιρρύπανσης ή περαιτέρω αξιοποίηση αποβλήτων. Οι βιομηχανίες-βιοτεχνίες και τα επαγγελματικά εργαστήρια μέσης και υψηλής όχλησης, που λειτουργούν εντός των ορίων του Ν. Αττικής, υποχρεούνται μέσα σε τέσσερα χρόνια από την ψήφιση του νόμου να εφαρμόσουν και να πιστοποιήσουν Σύστημα Περιβαλλοντικής ιαχείρισης. Το Σύστημα για τις μονάδες υψηλής όχλησης πρέπει να είναι καταχωρημένο στο Μητρώο EMAS (Ευρωπαϊκός Κανονισμός), ενώ για τις μονάδες μέσης όχλησης η πιστοποίηση γίνεται είτε κατά EMAS ή με βάση το πρότυπο ISO Οι βιομηχανίες-βιοτεχνίες που χρησιμοποιούν υγρά καύσιμα θα πρέπει να τα αντικαταστήσουν με Φυσικό Αέριο. εν επιτρέπεται η ίδρυση καμίας νέας μονάδας μέσα στο Νομό, παρά μόνο κατ εξαίρεση δραστηριότητες χαμηλής όχλησης.

30 52 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Τέλος, στο Νόμο 2965 καθορίζονται λεπτομερώς όλες οι προϋποθέσεις εκσυγχρονισμού και επέκτασης των εγκαταστάσεων, καθώς και οι απαιτούμενες διαδικασίες αδειοδότησης.

31 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 53 ΣΥΝΟΨΗ Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάσθηκαν θέματα που αφορούν την κατανόηση της έντασης των περιβαλλοντικών προβλημάτων και παρατέθησαν στοιχεία που επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητα αντιμετώπισης του προβλήματος και την ανησυχία των ευρωπαίων πολιτών. Παράλληλα, παρουσιάσθηκε η σχέση ρυθμών τεχνολογικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής υποβάθμισης, ενώ έγινε σαφής η σύνδεση οικονομίας και περιβάλλοντος. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην παρουσίαση των δράσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον περιορισμό της περιβαλλοντικής ρύπανσης και την αποκατάσταση των καταγεγραμμένων επιπτώσεων. Τέλος, έγινε μια συνοπτική διαχρονική αναφορά στους κυριότερους σταθμούς του οικολογικού κινήματος, καθώς και στους υφιστάμενους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς ενίσχυσης των περιβαλλοντικών δράσεων στην Ε.Ε. και στην Ελλάδα. Υπόδειξη: Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης, θα μπορούσε να ανατρέξει σε κατάλληλες βιβλιογραφικές πηγές, με στόχο να συγκεντρώσει τις προτάσεις για τον περιορισμό της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Ακολούθως, έχει τη δυνατότητα να διερευνήσει περαιτέρω τις δραστηριότητες του παγκόσμιου οικολογικού κινήματος, παίρνοντας μια κριτική στάση απέναντι στα κίνητρα, στις μεθόδους και στα αποτελέσματα των δράσεων του κινήματος.

32 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1.1 Ποιοι οι κυριότεροι ιστορικοί σταθμοί στη σχέση μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος; Πώς μεταβάλλεται ο συσχετισμός ανθρώπου-φύσης κατά τις διακριτές αυτές περιόδους; 1.2 Να δείξετε σε πρόχειρο σχήμα (σκαρίφημα) την εξέλιξη της συγκέντρωσης ρυπαντών συναρτήσει του χρόνου σε περιπτώσεις εκθετικής και γραμμικής ανάπτυξης. Σχολιάστε τα αποτελέσματα. 1.3 Ποιες λύσεις διαφαίνονται προκειμένου να επιλυθεί το πρόβλημα της συνεχούς περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Είναι πραγματοποιήσιμες και αποτελεσματικές; 1.4 Πιστεύετε ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας αντιρρύπανσης μπορεί να οδηγήσει στον αποτελεσματικό περιορισμό της ρύπανσης του πλανήτη μας; 1.5 Πιστεύετε ότι η στρατηγική της μηδενικής ανάπτυξης μπορεί να οδηγήσει στον αποτελεσματικό περιορισμό της ρύπανσης του πλανήτη μας; 1.6 Ποια τα χαρακτηριστικά του κοινωνικού μοντέλου του διαστημοπλοίου; 1.7 ιατυπώστε το αισιόδοξο μοντέλο σχετικά με την εξέλιξη των περιβαλλοντικών προβλημάτων του πλανήτη; Ποια τα επιχειρήματα των υποστηρικτών του; 1.8 Ποιο είναι το απαισιόδοξο μοντέλο σχετικά με την εξέλιξη των περιβαλλοντικών προβλημάτων του πλανήτη; Σε ποια επιχειρήματα στηρίζεται; 1.9 Τι υποστηρίζει η θεωρία του Thomas Malthus για την εξέλιξη του πληθυσμού του πλανήτη μας; Επαληθεύονται οι προβλέψεις του; 1.10 Ποια η θέση και ποιες οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι στη συνεχή υποβάθμιση του περιβάλλοντος; 1.11 Θεωρούν οι Ευρωπαίοι πολίτες τα περιβαλλοντικά προβλήματα επείγοντα; Τι είδους δράσεις αναλαμβάνουν για την επίλυσή τους;

33 ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Πώς έχει μεταβληθεί η κοινή γνώμη των Ευρωπαίων σχετικά με τα περιβαλλοντικά προβλήματα τις δύο τελευταίες δεκαετίες; 1.13 Ποιες είναι οι κυριότερες ενέργειες που αναλαμβάνουν οι Ευρωπαίοι πολίτες σε προσωπικό επίπεδο για την προστασία του περιβάλλοντος; 1.14 Να αναφερθούν ορισμένοι τομείς, σχετικοί με το περιβάλλον, για τους οποίους υπάρχει αυξημένη ανάγκη πληροφόρησης εκ μέρους των Ευρωπαίων Ποιο αξίωμα απορρέει από την Πράσινο Βίβλο της Ε.Ε.; Ποια είδη αστικής ευθύνης προκύπτουν; 1.16 Είναι το περιβάλλον οικονομικό αγαθό; ικαιολογείστε την απάντησή σας Να διερευνηθεί, εάν η ευημερία μιας κοινωνίας εξαρτάται ή όχι από την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο αυτή αναπτύσσεται Ποιοι είναι οι κυριότεροι μηχανισμοί, που καθορίζουν τις επιπτώσεις της οικονομικής ανάπτυξης; 1.19 Πώς μεταβάλλεται η ποιότητα του περιβάλλοντος σε περιφερειακό επίπεδο σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη; Εξηγείστε; 1.20 «Η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να είναι απαραίτητα περιβαλλοντικά βιώσιμη». Σχολιάστε την άποψη αυτή Να αναφερθούν πέντε από τις σημαντικότερες επιτυχίες του διεθνούς οικολογικού κινήματος Τι είναι το πρόγραμμα «LIFE» και ποιοι είναι οι τομείς που χρηματοδοτεί; 1.23 Να αναφερθούν ορισμένα ευρωπαϊκά προγράμματα που συντελούν στην προστασία του περιβάλλοντος Ποιες είναι οι σχετικές με το περιβάλλον δράσεις του ΕΠΑΝ; 1.25 Να αναφερθούν εν συντομία ορισμένες χρηματοδοτούμενες δράσεις του ΕΠΑΝ, σε σχέση με το περιβάλλον.

34 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1.26 Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι του ΕΠΠΕΡ; 1.27 Να αναφερθούν ορισμένοι άξονες προτεραιότητας του ΕΠΠΕΡ για το Ποιοι οι βασικοί στόχοι της Οδηγίας IPPC; 1.29 Να επεξηγηθεί ο όρος «Βέλτιστες ιαθέσιμες Τεχνικές» σε θέματα περιβαλλοντικής προστασίας Ποια τα σπουδαιότερα περιβαλλοντικά θέματα που καθορίζει ο νόμος 2965/01 για τη «Βιώσιμη Ανάπτυξη της Αττικής»; 1.31 Ποια η πρόβλεψη του Ν.2965/01 σχετικά με τη χρήση υγρών καυσίμων από βιομηχανίες-βιοτεχνίες του νομού Αττικής; Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, υπό ποιες προϋποθέσεις επιτρέπεται η ίδρυση νέων βιομηχανικών μονάδων στο νομό Αττικής;

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Η Στρατηγική της Περιφέρειας Πελοποννήσου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στοχεύει αφενός στην υλοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Κείμενο θέσεων και πολιτικής του Ομίλου ΤΙΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Κατά τα τελευταία 100 χρόνια η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κυρίως λόγω της χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών [ 1 ] [ 1 ] Υδροηλεκτρικός Σταθμός Κρεμαστών - Ποταμός Αχελώος - Ταμιευτήρας >> H Περιβαλλοντική Στρατηγική της ΔΕΗ είναι ευθυγραμμισμένη με τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΟΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ»

«ΑΓΟΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ» «ΑΓΟΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ» Εισηγητής Κ.Γ.Χατζηγιαννάκης, Δικηγόρος, Δ.Ν. «NOMOS»Δικηγορική Εταιρία Θεσσαλονίκης Νομικός Σύμβουλος Σ.Β.Β.Ε. Οι αιτίες που επιβάλουν την ανάπτυξη της «πράσινης»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς Εισηγητής: Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ -ΣΥΖΗΤΗΣΗ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον»

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός ιευθυντής Ενεργειακής Αποδοτικότητας Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών και Εξοικονόµησης Ενέργειας - Κ.Α.Π.Ε. e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη

ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΕΣΠΑ ΕΣΠΑ 2014-2020 Ο νέος στρατηγικός σχεδιασμός Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής Περιβάλλον - Αειφόρος Ανάπτυξη ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Π. ΚΡΗΤΗ 2014-2020

Ε.Π. ΚΡΗΤΗ 2014-2020 Βασικά Στοιχεία του Ε.Π. ΚΡΗΤΗ 2014-2020 Ηράκλειο 29 Ιουνίου 2015 Το όραμα του αναπτυξιακού σχεδιασμού Δυναμική και Βιώσιμη Κρήτη Βιώσιμη σε όρους οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς Δυναμική με

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006 Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Κυρίες και κύριοι, Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να προλογίσω

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ

ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 1.2 ΕΙΔΟΣ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΟΣ ΕΡΓΟΥ 1.3 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΥΠΑΓΩΓΗ ΕΡΓΟΥ 1.4 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΡΓΟΥ 1.5 ΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1.6 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013»

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» 1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» Πώς η ΚΓΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Προκλήσεις Οικονομικές 3 στόχοι πολιτικής Βιώσιμη παραγωγή τροφίμων συμβολή στο γεωργικό εισόδημα και μείωση των

Διαβάστε περισσότερα

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο»

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» 1. Εθνικό πλαίσιο επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Σκοπός του νέου νόμου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (νόμος 3468/2006 ΑΠΕ)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ» ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» Η σημασία του εξορυκτικού κλάδου για την ελληνική οικονομία Ο

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 2007-2013

ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 2007-2013 ΕΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Επιστηµονική και Οργανωτική Γραµµατεία Σχεδιασµού και Κατάρτισης Αναπτυξιακού Προγραµµατισµού 2007-2013 ΕΘΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει τις υποχρεώσεις που πρέπει να τηρούνται στο πλαίσιο βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων υψηλού δυναμικού ρύπανσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 28.2.2012 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την προετοιμασία για τη διάσκεψη κορυφής «Ρίο+20» - Συνεδρίαση Διακοινοβουλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ Η GREEN EVOLUTION Α.Ε. δραστηριοποιείται στους τοµείς του Περιβάλλοντος, της Ενέργειας και της Οικονοµίας Άνθρακα. Προσφέρει ολοκληρωµένες εξειδικευµένες

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Ασφαλιστική Αγορά Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας 30 Ιουνίου 2010 / Αθήνα Μαρία Φαράντου Νομικός Σύμβουλος Ε.Α.Ε.Ε. Ε Ε Οδηγία 2004/35/ΕΚ & Π.Δ. 148/2009 ΕΝΩΣΗ «Σκοπός»: η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΗΜΕΡΙ Α Κ.Α.Π.Ε. 14 & 15 10 2004 Νέες προοπτικές για την ενεργειακή αναβάθµιση κτιρίων

ΙΗΜΕΡΙ Α Κ.Α.Π.Ε. 14 & 15 10 2004 Νέες προοπτικές για την ενεργειακή αναβάθµιση κτιρίων ΙΗΜΕΡΙ Α Κ.Α.Π.Ε. 14 & 15 10 2004 Νέες προοπτικές για την ενεργειακή αναβάθµιση κτιρίων Θεσµικές Ρυθµίσεις για «Αειφόρα Κτίρια σε Αειφόρες Πόλεις: Μηχανισµοί παρακολούθησης και ελέγχου Μαργαρίτα Χονδρού-Καραβασίλη

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Τεκμηριώνει στις αρχές τη συμμόρφωση με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία Ελαχιστοποιεί το ρίσκο - Μειώνει τον κινδύνο αποζημιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη)

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) 514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) Το Τμήμα Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας συστάθηκε στα πλαίσια της Ενέργειας "Διεύρυνση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης" του

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΗ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ

ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΗ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΝΗ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ...είναι το σπίτι μας και το μέλλον των παιδιών μας Τι είναι η βιώσιμη ανάπτυξη και γιατί ΜΑσ αφορα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ: www.4design.gr Η βιώσιµη ή αειφόρος ανάπτυξη αποσκοπεί στο να βελτιώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Στον Πίνακα 1 παρατίθενται εν συντοµία οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα προγραµµατική περίοδο 2007-2013 σε

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρος ανάπτυξη στη Βιοµηχανία. ρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιµης Επιτροπής Βιοµηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Αειφόρος ανάπτυξη στη Βιοµηχανία. ρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιµης Επιτροπής Βιοµηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Αειφόρος ανάπτυξη στη Βιοµηχανία ρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιµης Επιτροπής Βιοµηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Αειφόρος ανάπτυξη ανάπτυξη που καλύπτει τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να θέτει σε κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις και πολιτικές του ΥΠΕΚΑ για την ανταγωνιστικότητα και βιωσιμότητα των ελληνικών επιχειρήσεων σε σχέση με την κλιματική αλλαγή

Δράσεις και πολιτικές του ΥΠΕΚΑ για την ανταγωνιστικότητα και βιωσιμότητα των ελληνικών επιχειρήσεων σε σχέση με την κλιματική αλλαγή Δράσεις και πολιτικές του ΥΠΕΚΑ για την ανταγωνιστικότητα και βιωσιμότητα των ελληνικών επιχειρήσεων σε σχέση με την κλιματική αλλαγή Αλέξανδρος Κουλίδης Σύμβουλος Γενικής Γραμματέως ΥΠΕΚΑ Ειρήνη Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2013. Έκφραση - Έκθεση

Πανελλαδικές εξετάσεις 2013. Έκφραση - Έκθεση Πανελλαδικές εξετάσεις 2013 Έκφραση - Έκθεση Γ1. Σε άρθρο που πρόκειται να αναρτηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα του σχολείου σας να εκθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με: α) τις επιπτώσεις που έχει προκαλέσει

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο

Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο Διαμορφώνοντας τις προτεραιότητες του Τομέα «Περιβάλλον Βιώσιμη Ανάπτυξη» στη Νέα Προγραμματική Περίοδο ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΓΓΕΤ 22 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 (Δρ. Α. ΓΥΠΑΚΗΣ, ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων»

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» «Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» (ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Οι συνέπειες από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη στην Ελληνική Βιομηχανία»

«Οι συνέπειες από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη στην Ελληνική Βιομηχανία» «Οι συνέπειες από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη στην Ελληνική Βιομηχανία» Γιώργος Δ. Κωνσταντινόπουλος Δικηγόρος παρ Αρείω Πάγω Ειδικός Εμπειρογνώμονας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Τι μπορεί να αναλάβει η Τοπική Αυτοδιοίκηση Οι ΟΤΑ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατέχουν πρωταγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Χτίζοντας Το Μέλλον. Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής

Χτίζοντας Το Μέλλον. Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Χτίζοντας Το Μέλλον Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας ΚΑΠΕ ΥΠΕΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα LIFE για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα: Πρόσκληση υποβολής προτάσεων

ΘΕΜΑ: Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα LIFE για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα: Πρόσκληση υποβολής προτάσεων Ελληνική ΕΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Ταχ. Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Η Ευρωπαϊκή τυποποίηση θα αποτελέσει ουσιαστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο, την ανάπτυξη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οι συγγραφείς... xiii Πρόλογος και ευχαριστίες...xv

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Οι συγγραφείς... xiii Πρόλογος και ευχαριστίες...xv ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Οι συγγραφείς... xiii Πρόλογος και ευχαριστίες...xv 1. Πόλη και σχεδιασμός: oι βασικές συνιστώσες... 18 1.1 Αναγκαιότητα του χωρικού σχεδιασμού....18 1.2 Η ρύθμιση των χρήσεων γης...20 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών

Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών IP/04/84 Βρυξέλλες, 22 Ιανουάριος 2004 Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαµβάνει ευρέως φάσµατος νοµική δράση µε στόχο να

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Πολιτική των Ελληνικών Επιχειρήσεων

Περιβαλλοντική Πολιτική των Ελληνικών Επιχειρήσεων Περιβαλλοντική Πολιτική των Ελληνικών Επιχειρήσεων Δημήτρης Μανιατάκης Διευθύνων Σύμβουλος ΙCAP A.E. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Πρόεδρο της Διεθνούς Οργάνωσης Βιοπολιτικής, την Δρ. Αγνή Βλαβιανού-Αρβανίτη

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Περίληψη Εργασίας του µαθήµατος: Σύγχρονες πρακτικές του σχεδιασµού και δυναµική των χωρικών δοµών και

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της

Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η οικολογική κρίση και τα µηνύµατά της Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Η παραγωγή περισσότερων ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Πλαίσιο Ένα Σύστηµα Περιβαλλοντικής ιαχείρισης (ΣΠ ) είναι ένα εργαλείο διαχείρισης για εταιρίες και άλλους οργανισµούς µε σκοπό την αξιολόγηση,

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Eπιστροφή στη γεωργία του παρελθόντος Οι διατροφικές κρίσεις και οι ανησυχίες που προκάλεσαν στους καταναλωτές ως προς την ασφάλεια των τροφίµων, οδήγησαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020.

Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής 2014-2020. Γεώργιος Γιαννούσης Γ.Γ. Δημοσίων Επενδύσεων - ΕΣΠΑ Κατευθύνσεις Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής Αναπτυξιακό όραμα: «Η συμβολή στην αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε.

Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. 1η Ενότητα: «Το Παρόν και το Μέλλον των Βιοκαυσίμων στην Ελλάδα και την Ευρώπη» Βιοντίζελ: Ανάπτυξη, αποκέντρωση, αειφορία Σωτήρης Φώλιας Πρόεδρος Δ.Σ. Σ.ΒΙ.Β.Ε. Σύντομο Ιστορικό Οδηγία 2003/30/ΕΚ οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα