Οι έννοιες του φυσιολογικού και του παθολογικού σύμφωνα με τον Georges Canguilhem

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι έννοιες του φυσιολογικού και του παθολογικού σύμφωνα με τον Georges Canguilhem"

Transcript

1 Ιατροϊστορικά Σύμμεικτα Οι έννοιες του φυσιολογικού και του παθολογικού σύμφωνα με τον Georges Canguilhem Angèle Kremer Marietti Α ΜΕΡΟΣ Απόδοση στα ελληνικά: ΦΩΤΗΣ ΒΛΑΣΤΟΣ Πνευμονολόγος, Επιμελητής Α' ΚΑΑ-ΝΝΘΑ Λίγα λόγια για τον Georges Canguilhem Γάλλος φιλόσοφος και επιστημολόγος, εκφραστής της γαλλικής αναλυτικής σκέψης. Γεννήθηκε το 1904 και πέθανε το Στα 1927, έλαβε το πτυχίο της φιλοσοφίας και δίδαξε σε διάφορα λύκεια. Στα 1941, έγινε λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Στα 1943, υποστήριξε μια διατριβή που θεωρήθηκε σημαντική για την ιατρική σκέψη του 20ου αιώνα: «το φυσιολογικό και το παθολογικό». Πολέμησε στη γαλλική αντίσταση. Στα 1955, ονομάσθηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, όπου διηύθυνε το Ινστιτούτο της Ιστορίας των Επιστημών, διαδεχόμενος τον Gaston Bachelard. Κατείχε αυτή τη θέση μέχρι το Χρημάτισε δάσκαλος στοχαστών όπως Michel Foucault, Gilles Deleuze, Dominique Lecourt και Donna Haraway. Εικόνα 1. Georges Canguilhem. O Georges Canguilhem είναι ίσως ο χαρακτηριστικότερος σύγχρονος στοχαστής που ασχολήθηκε με τη λεγόμενη «ιατρική τέχνη». Το έργο του μαρτυρά μια συνεχή προσπάθεια να συλληφθεί παράλληλα η γνώση και η ζωή. Προτείνει μια φιλοσοφία της ζωής, εννοούμενη σαν την εμπειρία της υγείας, των ασθενειών και των κανόνων, την οποία διαρθρώνει προσεκτικά σαν μια επιστημολογία των επιστημονικών εννοιών. Ένα από τα σημαντικά έργα που ασχολήθηκαν με την παραπάνω ερώτηση, «Το φυσιολογικό και το παθολογικό», μελετά τη λειτουργία των διαφόρων στοιχείων του οργανισμού στη «φυσιολογική» κατάσταση και στη συνέχεια στα πλαίσια της παθολογίας. Για τον Canguilhem, πρόκειται για μια προσπάθεια να δειχθεί ότι η οργανική δυσλειτουργία που εμφανίζεται στα πλαίσια μιας πάθησης δεν είναι η παρέκκλιση από μια κατάσταση που θα θεωρούσαμε «φυσιολογική», αλλά πρέπει να κατανοηθεί σαν ένας τύπος νέας απάντησης του οργανισμού σε μια μεταβολή του περιβάλλοντός του, εσωτερικού ή εξωτερικού. Έτσι, αντί να συρρικνώνεται στην έλλειψη κανόνων, το παθολογικό αποκτά ένα νέο ορισμό: είναι αυτό που επιτρέπει στον επιστημολόγο να ερωτήσει περί της ζωής. Ακριβέστερα, να διατυπώσει μια θεμελιώδη ερώτηση: τι σημαίνει για το ζωντανό οργανισμό το ότι ασθενεί; Για τον Canguilhem, η ασθένεια οδηγεί στην κατανόηση μιας ζωντανής σχέσης μεταξύ της ιατρικής τέχνης και του βιώματος του ασθενή. Είναι μια ευκαιρία σύλληψης της ζωής σαν ατέρμονης δημιουργίας νέων κανόνων. Περισσότερο από μια επιστήμη stricto sensu, η ιατρική μπορεί να θεωρηθεί σαν «μια τεχνική ή μια τέχνη στο σταυροδρόμι πολλών επιστημών». Πρόκειται για ανάλυση των δυνατοτήτων του ιατρικού συλλογισμού. Εάν η ιατρική θεωρηθεί σαν μια επιστήμη (η στερεότυπη επανάληψη συγκεκριμένων διαδικασιών για την επίτευξη δεδομένων στόχων), εάν θεωρηθεί πριν από όλα σαν μια «τέχνη», τότε βρισκόμαστε μπροστά στην πιθανότητα μιας ασυμφωνίας ανάμεσα στην πρακτική και στο θεωρητικό στόχο που προσπαθεί να επιτύχει. Το γεγονός ότι ομιλούμε για ιατρική «τέχνη» και όχι για μια ιατρική «επιστήμη» σημαίνει ότι δεν αρκούμεθα σε μια μονοσήμαντη διαδρομή, αλλά αντιμετωπίζουμε το ακαθόριστο. Αυτό το ακαθόριστο που ενυπάρχει μέσα σε κάθε παθολογία έρχεται να απειλήσει τον έμβιο οργανισμό. Η ιατρική «τέχνη» δεν μπορεί να εγγυηθεί απολύτως την επίτευξη των στόχων της, αφού δεν αποτελεί παρά μόνο έναν παράγοντα ανάμεσα στους πολλούς που επιδρούν στον ασθενή. Το πρόβλημα είναι λοιπόν το ακόλουθο: «η ιατρική τέχνη» δεν είναι παρά μια προσπάθεια συγκρότησης των διαφόρων φαινομένων που εμπίπτουν στις αισθήσεις (οπότε η ιατρική τέχνη σχετίζεται με την ανατομία, την κυτταρολογία και τη φαρμακολογία); Ή έχει τη δυνατότητα να προδώσει την παραπάνω προσδοκία και να αποκαλύψει την αδυναμία της μπροστά στην ασθένεια; Το πρόβλημα αυτό μπορεί να αναλυθεί σε τρείς χρόνους: I) Η αιτιολόγηση της ιατρικής δραστηριότητας ως τέχνης και όχι ως απλής τεχνικής ή μηχανικής διαδικασίας. II) Η εδραίωση της νομιμότητας της ιδιότητας «τέχνη» στην ιατρική έναντι των κατηγοριών τις οποίες αντιμετωπίζει η ιατρική πρακτική. III) Η προσπάθεια συμφιλίωσης μεταξύ της αρχαίας ιατρικής και της σύγχρονης ιατρικής μέσω μιας επιστροφής στην 60

2 υποκειμενικότητα του ασθενή. Η ιατρική έχει τριπλό αντικείμενο: τη γνώση σχετικά με την κατάσταση της υγείας, τη γνώση σχετικά με τις διάφορες παθολογικές καταστάσεις και τη γνώση σχετικά με τα θεραπευτικά μέσα. Ασκούμενη κατεξοχήν με συγκεκριμένα ανθρώπινα προβλήματα, η ιατρική, όπως ορθά υπογραμμίζει ο Canguilhem, διαχειρίζεται παθολογικές καταστάσεις οι οποίες σχετίζονται με αμφιλεγόμενες θεωρητικές γνώσεις. Η νοσογραφία 1 και η νοσολογία 2 ορίζουν με διάφορους τρόπους τις παθολογικές καταστάσεις. Από τη μία πλευρά, σύμφωνα με το οντολογικό δόγμα, το οποίο δε συνδέει τα παθολογικά φαινόμενα με τα φαινόμενα της καθημερινής ζωής (κατά τον Broussais), θα μιλούσαμε, όπως για τις λοιμώξεις, με όρους έλλειψης, χρησιμοποιώντας το στερητικό α. Από την άλλη, σύμφωνα με το λειτουργικό δόγμα, θα μιλούσαμε, όπως για τις ενδοκρινολογικές παθήσεις, με όρους διαταραχής των φυσιολογικών μηχανισμών, χρησιμοποιώντας το πρόθεμα δυσ-: ας σημειωθεί ότι όλες οι παθήσεις των οποίων το όνομα αρχίζει με δυσ- είναι επίσης παθήσεις του υπέρ και του υπό. Αυτό το δόγμα αποτελεί προέκταση του φυσιολογικού δόγματος (που αντιτίθεται στο φυσιολογικό). Για τον Αύγουστο Comte, η σχέση μεταξύ του φυσιολογικού και του παθολογικού ήταν το ισοδύναμο της σχέσης μεταξύ της «πραγματικής τάξης» και της «φυσικής ή τεχνητής μεταβολής» 3 η τεχνητή μεταβολή είναι αυτή που συμβαίνει σαν ατύχημα, ενώ σαν φυσική μεταβολή εννοείται αυτή που προέρχεται από μια σταδιακή, φυσιολογική εξέλιξη που καταλήγει στη νόσο. Για τον Comte, λοιπόν, αυτή η σχέση καθόριζε καίρια το φυσιολογικό και το παθολογικό, εννοώντας τα σαν διαφορετικά σημεία μιας κλίμακας. Σε αυτόν τον ορισμό του φυσιολογικού και του παθολογικού θα μπορούσαμε να παραβάλουμε τον ορισμό που δίνει ο Σπινόζα, στην Ηθική του, δεύτερο μέρος, Ορισμός 6, για την τελειότητα και την πραγματικότητα. Στην πραγματικότητα, ο Σπινόζα στόχευε την έννοια του Θεού κατά τον Καρτέσιο, όπως και στην Προσθήκη του πρώτου μέρους της Ηθικής, όπου αρνείται κατηγορηματικά από τη μια την τελεολογία στη φύση και στο Θεό και από την άλλη την απόλυτη τάξη στα πράγματα. Ο Σπινόζα κατακρίνει κυρίως την πλάνη της τάξης ή της αταξίας, καταστάσεις που, γι αυτόν, οφείλονται αποκλειστικά στις αισθήσεις μας και στη φαντασία μας. Στο ίδιο πνεύμα, ο Nietzsche θέτει σε αμφισβήτηση τη θεμελιώδη πίστη των κλασσικών μεταφυσικών, την οποία καταγγέλλει σαν «την πίστη στην αντίθεση των αξιών» 4, δηλαδή την ιδεαλιστική πίστη στην ύπαρξη αντιθέτων, στη βάση της αντίθεσης μεταξύ πνεύματος και ύλης. Κατά τον Nietzsche, δεν υπάρχει παρά μία πραγματικότητα με «βαθμούς και υποβαθμούς» 5. Αυτή είναι περίπου και η θέση τόσο του Αύγουστου Comte, όσο και του Κλώντ Bernard. Όμως, εκεί όπου ο Comte δεν βλέπει παρά μια εννοιολογική ταυτότητα, ο Κλώντ Bernard ερμηνεύει αυτήν την ταυτότητα με τρόπο ποσοτικό και αριθμητικό. 1. Η ιατρική διατριβή του Canguilhem Για να εκθέσει τα δύο προβλήματα που αναλύονται στην ιατρική διατριβή του σχετικά με το φυσιολογικό και το παθολογικό (1943), ο Georges Canguilhem αναφέρεται συχνά στον Αύγουστο Comte, κυρίως στο 40ο μάθημα του τελευταίου, στη σειρά των Διαλέξεων της θετικιστικής φιλοσοφίας 6 και στον Κλώντ Bernard, κυρίως στην εισαγωγή στην πειραματική ιατρική 7. Ο Canguilhem εξετάζει κυρίως το πρόβλημα της γνώσης εάν η παθολογική κατάσταση δεν είναι παρά μια ποσοτική μεταβολή της φυσιολογικής κατάστασης. Η παραπάνω ερώτηση μπορεί να φαίνεται κατ αρχάς περίεργη, επειδή φαίνεται να ορίζεται το παθολογικό κατά τρόπο μη ικανοποιητικό: πράγματι, η νόσος θεωρείται όχι μόνο ποσοτική, αλλά και ποιοτική μεταβολή της φυσιολογικής κατάστασης. Το φυσιολογικό και το παθολογικό δε διαφέρουν μόνο ως προς το συν και το πλην, αλλά και ως προς το άλλο. Ο Αύγουστος Comte και ο Κλώντ Bernard, που ήσαν υπέρμαχοι του φυσιολογικού δόγματος και άρα της καταφατικής θέσης ως προς την ταυτότητα του φυσιολογικού και του παθολογικού, εξέφραζαν απόψεις κάπως αποκλίνουσες. Το ενδιαφέρον του Comte στρεφόταν προς την αναγνώριση και τη γνώση του κανονικού. Από τούδε και στο εξής, η μεταβολή έχει σαν μοναδικό ενδιαφέρον το γεγονός ότι μπορεί να επιτρέψει τον καθορισμό των νόμων του κανονικού. Αντίθετα, το ενδιαφέρον του Κλωντ Bernard στρεφόταν προς την αναγνώριση και τη γνώση του παθολογικού, έτσι ώστε να γίνει δυνατή η ιατρική επέμβαση στο παθολογικό. Συνεπώς, έχουμε από τη μια πλευρά τη νομοθεσία του κανονικού και από την άλλη τον έλεγχο και τη διόρθωση του παθολογικού: τελικά, οι δύο οπτικές γωνίες Eικόνα 2. Αύγουστος Comte. είναι συμπληρωματικές Η θέση του Comte Ο Canguilhem υπογραμμίζει πολύ ορθά τη διπλή σκοπιμότητα στην ιατρική σκέψη του Comte: η πρόθεση της μεταβολής των επιστημονικών μεθόδων και η πρόθεση της επιστημονικής θεμελίωσης μιας πολιτικής. Πράγματι, η προϋπόθεση σύμφωνα με την οποία η νόσος δε διαταράσσει τις ζωτικές λειτουργίες γίνεται για τον ίδιο τον Comte ένα επιστημολογικό μοντέλο που στοχεύει στο να ενισχύσει την πολιτική και κοινωνική θέση του (υπέρ της αστικής δημοκρατίας). Το επιστημολογικό αυτό μοντέλο εξαρτάται για τον Comte από μια σχετική κανονικότητα, η οποία δεν αποκτά νόημα παρά μόνο στη σχέση μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντός του. Αυτή η κανονικότητα γίνεται για τον Comte η συνθήκη sine qua non έτσι ώστε οι πολιτικές κρίσεις να μπορούν να ελέγχονται μέσω μιας κοινωνιολογικής θεραπευτικής. Η θεμελίωση και η διαφύλαξη αυτής της θεμελιώδους, θετικής δομής θα έπρεπε να αποτελεί έργο της «πολιτικής επιστήμης», όπως πίστευε ο νεαρός τουλάχιστον Comte. Στη συνέχεια, ο Comte παραδίδει το θεραπευτικό ρόλο στην «κοινωνιολογία». Από τα 1822, ο Comte χρησιμοποιούσε, σε ό,τι αφορούσε την πολιτική, τον όρο «οργανική» (ή φυσιολογική), σε σχέση με τη θετική κατάσταση, σε αντιδιαστολή με τον όρο «κρίσιμη» (ή παθολογική), που αφορούσε στη μεταφυσική ή στην επαναστατική κατάσταση, δηλαδή τις συγκρουσιακές καταστάσεις. Η παραπάνω φρασεολογία εμφανίζεται ήδη από το πλάνο των επιστημονικών εργασιών που απαιτούνται για την αναδιοργάνωση της κοινωνίας 8. Στη συνέχεια, στο Σύστημα 61

3 θετικής πολιτικής, ο Comte θα φθάσει να μιλήσει μέχρι και για «δυτική ιατρική»: εφόσον οι απορυθμισμένες ψυχές, «καθησυχασμένες από την πρόοδο», θα ξαναβρούν επιτέλους μια λογική «και θα συμβάλουν στη δημιουργία της τάξης» 9, σύμφωνα με το θετικιστικό σύνθημα «Τάξη και πρόοδος». Αλλά, ας επιστρέψουμε στην έννοια του όρου «νόσος»: για τον Comte, οι ίδιοι νόμοι και οι ίδιοι κανόνες καθορίζουν τη φυσιολογική εξέλιξη της ζωής. Επίσης καθορίζουν τις λεγόμενες παθολογικές μορφές. Η ταυτότητα των κανόνων της ζωής, τόσο στη φυσιολογική, όσο και στην παθολογική της κατάσταση: αυτή είναι λοιπόν η ιδέα και κυριαρχεί στον Comte αναφορικά με τους νόμους της βιολογίας. Ο Comte ορίζει τη ζωή σαν μια κατάσταση που εμπεριέχει συνεχώς τις αντίστοιχες έννοιες του οργανισμού και του περιβάλλοντος, όπως ακριβώς και οι αντίστοιχες έννοιες του οργάνου και της λειτουργίας. Η βιολογία είναι μια πρόσφατη επιστήμη για τον Αύγουστο Comte, αφού ιδρύθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Σχετίζεται κυρίως με τη μοντέρνα επιστήμη της «φυσιολογίας»: «Η φυσιολογία δεν άρχισε να παίρνει αληθινά επιστημονικό χαρακτήρα, αποδεσμευόμενη από κάθε θεολογία και μεταφυσική, παρά από τη σύγχρονη εποχή, όπου τα ζωτικά φαινόμενα άρχισαν επιτέλους να εξετάζονται σαν υποκείμενα σε γενικούς νόμους, των οποίων δεν αποτελούν παρά απλές εκδηλώσεις» 10. Με αφετηρία τις έννοιες της δομής, της λειτουργίας και του περιβάλλοντος μέσου, η βιολογία έγινε εφικτή σαν επιστήμη των ποικίλων συνδυασμών μεταξύ των στοιχείων που ανταποκρίνονται στις παραπάνω τρεις έννοιες. Ο Comte σημειώνει επίσης τη στενή σχέση που εγκαθίσταται μεταξύ μιας επιστήμης και της τέχνης που υποστηρίζει, όπως συμβαίνει μεταξύ της βιολογίας και της ιατρικής τέχνης: «επιπλοκή», από τη μία και «μεγάλη σπουδαιότητα», από την άλλη, χαρακτηρίζουν αυτή την επιστήμη και την τέχνη με την οποία συνδέεται στενά: «Είναι ταυτόχρονα υπέρ των αυξανόμενων αναγκών της πρακτικής ιατρικής και των ενδείξεων που αναγκαστικά επέφερε αναφορικά με τα κύρια ζωτικά φαινόμενα, που η φυσιολογία άρχισε να αποχωρίζεται από τον κοινό κορμό της πρωταρχικής φιλοσοφίας, ώστε να διαμορφώσει όλο και περισσότερο έννοιες πραγματικά θετικές» 11. Αλλά, στο μυαλό του Comte, αυτή η στενή σχέση μεταξύ βιολογικής επιστήμης και ιατρικής τέχνης καλείται να υποχωρήσει υπέρ της βιολογίας, ώστε αυτή να καταστεί ανεξάρτητη επιστήμη, αναζητώντας τη θέση της στην ιεραρχία των θεμελιωδών επιστημών. Επειδή, σημειώνει σαν θεωρητικός, στην εποχή μας η φυσιολογία βρίσκεται ολοκληρωτικά στα χέρια των γιατρών. Ο Comte προορίζει τη θετική βιολογία να προσπαθεί ώστε να «προσεγγίζει διαρκώς η ανατομική με τη φυσιολογική γνώση, η στατική με τη δυναμική κατάσταση» 12. Αυτή η επιστημολογική άποψη περί βιολογίας απομακρύνει προς στιγμήν την ιδέα μιας βιολογίας εφαρμοσμένης στα πλαίσια της ιατρικής τέχνης. Για τον Comte, η θεμελιώδης συνθήκη της ζωής δεν είναι άλλη από την αρμονία που διέπει τη σχέση του οργανισμού με το περιβάλλον του. Ο Comte είχε συνείδηση της νεοτερικότητας του όρου «περιβάλλον», έτσι προσδιορίζει ο ίδιος το βιολογικό περιβάλλον σαν «το σύνολο των εξωτερικών συνθηκών» 13. Ακριβέστερα, οι καθοριστικές συνθήκες για τα ζωτικά φαινόμενα είναι είτε σχετικές με τον οργανισμό, είτε σχετικές με το εξωτερικό περιβάλλον. Έτσι, οι πειραματικές μέθοδοι μπορεί να αφορούν είτε στον οργανισμό και στα υγρά του, είτε στο περιβάλλον του. Ο Comte πίστευε ότι η παθολογική μέθοδος κατά τον Μπρουσέ και η μελέτη της τερατολογίας κατά τον Ζοφρουά Σαιντ Ιλέρ επέτρεπαν τη μελέτη των μεταβολών του οργανισμού και του εσωτερικού του περιβάλλοντος, προσφέροντας και οι δύο μια συνολική προσέγγιση του βιολογικού φαινομένου 14, αν και ο ίδιος, όπως και ο Κλώντ Bernard, προτιμούσε την πειραματική διερεύνηση του εξωτερικού περιβάλλοντος. Με την ευκαιρία, ας σημειώσουμε ότι ο Canguilhem αμφέβαλλε για το αν ο όρος «εσωτερικό περιβάλλον» ήταν γνωστός στον Comte. Αρνούταν κατηγορηματικά το γεγονός ότι ήταν γνωστό ένα τέτοιο, εσωτερικό περιβάλλον πριν από τον Κλώντ Bernard. Ωστόσο, αν και δεν αναφέρεται ρητά, η έννοια του εσωτερικού περιβάλλοντος εμφανίζεται στο 39ο μάθημα του Comte, το σχετικό με την οργανική χημεία, με αναφορές στις θρεπτικές ουσίες του οργανισμού. Εξάλλου, η πίστη στην ύπαρξη του εσωτερικού περιβάλλοντος είναι χωρίς αμφιβολία η αιτία που ο Comte αναπτύσσει μια έντονη κριτική εναντίον της οργανικής χημείας, αναφέροντας ότι θα επιθυμούσε να υποτάξει αυτή την επιστήμη στην υπηρεσία της φυσιολογίας, κυρίως όσον αφορά στην πέψη, στις Εικόνα 3. Κλώντ Bernard. εκκρίσεις και σε «όλες τις άλλες χημικές λειτουργίες που σχετίζονται με την οργανική ζωή» 15, με άλλα λόγια σε ό,τι αποτελεί το εσωτερικό περιβάλλον. Η χημεία της οργανικής ζωής αποτελεί αντικείμενο της σκέψης του Comte. Στη σχέση φυσιολογικού/παθολογικού, που αποτελείται από βαθμούς και στάδια, η θετική παθολογία, κατά Comte, επιτρέπει να καταγραφεί αυτό που ονομάζει «η σταδιακή εξάπλωση μιας νόσου, η βραδεία μεταβολή μιας φυσιολογικής κατάστασης σε παθολογική» 16. Η αρχή αυτής της έννοιας της παθολογίας βρίσκεται στον Μπρουσέ, στον οποίον ο Comte αφιερώνει μια μεγάλη παράγραφο, συμφωνώντας με το φυσιολογικό δόγμα του, για να εξηγήσει τις παθολογικές καταστάσεις με μια επέκταση των μεταβολών του οργανισμού που θεωρούνται φυσιολογικές (άρα μεταβολές τύπου υπέρ και υπό): «η παθολογική κατάσταση δε διαφέρει ριζικά από τη φυσιολογική, σε σχέση με την οποία αποτελεί από κάθε άποψη μια απλή προέκταση των ορίων των μεταβολών, είτε προς την κατεύθυνση του περισσότερου, είτε προς αυτήν του λιγότερου και χαρακτηρίζει κάθε φαινόμενο του οργανισμού, χωρίς να μπορεί ποτέ να προκαλέσει την παραγωγή πραγματικά νέων φαινομένων, που δε θα είχαν τα αμιγώς φυσιολογικά ανάλογά τους» Η θέση του Κλώντ Bernard Όσον αφορά στον Κλώντ Bernard, ο Canguilhem παρατηρεί ότι η ιατρική ήταν γι αυτόν η επιστήμη των ασθενειών όπως η βιολογία ήταν η επιστήμη της ζωής. Αυτό που ο Αύγουστος Comte ήθελε να διαχωρίσει (αφηρημένη ή στοχαστική βιολογία και εφαρμοσμένη βιολο- 62

4 γία), ο Bernard προσπάθησε να ενώσει, πραγματοποιώντας τη σύντηξη μεταξύ της φυσιολογίας, της παθολογίας και της θεραπευτικής 18 : η θεωρητική επεξεργασία αυτών των επιστημονικών τομέων είχε ήδη πραγματοποιηθεί από τον Comte. Η Εισαγωγή του Κλώντ Bernard στην Εισαγωγή στη μελέτη της πειραματικής ιατρικής αρχίζει με την έκθεση του «προβλήματος» της ιατρικής: «Η διατήρηση της υγείας και η θεραπεία των ασθενειών». Η ιατρική πρακτική δεν είναι τίποτε άλλο, προσθέτει, από την αναζήτηση μιας «επιστημονικής λύσης» σ αυτό το πρόβλημα, ελλείψει της οποίας η ιατρική κατέφευγε πάντοτε σε εμπειρικές λύσεις. Η ιδέα του Κλώντ Bernard ήταν, συνεπώς, ότι, σε κάθε επιστήμη, η θεωρία εξηγεί και καθορίζει την πρακτική, μια ιδέα που εμπνεύσθηκε από τον Comte. Καθώς επίσης, η επιστήμη της παθολογίας βασίζεται, κατά τον Κλώντ Bernard, στα δεδομένα της επιστήμης της φυσιολογίας. Αυτές οι επιστημονικές παρατηρήσεις δε διαφορίζονται παρά μόνο στην ποσοτική κλίμακα. Εξάλλου, ο Bernard ωθεί την επιστήμη της παθολογίας μέχρι την προσπάθεια ποσοτικοποίησης των παθολογικών μεταβολών, γεγονός που μπορεί να εξηγηθεί από την ντετερμινιστική σκέψη του, η οποία αποτελεί για τον Comte μια σύλληψη των συνθηκών της ύπαρξης. Η πεποίθηση του Κλώντ Bernard ήταν ότι «η επιστημονική ιατρική δεν μπορεί να διαμορφωθεί, όπως και οι άλλες επιστήμες, παρά μέσω του πειραματισμού, δηλαδή με την άμεση και αυστηρή εφαρμογή της λογικής για την ερμηνεία των δεδομένων που μας προσφέρουν η παρατήρηση και ο πειραματισμός» 19. Έτσι, ο Bernard θεωρεί την πειραματική μέθοδο σαν μια διανοητική διαδικασία με σκοπό να υποβάλλει τις ιδέες στην επαλήθευση των γεγονότων. Εξ ού, το θέμα του πρώτου μέρους του βιβλίου του «Σχετικά με την πειραματική λογική», αλλά και του δεύτερου και τρίτου μέρους: «Σχετικά με τον πειραματισμό στους ζωντανούς οργανισμούς» και «Εφαρμογές της πειραματικής μεθόδου στη μελέτη των φαινομένων της ζωής». Η θεωρία ολοκληρωνόταν στην πράξη. Η παθολογική και η θεραπευτική έρευνα, που βρίσκονται στη βάση της ιατρικής, εξαρτώνται και οι δύο από ένα κοινό σημείο εκκίνησης που είναι «μια θεωρία, μια υπόθεση ή μια προσχηματισμένη ιδέα» 21. Και στα δύο είδη έρευνας, ο Κλώντ Bernard σημειώνει ότι δεν προχωρεί κανείς παρά με τη φυσιολογική έρευνα, έτσι δε βλέπει καμμιά διαφορά ανάμεσα στις τρεις μεθόδους έρευνας: στη φυσιολογία, στην παθολογία και στη θεραπευτική. Αρνούμενος τη στατιστική υπέρ του κριτικού πειραματισμού, θεμελιώνει την τελευταία επάνω στην «απόλυτη αιτιοκρατία των γεγονότων» 22. Η κριτική απαιτεί τη σύγκριση. Το αποτέλεσμα είναι η εξάλειψη των αιτιών του λάθους. Στη βάση των συνθηκών της ζωής, έτσι όπως τις οριοθέτησε ο Comte (ο οργανισμός σε αρμονία με το περιβάλλον του), ο Κλώντ Bernard βεβαιώνει από την πλευρά του και τα φυσικά φαινόμενα που αφορούν στα έμβια όντα που υπακούουν σε μια «διπλή συνθήκη ύπαρξης» 23, την οποία και ονομάζει: «το σώμα και το περιβάλλον». Γράφει: «Οι συνθήκες της ζωής δε βρίσκονται ούτε στον οργανισμό ούτε στο εξωτερικό περιβάλλον, αλλά και στα δύο ταυτόχρονα» 24. Έτσι, η πρωτοτυπία του Κλώντ Bernard ήταν ότι διευκρίνισε από τι αποτελείται στην πράξη η απαραίτητη αρμονία μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντος, η οποία αναφέρεται αφηρημένα από τον Comte. Για τον Κλώντ Bernard, αυτή η αρμονία δεν είναι άλλη από τη σταθερότητα του εσωτερικού περιβάλλοντος, την οποία και μελέτησε επιστημονικά. Πράγματι, ο Bernard δημιούργησε το όνομα και το περιεχόμενο των «εσωτερικών εκκρίσεων» 25. Επέκτεινε την έννοια αυτή στο σπλήνα, στο θυρεοειδή αδένα και στα επινεφρίδια, στα Υγεία ίσον ισορροπία του εσωτερικού περιβάλλοντος. Αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις του Κλώντ Bernard. Για τον Bernard, λοιπόν, κυριαρχεί η φυσιολογία του κανονικού. Η φυσιολογική κανονικότητα οδηγεί τις ιατρικές συμπεριφορές, καθώς επίσης και τις κρίσεις περί υγιούς ή παθολογικού. Επειδή είναι σαφές ότι στη θεραπευτική η γνώση της δράσης ενός φαρμάκου εξαρτάται από τη γνώση των νόμων της φυσιολογικής εξέλιξης μιας νόσου: «Δεν μπορούμε να κρίνουμε τη δράση ενός φαρμάκου στην πορεία μιας νόσου, εάν προηγουμένως δε γνωρίσουμε τη φυσιολογική εξέλιξη της νόσου χωρίς θεραπεία» 26. Όπως γράφει και ο Canguilhem, είναι αληθές ότι «η μέθοδος του Κλώντ Bernard πορεύεται από το φυσιολογικό στο παθολογικό» 27. Η πρώτιστη απαίτηση παραμένει η κανονικότητα 28. Τα ποικίλα παθολογικά και θεραπευτικά φαινόμενα δεν είναι για τον Κλώντ Bernard παρά μεταβολές των φυσιολογικών φαινομένων Η λύση του Canguilhem Σε σχέση με τη λύση που προτείνει στο πρώτο πρόβλημα που επέλεξε ο Canguilhem (εάν η παθολογική κατάσταση δεν είναι παρά μια ποσοτική μεταβολή της φυσιολογικής κατάστασης) πρέπει να λεχθεί ότι αρνείται τη θέση των Comte και Bernard περί της απλής ταυτότητας του φυσιολογικού και του παθολογικού. Ο Canguilhem θέλει να αποδείξει ότι «η φυσιολογική κατάσταση δεν είναι, αυτή καθαυτή, κάτι που επεκτείνεται κατ εικόνα και ομοίωση με τον εαυτό του μέχρι μιαν άλλη κατάσταση, η οποία μπορεί να λάβει ανεξήγητα το χαρακτήρα του παθολογικού» 29. Για τον Canguilhem, η κατάσταση της υγείας δεν οδηγεί σταδιακά ή άμεσα στην παθολογική κατάσταση και επιπλέον δεν υπάρχει μια σαφής αντίθεση μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού και μάλιστα στο μέτρο που το παθολογικό δε στερείται της δικής του «κανονικότητας». Το να είσαι ασθενής σημαίνει ακόμη ότι ζεις, ότι δηλαδή ο οργανισμός σου λειτουργεί με βάση τους ίδιους νόμους, έστω τροποποιημένους. Εξάλλου, μπορεί ενίοτε να ζεις σύμφωνα με μια εντελώς νέα κανονικότητα. Ο σχετικός χαρακτήρας της ποιοτικής διαφοροποίησης μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού, που υπερασπίζεται ο Canguilhem, εξαρτάται, βεβαίως, από τη σχέση του οργανισμού με το περιβάλλον του. Αλλά αυτή η σχετικότητα δε θα μπορούσε να παρομοιασθεί με μια απλή σχέση μεταξύ της υγείας και της νοσηρότητας. Επιπλέον, αντί να υφίσταται παθητικά τις επιδράσεις του περιβάλλοντος προσπαθώντας να προσαρμοσθεί σε αυτό, η ζωή, κατά τον Canguilhem, συνεισφέρει στη δημιουργία του. Το βάθος του προβλήματος που έθεσαν οι ορισμοί και οι σχέσεις του φυσιολογικού και του παθολογικού βρίσκεται λοιπόν στη γνώση της ζωής 30, που δεν πρέπει να περιορίζεται κατά τον Canguilhem ούτε σε μια απλή ισορροπία ούτε καν σε μια αυτορρύθμιση. Περισσότερο από «κανονική», η ζωή πρέπει να ορίζεται σαν μια «δυνατότητα διαμόρφωσης κανόνων» στην οποία καλείται να συμμετάσχει και η παθολογία. Στο άρθρο με τον τίτλο «Το φυσιολογικό και το παθολογικό» 31, μέρος του δοκιμίου «Σύνοψη της σύγχρονης ιατρικής I», το οποίο δημοσιεύθηκε στα , ο Canguilhem δίνει ένα μέρος από το συμπέρασμά του: «Τελικά, εάν εξετάσουμε την παθολογική κατάσταση με όλες τις λεπτομέρειες των συμπτωμάτων και των παθοφυσιολογικών μηχανισμών, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου το φυσιολογικό και το παθολογικό εμφανίζονται 64

5 σαν απλές εκδηλώσεις ενός ομοιογενούς φαινομένου (για παράδειγμα, η στάθμη της γλυκόζης στο αίμα στο διαβήτη)» 33. Ωστόσο, πρέπει να προσθέσουμε ότι κάθε διαφορά που θεωρείται ποσοτική δε θα πρέπει να περιορίζεται από αυτόν το χαρακτηρισμό: πρέπει επίσης να θεωρείται παράλληλα και σαν ποιοτική. Για τον ίδιο τον Canguilhem, παρά την ανάγκη που έχουμε να κατανοήσουμε τον οργανισμό σαν ένα σύνολο, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι όταν αυτός νοσεί είναι σαν να έχει καταστεί «άλλος» 34. Αυτή η αλλαγή δεν είναι μόνο ποσοτική: γίνεται αισθητή από τον ασθενή σαν ποιοτική αλλαγή και η κλινική εξέταση μπορεί να επιβεβαιώσει την ποιοτική μεταβολή στην κατάσταση του ασθενούς. Ο ορισμός του Leriche, που παραθέτει ο Canguilhem, εκφράζει πιστά αυτήν την κατάσταση: «η ανθρώπινη νόσος είναι πάντοτε ένα σύνολο... αυτό που την προκαλεί αγγίζει μέσα μας με τόσο ύπουλο τρόπο τις φυσιολογικές πηγές της ζωής που οι αποκρίσεις τους θυμίζουν λιγότερο μια φυσιολογία που έχει εκτραπεί και περισσότερο μια νέα φυσιολογία» 35. Βιβλιογραφία και επεξηγήσεις 1. Η νοσογραφία είναι η ταξινόμηση των παθήσεων. 2. Η νοσολογία ορίζει τις παθήσεις και περιλαμβάνει τη νοσογραφία. 3. Georges Canguilhem. Le normal et le pathologique. Paris, Presses Universitaires de France, 1966, p. 19. Περιλαμβάνεται η διατριβή Essai sur quelques problèmes concernant le normal et le pathologique (1943), pp [Δεύτερη έκδοση, Paris, P.U.F., συλλογή «Quadrige», 1988]. 4. Nietzsche. Πέραν του καλού και του κακού. 5. Ibidem. 6. Cf. Auguste Comte. Cours de philosophie positive. Μαθήματα 1 έως 45, Paris, Hermann, Cf. Claude Bernard. Introduction à l étude de la médecine expérimentale. Genève, A l Enseigne du Cheval ailé, Δες επίσης Jacques Michel. La nécessité de Claude Bernard. Paris, Méridiens Klincksieck, Συλλογή Épistémologie, Cf. Auguste Comte. Plan des travaux scientifiques nécessaires pour réorganiser la société. Paris, Aubier Montaigne, Συλλογή La philosophie en poche, Cf. Auguste Comte. Système de politique positive. Τόμος IV, Paris, Carilian-Coeury et Vve Dalmont, Cf. Auguste Comte. CPP, op.cit., p Op.cit., p Op.cit., p Op.cit., p Cf. Angèle Kremer Marietti. Entre le signe et l histoire. L Anthropologie positiviste d Auguste Comte. Paris, Klincksieck, 1982 ; νέα έκδοση, Paris, L Harmattan, 1999, p Cf. Auguste Comte. CPP, op.cit., p Op.cit., p Ibid. 18. Cf. Angèle Kremer Marietti. Le positivisme de Claude Bernard. Στο La nécessité de Claude Bernard, op.cit., p Cf. Claude Bernard. op.cit., p Op.cit., pp Op.cit., p Op.cit., p Op.cit., p Ibid. 25. Cf. Gley. Quatre Leçons sur les sécrétions internes. Paris, Baillière, Ibidem. 27. Cf. G.Canguilhem. op.cit., p Cf. Jean-Claude Beaune. La notion de parthologique chez Claude Bernard. Στο Jacques Michel, La nécessité de Claude Bernard, p Cf. G. Canguilhem. op.cit., p Ο Canguilhem ονόμασε ένα από τα έργα του La connaissance de la vie (1952), δεύτερη έκδοση, Paris, Librairie philosophique J. Vrin, Cf. G. Canguilhem. Le normal et le pathologique (1951). Στο La connaissance de la vie (1952), δεύτερη έκδοση, Paris, Vrin, 1967, pp Cf. Somme de médecine contemporaine I. Paris, Editions de la Diane française, Cf. G. Canguilhem. Le normal et le pathologique (1951). op.cit., p Ibidem. 35. Ibidem. IR 66

Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή

Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Ωρολόγιο Πρόγραµµα µαθηµάτων Α Εξαµήνου ακαδ. έτους 2015-16 Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή 9-10 ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ- ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ -ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Ερευνητική Εργασία B 3 2 ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης Εμμανουέλλα Στρογγύλη-Τσιότσου Λάζαρος Τράικος Ελένη Φαρμάκη Η Διαιτολογία Η Διαιτολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών ακαδημαϊκού έτους 2013-2014

Πρόγραμμα Σπουδών ακαδημαϊκού έτους 2013-2014 Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πρόγραμμα Σπουδών ακαδημαϊκού έτους 2013-2014 Α ΕΞΑΜΗΝΟ Ιατρικά Μαθηματικά Βιοστατιστική Ιστορία της Ιατρικής Χημεία Ιστολογία Ι Εμβρυολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

301 Ιατρικής Ιωαννίνων

301 Ιατρικής Ιωαννίνων 301 Ιατρικής Ιωαννίνων Σκοπός Αποστολή του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να ασχολούνται με την εφαρμογή μεθόδων για την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των ασθενειών του ανθρώπου. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα;

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Αξιολόγηση Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Προτεινόµενα Κριτήρια Αξιολόγησης Αυτό το µοντέλο παρέχει επιπλέον δυνατότητα για αξιολόγηση των µαθητών, χωρίς την ανάγκη να υπάρξει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ.ΕΤΟΥΣ 2014-15 Α ΕΤΟΣ Εξάμηνο Α 1. ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ 2. ΙΑΤΡΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 3. ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 4. ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ Ι 5. ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ Ι 6. ΙΑΤΡΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 7. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Παναγιώτης Μπαμίδης Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Πληροφορικής Ιατρικής Εκπαίδευσης Τριπλή αποστολή και ποικιλομορφία στην Ι.Σ.Α.Π.Θ. Εκπαίδευση Έρευνα Προσφορά φροντίδας υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ 09.06.14 ΔΕΥΤΕΡΑ ΑΡΓΙΑ 1 10.06.14 ΤΡΙΤΗ 8-11 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι

ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ 09.06.14 ΔΕΥΤΕΡΑ ΑΡΓΙΑ 1 10.06.14 ΤΡΙΤΗ 8-11 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι 1 Α Ε Τ Ο Σ Α/Α 09.06.14 ΔΕΥΤΕΡΑ ΑΡΓΙΑ 1 10.06.14 ΤΡΙΤΗ 8-11 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙI ΓΕΝΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 2 11.06.14 ΤΕΤΑΡΤΗ 8-11 Γ. ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Γ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ, ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ 3 12.06.14

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΙΙ (Ν.Π.Σ.) ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι (Παλαιό Πρόγραμμα Σπουδών Π.Π.Σ.)

ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΙΘΟΥΣΑ ΜΑΘΗΜΑ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΙΙ (Ν.Π.Σ.) ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι (Παλαιό Πρόγραμμα Σπουδών Π.Π.Σ.) 1 Α ΕΤΟΣ ΗΜΕΡΟ- 1 3.06.13 ΔΕΥΤΕΡΑ 8.00-11.00 ΑΙ1, ΑΙ2, ΑΙ3, ΑΙ4 ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι 2 5.06.13 ΤΕΤΑΡΤΗ 08:00 09:30 ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ AI1, AI2, AI3, AI4 ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ 4 10.06.13 ΔΕΥΤΕΡΑ 8.00-11.00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗ ΙΑΤΡΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ: ΘΕΜΕΛΙΟ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Κώστας Ρ. Σολδάτος Ομότ. Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Διευθυντής Μ.Φ.Ψ.Υ. Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου Διάλεξη 14.10.2015 (Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Του Γρηγόρη Κωνσταντόπουλου, 11/4/2015 Α. ΚΡΙΤΙΚΗ - ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΤΑΘΕΝΤΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Στις βασικές αδυναμίες όλων των προηγούμενων συστημάτων πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ KAI KOIΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ 5 η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ «ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ-ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Emile Durkheim(1858-1917) Γεννήθηκε στη Γαλλία. Γιός Ραβίνου, παράλληλα με τις σπουδές του εντρύφησε στην εβραϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 3-4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 3-4 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 3 ΗΜ/ΝΙΑ 1ο-2ο Φυσική Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης 297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης Η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1942 και απονέμει τίτλους σπουδών. Το πτυχίο αποπεράτωσης των Ιατρικών Σπουδών (Πτυχίο Ιατρικής), ισοδύναμο του πτυχίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 2)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 2) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4/9/2015 ΠΕΜΠΤΗ 3/9/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 2/9/2015 ΤΡΙΤΗ 1/9/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 31/8/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ Θ = ΘΕΩΡΙΑ Ε = ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Σ = ΣΥΝΟΛΟ ΔΜ = ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS = ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 1 ο ΕΞΑΜΗΝΟ Α ΕΤΟΣ 1ΚΠ01 Μαθηματική Ανάλυση Ι 4 1 5 5 5 1ΚΠ02 Γραμμική Άλγεβρα 4 5

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΙΑΤΣΟΥ 1 ο Έτος

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΙΑΤΣΟΥ 1 ο Έτος ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 1 ο Έτος ΘΕΩΡΙΑ Εισαγωγή στην Παραδ. Κινέζικη Ιατρική YIN/YANG Πέντε στοιχεία Zang Fu (το σύστημα των οργάνων, οι λειτουργίες τους) Κατανοώντας τους Μεσημβρινούς και τα Τσούμπο Τα μέρη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19/6/2015 ΠΕΜΠΤΗ 18/6/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 17/6/2015 ΤΡΙΤΗ 16/6/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 15/6/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Ονοματεπώνυμο Φοιτητή (-τριας) ΑΜ.. Εξάμηνο.. Απουσίες.. Α. Θέματα ασφάλειας * Νοσοκομείο /Κλινική /Ίδρυμα. Επάρκεια γνώσεων σχετικά με τον ασφαλή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Γενικά: Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος προσεγγίζει την έννοια του ρη, τη σημασία που αυτό έχει για την καθημερινή μας ζωή, ενώ επίσης γίνεται και παρουσίαση μιας εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Συγγραφική ομάδα: Δεληγιάννη Ελένη Μάκη-Παναούρα Γεωργία Παντζιαρά Μαριλένα Παπαριστοδήμου Έφη Σιακαλλή Μύρια Χειμωνή Μαρία ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Νέο Πρόγραμμα Σπουδών Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΕΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

ΤΟ ΒΕΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΟ ΒΕΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Ομάδα HSBTProject Ρωσσοπούλου Ναυσικά, Τραγόπουλος Βαγγέλης, Τσούμπελης Δημήτρης, Χατζοπούλου Μαργαρίτα H S B History Science Biology

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM).

Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή των νοσούντων στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου τους (Shared Decision Making SDM). Η συμμετοχή στη θεραπεία είναι πράξη θάρρους Οι πρώτες καταγραφές συμμετοχής νοσούντων

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα