ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ RESEARCH PAPER

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ RESEARCH PAPER"

Transcript

1 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ RESEARCH PAPER Κυρίαρχος ο ρόλος των σεροτονινεργικών 2C υποδοχέων στη νευροβιολογία και στη θεραπεία των ιαταραχών Πρόσληψης Τροφής Σπύρος Αντωνάτος Εργαστήριο Πειραµατικής Φαρµακολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Συγγραφέας Αλληλογραφίας Σπύρος Αντωνάτος Ψυχίατρος, Επιµελητής ΕΣΥ ιδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών (Σ. Αντωνάτος)

2 2 Περίληψη Η σεροτονίνη (5-ΗΤ) ασκεί ανασταλτικό ρόλο στην όρεξη και έχει αποτελέσει στόχο για την ανάπτυξη φαρµάκων κατά της υπερφαγίας και της βουλιµίας, συµπτώµατα που χαρακτηρίζουν ασθενείς µε διαταραχές πρόσληψης τροφής. Υφίσταται στενή σχέση µεταξύ κορεσµού, διαιτητικών προτιµήσεων και σεροτονινεργικής δραστηριότητας. Ωστόσο παραµένει άγνωστος ο ακριβής ρόλος τόσο αυτών όσο και άλλων υποτύπων της 5-ΗΤ στον κορεσµό καθώς και στην επιλογή τροφής εµπλουτισµένης σε υδατάνθρακα, λίπος ή πρωτεΐνη. Σκοπός της µελέτης είναι η διερεύνηση του ρόλου των 5-HT 1A και 5-HT 2C υποδοχέων στην πρόσληψη και επιλογή τροφής εµπλουτισµένης σε υδατάνθρακα ή πρωτεΐνη αλλά µε σταθερή περιεκτικότητα λίπους. Χρησιµοποιήθηκαν 20 οµάδες αρσενικών επιµύων γένους Wistar που έλαβαν: φυσιολογικό ορό, βουσπιρόνη, µεσουλεργίνη, m-cpp, συνδυασµούς των 3 ουσιών και αποµορφίνη. Ελάµβαναν ισοθερµιδικής αξίας τροφή εµπλουτισµένη σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) ή πρωτεΐνη (ΤΕΠ) αντίστοιχα. Χρησιµοποιήθηκε το πειραµατικό µοντέλο κυκλικής στέρησης τροφής. Η µεσουλεργίνη οδηγεί σε πρόσληψη και επιλογή τροφής µε διπλό τρόπο δράσης: αφενός αυξάνει την ΤΕΠ όπως ακριβώς η αποµορφίνη ένας καθαρά ντοπαµινεργικός αγωνιστής, αφετέρου αυξάνει την ΤΕΥ ως ανταγωνιστής των 5-HT 2C υποδοχέων. Η βουσπιρόνη µέσω δράσης στους 5-HT 1A υποδοχείς επηρεάζει έµµεσα την πρόσληψη και επιλογή τροφής. Ο αποκλεισµός των 5-HT 2C παρά η αναστολή απελευθέρωσης 5-ΗΤ µέσω των 5-HT 1A αυτοϋποδοχέων είναι η σηµαντικότερη συνθήκη για να αυξηθεί η πρόσληψη του υδατάνθρακα. Τα δεδοµένα συνηγορούν υπέρ της άποψης ότι οι 5-HT 2C υποδοχείς διαδραµατίζουν τον

3 3 σηµαντικότερο ρόλο στις ανορεξιογόνες ιδιότητες της 5-ΗΤ. Τα ευρήµατα αυτά διευρύνουν το πεδίο κατανόησής µας στο νευροβιολογικό υπόστρωµα της όρεξης και της πρόσληψης τροφής και συµβάλλουν σε πειραµατικές µελέτες που αφορούν νέα φάρµακα εναντίον της υπερφαγίας και της παχυσαρκίας, ειδικά σε εκείνες τις ουσίες µε 5-HT 2C αγωνιστικές ιδιότητες. Λέξεις ευρετηρίου: διαταραχές πρόσληψης τροφής, σεροτονινεργικό σύστηµα, 5-HT 2C υποδοχείς, ισοθερµιδικές δίαιτες, πρωτεΐνη, υδατάνθρακας, κυκλική στέρηση τροφής, wistar επίµυες, βουσπιρόνη, µεσουλεργίνη, m-cpp, αποµορφίνη

4 4 The dominant role of serotonergic 2C receptors in neurobiology and treatment of Eating Disorders Spyros Antonatos Department of Experimental Pharmacology, Medical School, University of Athens Abstract Biological vulnerability concerning eating disorders can include dysfunction of neurotransmitters such as serotonin, dopamine and norepinephrine that regulate feeding. Studies have shown that all three neurotransmitter systems, especially the serotonergic, are dysfunctional in eating disorders. Although the inhibitory, satiety-promoting role of the serotonergic system in the control of food intake is well established, there is no current evidence that any selective serotonergic receptor subtype mediates the intake of a specific macronutrient. The role of 5-HT 1A and 5-HT 2C receptor subtypes on food intake and dietary choices was investigated. 20 groups of male Wistar rats, 8 animals each, were i.p. injected mg/κg buspirone (5-HT 1A agonist), 1.0 and 3.0 mg/κg mesulergine (5-HT 2C antagonist with dopaminergic properties), 5.0 and 10.0 mg/κg m-chlorophenylpiperazine (m-cpp) (5-HT 2C/1B agonist) and combinations of mesulergine with buspirone or m-cpp, as well as buspirone with m-cpp at same doses. One group of rats received 1.0 mg/κg apomorphine (dopamine agonist). Animals were given access to a pair of isocaloric diets (Protein PED, or Carbohydrate Enriched Diet CED) for 4 hours after drug treatment in a food deprivation schedule. Mesulergine caused hyperphagia accompanied by an increase in both PED and CED

5 5 intake, with CED intake reversed by m-cpp. Busprirone and m-cpp spared protein intake, with an increase and decrease of CED intake consequently. Buspirone due to its action on 5-HT 1A autoreceptors seems to affect diet selection indirectly, since its effect on carbohydrate intake is reversed by m-cpp. 5-HT 2C receptor blockade seems to be the most significant reason for increased carbohydrate consumption, rather than the inhibition of serotonin (5-HT) release through the 5-HT 1A receptors. Our results suggest that both 5-HT 1A and 5-HT 2C receptor subtypes are involved in the protein-sparing effect of 5-HT, while the 5-HT 2C receptors may have the dominant role in 5-HT induced food and carbohydrate intake suppression. These findings extend our understanding on the neurobiological substrate of appetite and contribute to the studies related to new drugs against hyperphagia and other eating disorders, especially those referred to 5-HT 2C compounds with agonistic properties. Key words: Eating disorders; serotonergic system; 5-HT 2C receptors; isocaloric diets; protein; carbohydrate; food deprivation schedule; wistar rats; buspirone; mesulergine; m-cpp; apomorphine

6 6 1. Εισαγωγή Στις ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής ( ΠΤ) περιλαµβάνονται µε διακριτή συµπτωµατολογία η Ψυχογενής Ανορεξία, η Ψυχογενής Βουλιµία και η Υπερφαγική ιαταραχή αλλά και η Παχυσαρκία. 1 Η βιολογική ευαλωτότητα που χαρακτηρίζει τις διαταραχές αυτές αφορά εκτός των άλλων παραµέτρων και στη δυσλειτουργία των νευροµεταβιβαστικών συστηµάτων της σεροτονίνης (5-HT), της ντοπαµίνης (DA) και της νορεπινεφρίνης (NE), τα οποία ρυθµίζουν τη διαιτητική συµπεριφορά. 2 Πλήθος από σχετικές µελέτες έχουν καταδείξει ότι και τα τρία προαναφερθέντα συστήµατα των νευροµεταβιβαστών εµφανίζονται να δυσλειτουργούν σε ασθενείς µε ΠΤ, ιδίως εκείνο της σεροτονίνης. 3-5 Αυξηµένα επίπεδα σεροτονίνης στον εγκέφαλο µειώνουν την επιθυµία πρόσληψης τροφής, ενώ η συµπεριφορά υπερφαγίας αποδίδεται σε διαταραχή της λειτουργίας της σεροτονίνης. 1 Η χρήση των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) στους οποίους ασθενείς µε ΠΤ ανταποκρίνονται σε άλλοτε άλλο βαθµό, ενισχύει επίσης µε τη σειρά της την άποψη περί δυσλειτουργίας του σεροτονινεργικού συστήµατος του εγκεφάλου. 2 Πρόσφατα δεδοµένα σε µοριακούς και γενετικούς µηχανισµούς που αναφέρονται στη ρύθµιση της όρεξης και του σωµατικού βάρους, συγκλίνουν στην άποψη ότι η τελική ολοκλήρωση της πρόσληψης τροφής, οι διαιτητικές προτιµήσεις καθώς και η διατήρηση του σωµατικού βάρους σε επιτρεπτά όρια εξασφαλίζονται µέσω µίας λεπτής ισορροπίας στη συγκέντρωση πολυάριθµων πεπτιδίων και νευροπεπτιδίων που αλληλεπιδρούν µε µονοαµίνες σε περιοχές του υποθαλάµου. 6-8 Μεταξύ των µονοαµινών αυτών περιλαµβάνεται και η

7 7 σεροτονίνη, η οποία ασκεί ανασταλτικό ρόλο στην όρεξη και έχει αποτελέσει στόχο για την ανάπτυξη φαρµάκων κατά της υπερφαγίας. 4,5 Πιο συγκεκριµένα, κλινικές και προκλινικές µελέτες που διεξήχθησαν τόσο σε ανθρώπους όσο και σε πειραµατόζωα έχουν δείξει ότι η χορήγηση εκλεκτικών παραγόντων απελευθέρωσης και αναστολής επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) όπως η φενφλουραµίνη (fenfluramine), η φλουοξετίνη (fluoxetine) και η σερτραλίνη (sertraline) επιφέρουν µείωση στην πρόσληψη της τροφής και του σωµατικού βάρους Αντιθέτως, οι σεροτονινεργικοί ανταγωνιστές ευοδώνουν την πρόσληψη της τροφής. 13,14 Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής έχουν αποτελέσει ένα από τα σύγχρονα πεδία έρευνας της Φαρµακολογίας, ιδίως µετά τη διαπίστωση ότι η βουλιµία και οι λαίµαργες απαιτήσεις για κατανάλωση υδατανθράκων ή εύγευστης γενικότερα τροφής παρατηρούνται συχνά στους ασθενείς αυτούς. 1,2 Υφίσταται στενή σχέση µεταξύ κορεσµού, διαιτητικών προτιµήσεων και σεροτονινεργικής δραστηριότητας. 3 Η σεροτονίνη στα πλαίσια της υποφαγίας που προκαλεί τόσο σε ανθρώπους όσο και σε πειραµατόζωα έχει βρεθεί ότι επηρεάζει και τις διαιτητικές προτιµήσεις, πρωτίστως της πρωτεΐνης και του υδατάνθρακα. 3,4 Σεροτονινεργικά φαρµακευτικά ανάλογα όπως η φενφλουραµίνη και η φλουοξετίνη, οδηγούν στη µείωση της πρόσληψης θερµίδων η οποία οφείλεται στη µικρότερη πρόσληψη και κατανάλωση υδατανθράκων ενώ η πρωτεϊνική πρόσληψη παραµένει σχετικά σταθερή Σηµειώνεται πως η σεροτονινεργικού τύπου δράση αυτή, δηλαδή η συντήρηση της πρωτεϊνικής πρόσληψης και

8 8 η ελάττωση της υδατανθρακικής είναι εµφανέστερη σε πειραµατόζωα που υπόκεινται σε στέρηση τροφής (deprived) παρά σε ελεύθερα τρεφόµενα (free feeding). 19 H µελέτη του σεροτονινεργικού συστήµατος είναι εξαιρετικά δύσκολη εξαιτίας της πολλαπλότητας και ετερογένειας των υποδοχέων της 5-ΗΤ καθώς και της έλλειψης απόλυτα εξειδικευµένων αγωνιστών και ανταγωνιστών τους. 11,14 Από τους 14 σεροτονινεργικούς υποδοχείς που έχουν µέχρι σήµερα ταυτοποιηθεί, οι 5-HT 1B και 5-HT 2C υποδοχείς εµφανίζεται να συνδέονται µε τη διαδικασία κορεσµού ενώ η διέγερση των 5-HT 1A αυτοϋποδοχέων αυξάνει την πρόσληψη της τροφής. 3,14,20-25 Ωστόσο παραµένει άγνωστος ο ακριβής ρόλος τόσο αυτών όσο και άλλων υποτύπων της 5-ΗΤ στον κορεσµό καθώς και στην επιλογή τροφής εµπλουτισµένης σε υδατάνθρακα, λίπος ή πρωτεΐνη. 3,25 Τα στοιχεία που διαθέτουµε µέχρι σήµερα και που προέρχονται από πειραµατικά µοντέλα επιλογής τροφής είναι ιδιαίτερα αντιφατικά, τόσο στα πειραµατόζωα όσο και στους ανθρώπους. 3,4 Η παρούσα πειρατική µελέτη αποτελεί τµήµα διδακτορικής διατριβής που σχεδιάστηκε, εκπονήθηκε και παρουσιάστηκε στο Εργαστήριο Πειραµατικής Φαρµακολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών. Ο σκοπός εδώ ήταν η διερεύνηση και η διαφοροποίηση του ρόλου των 5-HT 1A και των 5-HT 2C υποδοχέων τόσο στην πρόσληψη όσο και στην επιλογή της τροφής, από δύο ισοθερµιδικής αξίας δίαιτες εµπλουτισµένες σε πρωτεΐνη ή σε υδατάνθρακας αντίστοιχα. Χρησιµοποιήθηκε καταρχήν η βουσπιρόνη (buspirone), που δρα ως αγωνιστής στους 5-HT 1A αυτοϋποδοχείς και διεγείρει την πρόσληψη της τροφής µέσω της αναστολής της σεροτονινεργικής δραστηριότητας στους πυρήνες της ραφής στο µεσεγκέφαλο. 14,15,26-28

9 9 Χορηγήθηκε επίσης η µεσουλεργίνη (mesulergine), που αποτελεί ισχυρό ανταγωνιστή των 5-HT 2C υποδοχέων αλλά µη εκλεκτικό ενώ ταυτόχρονα διεγείρει και τους D 2 υποδοχείς της ντοπαµίνης, έχει δε βρεθεί ότι επάγει την πρόσληψη της τροφής στα πειραµατόζωα. 14,29-31 Χρησιµοποιήθηκε και το m-cpp (m-clorophenylpiperazine), ένας µη εκλεκτικός 5-HT 2C/1B αγωνιστής που εµφανίζει τουλάχιστον δεκαπλάσια εκλεκτικότητα σύνδεσης για τους 5-HT 2C υποδοχείς σε σχέση µε τους 5-HT 1Β και έχει βρεθεί πως ελαττώνει την πρόσληψη τροφής. 20,32-34 Συνοπτικά µε τη χρήση αυτών των φαρµακευτικών ουσιών ή και των συνδυασµών τους ο πειραµατικός σχεδιασµός απέβλεπε στα εξής: ιεγείροντας τους δύο υπότυπους των σεροτονινεργικών υποδοχέων 1Α και 2C µόνους τους ή σε συνδυασµό µεταξύ τους (βουσπιρόνη, m-cpp) ή αποκλείοντας τον 2C (µεσουλεργίνη) µόνο του ή σε συνδυασµό µε τη διέγερση του 1Α ή του 2C αντίστοιχα (βουσπιρόνη ή m-cpp), να µπορούµε να αποδώσουµε στον εκάστοτε υπό θεώρηση υποδοχέα κάθε µεταβολή που συµβαίνει στη διαιτητική συµπεριφορά των πειραµατόζωων. Τέλος κρίθηκε αναγκαία λόγω του διπλού τρόπου δράσης της µεσουλεργίνης, η χορήγηση και ενός αµιγούς ντοπαµινεργικού αγωνιστή, της αποµορφίνης (apomorphine) προκειµένου να µελετήσουµε τις πιθανές αλληλεπιδράσεις του σεροτονινεργικού συστήµατος µε το ντοπαµινεργικό στη συµπεριφορά πρόσληψης και επιλογής του είδους της τροφής. Η αποµορφίνη διαθέτει γνωστή υποφαγική δράση. 35,36

10 10 2. Υλικό και µέθοδος Χρησιµοποιήθηκαν αρσενικοί επίµυες γένους Wistar, µέσης ηλικίας 2 µηνών και σωµατικού βάρους 230±5g, που κατανεµήθηκαν σε 20 οµάδες (8 ζώα/οµάδα). Τα ζώα παρέµεναν σε ατοµικούς κλωβούς και λάµβαναν από δύο τροφεία (Α, Β) ισοθερµιδικής αξίας Τροφή Εµπλουτισµένη σε Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) ή Υδατάνθρακα (ΤΕΥ) αντίστοιχα, µε σταθερή αναλογία λίπους. Οι δύο δίαιτες παρασκευάσθηκαν στο εργαστήριό µας, 37,38 τα δε ακριβή ποσοστά των συστατικών τους παρουσιάζονται στον πίνακα 1. Εφαρµόστηκε το µοντέλο κυκλικής στέρησης τροφής που συνίσταται σε εναλλαγή περιόδων σύντοµης στέρησης τροφής (16 ώρες) και ελεύθερης διατροφής (32 ώρες). 39 Το µοντέλο αυτό εκτιµήθηκε ως το πιο δόκιµο για την παρούσα εργασία. Πριν τη διεξαγωγή του πειράµατος, τα ζώα εγκλιµατίστηκαν σε 3 πλήρεις περιόδους στέρησης και επανασίτισης. Τα τροφεία εναλλάσσονταν καθηµερινά προκειµένου να αποφευχθεί η ανάπτυξη επιλογής τροφής µε βάση τη θέση τους. Όλες οι φαρµακευτικές ουσίες που χρησιµοποιήθηκαν, χορηγήθηκαν ενδοπεριτοναϊκά (i.p.) την ίδια πάντα ώρα το πρωί (9:00 και 9:30 π.µ. αντίστοιχα) στις ακόλουθες εφάπαξ δόσεις: -Φυσιολογικός ορός (Μάρτυρες) -Υδροχλωρική Βουσπιρόνη ( mg.kg -1 ) σε φυσιολογικό ορό -Υδροχλωρική Μεσουλεργίνη ( mg.kg -1 ) σε φυσιολογικό ορό - m-cpp [m-clorophenylpiperazine] ( mg.kg -1 ) σε φυσιολογικό ορό

11 11 -Συνδυασµοί Μεσουλεργίνης( mg.kg -1 ) µε Βουσπιρόνη ( mg.kg -1 ) -Συνδυασµοί Βουσπιρόνης ( mg.kg -1 ) µε m-cpp ( mg.kg -1 ) -Συνδυασµοί Μεσουλεργίνης( mg.kg -1 ) µε m-cpp ( mg.kg -1 ) -Υδροχλωρική Αποµορφίνη (1.0 mg.kg -1 ) σε φυσιολογικό ορό. Το δεύτερο φάρµακο ή ο φυσιολογικός ορός δίδονταν 30 λεπτά αργότερα µετά την πρώτη ένεση. Συνολικά µελετήθηκαν 20 οµάδες πειραµατόζωων. Την τελευταία ηµέρα του πειράµατος χορηγούνταν οι υπό µελέτη ουσίες ή το έκδοχο (µάρτυρες) και µετά την πάροδο 4ώρου γινόταν η µέτρηση της προσλαµβανόµενης δίαιτας (ΤΕΠ και ΤΕΥ αντίστοιχα) και από τα δύο τροφεία Α και Β καθώς και της Ολικής Προσλαµβανόµενης Τροφής (ΟΠ). Η έναρξη του 4ώρου της µέτρησης γίνονταν 30 λεπτά µετά τη δεύτερη ένεση φαρµάκου ή φυσιολογικού ορού στα ζώα. Τα αποτελέσµατα εκφράζονται ως µέσοι όροι (ΜΟ) και τυπικά σφάλµατα (±SE). Στη στατιστική ανάλυση οι αντίστοιχες συγκρίσεις πραγµατοποιήθηκαν µε τη βοήθεια της Ανάλυσης Μεταβλητότητας ως προς δύο παραµέτρους (Two Way Analysis of Variance, MANOVA), όπου στους «πολλαπλούς ελέγχους διακύµανσης» ( Multiple Range Tests ) για τον καθορισµό των οµοιογενών οµάδων σύγκρισης επιλέχθηκε η µέθοδος Tukey HSD ως η πλέον επιφυλακτική, µε επίπεδο εµπιστοσύνης 95%. To επίπεδο της στατιστικής σηµαντικότητας καθορίσθηκε στο 0,05.

12 12 3. Αποτελέσµατα 3.1. Αποτελέσµατα της δράσης της βουσπιρόνης στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων Η βουσπιρόνη και στις τέσσερις δόσεις που χορηγήθηκε, διατήρησε την πρωτεϊνική πρόσληψη (ΤΕΠ) στα επίπεδα των µαρτύρων και στις τέσσερις δόσεις που χορηγήθηκε [F(4,35)=0.914, p<1.0], ενώ αύξησε τον προσλαµβανόµενο υδατάνθρακα (ΤΕΥ) [F(4,35)=3.237, p< 0.002] καθώς και τη συνολική πρόσληψη (ΟΠ) [F(4,35)=4.146, p <0.001] ( ιάγραµµα 1) Αποτελέσµατα της δράσης της µεσουλεργίνης στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων Με τη µεσουλεργίνη τα πειραµατόζωα ανέπτυξαν υπερφαγία, µε αύξηση της πρωτεϊνικής (ΤΕΠ) [F(2,21)=7.909, p<0.0001] όσο και της υδατανθρακικής πρόσληψης (ΤΕΥ) [F(2,21)=2.530, p<0.009] καθώς φυσικά και στη συνολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ) [F(2,21)=5.588, p< ] ( ιάγραµµα 2) Αποτελέσµατα της δράσης του m-cpp στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων Το m-cpp συντήρησε την πρωτεϊνική πρόσληψη (ΤΕΠ) στα επίπεδα των µαρτύρων [F(2,21)=0.950, p<1.0] και µείωσε σηµαντικά την υδατανθρακική (ΤΕΥ) [F(2,21)=3.904,

13 13 p<0.0001] καθώς και τη συνολική πρόσληψη (ΟΠ) [F(2,21)=2.412, p<0.007]. Παρατηρήθηκε ότι το m-cpp άσκησε την αναµενόµενη σεροτονινεργικού τύπου δράση του ( ιάγραµµα 3) Αποτελέσµατα της δράσης της βουσπιρόνης στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων στους οποίους αρχικά χορηγήθηκε µεσουλεργίνη Στο συνδυασµό µεταξύ µεσουλεργίνης και βουσπιρόνης παρατηρήθηκε σηµαντική αύξηση στην πρωτεϊνική (ΤΕΠ) [F(4,35)=9.869, p<0.0001], στην υδατανθρακική [F(4,35)=13.871, p< ] και στη συνολική πρόσληψη (ΟΠ) [F(4,35)=20.091, p<0.0001] ( ιάγραµµα 4). Παρατηρείται ότι σε σύγκριση µε τις αντίστοιχες οµάδες αµιγούς µεσουλεργίνης, η βουσπιρόνη στις οµάδες συνδυασµού των δύο ουσιών τείνει να αναστρέψει τη δράση της µεσουλεργίνης όσον αφορά την πρωτεϊνική πρόσληψη. Επίσης, σε σύγκριση µε τις αντίστοιχες οµάδες αµιγούς βουσπιρόνης ή µεσουλεργίνης, η βουσπιρόνη στις οµάδες συνδυασµού των δύο ουσιών εµφανίζει ιδιαίτερα στις µικρές δόσεις της συνέργεια µε τη µεσουλεργίνη όσον αφορά την πρόσληψη του υδατάνθρακα. 3.5 Αποτελέσµατα της δράσης του m-cpp στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων στους οποίους αρχικά χορηγήθηκε βουσπιρόνη Στο συνδυασµό βουσπιρόνης και m-cpp διατηρείται η πρωτεϊνική πρόσληψη (ΤΕΠ) στα επίπεδα των µαρτύρων και της αµιγούς βουσπιρόνης [F(4,35)=1.669, p<1.0], ενώ η δράση της βουσπιρόνης στην υδατανθρακική πρόσληψη (ΤΕΥ) [F(4,35)=(4,35)=13.871, p<0.0001]

14 14 όσο και στη συνολική πρόσληψη (ΟΠ) [F(4,35)=14.091, p<0.0001] αναστρέφεται από το m-cpp και έτσι έχουµε κυριαρχία της δράσης του m-cpp ( ιάγραµµα 5) Αποτελέσµατα της δράσης του m-cpp στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων στους οποίους αρχικά χορηγήθηκε µεσουλεργίνη Στο συνδυασµό µεσουλεργίνης και m-cpp, η πρωτεϊνική πρόσληψη (ΤΕΠ) αυξήθηκε σηµαντικά [F(2,21)=8.904, p<0.0001], ενώ η υδατανθρακική (ΤΕΥ) [F(2,21)=1.312, p<1.0] και η συνολική πρόσληψη (ΟΠ) [F(2,21)=1.794, p<1.0] παρέµειναν αµετάβλητες ( ιάγραµµα 6). Παρατηρείται ότι σε σύγκριση µε τις οµάδες του αµιγούς m-cpp, η µεσουλεργίνη στις οµάδες συνδυασµού των δύο φαρµακευτικών ουσιών εµφανίζεται αναστρέφει τη δράση του m-cpp τόσο στην πρωτεϊνική όσο και στην υδατανθρακική πρόσληψη Αποτελέσµατα της δράσης της αποµορφίνης στην όρεξη και στις διαιτητικές προτιµήσεις των επιµύων Η αποµορφίνη µέσω της ντοπαµινεργικής της δράσης προκάλεσε σηµαντική αύξηση στην πρωτεϊνική πρόσληψη (ΤΕΠ) [F(1,14)=4.780, p<0.0001], ενώ η υδατανθρακική πρόσληψη (ΤΕΥ) µειώθηκε [F(1,14)= 0.838, p<1,0] και η συνολική πρόσληψη παρέµεινε σχεδόν αµετάβλητη [F(1,14)=0.943, p<1,0] σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων ( ιάγραµµα 7). Παρατηρείται ότι σε σύγκριση µε τις οµάδες αµιγούς µεσουλεργίνης οι προσλαµβανόµενες ποσότητες πρωτεΐνης δεν διαφέρουν από την αντίστοιχη της αποµορφίνης,

15 15 γεγονός που σηµαίνει ότι η αυξηµένη πρωτεϊνική πρόσληψη που επιφέρει η µεσουλεργίνη πρέπει να σχετίζεται µε τη ντοπαµινεργική της δράση, ενώ η αυξηµένη υδατανθρακική πρόσληψη µε την αντισεροτονινεργική της δράση αφού η ντοπαµίνη µειώνει τον υδατάνθρακα. Η γενική παρατήρηση που απορρέει από όλα τα αποτελέσµατα, είναι ότι η δράση που ασκούν τα φάρµακα ή οι συνδυασµοί τους στην ολική προσλαµβανόµενη τροφή (ΟΠ) είναι αποτέλεσµα της επίδρασής τους στην προσλαµβανόµενη ποσότητα του υδατάνθρακα.

16 16 4. Συζήτηση Πλήθος από µελέτες στις οποίες χορηγήθηκαν σεροτονινεργικά φαρµακευτικά ανάλογα είτε συστηµατικά είτε απευθείας σε εγκεφαλικές περιοχές (π.χ. υποθάλαµος) σε πειραµατόζωα, κατέδειξαν ότι η σεροτονίνη (5-ΗΤ) ασκεί ανασταλτικό ρόλο στη ρύθµιση της πρόσληψης της τροφής. 11,17,40,41 Σεροτονινεργικοί αγωνιστές όπως η d-φενφλουραµίνη και η φλουοξετίνη, οι οποίοι δρουν µέσω της ενδογενούς σεροτονίνης, οδηγούν σε µειωµένη κατανάλωση θερµίδων εξαιτίας της µειωµένης πρόσληψης υδατάνθρακα ενώ δεν επηρεάζουν σηµαντικά την πρωτεϊνική πρόσληψη Η σεροτονινεργικού τύπου δράση αυτή, δηλαδή η συντήρηση της πρωτεϊνικής πρόσληψης και η ελάττωση της υδατανθρακικής είναι εµφανέστερη σε πειραµατόζωα που υπόκεινται σε στέρηση τροφής παρά σε ελεύθερα τρεφόµενα. 19 Έχει επαρκώς τεκµηριωθεί ότι οι 5-HT 1B και 5-HT 2C υπότυποι των σεροτονινεργικών υποδοχέων εµπλέκονται αποκλειστικά στην υποφαγία που επιφέρει η σεροτονίνη, σε αντίθεση µε τους 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς οι οποίοι ευθύνονται για την υπερφαγία πιθανόν µέσω της αναστολής της απελευθέρωσης σεροτονίνης από τους εγκεφαλικούς νευρώνες. 3,14 Παρόλο ότι υπάρχει ένας µεγάλος όγκος πειραµατικών δεδοµένων, δεν έχει διασαφηνιστεί πλήρως ότι κάποιος υπότυπος σεροτονινεργικού υποδοχέα ευθύνεται για την επιλογή τροφής εµπλουτισµένης σε υδατάνθρακα, λίπος ή πρωτεΐνη. 3,25 Η µεσουλεργίνη, ένας σεροτονινεργικός ανταγωνιστής των 5-HT 2C υποδοχέων και ταυτόχρονα ντοπαµινεργικός αγωνιστής στους D 2 υποδοχείς, είναι γνωστό πως επάγει την πρόσληψη της τροφής κατά τη διάρκεια 4ωρης πειραµατικής δοκιµασίας. 14,42 Σύµφωνα µε τα

17 17 αποτελέσµατά µας, η µεσουλεργίνη οδηγεί σε σηµαντική αύξηση στη συνολική πρόσληψη τροφής εξαιτίας της αύξησης τόσο στην πρωτεϊνική όσο και στην υδατανθρακική πρόσληψη. Η υπερφαγική αυτή απάντηση και στις δύο ισοθερµιδικής αξίας δίαιτες δεν θα µπορούσε να εξηγηθεί ως απλή αντισεροτονινεργική δραστηριότητα, καθώς γνωρίζουµε καλά ότι το σεροτονινεργικό σύστηµα συντηρεί την πρωτεϊνική πρόσληψη και καταστέλλει την υδατανθρακική. Προτείνεται λοιπόν ότι η επίδραση της µεσουλεργίνης στην 4ωρη πρόσληψη τροφής είναι η έκφραση του διπλού τρόπου δράσης της- ανταγωνιστική δράση στους 5-HT 2C υποδοχείς που εντοπίζονται κυρίως στο µεσοκοιλιακό υποθάλαµο και ταυτόχρονα αγωνιστική δράση στους D 2 υποδοχείς που απαντώνται κυρίως στον πλάγιο υποθάλαµο. 24,25,29,31,43 Η πρότασή µας αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι η αποµορφίνη, ένας γνωστός D 2 αγωνιστής, αν και προκάλεσε µείωση στη συνολική πρόσληψη της τροφής, επιµέρους επέφερε σηµαντική αύξηση στην πρωτεϊνική πρόσληψη. Έχει καταδειχθεί ότι η ντοπαµίνη δρα µέσω των D 2 υποδοχέων προκειµένου να ανασταλεί η πρόσληψη της τροφής καθώς επίσης ότι οι υποδοχείς αυτοί έχουν συνδεθεί µε την πρωτεϊνική πρόσληψη Ως εκ τούτου, είναι πιθανό ότι τόσο η πρόσληψη όσο και η επιλογή τροφής τις οποίες επιφέρει η µεσουλεργίνη εξηγούνται ως η αλληλεπίδραση µεταξύ των 5-HT 2C και των D 2 υποδοχέων που βρίσκονται σε γειτονικές περιοχές του υποθαλάµου. Η µεσουλεργίνη λοιπόν, οδηγεί σε πρόσληψη και επιλογή τροφής µε διπλό τρόπο δράσης: αφενός αυξάνει την ΤΕΠ όπως ακριβώς η αποµορφίνη ένας καθαρά ντοπαµινεργικός αγωνιστής, αφετέρου αυξάνει την ΤΕΥ ως ανταγωνιστής των 5-HT 2C υποδοχέων. 46

18 18 Είναι γνωστό για τη βουσπιρόνη που διεγείρει τους 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς, ότι αυξάνει την πρόσληψη της τροφής πιθανόν µέσω της αναστολής απελευθέρωσης της σεροτονίνης από τους νευρώνες που βρίσκονται στους πυρήνες ραφής στο µεσεγκέφαλο. 14,22,27 Αυτού του είδους η υπερφαγία είναι εκλεκτικού τύπου, δηλαδή αφορά συγκεκριµένα θρεπτικά συστατικά. Σε επίµυες µε ταυτόχρονη πρόσβαση σε δύο ειδών δίαιτες που διαφέρουν ως προς το περιεχόµενο σε πρωτεΐνη και υδατάνθρακα, η βουσπιρόνη εκλεκτικά αύξησε την πρόσληψη του υδατάνθρακα κατά τη διάρκεια της πειραµατικής δοκιµασίας. 28,47 Τα δικά µας δεδοµένα υποστηρίζουν ότι η παρέµβαση στους 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς διαδραµατίζει έµµεσο, όχι άµεσο, ρόλο στον έλεγχο της πρόσληψης και της επιλογής τροφής. Η διέγερσή τους ή ο αποκλεισµός τους µεταβάλλει τα επίπεδα της σεροτονίνης (5-ΗΤ), τα οποία µε τη σειρά τους διεγείρουν άλλους υπότυπους σεροτονινεργικών υποδοχέων καταλήγοντας έτσι σε µεταβολές στην πρόσληψη και την επιλογή τροφής. Αντιθέτως, η χορήγηση του m-cpp, ενός µη εκλεκτικού 5-HT 2C/1B αγωνιστή, οφείλει να επιφέρει υποφαγία διαµέσου καθαρά δράσης σεροτονινεργικού τύπου. 20,33,34 Στη δική µας πειραµατική µελέτη αυτό επιβεβαιώθηκε πλήρως, καθώς παρατηρήθηκε σηµαντική µείωση στην υδατανθρακική πρόσληψη και καµία ουσιαστική µεταβολή στην πρωτεϊνική. Βασιζόµενοι στα αποτελέσµατά µας προτείνουµε επίσης ότι οι 5-HT 2C υποδοχείς παίζουν τον κυρίαρχο, αν όχι τον αποκλειστικό, ρόλο στην πρόσληψη της τροφής και στις διαιτητικές προτιµήσεις. Παρατηρήσαµε ότι η βουσπιρόνη προκάλεσε σηµαντική αύξηση στην πρόσληψη του υδατάνθρακα, όταν αυτή χορηγήθηκε µόνη της. Εάν οι 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς ήταν οι κύριοι

19 19 υπεύθυνοι αυτής της δράσης, τότε η συγχορήγηση βουσπιρόνης και m-cpp θα εµφάνιζε ίδια δράση όπως έκανε η βουσπιρόνη µόνη της, δηλαδή ευόδωση της πρόσληψης συνολικής τροφής όσο και υδατάνθρακα επιµέρους. Εδώ όµως συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Με άλλα λόγια, είχαµε δράση σεροτονινεργικού τύπου, γεγονός που συνεπάγεται πως διαµέσου της επίδρασης του m-cpp οι 5-HT 2C υποδοχείς υπερισχύουν των αντίστοιχων 5-HT 1Α. Ανατρέχοντας στη σχετική βιβλιογραφία καταγράφεται σε µελέτες συµπεριφοράς ότι οι δράσεις που προκαλούνται είτε από την προσυναπτική είτε από τη µετασυναπτική διέγερση των 5-HT 1Α υποδοχέων, αντιστρέφονται σε σηµαντικό βαθµό από την ενεργοποίηση των 5-HT 2C µετασυναπτικών υποδοχέων. 48,49 Φυσικά δεν µπορούµε να αποκλείσουµε την έµµεση συµβολή των 5-HT 1Α αυτοϋποδοχέων όσον αφορά την πρόσληψη της τροφής και στις διαιτητικές προτιµήσεις. Σηµειώνεται ότι η συγχορήγηση της µεσουλεργίνης και της βουσπιρόνης προκάλεσε σηµαντική υπερφαγία, η οποία αποδίδεται πρωτίστως στη σηµαντική κατανάλωση του υδατάνθρακα. Μάλιστα ήταν σχεδόν η διπλάσια συγκρινόµενη µε την κατανάλωση που προκάλεσε η καθεµία από τις δύο φαρµακευτικές ουσίες µόνη της. ιαπιστώνεται λοιπόν συνεργική δράση των δύο φαρµάκων. Συνοπτικά στην παρούσα πειραµατική µελέτη καταδεικνύεται ότι η µεσουλεργίνη, ένας ανταγωνιστής των 5-HT 2C υποδοχέων και ταυτόχρονα αγωνιστής των D 2 υποδοχέων, οδηγεί σε πρόσληψη και επιλογή τροφής µέσω διπλού τρόπου δράσης: εξαιτίας της ταυτόχρονης αντισεροτονινεργικής και ντοπαµινεργικής δραστηριότητας προκαλεί υπερφαγία που βαδίζει παράλληλα µε αύξηση τόσο στην πρωτεϊνική πρόσληψη (δράση αποµορφίνης) όσο και στην

20 20 υδατανθρακική (αντισεροτονινεργική δράση) αντίστοιχα. Η βουσπιρόνη λόγω της δράσης της στους 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς µοιάζει να επηρεάζει έµµεσα τις διαιτητικές προτιµήσεις. Ο αποκλεισµός των 5-HT 2C µετασυναπτικών υποδοχέων αποτελεί τον πιο σηµαντικό λόγο για την αύξηση της υδατανθρακικής πρόσληψης, σε αντίθεση µε την αναστολή απελευθέρωσης της σεροτονίνης από τους 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς. Τα παραπάνω δεδοµένα συνηγορούν υπέρ της άποψης ότι οι υποθαλαµικοί 5-HT 2C υποδοχείς διαδραµατίζουν τον κυρίαρχο ρόλο στις ανορεκτικές ιδιότητες της σεροτονίνης. Φαίνεται ότι η οποιαδήποτε παρέµβαση στους 5-HT 1Α αυτοϋποδοχείς «διοχετεύεται» στους 5-HT 2C µετασυναπτικούς υποδοχείς, οι οποίοι άµεσα -αν όχι αποκλειστικά- εµπλέκονται στην προκαλούµενη από τη σεροτονίνη (5-ΗΤ) καταστολή της συνολικής πρόσληψης τροφής και επιµέρους του υδατάνθρακα. Οι διαταραχές πρόσληψης τροφής έχουν αποτελέσει ένα από τα σύγχρονα πεδία έρευνας της Φαρµακολογίας, ιδίως µετά τη διαπίστωση ότι η βουλιµία και οι λαίµαργες απαιτήσεις για κατανάλωση υδατανθράκων ή εύγευστης γενικότερα τροφής παρατηρούνται συχνά στους ασθενείς αυτούς. 1,2,50,51 Τα ευρήµατά µας διευρύνουν το πεδίο κατανόησης στο νευροβιολογικό υπόστρωµα της όρεξης και της πρόσληψης τροφής και συµβάλλουν σε πειραµατικές µελέτες που αφορούν νέα φάρµακα εναντίον της υπερφαγίας και της παχυσαρκίας, ειδικά σε εκείνες τις ουσίες µε 5-HT 2C αγωνιστικές ιδιότητες. 34,52,53 Αξίζει εδώ να σηµειωθεί πως όλα αυτά τα χρόνια έχουν κυκλοφορήσει και δοκιµαστεί στην πράξη κάποιοι µη εκλεκτικοί ή έµµεσοι 5-ΗΤ αγωνιστές εναντίον της υπερφαγίας. Με τη βοήθεια αυτών των σκευασµάτων υποστηρίχθηκε σθεναρά ο ρόλος κλειδί των 5-HT 2C υποδοχέων στην ρύθµιση της όρεξης. 52,53 Το καλύτερο

21 21 παράδειγµα σε αυτό αποτέλεσαν οι µελέτες µε τον ανορεκτικό παράγοντα d-φενφλουραµίνη (σκεύασµα µε την εµπορική ονοµασία Redux), που χρησιµοποιήθηκε αρκετά χρόνια για την καταπολέµηση της υπερφαγίας και της παχυσαρκίας µέχρι που αποσύρθηκε εξαιτίας της καρδιοτοξικότητας που προκαλούσε η χρήση του. 54 Έχει αποδειχθεί ότι η d-φενφλουραµίνη επάγει τη διαδικασία του κορεσµού στα ποντίκια και ως εκ τούτου µειώνει την πρόσληψη της τροφής. 55 H αποκλειστική µέχρι στιγµής παρουσία των 5-HT 2C υποδοχέων στον εγκέφαλο και όχι στην περιφέρεια να περιορίζει την πιθανότητα σοβαρών ανεπιθύµητων ενεργειών όπως της d-φενφλουραµίνης. Ίσως και να ανοίγει ένας νέος δρόµος έρευνας προς την κατεύθυνση σύνθεσης ανορεκτικών ουσιών µε εκλεκτική δράση στους 5-HT 2C υποδοχείς. 24,25

22 22 5. Βιβλιογραφία 1. Tρίκκας Γ, Βάρσου Ε. ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. Στο: Χριστοδούλου ΓΝ και συν.(επιµ εκδ.): Ψυχιατρική. Εκδ. Βήτα, Αθήνα, 2000: Walsh BT. Eating Disorders. In: Tasman A, Kay J, Lieberman JA (eds): Psychiatry, chapter 75.Willey, New York, 2003: Halford JCG, Smith BK, Blundell JE. Serotonin (5-HT) and serotonergic receptors in the regulation of macronutrient intake. In: Berthoud HR, Seeley RJ (eds): Neural and metabolic control of macronutrient intake. CRC Press, New York, 2000: Halford JCG, Blundell JE. Pharmacology of appetite suppression. Prog Drug Res 2000, 54: Brownell KD and Fairburn CG. Eating Disorders and Obesity: A Comprehensive Textbook, 2 nd ed. Guilford Press, New York, Leibowitz SF, Alexander JT. Hypothalamic Serotonin in control of eating behavior, meal size, and body weight. Biol Psychiatry 1998, 44: Berthoud HR. Multiple neural systems controlling food intake and body weight. Neurosci Biobehav Rev 2002, 26(4): Funahashi H, Takenoya F, Guan JL, Kageyama H, Yada T, Shioda S. Hypothalamic neuronal networks and feeding-related peptides involved in the regulation of feeding. Anat Sci Int 2003, 78(3):

23 23 9. Garattini S, Bizzi A, Caccia S, Mennini T. Progress report on the anorectic effects of dexdexfenfluramine, fluoxetine and sertraline. Int J Obes 1992, 16(suppl.3): S43-S Grignaschi G, Neill JC, Pertini A, Garattini S, Samanin R. Feeding pattern studies suggest that d-fenfluramine and sertraline specifically enhance the state of satiety in rats. Eur J Pharmacol 1992, 211: De Vry J, Eckel G, Kuhl E, Schreiber R. Effects of selective 5-HT 1/2 receptor agonists in conditioned taste aversion paradigm in rats. Pharmacol Biochem Behav 2000, 66: Halford JC, Cooper GD, Dovey TM. The pharmacology of human appetite expression. Curr Drug Targets 2004, 5(3): Curzon G, Gibson EL, Oluyomi AO. Appetite suppression by commonly used drugs depends on 5-HT receptors but not on 5-HT availability. Trends Pharmacol Sci 1997, 28: De Vry J, Schreiber R. Effects of selected serotonin 5-HT 1 and 5-HT 2 receptor agonists on feeding behavior: possible mechanisms of action. Neurosci Biobehav Rev 2000, 24: Wurtaman JJ, Wurtman RJ. Fenfluramine and fluoxetine spare protein consumption while suppressing caloric intake by rats. Science 1977, 198: Blundell JE. Serotonin manipulations and the structure of feeding behaviour. Appetite 1986, 7:

24 Weiss GF, Rogacki N, Fueg A, Buchen D, Leibowitz SF. Impact of hypothalamic d-norfenfluramine and peripheral d -fenfluramine injection on macronutrient intake in the rat. Brain Res Bull 1990, 25: Weiss GF, Rogacki N, Fueg A, Buchen D, Such JS, et al. Effect of hypothalamic and peripheral fluoxetine injection on natural patterns of macronutrient intake in the rat. Psychopharmacology ( Berl.) 1991, 105: Meguid MM, Fetissov SO, Varma M, Sato T, Zhang L, et al. Hypothalamic Dopamine and Serotonin in the regulation of food intake. Nutrition 2000, 16: Kennett GA, Curzon G. Evidence that hypophagia induced by m-cpp and TFMPP requires 5-HT 1C and 5-HT 1B receptors, hypophagia induced by RU24969 only requires 5-HT 1B receptors. Psychopharmacology 1988, 96: Kennett GA, Wood AG, Glen A, Grewal S, Forbes I, et al. In vivo properties of SB A, a 5-HT 2C/2B receptor antagonist. Br J Pharmacol 1994, 111: Simansky KJ. Serotonergic control of the organization of feeding and satiety. Behav Brain Res 1996, 73: De Vry J, Schreiber R, Daschke A, Jentzsch KR. Effects of serotonin 5-HT 1/2 receptor agonists in a limited-access operant food intake paradigm in the rat. Eur Neuropsychopharmacol 2003, 13: Hoyer D, Hannon PJ, Martin GR. Molecular, pharmacological and functional diversity of 5-HT receptors. Pharmacol Biochem Behav 2002, 71:

25 Giorgetti M, Tecott LH. Contributions of 5-HT 2C receptors to multiple actions of central serotonin systems. Eur J Pharmacol 2004, 488: Cooper SJ, Desa A. Benzodiazepines and putative 5-HT 1A agonists increase hypertonic saline consumption in rehydrating rats. Pharmacol Biochem Behav 1987, 28: Gilbert F, Dourish CT. Effects of the novel anxiolytics gepirone, buspirone and ipsapirone on free feeding and feeding induced by 8-OH-DPAT. Psychopharmacology 1987, 93: Li ETS, Luo SQ. Buspirone-induced carbohydrate feeding is not influenced by route of administration and nutritional status. Brain Res Bull 1993, 30: Giannakopoulos G, Galanopoulou P, Daifotis Z, Couvaris C. Effects of Mesulergine treatment on diet selection, brain serotonin (5-HT) and dopamine (DA) turnover in free feeding rats. Prog Neuro-Psychopharmacol. Biol Psychiatry 1998, 22: Galanopoulou P, Giannakopoulos G. Mesulergine: A review. CNS Drugs. 1999, 5(3): Αntonatos S, Giannoti K, Daifoti Z, Galanopoulou P. The involvement of 5-hydroxytryptaminergic and dopaminergic mechanisms in the dietary choices induced by mesulergine in deprived rats. 18 th Meeting Hellenic Society For Neuroscience, Athens, October 2003, Poster Abstr. No 1: Hewitt KN, Lee MD, Dourish CT, Clifton PG. Serotonin 2C receptor agonists and behavioural satiety sequence in mice. Pharmacol Biochem Behav 2002, 71:

26 Schreiber R, De Vry J. Role of receptors in the hypophagic effect of m -CPP, ORG and CP-94,253 in the rat. Prog Neuro-Psychopharmacol Biol Psychiatry 2002, 26: Vickers SP, Easton N, Webster LJ, Wyatt A, Bickerdike MJ, Dourish CT, Kennett GA. Oral administration of the receptor agonist, m CPP, reduces body weight gain in rats over 28 days as a result of maintained hypophagia. Psychopharmacology (Berl) 2003, 167(3): Muscat R, Willner P, Towell A. Apomorphine anorexia: a further pharmacological characterization. Eur J Pharmacol 1986, 123: Treit D, Berridge KC. A comparison of benzodiazepine, serotonin and dopamine agents in the taste reactivity paradigms. Pharmacol, Biochem Behav 1990, 37: Paleologos G. Free Amino Acid content of tissues from rats with accelerated and depressed gluconeogenesis. Dissertation from PhD degree, New York, May 1967: Patston PA, Espinal J, Randle PJ. Effects of diet and of alloxan-diabetes on the activity of branched-chain 2-oxo acid dehydrogenase complex and of activator protein in rat tissues. Biochem J 1984, 222: Blundell JE, Latham CJ. Effect of pharmacological agents on the micro- and macrostructure of feeding behaviour: implications for the analysis of drug action. In: Bray G, (ed): Recent advances in obesity research, vol 2. Newman, London, 1978.

27 Kaplan JE, Song S, Grill HJ. Serotonin receptors in the caudal brainstem are necessary and sufficient for the anorectic effect of peripherally administered m-cpp. Psychopharmacology 1998, 137: Simansky KJ. Serotonin and the structure of satiation. In: Smith GP (ed): Satiation: gut brain. Oxford University Press, New York, 1998: Dourish CT, Clark ML, Fletcher A, Iversen SD. Evidence that blockade of 5-HT 1 receptors elicits feeding in satiated rats. Psychopharmacology 1989, 97: Parada M, Hernandez L, Hoebel BG. Sulpiride injections in the lateral hypothalamus induce feeding and drinking in rats. Pharmacol Biochem Behav 1988, 30(4): Leibowitz SF. Brain neurochemical system controlling appetite and body weight gain. In: Rothwell NJ, Stock MJ (eds): Obesity and cachexia. London. Jonh and Wiley and sons, London, 1991: Schwartz MW, Woods SC, Porte DJ, Seeley RJ, Baskin DG. Central nervous system control of food intake. Nature 2000, 404: Antonatos S, Galanopoulou P. Effects of m-cpp and mesulergine on dietary choices in deprived rats: possible mechanisms of their action. Prog Neuro-Psychopharmacol. Biol Psychiatry 2005 ( Έγινε δεκτό για δηµοσίευση). 47. Luo Sh, Ransom Th, Li ETS. Selective increase in carbohydrate intake by rats treated with 8-OH-DPAT or buspirone. Life Sci 1990, 46:

28 Berendsen HHG, Broekkamp CLE. Behavioural evidence for functional interactions between 5-HT-receptor subtypes in rats and mice. Br J Pharmacol 1990, 101: Antonatos S, Giannakopoulos G, Theophanopoulos C, Chasaneas C, Galanopoulou P. Differentiation of the role of 5-HT 1A and 5-HT 2C serotoninergic receptors on diet selection of rats after administration of buspirone, mesulergine, m-cpp and apomorphine. Review of Clinical Pharmacology and Pharmacokinetics. International Edition-Proceedings of the 2 nd Panhellenic Conference in Pharmacology, 2002, 16(1): Χριστοδούλου ΓΝ (επιµ. εκδ.). ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής. Αθήνα, Ιατρική Εταιρία Αθηνών, Βάρσου Ε. Ψυχογενής Ανορεξία και Ψυχογενής Βουλιµία. Στο: Χριστοδούλου ΓΝ και συν.(επιµ εκδ.): Ψυχιατρική. Εκδ. Βήτα, Αθήνα, 2000: Clifton PG, Lee MD, Dourish CT. Similarities in the action of Ro , a 5-HT 2C receptor agonist and d-fenfluramine on feeding patterns in the rat. Psychopharmacology 2000, 152: Bickerdike MJ. 5-HT 2C receptor agonists as potential drugs for the treatment of obesity. Curr Top Med Chem 2003, 3: Khan MA, Herzog CA, St Peter JV, Hartley GG, Madlon-Kay R, Dick LD, Asinger RW, Vessey JT. The prevalence of cardiac valvular insufficiency assessed by transthoraric

29 29 echocardiography in obese patients treated with appetite suppressant drugs. New Engl J Med 1998, 339: Rosenzweig-Lipson S, Kelly MG, Abrol S, Finn M, Sukoff SJ. Modification of the behavioural effects of d-fenfluramine and mcpp by SB in rats and monkeys. Soc Neurosci 1997, 23:

30 30 Τροφείο Α (ΤΕΠ) Τροφείο Β (ΤΕΥ) 80% Καζεΐνη 0% Καζεΐνη 4.65% D-Γλυκόζη 44.65% D-Γλυκόζη 4.65% Άµυλο 44.65% Άµυλο 5% Μίγµα αλάτων 5% Μίγµα αλάτων 5% Αραβοσιτέλαιο 5% Αραβοσιτέλαιο 0.5% Μίγµα βιταµινών 0.5% Μίγµα βιταµινών 0.25% Χολινοχλωρίδιο 0.25% Χολινοχλωρίδιο Πίνακας 1. H % αναλογία των συστατικών στην ισοθερµιδικής αξίας Τροφή είτε Εµπλουτισµένη σε Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) είτε σε Υδατάνθρακα (ΤΕΥ), που τοποθετήθηκαν στα τροφεία Α και Β αντίστοιχα

31 31 14 Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) Υδατάνθρακας (ΤΕΥ) Ολκή Πρόσληψη (ΟΠ) Πρόληψη Τροφής (g/4h) * * 2 0 Φυσ.Ορός 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπ ιρόνη Φυσ.Ορός 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπιρόνη Φυσ.Ορός 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπιρόνη ιάγραµµα 1. Αποτελέσµατα της δράσης της βουσπιρόνης στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου * p<0.05 και p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων.

32 32 Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) Υδατάνθρακας (ΤΕΥ) Ολική Πρόσληψη (ΟΠ) Πρόσληψη Τροφής (g/4h) * * 2 0 Φυσ.Ορός 1,0 3,0 Μεσουλεργίνη Φυσ.Ορός 1,0 3,0 Μεσουλεργίνη (mg/kg,i.p.) Φυσ.Ορός 1,0 3,0 Μεσουλεργίνη ιάγραµµα 2. Αποτελέσµατα της δράσης της µεσουλεργίνης στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου * p<0.05 και p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων.

33 Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) Υδατάνθρακας (ΤΕΥ) Ολική Πρόσληψη (ΟΠ) Πρόσληψη Τροφής (g/4h) Φυσ.Ορός 5,0 10,0 m-cpp Φυσ.Ορός 5,0 10,0 m-cpp (mg/kg,i.p.) Φυσ.Ορός 5,0 10,0 m-cpp ιάγραµµα 3. Αποτελέσµατα της δράσης του m-cpp στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων.

34 34 Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) Υδατάνθρακας (ΤΕΥ) Ολική Πρόσληψη (ΟΠ) Πρόσληψη Τροφής (g/4h) Φυσ.Ορός 1,0 3,0 1,0 3,0 Μεσουλεργίνη 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπ ιρόνη Φυσ. Ορός 1,0 3,0 1,0 3,0 Μεσουλεργίνη 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπ ιρόνη Φυσ.Ορός 1,0 3,0 1,0 3,0 Μεσουλεργίνη 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπ ιρόνη ιάγραµµα 4. Αποτελέσµατα της δράσης της βουσπιρόνης στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες στους οποίους χορηγήθηκε αρχικά µεσουλεργίνη. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων.

35 Πρωτεΐνη (ΤΕΠ) Υδατάνθρακας (ΤΕΥ) Ολική Πρόσληψη (ΟΠ) 10 Π ρ ό σ λη ψη Τ ρ ο φ ή ς (g /4h ) * 0 Φυσ.Ορός 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπιρόνη 5,0 10,0 5,0 10,0 m-cpp Φυσ.Ορός 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπ ιρόνη 5,0 10,0 5,0 10,0 mcpp Φυσ.Ορός 0,05 0,1 2,0 4,0 Βουσπ ιρόνη 5,0 10,0 5,0 10,0 mcpp ιάγραµµα 5. Αποτελέσµατα της δράσης του m-cpp στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες στους οποίους χορηγήθηκε αρχικά βουσπιρόνη. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου * p<0.05 και p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων.

36 36 14 Πρωτεΐνη ( ΕΠ) Υδατάνθρακας ( ΕΥ) Ολική Πρόσληψη (ΟΠ) Πρόσληψη Τροφής (g/4h) Φυσ.Ορός 0,05 0,1 Μεσουλεργίνη 5,0 10,0 m-cpp Φυσ.Ορός 0,05 0,1 Μεσουλεργίνη 5,0 10,0 m-cpp Φυσ.Ορός 2,0 4,0 Μεσουλεργίνη 5,0 10,0 m-cpp ιάγραµµα 6. Αποτελέσµατα της δράσης του m-cpp στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες στους οποίους χορηγήθηκε αρχικά µεσουλεργίνη. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων.

37 Πρωτεΐνη (TΕΠ) Υδατάνθρακας (TΕΥ) Ολική Πρόσληψη (ΟΠ) 10 Πρόσληψη Τροφής (g/4h) Φυσ.Ορός 1,0 Απ οµορφίνη Φυσ.Ορός 1,0 Απ οµορφίνη (mg/kg,i.p.) Φυσ.Ορός 1,0 Απ οµορφίνη ιάγραµµα 7. Αποτελέσµατα της δράσης της αποµορφίνης στην όρεξη και στις διαιτητικές επιλογές, 4 ώρες µετά τη χορήγησή της σε επίµυες. Κάθε στήλη αντιπροσωπεύει το µέσο όρο (σε g/4ώρες) και το τυπικό σφάλµα (± S.E.) των 8 επιµύων ανά οµάδα, σε τροφή εµπλουτισµένη σε πρωτεΐνη (ΤΕΠ), σε υδατάνθρακα (ΤΕΥ) και την ολική πρόσληψη τροφής (ΟΠ). Οι αστερίσκοι υποδηλώνουν το επίπεδο σηµαντικότητας (όπου p<0.01) σε σύγκριση µε την οµάδα των µαρτύρων. ηµοσίευση στο περιοδικό «ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ» τόµος 18(1) Ιούνιος-Μάρτιος 2007: 69-79

Το σεροτονινεργικό σύστημα του εγκεφάλου επηρεάζει σημαντικά την όρεξη. Για το λόγο αυτόν,

Το σεροτονινεργικό σύστημα του εγκεφάλου επηρεάζει σημαντικά την όρεξη. Για το λόγο αυτόν, ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 18 (1), 2007 69 Ερευνητική εργασία Research article Ο ρόλος των σεροτονινεργικών 2C υποδοχέων στη νευροβιολογία και στη θεραπεία των διαταραχών πρόσληψης τροφής Σ. Αντωνάτος Εργαστήριο Πειραματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ RESEARCH PAPER

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ RESEARCH PAPER 1 EΧΕΙ Η Η ΗΜΟΣΙΕΥΤΕΙ στο περιοδικό «ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ» τόµος 18(1) Ιούνιος-Μάρτιος 2007: 69-79 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ RESEARCH PAPER Κυρίαρχος ο ρόλος των σεροτονινεργικών 2C υποδοχέων στη νευροβιολογία και στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΕΡΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ: Εξακολουθεί να αποτελεί στόχο ανάπτυξης φαρµάκων κατά της παχυσαρκίας ;

ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΕΡΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ: Εξακολουθεί να αποτελεί στόχο ανάπτυξης φαρµάκων κατά της παχυσαρκίας ; 1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΕΡΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ: Εξακολουθεί να αποτελεί στόχο ανάπτυξης φαρµάκων κατά της παχυσαρκίας ; Αντωνάτος Σ. 1, Γαλανοπούλου Π. 2 1 Ψυχίατρος, ιδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Βασιλική Σπανού Ιωάννα Καζάνη Νικόλαος Τριπόδης 0 Αθήνα 2008 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Συγγραφείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ & ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ & ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΟΡΙΣΜΟΙ & ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Β ΜΕΡΟΣ Άτυπες ιαταραχές Πρόσληψης Τροφής Το πλεονέκτημα του ορισμού των ΠΤ, που αναφέρεται παραπάνω, είναι ότι μπορεί να εμπεριέχει ξεκάθαρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διόρθωση Περιεχομένου ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. Μιχαλέας Σωτήρης, Φαρμακοποιός MSc. PhD

Διόρθωση Περιεχομένου ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. Μιχαλέας Σωτήρης, Φαρμακοποιός MSc. PhD ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Η νέα κατευθυντήρια οδηγία που αφορά σε μελέτες βιοϊσοδυναμίας: Νομικό πλαίσιο Ευρωπαϊκή πραγματικότητα Εξελίξεις ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Μιχαλέας Σωτήρης, Φαρμακοποιός

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25 Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής Από το: Goodman, R., Scott S. (2012). Eating Disorders In R. Goodman, S. Scott (Eds.), Child Psychiatry (pp. 199-203). Oxford, Wiley-Blackwell, Μετάφραση στα ελληνικά:

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service - S P E C I A L R E P O R T - UN EMPLOYMENT -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service This Special Report is brought to you by the Student Career Advisory department of Executive Connections. www.executiveconnections.eu

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ Γιαννοπούλου Γ. Κωνσταντίνα Επιμελήτρια Α Υπεύθυνη Ιατρείου Άνοιας Γ.Ν.Α. Λαϊκό ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tεκμηριωμένες φαρμακευτικές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ Διατροφική Πολιτική Αντωνία Τριχοπούλου ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας 27 Απριλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Τα αμηκμλέα ζημ πνάζηκμ ηζάη

Τα αμηκμλέα ζημ πνάζηκμ ηζάη Το πράζινο ηζάι Τμ πνάζηκμ ηζάη (Camellia Sinensis) είκαη γκςζηό εδώ θαη 5.000 πνόκηα ζημοξ Κηκέδμοξ. Μέζς ηεξ Κίκαξ έθζαζε ζηεκ Ιαπςκία, ζηεκ Ικδία θαη ζηεκ Ικδμκεζία. Σηεκ Γονώπε ημ έθενακ από ηεκ Κίκα

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ****************************************************************************** ΘΕΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ****************************************************************************** ΘΕΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ****************************************************************************** ΘΕΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Δρ Ιωάννης Θανόπουλος Οπτικές λαβίδες: Θεωρία και εφαρμογές με έμφαση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κόκκορης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια πολύ συνηθισµένη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ. WWW.dimosthenopoulos.gr ΙΑΙΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΡ ΙΑΓΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΙΑΤΡΟΦΗ. WWW.dimosthenopoulos.gr ΙΑΙΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΡ ΙΑΓΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το άρθρο του µήνα ΙΑΤΡΟΦΗ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος - Βιολόγος Προϊστάµενος του ιαιτολογικού τµήµατος του Λαϊκού Νοσοκοµείου Αθηνών Επιστηµονικός συνεργάτης ΚΕΝΤΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΗΓΑΝΙΣΜΑ Χριστοφόρου Ανδρέας Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία

Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ I Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία Άλλοι συνδυασμοί Γιαννίτσας Κώστας Πορταριά 20/03/14 Σύγκρουση συμφερόντων (ΕΟΦ 14660/25.02.2011) 2004-2006: Ιατρός Κλινικής Έρευνας, Φαρμασέρβ-Λίλλυ

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης

Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης Φαρμακευτικός χώρος: τάσεις και προοπτικές επιχειρηματικότητας & απασχόλησης Κωνσταντίνος Μ. Φρουζής: Πρόεδρος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) Αντιπρόεδρος & Γενικός Διευθυντής, Novartis Hellas

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 «GREECE BULGARIA» Timeline 02 Future actions of the new GR-BG 20 Programme June 2015: Re - submission of the modified d Programme according

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Λαϊκό» ΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ως Παχυσαρκία χαρακτηρίζεται η µη φυσιολογική ή υπερβολική συσσώρευση

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ιατροφή: Μύθοι & Πραγµατικότητα

Αθλητική ιατροφή: Μύθοι & Πραγµατικότητα Αθλητική ιατροφή: Μύθοι & Πραγµατικότητα Γιώργος Νάσσης, MSc,PhD Εργοφυσιολόγος- ιατροφολόγος Email: gnassis@phed.uoa.gr Οι αθλητές καταναλώνουν συµπληρώµατα διατροφής 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Master of science in Networking and Data Communications Ακαδημαϊκό Έτος 2013-2014 Συνδιοργάνωση Το ΤΕΙ Πειραιά και το πανεπιστήμιο Kingston της Μεγάλης Βρετανίας συνδιοργανώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΥΔ: Υπερφαγική ή Αδηφαγική ιαταραχή ή ιαταραχή Πρόσληψης Τροφής με Κρίσεις Ανεξέλεγκτης Υπερφαγίας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΥΔ: Υπερφαγική ή Αδηφαγική ιαταραχή ή ιαταραχή Πρόσληψης Τροφής με Κρίσεις Ανεξέλεγκτης Υπερφαγίας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σε μια σύντομη αναζήτηση στο διαδίκτυο, πληκτρολογώντας ΠΤ, θα οδηγηθείτε στην εύρεση 15.000.000 ιστοσελίδων & περίπου 20.000 φωτογραφιών [10]. Προσωπικές εμπειρίες επωνύμων κατακλύζουν τα ΜΜΕ,

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ

ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ, ΣΥΝΤΑΞΗ, ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΤΥΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΗ. ΚΑΘΕ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΕΙ ΤΙΣ ΠΡΟΝΟΙΕΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Εβελίνα Θεμιστοκλέους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Τμ. Χημ. Αναλύσεων & Οργανολ. Δοκιμών Αριθμός πρωτοκόλλου: 63377/436 Διεύθυνση: Πλ. Κάνιγγος, 10181 Αθήνα Πληροφορίες: Α. Γαλή Τηλέφωνο: 0030 210 3829166 Φαξ: 0030 210 3829166 ΠΡΟΣ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΡΑΝΤΖΟΛΑΣ-PELION

Διαβάστε περισσότερα

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους 31 ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους ΑΣΗΜΙΝΑ ΓΑΛΛΗ ΤΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Α.Π.Θ. 1. Εισαγωγή Οι σύγχρονες διατροφικές συστάσεις για παιδιά και

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 LEGISLATIVE FRAMEWORK Regulation 1083/2006 (general provisions for ERDF). Regulation 1080/2006 (ERDF) Regulation 1028/2006 (Implementing

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά της ανάλυσης διασποράς. ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (One-way analysis of variance)

Χαρακτηριστικά της ανάλυσης διασποράς. ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (One-way analysis of variance) ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (Oe-way aalysis of variace) Να γίνει µια εισαγωγή στη µεθοδολογία της ανάλυσης > δειγµάτων Να εφαρµοσθεί και να κατανοηθεί η ανάλυση διασποράς µε ένα παράγοντα. Να κατανοηθεί η χρήση των

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

PVC + ABS Door Panels

PVC + ABS Door Panels PVC + ABS Door Panels Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 με αντικείμενο τις ηλεκτροστατικές βαφές μετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις δραστηριότητες της

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD)

Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Νεώτερα δεδομένα στη Νόσο της Κατώτερης Ουροφόρου Οδού της Γάτας (FLUTD) Κατερίνα Αδαμαμά Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. FLUTD Σύνδρομο με κοινή συμπτωματολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Τμ. Χημ. Αναλύσεων & Οργανολ. Δοκιμών Αριθμός πρωτοκόλλου: 65549/447 Διεύθυνση: Πλ. Κάνιγγος, 10181 Αθήνα Πληροφορίες: Α. Γαλή Τηλέφωνο: 0030 210 3829166 Φαξ: 0030 210 3829166 ΠΡΟΣ: Ν. ΠΟΤΙΔΑΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ,

Διαβάστε περισσότερα

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -.

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 «-» 1 vasalap@otenet.gr 2 andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. Abstract In the survey we investigated the views of those who

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

Διεύθυνση: Πλ. Κάνιγγος, 10181 Αθήνα Πληροφορίες: Α. Γαλή Τηλέφωνο: 0030 210 3829166 Φαξ: 0030 210 3829166 e-mail: chemlab@efpolis.

Διεύθυνση: Πλ. Κάνιγγος, 10181 Αθήνα Πληροφορίες: Α. Γαλή Τηλέφωνο: 0030 210 3829166 Φαξ: 0030 210 3829166 e-mail: chemlab@efpolis. Διεύθυνση: Πλ. Κάνιγγος, 10181 Αθήνα Πληροφορίες: Α. Γαλή Τηλέφωνο: 0030 210 3829166 Φαξ: 0030 210 3829166 ΠΡΟΣ: "OLIVE VISION" ΜΠΑΛΑΦΑΣ Κ.-ΔΗΜΑΡΑΚΗΣ ΜΑΡΑΘΩΝΟΔΡΟΜΟΥ 41-45 Τηλ: 2117002719 Φαξ: 2754021018

Διαβάστε περισσότερα