15o - Ο Ηράκλειτος στη ζωή μου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "15o - Ο Ηράκλειτος στη ζωή μου"

Transcript

1 15o - Ο Ηράκλειτος στη ζωή μου Για πάντα επίκαιρος Ένα ολόκληρο καλοκαίρι, ο Ζήσης κι εγώ αφιερώσαμε τον περισσότερο χρόνο μας μελετώντας τον Νίτσε στο αγαπημένο μας μοναστήρι. Με συγκλόνιζε, αλλά και με αναστάτωνε αυτός ο επαναστατικός φιλόσοφος του 19ου αιώνα. Σε ένα από τα βιβλία του αναφέρθηκε με σεβασμό και θαυμασμό στους προσωκρατικούς φιλόσοφους και, συγκεκριμένα, στον Ηράκλειτο, για τον οποίο είπε ότι: «Ο κόσμος χρειάζεται αιωνίως την αλήθεια, χρειάζεται συνεπώς τον Ηράκλειτο, παρ όλο που ο τελευταίος δεν χρειαζόταν τον κόσμο». Η φράση του αυτή με συγκίνησε ως Έλληνα, αλλά και με προβλημάτισε, γιατί αυτό το άκουσα από έναν ξένο και όχι από έναν Έλληνα διανοούμενο ή από τους δασκάλους της εκπαίδευσής μου. Αυτό ήταν ένα συμπληρωματικό κίνητρο για να ενδιαφερθώ για τους πρώτους υλιστές φιλόσοφους, ιδιαίτερα με τον Ηράκλειτο, οι οποίοι χάραξαν καινούργιους δρόμους για την ανθρώπινη σκέψη και για την Επιστήμη. Συζητούσα πρόσφατα με μια Ελβετίδα μαθήτρια του Λυκείου τη Μελανη κόρη ενός φίλου μου και συνάδελφου μου του Ρόλφ και έμεινα έκπληκτος που ήξερε μια ρήση του Ηράκλειτου που συσχετιζόταν με ένα από τα παράδοξα φαινόμενα της σύγχρονης φυσικής. Δυστυχώς η ελληνική εκπαίδευση δεν επιδίωξε να μας κάνει να αγαπήσουμε την αρχαία ελληνική γλώσσα και να μας εισαγάγει στις βασικότερες σχολές σκέψης που έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης επιστήμης και φιλοσοφίας διαμορφώνοντας μια συνολική και σχετικά συνεκτική εικόνα των κατακτήσεων του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. Δεν προβλεπόταν καμία βοήθεια για να συνδέσουμε όλα αυτά που αποσπασματικά μαθαίναμε από χρονιά σε χρονιά, με τα προσωπικά, υπαρξιακά ενδιαφέροντα που κάθε έφηβος μπορεί να έχει, αλλά τα παραμερίζει για λόγους πρακτικούς. Έναν χρόνο ολόκληρο μαθαίναμε αρχαία ελληνικά διαβάζοντας την «Κύρου Ανάβαση», ένα θέμα που ποτέ δεν κατάλαβα τι νόημα είχε, τι ιδέες και τι αξίες μπορούσε να εμπνεύσει σε μας τους μαθητές, τη στιγμή που

2 388 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ πολλά από τα κείμενα των προσωκρατικών και βατά ήταν για γλωσσική μάθηση και ενδιαφέρον θα προκαλούσαν στα παιδιά της εφηβικής ηλικίας με τις μεταφυσικές ανησυχίες. Αντιλαμβάνεται βέβαια κανείς πως τέτοιου είδους κείμενα θα μπορούσαν να κεντρίσουν την κρίση των μαθητών κατά τρόπο μη επιθυμητό για το τότε κατεστημένο, γι αυτό και επιλέγονταν ανούσιες ιστορίες πολεμικής περιπέτειας. Φιλόσοφος, ποιητής και Προφήτης Ο Ηράκλειτος σύμφωνα με τους αναλυτές του θεωρείται ότι ήταν, φιλόσοφος, ποιητής και προφήτης. Η ιδιότητα του προφήτη βέβαια δεν έχει να κάνει με κάποια θρησκειολογική ιδεολογία. Ήταν ένας προφήτης της κοσμικής φιλοσοφίας. Με τη δημιουργία της δικής του θεωρίας για τον κόσμο ο φιλόσοφος αυτός απέδειξε πως ήταν πολύ πιο μπροστά από την εποχή του. Γι αυτό και ενέπνευσε διαχρονικά πλήθος σύγχρονων διανοητών. Ακόμη και στη μετανεωτερική εποχή μας, κατά την οποία κυριαρχούν οι θεωρίες της φαινομενολογίας, του σχετικισμού, της κριτικής σχολής, της σημειωτικής και του σκεπτικισμού, διαπιστώνουμε πως οι κεντρικές ιδέες τους έχουν ήδη συμπυκνωθεί σε λίγα λόγια από τον Ηράκλειτο, αιώνες πριν. Εγώ όμως, όταν άρχισα να τον μελετώ, δεν τον καταλάβαινα ως φιλόσοφο. Είναι πολύ σκοτεινός και η εκπαίδευση που είχα από το σχολείο δεν με βοηθούσε. Για τον λόγο αυτόν, στα πρώτα στάδια της γνωριμίας μαζί του, τον υιοθέτησα ως ποιητή. Η ποίηση μπορεί και ακροβατεί μεταξύ μύθου και πραγματικότητας και σου ενεργοποιεί τη φαντασία. Με την ποίηση τα ερμηνεύεις όλα μια χαρά, χωρίς να λογοδοτείς στη λογική, γιατί η ποίηση δεν λέει ποτέ ψέματα. Έμαθα από στήθους πάμπολλα αποσπάσματά του και τα απάγγελλα κάθε φορά που προσπαθούσα να τα συνδυάσω με τις εμπειρίες της ζωής, ενόσω κολυμπούσα στη θάλασσα των αντιθέσεων ανάμεσα στα μεταφυσικά και στα φυσικά, στην πραγματικότητα και στο όνειρο, στις αμφιβολίες και στις βεβαιότητες, στη στέρηση και στον κορεσμό, στη θλίψη και στην ευτυχία, στην απόρριψη και στην καταξίωση, στο μίσος και στην αγάπη, στο είναι και στο γίγνεσθαι, στη ζωή και στον θάνατο - σε αυτή τη θάλασσα που ο Ηράκλειτος αποκαλεί «θεό»,

3 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 389 δηλαδή, τα «ἐναντία ἃπαντα». Και πάσχιζα να φανταστώ τις δυναμικές τους σχέσεις. Λόγος και «πυρ το αείζωον» Ένα από τα αποσπάσματα του Ηράκλειτου, που με έχει συγκλονίσει περισσότερο, είναι εκείνο όπου εκθέτει τον τρόπο με τον οποίο αναπαριστά τον κόσμο ως εξής: «...αυτός ο κόσμος, που είναι ίδιος για όλους, που δεν τον δημιούργησε ούτε θεός ούτε ο άνθρωπος αλλά ήταν, είναι και θα είναι το αιώνιο πυρ, που σβήνει και ανάβει με μέτρο, και τα πάντα εναλλάσσονται με το πυρ και με το πυρ τα πάντα, όπως τα εμπορεύματα με το χρυσάφι και το χρυσάφι με τα εμπορεύματα». Με τα λόγια αυτά, εκτός του ότι απεγκλωβίζεται η κριτική σκέψη από την ανθρωπομορφική τάση ερμηνείας του κόσμου, που καταλήγει σε μια προβολική, ανθρωποκεντρική θεώρηση του ανεξήγητου, ο φιλόσοφος αυτός γίνεται πρόδρομος πολλών σύγχρονων θεωριών της Φυσικής, όπως, π.χ., η έννοια της εξίσωσης της ύλης και της ενέργειας, ο νόμος της αφθαρσίας της ύλης, η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν κ.ά. Συγκρίνοντας μάλιστα όσα είχε πει ο Ηράκλειτος για το «πυρ το αείζωον» με την κβαντική έννοια της ενέργειας, αντιλήφθηκα πως υπάρχουν εκπληκτικές μεταξύ τους ομοιότητες. Η αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ και το παράδειγμα της «γάτας του Σρέντιγκερ» 5 επιβεβαιώνονται επίσης με τη φράση: «το ένα, το μόνο σοφό, και θέλει και δεν θέλει να ονομάζεται Δίας». Πόσο περίεργο μου φάνηκε τότε εκείνο το «θέλει και δεν θέλει», που όπως και αν ερμηνευτεί, σε κάθε περίπτωση είναι επαναστατικό. Οι διαπιστώσεις αυτές μου έδωσαν έτσι την ευκαιρία να καταλάβω αργότερα τι εννοούσε ο Νίτσε λέγοντας πως ο φιλόσοφος αυτός θα είναι αιώνιος και, για την ανθρωπότητα, διαχρονικά επίκαιρος. Αξιοσημείωτο όμως είναι και αυτό που παρατήρησε ο Σπέγκλερ, ότι δηλαδή «Η σκέψη του Ηράκλειτου μοιάζει με την ψυχή του Άμλετ: όλοι τον καταλαβαίνουν, αλλά ο καθένας διαφορετικά». Έτσι βλέπουμε πως όλοι οι μελετητές του έργου του, από τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τους στωικούς και τους πρωτοχριστιανικούς φιλόσοφους μέχρι τον Χέγκελ, τον

4 390 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ Έγκελς, τον Μαρξ, τον Λένιν και τον Νίτσε τον αξιοποίησαν με τον δικό τους τρόπο. Ο καθένας πήρε από αυτόν κάτι διαφορετικό και πάλι περίσσεψαν πολλά ακόμη για τους μελλοντικούς μελετητές του. Εγώ όμως δεν είμαι μελετητής του έργου του Ηράκλειτου, ένας απλός αναγνώστης του είμαι, που στοχάζεται και ονειρεύεται πάνω στα ποιητικά και αινιγματικά του λόγια. Όλες οι ρήσεις του είναι πολύσημες και επιδέχονται πολλές ερμηνείες, γιατί και ο κόσμος είναι πάντοτε αινιγματικός και πολυσήμαντος. Οι αινιγματικές νοηματικές ασάφειες και οι συντακτικές αοριστίες των ρήσεών του ουδέποτε με απασχόλησαν. Στις περιπτώσεις αυτές αφήνω τη διαίσθησή μου ελεύθερη να τον ερμηνεύει. Γνωρίζω καλά πως, ως ιστορικό ον που είμαι, βλέπω όλα τα πράγματα από τη θέση που στέκομαι και τη συγκεκριμένη οπτική γωνία που βρίσκομαι. Χρόνια τώρα προσπαθώ να δημιουργήσω το δικό μου ερμηνευτικό πλαίσιο για να μην είμαι άβουλος και δέσμιος έτοιμων ερμηνειών. Μπορεί, για παράδειγμα, ο χριστιανισμός να δανείστηκε από τον Ηράκλειτο τη φράση «Εν ἀρχῆ ἧν ὁ Λόγος» και να πρόσθεσε και «ὁ Λόγος εἶναι τοῦ Θεοῦ», εγώ όμως κατέληξα πως και «Ο λόγος είναι και δικός μου». Η πρώτη μεγάλη δυσκολία για μένα ήταν να κατανοήσω τη σημασία και την ερμηνεία της έννοιας «Λόγος». Ενώ ο λόγος είναι καθολικός, οι περισσότεροι ζουν και ενεργούν σαν να έχουν δική τους φρόνηση και ιδιωτική σκέψη, παρατηρεί ο Ηράκλειτος. Αυτή του η ρήση με απασχόλησε πολλά χρόνια και με απασχολεί μέχρι σήμερα, γιατί ξέρω πως ο φιλόσοφος αυτός δεν ήταν καθαρός αντικειμενιστής, αφού ακόμη και όταν αναφέρεται στον θεό (που τον ορίζει ως τη δυναμική σχέση όλων των αντιθέτων η οποία προϋποθέτει τον μετασχηματισμό των πάντων), λέει πως «...όταν [ο θεός] αναμειχθεί με θυμιάματα, ονομάζεται καθ ηδονήν εκάστου»! Μεγάλη κουβέντα αυτή για την εποχή του. Αλλά στην έννοια της σχετικότητας και της υποκειμενικότητας αναφέρεται επίσης και με διάφορες άλλες αλληγορίες, επισημαίνοντας πως τα ίδια πράγματα έχουν διαφορετική σημασία και αξία για κάθε διαφορετικό ον. Για παράδειγμα, παρατηρεί ότι: «Το θαλάσσιο ύδωρ είναι καθαρότατο και μιαρότατο συγχρόνως. Για τα ψάρια

5 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 391 πόσιμο και σωτήριο, για τους ανθρώπους μη πόσιμο και επικίνδυνο», ενώ σε άλλο σημείο φέρνει ως παράδειγμα τον χρυσό και το άχυρο η σημασία των οποίων είναι σχετική, ανάλογα με το αν αυτός που τα βλέπει είναι άνθρωπος ή γάιδαρος και καταλήγει: «Οι γάιδαροι θα προτιμούσαν τα άχυρα, παρά το χρυσό». Πώς λοιπόν, αφού όλα είναι σχετικά, θεωρεί ότι ο «Λόγος είναι ένας» και πολλές φορές κριτικάρει τον τρόπο που σκέφτονται πολλοί άνθρωποι και μάλιστα λέει πως αυτοί «κοιμούνται» και δεν μετέχουν δηλαδή του κοινού Λόγου; Πέρασαν πολλά χρόνια για να βγω από το μπέρδεμα που μου προκάλεσε η απορία μου αυτή, όταν τελικά σκέφτηκα πως, εκείνο που με εμπόδιζε να κατανοήσω τα λόγια του μεγάλου φιλόσοφου, ήταν ο διλημματικός και απόλυτος τρόπος με τον οποίο η εκπαίδευση και ο παραδοσιακός πολιτισμός μας, μάς έχει κάνει να σκεφτόμαστε. Για παράδειγμα, κάποιος θα πρέπει να είναι είτε αντικειμενιστής είτε σχετικιστής, διαφορετικά υποπίπτει σε αντίφαση. H συνειδητοποίηση όμως ότι ο «Λόγος» είναι ίδιος για όλους προκύπτει από την έννοια της ενότητας του κόσμου, κάτι που ενώνει όλους τους ανθρώπους όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και με τη φύση. Ο Λόγος δεν βρίσκεται έξω από τον κόσμο, αλλά είναι ένας με αυτόν και οι υπάρξεις μας συμμετέχουν σε αυτόν. Διακρίνουμε επίσης εδώ και μια αντίληψη συστημικής, μη ανθρωπομορφικής ερμηνείας του κόσμου, όπου φύση- άνθρωπος θεός - λόγος συνυπάρχουν. Προεκτείνοντας την ανάλυση αυτή παραπέρα, θα μπορούσαμε να πούμε πως ο Ηράκλειτος, υπερβαίνοντας τον εγωκεντρικό και ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της κυρίαρχης κοσμοθεωρίας των ανθρώπων, παρέχει στέγαστρο και σε έναν σύγχρονο οικολόγο, που αρνείται να διαφοροποιήσει κατά τρόπο προνομιακό και θεολογικό τον άνθρωπο από τα άλλα ζώα και από τη φύση. Αρμονίες Το αναλυτικό πρόγραμμα του σχολείου αρκείται σε μια πολυμάθεια από ξεκομμένες μεταξύ τους γνώσεις, που εκπορεύονται από αυτούς που το κατεστημένο θεωρεί

6 392 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ «αυθεντίες», ενώ κατά τον Ηράκλειτο, ο κόσμος είναι ένας και η δομή του θεωρείται ως μια συνύπαρξη των αντιθέτων, που και αυτά συνδέονται επίσης μεταξύ τους, αλλά με διαφορετικούς τρόπους. Η δομή και η λειτουργία του είναι ενιαία, συνεκτική σε ένα προσδιορίσιμο σύμπλεγμα, που αποκαλείται «ενότητα». Τα πάντα ένα και εξ ενός τα πάντα. Με την αλληλεπίδραση αυτών των αντίθετων οντοτήτων ή δυνάμεων - που συγχρόνως είναι και συμπληρωματικές, δηλαδή δεν μπορούν να υπάρξουν αυτοτελώς, μόνο συνυπάρχουν, χωρίς να είναι απόλυτα αντινομικές -, το αποτέλεσμα που έχουμε, είναι μια δυναμική ισορροπία. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει αντικειμενική ύπαρξη του καλού ή του κακού, υπάρχει απλά μια δυναμική σχέση μεταξύ των αντίθετων αυτών εννοιών, που μπορεί να χαρακτηριστεί ως αρμονία ή ως δυσαρμονία. Για να αντιληφθούν αυτή την ενότητα του κόσμου οι φοιτητές μου, συνήθιζα να αναφέρω δυο παράλληλα παραδείγματα: ένα από τη χημεία και ένα που έχει σχέση με τον έρωτα, για να διαπιστώσουν ότι η φύση ενεργεί το ίδιο. Μια ρήση του Ηράκλειτου, λέει: «το ἀντίξουν συμφέρον καί ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν καί πάντα κατ έριν γίγνεσθαι», δηλαδή, «από το αμοιβαίο συμφέρον και από τα διαφέροντα [τα αντίθετα] γεννιέται η ωραιότερη αρμονία, αλλά πάντα μέσα από διαμάχη [σύγκρουση])». Ένα παράδειγμα από τη Χημεία, είναι το εξής: το άτομο του νατρίου έχει ένα ηλεκτρόνιο στην εξωτερική του στοιβάδα, είναι θετικά φορτισμένο και είναι δηλητήριο για τα έμβια όντα. Το άτομο του χλωρίου έχει επτά ηλεκτρόνια στην εξωτερική του στοιβάδα, είναι αρνητικά φορτισμένο και είναι επίσης δηλητήριο. Το «συμφέρον» είναι να διαθέτουν και τα δύο στοιχεία οκτώ ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στοιβάδα, σύμφωνα με το γενικότερο «κανόνα» της φύσης. Οπότε, το νάτριο «δίνει» το μοναδικό ηλεκτρόνιό του που βρίσκεται στην εξωτερική του στοιβάδα στο χλώριο και με αυτόν τον τρόπο, το μεν χλώριο συμπληρώνει τον αριθμό ηλεκτρονίων στην εξωτερική του στοιβάδα κάνοντάς τα οκτώ, αλλά και το νάτριο, δίνοντας το ένα και μοναδικό ηλεκτρόνιο που έχει στην εξωτερική του στοιβάδα, μένει με την προηγούμενή του στοιβάδα, που είναι ήδη

7 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 393 συμπληρωμένη. Έτσι το «συμφέρον» έγινε «αμοιβαίο». Με τη συνύπαρξη και την αλληλεπίδραση αυτήν προκύπτει το χλωριούχο νάτριο, δηλαδή το αλάτι, ως μια αρμονία μεταξύ των αντίθετων αυτών στοιχείων. Ένα άλλο παράδειγμα, είναι αλληγορικό και αναφέρεται στον έρωτα: Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν ότι όποιος ερωτεύεται γνήσια, ερωτεύεται ένα, που δεν είναι ούτε μόνο σώμα, ούτε μόνο ψυχή, αλλά μια αρμονία μεταξύ αυτών των δύο. Όποιος ερωτεύεται μόνο το σώμα, χάνει και τον εαυτό του και τον άλλον στην παροδικότητα του φθαρτού (νάτριο- δηλητήριο μόνο του). Αλλά και όποιος ερωτεύεται μόνο την ψυχή, χάνει και τον εαυτό του και τον άλλον στην ανυπαρξία του φανταστικού (χλώριο- δηλητήριο μόνο του). Με τα δυο αυτά αντίθετα (σώμα- ψυχή) δημιουργείται η πιο ωραία αρμονία, που είναι ο έρωτας, δηλαδή το αλάτι της ζωής! Η δυσκολία όμως που υπάρχει, είναι πώς να μπορέσεις να βιώσεις αυτές τις αρμονίες των αντίρροπων κάθε φορά δυνάμεων. Άντε τώρα να τις ανακαλύψεις, που «όσο πιο σημαντικές είναι, τόσο περισσότερο κρύβονται», γιατί «η φύση αγαπάει πολύ να κρύβεται» και μόνο σημάδια δείχνει. «Οι φανερές αρμονίες είναι δυσαρμονίες», μου είπε μια φορά ο μεγάλος σκηνοθέτης Θεόδωρος Αγγελόπουλος, στα έργα του οποίου αναδύονται πολλών ειδών αντιθέσεις και συγκρούσεις, που συγκινούν το σκεπτόμενο θεατή τους. Αλλά, πιο δύσκολο ακόμη, είναι το πώς να πετύχεις αυτή την ανακάλυψη, τη στιγμή που τόσο οι δυναμικές των αντιθέτων, όσο και οι υποτιθέμενες «αρμονίες» τους, αλλάζουν κατά τρόπο που δεν είναι εύκολο να τις παρακολουθήσουμε και να τις κατανοήσουμε... Εξερεύνα τον εαυτό σου για να ανακαλύψεις τον κόσμο Το κλειδί για να ερμηνεύσουμε και να γνωρίσουμε τον κόσμο, είναι αυτό που ως προτροπή εξέφρασε ο Ηράκλειτος, δηλαδή «ανακάλυψε και γνώρισε τον εαυτό σου». Με αυτό ανοίγει κανείς τον δρόμο για να μπορεί να κατανοεί τα τρέχοντα και τα μελλούμενα, ακόμα και να τα ερμηνεύει έξω από τις δικαιοδοσίες οποιασδήποτε θεότητας, έτσι ώστε να εξελίσσεσαι σε μια ύπαρξη,

8 394 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ που τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η ελευθερία, η γνώση και η ελπίδα για το ανέλπιστο. Για να ανακαλύψει κανείς τις αρμονίες της δικής του ύπαρξης, πρέπει να ψάχνει μέσα του, να εξερευνά και να αναζητά τον εαυτό του. Ασφαλώς είναι δύσκολο να είναι κάποιος συγχρόνως και ερευνητής και αντικείμενο της έρευνάς του. Όμως αυτή η διαδρομή είναι μονόδρομος («Εδιζησάμην ἐμεωυτόν», δηλαδή «Εξερεύνησα τον εαυτό μου»). Με τη διαδικασία εξερεύνησης του εαυτού σου, κατά τον Ηράκλειτο, αφενός ανακαλύπτεις τον καθολικό Λόγο και τον κοσμικό νόμο, αφετέρου δε οδηγείσαι στην αυτογνωσία και το αντίστροφο. Δεν γίνεται το ένα, χωρίς το άλλο. Όπως λέει ο Ντιλς, από τους μεγαλύτερους μελετητές του Ηράκλειτου, «μόλις ο Ηράκλειτος ήρθε αντιμέτωπος με τον νόμο του μικρόκοσμου μέσα στον εαυτό του, τότε ανακάλυψε τον εαυτό του για δεύτερη φορά στον εξωτερικό κόσμο». Δηλαδή, η πραγματική αυτογνωσία συνδέεται με τη γνώση του εξωτερικού σου κόσμου, με τη γνώση της κοσμικής τάξης και της ανθρώπινης κοινωνίας. Με άλλα λόγια, η πραγματική αυτοπροβολή βασίζεται στα κοινά. Αυτό μας διδάσκει και η σύγχρονη κοινωνιολογία. Γενικεύοντας αυτή την ιδέα σε φιλοσοφικό επίπεδο, διαπιστώνει κανείς ότι δεν υπάρχει χάσμα στις αρχές ανάμεσα στους θεσμούς μιας κοινωνίας (όπως, για παράδειγμα, είναι οι νόμοι) και στη φύση και ότι το μοντέλο της ζωής του ανθρώπου δεν είναι άσχετο με το μοντέλο της τάξης του κόσμου. Έτσι φτάνει κανείς στην αυθεντική σοφία, η οποία καταρχήν παρουσιάζεται ως αινιγματική, στη συνέχεια όμως, κατά την εξέλιξή της, καθίσταται προφανής, σημάδι ότι είναι συμβατή με τον Λόγο, τον κοινό για όλους και για όλα. Η αυτογνωσία φέρει κοντά τον άνθρωπο με τον εαυτό του, αλλά και με τους άλλους και με τον κόσμο του. «Ό ἂναξ οὗ το μαντεῖον έστι τό ἐν Δελφοῖς οὔτε λέγει οὒτε κρύπτει ἀλλά σημαίνει» Ο άνθρωπος σκέπτεται έχοντας ως εργαλεία τις αισθήσεις και τον νου (εννοώντας με το τελευταίο τη λογική μαζί με τον έναρθρο λόγο). Η σκέψη, για να γίνει γνώση, είναι κάτι πολύ δύσκολο και μοιάζει με αυτόν που ψάχνει για χρυσό. «Σκάβει πολύ

9 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 395 και βρίσκει λίγο χρυσάφι». Λόγω αυτής της δυσκολίας, δηλαδή του πεπερασμένου των μέσων διερεύνησης, της εξελισσόμενης δυναμικής των αντιθέτων και της μεταβλητής φύσης των πραγμάτων, αυτό που λέμε «πραγματικότητα», ο κοινός Λόγος, είναι πολύ δύσκολο να ανακαλυφθεί, αφού για τους ανθρώπους «η φύση αρέσκεται στο να κρύβεται» και ό,τι εκείνοι σιγά- σιγά αντιλαμβάνονται είναι μόνο σημάδια της αλήθειας. Σημάδια, που κάθε φορά τα ερμηνεύουν διαφορετικά, άλλοτε πιο μακριά και άλλοτε πιο κοντά στην αλήθεια, γεγονός που συντελείται σε συνάρτηση με πολλούς άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Με την ιδέα αυτή, που θυμίζει σύγχρονη σημειωτική θεωρία, ο Ηράκλειτος ξεπερνά τη διλημματική τάση της Αριστοτελικής λογικής, με την οποία έχουμε μάθει να διαλεγόμαστε, κι έτσι μπορεί ο φιλόσοφος αυτός να θεωρείται σχετικιστής, χωρίς να απορρίπτει την ύπαρξη και μιας «αντικειμενικής» πραγματικότητας με την έννοια του «κοινού Λόγου», της ενότητας και της συστημικότητας των πάντων, πάντα σε ένα πλαίσιο μεταβαλλόμενο. Παρουσιάζεται λοιπόν πολύ πιο συνεπής από πολλούς σύγχρονους σχετικιστές, που σκέφτονται απόλυτα και ισχυρίζονται πως δεν υπάρχει πραγματικότητα (αφού αυτή είναι σχετική και κατά κάποιο τρόπο υποκειμενική), αλλά και από τους αντικειμενιστές, που θεωρούν ότι η αλήθεια και η «πραγματικότητα» υπάρχουν έξω από τον άνθρωπο κατά τρόπο που ορισμένοι χαρισματικοί άνθρωποι μπορούν να την ανακαλύψουν και να την μεταδώσουν στους άλλους, οι οποίοι θα πρέπει να τη δεχτούν παθητικά, αφού αυτή τους έχει παραδοθεί από φωτισμένους ανθρώπους και επαΐοντες! Θεός και άνθρωπος Από την ιδέα του Ηράκλειτου, που αναφέρθηκε πιο πάνω ότι δηλαδή «τον κόσμο αυτόν δεν τον δημιούργησε ούτε ο θεός ούτε ο άνθρωπος», προβάλλει το δικαιολογημένο ερώτημα: μα είναι δυνατόν να πίστευε ο Ηράκλειτος ότι τον κόσμο αυτόν θα μπορούσε να τον έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος; Πολλοί μελετητές ερμηνεύουν τη φράση «ούτε θεός ούτε άνθρωπος» ως «κανένας». Η δική μου διαίσθηση λέει ότι δεν εννοούσε «κανένας», γιατί αυτό θεωρώ πως δεν είναι συμβατό με τη φιλοσοφία του.

10 396 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ Κατά την ηρακλείτεια θεώρηση, αφού ειπώθηκε η λέξη «θεός», θα έπρεπε να ειπωθεί και το αντίθετό του, δηλαδή «άνθρωπος». Πρόκειται για ένα αντιθετικό ζεύγος, που συνυπάρχει παράλληλα με το ζεύγος «αθάνατος- θνητός». Και αυτό διότι δεν υπάρχουν θνητότητα ή αθανασία από μόνα τους, αλλά είναι ένα ζευγάρι αχώριστο μέσα στην αντίθεσή τους. Με άλλα λόγια, ο θεός ως αθάνατος δεν υπάρχει αυτόνομα και ανεξάρτητα από τον άνθρωπο, ενώ η αθανασία των θεών νοείται μόνο σε αντιδιαστολή και συνάρτηση με την ανθρώπινη θνητότητα. Μόνο οι μεταφυσικές θεωρίες και σχεδόν όλες οι θρησκείες διαχωρίζουν με απόλυτο τρόπο τις έννοιες άνθρωπος - θεός. Με το χιούμορ που διαθέτει ο Λουκιανός, ο οποίος δεν ξέρεις πάντα πότε μιλάει σοβαρά και πότε σατιρίζει, δεν χάνει την ευκαιρία να κατασκευάσει τον εξής φανταστικό διάλογο με τον Ηράκλειτο: Λουκιανός: Τι είναι άνθρωπος; Ηράκλειτος: Θεός θνητός. Λουκιανός: Και τότε τι είναι θεός; Ηράκλειτος: Άνθρωπος αθάνατος. Τίθεται τώρα το ερώτημα: μήπως η ζωή μας, όπως τη βλέπουμε και την αναλύουμε είναι μια «συνάρτηση» που απλά σημαίνει, όπως και η συνάρτηση του ηλεκτρονίου; Και αυτό γιατί, όπως λέει ο σοφιστής Πρωταγόρας, «για όλα τα πράγματα μέτρο είναι ο άνθρωπος (για όσα υπάρχουν ότι υπάρχουν, για όσα δεν υπάρχουν ότι δεν υπάρχουν)» αλλά και ο Ξενοφάνης, που είπε ότι «την πραγματική αλήθεια ούτε τη γνωρίζει κανείς, ούτε και θα βρεθεί κανείς που θα τη μάθει ( ). Μα κι αν τύχει κάποιος να πει κάτι αληθινό, ο ίδιος δεν το ξέρει. Όλα είναι εικασίες» και ο Χέγκελ, που καταλήγει: «η έλλειψη αντικειμενικότητας της ανθρώπινης αντίληψης οφείλεται στη διαλεκτική των αντιθέτων». Το ήθος σου, η μοίρα σου Αρχικά είχα επιλέξει για τίτλο αυτού εδώ του αφηγήματος τη φράση του Ηράκλειτου «ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων», με επεξηγηματικό υπότιτλο «Το Ήθος σου, η μοίρα σου». Και αυτό, γιατί θεώρησα ότι η συγκεκριμένη ρήση θα απέδιδε με τον

11 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 397 καλύτερο τρόπο το βασικό μοτίβο που, εκ των υστέρων, αντιλήφθηκα ότι διαπερνούσε τις ιστορίες της αυτοβιογραφίας μου και ότι θα ερμήνευε ακόμη και τα παράδοξα στοιχεία της. Παρόλο που, μετά από πολλές συζητήσεις με φίλους και ειδικούς κριτικούς, δεν υιοθετήθηκε τελικά ο συγκεκριμένος τίτλος, αυτός εξακολουθεί να με εκφράζει. Το ήθος, με την έννοια του χαρακτήρα και του προσωπικού κόσμου, που δίνει ο Ηράκλειτος, βρίσκεται σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη και, με λίγα λόγια, είναι: η φρόνηση του καθενός μας, οι προσωπικές σου νοητικές δομές, ο τρόπος που σκέφτεσαι και ενεργείς, οι συναισθηματικές αντιδράσεις, οι στάσεις σου απέναντι στα πράγματα, τα προσωπικά σου κίνητρα, οι ανάγκες και οι αξίες σου, οι σχέσεις με τον εαυτό σου και τους άλλους, τα πολιτιστικά σου εργαλεία, η βούληση και η αυτογνωσία σου. Η τελευταία, σε συνδυασμό με τον βαθμό σωφροσύνης που διαθέτει κανείς, είναι μια από τις μεγαλύτερες αρετές για τον άνθρωπο και κατακτιέται με το να «ερευνάς και να γνωρίζεις τον εαυτό σου», «να λες την αλήθεια και να πράττεις σύμφωνα με τη φύση, ακούγοντάς την». Το «ήθος», επομένως εμπεριέχει και το προσωπικό μοντέλο επιλογών, στάσεων και συμπεριφορών, που αντανακλά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός ατόμου και που συνηθίζουμε να το αποκαλούμε «προσωπικό χαρακτήρα» του. Όσον αφορά τη λέξη «δαίμων», που στην αρχαϊκή λαϊκή αντίληψη είχε ουδέτερη σημασία και όχι αρνητική, όπως σε εμάς σήμερα, κατά μια εκδοχή σήμαινε τον «προσωπικό θεό», που φέρει μέσα του κάθε άνθρωπος. Είναι, δηλαδή, ο ατομικός «δαίμων» του καθενός μας, που θα μπορούσε εναλλακτικά να είναι ευ- δαίμων (καλός, ευμενής, τυχερός δαίμονας) ή δυσ- δαίμων (κακός δαίμονας, άτυχος και δυστυχής). Στη ρήση του Ηράκλειτου «ἦθος ἀνθρὼπῳ δαίμων» έχουν δοθεί κατά καιρούς πολλές και διαφορετικές διατυπώσεις κατά τη μετάφραση. Από όλες αυτές τις ερμηνείες, εκείνη που μου αρέσει περισσότερο, είναι «Το ήθος για τον άνθρωπο είναι ο δαίμων του, δηλαδή ο προστάτης θεός του». Αυτό, σε συνδυασμό με την τύχη, είναι και ο δικός μου «Άγιος», ο Σωκρατικός «Δαίμων», που σε πολλές δύσκολες στιγμές της ζωής μου εμπόδιζε την πτώση μου, καθώς ακροβατούσα πάνω σε ένα

12 398 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ τεντωμένο σκοινί. Στο σημείο αυτό όμως, με εκφράζει πολύ ο αγαπημένος μου αυτός φιλόσοφος, επειδή συγχρόνως απορρίπτει οποιαδήποτε δοξασία, όπως εκείνη της πυθαγόρειας φιλοσοφίας, η οποία θεωρούσε ότι ο προσωπικός «δαίμων» εξαρτάται από κάποια εξωτερική θεία δύναμη, που την αποκαλούμε τύχη του κάθε ανθρώπου. Αν, πάρουμε ως παράδειγμα δυο διαστάσεις της ζωής σε ένα δισδιάστατο καρτεσιανό σύστημα συντεταγμένων, όπου ο οριζόντιος άξονας παριστάνει τα γεγονότα της ζωής και ο κατακόρυφος τις καταστάσεις των γεγονότων που, συνεχώς βρίσκονται εν εξελίξει, τότε η παραγόμενη συνάρτηση είναι ένα τμήμα, μια διάσταση της προσωπικής μας ιστορίας. Αλλά αυτά τα στοιβαγμένα γεγονότα στην οριζόντια διάσταση δεν είναι εξωτερικά παρατηρήσιμα και, για να ξεχωρίζουν μεταξύ τους, υιοθετούμε κατ ανάγκη και τη διάσταση του χρόνου. Για παράδειγμα, την τάδε ώρα έχω ραντεβού με τον φίλο μου για να συζητήσουμε ένα θέμα. Η συνάντηση με τον φίλο μου είναι το γεγονός, αλλά ο διάλογος είναι η κατάσταση του γεγονότος, η οποία εξαρτάται από το Είναι μας, είναι ο καθρέφτης του εσωτερικού μας κόσμου, που συχνά τον συγχέουμε με την έννοια του πεπρωμένου. Αλλά και τα γεγονότα αντικατοπτρίζουν τον εσωτερικό μας κόσμο, που είναι και αυτά η προσωπική μας «μοίρα». Γεγονότα όμως και καταστάσεις είναι συχνά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Αλλάζεις τη στάση και τη συμπεριφορά απέναντι στα γεγονότα και μεταβάλλεται η ίδια η φύση των «γεγονότων». Το άτομο είναι ο δημιουργός και ο καλλιτέχνης της προσωπικής του πραγματικότητας. Κάτι παρόμοιο εννοεί και ο Σπινόζα, ισχυριζόμενος ότι «η ευδαιμονία, η οποία ανταμείβει μια ενάρετη ζωή, είναι η ίδια η ποιότητα ζωής». Το «πεπρωμένο» μας λοιπόν, δεν είναι παρά το τυχαίο των γεγονότων - εσωτερικών και εξωτερικών - που συνδέεται αναπόσπαστα με την ποιότητα του εσωτερικού μας κόσμου. Το πώς βέβαια διαμορφώνεται ο κόσμος αυτός, είναι και το ζητούμενο πολλών επιστημών!

13 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 399 Ηράκλειτος και Κβαντομηχανική Έπρεπε να περάσουν 23 ολόκληροι αιώνες από την περίοδο που έζησε ο Ηράκλειτος για να αναπτυχθούν οι θεωρίες της σχετικότητας και της κβαντικής έτσι ώστε μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε ορισμένες από τις ρήσεις του. Είναι και δεν είναι... Το αντικείμενο της διδακτορικής μου διατριβής ήταν η αριθμητική λύση μέσω υπολογιστών μιας διαφορικής εξίσωσης, γνωστής ως «Εξίσωση του Schrodinger». Η εξίσωση αυτή διερευνά με μαθηματικά μοντέλα τη συμπεριφορά κβαντικών σωματιδίων, ένα εκ των οποίων είναι και το ηλεκτρόνιο. Μελετώντας τις ιδιότητές του, ξαναθυμήθηκα τον Ηράκλειτο και τότε δεν μου φάνηκε καθόλου περίεργο αυτό που έλεγε για τον ηγέτη των θεών της ελληνικής μυθολογίας, τον Δία, ότι δηλαδή: «Το σοφό είναι ένα και μόνο και θέλει και δεν θέλει να δώσει στον θεό το όνομα Δίας» και ακόμη «Ποταμοίς τοις αυτοίς εμβαινομέν τε και ουκ εμβαίνομεν, είμεν τε και ουκ είμεν», δηλαδή, «στα ίδια ποτάμια και μπαίνουμε και δεν μπαίνουμε και είμαστε και δεν είμαστε». Αυτό το παράδοξο είναι ανάλογο με εκείνο της κβαντικής θεωρίας, που υποστηρίζει ότι το ηλεκτρόνιο είναι και δεν είναι ύλη, είναι και δεν είναι ενέργεια και ότι είναι συγχρόνως και ύλη και ενέργεια. Όπως γράφει ο φίλος μου και συνάδελφος Θεόδωρος Χρηστίδης στο βιβλίο του με τίτλο «Ο Ηράκλειτος, ο Κόσμος και ο Θεός», «το ηλεκτρόνιο συνεχώς μετασχηματίζεται και διατηρείται, ενώ ταυτόχρονα διαλύεται στο υπόβαθρό του, όπου μετασχηματίζεται σε άλλα στοιχειώδη σωματίδια και μετά αναδύεται πάλι σε ηλεκτρόνιο». Έτσι μπορεί κανείς να κατανοήσει καλύτερα τι εννοούσε και ο φιλόσοφος της μεταβολής, ο Ηράκλειτος, όταν διετύπωνε περιληπτικά και το άλλο παράδοξο, δηλαδή το: «Μεταβάλλον ἀναπαύεται». Λες και το είπε εννοώντας το ηλεκτρόνιο! Αν περιοριζόμασταν στη νευτώνεια μηχανική, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ηλεκτρόνιο είναι μια διχασμένη προσωπικότητα, δηλαδή «σχιζοφρενές». Δεν ξέρω πώς γίνεται, αλλά μπορεί και διέρχεται συγχρόνως από δυο «εισόδους». Σύμφωνα λοιπόν με τη

14 400 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ διπλή του «προσωπικότητα», δεν μπορεί να εξεταστεί ούτε με τους κανόνες με τους οποίους εξετάζεται ή ύλη, ούτε με αυτούς της ενέργειας. Η αντίστοιχη συνάρτηση που απορρέει από τη λύση της εξίσωσης του Schrodinger «μαρτυρεί» μόνο τις ιδιότητες του ηλεκτρονίου και όχι το ίδιο το ηλεκτρόνιο. Με άλλα λόγια, σημαίνει, δεν μας αποκαλύπτει. Όπως ακριβώς και «ὁ ἂναξ οὗ το μαντεῖον έστι τό ἐν Δελφοῖς οὒτε λέγει οὒτε κρύπτει, ἀλλά σημαίνει». Η περιγραφή αυτή φέρνει στη σκέψη μου εκείνο που διάβασα στο βιβλίο του Τσαρλς Καν ότι: «η λογική διχοτόμηση ανάμεσα στο «είναι» της ιδιότητας και στο «είναι» της πραγματικότητας είναι για τον Ηράκλειτο πνευματικός αναχρονισμός». Κατά τον ίδιο τρόπο, αν θεωρήσουμε την ύλη και την ενέργεια σαν ένα αντιθετικό ζεύγος, τότε αυτά ταυτίζονται συνυπάρχοντας στο πλαίσιο της δυναμικής τους αλληλεξάρτησης. α) Η γάτα του Schrodinger Ο Schrodinger προκειμένου να κατανοηθούν καλύτερα τα παράξενα φαινόμενα της κβαντικής θεωρίας σε σχέση με την κλασική φυσική, διετύπωσε ένα νοητικό πείραμα που πήρε το όνομα: Η γάτα του Schrodinger που περιγράφεται ως εξής: «Η γάτα βρίσκεται σε ένα μικρό δωματιάκι, μέσα στο οποίο εκπέμπεται από ένα μηχανισμό ένα φωτόνιο. Αν το φωτόνιο πέσει σε έναν ανιχνευτή φωτονίων τότε αυτός ενεργοποιείται με αποτέλεσμα να διαρρεύσει δηλητήριο μέσα στο δωματιάκι και η γάτα να πεθάνει. Η πιθανότητα το φωτόνιο να βρει τον ανιχνευτή έστω ότι είναι 50%. Εδώ παρατηρούμε ότι το γεγονός (αν η γάτα είναι νεκρή ή ζωντανή) εξαρτάται από την πιθανότητα. Μόνο με την παρατήρηση μπορούμε να πούμε τι κανουν τα αντικείμενα. Διαφορετικά η γάτα είναι και δεν είναι νεκρή, είναι και δεν είναι ζωντανή, είναι και νεκρή και ζωντανή συγχρόνως.

15 15. Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ 401 β) Το κάτι και το τίποτε Υπάρχει ένα βιβλίο με τον τίτλο «Ένα σύμπαν από το τίποτε» του αστροφυσικού Lawrence Krauss, Εκδόσεις ΤΡΑΥΛΟΣ. Ο συγγραφέας του είναι από τους πρωτοπόρους επιστήμονες της ανακάλυψης της «σκοτεινής ύλης» και ότι το σύμπαν είναι επίπεδο. Στο βιβλίο αυτό αναφέρεται ότι διαπιστώθηκε πειραματικά, πως από το «τίποτε» δημιουργείται ένα ζεύγος αντιθέτων σωματιδίων (ηλεκτρόνιο ποζιτρόνιο), του οποίου η συνολική ενέργεια είναι μηδέν. Το παζιτρόνιο ως θετικά φορτισμένο εξουδετερώνει ένα υπαρκτό ηλεκτρόνιο και τη θέση του την παίρνει το καινούργιο. Σύμφωνα με τον Ηράκλειτο ο κόσμος είνας «Ένας» και η δομή του θεωρείται ως μια συνύπαρξη των αντιθέτων. Άρα το κάτι συνυπάρχει με το τίποτα, όπως το καλό με το κακό. Όπως δεν υπάρχει ούτε το καλό αλλά ούτε το κακό μόνο του κα σε απόλυτη μορφή έτσι και δεν υπάρχει το κάτι χωρίς το τίποτα. Το κάτι με το τίποτα είναι προαπαιτούμενο για τη γέννεση του σύμπαντος. Συνεπώς η επιστημονική ανακάλυψη της Μεγάλης Έκρηξης είναι συμβατή με την ηρακλειτική θεωρία. Από αυτή την Μεγάλη Έκρηξη δημιουργήθηκαν μόνο ελαφρά άτομα όπως το Υδρογόνο, Ήλιο, Λίθιο κ.α. Τα υπόλοιπα στοιχεία που είναι η βάση του φυτικού και ζωϊκού βασιλείου δημιουργήθηκαν από τις εκρήξεις των άστρων των καλούμενων «υπερκαινοφανών». Αυτοί οι αστέρες συστέλλονται συνεχώς και όταν φτάσουν σε μια κατάσταση που επιστημονικά καλείται «πληθωρισμός» γίνεται η έκρηξη με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τα καινούργια στοιχεία που είναι η βάση της ζωής. Αν δούμε τη ρήση του Ηράκλειτου: «Ἐκ πυρὸς γὰρ πάντα γίγνεσθαι καὶ εἰς πῦρ πάντα τελευτᾶν τούτου δὲ κατασβεννυμένου κοσμοποιεῖσθαι τὰ πάντα πάλιν δὲ τὸν κόσμον καὶ τὰ σώματα πάντα ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἀναλοῦσθαι ἐν τῇ εκπυρώσει». «Από το πυρ δημιουργούνται τα πάντα και τα πάντα καταλήγουν στο πυρ μάλιστα η κατάσβεσή του οδηγεί στην εμφάνισή του κόσμου όπως μας είναι γνωστός αλλά και πάλι, τα πάντα και

16 402 ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ ΣΠΑΘΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ο κόσμος αναλώνονται από το πυρ κατά την διάρκεια της εκπύρωσης. Η εκπύρωση και ο κορεσμός είναι οι αντίστοιχοι όροι «έκρηξη και πληθωρισμός. Μετά την εκπύρωση αρχίζει η φάση της κοσμοποίησης (το πυρ μετατρέπεται πάλι σε χώμα και νερό). Η διακόσμηση δεν είναι παρά η ωραιότητα του κόσμου που συνδέεται με την αταξία του κόσμου, δηλαδή ένα φαινόμενο χαοτικό. Σε αυτήν την αντίθεση λόγο έχει η ηρακλειτική εν δυνάμει σχέση που σχετίζετα με την εξέλιξη στον χρόνο. γ) Χρόνος Χρόνος κατά τον Ηράκλειτο είναι είναι ένα παιδί που παίζει πεσσούς και η βασιλεία του ανήκει Εδώ διακρίνουμε δυο πράγματα: 1) ο χρόνος είναι παιδί. Δηλαδή διανύει την αιωνιότητα ανεξέλεγκτος, χωρίς ωριμότητα 2) Πεσσοί στην αρχαία Ελλάδα είναι κάτι παρόμοιο με τα πιόνια στο σκάκι. Δεν είναι ούτε κύβοι (ζάρια) ούτε αστράγαλοι (κότσια) τα οποία και τα δυο κυριαρχούνται από τον παράγοντα της τύχης. Με την κίνηση των πεσσών αφαιρείται το στοιχείο της τύχης και στη θέση του εισάγεται το στοιχείο της αβεβαιότητας, μέσω των πολλαπλών επιλογών που έχει ο παίκτης (δες σκάκι). Αυτό είναι ένα αξίωμα που ορίζεται από την αρχή της απροσδιοριστίας. Οι πεσσοί όμως κινούνται εμπρός ή πλαγίως. Υπάρχουν δυο συμπεράσματα από το γεγονός αυτό. 1) Ο χρόνος δεν εναντιοδρομεί αλλά συνδέεται με το φαινόμενο της εξέλιξης. Ο χρόνος δεν υπάρχει κατά της στιγμή της εκπύρωσης (έκρηξης) αλλά προκύπτει ως παράγωγο της δημιουργίας του κόσμου, δηλαδή ένα διαρκές τελετουργικό δρώμενο στον συμπαντικό κύκλο. 2) Με την κίνηση των πεσσών προς τα εμπρός και πλαγίως ερμηνεύεται και η διττότητα του χρόνου. Δηλαδή ο χρόνος της συνείδησης και του ασυνειδήτου. Ο χρόνος π.χ. που βλέπουμε ένα όνειρο είναι απείρως πιο μικρός από το συνειδητό χρόνο.

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ Οι θεολογικοί στοχασμοί και η προσέγγισή τους σε σχέση με το θείο, σύμφωνα με τον Ηράκλειτο, τους Στωικούς φιλοσόφους, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: ΗΘΙΚΟΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του

Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του A A N A B P Y T A ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΠΛΑ ΑΡΜΟΝΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ 9 5 0 Προσδιορισμός ενός επίπεδου απλού αρμονικού κύματος από τις ταλαντώσεις σημείων του Περιεχόμενα Εισαγωγή και παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 1: Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Τίποτε δεν θεωρώ μεγαλύτερο αίνιγμα από το χρόνο και το χώρο Εντούτοις, τίποτε δεν με απασχολεί λιγότερο από αυτά επειδή ποτέ δεν τα σκέφτομαι Charles

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της απροσδιοριστίας και διττή σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης.

Αρχή της απροσδιοριστίας και διττή σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης. 1 Αρχή της απροσδιοριστίας και διττή σωματιδιακή και κυματική φύση της ύλης. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα υπήρχε μια αντίληψη για τη φύση των πραγμάτων βασισμένη στις αρχές που τέθηκαν από τον Νεύτωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Αφηγηματική προσέγγιση: Αποτελεί τη βασική μορφή των δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας. Ο δάσκαλος δίνει τις πληροφορίες, ενώ οι μαθητές του παρακολουθούν μένοντας αμέτοχοι και κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ

ΟΤΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε να υπάρχει σε όλα τα πράγματα μια αρχή, μια συνέχεια και ένα τέλος. Χρειαζόμαστε ακόμα να έχουμε ένα μέτρο για να μετράμε τα πάντα, έτσι ώστε να φέρνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο αισθητού δηλαδή ύλης, τι γίνεται όμως σε επίπεδο νοητού, δηλαδή καταστάσεων, γεγονότων κτλ;

Αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο αισθητού δηλαδή ύλης, τι γίνεται όμως σε επίπεδο νοητού, δηλαδή καταστάσεων, γεγονότων κτλ; Όλοι έχουμε ακούσει για το συνειδητό και το υποσυνείδητο. Το υποσυνείδητο είναι μια αποθήκη πληροφοριών από την οποία αντλούμε εικόνες ήχους κτλ για να αποκωδικοποιήσουμε κάτι. Π.χ. σπάει ένα γυαλί, τα

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελία Μισραχή - ΚΙΡΚΗ συνθήκες τις θυσίες. Είναι ένας πόνος τόσο αβάστακτος το να ζεις με άλλη και η καρδιά σου ν' ανήκει αλλού. Κι ο χρόνος αντί να αμβλύνει και να επουλώνει την πληγή, να επιμένει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1. ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης 1 Σκοπός ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1 ΚΕ Φ ΑΛ ΑΙ Ο 2 : Περ ιγ ραφ ή της κ ίν ησ ης Να αποκτήσουν οι μαθητές τη δυνατότητα να απαντούν σε ερωτήματα που εμφανίζονται στην καθημερινή μας ζωή και έχουν σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΜΟΓΕΝΗ ΠΕΔΙΑ

ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΜΟΓΕΝΗ ΠΕΔΙΑ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 467 ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΣΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΟΜΟΓΕΝΗ ΠΕΔΙΑ Βαρυπάτη Αθηνά Φυσικός- Επιμορφώτρια Τ.Π.Ε. avarypat@de.sch.gr Μαστραλέξης Δημήτρης Φυσικός-Επιμορφωτής Τ.Π.Ε. dmastral@de.sch.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια

ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ. Τεταρτημόρια ΠΕΡΙ ΟΙΚΩΝ Οι οίκοι είναι ένα από τα κυριότερα ερμηνευτικά μέσα που χρησιμοποιεί η αστρολογία. Μαζί με τους πλανήτες, τα ζώδια και τις όψεις αποτελούν τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz

Σύγχρονη Φυσική 1, Διάλεξη 4, Τμήμα Φυσικής, Παν/μιο Ιωαννίνων Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz 1 Η Αρχές της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και οι μετασχηματισμοί του Lorentz Σκοποί της τέταρτης διάλεξης: 25.10.2011 Να κατανοηθούν οι αρχές με τις οποίες ο Albert Einstein θεμελίωσε την ειδική θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Καθηγητής: Σ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ Η Κλασική Μηχανική σηµματοδοτεί την πρώτη µμεγάλη επανάσταση της ανθρώπινης σκέ- ψης στην πορεία της για την ερµμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15 Διάλεξη 14: Μεσόνια και αντισωματίδια Μεσόνια Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως (διάλεξη 13) η έννοια των στοιχειωδών σωματίων άλλαξε πολλές φορές μέχρι σήμερα. Μέχρι το 1934 ο κόσμος των στοιχειωδών σωματιδίων

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου.

Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. Ατοµικά πρότυπα Η χρονική εξέλιξη της δοµής του ατόµου. ατοµική θεωρία ηµόκριτου ατοµική θεωρία Dalton πρότυπο Rutherford πρότυπο Schrodinger ~450 π.χ ~1800 µ.χ 1904 µ.χ 1911 µ.χ 1913 µ.χ 1926 µ.χ Σε διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα