Εφαρμογή παρεμβατικού προγράμματος διαχείρισης του stress στη χρόνια οσφυαλγία Τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εφαρμογή παρεμβατικού προγράμματος διαχείρισης του stress στη χρόνια οσφυαλγία Τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή"

Transcript

1 ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(5): Εφαρμογή παρεμβατικού προγράμματος διαχείρισης του stress στη χρόνια οσφυαλγία Τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2015, 32(5): Α. Μαγκλάρα, 1 Δ. Ευαγγελόπουλος, 2 Κ. Νικολόπουλος, 2 Γ. Χρούσος, 1,3 Χ. Δαρβίρη 1 ΣΚΟΠΟΣ Η διαχείριση του stress σε ασθενείς με χρόνια οσφυαλγία έχει μελετηθεί ελάχιστα. Μετά την ηλικία των 30 ετών, το 80% θα παρουσιάσουν σε κάποια περίοδο της ζωής τους κρίση οσφυαλγίας που θα τους καθηλώσει από λίγες έως πολλές ημέρες στο κρεβάτι. Κάθε χρόνο, περισσότερες ανθρωποώρες χάνονται από οσφυαλγία παρά από οποιαδήποτε άλλη πάθηση. Το 25% των προσερχομένων στα ορθοπαιδικά εξωτερικά ιατρεία αφορά σε ασθενείς με οσφυαλγία. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ Στην παρούσα μελέτη έλαβαν μέρος, με τυχαία σειρά, άτομα τα οποία προσέρχονταν στα Εξωτερικά Ιατρεία της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Ρόδου «Ανδρέας Παπανδρέου» και προέκυπτε σε αυτούς η διάγνωση της οσφυαλγίας. Μετά από εθελοντική και έγγραφη συγκατάθεσή τους συμμετείχαν στην τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή (ΤΚΔ). Η διάρκεια παρακολούθησης των ασθενών αυτών ήταν 8 εβδομάδες. Εφαρμόστηκαν ως τεχνικές διαχείρισης του stress οι διαφραγματικές αναπνοές, η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, ο καθοδηγούμενος οραματισμός και η αυτογενής εκπαίδευση. Χρησιμοποιήθηκαν αυτο-αναφερόμενες επικυρωμένες μετρήσεις αξιολόγησης του stress, με σκοπό την αξιολόγηση του αντιλαμβανόμενου stress, του τρόπου ζωής τους και του πόνου. Επίσης, η ομάδα ελέγχου συμπλήρωνε καθημερινό ημερολόγιο πραγματοποίησης των τεχνικών χαλάρωσης. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης συνοψίζονται παρακάτω: Παρατηρήθηκε ότι το ποσοστό των ατόμων που δήλωσαν ότι αισθάνονταν επί πλέον πόνο την ημέρα συμπλήρωσης του ερωτηματολογίου ήταν μικρότερο στη λήξη (10%) συγκριτικά με την έναρξη της μελέτης (23,3%, p<0,001). Επίσης, παρατηρήθηκε αύξηση συνολικά στις βαθμολογίες ρουτίνας. Διαπιστώθηκαν αυξήσεις συνολικά στις βαθμολογίες του ερωτηματολογίου SF-36 (οι μεγαλύτερες τιμές δηλώνουν καλύτερη κατάσταση) και, συγκεκριμένα, στη φυσική λειτουργικότητα. Συνολική μείωση παρατηρήθηκε στο δηλωθέν επίπεδο stress, στο επίπεδο αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14), στη συνολική βαθμολογία των συμπτωμάτων, καθώς και στο κέντρο ελέγχου υγείας chance. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Θεωρείται επιτακτική ανάγκη η διεξαγωγή περισσότερων μελετών, οι οποίες θα ενσωματωθούν σε αντικειμενικότερες εργαστηριακές μελέτες προκειμένου να επεκτείνουν αυτά τα πρώτα συμπεράσματα και να εξετάσουν άλλες παρόμοιες τεχνικές, καθώς και να μετρούν πιο αντικειμενικά τα επίπεδα του stress (όπως για παράδειγμα βιοδείκτες). 1 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Έλεγχος του stress και προαγωγή της υγείας», Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2 Γ Τμήμα Χειρουργικής Ορθοπαιδικής, Γενικό Νοσοκομείο «ΚΑΤ», Αθήνα 3 Α Τμήμα Παιδιατρικής, Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία», Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Stress management programs in chronic low back pain: Randomized controlled trial Λέξεις ευρετηρίου Διαχείριση του stress Μυοσκελετικά άλγη Οσφυαλγία Stress Χρόνιοι πόνοι Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Η οσφυαλγία είναι ένα από τα κυριότερα συμπτώματα πολλών παθήσεων και αφορά σχεδόν σε όλες τις ειδικότητες της Ιατρικής. Ως κύριο σύμπτωμα μπορεί να εμφανίζεται σε πολλές παθολογικές, ουρολογικές, γυναικολογικές και ορθοπαιδικές παθήσεις. Επί πλέον, αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα της δημόσιας υγείας και κυρίως στις δυτικές βιομηχανικές κοινωνίες, ενώ σταδιακά λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας. Ο όρος οσφυαλγία περιλαμβάνει όλα τα ενοχλήματα που αφορούν στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης (ΟΜΣΣ) και τη λεκάνη, χωρίς όμως να υπάρχουν πιεστικά φαινόμενα των νεύρων με αντανακλάσεις πόνου στα κάτω άκρα. Η κλινική εικόνα χαρακτηρίζεται από έντονο πόνο, περιορισμό της κινητικότητας σε μεγάλο βαθμό με παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης (ΣΣ), πόνο με το βήχα

2 584 Α. ΜΑΓΚΛΑΡΑ και συν και τον πταρμό στην οσφυο-ιερή χώρα, πόνο κατά την επίκρουση και την πίεση στο ύψος της βλάβης και αντανακλαστικό πόνο στα κάτω άκρα. 1 Οι παράγοντες κινδύνου είναι η βαριά χειρωνακτική εργασία, το ιστορικό μηχανικής αιτιολογίας οσφυαλγίας, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, ο ψυχρός και ο υγρός καιρός, η ψυχική επιβάρυνση, όπως σωματοποίηση του stress, η κατάθλιψη και η αγχώδης συνδρομή, η ελλιπής φυσική δραστηριότητα και, τέλος, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. 2,3 Μετά από την ηλικία των 30 ετών, το 80% των ατόμων θα παρουσιάσουν σε κάποια περίοδο της ζωής τους κρίση οσφυαλγίας, που θα τους καθηλώσει από λίγες έως πολλές ημέρες στο κρεβάτι. 4 Επί πλέον, η λειτουργική ανικανότητα η οποία προκαλεί είναι βαριά και παρατεταμένη. 5 Η ετήσια επίπτωσή της ανέρχεται στο 15 20%. Οι άνδρες προσβάλλονται εξ ίσου συχνά με τις γυναίκες. Ο πόνος είναι συχνά αυτοπεριοριζόμενος και το 50% των ασθενών εμφανίζει υποχώρηση των ενοχλημάτων μετά την πάροδο 2 εβδομάδων και το 90% μέσα σε 6 εβδομάδες. 6 Άλλες μελέτες αναφέρουν ότι τα πιο συχνά συμπτώματα υγείας που σχετίζονται με την εργασία είναι αυτά της οσφυαλγίας σε ποσοστό 24,7% και οι μυϊκοί πόνοι σε ποσοστό 22,8%. 7 Επί πλέον, δεν είναι σπάνια η αλληλοεπικάλυψη και η συν-νοσηρότητα με άλλες σχετιζόμενες με το stress διαταραχές (stress-related disorders), όπως είναι η παχυσαρκία και η κατάθλιψη. 8 Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η χρόνια οσφυαλγία συνοδεύεται από κατάθλιψη και το ποσοστό των καταθλιπτικών συμπτωμάτων στους εν λόγω ασθενείς κυμαίνεται στο 30 60%. 9,10 Εξ αιτίας της οσφυαλγίας, οι ασθενείς είναι υποχρεωμένοι να απέχουν από τη σωματική δραστηριότητα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το μυϊκό και το σκελετικό σύστημα να καταπονούνται ιδιαίτερα και κυρίως τα γόνατα και οι αστράγαλοι. Από διάφορες μελέτες έχει φανεί ότι ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από οσφυαλγία είναι παράλληλα υπέρβαροι και παχύσαρκοι. 11 Η συν-νοσηρότητα αυτοεπηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βαδίζουν, καθώς το περπάτημά τους είναι μικρότερο σε εύρος βάδισης και κάνουν περισσότερες στάσεις. Επί πλέον, παρατηρείται μειωμένη κινητικότητα της θωρακικής μοίρας της ΣΣ και μια αυξημένη πρόσθια κλίση της λεκάνης. Η χρόνια οσφυαλγία σε συνδυασμό με την παχυσαρκία προκαλεί μια χρόνια καταπόνηση στη ΣΣ. 12 Το 1986, η ad hoc Επιτροπή της ΕΟΚ μελέτησε τους επαγγελματικούς κινδύνους για την εμφάνιση της οσφυαλγίας και προσδιόρισε έξι επικίνδυνες εργασιακές συνθήκες, όπως τα βαρέα επαγγέλματα, την παρατεινόμενη επαγγελματική στάση, τις συχνές κάμψεις και στροφές, την άρση βάρους με απότομη έκταση ΣΣ, τις πολυ-επαναλαμβανόμενες κινήσεις και την ολόσωμη μηχανική δόμηση. 13 Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η διερεύνηση της επίδρασης του προγράμματος μείωσης του stress στον αριθμό και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη νόσο, στον τρόπο ζωής και το stress. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Δείγμα Η παρούσα εργασία είναι μια τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή (ΤΚΔ). Ασθενείς με οσφυαλγία επιλέχθηκαν τυχαία προκειμένου να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα διαχείρισης του stress, διάρκειας 8 εβδομάδων. Χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: η πρώτη ήταν ομάδα παρέμβασης (n=30) και η δεύτερη ήταν ομάδα ελέγχου (n=30). Μετά από την έναρξη της μελέτης δεν πραγματοποιήθηκε κάποια αλλαγή στο αρχικό πρωτόκολλο (για παράδειγμα, κριτήρια επιλεξιμότητας). Η μελέτη έλαβε χώρα στα Εξωτερικά Ιατρεία της Ορθοπαιδικής Κλινικής της Β Διεύθυνσης Υγειονομικής Περιφέρειας (ΔΥΠΕ) Νοτίου Αιγαίου, στο Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου «Ανδρέας Παπανδρέου», κατά το χρονικό διάστημα Να σημειωθεί ότι είναι η πρώτη ΤΚΔ που εκπονήθηκε στη συγκεκριμένη κλινική. Οι ασθενείς που επιλέχθηκαν για τη μελέτη πληρούσαν τα κριτήρια επιλεξιμότητας και μετά από τη σχετική ενημέρωση και τη γραπτή συγκατάθεσή τους συμμετείχαν στην έρευνα. Η σειρά του δείγματος δημιουργήθηκε με βάση τους τυχαίους αριθμούς που προέκυψαν από τη διαδικτυακή γεννήτρια τυχαίων αριθμών βασισμένη στην κοσμική ακτινοβολία (random.org) και έτσι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα ήταν η ομάδα παρέμβασης, όπου και εφαρμόστηκαν οι τεχνικές διαχείρισης του stress στην οποία χορηγήθηκαν CDs με οδηγίες για την εφαρμογή τους. Τις εν λόγω τεχνικές εφάρμοσαν στο πλαίσιο συνεδριών με την ερευνήτρια. Η δεύτερη ήταν η ομάδα ελέγχου. Μετά τη λήψη γραπτής συγκατάθεσης και συμμετοχής στην έρευνα συμπληρώθηκαν τα πρώτα ερωτηματολόγια. Τα κριτήρια επιλεξιμότητας ήταν γυναίκες και άνδρες, ηλικίας ετών, οι οποίοι ήταν κάτοικοι Ρόδου, διάβαζαν, μιλούσαν και έγραφαν Ελληνικά και προέκυπτε διάγνωση οσφυαλγίας από τους Ορθοπαιδικούς Επιμελητές Α του Νοσοκομείου. Ως κριτήρια αποκλεισμού τέθηκαν η συν-νοσηρότητα με ασθένειες που μπορεί να προκαλέσουν επιδείνωση της φυσικής κατάστασης, ανεξάρτητα από την οσφυαλγία (π.χ. παθολογική παχυσαρκία), η μείζων αλλαγή της φαρμακευτικής αγωγής στη διάρκεια των δύο μηνών της μελέτης, η χρήση άλλης τεχνικής χαλάρωσης (π.χ. yoga), οι μείζονες ψυχικές διαταραχές του άξονα Ι του DSM-IV (π.χ. τρέχον μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, αυτοκτονικές τάσεις/ ιδεασμός, ατομικό ιστορικό διπολικής διαταραχής ή σχιζοφρένειας και χρήση αντιψυχωσικής φαρμακευτικής αγωγής) και, τέλος, οι διαταραχές του άξονα II του DSM-IV (διαταραχές προσωπικότητας), οι οποίες από κλινικής σκοπιάς μπορούν να δράσουν ανασταλτικά στην παρακολούθηση της παρέμβασης. Και στις δύο ομάδες δόθηκαν πληροφορίες με τη μορφή ενημερωτικών φυλλαδίων για το stress, καθώς και γενικές οδηγίες για

3 STRESS ΚΑΙ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ 585 τη σημασία της διατροφής, της άσκησης και της ρουτίνας στην αντιμετώπιση των καθημερινών στρεσογόνων παραγόντων κατά τη διάρκεια παραμονής τους στα εξωτερικά ιατρεία. Τα άτομα της ομάδας παρέμβασης πραγματοποίησαν οκτώ συνεδρίες με την ερευνήτρια. Αναλυτικότερα, στην πρώτη συνεδρία έγινε ενημέρωση για το stress (σχέση με ανθυγιεινές συμπεριφορές ή παθολογία, συμπτώματα stress), επικέντρωση στο κέντρο ελέγχου, επεξήγηση της σημασίας του για την αλλαγή των συμπεριφορών, συμβουλές για άσκηση, διατροφή, ρουτίνα και, τέλος, εφαρμογή, συζήτηση της τεχνικής των διαφραγματικών αναπνοών-προοδευτικής μυϊκής χαλάρωσης. Στη δεύτερη συνεδρία διεξήχθη μια συζήτηση για τις προσωπικές εμπειρίες εφαρμογής των οδηγιών και τυχόν προβλήματα υιοθέτησης συμπεριφορών άσκησης και διατροφής, ενθάρρυνση για τακτικότητα, ενδυνάμωση για συνέχιση, έλεγχος τεχνικών, συζήτηση και επίλυση προβλημάτων (στην κατεύθυνση της υποστήριξης του μακροπρόθεσμου οφέλους των τεχνικών). Στην τρίτη συνεδρία πραγματοποιήθηκε επίδειξη τεχνικής διαφραγματικών αναπνοών καθοδηγούμενος οραματισμός (CD). Στην τέταρτη συνεδρία έλαβε χώρα συζήτηση για τις προσωπικές εμπειρίες εφαρμογής των οδηγιών, ενθάρρυνση για τακτικότητα, ενδυνάμωση για συνέχιση και έλεγχος τεχνικών, συζήτηση και επίλυση προβλημάτων (στην κατεύθυνση της υποστήριξης του μακροπρόθεσμου οφέλους των τεχνικών). Στην πέμπτη συνεδρία έγινε επίδειξη τεχνικής διαφραγματικών αναπνοών αυτογενής εκπαίδευση (CD). Στην έκτη, έβδομη και όγδοη συνεδρία υπήρξε συζήτηση, ενθάρρυνση για τακτικότητα, ενδυνάμωση για συνέχιση κ.λπ. Ακόμη, υπήρχε τηλεφωνική επικοινωνία από πλευράς της ερευνήτριας μία φορά την εβδομάδα προς τα άτομα της ομάδας ελέγχου, αλλά και οι συμμετέχοντες στη μελέτη τηλεφωνούσαν δυνητικά για τυχόν απορίες ή για οποιοδήποτε άλλο θέμα στην ερευνήτρια. Στο τέλος των 8 εβδομάδων δόθηκαν στην ομάδα ελέγχου τα CDs των εν λόγω τεχνικών ως ένας τρόπος ευχαριστίας για τη συμμετοχή τους. Εργαλεία μέτρησης Ως εργαλεία της έρευνας χρησιμοποιήθηκαν τα παρακάτω ερωτηματολόγια, τα οποία ήταν όλα σταθμισμένα στα Ελληνικά. Ερωτηματολόγιο καθημερινότητας τρόπου ζωής υγείας του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών (ΜΠΣ) «Έλεγχος του stress και προαγωγή της υγείας». Πρόκειται για ένα πλήρες ερωτηματολόγιο που παρέχει τη δυνατότητα πληροφόρησης για τον 24ωρο τρόπο ζωής του ατόμου (καθημερινές συνήθειες, ιστορικό νοσηρότητας, τρόπος ζωής, ικανοποίηση από διάφορες πλευρές της ζωής κ.ά. Αυτές οι μεταβλητές περιελάμβαναν ηλικία, γένος, οικογενειακή κατάσταση, εκπαιδευτικό επίπεδο, τόπο διαμονής και κάπνισμα). Κλίμακα αντιλαμβανόμενου stress (perceived stress scale, PSS). Η κλίμακα του αντιλαμβανόμενου stress είναι αυτο-αναφερόμενο μέτρο με 14 ερωτήσεις κλίμακας που αφορούν στα συναισθήματα και τις σκέψεις κατά τη διάρκεια του τελευταίου μήνα. 14 Αναφέρεται ότι η κατανομή της βαθμολογίας του αντιλαμβανόμενου stress προσέγγιζε ικανοποιητικά την κανονική κατανομή, όπως φάνηκε βάσει κατάλληλου γραφικού ελέγχου. Για την επιλογή των μεταβλητών του τελικού μοντέλου εφαρμόστηκε η διαδικασία backward selection, με οριακό επίπεδο σημαντικότητας, για απαλοιφή μεταβλητής από το μοντέλο, το 0,10. Το αρχικό επίπεδο (πριν από την παρέμβαση) PSS-14, η παρέμβαση, καθώς και η ηλικία και το φύλο συμπεριλήφθηκαν στο τελικό μοντέλο, ανεξάρτητα από το επίπεδο σημαντικότητας. Ερωτηματολόγιο εκτίμησης υγείας και καθημερινών δραστηριοτήτων (SF-36 RAND Health Survey 1.0). Οι κλίμακες του εν λόγω ερωτηματολογίου κυμαίνονται σε εύρος και οι μεγαλύτερες τιμές δηλώνουν καλύτερη κατάσταση υγείας. Ελληνικό συνοπτικό ημερολόγιο πόνου (Greek Brief Pain Inventory [ΒΡΙ]). Περιλαμβάνει 9 ερωτήσεις που αφορούν στον πόνο που νιώθει κάποιος το τελευταίο 24ωρο. Ερωτηματολόγιο εστίασης ελέγχου για την υγεία (Health Locus of Control, HLC). Το HLC είναι μια κλίμακα αποτελούμενη από 18 προτάσεις και δημιουργοί του είναι οι Wallston, Wallston και DeVellis (1978). Οι ερωτηθέντες εξέφρασαν το επίπεδο συμφωνίας. Ερωτηματολόγιο οσφυαλγίας. Περιλαμβάνει 19 ερωτήσεις, οι οποίες δημιουργήθηκαν από την ερευνήτρια για περαιτέρω διερεύνηση σχετικά με τη διάρκεια του πόνου, τυχόν εξετάσεις που υποβλήθηκαν οι ασθενείς (χειρουργείο, μαγνητική τομογραφία [magnetic resonance imaging, MRI] και αξονική τομογραφία [computed tomography, CT]) και ηλικία κατά την οποία πρωτοεμφανίστηκαν τα συμπτώματα. Ο αριθμός που υπολογίστηκε να αναλυθεί σε κάθε ομάδα ήταν 30 ασθενείς (n=60). Δηλαδή 30 άτομα στην ομάδα ελέγχου (wait-list control group) και 30 άτομα στην ομάδα παρέμβασης. Ως περιορισμός της μελέτης τέθηκε η μη τύφλωση αυτής. Στατιστική ανάλυση Για τη διεξαγωγή των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε το σύστημα λογισμικού μέγιστης παραγωγικότητας (Superior Performance Software System, SPSS). Πιο συγκεκριμένα, για την περιγραφή των ποιοτικών χαρακτηριστικών της παρούσας μελέτης χρησιμοποιήθηκαν απόλυτες (αριθμός παρατηρήσεων) και σχετικές (εκατοστιαίες αναλογίες) συχνότητες. Η περιγραφή των ποσοτικών χαρακτηριστικών βασίστηκε στον υπολογισμό της διαμέσου και του ενδοτεταρτημοριακού εύρους (ΕΤΕ) (interquartile range, IQR). Αναφέρεται ότι η διάμεσος (50ό εκατοστημόριο) αφορά στην τιμή από την οποία το 50% των παρατηρήσεων έχει μικρότερη ή ίση τιμή. Το ενδοτεταρτημοριακό εύρος αντιστοιχεί στο 1ο και το 3ο τεταρτημόριο, τα οποία εκφράζουν τις τιμές από τις οποίες το 25% και το 75%, αντίστοιχα, των παρατηρήσεων έχει τιμή μικρότερη ή ίση. Η στατιστική αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ ομάδας (παρέμβασης-ελέγχου) και ποιοτικών χαρακτηριστικών βασίστηκε στη δοκιμασία x 2 του Pearson. Η στατιστική αξιολόγηση της διαφοροποίησης των ποσοτικών χαρακτηριστικών ανάλογα με την ομάδα (παρέμβασης-ελέγχου) πραγματοποιήθηκε, εφαρμόζοντας το μη παραμετρικό έλεγχο Mann-Whitney.

4 586 Α. ΜΑΓΚΛΑΡΑ και συν Η ανάλυση του stress βασίστηκε στην κλίμακα αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14). Η εκτίμηση της σχέσης μεταξύ συνολικής βαθμολογίας αντιλαμβανόμενου stress και άλλων παραγόντων, περιλαμβανομένων των κλιμάκων του ερωτηματολογίου SF-36, βασίστηκε στο μη παραμετρικό συντελεστή συσχέτισης σειράς του Spearman (Spearman s rank correlation coefficient). Για τη γραφική απεικόνιση των παραπάνω σχέσεων παρουσιάζονται τα αντίστοιχα στικτογράμματα, τα οποία περιλαμβάνουν και γραφική απεικόνιση της εκτίμησης εξάρτησης από τοπικά σταθμισμένη παλινδρόμηση. Για τη στατιστική αξιολόγηση της διαφοροποίησης των ποιοτικών μεταβλητών μεταξύ της έναρξης και της λήξης της μελέτης, ξεχωριστά για κάθε ομάδα, εφαρμόστηκε η στατιστική δοκιμασία, για παρατηρήσεις με κατά ζεύγη αντιστοιχία, Stuart-Maxwell. Για την αντίστοιχη αξιολόγηση στις ποσοτικές μεταβλητές εφαρμόστηκε ο μη παραμετρικός στατιστικός έλεγχος Wilcoxon για παρατηρήσεις με κατά ζεύγη αντιστοιχία. Η ανάλυση των επιπέδων της βαθμολογίας του αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14), μετά την παρέμβαση, πραγματοποιήθηκε εφαρμόζοντας γραμμική παλινδρόμηση (linear regression). Η ανάλυση των επιπέδων πόνου βασίστηκε στην αντίστοιχη κλίμακα του ερωτηματολογίου SF-36. Η κλίμακα πόνου (SF-36), μετά από την παρέμβαση, μοντελοποιήθηκε εφαρμόζοντας τη μη παραμετρική παλινδρόμηση διαμέσου (median regression), καθώς η κατανομή της απέκλινε από την κανονική κατανομή, όπως φάνηκε βάσει κατάλληλου γραφικού ελέγχου. Η εκτίμηση των πιθανών σφαλμάτων των εκτιμηθεισών παραμέτρων επίδρασης βασίστηκε στη μέθοδο bootstrap με 100 επαναλήψεις. Για την επιλογή των μεταβλητών του τελικού μοντέλου εφαρμόστηκε η διαδικασία backward selection με οριακό επίπεδο σημαντικότητας, για απαλοιφή μεταβλητής από το μοντέλο, το 0,10. Η αρχική βαθμολογία (πριν από την παρέμβαση) πόνου (SF-36), η παρέμβαση, η ηλικία, το φύλο και το τελικό επίπεδο αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14) συμπεριλήφθηκαν στο τελικό μοντέλο ανεξάρτητα από το επίπεδο σημαντικότητας. Το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε στο p<0,05. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Από το διάγραμμα ροής της μελέτης (flowchart of participants) φάνηκε ότι συνολικά αξιολογήθηκαν 89 ασθενείς στα Εξωτερικά Ιατρεία της Ορθοπαιδικής Κλινικής. Από τους 89 ασθενείς, οι 29 δεν πληρούσαν τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Αναλυτικότερα, 7 άτομα ήταν μεγαλύτερα ηλικιακά από τα όρια που επιλέχθηκαν, 4 άτομα δεν διέμεναν στη Ρόδο, 2 δεν μιλούσαν και δεν έγραφαν Ελληνικά και 16 άτομα αρνήθηκαν τη συμμετοχή τους στη μελέτη. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι από τα 16 άτομα που αρνήθηκαν τη συμμετοχή τους, τα 13 ήταν άνδρες. Κανένα άτομο που έλαβε μέρος στη μελέτη δεν τη διέκοψε. Στη μελέτη συμμετείχαν 60 άτομα, στα μισά από τα οποία (50%) εφαρμόστηκε η παρέμβαση. Τα συγκεκριμένα άτομα ήταν στην πλειοψηφία τους γυναίκες (58,3%), ενώ η διάμεση (ΕΤΕ) ηλικία ήταν 41,3 (32,7 57,3) έτη. Από τα βασικά δημογραφικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων (πίν. 1) παρατηρήθηκε ότι το ποσοστό των γυναικών ήταν μεγαλύτερο μεταξύ των ατόμων της ομάδας παρέμβασης (76,7%) συγκριτικά με τα άτομα της ομάδας ελέγχου (40%, p=0,004). Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στο δείκτη μάζας σώματος (p=0,135). Δεν αναδείχθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στη συνολική βαθμολογία αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14), στις απαντήσεις των ερωτήσεων και τις τιμές στις κλίμακες του ερωτηματολογίου SF-36, στον πόνο το τελευταίο 24ωρο Πίνακας 1. Βασικά δημογραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος. Ομάδα παρέμβασης (n=30) Ομάδα ελέγχου (n=30) Τιμή p Ηλικία (έτη) 38,3 (33,4, 57,3) 42,8 (31,4, 57,3) 0,478 Φύλο Άνδρες 7 (23,3) 18 (60,0) Γυναίκες 23 (76,7) 23 (76,7) ΔΜΣ 24,3 (22,5, 30,9) 27,8 (24,8, 30,6) 0,135 Λόγος περιφερειών μέσης/ισχίων 104,0 (97,0, 114,0) 108,5 (98,0, 116,0) 0,453 PSS score 29,0 (25,0, 34,0) 27,5 (16,0, 33,0) 0,257 SF-36 πόνος 45,0 (10,0, 67,5) 46,3 (22,5, 70,0) 0,352 GBPI πόνος (μέσος όρος) 5,0 (4,0, 6,0) 5,0 (3,0, 6,0) 0,562 HLC1 23,5 (21,0, 30,0) 26,0 (19,0, 29,0) 0,859 HLC2 15,0 (9,0, 18,0) 16,0 (11,0, 19,0) 0,5 HLC3 20,5 (16,0, 25,0) 24,5 (16,0, 30,0) 0,222 ΔΜΣ: Δείκτης μάζας σώματος, PSS: Κλίμακα αντιλαμβανόμενου stress, SF-36: Ερωτηματολόγιο εκτίμησης υγείας και καθημερινών δραστηριοτήτων, HLC: Ερωτηματολόγιο εστίασης ελέγχου για την υγεία, GBPI: Ελληνικό συνοπτικό ημερολόγιο πόνου Health 1.0.

5 STRESS ΚΑΙ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ 587 μεταξύ των ομάδων παρέμβασης και ελέγχου. Παρατηρήθηκε ότι το ποσοστό των ατόμων που διαφωνούσαν πολύ με το γεγονός ότι ήταν πιθανότερο να ασθενήσουν (ανεξάρτητα με το τι έκαναν) ήταν μεγαλύτερο μεταξύ αυτών της ομάδας ελέγχου (73,3%) συγκριτικά με εκείνους της ομάδας παρέμβασης (40,0%, p=0,004). Συγκρίσεις εντός των ομάδων Παρατηρήθηκε ότι το ποσοστό των ατόμων που δήλωσαν ότι ένιωθαν επί πλέον πόνο την ημέρα συμπλήρωσης του ερωτηματολογίου ήταν μικρότερο στη λήξη (96,7%) συγκριτικά με την έναρξη της μελέτης (16,7%, p<0,001). Επίσης, παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στο δηλωθέν επίπεδο stress (p=0,025), όπου 5 άτομα (16,7%) δήλωσαν αυξημένο επίπεδο στη λήξη της μελέτης ενώ κανένα δεν δήλωσε μείωση (25 άτομα δήλωσαν το ίδιο επίπεδο). Η εν λόγω διαφορά ήταν μικρή και δεν αποτυπώθηκε στη διάμεσο τιμή. Είναι αξιοσημείωτο ότι η βαθμολογία φυσικής λειτουργικότητας (SF-36) παρουσιάστηκε αυξημένη συνολικά (διάμεσος: 87,5 έναντι 77,5, p=0,001) στη λήξη της μελέτης. Στα υπόλοιπα χαρακτηριστικά δεν διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ λήξης και έναρξης της μελέτης. Παρατηρήθηκε ότι το ποσοστό των ατόμων που δήλωσαν ότι αισθάνονταν επί πλέον πόνο την ημέρα συμπλήρωσης του ερωτηματολογίου ήταν μικρότερο στη λήξη (100%) συγκριτικά με την έναρξη της μελέτης (23,3%, p<0,001). Επίσης, παρατηρήθηκε αύξηση συνολικά στις βαθμολογίες ρουτίνας για δεκατιανό/απογευματινό (διάμεσος: 11 έναντι 7, p<0,001), πρωινό (διάμεσος: 7 έναντι 5, p=0,010), μεσημεριανό ύπνο και γεύμα (διάμεσος: 10 έναντι 9, p<0,001), στη συνολική βαθμολογία ρουτίνας (διάμεσος: 39,5 έναντι 28, p<0,001), καθώς και στο κέντρο ελέγχου υγείας internal (διάμεσος: 26,5 έναντι 23,5, p=0,005). Επιπρόσθετα, παρατηρήθηκαν αυξήσεις συνολικά στις βαθμολογίες του ερωτηματολογίου SF-36 (μεγαλύτερες τιμές δηλώνουν καλύτερη κατάσταση) και, συγκεκριμένα, στη φυσική λειτουργικότητα (διάμεσος: 92,5 έναντι 62,5, p<0,001), στον περιορισμό ρόλων λόγω φυσικής υγείας (1ο τεταρτημόριο: 100 έναντι 50, p=0,003), στον περιορισμό ρόλων εξ αιτίας συναισθηματικών προβλημάτων (1ο τεταρτημόριο: 100 έναντι 66,7, p=0,014), στην ενέργεια (διάμεσος: 65 έναντι 47,5, p<0,001), στη συναισθηματική ευημερία (διάμεσος: 72 έναντι 62, p<0,001), στην κοινωνική λειτουργικότητα (1ο τεταρτημόριο: 62,5 έναντι 50, p=0,002), καθώς και στον πόνο (διάμεσος: 67,5 έναντι 45, p<0,001). Συνολική μείωση παρατηρήθηκε στο δηλωθέν επίπεδο stress (διάμεσος: 5,5 έναντι 8, p<0,001), στο αντιλαμβανόμενο stress (PSS-14) (διάμεσος: 25 έναντι 29, p<0,001), στη συνολική βαθμολογία συμπτωμάτων (διάμεσος: 38,5 έναντι 49,5, p<0,001), καθώς και στο κέντρο ελέγχου υγείας chance (διάμεσος: 11 έναντι 15, p=0,008). Συσχετίσεις του αντιλαμβανόμενου stress με άλλα ποσοτικά χαρακτηριστικά Από την πολυπαραγοντική ανάλυση της βαθμολογίας του πόνου, βάσει του ερωτηματολογίου SF-36, αναφέρεται ότι μεγαλύτερες τιμές στη βαθμολογία πόνου αντικατοπτρίζουν καλύτερη κατάσταση, δηλαδή λιγότερο πόνο. Η αρχική βαθμολογία (πριν από την παρέμβαση) του πόνου, το τελικό επίπεδο stress (PSS-14), η παρέμβαση, καθώς και η ηλικία και το φύλο συμπεριλήφθηκαν στο τελικό μοντέλο ανεξάρτητα από το επίπεδο σημαντικότητας. Παρατηρούνται θετικές συσχετίσεις μεταξύ της συνολικής βαθμολογίας αντιλαμβανόμενου stress, δηλωθείσας κλίμακας stress και συνολικής βαθμολογίας συμπτωμάτων (εικόνες 1, 2). Εκτιμάται ότι τα άτομα της ομάδας παρέμβασης είχαν υψηλότερη διάμεση βαθμολογία πόνου SF-36 (ήταν δηλαδή καλύτερα) κατά 17 μονάδες, συγκριτικά με τα άτομα της ομάδας ελέγχου, διορθώνοντας για αρχικά επίπεδα βαθμολογίας του πόνου (SF-36), τελικά επίπεδα του αντιλαμβανόμενου stress, φύλο και ηλικία. Ωστόσο, η διαφορά αυτή ήταν στατιστικά ενδεικτική (p=0,079), γεγονός που σημαίνει ότι απαιτείται μεγαλύτερο δείγμα για να αναδειχθεί στατιστικά η εν λόγω διαφορά, εφ όσον υπάρχει πραγματικά. Ακόμη, εκτιμάται ότι αύξηση της αρχικής βαθμολογίας πόνου κατά μία μονάδα συνδέεται με αύξηση της διάμεσης τελικής βαθμολογίας πόνου κατά 0,69 μονάδες (p<0,001), λαμβάνοντας υπ όψη τα τελικά επίπεδα αντιλαμβανόμενου stress, την ομάδα, το φύλο και την ηλικία. Εικόνα 1. Στικτόγραμμα συνολικής βαθμολογίας αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14, εύρος: 0 56) και δηλωθείσας κλίμακας stress (0 10), στη λήξη της μελέτης.

6 588 Α. ΜΑΓΚΛΑΡΑ και συν και υποστηρίζονται ψυχολογικά ώστε να μπορούν να αυτο-διαχειρίζονται τα προβλήματα τα οποία προκαλεί σε αυτά τα άτομα η οσφυαλγία. Το σχολείο οργανώθηκε για πρώτη φορά το 1970 στο νοσοκομείο Danderyd, πλησίον της Στοκχόλμης. 24,25 Εικόνα 2. Στικτόγραμμα συνολικής βαθμολογίας αντιλαμβανόμενου stress (PSS-14, εύρος: 0 56) και συνολικής βαθμολογίας συμπτωμάτων (0 148), στη λήξη της μελέτης. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Κάθε χρόνο, περισσότερες ανθρωποώρες χάνονται από οσφυαλγία παρά από οποιαδήποτε άλλη πάθηση. Ποσοστό 25% των προσερχομένων στα ορθοπαιδικά εξωτερικά ιατρεία αφορά σε ασθενείς με οσφυαλγία. 14 Μελέτες που είχαν μετρήσει την οικονομική επιβάρυνση της οσφυαλγίας στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1998 αναφέρουν ότι ετήσια το κόστος προσεγγίζει το επίπεδο της τάξης του 1,6 δισεκατομμυρίου και αυτό αυξάνεται δραματικά χρόνο με το χρόνο. 15 Έτσι, το 2008 στις ΗΠΑ υπερέβη τα 90 δισεκατομμύρια $. 16 Η οσφυαλγία είναι το πλέον διαδεδομένο πρόβλημα υγείας στην Ελβετία και θεωρείται η κύρια αιτία μειωμένης απόδοσης στην εργασία, αλλά και αναπηρίας. Το άμεσο κόστος της, το 2005, εκτιμήθηκε στα 2,6 δισεκατομμύρια και οι άμεσες ιατρικές δαπάνες στο 6,1% του συνόλου των δαπανών της υγειονομικής περίθαλψης. Η συνολική οικονομική επιβάρυνση στην ελβετική κοινωνία ήταν της τάξης του 1,6 2,3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ). 17 Εξ αιτίας του γεγονότος ότι η νόσος είναι πολυπαραγοντική, η αντιμετώπιση του ασθενούς είναι σφαιρική με σκοπό την καλύτερη αποκατάσταση από την πάθηση. Στα θεραπευτικά μέσα περιλαμβάνεται το κατάλληλο για τον πάσχοντα πρόγραμμα αποκατάστασης (όπως κατάκλιση, διατήρηση δραστηριότητας, ψυχοθεραπευτική παρέμβαση, πρόγραμμα ασκήσεων, λουτροθεραπεία), η φαρμακευτική αγωγή (απλά μη ναρκωτικά αναλγητικά, όπως η παρακεταμόλη, 18 αλλά και ισχυρότερα, όπως η κωδεΐνη, τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και τα κορτικοειδή), οι ενδείξεις χειρουργικής θεραπείας, 19 η άσκηση, 20 η φυσικοθεραπεία (μέθοδος McΚenzie), 21 ο βελονισμός 4,6,22,23 και τα back schools, τα οποία είναι συστηματικά σεμινάρια εκπαίδευσης των πασχόντων όπου ενημερώνονται επαρκώς, αλλά Το Εθνικό Κέντρο Υγείας για Συμπληρωματική και Εναλλακτική Ιατρική ορίζει συμπληρωματική και εναλλακτική Ιατρική (CAM) «μια ομάδα διαφόρων ιατρικών, αλλά και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, τις πρακτικές και τα προϊόντα που γενικά δεν θεωρούνται τμήμα της συμβατικής Ιατρικής». Οι πρακτικές CAM γίνονται όλο και περισσότερο διαδεδομένες και χρησιμοποιούνται συνήθως για τη θεραπεία μυοσκελετικών προβλημάτων, όπως πόνος στην πλάτη και στον αυχένα, πόνος στις αρθρώσεις, αρθρίτιδα. Περίπου το μισό των πολιτικών ασθενών πρωτοβάθμιας περίθαλψης με χρόνιο πόνο έχει χρησιμοποιήσει τουλάχιστον έναν τύπο θεραπείας CAM. 26 Επιπρόσθετα, χαρακτηριστικό της οσφυαλγίας είναι ο χρόνιος πόνος, ο οποίος καθιστά τον πάσχοντα δυσλειτουργικό. Η δραστηριότητα του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια (hypothalamic-pituitary-adrenal, HPA) σχετίζεται άμεσα με το stress και τον πόνο που βιώνουν τα εν λόγω άτομα. 27 Οι φυσιολογικοί και οι ψυχολογικοί μηχανισμοί που έχουν προταθεί φαίνεται να συνδέουν το stress με τα μυοσκελετικά άλγη, καθώς και τον αριθμό των βιοδεικτών του stress σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, σύμπτωμα που απαντάται συχνά στην οσφυαλγία. 28 Ποικίλες συγχρονικές μελέτες συσχετίζουν διάφορους ψυχολογικούς παράγοντες με την έξαρση των συμπτωμάτων της. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν το stress, την κατάθλιψη, τα ψυχοσωματικά προβλήματα, το άγχος, τη δυσαρέσκεια από την εργασία του ατόμου, το εργασιακό stress, την αρνητική εικόνα σώματος, την αδυναμία λειτουργίας του εγώ και την έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. 29 Πραγματοποιήσαμε αυτή την ΤΚΔ με σκοπό να αξιολογήσουμε κατά πόσο οι τεχνικές διαχείρισης του stress, σε ένα πρόγραμμα 8 εβδομάδων, μειώνουν τα επίπεδα αυτού, αλλά και του πόνου σε ασθενείς με χρόνια οσφυαλγία. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης συνοψίζονται παρακάτω: Παρατηρήθηκε ότι το ποσοστό των ατόμων που δήλωσαν ότι ένιωθαν επί πλέον πόνο την ημέρα συμπλήρωσης του ερωτηματολογίου ήταν μικρότερο στη λήξη (100%) συγκριτικά με την έναρξη της μελέτης (23,3%, p<0,001). Επίσης, παρατηρήθηκε αύξηση συνολικά στις βαθμολογίες ρουτίνας. Διαπιστώθηκαν αυξήσεις συνολικά στις βαθμολογίες του ερωτηματολογίου SF-36 (οι μεγαλύτερες τιμές δηλώνουν καλύτερη κατάσταση) και, συγκεκριμένα, στη φυσική λειτουργικότητα. Συνολική μείωση παρατηρήθηκε στο δηλωθέν επίπεδο stress, του αντιλαμβανόμενου stress

7 STRESS ΚΑΙ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ 589 (PSS-14), στη συνολική βαθμολογία των συμπτωμάτων, καθώς και στο κέντρο ελέγχου υγείας chance. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί ότι από το ερωτηματολόγιο της καθημερινότητας τρόπου ζωής υγείας φάνηκε ότι εντελώς ασταθή ώρα ύπνου είχαν τα άτομα της ομάδας παρέμβασης (30%) έναντι των ατόμων της ομάδας ελέγχου (13,3%), αλλά περισσότερες ώρες τηλεόρασης παρακολουθούσε η ομάδα ελέγχου (διάμεσος=2). Όσον αφορά στον τρόπο ζωής της ομάδας ελέγχου, δεν της άρεσε να μαγειρεύει (36,7%), εμφάνιζε μεγαλύτερα ποσοστά αναιμίας (20%) και είχε περισσότερες εντάσεις με το(τη) σύντροφο (26,7%), ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά της ομάδας παρέμβασης ήταν 10,3%, 3,3% και 6,7%. Επίσης, η ομάδα παρέμβασης φρόντιζε κατά 16,7% άτομα με ειδικές ανάγκες έναντι 0% της ομάδας έλεγχου. Μετά το πέρας των 8 εβδομάδων παρατηρήθηκαν συγκριτικά διαφορετικές ατομικές μεταβολές στην πλειοψηφία των βαθμολογιών. Πιο συγκεκριμένα, παρατηρήθηκαν αυξήσεις στις βαθμολογίες ρουτίνας, καθώς και στο κέντρο ελέγχου υγείας internal. Ανάλογη ήταν και η εικόνα για τη συνολική βαθμολογία συμπτωμάτων. Επί πλέον, παρατηρήθηκαν αυξήσεις, ατομικά, στις βαθμολογίες του ερωτηματολογίου SF-36 και, συγκεκριμένα, στη φυσική λειτουργικότητα, στην ενέργεια/κόπωση, στη συναισθηματική ευημερία, στην κοινωνική λειτουργικότητα και στον πόνο. Αντίθετα, ως μειονεκτήματα της μελέτης θεωρήθηκε ότι ήταν τα αυτο-αναφερόμενα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν. Δεν στηριχθήκαμε σε περισσότερο αντικειμενικές και εργαστηριακές αξιολογήσεις. Ακόμη, η συμπλήρωση των ημερολογίων για την καθημερινή εφαρμογή των τεχνικών χαλάρωσης δεν γινόταν από την ερευνήτρια αλλά από τα άτομα που συμμετείχαν στην παρέμβαση. Γίνεται αντιληπτό ότι ο αριθμός του δείγματος ήταν μικρός και ότι απαιτούνται μεγαλύτερα δείγματα για να εξαχθούν καλύτερα αποτελέσματα και πιο ασφαλή συμπεράσματα. Επί πλέον, ο καταμερισμός των φύλων στην ομάδα παρέμβασης και ελέγχου δεν προέκυψε σωστός. Δηλαδή, υπήρχαν περισσότερες γυναίκες στην πρώτη ομάδα και περισσότεροι άνδρες στη δεύτερη. Αυτό, ωστόσο, δεν ήταν δικό μας σφάλμα. Οι γυναίκες φάνηκε να είναι περισσότερο δεκτικές και συνεργάσιμες από τους άνδρες και γι αυτό έλαβαν μέρος με μεγαλύτερη διάθεση. Εσκεμμένα δεν έγινε διαχωρισμός ειδικής (specific) και μη ειδικής οσφυαλγίας (non specific) και αυτό επειδή η νόσος είναι πολυπαραγοντική και η αντιμετώπιση του ασθενούς είναι σφαιρική. Η σύγχρονη βιβλιογραφία αναφέρει ως θεραπευτικά μέσα προγράμματα αποκατάστασης, φαρμακευτική αγωγή, χειρουργική θεραπεία, φυσικοθεραπεία (μέθοδος McΚenzie), άσκηση και βελονισμό. Ελάχιστα ήταν τα άρθρα και οι μελέτες για προγράμματα διαχείρισης του stress και γι αυτόν το λόγο δεν υπήρξε επιθυμία εξειδίκευσης της μελέτης με πολύ αυστηρά κριτήρια επιλεξιμότητας. Όπως αναφέρθηκε στην παράγραφο της παρέμβασης, οι τεχνικές χαλάρωσης που εφαρμόστηκαν στην παρούσα μελέτη ήταν οι διαφραγματικές αναπνοές, η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, ο καθοδηγούμενος οραματισμός και η αυτογενής εκπαίδευση. Από τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε με τους ασθενείς, μετά το πέρας των 8 εβδομάδων, φάνηκε ότι όλες οι τεχνικές ήταν ικανοποιητικά εφαρμόσιμες από αυτούς. Ωστόσο, οι διαφραγματικές αναπνοές, αρχικά, δυσκόλεψαν πολύ τα άτομα της ομάδας παρέμβασης και γι αυτόν το λόγο οι συνεδρίες διήρκεσαν περισσότερη ώρα απ ό,τι ήταν προγραμματισμένες. Παρ όλα αυτά, ο καθοδηγούμενος οραματισμός και η αυτογενής εκπαίδευση φάνηκε να ήταν ιδιαίτερα ευχάριστες τεχνικές και οι ασθενείς, όταν ερωτήθηκαν για την εμπειρία τους μετά την εφαρμογή αυτών, ήταν αρκετά χαρούμενοι έως να το διασκέδασαν. Πρέπει να επισημανθεί ότι η εν λόγω παρέμβαση αποτελεί την πρώτη ΤΚΔ που εφαρμόστηκε στη Ρόδο αναφορικά με τη διαχείριση του stress στη χρόνια οσφυαλγία. Παρατηρήθηκε ότι ο κόσμος, ενώ αισθανόταν ότι είχε έντονο stress, δεν γνώριζε καθόλου ότι μπορούσε με απλές τεχνικές χαλάρωσης να το διαχειριστεί, να το καταστείλει, αλλά και να το αντιμετωπίσει. Γι αυτούς, ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Επιπρόσθετα, να τονιστεί ότι στην Ελλάδα η πληροφορία και η έρευνα επικεντρώνονται στην πρωτεύουσα και στις μεγαλουπόλεις, ενώ η περιφέρεια παραγκωνίζεται. Γι αυτό και 16 άτομα αρνήθηκαν τη συμμετοχή τους (ηλικίας ετών). Οι ασθενείς ήταν δύσπιστοι και επιφυλακτικοί. Ακόμη, υπάρχει η άποψη ότι σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η συγκεκριμένη οικονομική περίοδος στην οποία βρίσκεται η χώρα. Κάτι ακόμη που θα πρέπει να επισημανθεί είναι η προκατάληψη, η παραπληροφόρηση και ο δισταγμός που είχαν σχεδόν όλα τα άτομα τα οποία προσέρχονταν στα Εξωτερικά Ιατρεία της Ορθοπαιδικής Κλινικής σχετικά με την παρούσα μελέτη και τη σύνδεση του stress με την οσφυαλγία, αλλά και όχι μόνο. Για τα εν λόγω άτομα, η λύση του μυοχαλαρωτικού και του παυσίπονου χαπιού φάνταζε περισσότερο λογική αντιμετώπιση και αποτελούσε τμήμα της καθημερινότητάς τους. Παρ όλα αυτά, μετά την πληροφόρησή τους και την επιστημονική τεκμηρίωση που τους παρεχόταν μέσα από τα φυλλάδια για σωστή διατροφή, καθημερινή άσκηση, ρουτίνα κ.ά., φάνηκε ο προβληματισμός τους να μετατρέπεται σε περιέργεια κι έτσι να λαμβάνουν μέρος. Για όλους τους παραπάνω λόγους υπάρχει η πεποίθηση ότι είναι επιτακτική ανάγκη η διεξαγωγή μελετών που να επεκτείνουν αυτά τα πρώτα συμπεράσματα και να εξετάζουν άλλες παρόμοιες τεχνικές,

8 590 Α. ΜΑΓΚΛΑΡΑ και συν καθώς και να μετρούν πιο αντικειμενικά τα επίπεδα του stress (όπως για παράδειγμα βιοδείκτες). Τέλος, δεν θα ήταν ουτοπικό να προταθεί η εφαρμογή, σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, τέτοιων μεθόδων από εξειδικευμένους στο stress επαγγελματίες υγείας. Με αυτόν τον τρόπο θα μειωθεί το stress και ο πόνος σε παρόμοιες με την οσφυαλγία παθήσεις, όπως χρόνιοι πόνοι, μυοσκελετικοί και αυχενικοί. Έτσι, δεν θα χάνονται πολύτιμες ανθρωποώρες, αλλά και το οικονομικό κόστος θα ελαττωθεί καθώς η οσφυαλγία θεωρείται η κύρια αιτία μειωμένης απόδοσης στην εργασία, αλλά και αναπηρίας. ABSTRACT Stress management programs in chronic low back pain: Randomized controlled trial A. MAGKLARA, 1 D.S. EVANGELOPOULOS, 2 K. NICOLOPOULOS, 2 G. CHROUSOS, 1,3 C. DARVIRI 1 1 Postgraduate Course Stress management and health promotion, School of Medicine, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, 2 Third Department of Orthopedic Surgery, KAT General Hospital of Athens, Athens, 3 First Department of Pediatrics, Aghia Sophia Children s Hospital, School of Medicine, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2015, 32(5): OBJECTIVE Stress management in patients with chronic low back (CLBP) pain has not been studied systematically. After the age of 30 years, about 80% of people will have a low back pain crisis, immobilizing them from a few to many days. Each year more man-hours are lost due to CLBP than any other condition and 25% of the patients visiting the orthopedic outpatients clinics suffer from low back pain. METHOD This trial included patients, in random order, who visited the Outpatients Clinics of the Orthopedic Department in Andreas Papandreou General Hospital, Rhodes, Greece, in the Second Administrative Health Region of the South Aegean, with low back pain. They participated in this randomized clinical trial (RCT) voluntarily after giving their written informed consent. Stress management techniques, including diaphragmatic breathing, progressive muscle relaxation, guided visualization and autogenic training were implemented in the intervention group (n=30). The follow-up was 8 weeks. Self-reported validated measurements of stress assessment were used aimed at valuating the perceived stress, lifestyle modifications and pain. The intervention group filled in a daily log of implementation of the relaxation techniques. The follow-up was 8 weeks. RESULTS The percentage of people reporting that they feel extra pain on the day of filling in the questionnaire was lower at the end (10.0%) than at the start of the trial (23.3%, p<0.001). In the intervention group, an increase was observed in the routine scores in total and specifically increases were observed in the scores of the SF- 36 questionnaire on quality of life (higher values show better condition) and, in particular, for physical functionality. An overall decrease was observed in the reported stress level, perceived stress (PSS-14), the total score of symptoms and the chance health control center. CONCLUSIONS It is imperative to carry out further such studies, incorporated in more objective laboratory trials. Trials need to be carried out extending these first conclusions on the favorable effects of stress control on CLBP and examining other similar techniques, with more objective measurement of the stress levels, using biomarkers. Key words: Chronic low back pain, Chronic pain, Stress, Stress management Βιβλιογραφία 1. COTTA Η, PUHL W. Ορθοπαιδική. 2η έκδοση. Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα, 2002: VAN OOSTROM SH, MONIQUE VERSCHUREN WM, DE VET HC, PICA- VET HS. Ten year course of low back pain in an adult population-based cohort the Doetinchem cohort study. Eur J Pain 2011, 15: BJÖRCK-VAN DIJKEN C, FJELLMAN-WIKLUND A, HILDINGSSON C. Low back pain, lifestyle factors and physical activity: A population based-study. J Rehabil Med 2008, 40: ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ ΠΠ. Ορθοπαιδική. 2η έκδοση. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1996: McRAE R. Ορθοπαιδική Κλινική ορθοπαιδική εξέταση ΙΙ. 1η έκδοση. Ιατρικές εκδόσεις Πασχαλίδης ΠΧ, Αθήνα, 2009:

9 STRESS ΚΑΙ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ SKINNER HB. Σύγχρονη Ορθοπαιδική. 1η έκδοση. Ιατρικές εκδόσεις Πασχαλίδης ΠΧ, Αθήνα, 2004: EUROPEAN FOUNDATION FOR THE IMPROVEMENT OF LIVING AND WORKING CONDITIONS. Fourth European working conditions survey. 1st ed. Office for Official Publications of the European Communitites, Dublin, Ireland, 2007: MANEK NJ, McGREGOR AJ. Epidemiology of back disorders: Prevalence, risk factors, and prognosis. Curr Opin Rheumatol 2005, 17: HA JY, KIM ES, KIM HJ, PARK SJ. Factors associated with depressive symptoms in patients with chronic low back pain. Ann Rehabil Med 2011, 35: WANG H, AHRENS C, RIEF W, SCHILTENWOLF M. Influence of comorbidity with depression on interdisciplinary therapy: Outcomes in patients with chronic low back pain. Arthritis Res Ther 2010, 12:R SHIRI R, KARPPINEN J, LEINO-ARJAS P, SOLOVIEVA S, VIIKARI-JUN- TURA E. The association between obesity and low back pain: A meta-analysis. Am J Epidemiol 2010, 171: VISMARA L, MENEGONI F, ZAINA F, GALLI M, NEGRINI S, CAPODA- GLIO P. Effect of obesity and low back pain on spinal mobility: A cross sectional study in women. J Neuroeng Rehabil 2010, 7:3 13. ΓΟΥΛΕΣ ΔΙ. Οσφυαλγία, δισκοπάθεια: Μηχανική και μοριακή βάση. 1η έκδοση. Ινστιτούτο Παθήσεων Σπονδυλικής Στήλης, Αθήνα, 2002: COHEN S, KAMARCK T, MERMELSTEIN R. A global measure of perceived stress. J Health Soc Behav 1983, 24: MANIADAKIS N, GRAY A. The economic burden of back pain in the UK. Pain 2000, 84: DAGENAIS S, CARO J, HALDEMAN S. A systematic review of low back pain cost of illness studies in the United States and internationally. Spine J 2008, 8: WIESER S, HORISBERGER B, SCHMIDHAUSER S, EISENRING C, BRÜG- GER U, RUCKSTUHL A ET AL. Cost of low back pain in Switzerland in Eur J Health Econ 2011, 12: GATTI A, SABATO AF, CARUCCI A, BERTINI L, MAMMUCARI M, OCCHI- ONI R. Adequacy assessment of oxycodone/paracetamol (acetaminophen) in multimodal chronic pain: Α prospective observational study. Clin Drug Investig 2009, 29(Suppl 1): HELLUM C, JOHNSEN LG, STORHEIM K, NYGAARD OP, BROX JI, ROSS- VOLL I ET AL. Surgery with disc prosthesis versus rehabilitation in patients with low back pain and degenerative disc: Two year follow-up of randomised study. Br Med J 2011, 342:d BRONFORT G, MAIERS MJ, EVANS RL, SCHULZ CA, BRACHA Y, SVEND- SEN KH ET AL. Supervised exercise, spinal manipulation, and home exercise for chronic low back pain: A randomized clinical trial. Spine J 2011, 11: GARCIA AN, GONDO FL, COSTA RA, CYRILLO FN, COSTA LO. Effects of two physical therapy interventions in patients with chronic non-specific low back pain: Feasibility of a randomized controlled trial. Rev Bras Fisioter 2011, 15: ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΝΓ, ΒΕΡΕΤΤΑΣ ΔΑ. Επώδυνες καταστάσεις μαλακών μορίων μυοσκελετικού συστήματος. 1η έκδοση. Επιστημονικές εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα, 2000: HALL H, McINTOSH G. Low back pain (chronic). Clin Evid (Online) 2008, pii: GUPTA R, KALSOTRA N, KAMAL Y, MOTTEN T, GUPTA R, SINGH D. Relevance of back school therapy in conservative management of low back pain. Internet Journal of Spine Surgery 2010, 5:DOI: /43e 25. SAHIN N, ALBAYRAK I, DURMUS B, UQURLU H. Effectiveness of back school for treatment of pain and functional disability in patients with chronic low back pain: A randomized controlled trial. J Rehabil Med 2011, 43: DENNESON LM, CORSON K, DOBSCHA SK. Complementary and alternative medicine use among veterans with chronic noncancer pain. J Rehabil Res Dev 2011, 48: SUDHAUS S, FRICKE B, SCHNEIDER S, STACHON A, KLEIN H, VON DÜRING M ET AL. The cortisol awakening response in patients with acute and chronic low back pain. Relations with psychological risk factors of pain chronicity. Schmerz 2007, 21: SCHELL E, THEORELL T, HASSON D, ARNETZ B, SARASTE H. Stress biomarkers associations to pain in the neck, shoulder and back in healthy media workers: 12-month prospective follow-up. Eur Spine J 2008, 17: ANDERSSON GB. Epidemiological features of chronic low-back pain. Lancet 1999, 354: Corresponding author: A. Magklara, 63B Irakleidon Ave., GR Ialisos, Rhodes, Greece

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist MSc, PT Συνήθης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Τα λάθη στο δείγµα και τη στατιστική ανάλυση Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Ιατρικής Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Περιεχόμενα Tηλε-ψυχιατρική Τηλε-ψυχογηριατρική Πρόγραμμα Τηλε-ψυχογηριατρικής Σκοπός, περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Τι είναι υγεία; Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA)

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) HCQI OA 1: Όταν διαγιγνώσκεται συµπτωµατική οστεοαρθρίτιδα σε έναν ασθενή, θα πρέπει να αξιολογείται ο πόνος, η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Γεσθημανή Μηντζιώρη MD, MSc, PhD Μονάδα Ενδοκρινολογίας της Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΘΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΥΓΕΙΑΣ: Έτος 2009

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΕΘΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΥΓΕΙΑΣ: Έτος 2009 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 15 Ιουλίου 2011 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΘΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΥΓΕΙΑΣ: Έτος 2009 Η Εθνική Έρευνα Υγείας πραγµατοποιήθηκε το τελευταίο τρίµηνο του έτους 2009 σε ολόκληρη

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης

Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης Μαρία Ζησιοπούλου Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές έννοιες Σε ένα ερωτηματολόγιο έχουμε ένα σύνολο ερωτήσεων. Μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί μία μεταβλητή. Αν θεωρήσουμε μια ερώτηση, τα άτομα δίνουν κάποιες απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη Π.Μ.Σ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Mειώστε. την καταπόνηση! www.handlingloads.eu

Mειώστε. την καταπόνηση! www.handlingloads.eu Mειώστε την καταπόνηση! Ευρωπαϊκή εκστρατεία ελέγχων και ενημέρωσης Χειρωνακτική διακίνηση φορτίων στην Ευρώπη στους τομείς των μεταφορών και της υγειονομικής περίθαλψης www.handlingloads.eu Μια εκστρατεία

Διαβάστε περισσότερα

Σχήµα 1. Προσδόκιµο ζωής κατά τη γέννηση στις χώρες του ΟΟΣΑ.

Σχήµα 1. Προσδόκιµο ζωής κατά τη γέννηση στις χώρες του ΟΟΣΑ. ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Στις 8 εκεµβρίου 2009, δόθηκε στη δηµοσιότητα από τον Οργανισµό Οικονοµικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) η έκδοση Health at a Glance 2009, η οποία περιλαµβάνει ανάλυση των στατιστικών δεδοµένων

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α DETECT- ED ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α Δημήτρης Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ

Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Ευρωπαϊκή Εκστρατεία για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία 2014-2015 Hilton Park, Λευκωσία,10/09/2015 Μίμης Θεοδότου MA Industrial Relations & Health and Safety Μέλος Δ.Σ. ΣΑΥΚ Η έρευνα διεξήχθη από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Γιάννης Κυριόπουλος,MD, MSc, MPH, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Μάιος 2011 Περίγραμμα Εισαγωγή Επίδοση πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Φορτίο των Φροντιστών Ανοϊκών Aσθενών

Το Φορτίο των Φροντιστών Ανοϊκών Aσθενών Το Φορτίο των Φροντιστών Ανοϊκών Aσθενών Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Τμήμα Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου Ιατρείο Μνήμης Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών υγείας

Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών υγείας Innovating in Uncertain Times Επιστημονική Ημερίδα ΕΕΦΑΜ 27Νοεμβρίου Νοεμβρίου, 2010 Βασίλης Τριαντόπουλος Διευθύνων Σύμβουλος, BIΟΑXIS Healthcare Ltd London UK Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΧΡΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τομέας Οικονομικών της Υγείας ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΡΟΣ 2 Ο ΧΡΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση ψυχοκοινωνικών παραγόντων & μυοσκελετικών συμπτωμάτων σε εργαζόμενους σε τηλεφωνικά κέντρα

Διερεύνηση ψυχοκοινωνικών παραγόντων & μυοσκελετικών συμπτωμάτων σε εργαζόμενους σε τηλεφωνικά κέντρα Διερεύνηση ψυχοκοινωνικών παραγόντων & μυοσκελετικών συμπτωμάτων σε εργαζόμενους σε τηλεφωνικά κέντρα Θεώνη Κουκουλάκη Τοπογράφος Μηχανικός, Εργονόμος, Υπεύθυνη Κέντρου Ασφάλειας της Εργασίας Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εκπαιδευτή ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Οδηγός Εκπαιδευτή ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Οδηγός Εκπαιδευτή ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Mintaze Kerem Gunel Akmer Mutlu Ozgun Kaya Kara Ayse Livanelioglu 1 ΠΙΝΑΚΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου Εισαγωγή Ρόλος της εικόνας και της φήµης των τουριστικών προορισµών, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Οκτώβριος Ιούλιος Οκτώβριος 1 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Αρ. Πρωτοκόλλου :67323/2012

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Αρ. Πρωτοκόλλου :67323/2012 ANAΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΔΑ : Β43046ΨΖ2Ν-Ζ6Γ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Αρ. Πρωτοκόλλου :67323/2012 Αθήνα,22/10/2012 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Ονοματεπώνυμο: Πατεράκη Σοφία Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: κα. Άννα Ζαρκάδα Δεκέμβριος 2011 Περιεχόμενα Βιβλιογραφία Μοντέλο

Διαβάστε περισσότερα