ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ / ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ / ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ"

Transcript

1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ / ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

2 Στόχος μαθήματος: Είναι η μελέτη, η αναγνώριση, η ταξινόμηση και η επιστημονική ονομασία των διαφόρων φυτικών οργανισμών. Η διδασκαλία ειδικών γνώσεων που αφορούν στη μελέτη των βασικών αρχών της βιολογίας των ζιζανίων. Η απόκτηση βασικών γνώσεων σχετικών με τις σύγχρονες μεθόδους αντιμετώπισης των ζιζανίων και με τις εφαρμογές των φυτορρυθμιστικών ουσιών στη γεωργική πράξη.

3 Περιγραφή μαθήματος: Α. Συστηματική βοτανική: Ιστορική εξέλιξη - Περιεχόμενο της Συστηματικής Βοτανικής. Ταξινομικά συστήματα. Ονοματολογία. Γενεαλογικό δένδρο των εμβίων όντων και αθροίσματα (Κρυπτόγαμα, Πτεριδόφυτα, Σπερματόφυτα). Σπερματόφυτα: Γυμνόσπερμα Αγγειόσπερμα (φυλογένεση, γενικοί χαρακτήρες. βλαστητικά και αναπαραγωγικά όργανα. Επικονίασηγονιμοποίηση. Σπέρμα-καρπός. Άνθος - ταξιανθίες-συμμετρία και διαγράμματα ανθέων - Σχηματισμός των γαμετοφύτων -Γονιμοποίηση - Είδη καρπών. Οικονομική σημασία των αγγειοσπέρμων. Χαρακτηριστικοί αντιπρόσωποι δικότυλων και μονοκότυλων αγγειοσπέρμων φυτών γεωργικού ενδιαφέροντος.

4 Περιγραφή μαθήματος: Β. Ζιζανιολογία: Ταξινόμηση, βιολογία και οικολογία ζιζανίων φυτών. Αρχές και μέθοδοι διαχείρισης ζιζανίων με τη χρήση καλλιεργητικών, βιολογικών, φυσικών και χημικών μέσων αντιμετώπισης. Αλληλεπίδραση ζιζανίων με τις καλλιέργειες. Ζιζανιοκτόνα. Τρόποι ορθής εφαρμογής των ζιζανιοκτόνων και των φυτορρυθμιστικών ουσιών..

5 Βιβλιογραφία: 1. Leadlay, EA and Jury SL. (2006). Taxonomy and plant conservation: the cornerstone of the conservation and the sustainable use of plants. Cambridge University Press. 2. Monaco TJ, Weller SC, Ashton FM Weed Science. Principles and Practices. 4th ed., New York: John Wiley & Sons. 3. Ελευθεροχωρινός, Η.Γ., Ζιζανιολογία. 3η Έκδοση, Αγροτύπος, σελ Μπαμπαλώνας Δ., Κοκκίνη Σ Συστηματική Βοτανική: φυλογενετική φαινετική προσέγγιση της ταξινόμησης των φυτικών οργανισμών. Εκδόσεις Αϊβάζη. Θεσσαλονίκη, σελ Πασπάτης, Ε. Α., φυτορρυθμιστικές oυσίες (φυτορμόνες). Ο ρόλος τους στα φυτά. Οι εφαρμογές τους στις καλλιέργειες. 2η Έκδοση, Αθήνα, Εκδόσεις Αγροτύπος, σελ. 470.

6 Συστηματική Βοτανική

7 Εισαγωγή Η Συστηματική Βοτανική είναι κλάδος της Βοτανικής. Η Συστηματική βοτανική έχει ως κύριο αντικείμενο την ταξινόμηση των φυτών, δηλαδή 1. τη μελέτη και την περιγραφή της ποικιλομορφίας των φυτικών οργανισμών, 2. τη διερεύνηση των αιτίων και των συνεπειών αυτής της ποικιλομορφίας και 3. τη χρησιμοποίηση των δεδομένων που προκύπτουν για την κατανόηση και ερμηνεία της εξελικτικής πορείας και των συγγενικών σχέσεων των οργανισμών αυτών.

8 Εισαγωγή Στη Συστηματική Βοτανική χρησιμοποιείται συχνά ο όρος συστηματική κατάταξη, με τον οποίο εννοούμε την πορεία που ακολουθούμε για τη δημιουργία ενός λογικού συστήματος κατηγοριών ή βαθμίδων, κάθε μία από ης οποίες περιλαμβάνει έναν αριθμό οργανισμών ανάλογα με το βαθμό συγγένειάς τους και οι οποίες επιτρέπουν εύκολη αναφορά στους οργανισμούς που περιλαμβάνουν.

9 Εισαγωγή Η τεράστια ποικιλομορφία των οργανισμών, οι οποίοι ξεπερνούν τα είδη καθώς και η ανάγκη συνεννόησης των επιστημόνων και τεχνικών που ασχολούνται με αυτούς κάνει φανερή τη σημασία ταξινόμησής τους σε ένα σύστημα.

10 Εισαγωγή Το ιστορικό της κατάταξης των οργανισμών ξεκινά με την εμφάνιση του ανθρώπου. Οι πρώτες σοβαρές προσπάθειες κατάταξης έγιναν από τους αρχαίους 'Έλληνες φιλόσοφους Αριστοτέλη και Θεόφραστο, οι οποίοι θεωρούνται θεμελιωτές της Ζωολογίας και της Βοτανικής αντίστοιχα. Από τότε μέχρι σήμερα έχουν εκπονηθεί πολλά συστήματα κατάταξης των οργανισμών. Τα σύγχρονα συστήματα έχουν προκύψει μετά από μακρόχρονες έρευνες και χρήση ενός πολύ μεγάλου αριθμού πηγών. Στο διάστημα αυτό διαμορφώθηκαν διάφορες κατηγορίες συστημάτων ανάλογα με τα κριτήρια που χρησιμοποιούν.

11 Κύριες ταξινομικές μονάδες

12 Κύριες ταξινομικές μονάδες Βασίλειο (Kingdom): είναι η ανώτερη ταξινομική βαθμίδα και περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα αθροίσματα. Διαίρεση ή φύλο ή Συνομοταξία (Phylum): περιλαμβάνει μία ή περισσότερες κλάσεις. Κλάση ή Ομοταξία (Class): περιλαμβάνει μία ή περισσότερες τάξεις. Τάξη (Order): περιλαμβάνει μία ή περισσότερες οικογένειες. Οικογένεια (Family): περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα γένη. Γένος (Genus): περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα είδη. Είδος (Species)

13 Κύριες ταξινομικές μονάδες

14 Είδος (species) Σε όλα τα συστήματα κατάταξης των οργανισμών το είδος (species) είναι η θεμελιώδης ταξινομική βαθμίδα. Είδος είναι ένα περιορισμένο σύνολο ατόμων που χαρακτηρίζεται από κοινά, σταθερά και κληρονομήσιμα γνωρίσματα και το οποίο πετυχαίνει την κατά το δυνατόν μεγαλύτερη αναπαραγωγική απομόνωση. Στα σύγχρονα συστήματα ταξινόμηση για τον καθορισμό της έννοιας του είδους των φυτών χρησιμοποιούνται πολλά κριτήρια όπως μορφολογικά, γενετικά, φυλογενετικά κ.ά.

15 Καταγωγή και εξάπλωση των ειδών των φυτών

16 Καταγωγή και εξάπλωση των ειδών των φυτών Κανένα είδος φυτού δεν εμφανίσθηκε ταυτόχρονα σ' όλα τα μέρη της γης. Για κάθε φυτικό είδος υπάρχει πάντα μια γεωγραφική περιοχή όπου πρωτοεμφανίσθηκε και έγινε η αφετηρία για την εξάπλωσή του. Η περιοχή της πρωτοεμφάνισης ένός φυτικού είδους ονομάζεται κέντρο καταγωγής του είδους. Η τυχόν εξάπλωση ενός είδους και σε άλλα μέρη ξεκίνησε από το κέντρο καταγωγής του. Όλα τα είδη των φυτών είχαν και έχουν τις ευκαιρίες να διαδοθούν σε όλα τα μέρη της γης. Η εξάπλωση των φυτών έγινε και γίνεται με τη παρέμβαση αβιοτικών (αέρας, νερό) και βιοτικών παραγόντων (άλλα φυτά, ζώα, άνθρωπος). Ο άνθρωπος άθελα ή ηθελημένα είχε και έχει το μεγαλύτερο ρόλο στην εξάπλωσή τους.

17 Καταγωγή και εξάπλωση των ειδών των φυτών Κάποια φυτικά είδη δεν ξεπέρασαν την περιοχή που εμφανίσθηκαν, διότι δεν κατάφεραν να προσαρμοσθούν σε περιβάλλοντα διαφορετικά από εκείνα που εμφανίστηκαν. Μερικά μάλιστα επιβίωσαν αποκλειστικά και μόνο σε μια περιοχή που μπορεί να είναι μια πεδιάδα ή ακόμη μια κοιλάδα μερικών τετραγωνικών χιλιομέτρων. Τα φυτά αυτά, με την πολύ περιορισμένη εξάπλωση, χαρακτηρίζονται ως ενδημικά φυτά αυτού του τόπου. Τυπικό παράδειγμα ενδημικού φυτού είναι η μαστίχα της Χίου.

18 Καταγωγή και εξάπλωση των ειδών των φυτών Η χώρα μας έχει περίπου 1150 ενδημικά αυτοφυή φυτά (είδη και υποείδη). Σε σύγκριση με τα ενδημικά άλλων χωρών, ακόμη και των γειτονικών, ο αριθμός των ενδημικών φυτών της χώρας μας είναι εντυπωσιακός π.χ. η Βουλγαρία έχει περί τα 150 ενδημικά φυτά, η Παλαιά Γιουγκοσλαβία περί τα 100, ενώ υπάρχουν και χώρες όπως η Αγγλία που δεν έχουν ενδημικά φυτά. Άλλα πάλι φυτά μπορούν να επιβιώσουν ως αυτοφυή ή καλλιεργούμενα σε περισσότερα ή λιγότερα μέρη (γεωγραφικά μήκη και πλάτη) της γης.

19 . Ιστορία ταξινομικών συστημάτων

20 . Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Τα σύγχρονα ταξινομικά συστήματα έχουν προκύψει μετά από μακρόχρονες έρευνες και μακρόχρονη εμπειρία. Η ιστορία της ταξινόμησης των φυτών έχει τις ρίζες της στην προϊστορική εποχή, κατά την οποία οι άνθρωποι γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν τα περισσότερα από τα σημαντικά φυτά διατροφής, που καλλιεργούνται σήμερα. Η ταξινόμηση από τους πρωτόγονους ανθρώπους στηρίζονταν στις χρήσιμες και βλαβερές ιδιότητες των φυτών. Αυτού του είδους η ταξινόμηση αναπτύχθηκε μέσα στις κοινωνίες της εποχής εκείνης για τις ανάγκες τους χωρίς να στηρίζεται σε επιστημονική προσπάθεια.

21 . Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Εκείνο που οδήγησε τον άνθρωπο στο να ασχοληθή με τα φυτά ήταν, αφ' ενός μεν η φροντίδα για εξασφάλιση τροφής και υλικών απο τα φυτά για τις ανάγκες του, αφ' ετέρου δε η εύρεση φαρμάκων απο τα φυτά για θεραπευτικούς σκοπούς. Οι Αλμέριοι, που ήταν ο πρώτος λαός στην Δυτική Μεσόγειο κατα την Νεολιθική εποχή, καλλιεργούσαν την ελιά ενώ υπάρχουν ενδείξεις οτι μάζευαν και αγριοστάφυλλα.

22 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Στο τέλος της Νεολιθικής περιόδου, η συσσώρευσις γνώσεων σχετικά με τα φυτά, οδήγησε στην αποτύπωση αυτών των γνώσεων πάνω σε πλάκες, σ' ανάγλυφα και σε αγγεία όπως έκαναν οι Κινέζοι, οι Ελληνες και οι λαοί της Μεσοποταμίας.

23 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Αριστοτέλης Θεμελιωτής της βιολογικής κατάταξης θεωρείται αναμφίβολα ο Αριστοτέλης ( π.χ.) με το περί φυτών και το Φυσικά του. Ο Αριστοτέλης κατέταξε τον έμβιο κόσμο σε δύο βασίλεια, των φυτών και των ζώων.

24 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Θεόφραστος Ο Θεόφραστος ο Ερέσιος ( π.χ.) ήταν φιλόσοφος της αρχαιότητας. Θεωρείται συνεχιστής του έργου του Αριστοτέλη. Ο πρώτος που δημιούργησε ένα σταθερό και λογικό ταξινομικό σύστημα των φυτών.

25 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Θεόφραστος Ο Θεόφραστος περιέγραψε και ταξινόμησε περίπου 480 φυτικά taxa. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποίησε κυρίως τους περισσότερο εμφανείς χαρακτήρες της μορφολογίας τους και διαδοχικά όλο και περισσότερα λεπτομερή μορφολογικά γνωρίσματα. Αυτός πρώτος διέκρινε τις κύριες βλαστητικές μορφές των φυτών διαιρώντας τα σε δέντρα, θάμνους, φρύγανα και πόες. Αναγνώρισε διαφορές στα φυτά, όπως στη μορφή της στεφάνης, τις θέσεις της ωοθήκης, τα συμφυή και ελεύθερα πέταλα, τις ταξιανθίες, τους καρπούς κ.ά.

26 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Θεόφραστος Μερικοί από τους όρους που χρησιμοποίησε ο Θεόφραστος για τα φυτά χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα με την ίδια έννοια. Ακόμα μερικά από τα ονόματα που χρησιμοποίησε στο περίφημο έργο του «Περί φυτών ιστορίας» χρησιμοποιήθηκαν αργότερα από το Λινναίο και έτσι χρησιμοποιούνται και σήμερα.

27 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Ρωμαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (Gaius Plinius Secundus) Αργότερα ο Ρωμαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (Gaius Plinius Secundus, μ.χ.) αφιέρωσε εννέα από τους τριανταεπτά τόμους του έργου του «Historia naturalis» («Φυσική ιστορία») στα φαρμακευτικά φυτά.

28 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Διοσκορίδης Ο πιο σημαντικός βοτανικός της αρχαιότητας μετά το Θεόφραστο ήταν ο Πεδάνιος Διοσκορίδης (1ος αιώνας μ.χ), γιατρός από τα Ανάζαρβα της Κιλικίας, ο οποίος στο έργο του «Περί ύλης ιατρικής» («De materia medica») περιέγραψε περίπου 600 φυτικά taxa.

29 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Διοσκορίδης Στο έργο αυτό ο ιοσκορίδης εξετάζει τα φυτά περισσότερο από πρακτική άποψη και κυρίως τη φαρμακευτική τους σημασία. Το βιβλίο αυτό του ιοσκορίδη υπήρξε η βασική πηγή πληροφοριών για τα φυτά σχεδόν μέχρι το 16ο αιώνα.

30 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Από το 17ο περίπου αιώνα τα φυτά άρχισαν να γίνονται αντικείμενο μελέτης όχι μόνο για την πρακτική τους αξία αλλά και για την ύπαρξή τους, δηλ από θεωρητική άποψη. Αξιόλογοι βοτανικοί της εποχής εκείνης ήταν ο Ελβετός Gaspar Bauhin ( ), ο Άγγλος John Ray ( ), ο Γάλλος Joseph Pitton de Tournefort ( ) κ.ά. Ο G.Bauhin το 1623 δημοσίευσε το έργο του «Pinax theatri botanici», έναν κατάλογο περίπου ειδών με τα συνώνυμά τους, δηλ τα διάφορα ονόματα που έδιναν σε κάθε είδος προηγούμενοι ερευνητές. Στο έργο αυτό, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος των έργων του Λινναίου, γίνεται σε πολλές περιπτώσεις χρήση διωνύμων χωρίς όμως σταθερό τρόπο.

31 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Σουηδός επιστήμονας Carl Linne (γιατρός και βοτανολόγος) γεννήθηκε το Αποκαλείται ο Πατέρας της Συστηματικής Βοτανικής Ίδρυσε ένα σύγχρονο σύστημα ονοματολογίας.

32 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Θεμελιωτής της σύγχρονης ταξινόμησης των φυτών αλλά και των ζώων θεωρείται αναμφισβήτητα ο Σουηδός Carl Linne, γνωστός περισσότερο ως Carolus Linnaeus ( Κάρολος Λινναίος, ), ένας από τους μεγαλύτερους βιολόγους όλων των εποχών.

33 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Το έργο του για τους συστηματικούς θεωρείται πολύ σημαντικό, αφού το σύστημα ονοματολογίας που χρησιμοποιούμε σήμερα είναι ουσιαστικά δικό του. Σημαντικότερα έργα του είναι το «Systema naturae» (1735), «Genera plantarum» (1737) «Species plantarum» (1753).

34 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Το πρώτο περιλαμβάνει την ταξινόμηση όλων των γνωστών τότε ζώων, ορυκτών και Φυτών σε μία γενική μορφή.

35 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Το δεύτερο περιλαμβάνει σύντομες περιγραφές πολλών φυτικών γενών.

36 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Το τρίτο περιλαμβάνει τα ονόματα και σύντομες περιγραφές πολλών φυτικών ειδών, καθώς και ορισμένα άλλα στοιχεία.

37 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Στο έργο αυτό εφαρμόζει για όλα τα είδη με ένα σταθερό τρόπο τη διπλή ονομασία. Ο κατάλληλος αυτός τρόπος εμφάνισης των ονομάτων των ειδών από το Λινναίο οδήγησε στην παγκόσμια αποδοχή και υιοθέτησή του, που εδώ και πολλά χρόνια είναι υποχρεωτικός.

38 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Τα τρία αυτά έργα του Λινναίου έχουν επανεκδοθεί πολλές φορές. Στα δύο τελευταία ο Λινναίος ταξινομεί τα φυτά σύμφωνα με το τεχνητό του «φυλετικό σύστημα» («systema sexuale»), όπως το ονομάζει. Πάντως αν και τεχνητό το σύστημα του Λινναίου θεωρείται πολύ σημαντικό εξαιτίας της απλότητάς του. * Ο Λινναίος ήταν ο πρώτος που κατέταξε τον άνθρωπο στο είδος Homo sapiens Με αυτό οι βοτανικοί μπορούν με λογικό, σταθερό και εύκολο τρόπο να αναφέρονται στις ονομασίες των φυτών.

39 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Λινναίος (Carl von Linne) Τα αμέσως επόμενα χρόνια το έργο του Λινναίου συνεχίσθηκε από μαθητές και συνεργάτες του σε διάφορες χώρες. Το σύστημα του δεν έγινε αποδεκτό από όλους τους επιστήμονες της εποχής εκείνης αλλά συνέχισε να κυριαρχεί στις ταξινομικές εργασίες μέχρι σχεδόν τα μέσα του 19ου αιώνα.

40 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Δαρβίνος (Charles Darwin) Γεννήθηκε στην Αγγλία, σπούδασε Ιατρική, Θεολογία. Ο Δαρβίνος δημοσίευσε το Νοέμβριο του 1859 το σημαντικότερο κείμενο όλων των εποχών: On the Origin of Species by Means of Natural Selection.

41 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Δαρβίνος (Charles Darwin) Μετά το 1859, δηλ μετά τη δημοσίευση του έργου του Κάρολου Δαρβίνου (Charles Darwin, ) για την προέλευση των ειδών δια μέσου της φυσικής επιλογής, δόθηκε η δυνατότητα στους βιολόγους να αναζητήσουν τις εξελικτικές σχέσεις, που υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων taxa.

42 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Κάρολος Δαρβίνος (Charles Darwin) Ο Δαρβίνος υποστήριζε ότι, οι διάφορες μορφές φυτών έχουν προέλθει από αργή εξέλιξη κάποιων λίγων και απλούστερων ειδών. Η εξελικτική ιστορία ή η γενεαλογία ενός taxon είναι η φυλογένεσή του, προς τη μελέτη της οποίας άρχισαν να στρέφουν σιγά-σιγά την προσοχή τους οι βοτανικοί. Έτσι έχουμε τις πρώτες προσπάθειες δημιουργίας ενός φυλογενετικού συστήματος των φυτών αν και αυτό παρουσίαζε πλήθος πρακτικών προβλημάτων.

43 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Το πρώτο σύστημα των φυτών με φυλογενετικά στοιχεία είναι του Γερμανού August W. Eichler ( ), το οποίο δημοσιεύθηκε το Αλλά τα πιο σημαντικά από τα συστήματα εκείνης της περιόδου είναι το σύστημα του R. νοn Wettstein ( ), που δημοσιεύθηκε το 1911 και το σύστημα του Γερμανού Adolf Engler ( ). Ο Engler δημοσίευσε το σύστημά του από το σε ένα πολύτομο έργο με τη βοήθεια του στενού συνεργάτη του Karl Prantl ( ) και τη συμβολή διαφόρων ειδικών ερευνητών.

44 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Άλλα φυλογενετικά συστήματα ταξινόμησης των φυτών, μερικά από τα οποία αναφέρονται όμως μόνο στα Αγγειόσπερμα, είναι του Αμερικανού Charles Ε. Bessey ( ), του Γερμανού Hans Hallier ( ), του Βρετανού John Hutchinson ( ) κ.ά. Νεότερα τέτοια συστήματα είναι του Ρωσοαρμένιου Armen Takhtajan (1980), των Αμερικανών Arthur Cronquist (1981) και Robert Thorne (1976), του Δανού Rolf Dahlgren (1981) κ.ά.

45 Ονοματολογία

46 Ονοματολογία Με την πάροδο των χρόνων και με την πρόοδο των ερευνών της Συστηματικής Βοτανικής δημιουργήθηκαν διάφορες τάσεις προσέγγισης του αντικειμένου της. Έτσι, ανάλογα με τον τρόπο και τις μεθόδους αυτής της προσέγγισης η Συστηματική Βοτανική σήμερα διακρίνεται σε Κλασική Συστηματική και σε Πειραματική Συστηματική.

47 Ονοματολογία Η προσέγγιση στην περίπτωση της Κλασικής Συστηματικής γίνεται κυρίως με τη μελέτη των μορφολογικών χαρακτήρων των οργανισμών. Η μελέτη αυτή γίνεται με διατηρημένο, νωπό ή και ζωντανό υλικό σε εργαστήρια και μουσεία αλλά συνήθως περιλαμβάνει και εργασία στην ύπαιθρο για επιτόπια μελέτη των φυτικών οργανισμών. Η Πειραματική Συστηματική στη μεθοδολογία της περιλαμβάνει οικολογικές, κυτταρολογικές και γενετικές έρευνες καθώς και πειραματικές έρευνες σε πληθυσμούς στην ύπαιθρο και σε ζωντανά φυτά στο εργαστήριο και σε βοτανικούς κήπους

48 Ονοματολογία Με την πρόοδο της Βιοσυστηματικής σε κάποια περίοδο θεωρήθηκε από μερικούς επιστήμονες ότι η Κλασική Συστηματική είναι ξεπερασμένη. Σήμερα όμως έχει γίνει κατανοητό από όλους ότι αυτοί οι δύο τρόποι προσέγγισης και μελέτης των οργανισμών δεν είναι εντελώς ξεχωριστοί και αντίθετοι, αλλά πρέπει να είναι στενά συνεργαζόμενοι και ότι χωρίς τον έναν από αυτούς η μεθοδολογία της Συστηματικής είναι ατελής.

49 Ονοματολογία Εκτός από τους παραπάνω υπάρχουν και άλλοι τρόποι προσέγγισης του αντικειμένου της Συστηματικής. Αν η προσέγγιση αυτή γίνεται με χημικές μεθόδους, δηλαδή με μελέτη των βιοχημικών χαρακτηριστικών των οργανισμών, πρόκειται για τη Χημειοταξινομική και τη Χημειοσυστηματική.

50 Ονοματολογία Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να επεκτείνεται στη Συστηματική η μεθοδολογία των ηλεκτρονικών υπολογιστών για την επεξεργασία διαφόρων ταξινομικών δεδομένων. Ο τρόπος αυτός προσέγγισης του αντικειμένου της Συστηματικής ονομάζεται Αριθμητική Ταξινομική ή Αριθμοταξινομική.

51 Ονοματολογία Με τον όρο ονοματολογία εννοούμε το μέρος εκείνο της Συστηματικής, το οποίο ασχολείται με την επιστημονική ονομασία των διαφόρων ταξινομικών μονάδων των οργανισμών.

52 Ονοματολογία Στα διάφορα επίπεδα της ταξινομικής ιεραρχίας δίνονται ονόματα με συγκεκριμένες καταλήξεις, ώστε να είναι ευκολότερος ο τρόπος επικοινωνίας μεταξύ μας κάθε φορά που αναφερόμαστε σε κάποιο φυτό ή σε μια συστηματική μονάδα (taxon, πληθυντικός αριθμός: taxa). Έτσι η ανάγκη διεθνούς επικοινωνίας και συνεννόησης δημιούργησε τη θέσπιση κανονισμών, που διέπουν σε διεθνές επίπεδο την απόδοση επιστημονικών ονομάτων στα φυτά.

53 Ονοματολογία Η ονομασία για να είναι έγκυρη πρέπει να ακολουθεί ορισμένες αρχές και κανόνες, οι οποίοι για τα φυτά εμπεριέχονται στο «Διεθνή Κώδικα Βοτανικής Ονοματολογίας». Ο Διεθνής κώδικας, έχει θεσπισθεί σε διεθνή συνέδρια και αποτελεί ένα μέσο ορθής επικοινωνίας μεταξύ των ειδικών επιστημόνων όλου του κόσμου και έχει ως σκοπό την εξασφάλιση της σταθερότητας, της παγκοσμιότητας και της μοναδικότητας των ονομάτων των φυτών.

54 Ονοματολογία Το επιστημονικό όνομα ενός είδους είναι συνδυασμός δύο λέξεων και χαρακτηρίζεται ως διώνυμο. Η διωνυμική ονοματολογία (Λατινικά: binominal = bis (δις) + nomen (όνομα)) είναι η επίσημη μέθοδος ονοματοδοσίας των ειδών. Οι δύο αυτές λέξεις μαζί, δηλ. το διώνυμο αποτελούν το όνομα του είδους. Οι λέξεις αυτές γράφονται πάντοτε με λατινικά.

55 Ονοματολογία Τα επιστημονικά ονόματα γράφονται συνήθως με πλάγια γραμματοσειρά. Η πρώτη λέξη είναι το όνομα του γένους, στο οποίο ανήκει το είδος και γράφεται πάντοτε με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα. Η δεύτερη λέξη είναι συνήθως ένα επίθετο και αποτελεί το λεγόμενο ειδικό όνομα ή ειδικό επίθετο του είδους. Η λέξη αυτή γράφεται πάντοτε με μικρό το αρχικό γράμμα.

56 Ονοματολογία Οι δύο λέξεις μαζί, δηλ. το όνομα του γένους και το ειδικό επίθετο αποτελούν το όνομα του είδους. Το διπλό αυτό όνομα κάθε είδους για να είναι απόλυτα ορθό πρέπει να ακολουθείται από το όνομα του ερευνητή, ο οποίος πρώτος δημοσίευσε το όνομα αυτό και έκανε την αρχική περιγραφή του είδους. Το όνομα του ερευνητή, το οποίο είναι γνωστό ως όνομα του συγγραφέα, συνήθως αναγράφεται συντετμημένο.

57 Ονοματολογία Το πλήρες επιστημονικό όνομα ενός είδους περιλαμβάνει τρία στοιχεία: 1. γένος, 2. ειδικό όνομα ή επίθετο και 3. όνομα του συγγραφέα.

58 Ονοματολογία Το πλήρες επιστημονικό όνομα ενός είδους περιλαμβάνει τρία στοιχεία: 1. γένος, 2. ειδικό όνομα ή επίθετο και 3. όνομα του συγγραφέα.

59 Ονοματολογία Το επιστημονικό όνομα του μαρουλιού είναι: Lactuca sativa L. Lactuca είναι το όνομα του γένους, sativa το ειδικό όνομα (επίθετο) και L. το όνομα του συγγραφέα, το οποίο στην περίπτωση αυτή είναι σύντμηση του ονόματος του Λινναίου (Linnaeus).

60 Ονοματολογία Μερικές φορές οι συγγραφείς ενός είδους μπορεί να είναι περισσότεροι από ένας. Τότε αναγράφονται τα ονόματα όλων μετά το ειδικό επίθετο του είδους. Ακόμη υπάρχει περίπτωση ένα είδος να έχει δύο ή περισσότερους συγγραφείς με το όνομα του πρώτου ή των πρώτων να βρίσκεται σε παρένθεση. Το επιστημονικό όνομα της Kαρπουζιάς είναι Citrullus lanatus (Thunb.) Mansfeld.

61 Ονοματολογία Το επιστημονικό όνομα της καρπουζιάς είναι Citrullus lanatus (Thunb.) Mansfeld. Η αναγραφή με αυτό τον τρόπο των δύο συγγραφέων σημαίνει ότι αυτό το είδος περιέγραψε αρχικά ο Thunberg, ο οποίος χρησιμοποίησε το ειδικό επίθετο lanatus. Ο Thunberg όμως τοποθέτησε την καρπουζιά όχι στο γένος Citrullus αλλά σε κάποιο άλλο. Αργότερα ο Mansfeld αναθεώρησε αυτή την τοποθέτηση και μετέφερε το είδος στο γένος Citrullus.

62 Ονοματολογία Όταν με αναθεώρηση το ταξινομικό επίπεδο ενός taxon αλλάζει ή όταν ένα είδος μεταφέρεται από ένα γένος σε άλλο, το όνομα του συγγραφέα, που έκανε την πρώτη περιγραφή και έδωσε το πρώτο όνομα, μπαίνει σε παρένθεση και ακολουθεί έξω από την παρένθεση το όνομα εκείνου που έκανε την αλλαγή. Τέτοιες αλλαγές μερικές φορές είναι απαραίτητες μετά τη συγκέντρωση νέων πληροφοριών με την πρόοδο της ταξινομικής έρευνας. Οι αλλαγές αυτές πρέπει να γίνονται με πολύ προσοχή και να είναι σύμφωνες με τους κανόνες του Διεθνούς Κώδικα Βοτανικής Ονοματολογίας.

63 Ονοματολογία Η ονοµατολογία των καλλιεργούµενων φυτών παρουσιάζει διαφορές από αυτή των αυτοφυών φυτών, αναφέρεται στο διεθνή Κώδικα Βοτανικής διεθνή Κώδικα Ονοµατολογίας αλλά λεπτομέρειές της περιλαμβάνονται στο Ονοματολογίας των Καλλιεργούμενων Φυτών. Φυτά τα οποία απαντούν αυτοφυή στη φύση και απαντούν αναλλοίωτα και στην καλλιέργεια διατηρούν τις ονομασίες τους, όπως αυτές ισχύουν για τα αντίστοιχα αυτοφυή βοτανικά taxa.

64 Ονοματολογία Στα καλλιεργούμενα φυτά, τα οποία δημιουργούνται στην καλλιέργεια με υβριδισμό, επιλογή ή άλλες διαδικασίες δίνονται καλλιεργητικά ονόματα. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται ο όρος καλλιεργητική ποικιλία (cultivar), ο οποίος δεν είναι ανάλογος με τη βοτανική ποικιλία. Τα ονόματα των καλλιεργητικών ποικιλιών γράφονται με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα και ακολουθούν τη σύντμηση cv., που σημαίνει cultivar ή τοποθετούνται μεταξύ δύο απλών εισαγωγικών, π.χ. Citrullus lanatus cv. Crίmson Sweet, Rosa 'Crίmson Glory'

65 Ονοματολογία Οι ανώτερες από το γένος ταξινομικές μονάδες (taxa) έχουν συνήθως ορισμένη κατάληξη, όπως φαίνεται στον πίνακα.

66 Ονοματολογία καλλιεργούμενων φυτών Η ονοματολογία των καλλιεργούμενων φυτών παρουσιάζει διαφορές από αυτή των αυτοφυών φυτών, αναφέρεται στο Διεθνή Κώδικα Βοτανικής Ονοματολογίας ICBN: International Code of Botanical Nomenclature αλλά λεπτομέρειές της περιλαμβάνονται στο Διεθνή Κώδικα Ονοματολογίας των Καλλιεργούμενων Φυτών Code of Nomenclature for Cultivated Plants Φυτά τα οποία απαντούν αυτοφυή στη φύση και απαντούν αναλλοίωτα και στην καλλιέργεια διατηρούν τις ονομασίες τους, όπως αυτές ισχύουν για τα αντίστοιχα αυτοφυή βοτανικά taxa.

67 Ονοματολογία καλλιεργούμενων φυτών Στα καλλιεργούμενα φυτά, τα οποία δημιουργούνται στην καλλιέργεια με υβριδισμό, επιλογή ή άλλες διαδικασίες δίνονται καλλιεργητικά ονόματα. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται ο όρος καλλιεργητική ποικιλία (cultivar), ο οποίος δεν είναι ανάλογος με τη βοτανική ποικιλία. Τα ονόματα των καλλιεργητικών ποικιλιών γράφονται με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα και ακολουθούν τη σύντμηση cv., που σημαίνει cultivar ή τοποθετούνται μεταξύ δύο απλών εισαγωγικών, π.χ. Citrullus lanatus cv. Crίmson Sweet, Rosa 'Crίmson Glory'.

68 Ονοματολογία καλλιεργούμενων φυτών Συνήθεις συντομογραφίες της Συστηματικής Βοτανικής. Στη Συστηματική Βοτανική χρησιμοποιούνται πολύ συχνά διάφορες συντομογραφίες, που είναι καθιερωμένες διεθνώς και έχουν συγκεκριμένη έννοια.

69 Ονοματολογία καλλιεργούμενων φυτών Συνήθεις συντομογραφίες της Συστηματικής Βοτανικής. Στη Συστηματική Βοτανική χρησιμοποιούνται πολύ συχνά διάφορες συντομογραφίες, που είναι καθιερωμένες διεθνώς και έχουν συγκεκριμένη έννοια. sp. = species = είδος (ένα είδος) spp. = species = είδη (δύο ή περισσότερα είδη) ssp. = subspecies = υποείδος subsp. = subspecies = υποείδος var. = varietas = ποικιλία f. = forma = µορφή cv. = cultivar = καλλιεργητική ποικιλία s.l. = sensu lato = µε την πλατειά έννοια s.s. = sensu stricto = µε τη στενή έννοια

70 Ονοματολογία καλλιεργούμενων φυτών Η ονοματολογία και η ταξινόμηση των φυτικών ειδών επιτρέπουν τον ταξινομικό προσδιορισμό άγνωστων φυτικών δειγμάτων. Κατά τον ταξινομικό προσδιορισμό γίνεται αναγνώριση ή ταύτιση ενός αγνώστου φυτικού δείγματος με μια γνωστή, ήδη ονομασμένη ταξινομική μονάδα και προσδιορίζεται η συγκεκριμένη θέση του δείγματος σε μια υπάρχουσα ταξινόμηση των φυτικών οργανισμών. Ο ταξινομικός προσδιορισμός των φυτικών δειγμάτων μπορεί να γίνει εμπειρικά με τη βοήθεια φωτογραφιών ή βοτανικών απεικονίσεων, αλλά κάτι τέτοιο ενέχει κινδύνους απόδοσης λανθασμένων ονομάτων σε φυτικά δείγματα.

71 Ονοματολογία καλλιεργούμενων φυτών H διαδικασία προσδιορισμού των φυτικών δειγμάτων διενεργείται με την βοήθεια των κλειδών, δηλαδή μέσω ενός ιεραρχικά δομημένου, διχοτομικού τρόπου διαίρεσης των γνωρισμάτων των φυτών, ο οποίος προοδευτικά καταλήγει στην απόδοση επιστημονικών ονομάτων. Επιπλέον, ο ταξινομικός προσδιορισμός άγνωστων δειγμάτων μπορεί να διευκολυνθεί με τη βοήθεια συγκριτικού υλικού από ταξινομικά προσδιορισμένα δείγματα ερμπαρίων (Herbarium) τα οποία κατατίθενται σε ειδικά βοτανικά μουσεία. Ερμπάριο (Herbarium, πληθυντικός αριθμός: Herbaria) είναι η βοτανική συλλογή αποξηραμένων φυτικών ειδών. Ο συνδυασμός των δύο μεθόδων επιτρέπει ένα πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα.

72 Είδος (species) Καταγωγή και εξάπλωση των ειδών των φυτών Τυπικό παραδείγματα ευρείας εξάπλωσης φυτού είναι η φακή (Lens culinaris Medik). Οι Μεσογειακές χώρες, όπου αναπτύχθηκαν πολλοί πολιτισμοί, και οι κάτοικοί τους στηρίχθηκαν στη γεωργία από τους προϊστορικούς ακόμη χρόνους, είναι ο τόπος καταγωγής αλλά και της γενετικής εξέλιξης πολλών καλλιεργουμένων φυτών.

73 Tαξινομικές βαθμίδες Οι βαθμίδες στα ελληνικά και ο αντίστοιχος αγγλικός όρος Βασίλειο Φύλο Υποφύλο Υπερομοταξία Ομοταξία Υφομοταξία Υπέρταξη Τάξη Υπόταξη Υπεροικογένεια Οικογένεια Υποοικογένεια Ομοιογένεια Γένος Υπογένος Είδος Υποείδος (Kingdom) (Phylum) (Subphylum) (Superclass) (Class) (Subclass) (Superorder) (Order) (Suborder) (Superfamily) (Family) (Subfamily) (Tribe) (Genus) (Subgenus) (Species) (Subspecies)

74 Δευτερεύουσες ταξινομικές βαθμίδες Μερικές φορές χρησιμοποιούνται και δευτερεύουσες ταξινομικές βαθμίδες, όπως είναι Υπόταξη Υποοικογένεια Υπογένος (Suborder) (Subfamily) (Subgenus) κ.α

75 Κατώτερες ταξινομικές βαθμίδες Στη Συστηματική Βοτανική χρησιμοποιούνται και κατώτερες από το είδος ταξινομικές βαθμίδες, όπως είναι το υποείδος, η ποικιλία και η μορφή.

76 Τaxon (ταξινομική μονάδα) Με τον όρο περιγραφή εννοούμε την απαρίθμηση των μορφολογικών χαρακτήρων ενός taxon, οι οποίοι καθορίζουν έτσι αυτή την ταξινομική μονάδα. Οι χαρακτήρες οι οποίοι χρησιμοποιούνται σε μία ταξινομική περιγραφή είναι γνωστοί ως ταξινομικοί ή συστηματικοί χαρακτήρες.

77 Τaxon (ταξινομική μονάδα) Ο όρος διάγνωση σημαίνει μία σύντομη περιγραφή μίας ταξινομικής μονάδας, στην οποία χρησιμοποιούνται μόνο εκείνοι οι χαρακτήρες, που είναι απολύτως απαραίτητοι για τη διάκρισή της από άλλες συγγενικές της οι χαρακτήρες που χρησιμοποιούνται σε μία διάγνωση ονομάζονται διαγνωστικοί χαρακτήρες.

78 . Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Τα σύγχρονα ταξινομικά συστήματα έχουν προκύψει μετά από μακρόχρονες έρευνες και μακρόχρονη εμπειρία. Η ιστορία της ταξινόμησης των φυτών έχει τις ρίζες της στην προϊστορική εποχή, κατά την οποία οι άνθρωποι γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν τα περισσότερα από τα σημαντικά φυτά διατροφής, που καλλιεργούνται σήμερα. Η ταξινόμηση από τους πρωτόγονους ανθρώπους στηρίζονταν στις χρήσιμες και βλαβερές ιδιότητες των φυτών. Αυτού του είδους η ταξινόμηση αναπτύχθηκε μέσα στις κοινωνίες της εποχής εκείνης για τις ανάγκες τους χωρίς να στηρίζεται σε επιστημονική προσπάθεια.

79 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Ο πρώτος που δημιούργησε ένα σταθερό και λογικό ταξινομικό σύστημα των φυτών ήταν ο «πατέρας της Βοτανικής» αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Θεόφραστος ο Ερέσιος ( π.χ.). Ο Θεόφραστος περιέγραψε και ταξινόμησε περίπου 480 φυτικά taxa. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποίησε κυρίως τους περισσότερο εμφανείς χαρακτήρες της μορφολογίας τους και διαδοχικά όλο και περισσότερα λεπτομερή μορφολογικά γνωρίσματα.

80 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Αυτός πρώτος διέκρινε τις κύριες βλαστητικές μορφές των φυτών διαιρώντας τα σε δέντρα, θάμνους, φρύγανα και πόες. Αναγνώρισε διαφορές στα φυτά, όπως στη μορφή της στεφάνης, τις θέσεις της ωοθήκης, τα συμφυή και ελεύθερα πέταλα, τις ταξιανθίες, τους καρπούς κ.ά. Μερικοί από τους όρους που χρησιμοποίησε ο Θεόφραστος για τα φυτά χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα με την ίδια έννοια. Ακόμα μερικά από τα ονόματα που χρησιμοποίησε στο περίφημο έργο του «Περί φυτών ιστορίας» χρησιμοποιήθηκαν αργότερα από το Λινναίο και έτσι χρησιμοποιούνται και σήμερα. Αργότερα ο Ρωμαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (Gaius Plinius Secundus, μ.χ.) αφιέρωσε εννέα από τους τριανταεπτά τόμους του έργου του «Historia naturalis» («Φυσική ιστορία») στα φαρμακευτικά φυτά.

81 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Ο πιο σημαντικός βοτανικός της αρχαιότητας μετά το Θεόφραστο ήταν ο Πεδάνιος ιοσκορίδης (1ος αιώνας μ.χ), γιατρός από τα Ανάζαρβα της Κιλικίας, ο οποίος στο έργο του «Περί ύλης ιατρικής» («De materia medica») περιέγραψε περίπου 600 φυτικά taxa. Στο έργο αυτό ο ιοσκορίδης εξετάζει τα φυτά περισσότερο από πρακτική άποψη και κυρίως τη φαρμακευτική τους σημασία. Το βιβλίο αυτό του ιοσκορίδη υπήρξε η βασική πηγή πληροφοριών για τα φυτά σχεδόν μέχρι το 16ο αιώνα.

82 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Από το 17ο περίπου αιώνα τα φυτά άρχισαν να γίνονται αντικείμενο μελέτης όχι μόνο για την πρακτική τους αξία αλλά και για την ύπαρξή τους, δηλ από θεωρητική άποψη. Αξιόλογοι βοτανικοί της εποχής εκείνης ήταν ο Ελβετός Gaspar Bauhin ( ), ο Άγγλος John Ray ( ), ο Γάλλος Joseph Pitton de Tournefort ( ) κ.ά. Ο G.Bauhin το 1623 δημοσίευσε το έργο του «Pinax theatri botanici», έναν κατάλογο περίπου ειδών με τα συνώνυμά τους, δηλ τα διάφορα ονόματα που έδιναν σε κάθε είδος προηγούμενοι ερευνητές. Στο έργο αυτό, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος των έργων του Λινναίου, γίνεται σε πολλές περιπτώσεις χρήση διωνύμων χωρίς όμως σταθερό τρόπο.

83 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Θεμελιωτής της σύγχρονης ταξινόμησης των φυτών αλλά και των ζώων θεωρείται αναμφισβήτητα ο Σουηδός Carl Linne, γνωστός περισσότερο ως Carolus Linnaeus ( Κάρολος Λινναίος, ), ένας από τους μεγαλύτερους βιολόγους όλων των εποχών. Το έργο του για τους συστηματικούς θεωρείται πολύ σημαντικό, αφού το σύστημα ονοματολογίας που χρησιμοποιούμε σήμερα είναι ουσιαστικά δικό του. Σημαντικότερα έργα του είναι το «Systema naturae» (πρώτη έκδοση 1735), το «Genera plantarum» (πρώτη έκδοση 1737) και το «Species plantarum» (πρώτη έκδοση 1753).

84 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Το πρώτο περιλαμβάνει την ταξινόμηση όλων των γνωστών τότε ζώων, ορυκτών και φυτών σε μία γενική μορφή. Το δεύτερο περιλαμβάνει σύντομες περιγραφές πολλών φυτικών γενών. Το τρίτο περιλαμβάνει τα ονόματα και σύντομες περιγραφές πολλών φυτικών ειδών, καθώς και ορισμένα άλλα στοιχεία. Στο έργο αυτό εφαρμόζει για όλα τα είδη με ένα σταθερό τρόπο τη διπλή ονομασία. Ο κατάλληλος αυτός τρόπος εμφάνισης των ονομάτων των ειδών από το Λινναίο οδήγησε στην παγκόσμια αποδοχή και υιοθέτησή του, που εδώ και πολλά χρόνια είναι υποχρεωτικός.

85 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Τα τρία αυτά έργα του Λινναίου έχουν επανεκδοθεί πολλές φορές. Στα δύο τελευταία ο Λινναίος ταξινομεί τα φυτά σύμφωνα με το τεχνητό του «φυλετικό σύστημα» («systema sexuale»), όπως το ονομάζει. Πάντως αν και τεχνητό το σύστημα του Λινναίου θεωρείται πολύ σημαντικό εξαιτίας της απλότητάς του. Με αυτό οι βοτανικοί μπορούν με λογικό, σταθερό και εύκολο τρόπο να αναφέρονται στις ονομασίες των φυτών.

86 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Τα αμέσως επόμενα χρόνια το έργο του Λινναίου συνεχίσθηκε από μαθητές και συνεργάτες του σε διάφορες χώρες. Το σύστημα του δεν έγινε αποδεκτό από όλους τους επιστήμονες της εποχής εκείνης αλλά συνέχισε να κυριαρχεί στις ταξινομικές εργασίες μέχρι σχεδόν τα μέσα του 19ου αιώνα.

87 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Μετά το 1859, δηλ μετά τη δημοσίευση του έργου του Κάρολου αρβίνου (Charles Darwin, ) για την προέλευση των ειδών δια μέσου της φυσικής επιλογής, δόθηκε η δυνατότητα στους βιολόγους να αναζητήσουν τις εξελικτικές σχέσεις, που υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων taxa. Η εξελικτική ιστορία ή η γενεαλογία ενός taxon είναι η φυλογένεσή του, προς τη μελέτη της οποίας άρχισαν να στρέφουν σιγάσιγά την προσοχή τους οι βοτανικοί. Έτσι έχουμε τις πρώτες προσπάθειες δημιουργίας ενός φυλογενετικού συστήματος των φυτών αν και αυτό παρουσίαζε πλήθος πρακτικών προβλημάτων.

88 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Το πρώτο σύστημα των φυτών με φυλογενετικά στοιχεία είναι του Γερμανού August W. Eichler ( ), το οποίο δημοσιεύθηκε το Αλλά τα πιο σημαντικά από τα συστήματα εκείνης της περιόδου είναι το σύστημα του R. νοn Wettstein ( ), που δημοσιεύθηκε το 1911 και το σύστημα του Γερμανού Adolf Engler ( ). Ο Engler δημοσίευσε το σύστημά του από το σε ένα πολύτομο έργο με τη βοήθεια του στενού συνεργάτη του Karl Prantl ( ) και τη συμβολή διαφόρων ειδικών ερευνητών.

89 Ιστορία ταξινομικών συστημάτων Άλλα φυλογενετικά συστήματα ταξινόμησης των φυτών, μερικά από τα οποία αναφέρονται όμως μόνο στα Αγγειόσπερμα, είναι του Αμερικανού Charles Ε. Bessey ( ), του Γερμανού Hans Hallier ( ), του Βρετανού John Hutchinson ( ) κ.ά. Νεότερα τέτοια συστήματα είναι του Ρωσοαρμένιου Armen Takhtajan (1980), των Αμερικανών Arthur Cronquist (1981) και Robert Thorne (1976), του ανού Rolf Dahlgren (1981) κ.ά.

90 Κλείδες προσδιορισμού Ο σκοπός μιας κλείδας είναι να βοηθήσει στον προσδιορισμό ενός άγνωστου είδους. Έτσι λοιπόν, όταν συναντήσουμε έναν άγνωστο οργανισμό, φυτό, με την κλείδα έχουμε τη δυνατότητα να προσπαθήσουμε να τον προσδιορίσουμε. Για να πετύχει τον σκοπό αυτό μια κλείδα παρουσιάζει μια σειρά από κατάλληλους διαγνωστικούς χαρακτήρες σε μια σειρά εναλλασσόμενων διαφορών. Ο ερευνητής έτσι, βρίσκει το σωστό όνομα του είδους του δείγματός του, κάνοντας την κατάλληλη εκλογή, σε μια σειρά από διαδοχικά βήματα. Η πορεία που ακολουθείται μοιάζει λίγο με αυτήν ενός γιατρού, ο οποίος με μια σειρά από βήματα που στηρίζονται σε ερωτήματα και ευρήματα από την εξέταση, ακολουθώντας μια αφαιρετική διαδικασία, οδηγείται τελικά στη διάγνωση της ασθένειας. Η χρήση των κλειδών προσδιορισμού είναι αρκετά παλιά.

91 Κλείδες προσδιορισμού Ο Αριστοτέλης για να κατατάξει τα ζώα, χρησιμοποιούσε την απλή διχοτόμηση των διαφορών, π.χ. «με αίμα» ή «χωρίς αίμα». Στην Αριστοτέλεια πορεία οι κλείδες ήταν εργαλείο λογικής ταξινόμησης. Τυπολογικά ένα αντικείμενο ήταν έτσι κι αλλιώς «Α» ή «όχι Α». Πολύ αργότερα κι άλλοι ασχολήθηκαν με τις κλείδες όπως ο Voss (1952) ή ο Metcalf (1954). Σήμερα πλέον είναι από όλους παραδεκτή η χρησιμότητα των κλειδών. Η κατασκευή των κλειδών είναι αρκετά επίπονη και μακροχρόνια διαδικασία, που περιλαμβάνει την επιλογή και την λεπτομερή εξέταση των πιο χρήσιμων και των πιο καθαρά διαγνωστικών χαρακτήρων.

92 Κλείδες προσδιορισμού Οι ιδανικοί χαρακτήρες μιας κλείδας πρέπει να είναι: Εξωτερικοί, ώστε να μπορούν να παρατηρηθούν απευθείας χωρίς εξειδικευμένο εξοπλισμό. Απόλυτοι, ώστε να μην αμφιβάλλει ο παρατηρητής. Σχετικά σταθεροί, χωρίς υπερβολική εξατομίκευση. Ακατάλληλοι χαρακτήρες κλείδας είναι εκείνοι που απαιτούν γνώση όλων των ηλικιών και σταδίων ενός είδους, εκείνοι που εξαρτώνται από το φύλο και εκείνοι που είναι σχετικοί χωρίς απόλυτη σταθερότητα.

93 Κλείδες προσδιορισμού Οι ιδανικοί χαρακτήρες μιας κλείδας πρέπει να είναι: Εξωτερικοί, ώστε να μπορούν να παρατηρηθούν απευθείας χωρίς εξειδικευμένο εξοπλισμό. Απόλυτοι, ώστε να μην αμφιβάλλει ο παρατηρητής. Σχετικά σταθεροί, χωρίς υπερβολική εξατομίκευση. Ακατάλληλοι χαρακτήρες κλείδας είναι εκείνοι που απαιτούν γνώση όλων των ηλικιών και σταδίων ενός είδους, εκείνοι που εξαρτώνται από το φύλο και εκείνοι που είναι σχετικοί χωρίς απόλυτη σταθερότητα.

94 Κλείδες προσδιορισμού Είδος και ύψος φυτού Σχήμα φύλλων Μυρωδιά Φύλλων Ύπαρξη άνθους Χρώμα άνθους Όνομα Είδους Πόα έως 1 μέτρο Παλαμοειδές Όχι Ναι Μωβ Μολόχα Πόα έως 60 εκατοστά Ωοειδές Όχι Ναι Κίτρινο Καλέντουλα Πόα έως 30 εκατοστά Φτεροειδές Ναι Ναι Ασπροκίτρινο Χαμομήλι Πόα έως 15 εκατοστά Φτεροειδές Ναι Όχι 0 Χρυσόχορτο Πόα έως 3 μέτρα Ωοειδές Ναι Ναι Υπόλευκο Δάφνη

95 Βασίλειο των φυτών Φύκη, Μύκητες Λειχήνες, Βρύα Πτεριδόφυτα Γυμνόσπερμα Αγγειόσπερμα

96 Βασίλειο των φυτών Συστήματα βοτανικής κατάταξης ή ταξινόμησης είναι μέθοδοι και αρχές κριτηρίων βάσει των οποίων τα είδη των φυτών κατατάσσονται σε διάφορες ταξινομικές ομάδες. Ο πρώτος που ασχολήθηκε με περιγραφή και κάποιας μορφής ταξινόμησης φυτών ήταν ο Αριστοτέλης ( π.χ.) στο "περί φυτών" και στα "Φυσικά" του. Το έργο του το συνέχισε ο μαθητής του Θεόφραστος ( π.χ.) αφήνοντας δύο συγγραφικά έργα, "Περί φυτών ιστορίας" και "Περί φυτών αιτιών". Περιγραφές επίσης με ονόματα φυτών και στοιχεία ταξινόμησης φυτικών ειδών, τα οποία χρησιμοποιούνταν στην εποχή του ως ιατρικά φάρμακα, μας άφησε και ο Διοσκουρίδης (1ος αιών π.χ.). Ο Αριστοτέλης κατέταξε τον έμβιο κόσμο σε δύο βασίλεια των φυτών και των ζώων.

97 Βασίλειο των φυτών Μετά από 21 αιώνες ο Κάρολος Λινναίος (Carl Linné ή Carolus Linnaeus, ), Σουηδός φυσιοδίφης, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ουψάλα θεωρείται ο πατέρας της ταξινόμησης των ειδών (έργα του Species plantarum και Systema Naturae) καθώς ασχολήθηκε με την ταξινόμηση όλου του έμβιου κόσμου. Ο Λινναίος πήρε πολλές ιδέες από τους προαναφερθέντες αρχαίους Έλληνες, καθόσον στο σύστημά του κράτησε πολλά ονόματα που είχε δώσει σε φυτά ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης. Βοηθήθηκε επίσης πολύ από το έργο του Γάλλου βοτανολόγου Joseph Pitton de Tournefort ( ), ο οποίος εισήγαγε στη βοτανική ταξινόμηση πάνω από το είδος, την έννοια του γένους. O Λινναίος κατέταξε τον έμβιο κόσμο επίσης σε δύο Βασίλεια (Κingdoms ή Regnums), των Φυτών (Plantae) και των Ζώων (Animalia).

98 Βασίλειο των φυτών Το βασίλειο των φυτών του Λινναίου (εξελληνισμένο όνομα του Linnaeus) διαιρείται σε επτά μεγάλες κατηγορίες (Αθροίσματα ή Διαιρέσεις). Η εννοιολογική σημασία των κατηγοριών αυτών είναι σημαντικό να κατανοηθούν από τον αναγνώστη, καθόσον η ορολογία τους με τον άλφα ή βήτα ταξινομκό όρο ουδέποτε θα εκλείψει από τη βοτανική επιστήμη, σε οσαδήποτε βασίλεια και αν διαιρείται ταξινομικά ή περαιτέρω θα διαιρεθεί ο έμβιος κόσμος.

99 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.1. Σχιζόφυτα (Schizophyta) 1.2. Μυκόφυτα (Mycophyta) 1.3. Φυκόφυτα (Phycophyta) 1.4. Λειχηνόφυτα (Lichenophyta) 1.5. Βρυόφυτα (Bryophyta, non vascular plants) 1.6 Πτεριδόφυτα (Pteridophyta) Σπερματόφυτα, φανερόγαμα (Spermatophyta)

100 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.1. Σχιζόφυτα (Schizophyta) Τα σχιζόφυτα είναι μονοκύτταροι προκαρυωτικοί οργανισμοί. Λέγονται προκαρυωτικοί επειδή ο πυρήνας τους δεν ξεχωρίζει και δε διακρίνεται από το κυτόπλασμα ως ένα διαφορετικό οργανίδιο, όπως στους ευκαρυωτικούς. Κύριοι αντιπρόσωποι των σχιζόφυτων είναι τα βακτήρια και τα κυανοφύκη

101 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.2. Μυκόφυτα (Mycophyta) Τα μυκόφυτα ή μύκητες είναι ή πολυκύτταροι ετερότροφοι οργανισμοί (δεν έχουν χλωροφύλλη) οι οποίοι δημιουργούν υφές (κλωστές), οι οποίες είναι σωληνοειδή νημάτια, εκτός από τους ζυμομύκητες που είναι μονοκύτταροι και οι οποίοι ως επί το πλείστον δε δημιουργούν υφές. Τα μανιτάρια είναι μύκητες που αποτελούνται από τον πίλο (καπέλο) και το στύπο (πόδι). Κάτω από τον πίλο βρίσκονται τα ελάσματα, τα οποία είναι τα καρποφόρα όργανα του μύκητα, διατεταγμένα κάθετα και ακτινοειδώς με κέντρο το στύπο. Προσοχή ορισμένα μανιτάρια είναι θανάσιμα δηλητηριώδη. Η διάκριση των βρώσιμων ειδών από τα δηλητηριώδη απαιτεί μακρόχρονη πείρα. Δεν έχει σημασία μόνο το είδος αλλά και ο τόπος που συλλέγεται. Από τους μή έχοντες πείρα, όλα τα είδη μανιταριών που συναντούν στη φύση, πρέπει να εκλαμβάνονται ως δηλητηριώδη και ούτε να αγγίζονται.

102 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.3. Φυκόφυτα (Phycophyta) Τα φυκόφυτα ή φύκη ή άλγη είναι υδρόβιοι μονοκύτταροι ή πολυκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί με ικανότητα φωτοσύνθεσης. Φύκοι είναι τα συνήθη άλγη των γλυκών (fresh water algae) (1,5) και των αλμυρών υδάτων (salt water algae), που είναι είτε πακτωμένα στο βυθό, είτε όχι. Πρέπει να διευκρισθεί πως ορισμένα θαλάσσια φυτά που ο πολύς κόσμος τα αποκαλεί φύκη είναι σπερματόφυτα [Posidonia oceanica (L.) Delile, Cymatocea nodosa (Ucria) Asch.] των αλμυρών υδάτων (Βλέπε, Κλάδο Monocots, Tάξη Alismatales)

103 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.4. Λειχηνόφυτα (Lichenophyta) Τα λειχηνόφυτα ή λειχήνες προέκυψαν από τη συμβίωση ενός φύκους και ενός μύκητα.

104 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.5. Βρυόφυτα (Bryophyta, non vascular plants) Βρυόφυτα (Bryophyta, άλλες ονομασίες: κατώτερα φυτά, φυτά χωρίς αγωγούς ιστούς, non vascular plants). Είναι μικρά φυτά (βρύα) που δεν έχουν γνήσια όργανα ρίζας, βλαστού και φύλλων και κυρίως δεν έχουν αγωγούς ιστούς νερού και θρεπτικών ουσιών. Κυρίαρχη φάση στον κύκλο της ζωής τους είναι η γαμετοφυτική απλοειδής φάση και όχι η διπλοειδής σποροφυτική, όπως είναι στα πτεριδόφυτα και τα σπερματόφυτα.

105 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.6. Πτεριδόφυτα (Pteridophyta). Τα πτερυδόφυτά είναι μια κατηγορία φυτών με αγωγούς ιστούς. Έχουν μερικά χαρακτηριστικά κοινά μετα Βρύα αλλά και πολλά με την επόμενη κατηγορία των φυτών που είναι τα Σπερματόφυτα

106 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.7. Σπερματόφυτα, φανερόγαμα (Spermatophyta, flowering plants) Τα σπερματόφυτα θα αναφερθούν εκτενώς παρακάτω

107 Η ταξινόμηση των έμβιων όντων από το 1735 μέχρι το 1990 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese Ταξινόμηση έμβιων όντων από το 1735 μέχρι το 1990 Linnaeus (1735) 2 Βασίλεια Haeckel (1866) 3 Βασίλεια Chaton (1925) 2 ομάδες Copeland (1938) 4 Βασίλεια Whittaker Woese (1969) (1900) 5 Βασίλεια 3 domain 6 Βασίλεια Ζώα Ζώα Ζώα Ζώα Ζώα Φυτά Φυτά Φυτά Φυτά Ευκαρυωτικοί οργανισμοί Ευκάρια Μύκητες Μύκητες Φυτά Πρωτότιστα Πρώτιστα Πρώτιστα Πρώτιστα Βακτήρια Ευβακτήρια

108 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus Η θεωρία του Λινναίου για δύο βασίλεια των φυτών και των ζώων, αμφισβητήθηκε από το 19ο αιώνα από τον Haeckel (1866) και στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα από τον Chaton. Ο Robert Whittaker πρότεινε να εντάξουν τους οργανισμούς από το «Βασίλειο των Φυτών» σε βασίλεια οργανισμών σε 4 νέα βασίλεια φυτών: 1.Το βασίλειο των Μονήρων (Monera) 2.Το βασίλειο των Πρωτίστων (Protista) 3.Το βασίλειο των Μυκήτων (Fungi) 4.Το βασίλειο των φυτών (Plantae) Αργότερα το βασίλειο των Μονήρων από τον Carl Woese χωρίσθηκε σε δύο νέα βασίλεια. Το βασίλειο των Ευβακτηρίων και το βασίλειο των Αρχαιοβακτηρίων.

109 Βασίλειο των φυτών του Linnaeus 1.Το βασίλειο των Μονήρων (Monera) περιλαμβάνει τα Σχιζοφύτα που είναι προκαρυωτικοί οργανισμοί. 2.Το βασίλειο των Πρωτίστων (Protista) περιλαμβάνει τα φυκοφύτα και ορισμένες κλάσεις (μυξομύκητες και ωομύκητες) του αθροίσματος των μυκήτων. 3.Το βασίλειο των Μυκήτων (Fungi) που περιλαμβάνει τα αθροίσματα των μυκήτων (εκτός των κλάσεων μυξομύκητες και ωομύκητες) και των λειχήνων του βασίλειου του Λινναίου. 4.Το βασίλειο των φυτών (Plantae) που περιλαμβάνει τα αθροίσματα των βρυοφύτων, πτεριδοφύων (κρυπτόγαμα φυτά) και το άθροισμα των σπερματοφύων (φανερόγαμα φυτά).

110 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese Ταξινόμηση έμβιων όντων από το 1735 μέχρι το 1990 Linnaeus (1735) 2 Βασίλεια Haeckel (1866) 3 Βασίλεια Chaton (1925) 2 ομάδες Copeland (1938) 4 Βασίλεια Whittaker Woese (1969) (1900) 5 Βασίλεια 3 domain 6 Βασίλεια Ζώα Ζώα Ζώα Ζώα Ζώα Φυτά Φυτά Φυτά Φυτά Ευκαρυωτικοί οργανισμοί Ευκάρια Μύκητες Μύκητες Φυτά Πρωτότιστα Πρώτιστα Πρώτιστα Πρώτιστα Βακτήρια Ευβακτήρια Τα 4 βασίλεια του Whittaker τα οποία έγιναν 5 από τον Woese και πήραν τη θέση του βασιλείου των φυτών του Λινναίου, κατατάχθηκαν σε 3 domains (υπερβασίλεια ή αυτοκρατορίες) Αρχαία, Βακτήρια και Ευκάρια με κριτήρια την κατασκευή του κυττάρου τους.

111 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese Η ταξινόμηση των έμβιων όντων από το 1735 μέχρι το 1990 Το domain Αρχαία περιλαμβάνει τους προκακαρυωτικούς οργανισμούς που εντάσσονται στο Βασίλειο των Αρχαιοβακτηρίων, 1. το domain Βακτήρια περιλαμβάνει τους προκακαρυωτικούς οργανισμούς που εντάσσονται στο Βασίλειο των Ευβακτηρίων και 2. το domain Ευκάρια όλα τα υπόλοιπα βασίλεια, δηλ. το Βασίλειο των Πρωτίστων (Protista), το βασίλειο των Μυκήτων (Fungi) και το Βασίλειο των Φυτών (Plantae). Η διάκριση στα τρία αυτά βασίλεια του domain Ευκάρια έγινε καταρχήν μεταξύ Μυκήτων και Φυτών με βάση την οργάνωση των ευκαριωτικών τους κυττάρων σε ιστούς και όργανα και μετά οποιοσδήποτε οργανισμός δεν είχε ομοιότητες ούτε με τους μύκητες ούτε και με τα φυτά κατατάχθηκε στο πρώτιστα.

112 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese Η ταξινόμηση των έμβιων όντων από το 1735 μέχρι το 1990 Μετά τα Phylum οι ονομασίες των ταξινομικών μονάδων είναι ίδιες, ακολουθούν δηλ. οι κλάσεις, οι τάξεις, οι οικογένειες, τα γένη και τελικά το είδος. Στα τελευταία χρόνια πολλά Phyla των βασιλείων, ιδιαίτερα των πρωτίστων, αναφέρονται ως υποβασίλεια ή και ως βασίλεια ανεβάζοντας υπερβολικά των αριθμών των βασιλείων όπου παλαιά υπήρχε μόνο ένα βασίλειο. Ο χρόνος όμως και η έρευνα φέρνουν και θα φέρουν νέες αναθεωρήσεις. Ήδη οι μύκητες θεωρούνται υποβασίλειο (Fungi) του βασιλείου «Opisthokonta» μαζί με το υποβασίλειο των ζώων (Αnimalia), και το υποβασίλειο των χοανόζωων (Choanozoa ή Choanoflagellata).

113 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese 1. Domain Αρχαία. Βασίλειο των Αρχαιοβακτηρίων 2. Donain Βακτήρια. Βασίλειο των Eυβακτηρίων 3. Donain Ευκάρυα.

114 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese 1. Domain Αρχαία. Βασίλειο των Αρχαιοβακτηρίων 1.1. Μεθανογενή (Methanogens) 1.2. Αλόφιλα (Halophiles) 1.3. Θερμοοξινόφιλα (Thermoacidophiles)

115 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese 2. Donain Βακτήρια. Βασίλειο των Eυβακτηρίων 2.1. Ετερότροφα (Heterotrophs). 2.2.Αυτότροφα (Autotrophs). 2.3.Χημειότροφα (Chemotrophs).

116 Ανατροπές στο βασίλειο των φυτών του Λινναίου από τους Whittaker & Woese 3. Donain Ευκάρυα Βασίλειο των Πρωτίστων (Protists) 3.2. Βασίλειο των Μυκήτων 3.3. Βασίλειο των Φυτών 3.4. Σπερματόφυτα (Seed plants)

117 Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων Αγγειόσπερμα Μανολιίδια Μονοκοτυλήδονα Κομμελινίδια Ευ-κοτυλήδονα Βασικά Ευ-κοτυλήδονα Ροζίδια Φαβίδια, (Ευ-ροζίδια Ι) Μαλβίδια (Ευ-ροζίδια ΙΙ) Asterids (Αστερίδια) Λαμιίδια (Ευ-αστερίδια Ι) Καμπανουλίδια (Ευ-αστερίδια ΙI) Ταξινομικές μονάδες με αβέβαιη ταξινόμιση

118 Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων Τα Αγγειόσπερμα (Angiosperms ή Angiospermae) οφείλουν το όνομά τους στους προστατευτικούς ιστούς (αγγεία) που περιβάλλουν τα σπέρματά τους. Άλλες ονομασίες των αγγειοσπέρμων στην επιστημονική ορολογία είναι Anthophyta, Flowering plants. Magnoliophyta, Magnoliophytina.

119 Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων Τα αγγειόσπερμα στην οποία ανήκουν τα περισσότερα είδη των καλλιεργούμενων φυτών χωρίζονται σε δύο κλάσεις: Κλάση Μονοκοτυλήδονα (Monocotyledons, Liliatae ή Liliopsida,) Κλάση Δικοτυλήδονα (Magnoliopsida, Magnoliatae ή Dicotyledons )

120 Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων Μονοκοτυλήδονα (Monocotyledons, Liliatae ή Liliopsida) Τα αγγειόσπερμα στην οποία ανήκουν τα περισσότερα είδη των καλλιεργούμενων φυτών χωρίζονται σε δύο κλάσεις: Κλάση Μονοκοτυλήδονα (Monocotyledons, Liliatae ή Liliopsida,) η οποία περιλαμβάνει περίπου είδη, έχει τα εξής μορφολογικά χαρακτηριστικά: Το έμβρυο μέσα στο σπόρο φέρει ένα φύλλο Οι διακλαδώσεις του βλαστού μπορεί να μην υπάρχουν και αν υπάρχουν είναι συνήθως απλές (μόνο πρώτης τάξης) Οι νευρώσεις στα φύλλα είναι επί το πλείστον παράλληλες Τα άνθη είναι επί το πλείστον είναι τριμερή. Φέρουν θυσανώδεις ρίζες

121 Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων Κλάση Δικοτυλήδονα (Magnoliopsida, Magnoliatae ή Dicotyledons) Κλάση Δικοτυλήδονα (Magnoliopsida, Magnoliatae ή Dicotyledons ), η οποία περιλαμβάνει περίπου είδη, έχει τα εξής μορφολογικά χαρακτηριστικά: Το έμβρυο μέσα στο σπόρο φέρει δύο φύλλα Οι διακλαδώσεις του βλαστού σύνθετες (διακλαδώσεις πολλών τάξεων δηλ. διακλαδώσεις επί των διακλαδώσεων) Οι νευρώσεις στα φύλλα είναι επί το πλείστον δικτυωτές Φέρουν πασαλώδεις ρίζες

122 Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων Ο 1 ος κλάδος των Αγγειοσπέρμων (Αngiosperms) περιλαμβάνει τους άλλους 11 κλάδους, μαζί με την ομάδα των taxa της αβέβαιης ταξινόμησης. Ο 2 ος κλάδος των Μανολιιδίων (Magnoliids), ο πιο ανεξάρτητος, δεν περιλαμβάνει τους άλλους κλάδους που ακολουθούν. Ο 3 ος των μονοκοτυληδόνων (Monocots) περιλαμβάνει και τον 4 ος των Κομμελινιδίων (Commelinids) Ο 5 ος των ευκοτυληδόνων (Eudicots) περιλαμβάνει και όλους τους επόμενους κλάδους από τον 6ο έως τον 12 ο. Ο 6 ος των βασικών ευκοτυληδόνων (Core Eudicots) περιλαμβάνει επίσης όλους τους επόμενους κλάδους από τον 7 ο έως τον 12 ο. Ο 7 ος των ροζιδίων (Rosids) περιλαμβάνει τον όγδο (Φαβίδια, Fabids Eurosids-I) και τον 9 ο κλάδο (Μαλβίδια, Μalvids, Eurosids-IΙ). Τέλος ο 10ος των Αστεριδίων (Asterids) περιλαμβάνει τον 11ο (Λαμιίδια, Lamiids, Euasterids-I) τον 12ο (Φαβίδια, Fabids Eurosids-I) και τον 9 ο κλάδο.

123 Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Τα κυριότερα κριτήρια ταξινόμησης των λαχανικών σε επιμέρους ομάδες είναι: 1. Βοτανική συγγένεια, 2. Βρώσιμο τμήμα λαχανικού, 3. Απαιτήσεις λαχανικού σε θερμοκρασία, 4. Τρόπος πολλαπλασιασμού λαχανικού στην καλλιεργητική πράξη, 5. Χρόνος που απαιτείται για να συμπληρωθεί ο καλλιεργητικός κύκλος, 6. Τρόπος επικονίασης του λαχανικού, 7. Απαιτήσεις λαχανικού σε φωτοπερίοδο.

124 Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Συστηματική ταξινόμηση με βάση τη βοτανική συγγένεια Η ταξινόμηση με βάση την βοτανική συγγένεια βασίζεται στην κοινή καταγωγή και τις ομοιότητες των φυτών όσον αφορά κάποια μορφολογικά και φυσιολογικά γνωρίσματα. Είναι μια ταξινόμηση που βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση τόσο της προσαρμοστικότητάς τους στο περιβάλλον όσο και της φυσιολογικής τους συμπεριφοράς όσον αφορά την βλαστική τους ανάπτυξη, την άνθηση, τον σχηματισμό καρπών και σπόρων, κ.λπ.

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-2015 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ Ταξινόμηση και ονοματολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασίλειο των φυτών (από τον Linnaeus στον Woese ) Συστηματική Βοτανική Αγγειοσπέρμων (APG III vs Cronquist)

Το Βασίλειο των φυτών (από τον Linnaeus στον Woese ) Συστηματική Βοτανική Αγγειοσπέρμων (APG III vs Cronquist) Το Βασίλειο των φυτών (από τον Linnaeus στον Woese ) Συστηματική Βοτανική Αγγειοσπέρμων (APG III vs Cronquist) Φύκη, Μύκητες Λειχήνες, Βρύα Πτεριδόφυτα Γυμνόσπερμα & Αγγειόσπερμα Ανά οικογένεια αγγειοσπέρμων:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 Το µάθηµα: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ 4 Ο Εξάµηνο Ακαδηµαϊκό Έτος 2006-2007 1 Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑ Α: Στέλλα Κοκκίνη, καθηγήτρια Ρεγγίνα Καρούσου, λέκτορας Σοφία Λαυρεντιάδου, ΕΕ ΙΠ ΙΙ 2 1 ΤΡΟΠΟΙ Ι

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

1 Εργαστήριο Ανθοκομίας Βοτανική ταξινόμηση Ανθοκομία. (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη

1 Εργαστήριο Ανθοκομίας Βοτανική ταξινόμηση Ανθοκομία. (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 2 Η Ανθοκομία ασχολείται με την τεχνική της καλλιέργειας φυτών τα οποία χάρις στην ιδιαίτερη ομορφιά κάποιου μέρους τους ή του συνόλου τους χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ελληνική ΟΧΙ

ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ελληνική ΟΧΙ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ FGF450 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 4 ο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ ΣΑΡΙΚΑ - ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ, Βιολόγος, Υποψήφια διδάκτωρ. Πανεπιστηµίου Αθηνών

ΜΑΡΙΑ ΣΑΡΙΚΑ - ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ, Βιολόγος, Υποψήφια διδάκτωρ. Πανεπιστηµίου Αθηνών Μορφολογικά γνωρίσµατα χρησιµοποιούµενα στην ταξινόµηση των φυτών. Ταξινοµική αξία των διαφόρων µορφολογικών χαρακτήρων: ρίζα, βλαστός, φύλλα, άνθος, ταξιανθίες, καρποί. ΜΑΡΙΑ ΣΑΡΙΚΑ - ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ, Βιολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 Αθήνα, 20/5/2013 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.)

Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Ελληνική Χλωρίδα: Διατήρηση και Αξιοποίηση των Αρωματικών -Φαρμακευτικών Ειδών (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δρ Ελένη Μαλούπα, Τακτική Ερευνήτρια ΕΘΙΑΓΕ Fritilaria pontica Εργαστήριο Προστασίας και Αξιοποίησης Αυτοφυών

Διαβάστε περισσότερα

Δυνάμεις Φυσικών Αριθμών

Δυνάμεις Φυσικών Αριθμών Δυνάμεις Φυσικών Αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Δυνάμεις φυσικών αριθμών Δύναμη ονομάζουμε το γινόμενο πολλών ίσων παραγόντων Πχ: 8 8= 64, 4 4 4= 64, 3 3 3 3= 81. Έτσι, το γινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου Σχέδιο Μαθήματος Αρ. μαθητών: 20 Ενότητα: Φυτά Διδ. Περίοδος: 1x80 Τάξη: Γ Τίτλος μαθήματος: Πώς μεταφέρεται η γύρη από άνθος σε άνθος (Μάθημα στην τάξη) Σημεία έμφασης (π.χ Είδη λόγου/κειμένων, Γραμματική,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 8η ΙΑΛΕΞΗ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Κάθε σωµατικό κύτταρο φέρει στον πυρήνα του δύο όµοια αντίτυπα κάθε χρωµοσώµατος (διπλοειδής, 2Ν) αντίθετα από τα γενετικά που φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟ ΓΥΜΝ. Ν. ΛΑΜΨΑΚΟΥ ΟΜΑΔΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΑΞΕΙΣ Α,Β & Γ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΑΚΡΙΩΤΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΠΕ 11 ΠΙΤΣΙΝΗ ΑΝΤΑ ΠΕ 17 ΤΣΑΜΙΤΑ ΣΤΑΡΟΥΛΑ ΠΕ «ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΤΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΚΗΤΕΣ-ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΜΥΚΗΤΩΝ

ΜΥΚΗΤΕΣ-ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΜΥΚΗΤΩΝ ΜΥΚΗΤΕΣ-ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΜΥΚΗΤΩΝ ηµήτρης Μ. ήµου, Γεωπόνος, Μυκητολόγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τη λέξη µανιτάρια ονοµάζονται οι µακροσκοπικές καρποφορίες εγγενούς αναπαραγωγής ορισµένων µυκήτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ Μάθημα 4ο Βελώνης - 1ο Τ.Ε.Ε. Κατερίνης Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ20 4-1 ΟΙ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΤΟΥ INTERNET IP Διευθύνσεις, Συμβολικές Διευθύνσεις, DNS http://www.uth.gr/main/help/help-desk/internet/internet1.html

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Α ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΑΡΤΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ.

Μέρος Α ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Κεφάλαιο 1 ο ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΠΑΡΤΙΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ Βασικά μαθήματα μορφολογίας και φυσιολογίας Σπερματοφύτων ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ενδιαφέρον και η χρήση των φυτών στον άνθρωπο. Η ιστορία και η εξέλιξη της βοτανικής επιστήμης.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΟΣ, Βιολόγος, Υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΟΣ, Βιολόγος, Υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Πρακτικά θέµατα: συλλογή φυτικών δειγµάτων, κανόνες συµπεριφοράς του συλλέκτη στη φύση, προστασία της φύσης. ηµιουργία βοτανικών συλλογών. Προσδιορισµός φυτικών δειγµάτων. Χρήση κλειδών. Βοτανικά Μουσεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΙΚΤΥΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, ο χώρος ονομάτων του συστήματος DNS χρησιμοποιεί ιεραρχική αρχιτεκτονική, που διαιρεί το χώρο σε σύνολο περιοχών, οι οποίες περαιτέρω μπορούν να διαιρεθούν σε άλλες υποπεριοχές.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

των Τοπικών Ποικιλιών Οσπρίων στην Ελλάδα Πηνελόπη Μπεμπέλη, Ροίκος Θανόπουλος

των Τοπικών Ποικιλιών Οσπρίων στην Ελλάδα Πηνελόπη Μπεμπέλη, Ροίκος Θανόπουλος Ποικιλότητα των Τοπικών Ποικιλιών Οσπρίων στην Ελλάδα Πηνελόπη Μπεμπέλη, Ροίκος Θανόπουλος Όσπρια στην Ελλάδα Μπιζέλι (Pisum sativum) Φακή (Lens culinaris) Ρεβίθι (Cicer arientinum) Λαθούρια (Lathyrus

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5

Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας. α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά Τ λεμφοκύτταρα γ. πλασματοκύτταρα δ. μακροφάγα Μονάδες 5 Διαγώνισμα Βιολογίας Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ 1ο Να κυκλώσετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Μεγάλες ποσότητες ανοσοσφαιρινών εκκρίνονται από τα: α. κυτταροτοξικά Τ λεμφοκύτταρα β. βοηθητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Οδηγός Εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας ΣΠΑΡΤΗ 2010-11 Περιεχόμενα 1.ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Της ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ CHRISTOPHER STOPES ΠΡΟΕΔΡΟΥ IFOAM (ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ) ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα,

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, GREEK RED SAFFRON Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, τις φαρμακευτικές και αφροδισιακές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΟΜΑΔΑ Λ Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τι είναι η βιοπληροφορική; Αποκαλείται ο επιστημονικός κλάδος ο οποίος προέκυψε από

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμο καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΒΑΣΕΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Ι. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής Τ.Ε.

PROJECT ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΒΑΣΕΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Ι. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής Τ.Ε. Παραδοτέα 1. Το αρχείο.mdb της βάσης δεδομένων σας σε ACCESS 2. Ένα CD που θα αναγράφει το ονοματεπώνυμο του σπουδαστή και το ΑΕΜ και θα περιέχει το αρχείο.mdb της βάσης δεδομένων καθώς και το εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ»

Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : Τίτλος Προγράμματος Κατάρτισης : «ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΙΓΟΠΡΟΒΑΤΟΤΡΟΦΙΑ» Ημερ. Έναρξης: π.χ. 50202 Ημερ. Λήξης: π.χ. 602 Σύνολο ωρών: 50 Χώρος Υλοποίησης Προγράμματος Κατάρτισης:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

15/01/2015 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών 09:07:38

15/01/2015 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών 09:07:38 Ειδικότητα : 99 Βασική ειδικότητα Εξάµηνο : 1 44 ΑΓΓΛΙΚΑ I 160 ΓΕΝ. ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ Εργ.:ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ 3010 ΓΕΝΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ Ι Εργ.:ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ 3030 ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΖΩΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε. Μπακέας, 2013 Πηγή: Α. Βαλαβανίδης «Οικοτοξικολογία και Περιβαλλοντική Τοξικολογία», Τµήµα Χηµείας, ΕΚΠΑ, Αθήνα 2007, Κεφ.11. Οι κυριότεροι τοµείς οικοτοξικολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική και Τεχνολογία

Ιατρική και Τεχνολογία Ιατρική και Τεχνολογία Ιατρική Επιστήμη Η Ιατρική είναι επιστήμη και τέχνη που ασχολείται με την έρευνα και την εφαρμογή μεθόδων και τεχνικών για την πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία των ασθενειών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001 ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 321/2001 "Προσαρμογή στην Οδηγία 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων" Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΑΚΡΙΝΙΤΣΑΣ. ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ Βασικές γνώσεις - Φύλλα εργασίας

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΑΚΡΙΝΙΤΣΑΣ. ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ Βασικές γνώσεις - Φύλλα εργασίας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΑΚΡΙΝΙΤΣΑΣ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ Βασικές γνώσεις - Φύλλα εργασίας ΜΑΚΡΙΝΙΤΣΑ ΠΗΛΙΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

5 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ

5 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ 5 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑΤΙ 5.1 Εισαγωγή Το πρακτικό κομμάτι της πτυχιακής μας εργασίας αφορά την δημιουργία μιας λειτουργικής ιστοσελίδας με την χρήση της πλατφόρμας του Weebly, που αποτελεί μια σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ Το Τμήμα Ιατρικών Εργαστηρίων εκπαιδεύει μελλοντικούς επιστήμονες που θα στελεχώσουν τα εργαστήρια Νοσοκομείων & Ιατρικών Κέντρων & θα πραγματοποιούν όλες τις εξετάσεις Έτσι, στα Νοσοκομεία, επανδρώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα