Αθανάσιος Πρωτόπαπας. Κύριος Ερευνητής. Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Αθηνά.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αθανάσιος Πρωτόπαπας. Κύριος Ερευνητής. Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Αθηνά."

Transcript

1 Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Αθηνά Αγγελική Μουζάκη Εντεταλµένη Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήµιο Κρήτης ήµητρα Τσαντούλα Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ιατµηµατικό Π.Μ.Σ. «Βασική και εφαρµοσµένη γνωσιακή επιστήµη» Πανεπιστήµιο Αθηνών Στοιχεία επικοινωνίας: Αθανάσιος Πρωτόπαπας ΙΕΛ/Αθηνά Αρτέµιδος 6 & Επιδαύρου ΜΑΡΟΥΣΙ Τηλ.: Φαξ:

2 Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης της ανάπτυξης αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την Α ηµοτικού Κατά τη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας τα περισσότερα παιδιά σήµερα αναπτύσσουν γνώσεις και συµπεριφορές σχετικά µε τη γραφή και την ανάγνωση χωρίς να έχουν κατακτήσει τον γραµµατισµό µε τη συµβατική έννοια ή να έχουν δεχθεί τυπική διδασκαλία της ανάγνωσης. Όλες αυτές οι πρωτοεµφανιζόµενες γνώσεις και συµπεριφορές ερµηνεύονται στα πλαίσια της θεωρίας του αναδυόµενου γραµµατισµού ως µέρος µιας άρρηκτης εξελικτικής διαδικασίας µέσω της οποίας το παιδί κατακτά τον γραµµατισµό και που ολοκληρώνεται µε την είσοδό του στη βασική εκπαίδευση. Η διερεύνηση του αναδυόµενου γραµµατισµού είναι ιδιαίτερα χρήσιµη καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι γνώσεις αποτελούν προγνωστικούς δείκτες της µετέπειτα αναγνωστικής ικανότητας και µπορούν να αξιοποιηθούν διδακτικά µε σκοπό την αποφυγή δυσκολιών και µαταιώσεων κατά τη διάρκεια της µαθησιακής διαδικασίας (Snow, Burns, & Griffin, 1998). Σύµφωνα µε τους Whitehurst & Lonigan (1998) η πορεία προς τον συµβατικό γραµµατισµό είναι συνδεδεµένη µε δύο τύπους δεξιοτήτων οι οποίες στο µοντέλο που προτείνουν κατηγοριοποιούνται ανάλογα µε την πηγή της πληροφόρησης που αξιοποιούν: : «από µέσα προς τα έξω» («inside-out») και «από έξω προς τα µέσα» («outside-in»). Οι πρώτες δεξιότητες περιλαµβάνουν τη φωνηµική επίγνωση και τη γνώση των γραφηµάτων και του ήχου τους και δεν απαιτούν αναφορά στο περικείµενο (context), καθώς η κατάκτησή τους δεν απαιτεί σηµασιολογική ή πραγµατολογική γνώση αλλά αποκλειστικά χρήση των γραφο-φωνηµικών πληροφοριών που εµπεριέχονται στις λέξεις του κειµένου. Αντίθετα, στην περίπτωση των δεύτερων περιλαµβάνονται σηµασιολογικές και αφηγηµατικές δεξιότητες (π.χ. λεξιλογική και εννοιολογική ανάπτυξη, δοµή κειµένου, κ.α.) που προϋποθέτουν γνώση του περικειµένου και συντελούν στην κατανόηση και ερµηνεία του κειµένου προς ανάγνωση. 2

3 Οι Whitehurst & Lonigan (2002) έδειξαν ότι οι δεξιότητες «από µέσα προς τα έξω» είχαν σηµαντική επίδραση στην ανάπτυξη του συµβατικού γραµµατισµού κατά την πρώτη και δεύτερη τάξη του ηµοτικού, ενώ οι αντίστοιχες «από έξω προς τα µέσα» δεν είχαν σηµαντική επίδραση µέχρι τη δεύτερη ή τρίτη τάξη. Η επίδραση των δεξιοτήτων αυτών έχει αποτελέσει αντικείµενο πολλών µελετών µε σκοπό τη δηµιουργία έγκυρων και αξιόπιστων δεικτών αναγνωστικής επίδοσης κατά την προσχολική περίοδο. Τέτοιοι (προαναγνωστικοί) δείκτες θα µπορούσαν να βοηθήσουν στον εντοπισµό µαθητών που ανήκουν σε οµάδες «υψηλού κινδύνου» για την εµφάνιση µαθησιακών διαταραχών, στοχεύοντας στην παροχή έγκαιρης διδακτικής παρέµβασης. Προαναγνωστικοί δείκτες για τους οποίους έχει τεκµηριωθεί εµπειρικά ότι προβλέπουν την ανάπτυξη της αναγνωστικής ικανότητας, είναι: 1. Η φωνολογική επίγνωση (ή «συνειδητότητα» ή «ενηµερότητα» στα αγγλικά «phonological awareness»), δηλαδή η συνειδητοποίηση των φωνολογικών µερών του λόγου σε επίπεδο συλλαβής και φωνήµατος, και ο συνειδητός χειρισµό τους χωρίς αναφορά στο νόηµα ή την επικοινωνιακή φύση των λέξεων. ιακρίνεται σε συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, δηλαδή στην επίγνωση της ύπαρξης και δυνατότητα χειρισµού µεµονωµένων συλλαβών και µεµονωµένων φθόγγων, αντίστοιχα. Η σηµασία του προαναγνωστικού αυτού δείκτη έχει επισηµανθεί σε διάφορες γλώσσες όπως είναι η δανική (Lundberg, Frost, & Petersen, 1998), η ισπανική (Domínguez, 1996), η γερµανική (Schneider, Kuespert, Roth, & Vise, 1997) η πορτογαλική (Cardoso-Martins, 1995), η φινλανδική (Niemi, Poskiparta, & Vauras, 2001), αλλά και η ελληνική (Πόρποδας 2002 Παντελιάδου, 2001 Τάφα, 1997). Συγκεκριµένα κριτήρια, όπως η φωνηµική κατάτµηση ή αναγνώριση της φωνηµικής θέσης στη λέξη, έχουν καταδειχθεί ως οι πλέον σηµαντικοί δείκτες της µετέπειτα αναγνωστικής ικανότητας (Lundberg, Frost, & Petersen, 1988 Muter, Hulme, Snowling, & Taylor, 1997). 3

4 2. Η επίγνωση του γραπτού (δηλαδή η συνειδητή γνώση των λειτουργιών και συµβάσεων του γραπτού λόγου). Η ανάπτυξη της συνειδητοποίησης του γραπτού θεωρείται καθοριστικής σηµασίας, διότι οι µορφές, λειτουργίες και χρήσεις του γραπτού αφενός συνιστούν τη γνωστική βάση για τη µάθηση της ανάγνωσης και της γραφής και αφετέρου συµβάλλουν στη δηµιουργία κινήτρων αυτής της µάθησης (Παπούλια-Τζελέπη, 2001).Η επίγνωση του γραπτού περιλαµβάνει τη γνώση της κατεύθυνσης της ανάγνωσης από τα αριστερά προς τα δεξιά, τη σχέση γραφής και οµιλίας, τον διαχωρισµό των λέξεων µε κενά, την εξοικείωση µε τα βιβλία κ.ά. (Whitehurst & Lonigan, 1998). Χαρακτηρίζεται από ισχυρή συνάφεια µε την ανάπτυξη του προφορικού λόγου, τη γραφηµική γνώση, και τη φωνολογική επίγνωση, και η προβλεπτική της ισχύς για τις αναγνωστικές δεξιότητες στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού δεν είναι ανεξάρτητη από εκείνη της φωνολογική επίγνωσης και γραφηµικής γνώσης (Lonigan, Burgess & Anthony, 2000). 3. Η γνώση του αλφαβήτου, η οποία περιλαµβάνει τη γνώση του ονόµατος κάθε γράµµατος και το φωνηµικό του προσδιορισµό. Πρόκειται για την ικανότητα του παιδιού να ονοµάζει τα οπτικά σχήµατα των γραµµάτων και να παράγει τους αντίστοιχους φθόγγους (Fuchs, Fuchs, Thompson, Al Otaiba, Yen, Yang, Braun, & O Connor, 2001). 4. Το οικογενειακό περιβάλλον, και ειδικότερα η προώθηση του γραµµατισµού µέσα από αυτό, θεωρείται από πολλούς ερευνητές ιδιαίτερης σηµασίας για την αναγνωστική επιτυχία (Sonnenschein & Munsterman, 2002). Τα παιδιά έρχονται σε επαφή µε το γραπτό λόγο από πολύ µικρή ηλικία µέσα σε ένα εγγράµµατο περιβάλλον στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης µε γραφικά και αναγνωστικά ερεθίσµατα που προσφέρονται από αυτό, καθώς και της αλληλεπίδρασης µε τα ενήλικα µέλη της οικογένειας σε σχετικές δραστηριότητες όπως η ανάγνωση παιδικών βιβλίων, η συζήτηση του περιεχοµένου των βιβλίου, η αναγνώριση γραµµάτων κ.ά. 4

5 5. Ο προφορικός λόγος, δηλαδή η γενικότερη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού, που αντανακλά το επίπεδο κατάκτησης των επιµέρους γλωσσικών πεδίων της µορφολογίας, σύνταξης, σηµασιολογίας, και πραγµατολογίας πεδίων που θα συστηµατοποιηθούν αργότερα µε την κατάκτηση του συµβατικού γραµµατισµού. Η σχέση µεταξύ προφορικού λόγου και συµβατικού γραµµατισµού (Speece, Roth, Cooper, & de la Paz, 1999) προσεγγίζεται από δυο διαφορετικές σκοπιές: Κατά την προσέγγιση της φωνολογικής ευαισθησίας («phonological sensitivity»), η ανάπτυξη του προφορικού λόγου οδηγεί έµµεσα στην ανάδυση του γραµµατισµού, µέσω της ανάπτυξης της φωνολογικής ευαισθησίας. Αντίθετα, η προσέγγιση της γλωσσικής ολότητας («comprehensive language») πρεσβεύει ότι ο προφορικός λόγος οδηγεί άµεσα στην ανάδυση του γραµµατισµού και συνεχίζει να διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην µετέπειτα αναγνωστική επίδοση (Dickinson, McCabe, Anastasopoulos, Peisner-Feinberg, & Poe, 2003). Στην παρούσα διαχρονική µελέτη εξετάζουµε την προγνωστική ισχύ γλωσσικών δεξιοτήτων της προσχολικής ηλικίας ως προς την κατάκτηση της γραφής και της ανάγνωσης στην Α ηµοτικού. Βάσει του µοντέλου των Whitehurst & Lonigan (1998) ακολουθείται ο διαχωρισµός σε δεξιότητες «από µέσα προς τα έξω» (φωνολογική επίγνωση, γνώση αλφαβήτου και γραφή του ονόµατος ) και «από έξω προς τα µέσα» (επίγνωση του γραπτού, λεξιλόγιο και αφηγηµατικός λόγος). Η διακύµανση της πρώτης αναγνωστικής επίδοσης, περίπου στη µέση της Α τάξης του ηµοτικού, αποδίδεται σε µετρήσεις που έχουν ληφθεί λίγους µήνες πριν από την έναρξη του ηµοτικού, στο τέλος του νηπιαγωγείου, και εξάγονται συµπεράσµατα για περαιτέρω µελέτη καθώς και προκαταρκτικές συστάσεις για την ενίσχυση των σχετικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική αγωγή, σύµφωνα και µε αντίστοιχες µελέτες από άλλες χώρες. Μέθοδος 5

6 Συµµετέχοντες Στη διαχρονική µελέτη έλαβαν µέρος 55 παιδιά (30 κορίτσια και 25 αγόρια) από ένα αρχικό δείγµα 101 παιδιών που αξιολογήθηκαν στο νηπιαγωγείο. Η ηλικία των παιδιών κυµαίνοταν µεταξύ µηνών (µ.ό. 71.5, σ = 3.5) κατά την 1 η αξιολόγηση (Μάιος Νηπιαγωγείου) και µεταξύ µηνών (µ.ό. 79.6, σ = 3.4) κατά τη 2 η αξιολόγηση (Φεβρουάριος Α ηµοτικού). Όλα τα παιδιά είχαν µητρική γλώσσα την ελληνική. Υλικό Χορηγήθηκαν οι ακόλουθες δοκιµασίες: Α. Νηπιαγωγείο Α1. Τεστ λεξιλογίου (Renfrew, 1995) Αξιολογεί το λεξιλόγιο έκφρασης του παιδιού (expressive vocabulary). Περιλαµβάνει 50 κάρτες µε εικόνες αυξανόµενης δυσκολίας. Οι εικόνες παρουσιάζονται µία-µία µε σταθερό ρυθµό ανά 5 περίπου και ζητείται από το παιδί να τις ονοµάσει. Αξιολογείται ο αριθµός των ορθά κατονοµασµένων εικόνων. Α2. Τεστ αφηγηµατικού λόγου (Renfrew, 1997) Αξιολογεί τον προφορικό λόγο. Απαρτίζεται από τέσσερις σειρές τριών εικόνων, όπου απεικονίζεται η εξέλιξη µιας ιστορίας. Παρουσιάζοντας τις εικόνες αφηγούµαστε την ιστορία όπως περιγράφεται από αυτές. Στη συνέχεια ζητείται από το παιδί να αφηγηθεί την ιστορία στηριζόµενο στις ίδιες εικόνες. Καταγράφεται το µήκος των προτάσεων στην οµιλία του και υπολογίζεται ο µέσος όρος αριθµού λέξεων από τις 5 µεγαλύτερες προτάσεις. Αξιολογείται η υποτακτική σύνδεση, µε µέτρηση των δευτερευουσών προτάσεων, και ελέγχονται οι πληροφορίες που συµπεριέλαβε το παιδί µε βάση έναν κατάλογο της ιστορίας, δίνοντας βαθµούς για όσες περιείχε η αφήγησή του (µέγιστο σύνολο 50 βαθµοί). Α3. Τεστ αναγνώρισης γραµµάτων 6

7 Ελέγχει τη γνώση των γραµµάτων και της φωνηµικής τους ταυτότητας (δύο υποενότητες). Περιλαµβάνει 24 κάρτες µε τυπωµένο σε καθεµιά ένα γράµµα του αλφαβήτου (κεφαλαίο και πεζό). Κάθε κάρτα παρουσιάζεται στο παιδί µε τυχαία σειρά για να ονοµάσει το γράµµα και να προφέρει τον ήχο του. Για κάθε σωστή απάντηση (ονόµατος ή ήχου) δίνεται ένας βαθµός (µέγιστο σύνολο 48 βαθµοί και για τις δύο υποενότητες). Α4. Τεστ φωνολογικής επίγνωσης Αξιολογεί τη φωνολογική επίγνωση σε συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, σε επιγλωσσικό και µεταγλωσσικό επίπεδο αναπαράστασης. Περιλαµβάνει 4 υποενότητες: α) Επισήµανση διαφοράς (συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, 6 τετράδες λέξεων στο καθένα). Το παιδί εντοπίζει τη λέξη που αρχίζει όπως η λέξη-στόχος που δίνεται προφορικά (αρχική συλλαβή ή αρχικό φώνηµα, ανάλογα). β) Οµοιοκαταληξία (6 τετράδες λέξεων). Το παιδί εντοπίζει τη λέξη που δεν οµοιοκαταληκτεί µε τις υπόλοιπες τρεις. γ) Σύνθεση λέξεων (συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, 6 λέξεις στο καθένα). Το παιδί καλείται να συνθέσει συλλαβές και φωνήµατα σε λέξεις. δ) Απαλοιφή τµήµατος λέξης (συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, 6 και 5 λέξεις αντίστοιχα). Το παιδί απαλείφει την πρώτη φωνολογική µονάδα (συλλαβή ή φώνηµα) της λέξης. Για κάθε ορθή απάντηση δίνεται ένας βαθµός (µέγιστο σύνολο 41 βαθµοί). Οι 3 δοκιµασίες σε συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο απαρτίζουν τους επιµέρους δείκτες συλλαβικής και φωνηµικής επίγνωσης, αντίστοιχα. Α5. Τεστ επίγνωσης του γραπτού Αξιολογεί την εξοικείωση µε τις συµβάσεις και λειτουργίες του γραπτού λόγου. Περιλαµβάνει 12 ερωτήσεις που αφορούν στην κατεύθυνση της ανάγνωσης, το διαχωρισµό των λέξεων µε κενά, την ακολουθία των σελίδων ενός βιβλίου, την εξοικείωση µε σηµεία στίξης κ.ά. Οι ερωτήσεις παρουσιάζονται στο παιδί σε αναφορά µε ένα τυπικό παιδικό 7

8 βιβλίο που έχει µπροστά του. Κάθε σωστή απάντηση βαθµολογείται µε ένα βαθµό εκτός από την τελευταία που βαθµολογείται µε 0 4 (µέγιστο σύνολο 15 βαθµοί). Α6. είγµα γραφής του ονόµατος Αξιολογεί την παραγωγή των κατάλληλων γραφηµάτων και τη σωστή διάταξή τους. Το παιδί γράφει σε χαρτί το όνοµά του και το αποτέλεσµα βαθµολογείται (κλίµακα 1 6) ανάλογα µε τη χρήση γραφο-φωνηµικών αντιστοιχιών και συµβατικής ορθογραφίας. Β. Α ηµοτικού Β1. Τεστ λεξιλογίου Όπως και στο νηπιαγωγείο (βλ. Α1 παραπάνω). Β2. Ανάγνωση λέξεων Ελέγχει την αναγνωστική ικανότητα, αξιολογώντας δύο παραµέτρους, το βαθµό ακρίβειας στη διεκπεραίωση του έργου και τον χρόνο εκτέλεσής του, που παραπέµπει στην αναγνωστική ευχέρεια. Περιλαµβάνει µια σελίδα µε 22 λέξεις διαβαθµισµένης δυσκολίας τυπωµένες σε δύο στήλες. Οι απλούστερες είναι δισύλλαβες και η ανάγνωσή τους διεκπεραιώνεται µε τη φωνολογική µετάφραση της γραφηµικής ταυτότητας τους, µε βάση τις αρχές της γραφηµικής-φωνηµικής αντιστοιχίας. Οι πιο περίπλοκες, απαρτίζονται από τέσσερις συλλαβές και µία η περισσότερες συλλαβές τους περιλαµβάνουν είτε συµφωνικό σύµπλεγµα δύο συµφώνων (π.χ. µν, σχ), το οποίο αυξάνει τη φωνολογική πολυπλοκότητα της λέξης, είτε δίψηφο σύµφωνο (π.χ. γγ, γκ) ή δίψηφο φωνήεν (π.χ. ου, αι), η ανάγνωση των οποίων δεν είναι φωνητική ανα γράµµα αλλά απαιτεί εξοικείωση µε κανόνες της ιστορικής ορθογραφίας. Ελέγχονται τρεις παράµετροι: α) η ορθή ανάγνωση της λέξης, δηλαδή η ακριβής µετατροπή των γραφηµάτων σε φωνήµατα, όπου αποδίδεται 1 βαθµός για κάθε σωστή φωνολογική αποκωδικοποίηση (σωστή προφορά όλων των φθόγγων µιας λέξης) (σύνολο: 22) 8

9 β) ο σωστός τονισµός της λέξης, όπου αποδίδεται 1 βαθµός για κάθε σωστό τονισµό (σύνολο: 22) γ) ο συνολικός χρόνος σε δευτερόλεπτα που απαιτήθηκε για την διεκπεραίωση του έργου (ανάγνωση όλων των λέξεων). Β3. Ανάγνωση ψευδολέξεων Ελέγχει την ικανότητα γραφοφωνηµικής αποκωδικοποίησης αξιολογώντας δύο παραµέτρους, το βαθµό ακρίβειας στη διεκπεραίωση του έργου και τον χρόνο εκτέλεσής του, που παραπέµπει στην αναγνωστική ευχέρεια. Περιλαµβάνει µια σελίδα µε 22 ψευδολέξεις τυπωµένες σε δύο στήλες. Για τα χαρακτηριστικά των ψευδολέξεων και την αξιολόγηση της διαδικασίας ισχύει ό,τι και στην αντίστοιχη δοκιµασία των λέξεων (Β2 ανωτέρω). Β4. Ανάγνωση κειµένων και αναγνωστική κατανόηση Αξιολογείται η αναγνωστική ακρίβεια και ευχέρεια ανάγνωσης λέξεων που βρίσκονται µέσα σε περικείµενο. Η δοκιµασία αποτελείται από 3 κείµενα, αυξανόµενης έκτασης και δυσκολίας. Η έκταση αφορά στο µέγεθος των λέξεων (αριθµός συλλαβών) και των προτάσεων (αριθµός λέξεων). Η δυσκολία έγκειται στο είδος των λέξεων που απαντώται και ειδικότερα στη φύση (ύπαρξη συµφωνικών συµπλεγµάτων και δίψηφων συµφώνων και φωνηέντων) και στον αριθµό των συλλαβών τους. Μετά από κάθε κείµενο ακολουθούν προφορικές ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών (2 ερωτήσεις για το 1 ο κείµενο, 2 ερωτήσεις για το 2 ο κείµενο, 3 ερωτήσεις για το 3 ο κείµενο), όπου για κάθε ερώτηση παρέχονται 4 πιθανές απαντήσεις και καλείται το παιδί να επιλέξει τη σωστή. Οι ερωτήσεις έχουν ως στόχο να ελέγξουν την αναγνωστική κατανόηση. Με τη δοκιµασία αυτή αξιολογούνται για το κάθε κείµενο: α) η ακριβής µετατροπή των γραφηµάτων σε φωνήµατα, όπου αποδίδεται 1 βαθµός για κάθε λέξη που προφέρεται µε τους σωστούς φθόγγους, ανεξαρτήτως τονισµού (µέγιστο σύνολο βαθµών ανά κείµενο: 19, 26 και 52 αντίστοιχα) 9

10 β) ο σωστός τονισµός, όπου αποδίδεται 1 βαθµός για κάθε σωστά τονισµένη µη µονοσύλλαβη λέξη (βαθµοί: 12, 19 και 32 αντίστοιχα) γ) ο συνολικός χρόνος σε δευτερόλεπτα που απαιτήθηκε για την ανάγνωση ολόκληρου του κειµένου. δ) ο αριθµός των σωστών απαντήσεων στις ερωτήσεις κατανόησης, όπου δίδεται 1 βαθµός για κάθε ορθή απάντηση (βαθµοί ανά κείµενο: 2, 2 και 3) Β5. Τεστ φωνολογικής επίγνωσης Αξιολογεί τη φωνολογική επίγνωση σε φωνηµικό επίπεδο, σε επιγλωσσικό και µεταγλωσσικό επίπεδο αναπαράστασης. Περιλαµβάνει 5 υποενότητες: α) Οµοιοκαταληξία (6 τετράδες λέξεων). Το παιδί εντοπίζει τη λέξη που δεν οµοιοκαταληκτεί µε τις υπόλοιπες τρεις. β) Σύνθεση λέξης από τα δοµικά της στοιχεία (φωνηµικό επίπεδο, 6 λέξεις). Το παιδί καλείται να συνθέσει φωνήµατα σε λέξεις. γ) Απαλοιφή τµήµατος λέξης (φωνηµικό επίπεδο, 6 λέξεις). Το παιδί απαλείφει το φώνηµα που του ζητείται και προφέρει εκ νέου τη λέξη χωρίς αυτό. Η θέση του φωνήµατος προς απαλοιφή βρίσκεται στην αρχή για τις 5 πρώτες λέξεις και στο µέσο για την 6η. δ) Κατάτµηση λέξης στα δοµικά της στοιχεία (φωνηµικό επίπεδο, 6 λέξεις). Το παιδί κατακερµατίζει την λέξη που ακούει στα φωνήµατα που τη συνθέτουν. ε) Αντιστροφή λέξης (φωνηµικό επίπεδο, 6 λέξεις). Το παιδί καλείται να προφέρει ξανά τη µονοσύλλαβη λέξη που ακούει, έχοντας αντιστρέψει τη σειρά των δύο φωνηµάτων που την απαρτίζουν. Το επιγλωσσικό επίπεδο αναπαράστασης αφορά στην οµοιοκαταληξία, ενώ το µεταγλωσσικό περιλαµβάνει τις δοκιµασίες της σύνθεσης, απαλοιφής, κατάτµησησ και αντιστροφής. Για κάθε ορθή απάντηση δίνεται 1 βαθµός (µέγιστο σύνολο 30 βαθµοί). Β6. Ορθογραφία 10

11 Αξιολογείται η ικανότητα του παιδιού να παράγει ορθογραφηµένη γραφή. Υπαγορεύεται ένα κείµενο 3 προτάσεων (13 λέξεων συνολικά). Ελέγχονται για κάθε λέξη 4 διαστάσεις: α) φωνολογική αξιολογείται η κωδικοποίηση σε γραφήµατα της φωνολογικής αντιπροσώπευσης της λέξης και για κάθε ορθή απάντηση ως προς αυτή τη διάσταση της λέξης δίνεται 1 βαθµός. β) ιστορική αξιολογείται η εξοικείωση του παιδιού µε την ιστορική ορθογραφία της λέξης, όπου αυτή παρατηρείται και για κάθε ορθή απάντηση ως προς αυτή τη διάσταση της λέξης δίνεται 1 βαθµός. Ως ιστορική ορθογραφία χαρακτηρίζεται «ο τύπος γραφής των λέξεων σύµφωνα µε την ιστορική, δηλαδή την αρχική ή ετυµολογική τους προέλευση» (Μπαµπινιώτης, 1998, σ. 1940). γ) γραµµατική αξιολογείται η εξοικείωση του παιδιού µε την ορθογραφία που απαιτούν οι καταλήξεις κλιτών λέξεων διαφόρων γραµµατικών κατηγοριών και για κάθε ορθή απάντηση ως προς αυτή τη διάσταση της λέξης δίνεται 1 βαθµός. δ) τονισµός αξιολογείται ο σωστός τονισµός της λέξης, όπως υποδεικνύει η φωνολογική της αντιπροσώπευση και για κάθε σωστά τονισµένη λέξη δίνεται 1 βαθµός. Το µέγιστο σύνολο βαθµών της δοκιµασίας αυτής είναι 41. ιαδικασία Τα παιδιά αξιολογήθηκαν σε 1 ατοµική συνεδρία κάθε φορά, διάρκειας λεπτών (νηπιαγωγείο) ή λεπτών (Α ηµοτικού), σε ήσυχο χώρο του σχολείου τους. Οι δοκιµασίες χορηγήθηκαν από ειδικά εκπαιδευµένο άτοµο. Οι αποκρίσεις καταγράφηκαν σε ατοµικά φυλλάδια και ηχογραφήθηκαν σε κασέτα. 11

12 Αποτελέσµατα Ο Πίνακας 1 δείχνει τη µέση επίδοση (και αντίστοιχη διακύµανση) των παιδιών σε κάθε µέτρηση. Οι συγχρονικές συνάφειες µεταξύ των µετρήσεων κατά την 1 η αξιολόγηση (νηπιαγωγείο) έχουν αναφερθεί προηγουµένως (Τσαντούλα, Πρωτόπαπας, & Μουζάκη, 2004). Συνοπτικά, οι υψηλότερες συνάφειες διαπιστώθηκαν ανάµεσα στη φωνηµική επίγνωση και το φωνηµικό προσδιορισµό των γραµµάτων (r =.742) και ανάµεσα στη φωνολογική επίγνωση και την επίγνωση του γραπτού (r =.742). Επίσης ο αφηγηµατικός λόγος είχε σηµαντική συνάφεια µε την επίγνωση του γραπτού και το λεξιλόγιο µε το µέσο όρο λέξεων στον προφορικό λόγο και µε την φωνολογική επίγνωση. Από τις µετρήσεις αυτές επιβεβαιώθηκε επίσης ότι η συλλαβική επίγνωση ήταν σηµαντικά ευκολότερη από τη φωνηµική (F(1, 100) = 274.5, p <.0005), ενώ ειδικότερα για τη φωνηµική επίγνωση βρέθηκαν σηµαντικές διαφορές µεταξύ των υποκλιµάκων (F(2, 99) = 133.4, p <.0005), µε την απαλοιφή να είναι η δυσκολότερη και η διαφορά η ευκολότερη (p <.0005 σε επιµέρους συγκρίσεις post-hoc). Οι συγχρονικές συνάφειες µεταξύ των µετρήσεων κατά τη 2 η αξιολόγηση (Α ηµοτικού) φαίνονται στον Πίνακα 2. Παρατηρείται υψηλή συνάφεια ανάµεσα στις διάφορες εκφάνσεις της αναγνωστικής ικανότητας και ειδικότερα µεταξύ των µετρήσεων ακρίβειας ανάγνωσης (λέξεων, ψευδολέξεων και κειµένων) καθώς και µεταξύ των µετρήσεων χρόνου ανάγνωσης (λέξεων, ψευδολέξεων και κειµένων). Επίσης, υψηλές συνάφειες παρατηρούνται ανάµεσα στις µετρήσεις ακρίβειας ανάγνωσης (λέξεων, ψευδολέξεων και κειµένων) αφενός και τόσο στην φωνολογική επίγνωση όσο και στην ορθογραφία αφετέρου. Οι συνάφειες του λεξιλογίου και της κατανόησης του κειµένου µε τις µετρήσεις ακρίβειας και ταχύτας ανάγνωσης είναι µέτριες, χαµηλότερες απ ό,τι η συνάφεια µεταξύ τους. 12

13 Παρά τη µικρή ηλικία και το αρχικό στάδιο ανάπτυξης των αναγνωστικών δεξιοτήτων του δείγµατος στην Α ηµοτικού, οι σχέσεις µεταξύ των µετρήσεων είναι εξαιρετικά παρόµοιες προς εκείνες που ευρεύθηκαν πρόσφατα για αντίστοιχες µετρήσεις σε παιδιά Α Γυµνασίου (Protopapas & Skaloumbakas, υπό έκδοση). Για περαιτέρω διερεύνηση των σχέσεων αυτών, στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται τα αποτελέσµατα παραγοντικής ανάλυσης µε τη µέθοδο maximum likelihood, περιορίζοντας σε τρεις τον αριθµό των παραγόντων, σύµφωνα µε τη δοµή που προέκυψε από το Γυµνάσιο. Το αποτέλεσµα της ανάλυσης (µε επιφύλαξη λόγω του σχετικά µικρού αριθµού ατόµων) αποτελεί καλή προσέγγιση της δοµής των δεδοµένων (χ 2 = , df = 18, p =.317), ενώ η φόρτιση των παραγόντων από τις µεταβλητές αποκαλύπτει την ίδια δοµή µε τις µετρήσεις του Γυµνασίου, κατά την οποία οµαδοποιούνται οι µετρήσεις ακρίβειας ανάγνωσης, ορθογραφίας, και φωνολογικής επίγνωσης σε έναν παράγοντα, οι µετρήσεις ταχύτητας (χρόνου) σε δεύτερο παράγοντα, και οι µετρήσεις κατανόησης και λεξιλογίου σε τρίτο παράγοντα. εδοµένων των παρατηρουµένων συναφειών και της παραγοντικής δοµής, κρίθηκε σκόπιµο να ενοποιηθούν οι τρεις µετρήσεις ακρίβειας ανάγνωσης καθώς και οι τρεις µετρήσεις ταχύτητας ανάγνωσης. Ο συνδυασµός έγινε µε υπολογισµό της µέσης κανονικοποιηµένης (z) τιµής των τριών µετρήσεων για καθεµιά από τις δυο διαστάσεις. Έτσι, για την εξέταση της προβλεπτικής ισχύος των µετρήσεων του Νηπιαγωγείου έγιναν τρεις οµάδες αναλύσεων, µια για κάθε κατηγορία αναγνωστικής δεξιότητας (ακρίβεια, ταχύτητα, κατανόηση) µε την αντίστοιχη εξαρτηµένη µεταβλητή. Αρχικά υπολογίστηκε µε ανάλυση γραµµικής παλινδρόµησης η συνολική προβλεψιµότητα καθεµιάς από τις 3 ανεξάρτητες µεταβλητές από το σύνολο των προσχολικών µετρήσεων. Στον Πίνακα 4 παρουσιάζονται τα ποσοστά αποδιδόµενης διακύµανσης από τις αναλύσεις αυτές, καθώς και η συµµετοχή κάθε προγνωστικής µέτρησης (κανονικοποιηµένος συντελεστής β). Εν συνεχεία εκτελέστηκαν κατά βήµα (stepwise) 13

14 γραµµικές παλινδροµήσεις, µε «χαλαρό» στατιστικό κριτήριο αποδοχής p <.15 ώστε να µην απορριφθούν εύκολα πιθανώς χρήσιµες µετρήσεις, τα αποτελέσµατα των οποίων παρουσιάζονται στον Πίνακα 5. Τα αποτελέσµατα για την πρόγνωση της ορθογραφίας (δεν παρουσιάζονται) ήταν όµοια µε εκείνα για την πρόγνωση της ακρίβειας ανάγνωσης. Φαίνεται ότι η φωνηµική επίγνωση και η γνώση των γραµµάτων του αλφαβήτου είναι οι πιο σηµαντικές µετρήσεις για την πρόγνωση της αναγνωστικής προόδου κατά τα πρώτα στάδια, ενώ για την κατανόηση των κειµένων σηµαντικό ρόλο παίζει και το λεξιλόγιο. Καµία άλλη προσχολική µέτρηση δεν είχε σηµαντική συνεισφορά περαιτέρω διακύµανσης αναγνωστικών επιδόσεων. Αν όµως αφαιρέσουµε τη φωνηµική επίγνωση ως ανεξάρτητη µεταβλητή στις αναλύσεις παλινδρόµησης τότε αντί για τη γνώση του ονόµατος των γραµµάτων σηµαντικότερη µέτρηση αναδεικνύεται η γνώση της φωνηµικής ταυτότητας των γραµµάτων. Θα πρέπει ακόµα να αναφερθεί ότι σε αναλύσεις πρόγνωσης των επιµέρους αναγνωστικών µετρήσεων ως εξαρτηµένων µεταβλητών σε γραµµική παλινδρόµηση (αντί των συγκεντρωτικών µεταβλητών αναγνωστικής ακρίβειας και ταχύτητας), εµφανίζεται µια µικρή διαφοροποίηση ειδικά ως προς την πρόγνωση στο επίπεδο του κειµένου, όπου αναδύεται ως επιπλέον σηµαντική προγνωστική µέτρηση η επίγνωση του γραπτού, ενώ κατά τα άλλα επιβεβαιώνονται πλήρως τα προαναφερθέντα γενικά ευρήµατα. Συζήτηση Η υψηλή συνάφεια στην ακρίβεια και την ταχύτητα ανάγνωσης µεταξύ λέξεων, ψευδολέξεων και κειµένου υποδεικνύει οτι και οι τρεις δοκιµασίες στο αρχικό αυτό στάδιο ανάγνωσης αντανακλούν την ίδια γνωστική διεργασία. Πρόκειται για αρχάριους αναγνώστες, οι οποίοι διαβάζουν µε φωνολογική µεσολάβηση, µετατρέποντας σειριακά τη γραφηµική ταυτότητα των γραµµάτων στους αντίστοιχους φθόγγους (γράµµα προς γράµµα) (Πόρποδας, 2002). 14

15 Η υψηλή διαχρονική συνάφεια µεταξύ αναγνωστικής ικανότητας και φωνολογικής επίγνωσης ερµηνεύεται βάσει της αλφαβητικής αρχής (alphabetic principle), δηλαδή της χρηστικής γνώσης που πρέπει να κατακτήσει το παιδί ότι σε ένα αλφαβητικό σύστηµα γραφής τα γραφήµατα αντιπροσωπεύουν φθόγγους κατά τρόπο σταθερό και συστηµατικό.. Όµως η γνώση αυτή προϋποθέτει την επίγνωση ότι ο προφορικός λόγος αποτελείται από συνδυασµούς µεµονωµένων ήχων (φθόγγων), ώστε να είναι δυνατή εν συνεχεία η αντιστοίχιση των φθόγγων µε τα γραφήµατα. Επιπλέον, η διαδικασία της µάθησης της ανάγνωσης ισχυροποιεί την ευαισθητοποίηση του παιδιού ως προς την ύπαρξη των φθόγγων. Η συνάφεια µεταξύ φωνολογικής επίγνωσης και ορθογραφίας διαπιστώνεται από έρευνες, όπου τα παιδιά που κάνουν λιγότερα ορθογραφικά λάθη έχουν υψηλότερο επίπεδο φωνηµικής επίγνωσης, ή αντίστροφα παιδιά που έχουν υψηλότερο επίπεδο φωνηµικής επίγνωσης κάνουν λιγότερα ορθογραφικά (Πόρποδας, 1992 Porpodas, 1999 Αϊδίνης, 2006 Αϊδίνης & Παράσχου, 2004). Η αρνητική συνάφεια µεταξύ λεξιλογίου και χρόνου ανάγνωσης υποδηλώνει οτι όσο πιο αναπτυγµένο λεξιλόγιο έχει το παιδί, τόσο πιο γρήγορα διαβάζει. Το εύρηµα αυτό µπορεί να οφείλεται στο ότι το λεξιλόγιο αποδίδει διακύµανση γενικής νοηµοσύνης, η οποία σχετίζεται µε την ταχύτητα επεξεργασίας. Πιθανότερα όµως οφείλεται στη διευκόλυνση της αναγνωστικής διαδικασίας όταν οι λεξιλογικές αναπαραστάσεις είναι ισχυρές και περιλαµβάνουν σταθερές συνδέσεις µεταξύ ορθογραφίας, φωνολογίας και σηµασίας, σύµφωνα µε την υπόθεση λεξιλογικής ποιότητας (Perfetti & Hart, 2001). Σύµφωνα µε αυτήν την υπόθεση, η πηγή της διακύµανσης ανάµεσα σε διάφορα επίπεδα αναγνωστικής δεξιότητας έγκειται στην ποιότητα των λεξιλογικών αναπαραστάσεων των αναγνωστών και εποµένως η αναγνωστική ευχέρεια βρίσκεται σε στενή συνάρτηση µε την γλωσσική εµπειρία του αναγνώστη (προφορικός και γραπτός λόγος) (Nation & Snowling, 2004 Stanovich, West, & Cunningham, 1991 Stanovich, 1993). Στις αναλύσεις πρόγνωσης επιµέρους 15

16 µετρήσεων, η επίγνωση του γραπτού και ο προφορικός λόγος αποτελούν ισχυρές προβλεπτικές µεταβλητές για την ακρίβεια και ταχύτητα ανάγνωσης κειµένων. Η επίγνωση του γραπτού αναδεικνύεται σπουδαιότερη σε συνδυασµό µε τις υπόλοιπες δεξιότητες που µετρήθηκαν στην πρώτη φάση, ενώ η ανάπτυξη του προφορικού λόγου αναδεικνύεται σπουδαιότερη στην περίπτωση που θα έπρεπε να αποµονωθεί µια δεξιότητα ως αυτή που ασκεί τη µεγαλύτερη επίδραση στην ανάγνωση κειµένων χωρίς την συµβολή των υπολοίπων. Η υψηλή συµβολή της επίγνωσης του γραπτού πιθανόν να οφείλεται σε εξοικείωση των παιδιών µε κείµενα και να αντανακλά την επανειληµµένη έκθεση και ενδεχοµένως εξάσκηση µε αυτά, γεγονός που συνεισφέρει στην ταχύτερη και ακριβέστερη ανάγνωσή τους. Όσον αφορά στη συµβολή του προφορικού λόγου, ενδέχεται να οδηγεί έµµεσα στην ανάπτυξη της αναγνωστικής ικανότητας, µέσω της ανάπτυξης της φωνολογικής ευαισθησίας (προσέγγιση της φωνολογικής ευαισθησίας) ή άµεσα (προσέγγιση της γλωσσικής ολότητας). Συµπερασµατικά, η γνώση του αλφαβήτου (όνοµα και φωνηµική ταυτότητα των γραµµάτων), η φωνολογική ενηµερότητα στο επίπεδο του φωνήµατος, και δευτερευόντως η επίγνωση του γραπτού, παρουσιάζονται ως οι σπουδαιότερες προβλεπτικές µεταβλητές για την πρώτη κατάκτηση των βασικών αναγνωστικών δεξιοτήτων στο επίπεδο της Α ηµοτικού. Το εύρηµα αυτό ταυτίζεται µε τα αποτελέσµατα πολλών ερευνών σε διάφορες γλώσσες, συµπεριλαµβανοµένης της ελληνικής, όπως προαναφέρθηκε. Επιπλέον, είναι συνεπές µε το µοντέλο των Whitehurst & Lonigan (1998), κατα το οποίο οι δεξιότητες «από µέσα προς τα έξω» (φωνηµική επίγνωση και γνώση των γραφο-φωνηµικών αντιστοιχιών), που διαθέτει το παιδί στην προσχολική ηλικία, έχουν σηµαντική επίδραση στην ανάπτυξη του συµβατικού γραµµατισµού κατά την πρώτη τάξη του ηµοτικού. Τέτοιου είδους ευρήµατα επαληθεύουν και ισχυροποιούν την υπάρχουσα γνώση αναφορικά µε την αναγνωστική λειτουργία και τη σχέση της µε γλωσσικές και µεταγλωσσικές δεξιότητες. Συγκεκριµένα, µεταγλωσσικές δεξιότητες όπως η φωνηµική επίγνωση 16

17 κατά την προσχολική ηλικία έχουν πλέον συσχετισθεί αιτιακά µε ευχέρεια στην εκµάθηση της ανάγνωσης κατά την πρώτη τάξη του δηµοτικού σχολείου σε µαθητές άλλων ορθογραφικών συστηµάτων (Bradley & Bryant, 1983 Lundberg, Frost & Petersen, 1988), ενώ τα αντίστοιχα ελλείµµατα φαίνεται να αποτελούν χαρακτηριστικά υψηλού κινδύνου για αναγνωστική αποτυχία (Blachman, 1984 Juel, Griffith, & Gough, 1986 Lundberg, Olofsson, & Wall, 1980). Σε αγγλόφωνες τάξεις, τέτοια ελλείµµατα χαρακτηρίζουν µαθητές από µη προνοµιούχα περιβάλλοντα, που ξεκινούν τη βασική εκπαίδευση µε πολλές φορές ανεπαρκή ανάπτυξη του προφορικού λόγου, µαθητές που έχουν επίσηµη γλώσσα του σχολείου ως δεύτερη γλώσσα και όχι µητρική, καθώς και µαθητές µε ανεπαρκείς εµπειρίες αναδυόµενου γραµµατισµού (Snow, Burns, και Griffin, 1998). Η διαπίστωση ότι τα παιδιά, πριν να έρθουν στο σχολείο, κατακτούν πολλά στοιχεία για το γραµµατισµόπου επηρεάζουν την σχολική τους επιτυχία, αλλά και η ανοµοιογένεια των παιδιών ως προς την κατοχή των προαναγνωστικών αυτών δεξιοτήτων, υποδεικνύει αλλαγές που έχουν ήδη δροµολογηθεί στην προσχολική εκπαίδευση σε συστήµατα άλλων χωρών. Ανάµεσα σε αυτές τις αλλαγές είναι η υποχρεωτική φοίτηση για όλα τα παιδιά στο νηπιαγωγείο τουλάχιστον για ένα χρόνο και η καλλιέργεια των γλωσσικών και µεταγλωσσικών τους δεξιοτήτων µέσα στα πλαίσια της πορείας τους για την κατάκτηση του συµβατικού γραµµατισµού. Οι τάσεις αυτές είναι εµφανείς και στην διαµόρφωση του νέου αναλυτικού προγράµµατος στην Ελληνική προσχολική εκπαίδευση, όπου το νέο αναλυτικό πρόγραµµα δεν είναι µονάχα προσανατολισµένο στη συναισθηµατική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών (Παπούλια-Τζελέπη, 1993), αλλά στοχεύει και στην ενδυνάµωση δεξιοτήτων και τη δηµιουργία κινήτρων για τη µάθηση (ΥΠΕΠΘ, 1999). Η υποστήριξη των εκπαιδευτικών της προσχολικής εκπαίδευσης για τη δηµιουργική και αποτελεσµατική εφαρµογή αυτού του προγράµµατος θα µπορούσε να επιφέρει σηµαντικά οφέλη µε 17

18 µαθησιακά αποτελέσµατα εµφανή σε όλα τα γνωστικά αντικείµενα και τις βαθµίδες εκπαίδευσης. 18

19 Βιβλιογραφία Aidinis, A. & Nynes, T. (2001). The role of different levels of phonological awareness in the development of reading and spelling in Greek. Reading and Writing, 14, Αϊδίνης, A. (2006). H ανάπτυξη της φωνολογικής ενηµερότητας και η σχέση της µε την απόκτηση του γραµµατισµού. Επιστηµονική Επετηρίδα της Ψυχολογικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδος, 4, Αϊδίνης, Α., & Παράσχου,. (2004, 4 7 Νοεµβρίου). Ανάπτυξη της ορθογραφηµένης γραφής στο ηµοτικό σχολείο: Λάθη και στρατηγικές των παιδιών. Στο Ν. Μακρής &. εσλή (Επιµ.) Η γνωστική Ψυχολογία σήµερα: Γέφυρες για τη µελέτη της νόησης (Πρακτικά Συνεδρίου) (σελ ). Αθήνα: Τυπωθήτω Γ. αρδανός. Blachman, B.A. (1984). Relationship of rapid naming ability and language analysis skill to kindergarten and first-grade reading achievement. Journal of Educational Psychology, 76, Bradley, L. & Bryant, P.E. (1983). Categorizing sounds and learning to read: A causal connenction. Nature, 301, Bryant, P.E. & Bradley, L. (1985). Children s reading problems. Cambridge, Massachusetts: Basil Blackwell, Inc. Bowey, J. A. (1994). Phonological sensitivity in novice readers and non-readers. Journal of Experimental Child Psychology, 58, Caravolas, M., Hulme, C.,& Snowling, M. J. (2001). The foundations of spelling ability: evidence from a 3-year longitudinal study. Journal of Memory and language, 45, Cardoso-Martins, C. (1995). Sensitivity to rhymes, syllables and phonemes in literacy acquisition in Portuguese. Reading Research Quarterly, 30,

20 Castles, A., & Coltheart, M. (2004). Is there a causal link from phonological awareness to success in learning to read? Cognition, 91, Castles, A., Holmes, V., M., Nealth, J., & Kiroshita, S. (2003). How does orthographic knowledge influence performance on phonological awareness tasks? Quarterly Journal of Experimental Psychology, 56A, Dickinson, D. K., McCabe, A., Anastasopoulos, L., Peisner-Feinberg, E. S., & Poe, M. D. (2003). The comprehensive language approach to early literacy: The interrelationships among vocabulary, phonological sensitivity, and print knowledge among preschool-aged children. Journal of Educational Psychology, 95, Dickinson, D. K., & Snow, C. F. (1987). Interrelationships among pre-reading and oral language skills in kindergartens from two social classes. Early Childhood Research Quarterly, 2, Domínguez, A. B. (1996). Evaluación de los efectos a largo plazo de la enseñanza de habilidades de análisis fonológico en el aprendizaje de la lectura y de la escritura. Infancia y Aprendizaje, 76, Erickson, K.A. (2000). All children are ready to learn: An emergent versus readiness perspective in early literacy assessment. Seminars in Speech and Language, 21, Fuchs, D., Fuchs, L., Thompson, A., Al Otaiba, S., Yen, L., Yang, N.J., Braun, M. and O Connor, R.E. (2001). Is reading important in reading-readiness programs? A randomized field trial with teachers as program implementers. Journal of Educational Psychology, 93, Goswami, U. (2001). Early phonological development and the acquisition of literacy. In S. B. Neuman & D. K. Dickinson (Eds), Handbook of Early Literacy Research. New York: Guilford. 20

21 Juel, C., Griffith, P., & Gough, P. (1986). Acquisition of literacy: A longitudinal study of children in first and second grade. Journal of Educational Psychology, 78, Lonigan, C. J., Burgess, S. R. & Anthony, J. L. (2000). Development of emergent literacy and early reading skills in preschool children: Evidence from a latent variable longitudinal study. Developmental Psychology, 36, Lundberg, I., Frost, J., & Petersen, O. (1988). Effects of an extensive program for stimulating phonological awareness in preschool children. Reading Research Quarterly, 23, Lundberg, I., Olofsson, A., & Wall, S. (1980). Reading and spelling skill in the first school years predicted from phonemic awareness skills in kindergarten. Scandinavian Journal of Psychology, 21, Μπαµπινιώτης, Γ., (1998). Λεξικό της Νεας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας. Muter, V., Hulme, C., Snowling, M., & Taylor, S. (1997). Segmentation, not rhyming, predicts early process in learning to read. Journal of Experimental Child Psychology, 71, Nagi, W., Berninger, V., Abbot, R., Vaughan, K.& Vermeulen, K.(2002). Relationship of morphology and other language skills to literacy skills in at-risk second-grade readers and at-risk fourth-grade writers, Journal of Educational Psychology, 95, Nation, K., & Snowling, M. J. (2004). Beyond phonological skills: broader language skills contribute to the development of reading. Journal of Research in Reading, 27, Niemi, P., Poskiparta, E., & Vauras, M. (2001). Benefits of training in linguistic awareness dissipate by Grade 3? Psychology, 8,

22 Παντελιάδου, Σ. (2001). Φωνολογική επίγνωση: Περιεχόµενο και σχέση µε την ανάγνωση και τη γραφή στην ελληνική γλώσσα. Στο Π. Παπούλια-Τζελέπη (Επιµ.) Ανάδυση του Γραµµατισµού: Έρευνα και πρακτική. Αθήνα: Καστανιώτης Παπούλια-Τζελέπη, Π. (1993). Η ανάδυση του γραµµατισµού και το Ελληνικό Νηπιαγωγείο, Γλώσσα, 12, 30, Παπούλια- Τζελέπη, Π. (2001). Η ανάδυση του γραµµατισµού. Αθήνα: Καστανιώτης. Perfetti, C. A., & Hart, L. (2001). The lexical quality hypothesis. In L. Verhoeven, C. Elbro, & P. Reitsma (Eds.), Precursors of functional literacy (pp ). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. Πόρποδας, Κ. (1992). Η εκµάθηση της ανάγνωσης και της ορθογραφίας σε σχέση µε την ηλικία και τη φωνηµική επίγνωση. Ψυχολογία, 1, Porpodas, C. (1999). Patterns of phonological and memory processing in beginning readers and spellers of Greek. Journal of Learning Disabilities, 33, Πόρποδας, Κ. (2002). Η Ανάγνωση. Πάτρα. Protopapas, A., & Skaloumbakas, C. (in press). Computer-based and traditional screening and diagnosis of reading disabilities in Greek. Journal of Learning Disabilities. Renfrew, C.E. (1995). Word Finding Vocabulary Test. Oxford: Winslow Renfrew, C.E. (1997). Bus Story Test: A test of narrative speech (4th ed). Oxford: Winslow. Scarborough, H. (2002). Connecting early language and literacy to later reading (dis)abilities: Evidence, theory and practice. In S. B. Neuman & D. K. Dickinsson (Eds), Handbook of Early Literacy Research. New York: Guilford. Schneider, W., Kuespert, P., Roth, E., & Vise, M. (1997). Short- and long-term effects of training phonological awareness in kindergarten: evidence from two German studies. Journal of Experimental Child Psychology, 66, Snow, C.E., Burns, M.S., & Griffin, P. (1998). Preventing reading difficulties in young children. Washington, DC: National Academy Press. 22

23 Sonnenschein, S., & Munsterman K. (2002). The influence of home-based reading interactions on 5-year-olds reading motivations and early literacy development. Early childhood research quarterly, 17, Speece, D. L., Roth, F. P., Cooper, D. H., & de la Paz, S. (1999). The relevance of oral language skills to early literacy: A multivariate analysis. Applied Psycholinguistics, 20, Stanovich, K. (1993). Does reading make you smarter? Literacy and the development of verbal intelligence. In H. Reese (Ed.), Advances in child development and behavior (Vol. 24, pp ). San Diego, CA: Academic Press. Stanovich, K., West, R., & Cunningham, A. (1991). Beyond phonological processes: Print exposure and orthographic processing. In S. Brady & D. Shankweiler (Eds.), Phonological processes in literacy (pp ). Hillsdale, NJ: Erlbaum Τάφα, Ε. (1997, 29 Μαΐου 1 Ιουνίου). Η φωνολογική ενηµερότητα των παιδιών κατά την προσχολική ηλικία ως κριτήριο προσδιορισµού του επιπέδου της αναγνωστικής τους ικανότητας κατά τη σχολική ηλικία. Εισήγηση στο 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Πάντειο Πανεπιστήµιο. Τσαντούλα,., Πρωτόπαπας, Α., & Μουζάκη, Α. (2004, Νοεµβρίου). είκτες προαναγνωστικής ετοιµότητας κατά την προσχολική ηλικία. Αναρτηµένη ανακοίνωση στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο «Η Ευρωπαϊκή ιάσταση της Ειδικής Αγωγής: Ανάδυση µιας άλλης φυσιογνωµίας». Θεσσαλονίκη. (Πρακτικά υπό έκδοση) Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων (1999). Προγράµµατα Σπουδών της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Προδηµοτική Εκπαίδευση-Νηπιαγωγείο. Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. 23

24 Whitehurst, G.J. and Lonigan, C.J. (2002). Emergent Literacy: Development from Prereaders to Readers. In S. B. Neuman & D. K. Dickinsson (Eds), Handbook of Early Literacy Research. New York: Guilford. Whitehurst, G.J. and Lonigan, C.J. (1998). Child development an.d emergent literacy. Child Development, 69,

25 Πίνακας 1 Ακραίες τιµές, µέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις µετρήσεων (Ν = 50). Ελάχιστο Μέγιστο Μέσος όρος Τυπική απόκλιση Νηπιαγωγείο: Λεξιλόγιο Γνώση αλφαβήτου (σύνολο) Αλφάβητο: Όνοµα γράµµατος Αλφάβητο: Φωνηµική ταυτότητα Επίγνωση γραπτού Φωνολογική επίγνωση (σύνολο) Συλλαβική επίγνωση Φωνηµική επίγνωση Πληροφορίες Μέσο µήκος πρότασης (λέξεις) ευτερεύουσες προτάσεις είγµα γραφής ονόµατος Α ηµοτικού: Λεξιλόγιο Φωνολογική επίγνωση (φωνηµική) Ακρίβεια ανάγνωσης λέξεων Χρόνος ανάγνωσης λέξεων Ακρίβεια ανάγνωσης ψευδολέξεων Χρόνος ανάγνωσης ψευδολέξεων Ακρίβεια ανάγνωσης κειµένων Χρόνος ανάγνωσης κειµένων Ερωτήσεις κατανόησης κειµένων Ορθογραφία

26 Πίνακας 2 Συγχρονικές συνάφειες (Pearson s r) µεταξύ µετρήσεων της Α ηµοτικού (Ν = 50). Με έντονα, p <.005 µε έντονα και πλάγια p < Λεξιλόγιο Φωνολογική επίγνωση Ακρίβεια ανάγνωσης λέξεων 4. Χρόνος ανάγνωσης λέξεων 5. Ακρίβεια ανάγνωσης ψευδολέξεων 6. Χρόνος ανάγνωσης ψευδολέξεων 7. Ακρίβεια ανάγνωσης κειµένων 8. Χρόνος ανάγνωσης κειµένων 9. Ερωτήσεις.38 κατανόησης κειµένων 10. Ορθογραφία 26

27 Πίνακας 3 Αποτελέσµατα παραγοντικής ανάλυσης µετά από περιστροφή varimax. Φορτίσεις µετρήσεων στους παράγοντες, µε έντονα όταν είναι µεγαλύτερες.4. εν περιλαµβάνονται φορτίσεις µικρότερες από.1. Παράγοντας Ακρίβεια ανάγνωσης κειµένων Ακρίβεια ανάγνωσης λέξεων Ακρίβεια ανάγνωσης ψευδολέξεων Φωνολογική επίγνωση Ορθογραφία Χρόνος ανάγνωσης ψευδολέξεων Χρόνος ανάγνωσης κειµένων Χρόνος ανάγνωσης λέξεων Ερωτήσεις κατανόησης κειµένων Λεξιλόγιο

28 Πίνακας 4 Αποτελέσµατα γραµµικής παλινδρόµησης (κανονικοποιηµένοι συντελεστές βάρους και µοναδικές συνεισφορές διακύµανσης ως ηµιµερικές συνάφειες) για την πρόγνωση αναγνωστικών δεξιοτήτων από όλες τις προσχολικές µετρήσεις συγχρόνως. Ακρίβεια ανάγνωσης (R 2 =.34) β sr i 2 Χρόνος ανάγνωσης (R 2 =.34) β sr i 2 Κατανόηση κειµένων (R 2 =.49) β sr i 2 Λεξιλόγιο Αλφάβητο: όνοµα γράµµατος Αλφάβητο: φωνηµική ταυτότητα Επίγνωση γραπτού Συλλαβική επίγνωση Φωνηµική επίγνωση Πληροφορίες Μέσο µήκος πρότασης (λέξεις) ευτερεύουσες προτάσεις είγµα γραφής ονόµατος

29 Πίνακας 5 Αποτελέσµατα γραµµικής παλινδρόµησης κατά βήµα για την πρόγνωση αναγνωστικών δεξιοτήτων από προσχολικές µετρήσεις, µε όριο στατιστικής σηµαντικότητας p <.15. Το απεικονιζόµενο ποσοστό αποδιδόµενης διακύµανσης (R 2 ) είναι συγκεντρωτικό. β t p sr i 2 R 2 Ακρίβεια ανάγνωσης: 1. Φωνηµική επίγνωση Όνοµα γράµµατος Χρόνος ανάγνωσης: 1. Όνοµα γράµµατος Φωνηµική επίγνωση Ερωτήσεις κατανόησης κειµένων: 1. Φωνηµική επίγνωση Λεξιλόγιο Όνοµα γράµµατος

30 Preschool indices predicting the development of first-grade reading skills Before entering first grade, at which point formal reading instruction is first provided, children have already acquired a number of skills relevant for learning to read, including inside-out context-free components, such as phonological awareness and knowledge of the alphabet, and outside-in semantic and narrative components, such as vocabulary and text structure knowledge. In the present study of 55 Greek children we report the predictive value of preschool measures, taken in the last month (May) of Kindergarten, with respect to early reading achievement, as measured in February of first grade. Predictive measures included expressive vocabulary, narrative speech, alphabet knowledge (letter names & sounds), phonological awareness (phonemic & syllabic), print awareness, and name writing. Reading measures included word, nonword, and passage reading accuracy and time, reading comprehension, and spelling. Phonemic awareness and knowledge of the alphabet consistently emerged as the most important predictive measures, with print awareness contributing significantly to passage reading. Vocabulary was found to be related to reading speed. The results are consistent with findings in other languages and suggest possible enhancements to the Kindergarten curriculum aiming to facilitate emerging literacy and initial reading development. Keywords: emergent literacy, preschool predictors, reading development, phonological awareness, alphabetic knowledge Λέξεις-κλειδιά: αναδυόµενος γραµµατισµός, προσχολικοί δείκτες, αναγνωστική ανάπτυξη, φωνολογική επίγνωση, γνώση αλφαβήτου 30

είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία ήµητρα Τσαντούλα Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθανάσιος Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου

είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία ήµητρα Τσαντούλα Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθανάσιος Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 1 Υπέρτιτλος: ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία ήµητρα Τσαντούλα Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθανάσιος

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης αναγνωστικών δεξιοτήτων. στην Α Δημοτικού

Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης αναγνωστικών δεξιοτήτων. στην Α Δημοτικού Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης αναγνωστικών δεξιοτήτων στην Α Δημοτικού Αγγελική Μουζάκη Εντεταλμένη Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αθανάσιος Πρωτόπαπας

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Συσχέτιση της φωνολογικής ενηµερότητας και της µουσικής ακουστικότητας σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας

Θέµα: Συσχέτιση της φωνολογικής ενηµερότητας και της µουσικής ακουστικότητας σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ιπλωµατική εργασία της Τροκάνα Αρίστης Θέµα: Συσχέτιση της φωνολογικής ενηµερότητας και της µουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Τρέχον τίτλος: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Μαθησιακές Δυσκολίες στην Ανάγνωση και η Αντιμετώπισή τους. Αγγελική Μουζάκη

Τρέχον τίτλος: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Μαθησιακές Δυσκολίες στην Ανάγνωση και η Αντιμετώπισή τους. Αγγελική Μουζάκη Τρέχον τίτλος: ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ Μαθησιακές Δυσκολίες στην Ανάγνωση και η Αντιμετώπισή τους Αγγελική Μουζάκη Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 8: Αλφαβητική φάση Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 8: Αλφαβητική φάση Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 8: Αλφαβητική φάση Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 5: Πρώτος/φυσικός/αναδυόμενος γραμματισμός Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού µε πιθανές ειδικές µαθησιακές δυσκολίες: Ανάπτυξη και εφαρµογή

Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού µε πιθανές ειδικές µαθησιακές δυσκολίες: Ανάπτυξη και εφαρµογή Πρακτικά 5 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ε.Τ.Π.Ε. «Οι τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών στην εκπαίδευση» Θεσσαλονίκη, 5 8 Οκτωβρίου 2006 Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 7 η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ Η δυσλεξία ορίζεται συνοπτικά ως σοβαρή καθυστέρηση στην κατάκτηση του γραπτού λόγου ενώ δεν υπάρχει νοητικό ή αισθητηριακό έλλειµµα ή ψυχιατρική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου

ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου ιερεύνηση των ψυχοµετρικών χαρακτηριστικών µιας δοκιµασίας ορθογραφικής δεξιότητας µαθητών της Β, Γ,, και Ε τάξης του δηµοτικού σχολείου Αγγελική Μουζάκη Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

"H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις"

H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις Περίληψη εισήγησης "H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις" Βούλγαρης ηµήτριος Dr Ειδικής Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Η αναπτυξιακή δυσλεξία αποτελεί αντικείµενο έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Χορήγηση υλικού παρέμβασης σε παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές μάθησης κατά την προσχολική ηλικία στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης 1. Σεβασμός της προσωπικότητας του μαθητή 2. Η όλη διαδικασία πρέπει να διακρίνεται από ψυχολογική υποστήριξη του μαθητή 3. Καθημερινή μέριμνα του δασκάλου (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΕΟ ΙΟΡΙΣΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Προγραµµατισµός διδακτέας ύλης και εκπόνηση σχεδίου µαθήµατος

ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΕΟ ΙΟΡΙΣΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Προγραµµατισµός διδακτέας ύλης και εκπόνηση σχεδίου µαθήµατος ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΕΟ ΙΟΡΙΣΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Προγραµµατισµός διδακτέας ύλης και εκπόνηση σχεδίου µαθήµατος ΤΙΤΛΟΣ: Ευέλικτες δραστηριότητες δηµιουργικής διδασκαλίας για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 βιβλιο_layout 1 20/6/2014 4:43 πμ Page 5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕφAλαιο 1: Ένα μοντέλο αναγνωστικής κατανόησης Η εξέλιξη της έννοιας «αναγνωστική κατανόηση»...

Διαβάστε περισσότερα

Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο.

Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο. Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο. (*) Γιώργος Φούρλας, Λογοπεδικός, Μ.Εd., M.Sc.CCC, MRCSLT. λόγος, Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες παιδιών με δυσκολίες μάθησης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου

Γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες παιδιών με δυσκολίες μάθησης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου Γνωστικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες παιδιών με δυσκολίες μάθησης στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου Μιχάλης Βάμβουκας 1, Ιωάννης Σπαντιδάκης 2 και Αγγελική Μουζάκη 3 1 2 3 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Σκοπός και στόχοι: Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις διαδικασίες ανάπτυξης του γραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών)

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) Κουμούλλη Τσαμπίκα (Α.Μ.: 10155)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΓΥΡΩ Θ. ΠΑΛΑΙΟΘΟΔΩΡΟΥ ΘΕΜΑ: «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ»

ΑΡΓΥΡΩ Θ. ΠΑΛΑΙΟΘΟΔΩΡΟΥ ΘΕΜΑ: «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ» ΑΡΓΥΡΩ Θ. ΠΑΛΑΙΟΘΟΔΩΡΟΥ ΘΕΜΑ: «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ» ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ κ. Κ.Δ.ΠΟΡΠΟΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Ε.Υ.Π. Τμήμα Λογοθεραπείας ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΟΠΤΗΣ: Κος ΔΡΟΣΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της Διακριτικής Ικανότητας του Τεστ Δυσκολιών Γραπτής Έκφρασης σε Μαθητές Δηµοτικού

Μελέτη της Διακριτικής Ικανότητας του Τεστ Δυσκολιών Γραπτής Έκφρασης σε Μαθητές Δηµοτικού Γραφή και γραφές στον 21 ο αιώνα Μελέτη της Διακριτικής Ικανότητας του Τεστ Δυσκολιών Γραπτής Έκφρασης σε Μαθητές Δηµοτικού Περίληψη Ιωάννης Κ. Δηµάκος Πανεπιστήµιο Πατρών, Παιδαγωγικό Τµήµα Δ. Ε. Νικολέτα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος

Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος «Μαθησιακές υσκολίες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μαθησιακές υσκολίες = προβλήµατα που εµφανίζονται στη διάρκεια της εκπαίδευσης επηρεάζοντας τη µάθηση, την επίδοση κ τη συµπεριφορά Τα παιδιά διαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ανάπτυξη λόγου 1 Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ιωάννης Βογινδρούκας, Ισµήνη Τσαµουρτζή, Βάγια Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Βόρειας

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr

Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την ψηφιακή πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση Τι είναι ο «οικογενειακός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.»

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» «ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΩΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ Της Αλεξάνδρας Λέττη, Δευτεροετούς φοιτήτριας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

«Βρες τη Λέξη τη Σωστή, Ποίημα Κάνε στη Στιγμή»: Διδακτικό Σενάριο με τη Χρήση των ΤΠΕ

«Βρες τη Λέξη τη Σωστή, Ποίημα Κάνε στη Στιγμή»: Διδακτικό Σενάριο με τη Χρήση των ΤΠΕ «Βρες τη Λέξη τη Σωστή, Ποίημα Κάνε στη Στιγμή»: Διδακτικό Σενάριο με τη Χρήση των ΤΠΕ Σ. Απιδοπούλου 1, Δ. Γιάγκογλου 2, Ε. Γώτη 3, Α. Τζήμα 4 1 12 ο Νηπιαγωγείο Βέροιας, sapidopoulou@gmail.com 2 12 ο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση 1 Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά 2 Περιεχόμενο παρουσίασης: Παρούσα κατάσταση-ελλείψεις-ανάγκες Μεθοδολογίες μάθησης συμβατές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Πρόγραμμα Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Σεπτέμβριος 2011 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Επιμόρφωσης

Σεμινάριο Επιμόρφωσης Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ελληνικό Δημόσιο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ)

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές. xcvbnmqwertyuiopaβsdfghjklzxcεr. στα πειραματικά σχολεία.

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές. xcvbnmqwertyuiopaβsdfghjklzxcεr. στα πειραματικά σχολεία. qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmη qσwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvb nmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγι mλιqπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλs dfghςjklzxcvλοπbnαmqwertyuiopa sdfghjklzxcvbnmσγqwφertyuioσδφ pγρaηsόρωυdfghjργklαzxcvbnβφδ

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών ε.θ. στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο

Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών ε.θ. στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ ΜΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ. ΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ. Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Δημάση: «Ο ΚΟΣΜΟΣ Η ΑΥΛΗ ΜΑΣ» Πρώτη τάξη Το Αλφαβητάρι για τα Ελληνόπουλα της Τουρκίας

Μαρία Δημάση: «Ο ΚΟΣΜΟΣ Η ΑΥΛΗ ΜΑΣ» Πρώτη τάξη Το Αλφαβητάρι για τα Ελληνόπουλα της Τουρκίας Μαρία Δημάση: «Ο ΚΟΣΜΟΣ Η ΑΥΛΗ ΜΑΣ» Πρώτη τάξη Το Αλφαβητάρι για τα Ελληνόπουλα της Τουρκίας Η συγγραφή του Αλφαβηταρίου με τίτλο : Ο ΚΟΣΜΟΣ Η ΑΥΛΗ ΜΑΣ, προέκυψε ως αποτέλεσμα της συνεργασίας του Παιδαγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ 11 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΩΝ «Γλωσσικές δυσκολίες και γραπτός λόγος στο πλαίσιο της σχολικής μάθησης» Αθήνα, 23 25 Νοεμβρίου 2007 ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ (Να

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Ορισμός μαθησιακών διαταραχών - δυσλεξίας Οι μαθησιακές δυσκολίες ορίζονται ως ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο»

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο» Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Ελένη Γκανά Λέκτορας, Π.Τ.Ε.Α., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας egana@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

2ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σύγχρονες τάσεις και προοπτικές στην Προσχολική Αγωγή και Εκπαίδευση του 21ου αιώνα ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

2ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σύγχρονες τάσεις και προοπτικές στην Προσχολική Αγωγή και Εκπαίδευση του 21ου αιώνα ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ 2ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σύγχρονες τάσεις και προοπτικές στην Προσχολική Αγωγή και Εκπαίδευση του 21ου αιώνα ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΟΜΟΣ Α Επιµμέλεια: Σπύρος Χ. Πανταζής Θωµμάς Μπάκας Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved.

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved. 2001 2 :1001-4918(2001) - 02-0045 - 49 :B844. 1 :A Ξ ( 250014) ( 100875) : : ; 1978 Premack Woodruff Wellman (theory of mind) Perner : Maxi A, 20 Maxi 1999 A (false belief) B Maxi 77,177 591 Maxi [1 ]?,3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΤΑΞΗ Δ : ΒΙΒΛΙΑ : * Paul, Lisa & CO 1 Kursbuch (αναγνωστικό) * Paul, Lisa & CO 1 Arbeitsbuch (βιβλίο ασκήσεων) * Paul, Lisa & CO 1 Glossar (βιβλίο λεξιλογίου + CD) * GRAMMATIKLAND 1 (Βιβλίο γραμματικής)

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

«Μεταγλωσσικοί παράγοντες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας σε μαθητές δημοτικού σχολείου. Προτάσεις για μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες»

«Μεταγλωσσικοί παράγοντες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας σε μαθητές δημοτικού σχολείου. Προτάσεις για μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Μεταγλωσσικοί παράγοντες στην κατάκτηση της ορθογραφικής δεξιότητας σε μαθητές δημοτικού σχολείου.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

E-Learning-Projekt Spracherwerb des Neugriechischen Για τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στο Freie Universität Berlin

E-Learning-Projekt Spracherwerb des Neugriechischen Για τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στο Freie Universität Berlin E-Learning-Projekt Spracherwerb des Neugriechischen Για τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στο Freie Universität Berlin Bart Soethaert Λουκία Στέφου E-Learning στην Έδρα Νεοελληνικών Σπουδών Εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική λογοτεχνία ως μέσο ανάπτυξης και καλλιέργειας της γραφής και ανάγνωσης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας

Η παιδική λογοτεχνία ως μέσο ανάπτυξης και καλλιέργειας της γραφής και ανάγνωσης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας Η παιδική λογοτεχνία ως μέσο ανάπτυξης και καλλιέργειας της γραφής και ανάγνωσης σε παιδιά προσχολικής ηλικίας Παπαχρήστου Ειρήνη, Εκπαιδευτικός Α/θμιας Εκπ/σης Εισαγωγή Σε διεθνές επίπεδο η προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Δυσκολίες στην ανάγνωση Τα θεωρητικά μέρη του δικτύου οπτικής αναγνώρισης λέξεων και οι εκτιμώμενες θέσεις τους στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του έμπειρου

Διαβάστε περισσότερα

1. Μετρήσεις και τεστ... 21

1. Μετρήσεις και τεστ... 21 Περιεχόμενα Πρόλογος........................................................ 13 Πρόλογος στη νεότερη έκδοση.................................... 17 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΕΣΤ, ΙΣΤΟΡΙΑ, ΘΕΩΡΙΕΣ, ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

λεξιλογική πρόσβαση (γρήγορη ονομασία) γράμματα/αριθμούς, χρώματα Φωνολογική επανακωδικοποίηση στην Επανάλαβε με ακρίβεια προτάσεις, λέξεις ή ψηφία

λεξιλογική πρόσβαση (γρήγορη ονομασία) γράμματα/αριθμούς, χρώματα Φωνολογική επανακωδικοποίηση στην Επανάλαβε με ακρίβεια προτάσεις, λέξεις ή ψηφία 1 ΦΩΝΗΜΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος 1. Κατανόηση της ανάγνωσης Πρόσφατες έρευνες, οι οποίες επικεντρώθηκαν στη φύση των δυσκολιών της ανάγνωσης και των αιτιών τους, προσδιόρισαν με ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές υσκολίες (Πηγή : http://mariaskokou.wordpress.com ) Μιλώντας για τη δυσλεξία Έχει ϖεράσει ϖάνω αϖό ένας αιώνας αϖό την ϖρώτη ϖεριγραφή ενός ϖεριστατικού δυσλεξίας. O γιατρός W.Pringle Morgan

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία του γλωσσικού κώδικα στο νηπιαγωγείο: μια θεώρηση του ΔΕΠΠΣ υπό το πρίσμα της γλωσσολογικής θεωρίας της Καθολικής Γραμματικής

Η διδασκαλία του γλωσσικού κώδικα στο νηπιαγωγείο: μια θεώρηση του ΔΕΠΠΣ υπό το πρίσμα της γλωσσολογικής θεωρίας της Καθολικής Γραμματικής Η διδασκαλία του γλωσσικού κώδικα στο νηπιαγωγείο: μια θεώρηση του ΔΕΠΠΣ υπό το πρίσμα της γλωσσολογικής θεωρίας της Καθολικής Γραμματικής Μαρίνα Τζακώστα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος κεφαλαίου είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει το θέμα της ανάγνωσης. Περιγράφει τι εννοούμε

Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει το θέμα της ανάγνωσης. Περιγράφει τι εννοούμε 07 ENOTHTA:Layout 1 4/12/2008 7:36 ìì Page 199 Ανάγνωση: Από την εικόνα στη λέξη Αθανάσιος Πρωτόπαπας Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει το θέμα της ανάγνωσης. Περιγράφει τι εννοούμε «ανάγνωση» από την ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Ερωτήσεων σε Προσαρμοστική Δοκιμασία Κατάταξης στην Αγγλική Γλώσσα

Είδη Ερωτήσεων σε Προσαρμοστική Δοκιμασία Κατάταξης στην Αγγλική Γλώσσα Γκιούρογλου, Χ. & Οικονομίδης, Α.A.: Είδη ερωτήσεων σε προσαρμοστική δοκιμασία κατάταξης στην Αγγλική γλώσσα, 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ε.Τ.Π.Ε- Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση,

Διαβάστε περισσότερα

Β05 Π11 Ψυχοπαιδαγωγική της ανάγνωσης: Δυσκολίες στη μάθησή της

Β05 Π11 Ψυχοπαιδαγωγική της ανάγνωσης: Δυσκολίες στη μάθησή της Πανεπιστήμιο Κρήτης Εαρινό Εξάμηνο 2011 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπ/σης Β05 Π11 Ψυχοπαιδαγωγική της ανάγνωσης: Δυσκολίες στη μάθησή της Διδάσκουσα: Α. Μουζάκη amouzaki@edc.uoc.gr A. Σκοπός Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες: δυγλωσσία και πολυγλωσσικό περιβάλλον

Μαθησιακές Δυσκολίες: δυγλωσσία και πολυγλωσσικό περιβάλλον 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μαθησιακές Δυσκολίες: δυγλωσσία και πολυγλωσσικό περιβάλλον Ενότητα 3:Πρώιμη διάγνωση και χαρακτηριστικά των μαθησιακών δυσκολιών από την προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας ΕΤΑΙΡΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΙ ΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ - ΕΨΥΠΕΑ Κ. Τζαβέλα 12 και Επ. εληγιώργη Τ.Κ. 30 200, Μεσολόγγι Τηλ. 26310 55661, fax: 26310 55615, e-mail: epsypea1@otenet.gr ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα