15o - Ο Ηράκλειτος στη ζωή μου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "15o - Ο Ηράκλειτος στη ζωή μου"

Transcript

1 15o - Ο Ηράκλειτος στη ζωή μου Για πάντα επίκαιρος Ένα ολόκληρο καλοκαίρι, ο Ζήσης κι εγώ αφιερώσαμε τον περισσότερο χρόνο μας μελετώντας τον Νίτσε στο αγαπημένο μας μοναστήρι. Με συγκλόνιζε, αλλά και με αναστάτωνε αυτός ο επαναστατικός φιλόσοφος του 19ου αιώνα. Σε ένα από τα βιβλία του αναφέρθηκε με σεβασμό και θαυμασμό στους προσωκρατικούς φιλόσοφους και, συγκεκριμένα, στον Ηράκλειτο, για τον οποίο είπε ότι: «Ο κόσμος χρειάζεται αιωνίως την αλήθεια, χρειάζεται συνεπώς τον Ηράκλειτο, παρ όλο που ο τελευταίος δεν χρειαζόταν τον κόσμο». Η φράση του αυτή με συγκίνησε ως Έλληνα, αλλά και με προβλημάτισε, γιατί αυτό το άκουσα από έναν ξένο και όχι από έναν Έλληνα διανοούμενο ή από τους δασκάλους της εκπαίδευσής μου. Αυτό ήταν ένα συμπληρωματικό κίνητρο για να ενδιαφερθώ για τους πρώτους υλιστές φιλόσοφους, ιδιαίτερα με τον Ηράκλειτο, οι οποίοι χάραξαν καινούργιους δρόμους για την ανθρώπινη σκέψη και για την Επιστήμη. Συζητούσα πρόσφατα με μια Ελβετίδα μαθήτρια του Λυκείου τη Μελανη κόρη ενός φίλου μου και συνάδελφου μου του Ρόλφ και έμεινα έκπληκτος που ήξερε μια ρήση του Ηράκλειτου που συσχετιζόταν με ένα από τα παράδοξα φαινόμενα της σύγχρονης φυσικής. Δυστυχώς η ελληνική εκπαίδευση δεν επιδίωξε να μας κάνει να αγαπήσουμε την αρχαία ελληνική γλώσσα και να μας εισαγάγει στις βασικότερες σχολές σκέψης που έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης επιστήμης και φιλοσοφίας διαμορφώνοντας μια συνολική και σχετικά συνεκτική εικόνα των κατακτήσεων του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. Δεν προβλεπόταν καμία βοήθεια για να συνδέσουμε όλα αυτά που αποσπασματικά μαθαίναμε από χρονιά σε χρονιά, με τα προσωπικά, υπαρξιακά ενδιαφέροντα που κάθε έφηβος μπορεί να έχει, αλλά τα παραμερίζει για λόγους πρακτικούς. Έναν χρόνο ολόκληρο μαθαίναμε αρχαία ελληνικά διαβάζοντας την «Κύρου Ανάβαση», ένα θέμα που ποτέ δεν κατάλαβα τι νόημα είχε, τι ιδέες και τι αξίες μπορούσε να εμπνεύσει σε μας τους μαθητές, τη στιγμή που

2 388 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ πολλά από τα κείμενα των προσωκρατικών και βατά ήταν για γλωσσική μάθηση και ενδιαφέρον θα προκαλούσαν στα παιδιά της εφηβικής ηλικίας με τις μεταφυσικές ανησυχίες. Αντιλαμβάνεται βέβαια κανείς πως τέτοιου είδους κείμενα θα μπορούσαν να κεντρίσουν την κρίση των μαθητών κατά τρόπο μη επιθυμητό για το τότε κατεστημένο, γι αυτό και επιλέγονταν ανούσιες ιστορίες πολεμικής περιπέτειας. Φιλόσοφος, ποιητής και Προφήτης Ο Ηράκλειτος σύμφωνα με τους αναλυτές του θεωρείται ότι ήταν, φιλόσοφος, ποιητής και προφήτης. Η ιδιότητα του προφήτη βέβαια δεν έχει να κάνει με κάποια θρησκειολογική ιδεολογία. Ήταν ένας προφήτης της κοσμικής φιλοσοφίας. Με τη δημιουργία της δικής του θεωρίας για τον κόσμο ο φιλόσοφος αυτός απέδειξε πως ήταν πολύ πιο μπροστά από την εποχή του. Γι αυτό και ενέπνευσε διαχρονικά πλήθος σύγχρονων διανοητών. Ακόμη και στη μετανεωτερική εποχή μας, κατά την οποία κυριαρχούν οι θεωρίες της φαινομενολογίας, του σχετικισμού, της κριτικής σχολής, της σημειωτικής και του σκεπτικισμού, διαπιστώνουμε πως οι κεντρικές ιδέες τους έχουν ήδη συμπυκνωθεί σε λίγα λόγια από τον Ηράκλειτο, αιώνες πριν. Εγώ όμως, όταν άρχισα να τον μελετώ, δεν τον καταλάβαινα ως φιλόσοφο. Είναι πολύ σκοτεινός και η εκπαίδευση που είχα από το σχολείο δεν με βοηθούσε. Για τον λόγο αυτόν, στα πρώτα στάδια της γνωριμίας μαζί του, τον υιοθέτησα ως ποιητή. Η ποίηση μπορεί και ακροβατεί μεταξύ μύθου και πραγματικότητας και σου ενεργοποιεί τη φαντασία. Με την ποίηση τα ερμηνεύεις όλα μια χαρά, χωρίς να λογοδοτείς στη λογική, γιατί η ποίηση δεν λέει ποτέ ψέματα. Έμαθα από στήθους πάμπολλα αποσπάσματά του και τα απάγγελλα κάθε φορά που προσπαθούσα να τα συνδυάσω με τις εμπειρίες της ζωής, ενόσω κολυμπούσα στη θάλασσα των αντιθέσεων ανάμεσα στα μεταφυσικά και στα φυσικά, στην πραγματικότητα και στο όνειρο, στις αμφιβολίες και στις βεβαιότητες, στη στέρηση και στον κορεσμό, στη θλίψη και στην ευτυχία, στην απόρριψη και στην καταξίωση, στο μίσος και στην αγάπη, στο είναι και στο γίγνεσθαι, στη ζωή και στον θάνατο - σε αυτή τη θάλασσα που ο Ηράκλειτος αποκαλεί «θεό»,

3 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 389 δηλαδή, τα «ἐναντία ἃπαντα». Και πάσχιζα να φανταστώ τις δυναμικές τους σχέσεις. Λόγος και «πυρ το αείζωον» Ένα από τα αποσπάσματα του Ηράκλειτου, που με έχει συγκλονίσει περισσότερο, είναι εκείνο όπου εκθέτει τον τρόπο με τον οποίο αναπαριστά τον κόσμο ως εξής: «...αυτός ο κόσμος, που είναι ίδιος για όλους, που δεν τον δημιούργησε ούτε θεός ούτε ο άνθρωπος αλλά ήταν, είναι και θα είναι το αιώνιο πυρ, που σβήνει και ανάβει με μέτρο, και τα πάντα εναλλάσσονται με το πυρ και με το πυρ τα πάντα, όπως τα εμπορεύματα με το χρυσάφι και το χρυσάφι με τα εμπορεύματα». Με τα λόγια αυτά, εκτός του ότι απεγκλωβίζεται η κριτική σκέψη από την ανθρωπομορφική τάση ερμηνείας του κόσμου, που καταλήγει σε μια προβολική, ανθρωποκεντρική θεώρηση του ανεξήγητου, ο φιλόσοφος αυτός γίνεται πρόδρομος πολλών σύγχρονων θεωριών της Φυσικής, όπως, π.χ., η έννοια της εξίσωσης της ύλης και της ενέργειας, ο νόμος της αφθαρσίας της ύλης, η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν κ.ά. Συγκρίνοντας μάλιστα όσα είχε πει ο Ηράκλειτος για το «πυρ το αείζωον» με την κβαντική έννοια της ενέργειας, αντιλήφθηκα πως υπάρχουν εκπληκτικές μεταξύ τους ομοιότητες. Η αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ και το παράδειγμα της «γάτας του Σρέντιγκερ» 5 επιβεβαιώνονται επίσης με τη φράση: «το ένα, το μόνο σοφό, και θέλει και δεν θέλει να ονομάζεται Δίας». Πόσο περίεργο μου φάνηκε τότε εκείνο το «θέλει και δεν θέλει», που όπως και αν ερμηνευτεί, σε κάθε περίπτωση είναι επαναστατικό. Οι διαπιστώσεις αυτές μου έδωσαν έτσι την ευκαιρία να καταλάβω αργότερα τι εννοούσε ο Νίτσε λέγοντας πως ο φιλόσοφος αυτός θα είναι αιώνιος και, για την ανθρωπότητα, διαχρονικά επίκαιρος. Αξιοσημείωτο όμως είναι και αυτό που παρατήρησε ο Σπέγκλερ, ότι δηλαδή «Η σκέψη του Ηράκλειτου μοιάζει με την ψυχή του Άμλετ: όλοι τον καταλαβαίνουν, αλλά ο καθένας διαφορετικά». Έτσι βλέπουμε πως όλοι οι μελετητές του έργου του, από τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τους στωικούς και τους πρωτοχριστιανικούς φιλόσοφους μέχρι τον Χέγκελ, τον

4 390 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ Έγκελς, τον Μαρξ, τον Λένιν και τον Νίτσε τον αξιοποίησαν με τον δικό τους τρόπο. Ο καθένας πήρε από αυτόν κάτι διαφορετικό και πάλι περίσσεψαν πολλά ακόμη για τους μελλοντικούς μελετητές του. Εγώ όμως δεν είμαι μελετητής του έργου του Ηράκλειτου, ένας απλός αναγνώστης του είμαι, που στοχάζεται και ονειρεύεται πάνω στα ποιητικά και αινιγματικά του λόγια. Όλες οι ρήσεις του είναι πολύσημες και επιδέχονται πολλές ερμηνείες, γιατί και ο κόσμος είναι πάντοτε αινιγματικός και πολυσήμαντος. Οι αινιγματικές νοηματικές ασάφειες και οι συντακτικές αοριστίες των ρήσεών του ουδέποτε με απασχόλησαν. Στις περιπτώσεις αυτές αφήνω τη διαίσθησή μου ελεύθερη να τον ερμηνεύει. Γνωρίζω καλά πως, ως ιστορικό ον που είμαι, βλέπω όλα τα πράγματα από τη θέση που στέκομαι και τη συγκεκριμένη οπτική γωνία που βρίσκομαι. Χρόνια τώρα προσπαθώ να δημιουργήσω το δικό μου ερμηνευτικό πλαίσιο για να μην είμαι άβουλος και δέσμιος έτοιμων ερμηνειών. Μπορεί, για παράδειγμα, ο χριστιανισμός να δανείστηκε από τον Ηράκλειτο τη φράση «Εν ἀρχῆ ἧν ὁ Λόγος» και να πρόσθεσε και «ὁ Λόγος εἶναι τοῦ Θεοῦ», εγώ όμως κατέληξα πως και «Ο λόγος είναι και δικός μου». Η πρώτη μεγάλη δυσκολία για μένα ήταν να κατανοήσω τη σημασία και την ερμηνεία της έννοιας «Λόγος». Ενώ ο λόγος είναι καθολικός, οι περισσότεροι ζουν και ενεργούν σαν να έχουν δική τους φρόνηση και ιδιωτική σκέψη, παρατηρεί ο Ηράκλειτος. Αυτή του η ρήση με απασχόλησε πολλά χρόνια και με απασχολεί μέχρι σήμερα, γιατί ξέρω πως ο φιλόσοφος αυτός δεν ήταν καθαρός αντικειμενιστής, αφού ακόμη και όταν αναφέρεται στον θεό (που τον ορίζει ως τη δυναμική σχέση όλων των αντιθέτων η οποία προϋποθέτει τον μετασχηματισμό των πάντων), λέει πως «...όταν [ο θεός] αναμειχθεί με θυμιάματα, ονομάζεται καθ ηδονήν εκάστου»! Μεγάλη κουβέντα αυτή για την εποχή του. Αλλά στην έννοια της σχετικότητας και της υποκειμενικότητας αναφέρεται επίσης και με διάφορες άλλες αλληγορίες, επισημαίνοντας πως τα ίδια πράγματα έχουν διαφορετική σημασία και αξία για κάθε διαφορετικό ον. Για παράδειγμα, παρατηρεί ότι: «Το θαλάσσιο ύδωρ είναι καθαρότατο και μιαρότατο συγχρόνως. Για τα ψάρια

5 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 391 πόσιμο και σωτήριο, για τους ανθρώπους μη πόσιμο και επικίνδυνο», ενώ σε άλλο σημείο φέρνει ως παράδειγμα τον χρυσό και το άχυρο η σημασία των οποίων είναι σχετική, ανάλογα με το αν αυτός που τα βλέπει είναι άνθρωπος ή γάιδαρος και καταλήγει: «Οι γάιδαροι θα προτιμούσαν τα άχυρα, παρά το χρυσό». Πώς λοιπόν, αφού όλα είναι σχετικά, θεωρεί ότι ο «Λόγος είναι ένας» και πολλές φορές κριτικάρει τον τρόπο που σκέφτονται πολλοί άνθρωποι και μάλιστα λέει πως αυτοί «κοιμούνται» και δεν μετέχουν δηλαδή του κοινού Λόγου; Πέρασαν πολλά χρόνια για να βγω από το μπέρδεμα που μου προκάλεσε η απορία μου αυτή, όταν τελικά σκέφτηκα πως, εκείνο που με εμπόδιζε να κατανοήσω τα λόγια του μεγάλου φιλόσοφου, ήταν ο διλημματικός και απόλυτος τρόπος με τον οποίο η εκπαίδευση και ο παραδοσιακός πολιτισμός μας, μάς έχει κάνει να σκεφτόμαστε. Για παράδειγμα, κάποιος θα πρέπει να είναι είτε αντικειμενιστής είτε σχετικιστής, διαφορετικά υποπίπτει σε αντίφαση. H συνειδητοποίηση όμως ότι ο «Λόγος» είναι ίδιος για όλους προκύπτει από την έννοια της ενότητας του κόσμου, κάτι που ενώνει όλους τους ανθρώπους όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και με τη φύση. Ο Λόγος δεν βρίσκεται έξω από τον κόσμο, αλλά είναι ένας με αυτόν και οι υπάρξεις μας συμμετέχουν σε αυτόν. Διακρίνουμε επίσης εδώ και μια αντίληψη συστημικής, μη ανθρωπομορφικής ερμηνείας του κόσμου, όπου φύση- άνθρωπος θεός - λόγος συνυπάρχουν. Προεκτείνοντας την ανάλυση αυτή παραπέρα, θα μπορούσαμε να πούμε πως ο Ηράκλειτος, υπερβαίνοντας τον εγωκεντρικό και ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της κυρίαρχης κοσμοθεωρίας των ανθρώπων, παρέχει στέγαστρο και σε έναν σύγχρονο οικολόγο, που αρνείται να διαφοροποιήσει κατά τρόπο προνομιακό και θεολογικό τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα και από τη φύση. Αρμονίες Το αναλυτικό πρόγραμμα του σχολείου αρκείται σε μια πολυμάθεια από ξεκομμένες μεταξύ τους γνώσεις, που εκπορεύονται από αυτούς που το κατεστημένο θεωρεί

6 392 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ «αυθεντίες», ενώ κατά τον Ηράκλειτο, ο κόσμος είναι ένας και η δομή του θεωρείται ως μια συνύπαρξη των αντιθέτων, που και αυτά συνδέονται επίσης μεταξύ τους, αλλά με διαφορετικούς τρόπους. Η δομή και η λειτουργία του είναι ενιαία, συνεκτική σε ένα προσδιορίσιμο σύμπλεγμα, που αποκαλείται «ενότητα». Τα πάντα ένα και εξ ενός τα πάντα. Με την αλληλεπίδραση αυτών των αντίθετων οντοτήτων ή δυνάμεων - που συγχρόνως είναι και συμπληρωματικές, δηλαδή δεν μπορούν να υπάρξουν αυτοτελώς, μόνο συνυπάρχουν, χωρίς να είναι απόλυτα αντινομικές -, το αποτέλεσμα που έχουμε, είναι μια δυναμική ισορροπία. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει αντικειμενική ύπαρξη του καλού ή του κακού, υπάρχει απλά μια δυναμική σχέση μεταξύ των αντίθετων αυτών εννοιών, που μπορεί να χαρακτηριστεί ως αρμονία ή ως δυσαρμονία. Για να αντιληφθούν αυτή την ενότητα του κόσμου οι φοιτητές μου, συνήθιζα να αναφέρω δυο παράλληλα παραδείγματα: ένα από τη χημεία και ένα που έχει σχέση με τον έρωτα, για να διαπιστώσουν ότι η φύση ενεργεί το ίδιο. Μια ρήση του Ηράκλειτου, λέει: «το ἀντίξουν συμφέρον καί ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν καί πάντα κατ έριν γίγνεσθαι», δηλαδή, «από το αμοιβαίο συμφέρον και από τα διαφέροντα [τα αντίθετα] γεννιέται η ωραιότερη αρμονία, αλλά πάντα μέσα από διαμάχη [σύγκρουση])». Ένα παράδειγμα από τη Χημεία, είναι το εξής: το άτομο του νατρίου έχει ένα ηλεκτρόνιο στην εξωτερική του στοιβάδα, είναι θετικά φορτισμένο και είναι δηλητήριο για τα έμβια όντα. Το άτομο του χλωρίου έχει επτά ηλεκτρόνια στην εξωτερική του στοιβάδα, είναι αρνητικά φορτισμένο και είναι επίσης δηλητήριο. Το «συμφέρον» είναι να διαθέτουν και τα δύο στοιχεία οκτώ ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στοιβάδα, σύμφωνα με το γενικότερο «κανόνα» της φύσης. Οπότε, το νάτριο «δίνει» το μοναδικό ηλεκτρόνιό του που βρίσκεται στην εξωτερική του στοιβάδα στο χλώριο και με αυτόν τον τρόπο, το μεν χλώριο συμπληρώνει τον αριθμό ηλεκτρονίων στην εξωτερική του στοιβάδα κάνοντάς τα οκτώ, αλλά και το νάτριο, δίνοντας το ένα και μοναδικό ηλεκτρόνιο που έχει στην εξωτερική του στοιβάδα, μένει με την προηγούμενή του στοιβάδα, που είναι ήδη

7 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 393 συμπληρωμένη. Έτσι το «συμφέρον» έγινε «αμοιβαίο». Με τη συνύπαρξη και την αλληλεπίδραση αυτήν προκύπτει το χλωριούχο νάτριο, δηλαδή το αλάτι, ως μια αρμονία μεταξύ των αντίθετων αυτών στοιχείων. Ένα άλλο παράδειγμα, είναι αλληγορικό και αναφέρεται στον έρωτα: Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν ότι όποιος ερωτεύεται γνήσια, ερωτεύεται ένα, που δεν είναι ούτε μόνο σώμα, ούτε μόνο ψυχή, αλλά μια αρμονία μεταξύ αυτών των δύο. Όποιος ερωτεύεται μόνο το σώμα, χάνει και τον εαυτό του και τον άλλον στην παροδικότητα του φθαρτού (νάτριο- δηλητήριο μόνο του). Αλλά και όποιος ερωτεύεται μόνο την ψυχή, χάνει και τον εαυτό του και τον άλλον στην ανυπαρξία του φανταστικού (χλώριο- δηλητήριο μόνο του). Με τα δυο αυτά αντίθετα (σώμα- ψυχή) δημιουργείται η πιο ωραία αρμονία, που είναι ο έρωτας, δηλαδή το αλάτι της ζωής! Η δυσκολία όμως που υπάρχει, είναι πώς να μπορέσεις να βιώσεις αυτές τις αρμονίες των αντίρροπων κάθε φορά δυνάμεων. Άντε τώρα να τις ανακαλύψεις, που «όσο πιο σημαντικές είναι, τόσο περισσότερο κρύβονται», γιατί «η φύση αγαπάει πολύ να κρύβεται» και μόνο σημάδια δείχνει. «Οι φανερές αρμονίες είναι δυσαρμονίες», μου είπε μια φορά ο μεγάλος σκηνοθέτης Θεόδωρος Αγγελόπουλος, στα έργα του οποίου αναδύονται πολλών ειδών αντιθέσεις και συγκρούσεις, που συγκινούν το σκεπτόμενο θεατή τους. Αλλά, πιο δύσκολο ακόμη, είναι το πώς να πετύχεις αυτή την ανακάλυψη, τη στιγμή που τόσο οι δυναμικές των αντιθέτων, όσο και οι υποτιθέμενες «αρμονίες» τους, αλλάζουν κατά τρόπο που δεν είναι εύκολο να τις παρακολουθήσουμε και να τις κατανοήσουμε... Εξερεύνα τον εαυτό σου για να ανακαλύψεις τον κόσμο Το κλειδί για να ερμηνεύσουμε και να γνωρίσουμε τον κόσμο, είναι αυτό που ως προτροπή εξέφρασε ο Ηράκλειτος, δηλαδή «ανακάλυψε και γνώρισε τον εαυτό σου». Με αυτό ανοίγει κανείς τον δρόμο για να μπορεί να κατανοεί τα τρέχοντα και τα μελλούμενα, ακόμα και να τα ερμηνεύει έξω από τις δικαιοδοσίες οποιασδήποτε θεότητας, έτσι ώστε να εξελίσσεσαι σε μια ύπαρξη,

8 394 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ που τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η ελευθερία, η γνώση και η ελπίδα για το ανέλπιστο. Για να ανακαλύψει κανείς τις αρμονίες της δικής του ύπαρξης, πρέπει να ψάχνει μέσα του, να εξερευνά και να αναζητά τον εαυτό του. Ασφαλώς είναι δύσκολο να είναι κάποιος συγχρόνως και ερευνητής και αντικείμενο της έρευνάς του. Όμως αυτή η διαδρομή είναι μονόδρομος («Εδιζησάμην ἐμεωυτόν», δηλαδή «Εξερεύνησα τον εαυτό μου»). Με τη διαδικασία εξερεύνησης του εαυτού σου, κατά τον Ηράκλειτο, αφενός ανακαλύπτεις τον καθολικό Λόγο και τον κοσμικό νόμο, αφετέρου δε οδηγείσαι στην αυτογνωσία και το αντίστροφο. Δεν γίνεται το ένα, χωρίς το άλλο. Όπως λέει ο Ντιλς, από τους μεγαλύτερους μελετητές του Ηράκλειτου, «μόλις ο Ηράκλειτος ήρθε αντιμέτωπος με τον νόμο του μικρόκοσμου μέσα στον εαυτό του, τότε ανακάλυψε τον εαυτό του για δεύτερη φορά στον εξωτερικό κόσμο». Δηλαδή, η πραγματική αυτογνωσία συνδέεται με τη γνώση του εξωτερικού σου κόσμου, με τη γνώση της κοσμικής τάξης και της ανθρώπινης κοινωνίας. Με άλλα λόγια, η πραγματική αυτοπροβολή βασίζεται στα κοινά. Αυτό μας διδάσκει και η σύγχρονη κοινωνιολογία. Γενικεύοντας αυτή την ιδέα σε φιλοσοφικό επίπεδο, διαπιστώνει κανείς ότι δεν υπάρχει χάσμα στις αρχές ανάμεσα στους θεσμούς μιας κοινωνίας (όπως, για παράδειγμα, είναι οι νόμοι) και στη φύση και ότι το μοντέλο της ζωής του ανθρώπου δεν είναι άσχετο με το μοντέλο της τάξης του κόσμου. Έτσι φτάνει κανείς στην αυθεντική σοφία, η οποία καταρχήν παρουσιάζεται ως αινιγματική, στη συνέχεια όμως, κατά την εξέλιξή της, καθίσταται προφανής, σημάδι ότι είναι συμβατή με τον Λόγο, τον κοινό για όλους και για όλα. Η αυτογνωσία φέρει κοντά τον άνθρωπο με τον εαυτό του, αλλά και με τους άλλους και με τον κόσμο του. «Ό ἂναξ οὗ το μαντεῖον έστι τό ἐν Δελφοῖς οὔτε λέγει οὒτε κρύπτει ἀλλά σημαίνει» Ο άνθρωπος σκέπτεται έχοντας ως εργαλεία τις αισθήσεις και τον νου (εννοώντας με το τελευταίο τη λογική μαζί με τον έναρθρο λόγο). Η σκέψη, για να γίνει γνώση, είναι κάτι πολύ δύσκολο και μοιάζει με αυτόν που ψάχνει για χρυσό. «Σκάβει πολύ

9 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 395 και βρίσκει λίγο χρυσάφι». Λόγω αυτής της δυσκολίας, δηλαδή του πεπερασμένου των μέσων διερεύνησης, της εξελισσόμενης δυναμικής των αντιθέτων και της μεταβλητής φύσης των πραγμάτων, αυτό που λέμε «πραγματικότητα», ο κοινός Λόγος, είναι πολύ δύσκολο να ανακαλυφθεί, αφού για τους ανθρώπους «η φύση αρέσκεται στο να κρύβεται» και ό,τι εκείνοι σιγά- σιγά αντιλαμβάνονται είναι μόνο σημάδια της αλήθειας. Σημάδια, που κάθε φορά τα ερμηνεύουν διαφορετικά, άλλοτε πιο μακριά και άλλοτε πιο κοντά στην αλήθεια, γεγονός που συντελείται σε συνάρτηση με πολλούς άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Με την ιδέα αυτή, που θυμίζει σύγχρονη σημειωτική θεωρία, ο Ηράκλειτος ξεπερνά τη διλημματική τάση της Αριστοτελικής λογικής, με την οποία έχουμε μάθει να διαλεγόμαστε, κι έτσι μπορεί ο φιλόσοφος αυτός να θεωρείται σχετικιστής, χωρίς να απορρίπτει την ύπαρξη και μιας «αντικειμενικής» πραγματικότητας με την έννοια του «κοινού Λόγου», της ενότητας και της συστημικότητας των πάντων, πάντα σε ένα πλαίσιο μεταβαλλόμενο. Παρουσιάζεται λοιπόν πολύ πιο συνεπής από πολλούς σύγχρονους σχετικιστές, που σκέφτονται απόλυτα και ισχυρίζονται πως δεν υπάρχει πραγματικότητα (αφού αυτή είναι σχετική και κατά κάποιο τρόπο υποκειμενική), αλλά και από τους αντικειμενιστές, που θεωρούν ότι η αλήθεια και η «πραγματικότητα» υπάρχουν έξω από τον άνθρωπο κατά τρόπο που ορισμένοι χαρισματικοί άνθρωποι μπορούν να την ανακαλύψουν και να την μεταδώσουν στους άλλους, οι οποίοι θα πρέπει να τη δεχτούν παθητικά, αφού αυτή τους έχει παραδοθεί από φωτισμένους ανθρώπους και επαΐοντες! Θεός και άνθρωπος Από την ιδέα του Ηράκλειτου, που αναφέρθηκε πιο πάνω ότι δηλαδή «τον κόσμο αυτόν δεν τον δημιούργησε ούτε ο θεός ούτε ο άνθρωπος», προβάλλει το δικαιολογημένο ερώτημα: μα είναι δυνατόν να πίστευε ο Ηράκλειτος ότι τον κόσμο αυτόν θα μπορούσε να τον έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος; Πολλοί μελετητές ερμηνεύουν τη φράση «ούτε θεός ούτε άνθρωπος» ως «κανένας». Η δική μου διαίσθηση λέει ότι δεν εννοούσε «κανένας», γιατί αυτό θεωρώ πως δεν είναι συμβατό με τη φιλοσοφία του.

10 396 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ Κατά την ηρακλείτεια θεώρηση, αφού ειπώθηκε η λέξη «θεός», θα έπρεπε να ειπωθεί και το αντίθετό του, δηλαδή «άνθρωπος». Πρόκειται για ένα αντιθετικό ζεύγος, που συνυπάρχει παράλληλα με το ζεύγος «αθάνατος- θνητός». Και αυτό διότι δεν υπάρχουν θνητότητα ή αθανασία από μόνα τους, αλλά είναι ένα ζευγάρι αχώριστο μέσα στην αντίθεσή τους. Με άλλα λόγια, ο θεός ως αθάνατος δεν υπάρχει αυτόνομα και ανεξάρτητα από τον άνθρωπο, ενώ η αθανασία των θεών νοείται μόνο σε αντιδιαστολή και συνάρτηση με την ανθρώπινη θνητότητα. Μόνο οι μεταφυσικές θεωρίες και σχεδόν όλες οι θρησκείες διαχωρίζουν με απόλυτο τρόπο τις έννοιες άνθρωπος - θεός. Με το χιούμορ που διαθέτει ο Λουκιανός, ο οποίος δεν ξέρεις πάντα πότε μιλάει σοβαρά και πότε σατιρίζει, δεν χάνει την ευκαιρία να κατασκευάσει τον εξής φανταστικό διάλογο με τον Ηράκλειτο: Λουκιανός: Τι είναι άνθρωπος; Ηράκλειτος: Θεός θνητός. Λουκιανός: Και τότε τι είναι θεός; Ηράκλειτος: Άνθρωπος αθάνατος. Τίθεται τώρα το ερώτημα: μήπως η ζωή μας, όπως τη βλέπουμε και την αναλύουμε είναι μια «συνάρτηση» που απλά σημαίνει, όπως και η συνάρτηση του ηλεκτρονίου; Και αυτό γιατί, όπως λέει ο σοφιστής Πρωταγόρας, «για όλα τα πράγματα μέτρο είναι ο άνθρωπος (για όσα υπάρχουν ότι υπάρχουν, για όσα δεν υπάρχουν ότι δεν υπάρχουν)» αλλά και ο Ξενοφάνης, που είπε ότι «την πραγματική αλήθεια ούτε τη γνωρίζει κανείς, ούτε και θα βρεθεί κανείς που θα τη μάθει ( ). Μα κι αν τύχει κάποιος να πει κάτι αληθινό, ο ίδιος δεν το ξέρει. Όλα είναι εικασίες» και ο Χέγκελ, που καταλήγει: «η έλλειψη αντικειμενικότητας της ανθρώπινης αντίληψης οφείλεται στη διαλεκτική των αντιθέτων». Το ήθος σου, η μοίρα σου Αρχικά είχα επιλέξει για τίτλο αυτού εδώ του αφηγήματος τη φράση του Ηράκλειτου «ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων», με επεξηγηματικό υπότιτλο «Το Ήθος σου, η μοίρα σου». Και αυτό, γιατί θεώρησα ότι η συγκεκριμένη ρήση θα απέδιδε με τον

11 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 397 καλύτερο τρόπο το βασικό μοτίβο που, εκ των υστέρων, αντιλήφθηκα ότι διαπερνούσε τις ιστορίες της αυτοβιογραφίας μου και ότι θα ερμήνευε ακόμη και τα παράδοξα στοιχεία της. Παρόλο που, μετά από πολλές συζητήσεις με φίλους και ειδικούς κριτικούς, δεν υιοθετήθηκε τελικά ο συγκεκριμένος τίτλος, αυτός εξακολουθεί να με εκφράζει. Το ήθος, με την έννοια του χαρακτήρα και του προσωπικού κόσμου, που δίνει ο Ηράκλειτος, βρίσκεται σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη και, με λίγα λόγια, είναι: η φρόνηση του καθενός μας, οι προσωπικές σου νοητικές δομές, ο τρόπος που σκέφτεσαι και ενεργείς, οι συναισθηματικές αντιδράσεις, οι στάσεις σου απέναντι στα πράγματα, τα προσωπικά σου κίνητρα, οι ανάγκες και οι αξίες σου, οι σχέσεις με τον εαυτό σου και τους άλλους, τα πολιτιστικά σου εργαλεία, η βούληση και η αυτογνωσία σου. Η τελευταία, σε συνδυασμό με τον βαθμό σωφροσύνης που διαθέτει κανείς, είναι μια από τις μεγαλύτερες αρετές για τον άνθρωπο και κατακτιέται με το να «ερευνάς και να γνωρίζεις τον εαυτό σου», «να λες την αλήθεια και να πράττεις σύμφωνα με τη φύση, ακούγοντάς την». Το «ήθος», επομένως εμπεριέχει και το προσωπικό μοντέλο επιλογών, στάσεων και συμπεριφορών, που αντανακλά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός ατόμου και που συνηθίζουμε να το αποκαλούμε «προσωπικό χαρακτήρα» του. Όσον αφορά τη λέξη «δαίμων», που στην αρχαϊκή λαϊκή αντίληψη είχε ουδέτερη σημασία και όχι αρνητική, όπως σε εμάς σήμερα, κατά μια εκδοχή σήμαινε τον «προσωπικό θεό», που φέρει μέσα του κάθε άνθρωπος. Είναι, δηλαδή, ο ατομικός «δαίμων» του καθενός μας, που θα μπορούσε εναλλακτικά να είναι ευ- δαίμων (καλός, ευμενής, τυχερός δαίμονας) ή δυσ- δαίμων (κακός δαίμονας, άτυχος και δυστυχής). Στη ρήση του Ηράκλειτου «ἦθος ἀνθρὼπῳ δαίμων» έχουν δοθεί κατά καιρούς πολλές και διαφορετικές διατυπώσεις κατά τη μετάφραση. Από όλες αυτές τις ερμηνείες, εκείνη που μου αρέσει περισσότερο, είναι «Το ήθος για τον άνθρωπο είναι ο δαίμων του, δηλαδή ο προστάτης θεός του». Αυτό, σε συνδυασμό με την τύχη, είναι και ο δικός μου «Άγιος», ο Σωκρατικός «Δαίμων», που σε πολλές δύσκολες στιγμές της ζωής μου εμπόδιζε την πτώση μου, καθώς ακροβατούσα πάνω σε ένα

12 398 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ τεντωμένο σκοινί. Στο σημείο αυτό όμως, με εκφράζει πολύ ο αγαπημένος μου αυτός φιλόσοφος, επειδή συγχρόνως απορρίπτει οποιαδήποτε δοξασία, όπως εκείνη της πυθαγόρειας φιλοσοφίας, η οποία θεωρούσε ότι ο προσωπικός «δαίμων» εξαρτάται από κάποια εξωτερική θεία δύναμη, που την αποκαλούμε τύχη του κάθε ανθρώπου. Αν, πάρουμε ως παράδειγμα δυο διαστάσεις της ζωής σε ένα δισδιάστατο καρτεσιανό σύστημα συντεταγμένων, όπου ο οριζόντιος άξονας παριστάνει τα γεγονότα της ζωής και ο κατακόρυφος τις καταστάσεις των γεγονότων που, συνεχώς βρίσκονται εν εξελίξει, τότε η παραγόμενη συνάρτηση είναι ένα τμήμα, μια διάσταση της προσωπικής μας ιστορίας. Αλλά αυτά τα στοιβαγμένα γεγονότα στην οριζόντια διάσταση δεν είναι εξωτερικά παρατηρήσιμα και, για να ξεχωρίζουν μεταξύ τους, υιοθετούμε κατ ανάγκη και τη διάσταση του χρόνου. Για παράδειγμα, την τάδε ώρα έχω ραντεβού με τον φίλο μου για να συζητήσουμε ένα θέμα. Η συνάντηση με τον φίλο μου είναι το γεγονός, αλλά ο διάλογος είναι η κατάσταση του γεγονότος, η οποία εξαρτάται από το Είναι μας, είναι ο καθρέφτης του εσωτερικού μας κόσμου, που συχνά τον συγχέουμε με την έννοια του πεπρωμένου. Αλλά και τα γεγονότα αντικατοπτρίζουν τον εσωτερικό μας κόσμο, που είναι και αυτά η προσωπική μας «μοίρα». Γεγονότα όμως και καταστάσεις είναι συχνά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Αλλάζεις τη στάση και τη συμπεριφορά απέναντι στα γεγονότα και μεταβάλλεται η ίδια η φύση των «γεγονότων». Το άτομο είναι ο δημιουργός και ο καλλιτέχνης της προσωπικής του πραγματικότητας. Κάτι παρόμοιο εννοεί και ο Σπινόζα, ισχυριζόμενος ότι «η ευδαιμονία, η οποία ανταμείβει μια ενάρετη ζωή, είναι η ίδια η ποιότητα ζωής». Το «πεπρωμένο» μας λοιπόν, δεν είναι παρά το τυχαίο των γεγονότων - εσωτερικών και εξωτερικών - που συνδέεται αναπόσπαστα με την ποιότητα του εσωτερικού μας κόσμου. Το πώς βέβαια διαμορφώνεται ο κόσμος αυτός, είναι και το ζητούμενο πολλών επιστημών!

13 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 399 Ηράκλειτος και Κβαντομηχανική Έπρεπε να περάσουν 23 ολόκληροι αιώνες από την περίοδο που έζησε ο Ηράκλειτος για να αναπτυχθούν οι θεωρίες της σχετικότητας και της κβαντικής έτσι ώστε μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε ορισμένες από τις ρήσεις του. Είναι και δεν είναι... Το αντικείμενο της διδακτορικής μου διατριβής ήταν η αριθμητική λύση μέσω υπολογιστών μιας διαφορικής εξίσωσης, γνωστής ως «Εξίσωση του Schrodinger». Η εξίσωση αυτή διερευνά με μαθηματικά μοντέλα τη συμπεριφορά κβαντικών σωματιδίων, ένα εκ των οποίων είναι και το ηλεκτρόνιο. Μελετώντας τις ιδιότητές του, ξαναθυμήθηκα τον Ηράκλειτο και τότε δεν μου φάνηκε καθόλου περίεργο αυτό που έλεγε για τον ηγέτη των θεών της ελληνικής μυθολογίας, τον Δία, ότι δηλαδή: «Το σοφό είναι ένα και μόνο και θέλει και δεν θέλει να δώσει στον θεό το όνομα Δίας» και ακόμη «Ποταμοίς τοις αυτοίς εμβαινομέν τε και ουκ εμβαίνομεν, είμεν τε και ουκ είμεν», δηλαδή, «στα ίδια ποτάμια και μπαίνουμε και δεν μπαίνουμε και είμαστε και δεν είμαστε». Αυτό το παράδοξο είναι ανάλογο με εκείνο της κβαντικής θεωρίας, που υποστηρίζει ότι το ηλεκτρόνιο είναι και δεν είναι ύλη, είναι και δεν είναι ενέργεια και ότι είναι συγχρόνως και ύλη και ενέργεια. Όπως γράφει ο φίλος μου και συνάδελφος Θεόδωρος Χρηστίδης στο βιβλίο του με τίτλο «Ο Ηράκλειτος, ο Κόσμος και ο Θεός», «το ηλεκτρόνιο συνεχώς μετασχηματίζεται και διατηρείται, ενώ ταυτόχρονα διαλύεται στο υπόβαθρό του, όπου μετασχηματίζεται σε άλλα στοιχειώδη σωματίδια και μετά αναδύεται πάλι σε ηλεκτρόνιο». Έτσι μπορεί κανείς να κατανοήσει καλύτερα τι εννοούσε και ο φιλόσοφος της μεταβολής, ο Ηράκλειτος, όταν διετύπωνε περιληπτικά και το άλλο παράδοξο, δηλαδή το: «Μεταβάλλον ἀναπαύεται». Λες και το είπε εννοώντας το ηλεκτρόνιο! Αν περιοριζόμασταν στη νευτώνεια μηχανική, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ηλεκτρόνιο είναι μια διχασμένη προσωπικότητα, δηλαδή «σχιζοφρενές». Δεν ξέρω πώς γίνεται, αλλά μπορεί και διέρχεται συγχρόνως από δυο «εισόδους». Σύμφωνα λοιπόν με τη

14 400 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ διπλή του «προσωπικότητα», δεν μπορεί να εξεταστεί ούτε με τους κανόνες με τους οποίους εξετάζεται ή ύλη, ούτε με αυτούς της ενέργειας. Η αντίστοιχη συνάρτηση που απορρέει από τη λύση της εξίσωσης του Schrodinger «μαρτυρεί» μόνο τις ιδιότητες του ηλεκτρονίου και όχι το ίδιο το ηλεκτρόνιο. Με άλλα λόγια, σημαίνει, δεν μας αποκαλύπτει. Όπως ακριβώς και «ὁ ἂναξ οὗ το μαντεῖον έστι τό ἐν Δελφοῖς οὒτε λέγει οὒτε κρύπτει, ἀλλά σημαίνει». Η περιγραφή αυτή φέρνει στη σκέψη μου εκείνο που διάβασα στο βιβλίο του Τσαρλς Καν ότι: «η λογική διχοτόμηση ανάμεσα στο «είναι» της ιδιότητας και στο «είναι» της πραγματικότητας είναι για τον Ηράκλειτο πνευματικός αναχρονισμός». Κατά τον ίδιο τρόπο, αν θεωρήσουμε την ύλη και την ενέργεια σαν ένα αντιθετικό ζεύγος, τότε αυτά ταυτίζονται συνυπάρχοντας στο πλαίσιο της δυναμικής τους αλληλεξάρτησης. α) Η γάτα του Schrodinger Ο Schrodinger προκειμένου να κατανοηθούν καλύτερα τα παράξενα φαινόμενα της κβαντικής θεωρίας σε σχέση με την κλασική φυσική, διετύπωσε ένα νοητικό πείραμα που πήρε το όνομα: Η γάτα του Schrodinger που περιγράφεται ως εξής: «Η γάτα βρίσκεται σε ένα μικρό δωματιάκι, μέσα στο οποίο εκπέμπεται από ένα μηχανισμό ένα φωτόνιο. Αν το φωτόνιο πέσει σε έναν ανιχνευτή φωτονίων τότε αυτός ενεργοποιείται με αποτέλεσμα να διαρρεύσει δηλητήριο μέσα στο δωματιάκι και η γάτα να πεθάνει. Η πιθανότητα το φωτόνιο να βρει τον ανιχνευτή έστω ότι είναι 50%. Εδώ παρατηρούμε ότι το γεγονός (αν η γάτα είναι νεκρή ή ζωντανή) εξαρτάται από την πιθανότητα. Μόνο με την παρατήρηση μπορούμε να πούμε τι κανουν τα αντικείμενα. Διαφορετικά η γάτα είναι και δεν είναι νεκρή, είναι και δεν είναι ζωντανή, είναι και νεκρή και ζωντανή συγχρόνως.

15 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 401 β) Το κάτι και το τίποτε Υπάρχει ένα βιβλίο με τον τίτλο «Ένα σύμπαν από το τίποτε» του αστροφυσικού Lawrence Krauss, Εκδόσεις ΤΡΑΥΛΟΣ. Ο συγγραφέας του είναι από τους πρωτοπόρους επιστήμονες της ανακάλυψης της «σκοτεινής ύλης» και ότι το σύμπαν είναι επίπεδο. Στο βιβλίο αυτό αναφέρεται ότι διαπιστώθηκε πειραματικά, πως από το «τίποτε» δημιουργείται ένα ζεύγος αντιθέτων σωματιδίων (ηλεκτρόνιο ποζιτρόνιο), του οποίου η συνολική ενέργεια είναι μηδέν. Το παζιτρόνιο ως θετικά φορτισμένο εξουδετερώνει ένα υπαρκτό ηλεκτρόνιο και τη θέση του την παίρνει το καινούργιο. Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο ο κόσμος είνας «Ένας» και η δομή του θεωρείται ως μια συνύπαρξη των αντιθέτων. Άρα το κάτι συνυπάρχει με το τίποτα, όπως το καλό με το κακό. Όπως δεν υπάρχει ούτε το καλό αλλά ούτε το κακό μόνο του κα σε απόλυτη μορφή έτσι και δεν υπάρχει το κάτι χωρίς το τίποτα. Το κάτι με το τίποτα είναι προαπαιτούμενο για τη γέννεση του σύμπαντος. Συνεπώς η επιστημονική ανακάλυψη της Μεγάλης Έκρηξης είναι συμβατή με την ηρακλειτική θεωρία. Από αυτή την Μεγάλη Έκρηξη δημιουργήθηκαν μόνο ελαφρά άτομα όπως το Υδρογόνο, Ήλιο, Λίθιο κ.α. Τα υπόλοιπα στοιχεία που είναι η βάση του φυτικού και ζωϊκού βασιλείου δημιουργήθηκαν από τις εκρήξεις των άστρων των καλούμενων «υπερκαινοφανών». Αυτοί οι αστέρες συστέλλονται συνεχώς και όταν φτάσουν σε μια κατάσταση που επιστημονικά καλείται «πληθωρισμός» γίνεται η έκρηξη με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τα καινούργια στοιχεία που είναι η βάση της ζωής. Αν δούμε τη ρήση του Ηράκλειτου: «Ἐκ πυρὸς γὰρ πάντα γίγνεσθαι καὶ εἰς πῦρ πάντα τελευτᾶν τούτου δὲ κατασβεννυμένου κοσμοποιεῖσθαι τὰ πάντα πάλιν δὲ τὸν κόσμον καὶ τὰ σώματα πάντα ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἀναλοῦσθαι ἐν τῇ εκπυρώσει». «Από το πυρ δημιουργούνται τα πάντα και τα πάντα καταλήγουν στο πυρ μάλιστα η κατάσβεσή του οδηγεί στην εμφάνισή του κόσμου όπως μας είναι γνωστός αλλά και πάλι, τα πάντα και

16 402 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ο κόσμος αναλώνονται από το πυρ κατά την διάρκεια της εκπύρωσης. Η εκπύρωση και ο κορεσμός είναι οι αντίστοιχοι όροι «έκρηξη και πληθωρισμός. Μετά την εκπύρωση αρχίζει η φάση της κοσμοποίησης (το πυρ μετατρέπεται πάλι σε χώμα και νερό). Η διακόσμηση δεν είναι παρά η ωραιότητα του κόσμου που συνδέεται με την αταξία του κόσμου, δηλαδή ένα φαινόμενο χαοτικό. Σε αυτήν την αντίθεση λόγο έχει η ηρακλειτική εν δυνάμει σχέση που σχετίζετα με την εξέλιξη στον χρόνο. γ) Χρόνος Χρόνος κατά τον Ηράκλειτο είναι είναι ένα παιδί που παίζει πεσσούς και η βασιλεία του ανήκει Εδώ διακρίνουμε δυο πράγματα: 1) ο χρόνος είναι παιδί. Δηλαδή διανύει την αιωνιότητα ανεξέλεγκτος, χωρίς ωριμότητα 2) Πεσσοί στην αρχαία Ελλάδα είναι κάτι παρόμοιο με τα πιόνια στο σκάκι. Δεν είναι ούτε κύβοι (ζάρια) ούτε αστράγαλοι (κότσια) τα οποία και τα δυο κυριαρχούνται από τον παράγοντα της τύχης. Με την κίνηση των πεσσών αφαιρείται το στοιχείο της τύχης και στη θέση του εισάγεται το στοιχείο της αβεβαιότητας, μέσω των πολλαπλών επιλογών που έχει ο παίκτης (δες σκάκι). Αυτό είναι ένα αξίωμα που ορίζεται από την αρχή της απροσδιοριστίας. Οι πεσσοί όμως κινούνται εμπρός ή πλαγίως. Υπάρχουν δυο συμπεράσματα από το γεγονός αυτό. 1) Ο χρόνος δεν εναντιοδρομεί αλλά συνδέεται με το φαινόμενο της εξέλιξης. Ο χρόνος δεν υπάρχει κατά της στιγμή της εκπύρωσης (έκρηξης) αλλά προκύπτει ως παράγωγο της δημιουργίας του κόσμου, δηλαδή ένα διαρκές τελετουργικό δρώμενο στον συμπαντικό κύκλο. 2) Με την κίνηση των πεσσών προς τα εμπρός και πλαγίως ερμηνεύεται και η διττότητα του χρόνου. Δηλαδή ο χρόνος της συνείδησης και του ασυνειδήτου. Ο χρόνος π.χ. που βλέπουμε ένα όνειρο είναι απείρως πιο μικρός από το συνειδητό χρόνο.

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚ Η ΜΕΤΡΗΣΗ. By Teamcprojectphysics

ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚ Η ΜΕΤΡΗΣΗ. By Teamcprojectphysics ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚ Η ΜΕΤΡΗΣΗ By Teamcprojectphysics ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο κόσμος της Κβαντομηχανικής είναι περίεργος, γοητευτικός και μυστήριος. Η ονομασία όμως Κβαντομηχανική είναι αποκρουστική, βαρετή, μη ενδιαφέρουσα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί όπου δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού Ημερομηνία 20/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link vivlio-life.gr Βιργινία Αυγερινού http://vivlio-life.gr/%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae- %CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF-

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ Οι θεολογικοί στοχασμοί και η προσέγγισή τους σε σχέση με το θείο, σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, τους Στωικούς φιλοσόφους, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του A A N A B P Y T A ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΠΛΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ 9 5 0 Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του Περιεχόμενα Εισαγωγή και παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας»

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτή τη Γη.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ 1.Η Φυσική ως η επιστήμη που μελετά τις ιδιότητες της ύλης Για τη Φυσική η ύλη είναι μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα»

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα» Ημερομηνία 27/11/2015 Μέσο trikalakids.gr Συντάκτης Link http://www.trikalakids.gr/bookcorner/%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%b9%ce%bd %CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B7-%CE%B7- %CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%84%CF%85%CF%87%CE%AF%CE%B1-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25 Ημερομηνία 14/2/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Κυριάκος Κουζούμης http://now24.gr/o-singrafeas-giorgos-papadopoulos-milai-sto-now24/ Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH)

ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ. Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΤΟ ΦΩΣ ΩΣ ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Κατερίνα Νικηφοράκη Ακτινοφυσικός (FORTH) ΟΙΚΕΙΟ ΦΩΣ Φιλοσοφική προσέγγιση με στοιχεία επιστήμης προσωκρατικοί φιλόσοφοι έχουν σκοπό να κατανοήσουν και όχι να περιγράψουν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior)

Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Πώς να διαβάζεις στο σπίτι γρήγορα και αποτελεσματικά για μαθητές τάξης Teens 2 & 3 (B & C Senior) Να ξεκινάς πάντα απο το κείμενο μέσα στο οποίο βρίσκεται η ιστορία (coursebook), το λεξιλόγιο και η γραμματική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί που δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η μαθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα.

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα. Εισαγωγή Μετρήσεις-Σφάλματα Πολλές φορές θα έχει τύχει να ακούσουμε τη λέξη πείραμα, είτε στο μάθημα είτε σε κάποια είδηση που αφορά τη Φυσική, τη Χημεία ή τη Βιολογία. Είναι όμως γενικώς παραδεκτό ότι

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 1: Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Τίποτε δεν θεωρώ μεγαλύτερο αίνιγμα από το χρόνο και το χώρο Εντούτοις, τίποτε δεν με απασχολεί λιγότερο από αυτά επειδή ποτέ δεν τα σκέφτομαι Charles

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νικόλα Σμυρνάκη στην Εφημερίδα Ρεπόρτερ και στην Άντρη Κούννου

Συνέντευξη του Νικόλα Σμυρνάκη στην Εφημερίδα Ρεπόρτερ και στην Άντρη Κούννου Ημερομηνία 28/3/2106 Μέσο Συντάκτης Link http://www.islandofman.me/ Άντρυ Κούννου http://www.islandofman.me/interviews/i-epitychia-kryvotan-sto-komodino-mou/ Συνέντευξη του Νικόλα Σμυρνάκη στην Εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ. Ημερομηνία 10/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr/ Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500083418 Παρασκευή 10 Ιουνίου 2016, 13:01 Νικόλας Σμυρνάκης: Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέας-εικονογράφος «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέας-εικονογράφος «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%af%ce%bd%ce %B1-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7- %CF%83%CF%85%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CE%B1%CF%82-

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές ακτινοφυσικής Π. ΓΚΡΙΤΖΑΛΗΣ

Γενικές αρχές ακτινοφυσικής Π. ΓΚΡΙΤΖΑΛΗΣ Γενικές αρχές ακτινοφυσικής Π. ΓΚΡΙΤΖΑΛΗΣ Μέρος πρώτο ΣΚΟΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Να εξηγηθούν βασικές έννοιες της φυσικής, που θα βοηθήσουν τον φοιτητή να μάθει: Τι είναι οι ακτίνες Χ Πως παράγονται Ποιες είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης

Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης Χημεία Γ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1 Ηλεκτρονιακή δομή των ατόμων 1 Εισαγωγή Δομή του ατόμου Δημόκριτος Αριστοτέλης Dalton Thomson 400 π.χ. 350π.χ. 1808 1897 Απειροελάχιστα τεμάχια ύλης (τα

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε...

Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... Όμορφος ο Κόσμος που αγαπάμε... (α μέρος)...χτες πήγα για ψάρεμα και έβγαλα ένα σπαράκι...στη φωτογραφία είμαι εγώ με το σπαράκι που έβγαλα. Τη φωτό την τράβηξε ένας φίλος μου για να αποθανατίσει το σπαράκι,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΥΛΗ. ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΟΛΩΝ

ΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΥΛΗ. ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΟΛΩΝ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 ΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΥΛΗ. ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΚΕΨΗ ΟΛΩΝ Από τα πρώτα ερωτήματα που συνάντησαν όσοι σκέφτηκαν για την προέλευση των πραγμάτων και επιχείρησαν μια φυσική ερμηνεία για τη συγκρότηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της απροσδιοριστίας και διττή σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης.

Αρχή της απροσδιοριστίας και διττή σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης. 1 Αρχή της απροσδιοριστίας και διττή σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα υπήρχε μια αντίληψη για τη φύση των πραγμάτων βασισμένη στις αρχές που τέθηκαν από τον Νεύτωνα

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία προκριματική φάση 18 Φεβρουαρίου 2012 υπό την Αιγίδα του ΥΠΔΒΜΘ Διοργάνωση Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα