Οι έννοιες του φυσιολογικού και του παθολογικού σύμφωνα με τον Georges Canguilhem

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι έννοιες του φυσιολογικού και του παθολογικού σύμφωνα με τον Georges Canguilhem"

Transcript

1 Ιατροϊστορικά Σύμμεικτα Οι έννοιες του φυσιολογικού και του παθολογικού σύμφωνα με τον Georges Canguilhem Angèle Kremer Marietti Α ΜΕΡΟΣ Απόδοση στα ελληνικά: ΦΩΤΗΣ ΒΛΑΣΤΟΣ Πνευμονολόγος, Επιμελητής Α' ΚΑΑ-ΝΝΘΑ Λίγα λόγια για τον Georges Canguilhem Γάλλος φιλόσοφος και επιστημολόγος, εκφραστής της γαλλικής αναλυτικής σκέψης. Γεννήθηκε το 1904 και πέθανε το Στα 1927, έλαβε το πτυχίο της φιλοσοφίας και δίδαξε σε διάφορα λύκεια. Στα 1941, έγινε λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Στα 1943, υποστήριξε μια διατριβή που θεωρήθηκε σημαντική για την ιατρική σκέψη του 20ου αιώνα: «το φυσιολογικό και το παθολογικό». Πολέμησε στη γαλλική αντίσταση. Στα 1955, ονομάσθηκε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, όπου διηύθυνε το Ινστιτούτο της Ιστορίας των Επιστημών, διαδεχόμενος τον Gaston Bachelard. Κατείχε αυτή τη θέση μέχρι το Χρημάτισε δάσκαλος στοχαστών όπως Michel Foucault, Gilles Deleuze, Dominique Lecourt και Donna Haraway. Εικόνα 1. Georges Canguilhem. O Georges Canguilhem είναι ίσως ο χαρακτηριστικότερος σύγχρονος στοχαστής που ασχολήθηκε με τη λεγόμενη «ιατρική τέχνη». Το έργο του μαρτυρά μια συνεχή προσπάθεια να συλληφθεί παράλληλα η γνώση και η ζωή. Προτείνει μια φιλοσοφία της ζωής, εννοούμενη σαν την εμπειρία της υγείας, των ασθενειών και των κανόνων, την οποία διαρθρώνει προσεκτικά σαν μια επιστημολογία των επιστημονικών εννοιών. Ένα από τα σημαντικά έργα που ασχολήθηκαν με την παραπάνω ερώτηση, «Το φυσιολογικό και το παθολογικό», μελετά τη λειτουργία των διαφόρων στοιχείων του οργανισμού στη «φυσιολογική» κατάσταση και στη συνέχεια στα πλαίσια της παθολογίας. Για τον Canguilhem, πρόκειται για μια προσπάθεια να δειχθεί ότι η οργανική δυσλειτουργία που εμφανίζεται στα πλαίσια μιας πάθησης δεν είναι η παρέκκλιση από μια κατάσταση που θα θεωρούσαμε «φυσιολογική», αλλά πρέπει να κατανοηθεί σαν ένας τύπος νέας απάντησης του οργανισμού σε μια μεταβολή του περιβάλλοντός του, εσωτερικού ή εξωτερικού. Έτσι, αντί να συρρικνώνεται στην έλλειψη κανόνων, το παθολογικό αποκτά ένα νέο ορισμό: είναι αυτό που επιτρέπει στον επιστημολόγο να ερωτήσει περί της ζωής. Ακριβέστερα, να διατυπώσει μια θεμελιώδη ερώτηση: τι σημαίνει για το ζωντανό οργανισμό το ότι ασθενεί; Για τον Canguilhem, η ασθένεια οδηγεί στην κατανόηση μιας ζωντανής σχέσης μεταξύ της ιατρικής τέχνης και του βιώματος του ασθενή. Είναι μια ευκαιρία σύλληψης της ζωής σαν ατέρμονης δημιουργίας νέων κανόνων. Περισσότερο από μια επιστήμη stricto sensu, η ιατρική μπορεί να θεωρηθεί σαν «μια τεχνική ή μια τέχνη στο σταυροδρόμι πολλών επιστημών». Πρόκειται για ανάλυση των δυνατοτήτων του ιατρικού συλλογισμού. Εάν η ιατρική θεωρηθεί σαν μια επιστήμη (η στερεότυπη επανάληψη συγκεκριμένων διαδικασιών για την επίτευξη δεδομένων στόχων), εάν θεωρηθεί πριν από όλα σαν μια «τέχνη», τότε βρισκόμαστε μπροστά στην πιθανότητα μιας ασυμφωνίας ανάμεσα στην πρακτική και στο θεωρητικό στόχο που προσπαθεί να επιτύχει. Το γεγονός ότι ομιλούμε για ιατρική «τέχνη» και όχι για μια ιατρική «επιστήμη» σημαίνει ότι δεν αρκούμεθα σε μια μονοσήμαντη διαδρομή, αλλά αντιμετωπίζουμε το ακαθόριστο. Αυτό το ακαθόριστο που ενυπάρχει μέσα σε κάθε παθολογία έρχεται να απειλήσει τον έμβιο οργανισμό. Η ιατρική «τέχνη» δεν μπορεί να εγγυηθεί απολύτως την επίτευξη των στόχων της, αφού δεν αποτελεί παρά μόνο έναν παράγοντα ανάμεσα στους πολλούς που επιδρούν στον ασθενή. Το πρόβλημα είναι λοιπόν το ακόλουθο: «η ιατρική τέχνη» δεν είναι παρά μια προσπάθεια συγκρότησης των διαφόρων φαινομένων που εμπίπτουν στις αισθήσεις (οπότε η ιατρική τέχνη σχετίζεται με την ανατομία, την κυτταρολογία και τη φαρμακολογία); Ή έχει τη δυνατότητα να προδώσει την παραπάνω προσδοκία και να αποκαλύψει την αδυναμία της μπροστά στην ασθένεια; Το πρόβλημα αυτό μπορεί να αναλυθεί σε τρείς χρόνους: I) Η αιτιολόγηση της ιατρικής δραστηριότητας ως τέχνης και όχι ως απλής τεχνικής ή μηχανικής διαδικασίας. II) Η εδραίωση της νομιμότητας της ιδιότητας «τέχνη» στην ιατρική έναντι των κατηγοριών τις οποίες αντιμετωπίζει η ιατρική πρακτική. III) Η προσπάθεια συμφιλίωσης μεταξύ της αρχαίας ιατρικής και της σύγχρονης ιατρικής μέσω μιας επιστροφής στην 60

2 υποκειμενικότητα του ασθενή. Η ιατρική έχει τριπλό αντικείμενο: τη γνώση σχετικά με την κατάσταση της υγείας, τη γνώση σχετικά με τις διάφορες παθολογικές καταστάσεις και τη γνώση σχετικά με τα θεραπευτικά μέσα. Ασκούμενη κατεξοχήν με συγκεκριμένα ανθρώπινα προβλήματα, η ιατρική, όπως ορθά υπογραμμίζει ο Canguilhem, διαχειρίζεται παθολογικές καταστάσεις οι οποίες σχετίζονται με αμφιλεγόμενες θεωρητικές γνώσεις. Η νοσογραφία 1 και η νοσολογία 2 ορίζουν με διάφορους τρόπους τις παθολογικές καταστάσεις. Από τη μία πλευρά, σύμφωνα με το οντολογικό δόγμα, το οποίο δε συνδέει τα παθολογικά φαινόμενα με τα φαινόμενα της καθημερινής ζωής (κατά τον Broussais), θα μιλούσαμε, όπως για τις λοιμώξεις, με όρους έλλειψης, χρησιμοποιώντας το στερητικό α. Από την άλλη, σύμφωνα με το λειτουργικό δόγμα, θα μιλούσαμε, όπως για τις ενδοκρινολογικές παθήσεις, με όρους διαταραχής των φυσιολογικών μηχανισμών, χρησιμοποιώντας το πρόθεμα δυσ-: ας σημειωθεί ότι όλες οι παθήσεις των οποίων το όνομα αρχίζει με δυσ- είναι επίσης παθήσεις του υπέρ και του υπό. Αυτό το δόγμα αποτελεί προέκταση του φυσιολογικού δόγματος (που αντιτίθεται στο φυσιολογικό). Για τον Αύγουστο Comte, η σχέση μεταξύ του φυσιολογικού και του παθολογικού ήταν το ισοδύναμο της σχέσης μεταξύ της «πραγματικής τάξης» και της «φυσικής ή τεχνητής μεταβολής» 3 η τεχνητή μεταβολή είναι αυτή που συμβαίνει σαν ατύχημα, ενώ σαν φυσική μεταβολή εννοείται αυτή που προέρχεται από μια σταδιακή, φυσιολογική εξέλιξη που καταλήγει στη νόσο. Για τον Comte, λοιπόν, αυτή η σχέση καθόριζε καίρια το φυσιολογικό και το παθολογικό, εννοώντας τα σαν διαφορετικά σημεία μιας κλίμακας. Σε αυτόν τον ορισμό του φυσιολογικού και του παθολογικού θα μπορούσαμε να παραβάλουμε τον ορισμό που δίνει ο Σπινόζα, στην Ηθική του, δεύτερο μέρος, Ορισμός 6, για την τελειότητα και την πραγματικότητα. Στην πραγματικότητα, ο Σπινόζα στόχευε την έννοια του Θεού κατά τον Καρτέσιο, όπως και στην Προσθήκη του πρώτου μέρους της Ηθικής, όπου αρνείται κατηγορηματικά από τη μια την τελεολογία στη φύση και στο Θεό και από την άλλη την απόλυτη τάξη στα πράγματα. Ο Σπινόζα κατακρίνει κυρίως την πλάνη της τάξης ή της αταξίας, καταστάσεις που, γι αυτόν, οφείλονται αποκλειστικά στις αισθήσεις μας και στη φαντασία μας. Στο ίδιο πνεύμα, ο Nietzsche θέτει σε αμφισβήτηση τη θεμελιώδη πίστη των κλασσικών μεταφυσικών, την οποία καταγγέλλει σαν «την πίστη στην αντίθεση των αξιών» 4, δηλαδή την ιδεαλιστική πίστη στην ύπαρξη αντιθέτων, στη βάση της αντίθεσης μεταξύ πνεύματος και ύλης. Κατά τον Nietzsche, δεν υπάρχει παρά μία πραγματικότητα με «βαθμούς και υποβαθμούς» 5. Αυτή είναι περίπου και η θέση τόσο του Αύγουστου Comte, όσο και του Κλώντ Bernard. Όμως, εκεί όπου ο Comte δεν βλέπει παρά μια εννοιολογική ταυτότητα, ο Κλώντ Bernard ερμηνεύει αυτήν την ταυτότητα με τρόπο ποσοτικό και αριθμητικό. 1. Η ιατρική διατριβή του Canguilhem Για να εκθέσει τα δύο προβλήματα που αναλύονται στην ιατρική διατριβή του σχετικά με το φυσιολογικό και το παθολογικό (1943), ο Georges Canguilhem αναφέρεται συχνά στον Αύγουστο Comte, κυρίως στο 40ο μάθημα του τελευταίου, στη σειρά των Διαλέξεων της θετικιστικής φιλοσοφίας 6 και στον Κλώντ Bernard, κυρίως στην εισαγωγή στην πειραματική ιατρική 7. Ο Canguilhem εξετάζει κυρίως το πρόβλημα της γνώσης εάν η παθολογική κατάσταση δεν είναι παρά μια ποσοτική μεταβολή της φυσιολογικής κατάστασης. Η παραπάνω ερώτηση μπορεί να φαίνεται κατ αρχάς περίεργη, επειδή φαίνεται να ορίζεται το παθολογικό κατά τρόπο μη ικανοποιητικό: πράγματι, η νόσος θεωρείται όχι μόνο ποσοτική, αλλά και ποιοτική μεταβολή της φυσιολογικής κατάστασης. Το φυσιολογικό και το παθολογικό δε διαφέρουν μόνο ως προς το συν και το πλην, αλλά και ως προς το άλλο. Ο Αύγουστος Comte και ο Κλώντ Bernard, που ήσαν υπέρμαχοι του φυσιολογικού δόγματος και άρα της καταφατικής θέσης ως προς την ταυτότητα του φυσιολογικού και του παθολογικού, εξέφραζαν απόψεις κάπως αποκλίνουσες. Το ενδιαφέρον του Comte στρεφόταν προς την αναγνώριση και τη γνώση του κανονικού. Από τούδε και στο εξής, η μεταβολή έχει σαν μοναδικό ενδιαφέρον το γεγονός ότι μπορεί να επιτρέψει τον καθορισμό των νόμων του κανονικού. Αντίθετα, το ενδιαφέρον του Κλωντ Bernard στρεφόταν προς την αναγνώριση και τη γνώση του παθολογικού, έτσι ώστε να γίνει δυνατή η ιατρική επέμβαση στο παθολογικό. Συνεπώς, έχουμε από τη μια πλευρά τη νομοθεσία του κανονικού και από την άλλη τον έλεγχο και τη διόρθωση του παθολογικού: τελικά, οι δύο οπτικές γωνίες Eικόνα 2. Αύγουστος Comte. είναι συμπληρωματικές Η θέση του Comte Ο Canguilhem υπογραμμίζει πολύ ορθά τη διπλή σκοπιμότητα στην ιατρική σκέψη του Comte: η πρόθεση της μεταβολής των επιστημονικών μεθόδων και η πρόθεση της επιστημονικής θεμελίωσης μιας πολιτικής. Πράγματι, η προϋπόθεση σύμφωνα με την οποία η νόσος δε διαταράσσει τις ζωτικές λειτουργίες γίνεται για τον ίδιο τον Comte ένα επιστημολογικό μοντέλο που στοχεύει στο να ενισχύσει την πολιτική και κοινωνική θέση του (υπέρ της αστικής δημοκρατίας). Το επιστημολογικό αυτό μοντέλο εξαρτάται για τον Comte από μια σχετική κανονικότητα, η οποία δεν αποκτά νόημα παρά μόνο στη σχέση μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντός του. Αυτή η κανονικότητα γίνεται για τον Comte η συνθήκη sine qua non έτσι ώστε οι πολιτικές κρίσεις να μπορούν να ελέγχονται μέσω μιας κοινωνιολογικής θεραπευτικής. Η θεμελίωση και η διαφύλαξη αυτής της θεμελιώδους, θετικής δομής θα έπρεπε να αποτελεί έργο της «πολιτικής επιστήμης», όπως πίστευε ο νεαρός τουλάχιστον Comte. Στη συνέχεια, ο Comte παραδίδει το θεραπευτικό ρόλο στην «κοινωνιολογία». Από τα 1822, ο Comte χρησιμοποιούσε, σε ό,τι αφορούσε την πολιτική, τον όρο «οργανική» (ή φυσιολογική), σε σχέση με τη θετική κατάσταση, σε αντιδιαστολή με τον όρο «κρίσιμη» (ή παθολογική), που αφορούσε στη μεταφυσική ή στην επαναστατική κατάσταση, δηλαδή τις συγκρουσιακές καταστάσεις. Η παραπάνω φρασεολογία εμφανίζεται ήδη από το πλάνο των επιστημονικών εργασιών που απαιτούνται για την αναδιοργάνωση της κοινωνίας 8. Στη συνέχεια, στο Σύστημα 61

3 θετικής πολιτικής, ο Comte θα φθάσει να μιλήσει μέχρι και για «δυτική ιατρική»: εφόσον οι απορυθμισμένες ψυχές, «καθησυχασμένες από την πρόοδο», θα ξαναβρούν επιτέλους μια λογική «και θα συμβάλουν στη δημιουργία της τάξης» 9, σύμφωνα με το θετικιστικό σύνθημα «Τάξη και πρόοδος». Αλλά, ας επιστρέψουμε στην έννοια του όρου «νόσος»: για τον Comte, οι ίδιοι νόμοι και οι ίδιοι κανόνες καθορίζουν τη φυσιολογική εξέλιξη της ζωής. Επίσης καθορίζουν τις λεγόμενες παθολογικές μορφές. Η ταυτότητα των κανόνων της ζωής, τόσο στη φυσιολογική, όσο και στην παθολογική της κατάσταση: αυτή είναι λοιπόν η ιδέα και κυριαρχεί στον Comte αναφορικά με τους νόμους της βιολογίας. Ο Comte ορίζει τη ζωή σαν μια κατάσταση που εμπεριέχει συνεχώς τις αντίστοιχες έννοιες του οργανισμού και του περιβάλλοντος, όπως ακριβώς και οι αντίστοιχες έννοιες του οργάνου και της λειτουργίας. Η βιολογία είναι μια πρόσφατη επιστήμη για τον Αύγουστο Comte, αφού ιδρύθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Σχετίζεται κυρίως με τη μοντέρνα επιστήμη της «φυσιολογίας»: «Η φυσιολογία δεν άρχισε να παίρνει αληθινά επιστημονικό χαρακτήρα, αποδεσμευόμενη από κάθε θεολογία και μεταφυσική, παρά από τη σύγχρονη εποχή, όπου τα ζωτικά φαινόμενα άρχισαν επιτέλους να εξετάζονται σαν υποκείμενα σε γενικούς νόμους, των οποίων δεν αποτελούν παρά απλές εκδηλώσεις» 10. Με αφετηρία τις έννοιες της δομής, της λειτουργίας και του περιβάλλοντος μέσου, η βιολογία έγινε εφικτή σαν επιστήμη των ποικίλων συνδυασμών μεταξύ των στοιχείων που ανταποκρίνονται στις παραπάνω τρεις έννοιες. Ο Comte σημειώνει επίσης τη στενή σχέση που εγκαθίσταται μεταξύ μιας επιστήμης και της τέχνης που υποστηρίζει, όπως συμβαίνει μεταξύ της βιολογίας και της ιατρικής τέχνης: «επιπλοκή», από τη μία και «μεγάλη σπουδαιότητα», από την άλλη, χαρακτηρίζουν αυτή την επιστήμη και την τέχνη με την οποία συνδέεται στενά: «Είναι ταυτόχρονα υπέρ των αυξανόμενων αναγκών της πρακτικής ιατρικής και των ενδείξεων που αναγκαστικά επέφερε αναφορικά με τα κύρια ζωτικά φαινόμενα, που η φυσιολογία άρχισε να αποχωρίζεται από τον κοινό κορμό της πρωταρχικής φιλοσοφίας, ώστε να διαμορφώσει όλο και περισσότερο έννοιες πραγματικά θετικές» 11. Αλλά, στο μυαλό του Comte, αυτή η στενή σχέση μεταξύ βιολογικής επιστήμης και ιατρικής τέχνης καλείται να υποχωρήσει υπέρ της βιολογίας, ώστε αυτή να καταστεί ανεξάρτητη επιστήμη, αναζητώντας τη θέση της στην ιεραρχία των θεμελιωδών επιστημών. Επειδή, σημειώνει σαν θεωρητικός, στην εποχή μας η φυσιολογία βρίσκεται ολοκληρωτικά στα χέρια των γιατρών. Ο Comte προορίζει τη θετική βιολογία να προσπαθεί ώστε να «προσεγγίζει διαρκώς η ανατομική με τη φυσιολογική γνώση, η στατική με τη δυναμική κατάσταση» 12. Αυτή η επιστημολογική άποψη περί βιολογίας απομακρύνει προς στιγμήν την ιδέα μιας βιολογίας εφαρμοσμένης στα πλαίσια της ιατρικής τέχνης. Για τον Comte, η θεμελιώδης συνθήκη της ζωής δεν είναι άλλη από την αρμονία που διέπει τη σχέση του οργανισμού με το περιβάλλον του. Ο Comte είχε συνείδηση της νεοτερικότητας του όρου «περιβάλλον», έτσι προσδιορίζει ο ίδιος το βιολογικό περιβάλλον σαν «το σύνολο των εξωτερικών συνθηκών» 13. Ακριβέστερα, οι καθοριστικές συνθήκες για τα ζωτικά φαινόμενα είναι είτε σχετικές με τον οργανισμό, είτε σχετικές με το εξωτερικό περιβάλλον. Έτσι, οι πειραματικές μέθοδοι μπορεί να αφορούν είτε στον οργανισμό και στα υγρά του, είτε στο περιβάλλον του. Ο Comte πίστευε ότι η παθολογική μέθοδος κατά τον Μπρουσέ και η μελέτη της τερατολογίας κατά τον Ζοφρουά Σαιντ Ιλέρ επέτρεπαν τη μελέτη των μεταβολών του οργανισμού και του εσωτερικού του περιβάλλοντος, προσφέροντας και οι δύο μια συνολική προσέγγιση του βιολογικού φαινομένου 14, αν και ο ίδιος, όπως και ο Κλώντ Bernard, προτιμούσε την πειραματική διερεύνηση του εξωτερικού περιβάλλοντος. Με την ευκαιρία, ας σημειώσουμε ότι ο Canguilhem αμφέβαλλε για το αν ο όρος «εσωτερικό περιβάλλον» ήταν γνωστός στον Comte. Αρνούταν κατηγορηματικά το γεγονός ότι ήταν γνωστό ένα τέτοιο, εσωτερικό περιβάλλον πριν από τον Κλώντ Bernard. Ωστόσο, αν και δεν αναφέρεται ρητά, η έννοια του εσωτερικού περιβάλλοντος εμφανίζεται στο 39ο μάθημα του Comte, το σχετικό με την οργανική χημεία, με αναφορές στις θρεπτικές ουσίες του οργανισμού. Εξάλλου, η πίστη στην ύπαρξη του εσωτερικού περιβάλλοντος είναι χωρίς αμφιβολία η αιτία που ο Comte αναπτύσσει μια έντονη κριτική εναντίον της οργανικής χημείας, αναφέροντας ότι θα επιθυμούσε να υποτάξει αυτή την επιστήμη στην υπηρεσία της φυσιολογίας, κυρίως όσον αφορά στην πέψη, στις Εικόνα 3. Κλώντ Bernard. εκκρίσεις και σε «όλες τις άλλες χημικές λειτουργίες που σχετίζονται με την οργανική ζωή» 15, με άλλα λόγια σε ό,τι αποτελεί το εσωτερικό περιβάλλον. Η χημεία της οργανικής ζωής αποτελεί αντικείμενο της σκέψης του Comte. Στη σχέση φυσιολογικού/παθολογικού, που αποτελείται από βαθμούς και στάδια, η θετική παθολογία, κατά Comte, επιτρέπει να καταγραφεί αυτό που ονομάζει «η σταδιακή εξάπλωση μιας νόσου, η βραδεία μεταβολή μιας φυσιολογικής κατάστασης σε παθολογική» 16. Η αρχή αυτής της έννοιας της παθολογίας βρίσκεται στον Μπρουσέ, στον οποίον ο Comte αφιερώνει μια μεγάλη παράγραφο, συμφωνώντας με το φυσιολογικό δόγμα του, για να εξηγήσει τις παθολογικές καταστάσεις με μια επέκταση των μεταβολών του οργανισμού που θεωρούνται φυσιολογικές (άρα μεταβολές τύπου υπέρ και υπό): «η παθολογική κατάσταση δε διαφέρει ριζικά από τη φυσιολογική, σε σχέση με την οποία αποτελεί από κάθε άποψη μια απλή προέκταση των ορίων των μεταβολών, είτε προς την κατεύθυνση του περισσότερου, είτε προς αυτήν του λιγότερου και χαρακτηρίζει κάθε φαινόμενο του οργανισμού, χωρίς να μπορεί ποτέ να προκαλέσει την παραγωγή πραγματικά νέων φαινομένων, που δε θα είχαν τα αμιγώς φυσιολογικά ανάλογά τους» Η θέση του Κλώντ Bernard Όσον αφορά στον Κλώντ Bernard, ο Canguilhem παρατηρεί ότι η ιατρική ήταν γι αυτόν η επιστήμη των ασθενειών όπως η βιολογία ήταν η επιστήμη της ζωής. Αυτό που ο Αύγουστος Comte ήθελε να διαχωρίσει (αφηρημένη ή στοχαστική βιολογία και εφαρμοσμένη βιολο- 62

4 γία), ο Bernard προσπάθησε να ενώσει, πραγματοποιώντας τη σύντηξη μεταξύ της φυσιολογίας, της παθολογίας και της θεραπευτικής 18 : η θεωρητική επεξεργασία αυτών των επιστημονικών τομέων είχε ήδη πραγματοποιηθεί από τον Comte. Η Εισαγωγή του Κλώντ Bernard στην Εισαγωγή στη μελέτη της πειραματικής ιατρικής αρχίζει με την έκθεση του «προβλήματος» της ιατρικής: «Η διατήρηση της υγείας και η θεραπεία των ασθενειών». Η ιατρική πρακτική δεν είναι τίποτε άλλο, προσθέτει, από την αναζήτηση μιας «επιστημονικής λύσης» σ αυτό το πρόβλημα, ελλείψει της οποίας η ιατρική κατέφευγε πάντοτε σε εμπειρικές λύσεις. Η ιδέα του Κλώντ Bernard ήταν, συνεπώς, ότι, σε κάθε επιστήμη, η θεωρία εξηγεί και καθορίζει την πρακτική, μια ιδέα που εμπνεύσθηκε από τον Comte. Καθώς επίσης, η επιστήμη της παθολογίας βασίζεται, κατά τον Κλώντ Bernard, στα δεδομένα της επιστήμης της φυσιολογίας. Αυτές οι επιστημονικές παρατηρήσεις δε διαφορίζονται παρά μόνο στην ποσοτική κλίμακα. Εξάλλου, ο Bernard ωθεί την επιστήμη της παθολογίας μέχρι την προσπάθεια ποσοτικοποίησης των παθολογικών μεταβολών, γεγονός που μπορεί να εξηγηθεί από την ντετερμινιστική σκέψη του, η οποία αποτελεί για τον Comte μια σύλληψη των συνθηκών της ύπαρξης. Η πεποίθηση του Κλώντ Bernard ήταν ότι «η επιστημονική ιατρική δεν μπορεί να διαμορφωθεί, όπως και οι άλλες επιστήμες, παρά μέσω του πειραματισμού, δηλαδή με την άμεση και αυστηρή εφαρμογή της λογικής για την ερμηνεία των δεδομένων που μας προσφέρουν η παρατήρηση και ο πειραματισμός» 19. Έτσι, ο Bernard θεωρεί την πειραματική μέθοδο σαν μια διανοητική διαδικασία με σκοπό να υποβάλλει τις ιδέες στην επαλήθευση των γεγονότων. Εξ ού, το θέμα του πρώτου μέρους του βιβλίου του «Σχετικά με την πειραματική λογική», αλλά και του δεύτερου και τρίτου μέρους: «Σχετικά με τον πειραματισμό στους ζωντανούς οργανισμούς» και «Εφαρμογές της πειραματικής μεθόδου στη μελέτη των φαινομένων της ζωής». Η θεωρία ολοκληρωνόταν στην πράξη. Η παθολογική και η θεραπευτική έρευνα, που βρίσκονται στη βάση της ιατρικής, εξαρτώνται και οι δύο από ένα κοινό σημείο εκκίνησης που είναι «μια θεωρία, μια υπόθεση ή μια προσχηματισμένη ιδέα» 21. Και στα δύο είδη έρευνας, ο Κλώντ Bernard σημειώνει ότι δεν προχωρεί κανείς παρά με τη φυσιολογική έρευνα, έτσι δε βλέπει καμμιά διαφορά ανάμεσα στις τρεις μεθόδους έρευνας: στη φυσιολογία, στην παθολογία και στη θεραπευτική. Αρνούμενος τη στατιστική υπέρ του κριτικού πειραματισμού, θεμελιώνει την τελευταία επάνω στην «απόλυτη αιτιοκρατία των γεγονότων» 22. Η κριτική απαιτεί τη σύγκριση. Το αποτέλεσμα είναι η εξάλειψη των αιτιών του λάθους. Στη βάση των συνθηκών της ζωής, έτσι όπως τις οριοθέτησε ο Comte (ο οργανισμός σε αρμονία με το περιβάλλον του), ο Κλώντ Bernard βεβαιώνει από την πλευρά του και τα φυσικά φαινόμενα που αφορούν στα έμβια όντα που υπακούουν σε μια «διπλή συνθήκη ύπαρξης» 23, την οποία και ονομάζει: «το σώμα και το περιβάλλον». Γράφει: «Οι συνθήκες της ζωής δε βρίσκονται ούτε στον οργανισμό ούτε στο εξωτερικό περιβάλλον, αλλά και στα δύο ταυτόχρονα» 24. Έτσι, η πρωτοτυπία του Κλώντ Bernard ήταν ότι διευκρίνισε από τι αποτελείται στην πράξη η απαραίτητη αρμονία μεταξύ του οργανισμού και του περιβάλλοντος, η οποία αναφέρεται αφηρημένα από τον Comte. Για τον Κλώντ Bernard, αυτή η αρμονία δεν είναι άλλη από τη σταθερότητα του εσωτερικού περιβάλλοντος, την οποία και μελέτησε επιστημονικά. Πράγματι, ο Bernard δημιούργησε το όνομα και το περιεχόμενο των «εσωτερικών εκκρίσεων» 25. Επέκτεινε την έννοια αυτή στο σπλήνα, στο θυρεοειδή αδένα και στα επινεφρίδια, στα Υγεία ίσον ισορροπία του εσωτερικού περιβάλλοντος. Αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις του Κλώντ Bernard. Για τον Bernard, λοιπόν, κυριαρχεί η φυσιολογία του κανονικού. Η φυσιολογική κανονικότητα οδηγεί τις ιατρικές συμπεριφορές, καθώς επίσης και τις κρίσεις περί υγιούς ή παθολογικού. Επειδή είναι σαφές ότι στη θεραπευτική η γνώση της δράσης ενός φαρμάκου εξαρτάται από τη γνώση των νόμων της φυσιολογικής εξέλιξης μιας νόσου: «Δεν μπορούμε να κρίνουμε τη δράση ενός φαρμάκου στην πορεία μιας νόσου, εάν προηγουμένως δε γνωρίσουμε τη φυσιολογική εξέλιξη της νόσου χωρίς θεραπεία» 26. Όπως γράφει και ο Canguilhem, είναι αληθές ότι «η μέθοδος του Κλώντ Bernard πορεύεται από το φυσιολογικό στο παθολογικό» 27. Η πρώτιστη απαίτηση παραμένει η κανονικότητα 28. Τα ποικίλα παθολογικά και θεραπευτικά φαινόμενα δεν είναι για τον Κλώντ Bernard παρά μεταβολές των φυσιολογικών φαινομένων Η λύση του Canguilhem Σε σχέση με τη λύση που προτείνει στο πρώτο πρόβλημα που επέλεξε ο Canguilhem (εάν η παθολογική κατάσταση δεν είναι παρά μια ποσοτική μεταβολή της φυσιολογικής κατάστασης) πρέπει να λεχθεί ότι αρνείται τη θέση των Comte και Bernard περί της απλής ταυτότητας του φυσιολογικού και του παθολογικού. Ο Canguilhem θέλει να αποδείξει ότι «η φυσιολογική κατάσταση δεν είναι, αυτή καθαυτή, κάτι που επεκτείνεται κατ εικόνα και ομοίωση με τον εαυτό του μέχρι μιαν άλλη κατάσταση, η οποία μπορεί να λάβει ανεξήγητα το χαρακτήρα του παθολογικού» 29. Για τον Canguilhem, η κατάσταση της υγείας δεν οδηγεί σταδιακά ή άμεσα στην παθολογική κατάσταση και επιπλέον δεν υπάρχει μια σαφής αντίθεση μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού και μάλιστα στο μέτρο που το παθολογικό δε στερείται της δικής του «κανονικότητας». Το να είσαι ασθενής σημαίνει ακόμη ότι ζεις, ότι δηλαδή ο οργανισμός σου λειτουργεί με βάση τους ίδιους νόμους, έστω τροποποιημένους. Εξάλλου, μπορεί ενίοτε να ζεις σύμφωνα με μια εντελώς νέα κανονικότητα. Ο σχετικός χαρακτήρας της ποιοτικής διαφοροποίησης μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού, που υπερασπίζεται ο Canguilhem, εξαρτάται, βεβαίως, από τη σχέση του οργανισμού με το περιβάλλον του. Αλλά αυτή η σχετικότητα δε θα μπορούσε να παρομοιασθεί με μια απλή σχέση μεταξύ της υγείας και της νοσηρότητας. Επιπλέον, αντί να υφίσταται παθητικά τις επιδράσεις του περιβάλλοντος προσπαθώντας να προσαρμοσθεί σε αυτό, η ζωή, κατά τον Canguilhem, συνεισφέρει στη δημιουργία του. Το βάθος του προβλήματος που έθεσαν οι ορισμοί και οι σχέσεις του φυσιολογικού και του παθολογικού βρίσκεται λοιπόν στη γνώση της ζωής 30, που δεν πρέπει να περιορίζεται κατά τον Canguilhem ούτε σε μια απλή ισορροπία ούτε καν σε μια αυτορρύθμιση. Περισσότερο από «κανονική», η ζωή πρέπει να ορίζεται σαν μια «δυνατότητα διαμόρφωσης κανόνων» στην οποία καλείται να συμμετάσχει και η παθολογία. Στο άρθρο με τον τίτλο «Το φυσιολογικό και το παθολογικό» 31, μέρος του δοκιμίου «Σύνοψη της σύγχρονης ιατρικής I», το οποίο δημοσιεύθηκε στα , ο Canguilhem δίνει ένα μέρος από το συμπέρασμά του: «Τελικά, εάν εξετάσουμε την παθολογική κατάσταση με όλες τις λεπτομέρειες των συμπτωμάτων και των παθοφυσιολογικών μηχανισμών, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου το φυσιολογικό και το παθολογικό εμφανίζονται 64

5 σαν απλές εκδηλώσεις ενός ομοιογενούς φαινομένου (για παράδειγμα, η στάθμη της γλυκόζης στο αίμα στο διαβήτη)» 33. Ωστόσο, πρέπει να προσθέσουμε ότι κάθε διαφορά που θεωρείται ποσοτική δε θα πρέπει να περιορίζεται από αυτόν το χαρακτηρισμό: πρέπει επίσης να θεωρείται παράλληλα και σαν ποιοτική. Για τον ίδιο τον Canguilhem, παρά την ανάγκη που έχουμε να κατανοήσουμε τον οργανισμό σαν ένα σύνολο, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι όταν αυτός νοσεί είναι σαν να έχει καταστεί «άλλος» 34. Αυτή η αλλαγή δεν είναι μόνο ποσοτική: γίνεται αισθητή από τον ασθενή σαν ποιοτική αλλαγή και η κλινική εξέταση μπορεί να επιβεβαιώσει την ποιοτική μεταβολή στην κατάσταση του ασθενούς. Ο ορισμός του Leriche, που παραθέτει ο Canguilhem, εκφράζει πιστά αυτήν την κατάσταση: «η ανθρώπινη νόσος είναι πάντοτε ένα σύνολο... αυτό που την προκαλεί αγγίζει μέσα μας με τόσο ύπουλο τρόπο τις φυσιολογικές πηγές της ζωής που οι αποκρίσεις τους θυμίζουν λιγότερο μια φυσιολογία που έχει εκτραπεί και περισσότερο μια νέα φυσιολογία» 35. Βιβλιογραφία και επεξηγήσεις 1. Η νοσογραφία είναι η ταξινόμηση των παθήσεων. 2. Η νοσολογία ορίζει τις παθήσεις και περιλαμβάνει τη νοσογραφία. 3. Georges Canguilhem. Le normal et le pathologique. Paris, Presses Universitaires de France, 1966, p. 19. Περιλαμβάνεται η διατριβή Essai sur quelques problèmes concernant le normal et le pathologique (1943), pp [Δεύτερη έκδοση, Paris, P.U.F., συλλογή «Quadrige», 1988]. 4. Nietzsche. Πέραν του καλού και του κακού. 5. Ibidem. 6. Cf. Auguste Comte. Cours de philosophie positive. Μαθήματα 1 έως 45, Paris, Hermann, Cf. Claude Bernard. Introduction à l étude de la médecine expérimentale. Genève, A l Enseigne du Cheval ailé, Δες επίσης Jacques Michel. La nécessité de Claude Bernard. Paris, Méridiens Klincksieck, Συλλογή Épistémologie, Cf. Auguste Comte. Plan des travaux scientifiques nécessaires pour réorganiser la société. Paris, Aubier Montaigne, Συλλογή La philosophie en poche, Cf. Auguste Comte. Système de politique positive. Τόμος IV, Paris, Carilian-Coeury et Vve Dalmont, Cf. Auguste Comte. CPP, op.cit., p Op.cit., p Op.cit., p Op.cit., p Cf. Angèle Kremer Marietti. Entre le signe et l histoire. L Anthropologie positiviste d Auguste Comte. Paris, Klincksieck, 1982 ; νέα έκδοση, Paris, L Harmattan, 1999, p Cf. Auguste Comte. CPP, op.cit., p Op.cit., p Ibid. 18. Cf. Angèle Kremer Marietti. Le positivisme de Claude Bernard. Στο La nécessité de Claude Bernard, op.cit., p Cf. Claude Bernard. op.cit., p Op.cit., pp Op.cit., p Op.cit., p Op.cit., p Ibid. 25. Cf. Gley. Quatre Leçons sur les sécrétions internes. Paris, Baillière, Ibidem. 27. Cf. G.Canguilhem. op.cit., p Cf. Jean-Claude Beaune. La notion de parthologique chez Claude Bernard. Στο Jacques Michel, La nécessité de Claude Bernard, p Cf. G. Canguilhem. op.cit., p Ο Canguilhem ονόμασε ένα από τα έργα του La connaissance de la vie (1952), δεύτερη έκδοση, Paris, Librairie philosophique J. Vrin, Cf. G. Canguilhem. Le normal et le pathologique (1951). Στο La connaissance de la vie (1952), δεύτερη έκδοση, Paris, Vrin, 1967, pp Cf. Somme de médecine contemporaine I. Paris, Editions de la Diane française, Cf. G. Canguilhem. Le normal et le pathologique (1951). op.cit., p Ibidem. 35. Ibidem. IR 66

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

301 Ιατρικής Ιωαννίνων

301 Ιατρικής Ιωαννίνων 301 Ιατρικής Ιωαννίνων Σκοπός Αποστολή του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να ασχολούνται με την εφαρμογή μεθόδων για την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των ασθενειών του ανθρώπου. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Ερευνητική Εργασία B 3 2 ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης Εμμανουέλλα Στρογγύλη-Τσιότσου Λάζαρος Τράικος Ελένη Φαρμάκη Η Διαιτολογία Η Διαιτολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών ακαδημαϊκού έτους 2013-2014

Πρόγραμμα Σπουδών ακαδημαϊκού έτους 2013-2014 Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πρόγραμμα Σπουδών ακαδημαϊκού έτους 2013-2014 Α ΕΞΑΜΗΝΟ Ιατρικά Μαθηματικά Βιοστατιστική Ιστορία της Ιατρικής Χημεία Ιστολογία Ι Εμβρυολογία

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης

297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης 297 Ιατρικής Θεσσαλονίκης Η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1942 και απονέμει τίτλους σπουδών. Το πτυχίο αποπεράτωσης των Ιατρικών Σπουδών (Πτυχίο Ιατρικής), ισοδύναμο του πτυχίου

Διαβάστε περισσότερα

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα;

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Αξιολόγηση Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Προτεινόµενα Κριτήρια Αξιολόγησης Αυτό το µοντέλο παρέχει επιπλέον δυνατότητα για αξιολόγηση των µαθητών, χωρίς την ανάγκη να υπάρξει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Του Γρηγόρη Κωνσταντόπουλου, 11/4/2015 Α. ΚΡΙΤΙΚΗ - ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΤΑΘΕΝΤΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Στις βασικές αδυναμίες όλων των προηγούμενων συστημάτων πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΑΠΘ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Παναγιώτης Μπαμίδης Επίκ. Καθηγητής Ιατρικής Πληροφορικής Ιατρικής Εκπαίδευσης Τριπλή αποστολή και ποικιλομορφία στην Ι.Σ.Α.Π.Θ. Εκπαίδευση Έρευνα Προσφορά φροντίδας υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙA Π.Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ KAI KOIΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ 5 η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ & ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ - ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ «ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ-ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Γενικά: Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος προσεγγίζει την έννοια του ρη, τη σημασία που αυτό έχει για την καθημερινή μας ζωή, ενώ επίσης γίνεται και παρουσίαση μιας εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις.

THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις. 25 THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις. «Με μια έννοια που δεν μπορώ να εξηγήσω περισσότερο, οι οπαδοί αντίθετων Παραδειγμάτων ασκούν το

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΙΑΤΣΟΥ 1 ο Έτος

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΙΑΤΣΟΥ 1 ο Έτος ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 1 ο Έτος ΘΕΩΡΙΑ Εισαγωγή στην Παραδ. Κινέζικη Ιατρική YIN/YANG Πέντε στοιχεία Zang Fu (το σύστημα των οργάνων, οι λειτουργίες τους) Κατανοώντας τους Μεσημβρινούς και τα Τσούμπο Τα μέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΟΜΑΔΑ Λ Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τι είναι η βιοπληροφορική; Αποκαλείται ο επιστημονικός κλάδος ο οποίος προέκυψε από

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

15/01/2015 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών 09:07:38. Ακαδηµαικό έτος : 2014 Τµήµα : Γ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Ειδικότητα : 99 Βασική ειδικότητα Εξάµηνο : 2

15/01/2015 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών 09:07:38. Ακαδηµαικό έτος : 2014 Τµήµα : Γ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Ειδικότητα : 99 Βασική ειδικότητα Εξάµηνο : 2 Εξάµηνο : 2 3300 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ 1280 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Εργ.:ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1390 ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Εργ.:ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 2890 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Εργ.:ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19/6/2015 ΠΕΜΠΤΗ 18/6/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 17/6/2015 ΤΡΙΤΗ 16/6/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 15/6/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Οι εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές επηρεάζονται από μια σειρά παραγόντων, που ονομάζονται ατομικοί. Σε αυτούς συγκαταλέγονται τα

Οι εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές επηρεάζονται από μια σειρά παραγόντων, που ονομάζονται ατομικοί. Σε αυτούς συγκαταλέγονται τα Οι εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές επηρεάζονται από μια σειρά παραγόντων, που ονομάζονται ατομικοί. Σε αυτούς συγκαταλέγονται τα ενδιαφέροντα του ατόμου, οι ικανότητες και τις δεξιότητές του,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ, Α.Π.Θ.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ, Α.Π.Θ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ, Α.Π.Θ. Άρθρο 1. ΙΔΡΥΣΗ Το Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Κείμενο Τρίτη ηλικία ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Τρίτη ηλικία Η «τρίτη ηλικία» ή τα γηρατειά είναι μια συνεχιζόμενη και εξελισσόμενη διαδικασία, που αρχίζει σε διαφορετική στιγμή και εξελίσσεται με διαφορετικό ρυθμό. Ακόμη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937) (Ιταλός Φυσικός)

Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937) (Ιταλός Φυσικός) Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937) (Ιταλός Φυσικός) Υπήρξε εφευρέτης του πρώτου σήματος ασυρμάτου τηλεφώνου και εκμεταλλεύτηκε εμπορικά την εφεύρεση. Ίδρυσε το 1897 την Ανώνυμη Εταιρεία Ασυρμάτου Τηλεγράφου

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

300 Ιατρικής Θεσσαλίας (Λάρισα)

300 Ιατρικής Θεσσαλίας (Λάρισα) 300 Ιατρικής Θεσσαλίας (Λάρισα) Το Τμήμα Ιατρικής ιδρύθηκε το 1985 και λειτούργησε για πρώτη φορά το ακαδημαϊκό έτος 1990-91. Αποτελεί το πρώτο βήμα στην ανάπτυξη της νεοσύστατης Σχολής Επιστημών Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Α Ε Τ Ο Σ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Α Ε Τ Ο Σ 1 Α Ε Τ Ο Σ Α/Α 1 16.1.12 ΔΕΥΤΕΡΑ 8.00-11.00 ΑΙ1, ΑΙ2, AI3, ΑΙ4 2 17.1.12 ΤΡΙΤΗ 8.00-11.00 ΑΙ1, ΑΙ2, AI3, ΑΙ4 ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ 3 18.1.12 ΤΕΤΑΡΤΗ 8.00-11.00 ΑΙ1, ΑΙ2, AI3, ΑΙ4 ΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Στατικά Παίγνια Ελλιπούς Πληροφόρησης

Στατικά Παίγνια Ελλιπούς Πληροφόρησης ΣΤΑΤΙΚΑ ΠΑΙΓΝΙΑ ΕΛΛΙΠΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ 67 Στατικά Παίγνια Ελλιπούς Πληροφόρησης ΣΤΟ ΠΑΡOΝ ΚΕΦAΛΑΙΟ ξεκινά η ανάλυση των παιγνίων ελλιπούς πληροφόρησης, τα οποία ονομάζονται και μπεϋζιανά παίγνια (bayesa

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα