ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΛΕΞΙΟΥ. Υποψήφιος διδάκτορας. Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΛΕΞΙΟΥ. Υποψήφιος διδάκτορας. Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ"

Transcript

1 Εντοπισμός των αδυναμιών του σχεδιασμού, της υλοποίησης και της αξιολόγησης του μέτρου Εκσυγχρονισμός γεωργικών εκμεταλλεύσεων του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης για την Ελλάδα ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΛΕΞΙΟΥ Υποψήφιος διδάκτορας Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιβάλλοντος, Πολυτεχνική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΣΑΝΑΓΑΣ ασάρχης Περτουλίου Ταμείο ιοίκησης και ιαχείρισης Πανεπιστημιακών ασών Περίληψη Η αποτίμηση των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων των Πολιτικών Αγροτικής Ανάπτυξης είναι μία ιδιαίτερα περίπλοκη διαδικασία κυρίως λόγω της πολυτομεακής φύσης της υπαίθρου. Μεγάλη μερίδα της επιστημονικής κοινότητας και του πολιτικο-διοικητικού συστήματος εφαρμογής και υλοποίησης των Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης τόσο στην Ελλάδα όσο και στα υπόλοιπα κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφωνεί ότι η εκτίμηση των επιπτώσεων, με τον τρόπο που γίνεται κατά την 4 η προγραμματική περίοδο, αδυνατεί να ικανοποιήσει την ανάγκη για μία αξιολόγηση σε βάθος που θα παράγει πραγματικά και χρήσιμα αποτελέσματα. Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί στον εντοπισμό των προβλημάτων και των αδυναμιών που εμφανίζονται κατά τις διαδικασίες σχεδιασμού, υλοποίησης και αξιολόγησης του μέτρου 121 «Εκσυγχρονισμός γεωργικών εκμεταλλεύσεων» του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης για την Ελλάδα και επηρεάζουν αρνητικά την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί. Για τη συλλογή τον πρωτογενών ποιοτικών στοιχείων πραγματοποιήθηκε ομάδα εργασίας (focus group). Γενικά, τα στάδια του σχεδιασμού και υλοποίησης χαρακτηρίζονται από μεγάλο βαθμό συγκεντρωτισμού ο οποίος οδηγεί σε έλλειψη ευελιξίας. Οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και η εμπλοκή πολυάριθμών φορέων ενισχύουν την πολυπλοκότητα των διαδικασιών και δυσκολεύουν την αποκέντρωση. Επίσης, παρατηρήθηκαν χρονικές καθυστερήσεις στη δημοσιοποίηση της πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος για το μέτρο 121 και στην αξιολόγηση των προτάσεων που 1

2 κατατέθηκαν. Όσο αφορά το στάδιο της αξιολόγησης, υπάρχουν πολλά δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό των δεικτών επιπτώσεων του Κοινού Πλαισίου Παρακολούθησης και Αξιολόγησης, τα οποία δεν είναι διαθέσιμα σε πολλά από τα κράτη μέλη. Τέλος, η έλλειψη «κουλτούρας αξιολόγησης» επισημαίνεται ως ένας καθοριστικός παράγοντας για την αποτυχία της διαδικασίας της αξιολόγησης. Λέξεις - κλειδιά: Πολιτική Αγροτικής Ανάπτυξης, Περιφερειακή Ανάπτυξη, συμμετοχική αξιολόγηση, ποσοτική έρευνα, ομάδα εργασίας Εισαγωγή Ο γεωργικός τομέας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ίδρυση της ΕΟΚ. Η εφαρμογή της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) ξεκίνησε ταυτόχρονα με την ίδρυση της ΕΟΚ το 1957 και ήταν η πρώτη κοινή πολιτική που εφαρμόστηκε (European Institute of Public Administration, 2000). Επιπλέον, πάνω από το 56% του συνολικού πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 27 ζει σε αγροτικές περιοχές, οι οποίες καλύπτουν το 91% της συνολικής έκτασης (European Commission, 2008). Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας (2012) η συνολική έκταση της Ελλάδας υπολογίζεται σε εκτάρια, 97,1% των οποίων χαρακτηρίζονται ως αγροτικές περιοχές ενώ περίπου τα 2/3 του συνολικού πληθυσμού της χώρας κατοικεί σε αυτές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθετεί πλέον μια χωρική - περιφερειακή προσέγγιση για την αγροτική ανάπτυξη και εγκαταλείπει σταδιακά την αγροτική - τομεακή (Papadopoulos και Liarikos, 2007). Επιδιώκει την ύπαρξη περισσότερων επιλογών και μεγαλύτερης ευελιξίας για την ανάπτυξη της υπαίθρου σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και όχι αποκλειστικά σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (Midmore et al., 2006). Παρόλο που τα τελευταία χρόνια το επίκεντρο της Πολιτικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης τείνει να μετατοπιστεί από την ανταγωνιστικότητα της γεωργίας και της δασοκομίας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και της διαφοροποίησης σε μια ευρύτερη αγροτική οικονομία με έμφαση στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των πολιτικών, η Ελλάδα συνεχίζει να δίνει έμφαση στον τομέα των διαρθρώσεων. Κατά την προγραμματική περίοδο το μέτρο 121 «Εκσυγχρονισμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων» ανήκει στον πρώτο άξονα του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ). Αν χρησιμοποιηθεί η χρηματοδοτική βαρύτητα ως μέτρο σύγκρισης, το μέτρο 121 είναι το τρίτο σημαντικότερο μέτρο του ΠΑΑ , αφού αναμένεται να απορροφήσει το 9,04% των συνολικών κονδυλίων του ελληνικού ΠΑΑ. Με το μέτρο αυτό, θα προωθηθούν δράσεις για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που έχουν σχέση με τη φυτική και ζωική παραγωγή, με ιδιαίτερη έμφαση στη ζωική παραγωγή. 2

3 Πιο συγκεκριμένα, ο πρώτος διαρθρωτικός στόχος του μέτρου 121 του ΠΑΑ ορίζεται «η συμβολή στην αύξηση της συμμετοχής της ακαθάριστης αξίας της ζωικής παραγωγής στο σύνολο της γεωργικής παραγωγής». Η ανισομέρεια μεταξύ φυτικής και ζωικής παραγωγής θεωρείται ως ένα από τα βασικά διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής γεωργίας. Η Ελλάδα εισάγει μεγάλες ποσότητες κρέατος από τρίτες χώρες για να καλύψει τις ανάγκες της εσωτερικής κατανάλωσης. Παραδοσιακά ο κλάδος της αιγοπροβατοτροφίας αποτελείται από μικρές οικογενειακές μονάδες σε ορεινές και μειονεκτικές περιοχές της χώρας που χρήζουν εκσυγχρονισμού. Ο τομέας του αγελαδινού γάλακτος έχει πληγεί τα τελευταία χρόνια από την απελευθέρωση των αγορών, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης του γάλακτος, τη μείωση των τιμών του παραγωγού και τη συνεχόμενη πτώση της παραγωγής του αγελαδινού γάλακτος. Η ανάγκη λήψης μέτρων ενίσχυσης των γαλακτοπαραγωγικών μονάδων γίνεται επιτακτικότερη ενόψει της αναμενόμενης λήξης του καθεστώτος των γαλακτοκομικών ποσοστώσεων το Ο δεύτερος διαρθρωτικός στόχος του μέτρου 121 αναφέρεται στη φυτική παραγωγή. Προτεραιότητα σύμφωνα με το ΠΑΑ δίνεται σε επενδυτικά σχέδια «για τη βελτίωση της παραγωγής της εκμετάλλευσης μέσω της επέκτασης ή της αντικατάστασης υφιστάμενων κλάδων ή της εισαγωγής νέων κλάδων παραγωγής που τα προϊόντα τους δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα διάθεσης». Ιδιαίτερη πρόβλεψη θα υπάρχει για την αναδιάρθρωση της παραγωγής στους τομείς που επηρεάζονται αρνητικά από την αναθεώρηση της ΚΓΠ και τους σχετικούς περιορισμούς των ΚΟΑ των προϊόντων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου προϊόντος αποτελεί ο καπνός. O τρίτος διαρθρωτικός στόχος του μέτρου 121 του ΠΑΑ καλύπτει τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις: τη βελτίωση των επιδόσεων στον τομέα της ασφάλειας και της υγιεινής των τροφίμων την αύξηση της παραγωγής προϊόντων υψηλής προστιθέμενης τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων μέσω: - της ανάληψης δράσεων για τη βελτίωση της ικανότητας αποδοτικότερης χρήσης των υδάτων - της χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) για την υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων. Οι γεωργικές δραστηριότητες προκαλούν πολλές θετικές και αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό και οικιστικό περιβάλλον, τις τοπικές κοινωνίες και την εθνική και τοπική οικονομία. Ωστόσο, αυτά τα αποτελέσματα είναι μερικές φορές πολύ δύσκολο να μετρηθούν (Legg, 2008). Αυτό είναι το κύριο 3

4 πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι αξιολογητές και τους φορείς χάραξης πολιτικής, όταν καλούνται να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις των πολιτικών. Τα Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης υπόκεινται σε αξιολόγηση. Σύμφωνα με το άρθρο 84 του Κανονισμού 1698/2005 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Οι αξιολογήσεις αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας, της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Αποτιμούν την επίπτωση των προγραμμάτων σε σχέση με τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας που προβλέπονται στο άρθρο 9 και ειδικά προβλήματα αγροτικής ανάπτυξης στα συγκεκριμένα κράτη μέλη και περιφέρειες, λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις της αειφόρου ανάπτυξης και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, καθώς και την εκπλήρωση των απαιτήσεων της σχετικής κοινοτικής νομοθεσίας.» Ο σκοπός της αξιολόγησης είναι να εξετάσει το λόγο ύπαρξης μίας παρέμβασης ή πολιτικής, προκειμένου να διασφαλιστεί η επανάληψη των επιτυχημένων πρακτικών και η αποφυγή των αποτυχημένων. Χρησιμοποιεί συστηματικές μεθόδους της οικονομίας και της κοινωνιολογίας, της κοινωνικής ψυχολογίας, της οικονομικής γεωγραφίας, της ανθρωπολογίας και άλλων επιστημών. Κρίσιμος παράγοντας για την ορθή εφαρμογή των μεθόδων αξιολόγησης είναι η διαθεσιμότητα και η αξιοπιστία των κοινωνικο-δημογραφικών και οικονομικών δεδομένων (European Commission, EC Structural Funds, Vol.1, 1999). Η αξιολόγηση παρέχει πολύτιμες πληροφορίες σε εκείνους που είναι επιφορτισμένοι με το έργο της λήψης αποφάσεων για τις συνέπειες των πολιτικών τους ενώ παράλληλα αποτελεί ένα βασικό μηχανισμό για τη βελτίωση της ποιότητας των κανονιστικών ρυθμίσεων (Tscherning et al., 2008; Jacob et al., 2008). Επιπλέον, δικαιολογεί και ελέγχει τις δημόσιες δαπάνες (Huelemayer και Schiller, 2010). Η σωστή συλλογή δεδομένων σε τακτική βάση θα διευκολύνει τις διαδικασίες αξιολόγησης και μπορεί να οδηγήσει σε ασφαλέστερα και πιο χρήσιμα αποτελέσματα. Η αξιολόγηση όχι σπάνια αντιμετωπίζεται από τα κράτη μέλη ως μία συμβατική υποχρέωση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ωστόσο, κατά μια άποψη τα προϊόντα της αξιολόγησης μπορούν να αποτελέσουν τα βασικότερα εργαλεία για τον επανασχεδιασμό της πολιτικής κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο και για σχεδιασμό της επόμενης. Ο Ray (2000) υποστηρίζει ότι η αξιολόγηση θα πρέπει να θεωρείται ως μια εσωτερική περιοδική ή συνεχής διαδικασία συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων ή δυνητικών παραγόντων σε τοπικό επίπεδο και όχι ως κρίση ενός «ειδικού» αντικειμενικού εξωτερικού αξιολογητή. Η ανάπτυξη της υπαίθρου γίνεται όλο και πιο συμμετοχική σε όλα τα στάδια. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο η «από κάτω προς τα πάνω» προσέγγιση της πρωτοβουλίας LEADER. Συμμετοχική ανάπτυξη απαιτεί και ένα συμμετοχικό σύστημα αξιολόγησης. Η αξιολόγηση είναι μια σημαντική διαδικασία για την κατανόηση της πραγματικότητας για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς στην αγροτική ανάπτυξη (High Nemes, 2007). Η ενεργός συμμετοχή όλων είναι σημαντική για την επιτυχία του συστήματος πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. 4

5 Κατά μια άλλη προσέγγιση, η αξιολόγηση θα πρέπει να θεωρείται ως αναπόσπαστο μέρος της υλοποίησης των δράσεων και προγραμμάτων και όχι ως μια ξεχωριστή διαδικασία (High και Nemes, 2007). Οι Casley και Kumar (1988) ορίζουν την αξιολόγηση ως μια περιοδική αποτίμηση της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας και των επιπτώσεων της δράσης σε σχέση με τους καθορισμένους στόχους. Με άλλα λόγια, η αξιολόγηση απαντά σε δύο βασικά ερωτήματα: «η δράση θα επιτύχει τους στόχους της;» και «πώς η εφαρμογή μιας δράσης θα μπορούσε να βελτιωθεί σε σχέση με τους αρχικούς στόχους;» (High και Nemes, 2007). Patton (1999) υποστηρίζει ότι η αξιολόγηση είναι πολιτισμός που μοιράζεται μεταξύ των αξιολογητών και όλων εκείνων που εμπλέκονται στις διαδικασίες αγροτικής ανάπτυξης. Στην ανθρωπολογία ο πολιτισμός ορίζεται ως ένα σύστημα κοινών πεποιθήσεων, αξιών, προτύπων, παραδόσεων, στάσεων, γνώσεων και γλώσσας που χρησιμοποιείται από τα μέλη μιας κοινωνίας για να επιβιώσει και να δημιουργήσει τρόπους σκέψης και κοινή αντίληψη (Díaz-Puente et al., 2008). Η αξιολόγηση πολιτικών προγραμμάτων εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ στη δεκαετία του 1950, όταν η αποτελεσματικότητα και η διαφάνεια της κυβέρνησης τέθηκαν υπό αμφισβήτηση. Στη δεκαετία του 1960 διαδόθηκε ευρύτερα εστιάζοντας κατά κύριο λόγο στην καινοτομία στον τομέα της εκπαίδευσης, των κοινωνικών υπηρεσιών, της δημόσιας υγείας και της πρόληψης της εγκληματικότητας (European Commission, EC Structural Funds, Vol.1, 1999). Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 ξεκίνησαν οι πρώτες αξιολογήσεις των περιφερειακών πολιτικών, στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Σουηδία και τη Γερμανία. Αυτές οι τρεις ευρωπαϊκές χώρες με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά υπήρξαν πρωτοπόροι στην υιοθέτηση της αξιολόγησης. Στη δεκαετία του 1980, η ανία, η Ολλανδία, η Νορβηγία και η Ελβετία, άρχισαν να υιοθετούν την αποτίμηση των αποτελεσμάτων των περιφερειακών πολιτικών (Díaz-Puente et al., 2008). Οι νότιες και κεντρικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είχαν παράδοση στις αξιολογήσεις. Η νομοθετική μεταρρύθμιση των Ευρωπαϊκών ιαρθρωτικών Ταμείων το 1988 εισήγαγε την αξιολόγηση των προγραμμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε αξιολόγηση των προγραμμάτων της ΕΕ νωρίτερα. Ωστόσο, από το 1988 και μετά η αξιολόγηση είναι υποχρεωτική για όλα τα διαρθρωτικά έργα που χρηματοδοτούνται από τα ευρωπαϊκά ταμεί (Díaz-Puente et al., 2008). Το 1994 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την έκδοση Means for Evaluating Actions of Structural Nature (MEANS) για την καθοδήγηση των κρατών μελών στην αξιολόγηση των δραστηριοτήτων τους. Ο πραγματικός σκοπός αυτής της έκδοσης ήταν να η ενθάρρυνση της ανάπτυξης μιας ενιαίας προσέγγισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την τεκμηρίωση των μεθόδων αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται στα περισσότερα κράτη μέλη και η διάδοση των πιο αξιόπιστων παραδειγμάτων αξιολόγησης (Díaz-Puente et al., 2008). 5

6 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το 1995 ένα πρόγραμμα που αποσκοπούσε στη βελτίωση της διαχείρισης των πόρων όλων των πολιτικών που χρηματοδοτούνταν από κοινοτικούς πόρους, με την ονομασία "Sound and Efficient Management - SEM 2000". Επιπλέον, οι ιευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κλήθηκαν να υιοθετήσουν τη συνεχή αξιολόγηση των προγραμμάτων και τη δημιουργία μονάδων αξιολόγησης (European Commission, EC Structural Funds, Vol.1, 1999). Από το 1997, η Επιτροπή άρχισε να δημοσιεύει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις για την αξιολόγηση, που ήταν συνήθως εξειδικευμένες για κάθε πρόγραμμα (Díaz-Puente et al., 2008). Μέχρι το 2007, η αξιολόγηση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε επικεντρωθεί κυρίως στα αποτελέσματα και όχι στις επιπτώσεις (Keenleyside, 2008). Στην τέταρτη προγραμματική περίοδο ( ) οι απαιτήσεις για την αξιολόγηση αυξήθηκαν. Ένα κοινό πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης (ΚΠΠΑ) εισήχθη για να καθοδηγήσει τα κράτη μέλη προς την κατεύθυνση ενός πιο αποτελεσματικού συστήματος αξιολόγησης της Πολιτικής Αγροτικής Ανάπτυξης για την επίτευξη των εθνικών και κοινοτικών στόχων. Το ΚΠΠΑ αποσκοπεί επίσης στη διασφάλιση της λογοδοσίας σχετικά με τις δημόσιες δαπάνες των Προγραμμάτων Αγροτικής Ανάπτυξης και τη βελτίωση των αποτελεσμάτων τους. Το ΚΠΠΑ είναι ένα σύνολο από έγγραφα που έχουν συνταχθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και έχουν εγκριθεί από τα κράτη μέλη (Castellno, 2008), το οποίο περιλαμβάνει μια σειρά από κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση και έναν κατάλογο δεικτών των εισροών, εκροών, αποτελεσμάτων και επιπτώσεων. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό ίκτυο Αξιολόγησης Αγροτικής Ανάπτυξης ιδρύθηκε στην τέταρτη προγραμματική περίοδο για να συμβάλει στις διαδικασίες της αξιολόγησης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εκτίμηση των επιπτώσεων θεσπίστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2002 για την εξασφάλιση της μεγαλύτερης δυνατής διαφάνειας και τη βελτίωση της ποιότητας των πολιτικών της. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της διαδικασίας είναι η διατομεακή διαβούλευση, η ευρεία συμμετοχή και ποσοτική εκτίμηση των επιπτώσεων των πολιτικών (Thiel, 2009). Το άρθρο 86 του Κανονισμού 1698/2005 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προτείνει τη δημιουργία ενός συστήματος παράλληλης αξιολόγησης για κάθε πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη. Ο κύριος ρόλος της παράλληλης αξιολόγησης είναι να «εξετάζει την πρόοδο του προγράμματος σε σχέση με τους στόχους του μέσω δεικτών αποτελεσμάτων και, ενδεχομένως, δεικτών επιπτώσεων, να βελτιώνει την ποιότητας των προγραμμάτων και την εφαρμογή τους, να εξετάζει προτάσεις για ουσιαστικές αλλαγές στα προγράμματα και, να προετοιμάζει την ενδιάμεση και την εκ των υστέρων αξιολόγηση.» Το μοντέλο του κύκλου της πολιτικής, όπως παρουσιάστηκε από τον Anderson et al. (1978), χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει τα τέσσερα κύρια στάδια της πολιτικής διαδικασίας, τα οποία είναι τα εξής: 6

7 Ρύθμιση Ατζέντας ιαμόρφωση Πολιτικής Εφαρμογή Πολιτικής Αξιολόγηση Πολιτικής Παρά το γεγονός ότι η τυπική διαδικασία αξιολόγησης ασχολείται ουσιαστικά με το τελευταίο στάδιο του κύκλου της πολιτικής, τα άλλα τρία στάδια παρέχουν σημαντικές ευκαιρίες για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση. Υπάρχει μια αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των σταδίων και η αξιολόγηση είναι ο συνδετικός κρίκος που τα συνδέει μεταξύ τους. (Laschewski και Schmidt, 2008). Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της πολιτικής, ένα είδος «διαμορφωτικής» αξιολόγησης μπορεί να εξετάζει τον τρόπο που εφαρμόζεται η πολιτική, την επίτευξη των στόχων και τις πιθανές αλλαγές ή βελτιώσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητά της. Αυτό το είδος της αξιολόγησης εμφανίζεται κυρίως στα πρώτα στάδια της εφαρμογής της πολιτικής, όταν οι βελτιωτικές παρεμβάσεις ή αλλαγές είναι ακόμα δυνατές (Midmore et al., 2006). Η αξιολόγηση, όπως υπαγορεύεται από το Κοινό Πλαίσιο Παρακολούθησης και Αξιολόγησης, μπορεί να εξετάσει μόνο την επίτευξη των πολιτικών στόχων που καθορίστηκαν πριν την έναρξη της προγραμματικής περιόδου από πλευράς εκροών, αποτελεσμάτων και επιπτώσεων. Οι Huelemeyer και Schiller (2010) επισημαίνουν τις αδυναμίες του ΚΠΠΑ. Επισημαίνουν την έλλειψη χρήσιμων κοινωνικών δεικτών επιπτώσεων και θεωρούν ότι το ΚΠΠΑ δίνει έμφαση σε περιβαλλοντικούς και οικονομικούς δείκτες. Επίσης, υπογραμμίζουν την αδυναμία ισχύοντος συστήματος αξιολόγησης να αποτιμήσει τις λιγότερο προφανείς απτές και άμεσες επιπτώσεις των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης και ειδικά όταν υπάρχει συνέργια μεταξύ των στόχων των μέτρων. Επιπλέον, οι παραπάνω συγγραφείς επισημαίνουν τη δυσκολία να αξυπολογισμού της αδράνειας και της μετατόπισης, όπως απαιτείται από το ΚΠΠΑ. Άλλα προβλήματα που προέκυψαν είναι η μη χρήση ποιοτικών μεθόδων αξιολόγησης που θα συμπληρώνουν τις ποσοτικές, η έλλειψη και η προσβασιμότητα των δεδομένων και, τέλος, το χρονοδιάγραμμα της αξιολόγησης. Οι Marquardt και Möllers (2010) αναφέρουν χαρακτηριστικά ότι η απάντηση των κοινών ερωτημάτων αξιολόγησης του ΚΠΠΑ και ο υπολογισμός των δεικτών επιπτώσεων κατά τη χρονική στιγμή διεξαγωγής της ενδιάμεσης αξιολόγησης είναι στις περισσότερες περιπτώσεις ανέφικτη και ανούσια μιας και οι περισσότερες επιπτώσεις γίνονται αισθητές και μετρίσιμες μετά το πέρας κάποιου εύλογου χρονικού διαστήματος. Οι High και Nemes (2007) ονόμασαν τον τύπο της αξιολόγησης της πολιτικής, όπως εφαρμόζεται στις μέρες μας «εξωγενή αξιολόγηση» που πραγματοποιείται από κάποιον ανεξάρτητο εξωτερικό αξιολογητή, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να ακολουθήσει συγκεκριμένες ποσοτικές μεθόδους και ένα σύστημα δεικτών του ΚΠΠΑ. Οι ίδιοι συγγραφείς, αναφερόμενοι στην αξιολόγηση του 7

8 LEADER, υποστηρίζουν ότι οι συμβατικές μέθοδοι της εξωγενούς αξιολόγησης αδυνατούν να μετρήσουν το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας που παράγεται από τις δράσεις που υλοποιούνται στο πλαίσιο της προσέγγισης LEADER. Μεταξύ του σταδίου της ρύθμισης της ατζέντας, κατά το οποίο γίνεται η διατύπωση των στόχων της πολιτικής και του σταδίου της αξιολόγησης, κατά το οποίο αποτιμάται ο βαθμός επίτευξης των στόχων που έχουν τεθεί - επιδόσεις, εκροές, αποτελέσματα και επιπτώσεις - υπάρχει ένα σύνολο διαδικασιών. Συγκεκριμένα σε αυτό το «ξεχασμένο μέσο» υπάρχουν οι διαδικασίες του σχεδιασμού, της υλοποίησης και της αξιολόγησης. Αυτές οι διαδικασίες του «ξεχασμένου μέσου» που απεικονίζονται στο κεντρικό παραλληλόγραμμο του ιαγράμματος 1, δεν αξιολογούνται ουσιαστικά, παρόλο που είναι γεμάτες αλλαγές, προκλήσεις και χρήσιμες πληροφορίες από την πράξη. ιάγραμμα 1: Αλληλεπίδραση μεταξύ σταδίων πολιτικής: «ξεχασμένο μέσο» Πηγή: RuDI Policy Brief Η αξιολόγηση των διεργασιών του «ξεχασμένου μέσου» μπορούν να δώσουν απαντήσεις και πληροφορίες σχετικά με την πολιτική από το σχεδιασμό μέχρι τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις. Η ενδογενής αξιολόγηση θα μπορούσε να αξιολογήσει ιδανικά τις διαδικασίες του «ξεχασμένου μέσου», βασιζόμενη στη συμμετοχή των τοπικών φορέων και των ενδογενών συστημάτων γνώσης, παρέχοντας μια ευκαιρία για την ενίσχυση της υπαίθρου μέσα από την αξιοποίηση της εμπειρίας της τοπικής κοινωνίας. Οι High και Nemes (2007) προτείνουν ένα υβριδικό σύστημα αξιολόγησης που συνδυάζει την αντικειμενικότητα της εξωγενούς αξιολόγησης, η οποία επιτυγχάνει την αντικειμενικότητα με τη χρήση ποσοτικών μεθόδων και ένα σύνολο δεικτών, με τη χρήση της τοπικής γνώσης και τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων φορέων στο πλαίσιο της ενδογενούς αξιολόγησης. Οι Gore και Wells (2009) υπογραμμίζουν την ανάγκη για πιο δημοκρατικές μεθόδους αξιολόγησης. Ο Moseley (2003) θεωρεί τη συμμετοχικότητα ως απαραίτητη προϋπόθεση για μια ιδανική αξιολόγηση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Ο Baslé (2006) και οι Midmore et al. (2008) υποστηρίζουν ότι οι μέθοδοι αξιολόγησης της πολιτικής, όπως αυτές προτείνονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν εγγενείς αδυναμίες στον εντοπισμό των σχέσεων αιτιότητας μεταξύ των στόχων των δράσεων και των επιπτώσεων. Οι 8

9 παραδοσιακές τεχνικές αξιολόγησης παρέχουν τη δυνατότητα διερεύνησης του βαθμού στον οποίο ικανοποιούνται οι στόχοι της πολιτικής αλλά αποτυγχάνουν να συμβάλουν στην ουσιαστική βελτίωση της πολιτικής. Η ποσοτική αξιολόγηση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, όπως προβλέπεται από το ΚΠΠΑ για την τέταρτη προγραμματική περίοδο ( ), σε συνδυασμό με ένα σύστημα ποιοτικής αξιολόγησης που θα παρακολουθεί τις διαδικασίες της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης, θα βοηθήσει στην καλύτερη ερμηνεία των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των διαφόρων φορέων που εμπλέκονται στην αγροτική ανάπτυξη (Midmore et al., 2006). Επιπλέον, η πολυπλοκότητα, η πολυμορφία και οι ιδιαιτερότητες της κάθε αγροτικής περιοχής απαιτούν την εξέταση των ειδικών τοπικών χαρακτηριστικών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αξιολόγησης. Στην παρούσα έρευνα γίνεται μια προσπάθεια ανάλυσης των διαδικασιών σχεδιασμού, υλοποίησης και αξιολόγησης του μέτρου 121 «Εκσυγχρονισμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων» του ΠΑΑ για την 4 η προγραμματική περίοδο ( ). Το συγκεκριμένο μέτρο επιλέχθηκε γιατί κατατάσσεται τρίτο σε χρηματοδοτική βαρύτητα και αναμένεται να απορροφήσει το 9,04% των συνολικών κονδυλίων του ΠΑΑ. Είναι επίσης ένα από τα πιο δημοφιλή μέτρα στους έλληνες γεωργούς. Αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μέσω μιας πιο αποτελεσματικής χρήσης των συντελεστών παραγωγής, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών, μέσω της διαφοροποίησης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Επίσης, ενθαρρύνει επενδύσεις για τη βελτίωση της ποιότητας των τροφίμων, την προστασία του περιβάλλοντος, τη βελτίωση της ασφάλειας εργασίας και της υγείας των ζώων. Παράλληλα δίνει έμφαση στην κτηνοτροφία, ενώ όσο αφορά τη φυτική παραγωγή δίνεται προτεραιότητα σε επενδύσεις για την αναδιάρθρωση της παραγωγής προϊόντων που θίγονται άμεσα από τη νέα ΚΓΠ όπως ο καπνός και το βαμβάκι. Ο κύριος σκοπός της έρευνας αυτής είναι η συλλογή πρωτογενών ποιοτικών στοιχείων από τους ατομικούς και συλλογικούς φορείς που εμπλέκονται στα τρία στάδια του κύκλου της πολιτικής, αυτό που αναφέρθηκε παραπάνω ως το «ξεχασμένο μέσο», δηλαδή τις διαδικασίες σχεδιασμού, υλοποίησης και την αξιολόγησης του μέτρου 121 του ελληνικού ΠΑΑ Ειδικότερα στοχεύει να εξετάσει τα προβλήματα που προκύπτουν και τις αδυναμίες του κάθε ενός από τα παραπάνω στάδια πολιτικής. Μέθοδος Για την ικανοποίηση του στόχου της έρευνας, πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη βιβλιογραφική ανασκόπηση και ανάλυση των σχετικών δημόσιων εγγράφων με σκοπό να επιτευχθεί η κατανόηση του θεωρητικού υπόβαθρου. Η συλλογή των πρωτογενών δεδομένων έγινε σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο, πραγματοποιήθηκαν ποιοτικές σε βάθος συνεντεύξεις. Κατά το δεύτερο στάδιο, και με βάση τα αποτελέσματα των συνεντεύξεων σε βάθος καθώς και τα 9

10 αποτελέσματα προηγούμενης έρευνας (Papadopoulou al., 2010), κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε μία ομάδα εστίασης εκπρόσωποι όλων των φορέων, που αποδείχθηκε ότι παίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό την υλοποίηση και την αξιολόγηση του μέτρου 121 του ΠΑΑ κατά την 4 η προγραμματική περίοδο. Η φύση και το ένταση της επιρροής του καθένα από τους φορείς που συμμετείχαν στην ομάδα εστίασης διαπιστώθηκε και τεκμηριώθηκε επιστημονικά από τους Papadopoulou et al. (2010) με την εφαρμογή Ποσοτικής Ανάλυσης ικτύων στο πολιτικοδιοικιτικό σύστημα διαχείρισης του μέτρου 121. Για τις ποιοτικές ημι-δομημένες συνεντεύξεις του πρώτου σταδίου χρησιμοποιήθηκε ένα ερωτηματολόγιο, το οποίο εφαρμόστηκε πιλοτικά σε δύο φορείς. Μετά τις απαραίτητες προσαρμογές, το τελικό ερωτηματολόγιο περιελάμβανε 30 ερωτήσεις και κάθε συνέντευξη διήρκεσε περίπου λεπτά. Μετά από επαφή και ραντεβού με τους εμπλεκόμενους φορείς πραγματοποιήθηκαν οι συναντήσεις. Πριν από κάθε συνάντηση, ο ερωτώμενος είχε λάβει σε ηλεκτρονική μορφή το ερωτηματολόγιο, ώστε να είναι καλύτερα προετοιμασμένος/-η για την ταχύτερη και ακριβέστερη απάντηση των ερωτήσεων. Καμία από τις συνεντεύξεις δεν πραγματοποιήθηκε μέσω τηλεφώνου. Όλες οι συνομιλίες καταγράφηκαν με ψηφιακή συσκευή ηχητικής εγγραφής ενώ παράλληλα ο ερευνητής κρατούσε χειρόγραφες σημειώσεις, όπου το έκρινε απαραίτητο. Οι συνεντεύξεις απομαγνητοφωνήθηκαν για την περεταίρω επεξεργασία των στοιχείων. Η συνέντευξη στοχεύει στη μελέτη των προσωπικών απόψεων των ερωτηθέντων (Patton, 2002). Η ποιοτική έρευνα παρέχει τη δυνατότητα στον ερευνητή να διαπιστώσει τον πλουραλισμό του υπό μελέτη θέματος (Mason, 2002). Ο Patton (2002) υπογραμμίζει τη δύναμη των ποιοτικών μεθόδων για τη διερεύνηση ενός αντικειμένου σε βάθος. Ο ερευνητής που επιλέγει την ποιοτική έρευνα θεωρεί ότι οι απόψεις του ερωτώμενου είναι πολύτιμες για την έρευνά του και σέβεται τον τρόπο που ο ερωτώμενος διατυπώνει τις απαντήσεις του (Marsall και Rossman 2006). Τα τέσσερα δυνατά σημεία ανάλυσης των ποιοτικών μεθόδων είναι: η πολυπλοκότητα, το βάθος, το πλαίσιο και η δυναμική (Milburn, 1995). Η ποιοτική έρευνα επιτρέπει στον ερευνητή να εκτιμήσει «πώς λειτουργούν τα πράγματα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο» (Mason, 2002). Σύμφωνα με τους Denzin και Lincoln (1998) «οι ερευνητές που χρησιμοποιούν ποιοτικές μεθόδους μελετούν τα πράγματα στο φυσικό τους χώρο» και έχουν την ευκαιρία να ερμηνεύσουν την καθημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Ο Morse (1994) υποστηρίζει ότι «το εργαστήριο του ποιοτικού ερευνητή είναι η καθημερινότητα». Στο δεύτερο στάδιο, 27 εκπρόσωποι των φορέων που βρέθηκαν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον κύκλο πολιτικής του μέτρου 121, κλήθηκαν να συμμετάσχουν σε μια ομάδα εστίασης. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από φορείς όλων των επιπέδων διακυβέρνησης - τοπικό, περιφερειακό και εθνικό - που εμπλέκονται στο σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση του 10

11 μέτρου 121 του ΠΑΑ. Στο δείγμα της ομάδας εστίασης συμπεριλήφθηκαν ιδιωτικοί, ημι-δημόσιοι και των δημόσιων φορείς. Οι ομάδες εστίασης συνήθως διεξάγονται με 7 έως 10 συμμετέχοντες αλλά σύμφωνα με τον Fong Chiu (2003), το μέγεθος των ομάδων ποικίλλει ανάλογα με τα βασικά προβλήματα της έρευνας και τις συνθήκες. Σε αυτή την έρευνα ο στόχος ήταν να συμμετέχουν εκπρόσωποι από όσο το δυνατόν περισσότερους φορείς που εμπλέκονται στην αγροτική ανάπτυξη. Ο κύριος σκοπός της ομάδας εστίασης ήταν να εντοπίσει τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εμπλεκόμενοι φορείς κατά τα στάδια της του σχεδιασμού, της υλοποίησης και της αξιολόγησης του μέτρου 121. Πριν από τη συνάντηση της ομάδας εστίασης δημιουργήθηκε ένας ημι-δομημένος οδηγός συζήτησης με ανοιχτές ερωτήσεις, για τον καλύτερο έλεγχο και συντονισμό της συζήτησης ώστε να μην παρεκτραπεί από τους στόχους της έρευνας όπως προτείνεται από Makosky Daley et al. (2010). Και σε αυτή την περίπτωση, όλη διαδικασία καταγράφηκε ψηφιακά για τη διευκόλυνση της μετέπειτα επεξεργασίας. Η συζήτηση χωρίστηκε σε τρεις θεματικές ενότητες, μία για κάθε φάση του κύκλου πολιτικής του μέτρου 121: το σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση. Αφού ολοκληρώθηκε αυτή η διαδικασία, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να παίξουν ένα «διαδραστικό παιχνίδι», προκειμένου να εντοπιστούν τα κυριότερα προβλήματα της κάθε μίας από τις παραπάνω φάσεις. Οι συμμετέχοντες είχαν χρωματιστά χαρτιά, ανάλογα με το διοικητικό επίπεδο στο οποίο ανήκαν (εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο) και τους ζητήθηκε να γράψουν στα χαρτιά τα πιο κρίσιμα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, σύμφωνα με τη γνώμη και την εμπειρία τους, σε κάθε μία από τις φάσεις του πολιτικού κύκλου. Μετά έπρεπε να κολλήσουν τις κάρτες τους, στις οποίες είχαν αναγράψει το κάθε πρόβλημα, σε ένα μεγάλο πίνακα ανάλογα με το στάδιο κύκλου πολιτικής και το επίπεδο διοίκησης που εμφανίζεται αυτό (βλ. Πίνακα 1). Αυτή η διαδικασία βασίστηκε στην ανάλυση πλαισίου που περιγράφουν οι Krueger (1994), Ritchie & Spencer (1994) και Rabiee, (2004). Η ανάλυση πλαισίου είναι ένας τρόπος επεξεργασίας των δεδομένων που προκύπτουν από μία ομάδα εστίασης και είναι «μια αναλυτική διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει μια σειρά από διακριτά αλλά ταυτόχρονα σε μεγάλο βαθμό διασυνδεδεμένα στάδια». Τα πέντε βασικά στάδια που περιγράφονται είναι: εξοικείωση, προσδιορισμός ενός θεματικού πλαισίου, συνοπτική απαρίθμηση, διαγραμματική απεικόνιση, αναλυτική αρτογράφηση χαρτογράφηση και ερμηνεία. Κανονικά η αυτή η επεξεργασία των δεδομένων γίνεται από τον ερευνητή, αλλά στην παρούσα μελέτη έγινε με έναν περισσότερο συμμετοχικό και διαδραστικό τρόπο κατά τη διάρκεια της συνάντησης της ομάδας εστίασης, έτσι ώστε να επιτευχθούν βαθύτερα και πλουσιότερα αποτελέσματα. Οι ομάδες εστίασης είναι μια μέθοδος συλλογής ποιοτικών πρωτογενών στοιχείων, και ορίζονται ως ομαδικές συζητήσεις που οργανώνονται προκειμένου να διερευνηθεί μια σειρά από συγκεκριμένα θέματα ή να επιβεβαιωθεί μια υπόθεση (Greenbaum, 1993, Krueger, 1994, Stewart 11

12 & Shamdasani, 1990). Ο κύριος σκοπός των ομάδων εστίασης είναι η κατανόηση και η ερμηνεία των εννοιών, των πεποιθήσεων και των κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν τα συναισθήματα του κάθε συμμετέχοντα, τις στάσεις και τις συμπεριφορές του (Rabiee, 2004). Σύμφωνα με το Massey (2011), οι ομάδες εστίασης προσφέρουν στον κάθε έναν από συμμετέχοντες μια μοναδική ευκαιρία να αποκτήσει σημαντικές γνώσεις σχετικά με τις εμπειρίες, τις παρατηρήσεις και τις απόψεις των άλλων μελών της ομάδας. Ο ερευνητής, ο οποίος έχει ενεργό ρόλο στη συζήτηση, συλλέγει δεδομένα μέσω της αλληλεπίδρασης της ομάδας σε ένα καθορισμένο θέμα (Morgan, 1996). Οι ομάδες εστίασης συνήθως διεξάγονται για την εύρεση λύσεων και τον εντοπισμό κενών στην εφαρμογή των προγραμμάτων πολιτικής και είναι σε θέση να παράγουν μεγάλες ποσότητες δεδομένων και χρήσιμες πληροφορίες σε ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Η αλληλεπίδραση της ομάδας οδηγεί σε πλούσια και βαθύτερα αποτελέσματα από εκείνα που λαμβάνονται από τις «ένας-προς-έναν» συνεντεύξεις (Fong Chiu, 2003). Οι πολλαπλές εφαρμογές των ομάδων εστίασης έχουν διαπιστωθεί από πολλούς ερευνητές. Ο Fong Chiu (2003) αναφέρει διάφορους κλάδους της κοινωνιολογίας όπως η εγκληματολογία, η ιατρική κοινωνιολογία και η πολιτική κοινωνιολογία. Τόσο οι ποιοτικές όσο και οι ποσοτικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται εξίσου από τους ερευνητές της αξιολόγησης τα τελευταία χρόνια. Ο Massey (2011) υποστηρίζει ότι οι τεχνικές ομάδας εστίασης συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο κοινών μεθόδων συλλογής των ποιοτικών στοιχείων. Οι ομάδες εστίασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε ως αυτοτελής μέθοδος είτε σε συνδυασμό με άλλες ερευνητικές μεθόδους (Morgan, 1996). Στην παρούσα έρευνα, οι ομάδες εστίασης είναι η κύρια μέθοδος και συνδυάζεται με συνεντεύξεις σε βάθος. Η ομάδα εστίασης διευκρινίζει και πηγαίνει βαθύτερα στο υπό εξέταση θέμα βασιζόμενη στα αποτελέσματα των σε βάθος συνεντεύξεων. Αποτελέσματα και συζήτηση Οι περισσότεροι από τους ερωτηθέντες των συνεντεύξεων σε βάθος συμφώνησαν ότι τα σημαντικότερα προβλήματα εμφανίζονται στη κατά τη φάση της αξιολόγησης των φακέλων υποψηφιότητας. Σε αυτή τη φάση, που ξεκινάει από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των φακέλων υποψηφιότητας μέχρι την ανακοίνωση των σχεδίων που εγκρίθηκαν, παρουσιάζονται συχνά μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα θεωρούν πιθανό να υπάρξουν και καθυστερήσεις στην καταβολή των χρημάτων στους επιτυχόντες γεωργούςδικαιούχους. Η εκτίμησή τους αυτή βασίζεται στην εμπειρία των προηγούμενων ετών καθώς και στην οικονομική κρίση που μαστίζει αυτήν την περίοδο η χώρα. Το πιο κρίσιμο ζήτημα είναι η υπερφόρτωση εργασίας κατά τις περιόδους αιχμής στην επεξεργασία των αιτήσεων. Ο ορισμός του ΟΠΕΚΕΠΕ ως ενιαίου φορέα πληρωμής για το ΠΑΑ ίσως μακροπρόθεσμα αποδειχθεί σωστή επιλογή. Η επιλογή αυτή μπορεί να αυξάνει τον 12

13 συγκεντρωτισμό αλλά ταυτόχρονα μειώνει τη γραφειοκρατία που μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις και άλλα προβλήματα όταν εμπλέκονται πολλοί φορείς. Ως λύσεις οι ερωτώμενοι πρότειναν την ανάθεση μέρους της εργασίας της αξιολόγησης των φακέλων υποψηφιότητας σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Επίσης, πρότειναν ορθολογικότερη διαχείριση των ανθρωπίνων πόρων και εκπαίδευση του προσωπικού των εμπλεκόμενων υπηρεσιών. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα θεωρούν επίσης ότι δεν υπάρχει ουσιαστικό κίνητρο για το διοικητικό προσωπικό το οποίο σε πολλές υπηρεσίες δεν επαρκεί. Όσο αφορά την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του μέτρου 121 οι ερωτώμενοι κρίνουν ότι η συλλογή στοιχείων σε επίπεδο έργου δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις του ΚΠΠΑ. Από την άλλη μεριά, υπάρχουν και πολλά δεδομένα στο υπάρχον πληροφοριακό σύστημα πληροφοριών που δεν χρησιμοποιούνται από κανέναν. Απαραίτητη λοιπόν είναι μια αξιόπιστη και συστηματική καταγραφή δεδομένων σε επίπεδο δράσης ώστε μελλοντικά να μπορούν να υπολογιστούν με ακρίβεια οι δείκτες του ΚΠΠΑ. Είναι κοινή διαπίστωση ότι σε πολλά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι διαθέσιμα τα δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό των δεικτών. Όπως προαναφέρθηκε, η επιλογή των συμμετεχόντων ομάδα εστίασης βασίστηκε στα αποτελέσματα προηγούμενης έρευνας των Papadopoulou et al. (2010) και στις συνεντεύξεις σε βάθος που διενεργήθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας. Το δείγμα των συμμετεχόντων αποτέλεσαν 27 εκπρόσωποι των εξής φορέων: Ειδική Υπηρεσία ιαχείρισης του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ΟΠΕΚΕΠΕ Ομάδες Τοπικής ράσης Υπηρεσίες των Περιφερειών Ανεξάρτητοι ιδιώτες μελετητές - αξιολογητές Ακαδημαϊκοί Όπως συμβαίνει και με τις «ένας προς έναν» συνεντεύξεις, τα αποτελέσματα των ομάδων εστίασης μπορεί να παρουσιάζονται με απλό τρόπο παραθέτοντας ορισμούς βασικών εννοιών και πληροφοριών με την υποστήριξη αποσπασμάτων από την ομάδα εστίασης (Fong Chiu, 2003). Τα αποτελέσματα της ομάδας εστίασης παρατίθενται παρακάτω. Οι συμμετέχοντες στην ομάδα εστίασης πιστεύουν ότι η εμπειρία και η γνώση των περιφερειακών δημόσιων και ιδιωτικών φορέων δε λήφθηκε υπόψη κατά τις διαδικασίες σχεδιασμού του ΠΑΑ 13

14 όσο αφορά το μέτρο 121. Οργανώθηκαν κάποια συνέδρια και συναντήσεις από τη ιαχειριστική Αρχή στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης, αλλά ο σκοπός τους δεν ήταν πάντοτε σαφές στους συμμετέχοντες. Εκπονήθηκε περιορισμένος αριθμός ερευνών και μελετών περίπτωσης σε περιφερειακό επίπεδο, αλλά λόγω του χρονικού περιορισμού αποτελέσματά τους δεν ήταν αξιοποιήσιμα. Ο συγκεντρωτισμός, αν και δεν είναι επιθυμητός κατά το στάδιο της υλοποίησης του μέτρου 121, φαίνεται ότι δεν μπορεί να αποφευχθεί κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο. Ο κύριος λόγος είναι ότι όλες οι περιφέρειες της χώρας δεν είναι στο ίδιο επίπεδο της ανθρώπινης και θεσμικής ικανότητας. Ένας από τους συμμετέχοντες υποστήριξε ότι «οι περισσότερες από τις περιφερειακές αρχές είναι έτοιμες να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες, αλλά την ίδια στιγμή, σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν προβλήματα που σχετίζονται με την έλλειψη προσωπικού και τεχνογνωσίας». Ένας άλλος, αναφερόμενος στην «από κάτω προς τα πάνω» προσέγγιση του σχεδιασμού και της υλοποίησης του LEADER, υποστήριξε ότι «αν το LEADER είχε μια καλύτερη και πιο ξεκάθαρη στρατηγική στην Ελλάδα, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μοντέλο για την εφαρμογή άλλων μέτρων, όπως το 121». Οι αξιοσημείωτες καθυστερήσεις και η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των δημόσιων αρχών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο αναφέρθηκαν ως κρίσιμοι παράγοντες αποτυχίας. Η αναποτελεσματική ροή πληροφοριών μπορεί να οδηγήσει σε αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και γραφειοκρατία. Είναι γενικά αποδεκτό ότι το υφιστάμενο σύστημα υλοποίησης είναι συγκεντρωτικό και, σε πολλές περιπτώσεις, οι αρμοδιότητες δεν κατανέμονται με σαφήνεια μεταξύ των αρχών. Η αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων είναι επιθυμητή, αλλά κατά γενική ομολογία «θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σταδιακά και με το σωστό τρόπο». «Η εμπλοκή πάρα πολλών φορέων στην εφαρμογή του κάθε μέτρου κάνει το σύστημα πιο περίπλοκο» υποστήριξε ένας από τους συμμετέχοντες. Προς το παρόν, υπάρχει χαμηλή αυτοεκτίμηση του προσωπικού ορισμένων τοπικών φορέων και δεν πραγματοποιούνται προγράμματα κατάρτισης. Το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μέσα από την ανάπτυξη ικανοτήτων και τη θεσμική μάθηση. Η εμπειρία και η γνώση των υπαλλήλων ή των υπηρεσιών αρχών, ιδίως σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, δεν λαμβάνονται υπόψη. Η αξιολόγηση του προσωπικού θα μπορούσε επίσης να συμβάλλει στην ορθολογικότερη επιλογή των υπαλλήλων, την κατανομή των αρμοδιοτήτων και κατ επέκταση τη βελτίωση των διαδικασιών. Αν για παράδειγμα μία υπηρεσία ή κάποιος εργαζόμενος είχε αναλάβει με επιτυχία την υλοποίηση ενός συγκεκριμένου μέτρου κατά την προηγούμενη προγραμματική περίοδο καλό θα ήταν να αναλάβει το αντίστοιχο μέτρο και στην επόμενη. Σημαντικό ζήτημα παραμένει επίσης η κινητοποίηση και η ενθάρρυνση των τοπικών φορέων. Αυτοί έρχονται σε άμεση επαφή με τους πιθανούς επενδυτές, και αναμένεται να τους 14

15 υποστηρίξουν και να τους παρακινήσουν μιας και συνήθως δεν έχουν «επιχειρηματική κουλτούρα». Όσο αφορά την παρακολούθηση του μέτρου 121, οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι η ανάπτυξη ενός νέου Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος και βάσης δεδομένων για τους σκοπούς της παρακολούθησης δεν ήταν αναγκαία. Πιστεύουν ότι το υφιστάμενο σύστημα από την προηγούμενη προγραμματική περίοδο θα μπορούσε απλά να βελτιωθεί. Οι περιφερειακές αρχές δεν έχουν πρόσβαση σε ένα «λειτουργικό» σύστημα βάσης δεδομένων. Σύμφωνα με έναν συμμετέχοντα «το υφιστάμενο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα είναι χρήσιμο μόνο για τη ιαχειριστική Αρχή. Χρειαζόμαστε μια βάση δεδομένων στην οποία θα έχουμε πλήρη πρόσβαση και μόνο να μας παρέχεται η δυνατότητα εισαγωγής δεδομένων». Σχετικά με την αξιολόγηση, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι στην Ελλάδα λείπει η «κουλτούρα αξιολόγησης» από σε όλα τα στάδια του κύκλου της πολιτικής. Έως έναν βαθμό δεν υπάρχει και η σχετική τεχνογνωσία. Οι περιφερειακών και οι τοπικοί φορείς θεωρούν ότι δεν έχουν καμία συμμετοχή στις διαδικασίες παρακολούθησης και αξιολόγησης. Επισημαίνεται το γεγονός ότι η παρακολούθηση είναι αυτή που τροφοδοτεί με δεδομένα την αξιολόγηση, και κατά συνέπεια επηρεάζει άμεσα την ποιότητα και την αξιοπιστία της. Η έλλειψη των δεδομένων, που απαιτούνται για τον υπολογισμό των δεικτών του ΚΠΠΑ, είναι το κύριο πρόβλημα της αξιολόγησης. Το ΚΠΠΑ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους οικονομικούς δείκτες με βάση τους οποίους αποτιμώνται οι επιπτώσεις του μέτρου 121. Το ΚΠΠΑ επικρίνεται από πολλούς για τον έντονα ποσοτικό προσανατολισμό του. Ένας από τους συμμετέχοντες στην ομάδα εστίασης υπογράμμισε την ανάγκη «να ληφθούν υπόψη και άλλα ποιοτικά κριτήρια στη διαδικασία αξιολόγησης, εκτός από τους δείκτες του ΚΠΠΑ. Φυσικά, τα ποσοτικά κριτήρια αξιολόγησης μόνο αν συνδυαστούν με τα αντίστοιχα ποιοτικά θα οδηγήσουν σε μια αξιολόγηση ευρύτερης αποδοχής και κατά το δυνατόν ολόπλευρα εμπεριστατωμένη. Οι δείκτες από μόνοι τους δεν είναι σε θέση να αποτυπώσουν τα πραγματικά αποτελέσματα και τις επιπτώσεις του μέτρου 121». Μεγάλη δημόσια συζήτηση γίνεται αναφορικά με την καταλληλότητα του χρόνου διεξαγωγής της ενδιάμεσης αξιολόγησης. Σύμφωνα με τους συμμετέχοντες «Η επιλογή του χρόνου της ενδιάμεσης αξιολόγησης θα πρέπει να είναι απόφαση του κάθε κράτους-μέλους. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν την ευελιξία να επιλέγουν το χρόνο ανάθεσης της ενδιάμεσης αξιολόγησης με βάση το ποσοστό υλοποίησης του ΠΑΑ της κάθε χώρας ή Περιφέρειας ανεξάρτητα από το έτος, που στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο έχει οριστεί το 2010 ως χρονικό μέσο». Όταν για παράδειγμα το ποσοστό υλοποίησης ξεπεράσει το 50% θα υπάρχουν ορατά αποτελέσματα και επιπτώσεις που θα μπορούν να αποτιμηθούν. Έτσι, η αξιολόγηση θα παράγει ουσιαστικά και πραγματικά πορίσματα τα οποία θα μπορούν να αξιοποιηθούν για τον επανασχεδιασμό της 15

16 πολιτικής κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο και για το σχεδιασμό της πολιτικής της επόμενη. Ακολουθεί συνοπτική παρουσίαση των αποτελεσμάτων της ομάδας εστίασης σε μορφή πίνακα (Πίνακας 1). Πίνακας 1: Συνοπτική παρουσίαση των αποτελεσμάτων της ομάδας εστίασης Στάδιο κύκλου πολιτικής μέτρου 121 Σχεδιασμός Υλοποίηση Αξιολόγηση Τοπικό Μη ανταπόκριση πολλών από τους εμπλεκόμενους φορείς στην πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων (Αυτό-) αξιολόγηση υπαλλήλων και υπηρεσιών Έλλειψη αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης σε επίπεδο δράσης/έργου Επίπεδο ιοίκησης Περιφερειακό Εθνικό Εκπόνηση μελετών με χρονικούς και οικονομικούς περιορισμούς και περιορισμένη αξιοπιστία και χρησιμότητα Λίγες, όχι έγκαιρες και χωρίς σαφή στόχο δράσεις διαβούλευσης με τους εμπλεκόμενους φορείς Έλλειψη προσωπικού Έλλειψη τεχνογνωσίας Ανομοιογένεια δυνατοτήτων ανάμεσα στις περιφέρειες Συγκεντρωτισμός των διαδικασιών Έλλειψη ενός καλά οργανωμένου ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος Έλλειψη των δεδομένων που απαιτούνται για τον υπολογισμό των δεικτών του ΚΠΠΑ Πρόχειρη διαδικασία διαβούλευσης χωρίς τη συμμετοχή πολλών τοπικών και περιφερειακών φορέων Πηγή: Επεξεργασία των στοιχείων της έρευνας Αδυναμία ουσιαστικής αποκέντρωσης διαδικασιών Καθυστερήσεις Έλλειψη ομαλής ροής της πληροφορίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων Περιορισμένη χρήση ποιοτικών μεθόδων αξιολόγησης Μη δυνατότητα επιλογής του χρόνου διεξαγωγής της ενδιάμεσης αξιολόγησης με βάση το ποσοστό υλοποίησης Έλλειψη «κουλτούρας αξιολόγησης» Συμπεράσματα Η παρούσα έρευνα είχε ως στόχο τον εντοπισμό τον αδυναμιών και των δυσκολιών που καλούνται να αντιμετωπίζουν όσοι εμπλέκονται στο σχεδιασμό, την υλοποίηση και την 16

17 αξιολόγηση του μέτρου 121 «Εκσυγχρονισμός γεωργικών εκμεταλλεύσεων» του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την προγραμματική περίοδο Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, οι διαδικασίες σχεδιασμού του μέτρου 121 θα έπρεπε να είναι πιο συμμετοχικές και να ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα όλων των εμπλεκόμενων δημόσιων και ιδιωτικών, ατομικών και συλλογικών φορέων. Πρώτο κρίσιμο σημείο κατά το στάδιο της υλοποίησης του μέτρου 121 είναι η πολυπλοκότητα. Το ισχύον σύστημα εφαρμογής θεωρείται αρκετά συγκεντρωτικό. Παρά το γεγονός ότι η αποκέντρωση είναι επιθυμητή, φαίνεται ότι θα μπορέσει να εφαρμοστεί μόνο αν πραγματοποιηθούν σημαντικές αλλαγές και προσαρμογές σε ολόκληρο το σύστημα διαχείρισης. Σημαντικά μειονεκτήματα είναι επίσης το ασθενές κίνητρο και η ελλιπής εκπαίδευση ή η ανεπάρκεια του προσωπικού σε ορισμένες υπηρεσίες. Επιπλέον ως αδυναμίες καταγράφηκαν η γραφειοκρατία, οι χρονικές καθυστερήσεις κυρίως κατά την αξιολόγηση των φακέλων υποψηφιότητας, καθώς και η αδύναμη ροή της πληροφορίας μεταξύ των υπηρεσιών που είναι επιφορτισμένες με το έργο της υλοποίησης του μέτρου 121 του ΠΑΑ. Η ανάγκη λοιπόν δημιουργίας μιας κεντρικής και ολοκληρωμένης βάσης δεδομένων για την παρακολούθηση του μέτρου 121 που θα τροφοδοτεί με αξιόπιστα και επικαιροποιημένα δεδομένα τις διαδικασίες της αξιολόγησης βρίσκει πλέον ευρεία αναγνώριση. Η αξιοποίηση της θεσμικής μάθησης, η ανάπτυξη ικανοτήτων και η δικτύωση σε όλα τα επίπεδα διοίκησης και τα στάδια του κύκλου πολιτικής του μέτρου 121 θα μπορούσε να συμβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση της εμπειρίας και της γνώσης του παρελθόντος, προκειμένου να ικανοποιηθούν με τον καλύτερο τρόπο οι στόχοι που έχουν τεθεί για το συγκεκριμένο μέτρο. Επισημαίνεται ακόμη ότι οι εμπλεκόμενοι φορείς σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο επηρεάζονται και ωφελούνται άμεσα από τα μέτρα του ΠΑΑ. Κίνητρο για αυτούς μπορεί ν αποτελέσει η αίσθηση της «ιδιοκτησίας» (με την ευρύτερη σημασία) επί του περιεχομένου του προγράμματος και της συμμετοχής σ αυτό πρόγραμμα. Η επικοινωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων είναι επίσης καθοριστικής σημασίας τόσο για την αποτελεσματικότητα όσο και την κινητοποίηση και διατήρηση του ενδιαφέροντος. Το Εθνικό Αγροτικό ίκτυο θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο για μια πιο αποτελεσματική επικοινωνία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ιδιαιτέρως καθοριστική είναι η παρακίνηση των τοπικών και φορέων (φυσικών και νομικών προσώπων, είτε δημόσιου είτε ιδιωτικού χαρακτήρα) και η αξιοποίηση του ενδογενούς αναπτυξιακού δυναμικού των αγροτικών περιοχών. Εξάλλου, αυτοί οι φορείς, οι περιοχές τους και ο τοπικός πληθυσμός, τον οποίο υποτίθεται ότι εξυπηρετούν και εκφράζουν, είναι που επηρεάζονται άμεσα από την υλοποίηση όλων των μέτρων του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης. Κίνητρα για ενεργό συμμετοχή έχουν επομένως νόημα να προβλεφθούν για όλους 17

18 τους φορείς που εμπλέκονται και επηρεάζονται από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, προκειμένου να επιτευχθεί μια πιο ολοκληρωμένη και βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη. Βιβλιογραφία Ελληνική ημοκρατία, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ειδική Γραμματεία Κοινοτικών Πόρων και Υποδομών. (2012). Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας , 11 η Έκδοση, Μάρτιος Baslé, Μ. (2006). Strengths and weaknesses of European Union policy evaluation methods: expost evaluation of Objective 2, Reg Stud, 40: Casley, D. & Kumar, K. (1988). The collection, analysis and use of monitoring and evaluation data (Baltimore, MD: John Hopkins). Castellano, G. (2008). Why do we need a new evaluation system for Rural Development Programmes Presented at the Conference: Using Evaluation to Enhance the Rural Development Value of Agri-Environmental Measures, June 2008, Parnu (Estonia). Denzin, N. K., Lincoln, S. Y. (1998). Collecting and interpreting qualitative materials. Sage Publications. Díaz-Puente, J.M., Yagüe, J.L., Afonso, A. (2008). Building Evaluation Capacity in Spain: A Case Study of Rural Development and Empowerment in the European Union, Evaluation Review, Vol. 32, No. 5, pp , October 2008, Sage Publications. Directorate General for Agriculture and Rural Development, (2006). Rural Development policy : Handbook on Common Monitoring and Evaluation Framework Guidance document. September European Commission. (2008). The EU Rural Development Policy: Facing the Challenges. European Commission, EC Structural Funds. (1999). Evaluating socio-economic programmes, Evaluation, design and management, MEANS Collection, Volume 1, Office for Official Publications of the European Communities. European Commission, EC Structural Funds. (1999). Evaluating socio-economic programmes, Principal evaluation techniques and tools, MEANS Collection, Volume 3, Office for Official Publications of the European Communities. European Institute of Public Administration, (2000). Negotiating the Future of Agricultural Policies: Agricultural Trade and the Millennium WTO Round, Edited by Sanoussi Bilal and Pavlos Pezaros, Kluwer Law International. 18

19 European Institute of Public Administration, (2002). The Common Agricultural Policy and the Environmental Challenge: Instruments, Problems and Opportunities from Different Perspectives, Edited by Pavlos D. Pezaros and Martin Unfried. Fong Chiu, L. (2003). Transformational Potential of Focus Group Practice in Participatory Action Research. Action Research, Vol. 1(2), p.p , SAGE Publications London, Thousand Oaks, New Delhi. Gore, T., Wells, P. (2009). Governance and evaluation: The case of EU regional policy horizontal priorities, Evaluation and Program Planning, Vol. 32, pp Greenbaum, T. L. (1993). The handbook for focus group research. New York: Lexington Books. High, C., and Nemes, G. (2007). Social Learning in LEADER: Exogenous, Endogenous and Hybrid Evaluation in Rural Development, Sociologia Ruralis, Vol.47, No.2, April 2007, Blackwell Publishing. Huelemeyer, K., Schiller, S. (2010). Evaluating rural development policy stakeholders views on the CMEF. 118 th Seminar of the EAAE Rural development: governance, policy design and delivery, Ljubljana, Slovenia, August 25-27, Jacob, K., Hertin, J., Hjerp, P., Radaelli, C., Meuwese, A., Wolf, O., Pacchi, C., Rennings, K. (2008). Improving the Practice of Impact Assessment Policy Conclusions from EVIA. Project No th Research Framework Programme, Brussels. Keenleyside, C. (2008). The Evolution of the Principles and Practice of Agri-environment Evaluation. Presented at the Conference: Using Evaluation to Enhance the Rural Development Value of Agri-Environmental Measures, June 2008, Parnu (Estonia). Krueger, R. A. (1994). Focus group: A practical guide for applied research. 2 nd edition Thousand Oaks, CA: Sage. Laschewski, L., Schmidt, C. (2008). The utilization of evaluation results in the design of EAFRD a study of practices of European agricultural policy making. In: Laschewski, L. (ed.): Ländliche Gesellschaft und ländliche Politik als Prozess. Formation von Sozialkapital, Demografischer Wandel, Politische Entscheidungen, Forschungsberichte 2/2008, Universität Rostock, pp Legg, W. (2008). Evaluating Agri-Environmental Policies: Lessons Learned and Challenges Ahead. Presented at the Conference: Using Evaluation to Enhance the Rural Development Value of Agri-Environmental Measures, June 2008, Parnu (Estonia). Makosky Daley, C., James, A., S., Ulrey, E., Joseph, S., Talawyma, A., Choi, W., S., Greiner, A., Coe, K., M. (2010). Using Focus Groups in Community-Based Participatory Research: Challenges and Resolutions. Qualitative Health Research, Vol. 20(5), p.p Marquardt, D. & Möllers, J. (2010). Evaluating the implementation process of LEADER in Romania. 118 th Seminar of the EAAE Rural development: governance, policy design and delivery, Ljubljana, Slovenia, August 25-27,

20 Marsall, C., Rossman, G. (2006). Designing qualitative research. Fourth edition. Sage Publications. Mason, J. (2002). Qualititative researching. First edition. Sage Publications. Massey, O., T. (2011). A proposed model for the analysis and interpretation of focus groups in evaluation research. Evaluation and Program Planning, Vol. 34, p.p Midmore, P., Langstaff, L., Lowman, S. (2006). Challenges for the Evaluation of Rural Development, Paper prepared for the Expert Workshop on The diversity of rural areas in the enlarged EU: characterisation, typology and modeling, Institute for Prospective Technological Studies (IPTS) and European Commission Directorate General for Agriculture and Rural Development, Seville, December Midmore, P., Langstaff, L., Lowman, S., Vaughan, A. (2008). Qualitative evaluation of European Rural Development Policy: Evidence from Comparative Case Studies, 12 th Congress of the European Association of Agricultural Economics EAAE 2008, Ghent, Belgium. Milburn, K. (1995). Never mind the quantity, investigate the depth. British Food Journal, Vol.97, No. 7, p.p Morgan, D., L.(1996). Focus Groups. Annual Reviews Sociology, Vol. 22, p.p Morse, M. J. (1994). Critical issues in qualitative research methods. Sage publications. Moseley, M., J. (2003). Rural Development: principles and practice. Sage, London Official Journal of the European Union, COUNCIL REGULATION (EC) No 1698/2005 of 20 September 2005 on support for rural development by the European Agricultural Fund for Rural Development (EAFRD). Operational Programme for the Agricultural Development and Reform of the Countryside of Greece Papadopoulos, A., G., and Liarikos, C. (2007). Dissecting changing rural development policy networks: the case of Greece. Environment and Planning C: Government and Policy, Vol. 25, pp Papadopoulou, E., Papalexiou, C., Hasanagas, N., Ventouri, E. (2010). Rural Development Policy Delivery and Governance in Greece. 118 th Seminar of the EAAE Rural development: governance, policy design and delivery, Ljubljana, Slovenia, August 25-27, Papadopoulou, E., Ventouri, E., Hasanagas, N., Papalexiou, C. (2010). Politico-administrative scenario evaluation through quantitative network analysis: Using Measure 121 (modernization of agricultural holdings) of Axis 1 as an illustration. 118 th Seminar of the EAAE Rural development: governance, policy design and delivery, Ljubljana, Slovenia, August 25-27, Patton, M. Q. (1999). Utilisation focused evaluation in Africa. Patton, M., Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods. Third edition Sage Publications. 20

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013)

Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013) ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Κοινή Γεωργική Πολιτική και Αγροτική Ανάπτυξη (2007-2013) 1. Κοινή Γεωργική Πολιτική 1.1. Μεταρρύθµιση της ΚΓΠ Τον Ιούνιο 2003 εγκρίθηκε µια εκ θεµελίων µεταρρύθµιση της Κοινής Γεωργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το Peer Review for EQAVET ως εργαλείο Διασφάλισης της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

Το Peer Review for EQAVET ως εργαλείο Διασφάλισης της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Το Peer Review for EQAVET ως εργαλείο Διασφάλισης της Ποιότητας στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Facilitating a European Quality Assurance through Peer Review for VET Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ TOY ΕΣΠΑ 2014 2020

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ TOY ΕΣΠΑ 2014 2020 ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ TOY ΕΣΠΑ 2014 2020 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 2. ΤΟ ΝΕΟ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013»

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» 1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» Πώς η ΚΓΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Προκλήσεις Οικονομικές 3 στόχοι πολιτικής Βιώσιμη παραγωγή τροφίμων συμβολή στο γεωργικό εισόδημα και μείωση των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΆ ΕΡΓΑΛΕΊΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΣΥΝΟΧΉΣ 2014-2020 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Ποιότητας & Σ.Ο.Π.Ε.Π Αξιολόγηση Έργου

Πολιτική Ποιότητας & Σ.Ο.Π.Ε.Π Αξιολόγηση Έργου Πολιτική Ποιότητας & Σ.Ο.Π.Ε.Π Αξιολόγηση Έργου Σύνταξη Δημήτριος Τσέλιος Πρακτική Άσκηση ΤΕΙ Λάρισας Υποέργο 02 Ε 2.21 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 Ι. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ Π.Α 2

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Ενδιάµεση ιαχειριστική Αρχή Περιφέρειας Αττικής ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ Ηµεροµηνία 16-7-2012 Α.Π.: 2601 Ταχ. /νση: Λ. Συγγρού 98-100 Ταχ. Κώδικας: 11741

Διαβάστε περισσότερα

Σαραφίδου Μελίνα Ε.Υ.. Ε.Π. Περιφέρειας Θεσσαλίας

Σαραφίδου Μελίνα Ε.Υ.. Ε.Π. Περιφέρειας Θεσσαλίας Σαραφίδου Μελίνα Ε.Υ.. Ε.Π. Περιφέρειας Θεσσαλίας Τρίκαλα, 19 Νοεμβρίου 2015 Έξυπνης Εξειδίκευσης Τι είναι; Τι Περιλαμβάνει; Στρατηγική προσέγγιση για την οικονομική ανάπτυξη, μέσω στοχοθετημένης υποστήριξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ "ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013" ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΓΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΓΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ "ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013" ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΓΩΝ Τα ακόλουθα κριτήρια επιλογής έργων θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των προτάσεων που θα υποβληθούν στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020

2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 2η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 2014 2020 Απρίλιος 2013 Στόχος της Εγκυκλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007 2013 ΕΩΣ ΤΙΣ 31-12-2016 ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007 2013 ΕΩΣ ΤΙΣ 31-12-2016 ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΠΑ 2007 2013 ΕΩΣ ΤΙΣ 31-12-2016 ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 1 Αθήνα, 19 Σεπτεμβρίου 2015 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Θέμα: Υποβολή (α) κυρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Περιφέρεια ΑΜΘ Β. ΠΙΤΣΙΝΙΓΚΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΥΔ ΕΠ ΠΑΜΘ ΞΑΝΘΗ 21.10.2015

Η Στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Περιφέρεια ΑΜΘ Β. ΠΙΤΣΙΝΙΓΚΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΥΔ ΕΠ ΠΑΜΘ ΞΑΝΘΗ 21.10.2015 Η Στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης στην Περιφέρεια ΑΜΘ Β. ΠΙΤΣΙΝΙΓΚΟΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΕΥΔ ΕΠ ΠΑΜΘ ΞΑΝΘΗ 21.10.2015 Το όραμα της Περιφέρειας για την προγραμματική περίοδο 2014-2020 Η ανασυγκρότηση του παραγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα»

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» «Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» του Andrea Campagna, τεχνικού & επιστημονικού συντονιστή του έργου FutureMed Project n 2S-MED11-29 Project co-funded by the European Regional Development Fund (ERDF)

Διαβάστε περισσότερα

4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή. Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012

4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή. Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012 4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012 Σκοπός και Διαδικασίες Εργασιών των ΘΟΣΣ Σκοπός: η διαμόρφωση προτάσεων βασικών στρατηγικών επιλογών για την αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις;

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Ανακοίνωση της Επιτροπής Η ΚΑΠ προς το Προκλήσεις 2020 3 στόχοι πολιτικής Οικονομικές για την Προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ I.S.TO.S. Services in South Aegean. Καινοτοµία για τον Αειφόρο Τουρισµό & τις υπηρεσίες στο Νότιο Αιγαίο

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ I.S.TO.S. Services in South Aegean. Καινοτοµία για τον Αειφόρο Τουρισµό & τις υπηρεσίες στο Νότιο Αιγαίο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ I.S.TO.S Ιnnοvation for Sustainable Tourism & Services in South Aegean Καινοτοµία για τον Αειφόρο Τουρισµό & τις υπηρεσίες στο Νότιο Αιγαίο DG REGIO ΥΠ.ΟΙ.Ο Το Πρόγραµµα Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Mo.D.A.V.I. - Onlus (Movement of Voluntary Associations Italian)

Mo.D.A.V.I. - Onlus (Movement of Voluntary Associations Italian) ΣΧΕΔΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EC-ASE: Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό για τους Συμβούλους / Εκπαιδευτές Κοινωνικής Οικονομίας «Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό για τους Συμβούλους / Εκπαιδευτές Κοινωνικής Οικονομίας» Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» 2007-2013 Γενική Περιγραφή: Το Πρόγραµµα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013 (ΠΑΑ) αποτελεί το µέσο για την υλοποίηση του Εθνικού Στρατηγικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Τι μπορεί να αναλάβει η Τοπική Αυτοδιοίκηση Οι ΟΤΑ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατέχουν πρωταγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013. ΘΟΣΣ 6 Διαχείριση Υδάτων στη Γεωργία

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013. ΘΟΣΣ 6 Διαχείριση Υδάτων στη Γεωργία Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΘΟΣΣ 6 Διαχείριση Υδάτων στη Γεωργία Δομή προτάσεων πολιτικής ΚΓΠ Κοινές ρυθμίσεις Διαρθρωτικά Ταμεία Κοινό Στρατηγικό Πλαίσιο (ΚΣΠ) Πυλώνας Ι: ΕΓΤΕ Άμεσες Ενισχύσεις Μέτρα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ Σ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η εκπαιδευτική πολιτική του

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΑειΦόρων ΝΗσων Αιγαίου (ΔΑΦΝΗ)

Δίκτυο ΑειΦόρων ΝΗσων Αιγαίου (ΔΑΦΝΗ) Δίκτυο Αειφόρων Νήσων Αιγαίου: Περίληψη του έργου Δίκτυο ΑειΦόρων ΝΗσων Αιγαίου (ΔΑΦΝΗ) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣ ΙΗΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ, ΤΕΧΝΙΚΗ & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Β: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηςη του Εκπαιδευτικοφ Ζργου ςτην Προςχολική Εκπαίδευςη. Διαδικαςία Αυτοαξιολόγηςησ ςτη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηςη του Εκπαιδευτικοφ Ζργου ςτην Προςχολική Εκπαίδευςη. Διαδικαςία Αυτοαξιολόγηςησ ςτη Σχολική Μονάδα ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑ, ΘΡΗΚΕΤΜΑΣΩΝ, ΑΘΛΗΣΙΜΟΤ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΜΟΤ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ Αξιολόγηςη του Εκπαιδευτικοφ Ζργου ςτην Προςχολική Εκπαίδευςη Διαδικαςία Αυτοαξιολόγηςησ ςτη Σχολική Μονάδα Ζκθεςη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας «Εθνικές προτεραιότητες για την έρευνα και καινοτομία και ο ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ 2020» Π. Χατζηνικολάου Διεύθυνση Σχεδιασμού και Προγραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ Συστάσεις για πολιτικές για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη Σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν» & των πολιτών. Γεώργιος Ζαλίδης Καθηγητής Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνος ΔΚΠ

Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν» & των πολιτών. Γεώργιος Ζαλίδης Καθηγητής Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνος ΔΚΠ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Διακυβέρνηση και καινοτομία: μοχλός αειφόρου ανάπτυξης, διαχείρισης και προστασίας των φυσικών πόρων» Τρίτη 22 Οκτωβρίου 2013 Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος: Στην υπηρεσία του «επιχειρείν»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE Value thrugh Research and Innvatin ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΙMP3ROVE Αθήνα Ιανουάριος 2014 Ο Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος είναι Πιστοποιημένος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

2.4 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4. Τεχνική βοήθεια και αξιολόγηση του Προγράµµατος

2.4 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4. Τεχνική βοήθεια και αξιολόγηση του Προγράµµατος 2.4 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4 Τεχνική βοήθεια και αξιολόγηση του Προγράµµατος 178 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4 - ΤΕΧΝΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΡΟ: 4.1 Τίτλος Μέτρου: Τεχνική υποστήριξη υλοποίησης,

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ

Κοινή λογική για τους ΦΔ ΠΠ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ Αγαπητοί εργαζόμενοι στους ΦΔ, το ζητούμενο είναι η διατήρηση της βιοπικοικλότητας ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2010 ΜΙΧΑΛΗΣ ΔΑΒΗΣ Κοινή λογική

Διαβάστε περισσότερα

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2013 9 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΜΑΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κουπόνια Καινοτομίας Πρόσκληση υποβολής προτάσεων

Κουπόνια Καινοτομίας Πρόσκληση υποβολής προτάσεων EU Horizon 2020 no. 646457 01/04/2015-31/03/2018 www.securechain.eu Κουπόνια Καινοτομίας Το Cluster Βιοενέργειας και Περιβάλλοντος Δυτικής Μακεδονίας, μέσα από το Πρόγραμμα SECURECHAIN, το οποίο χρηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα

Θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ

Θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ EL Θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ ΕΥΡΩΠΑÏKΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ Ελέγχοντας τα κεφάλαια της ΕΕ σε ολόκληρο τον κόσμο Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο είναι θεσμικό όργανο της ΕΕ, το οποίο ιδρύθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Brussels, 30 January 2013. Αξιότιμα Μέλη,

Brussels, 30 January 2013. Αξιότιμα Μέλη, Directorate-General for Communication Public Opinion Monitoring Unit Brussels, 30 January 2013 Αξιότιμα Μέλη, Ενόψει των ευρωπαϊκών εκλογών του 2014, βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να σας αποστείλω τα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics)

ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΟΡΟΣΗΜΑ 1998 - Πιστοποίηση κατά ISO 9001 2002 Εγκαίνια νέων «οικολογικών» εγκαταστάσεων στα Σπάτα Αττικής 2003 - Πιστοποίηση Committed to Excellence του

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Η Ευρωπαϊκή τυποποίηση θα αποτελέσει ουσιαστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο, την ανάπτυξη,

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

White Paper on European Cities

White Paper on European Cities White Paper on European Cities Μάρτιος 2015 Αντώνης Αγγελάκης, Σύμβουλος Ανοιχτής Καινοτομίας antonios.aggelakis@gmail.com Προοίμιο Το παρόν White Paper στοχεύει στην παρουσίαση δράσεων, καλών πρακτικών

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ-ΘΡΑΚΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΕΡΓΟ: Τοπική Σύμπραξη για την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα νέων αγροτών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΦΥΟΥΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ?

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΦΥΟΥΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ? ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΦΥΟΥΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ? ΑΡΤΕΜΗΣ ΣΑΪΤΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΤΕΠ-ΚΡΗΤΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ, 5 ΝΟΕ. 2012 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΦΥΟΥΣ (ΕΞΥΠΝΗΣ) ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ Οι Εθνικές/Περιφερειακές στρατηγικές

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα «Η ενεργειακή αποδοτικότητα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση: Μια ευκαιρία για οικονομική ανάπτυξη»

Ημερίδα «Η ενεργειακή αποδοτικότητα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση: Μια ευκαιρία για οικονομική ανάπτυξη» Ημερίδα «Η ενεργειακή αποδοτικότητα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση: Μια ευκαιρία για οικονομική ανάπτυξη» Δημαρχείο Θεσσαλονίκης 13 Μαρτίου 2014 Θέμα: «Η ανάγκη για οριζόντια τεχνική υποστήριξη των Ελληνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ε.Π. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 2014-2020

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ε.Π. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 2014-2020 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 1ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ Ε.Π. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 2014-2020 Ερµούπολη, 25 Ιουνίου 2015 Σύγκληση Επιτροπής Παρακολούθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης& Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Ο ΠΥΛΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ, I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 14.6.2014 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 183/5 Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (OiRA)

Διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (OiRA) Διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (OiRA) Διευκολύνοντας τη διενέργεια εκτίμησης κινδύνου για τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις στην Ευρώπη European Agency for Safety and Health

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα

Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα 6ο Συνέδριο Ελληνικού Μελιού & Προϊόντων Μέλισσας Δυνατότητες Επιχορήγησης επενδυτικών σχεδίων στον Μελισσοκομικό τομέα Μιχάλης Σμύρης τηλ: 6932 801986 e-mail :gsmyris@yahoo.gr 12 ος 2014 Περίγραμμα- Ενότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση & οι Απαιτήσεις του Σχεδίου Αξιολόγησης κατά την Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Η Αξιολόγηση & οι Απαιτήσεις του Σχεδίου Αξιολόγησης κατά την Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Η Αξιολόγηση & οι Απαιτήσεις του Σχεδίου Αξιολόγησης κατά την Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Εθνική Αρχή Συντονισμού ΕΣΠΑ Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού & Αξιολόγησης Η Αξιολόγηση στην Προγραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία υπουργού Οικονομικών και Προέδρου του ECOFIN Γ.Στουρνάρα. Πέμπτη, 10.04.2014. Ημέρα Ανταγωνισμού- Εναρκτήρια Ομιλία

Ομιλία υπουργού Οικονομικών και Προέδρου του ECOFIN Γ.Στουρνάρα. Πέμπτη, 10.04.2014. Ημέρα Ανταγωνισμού- Εναρκτήρια Ομιλία Ομιλία υπουργού Οικονομικών και Προέδρου του ECOFIN Γ.Στουρνάρα Πέμπτη, 10.04.2014 Ημέρα Ανταγωνισμού- Εναρκτήρια Ομιλία Επίτροπε, Υπουργοί, αγαπητοί σύνεδροι Με μεγάλη χαρά και ικανοποίηση σας καλωσορίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής. ρ Μαρία Κωστοπούλου

ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής. ρ Μαρία Κωστοπούλου ΕΣΠΑ 2014-2020 Εξειδίκευση Αξόνων Στρατηγικής ρ Μαρία Κωστοπούλου Προϊσταμένη Μονάδας Α Στρατηγικής και παρακολούθησης πολιτικών Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού και Αξιολόγησης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝ ΙΑΜΕΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ (ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΥ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ)

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝ ΙΑΜΕΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ (ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΥ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ) ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝ ΙΑΜΕΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ (ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΥ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ) 1. ΓΕΝΙΚΑ Η διενέργεια της Ενδιάµεσης Αξιολόγησης των ΕΠ του ΚΠΣ 2000-2006, σύµφωνα µε τις διατάξεις του Καν. 1260/99, ολοκληρώθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2014-2020

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2014-2020 5 η Προγραμματική Περίοδος ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2014-2020 Το Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας, στις 26 Ιουνίου, κατέληξε σε πολιτικές αποφάσεις για τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, με βάση τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΟ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΙΔΡΥΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ:

ΔΙΚΤΥΟ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΙΔΡΥΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ: ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΙΔΡΥΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ: H πρωτοβουλία «Sustainable Greece 2020» διοργανώνεται από το QualityNet Foundation, H πρωτοβουλία «Sustainable Greece 2020» διοργανώνεται από το QualityNet Foundation,

Διαβάστε περισσότερα