Γνώση: από την Αρχαιότητα στο Σήµερα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γνώση: από την Αρχαιότητα στο Σήµερα"

Transcript

1 Γνώση: από την Αρχαιότητα στο Σήµερα Aθανάσιος Σ. Φωκάς Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics University of Cambridge Cambridge, CB30WA, UK, και Ακαδηµία Αθηνών, Λεωφόρος Πανεπιστηµίου 28, 10679, Αθήνα, Ελλάδα Ιανουάριος Εισαγωγή Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που άρχισαν να σκέπτονται για την διαδικασία του σκέπτεσθαι. Συνειδητοποίησαν ότι η αναζήτηση της γνώσης απαιτεί κατάλληλη µεθοδολογία, προκειµένου να κατανοηθεί, το ἄδηλον. Η αναγκαιότητα τέτοιας µεθοδολογίας συνοψίστηκε στο ακόλουθο ρητό του Αναξαγόρα, το οποίο υποστηρίχθηκε θερµά και από το Δηµόκριτο: όψις γάρ τών αδήλων τά φαινόµενα. Ήδη στο Θεαίτητο ο Πλάτωνας επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτηµα «τι είναι γνώση;» Προτείνει την ταύτιση της γνώσης µε την «αληθή πεποίθηση συνοδευόµενη από το λόγο», αλλά είναι αξιοσηµείωτο ότι ο διάλογος καταλήγει σε αποτυχία, διότι, παρά πολλές προσπάθειες, οι συνοµιλητές δεν κατορθώνουν να ορίσουν το λόγο. Τόσο ο Πλάτωνας όσο και ο Αριστοτέλης κατενόησαν ότι αν δεν υπήρχε άλλη γνώση πέραν της αποδεικτικής, τότε θα καταλήγαµε σε άπειρη παλινδρόµηση. Πράγµατι, προκειµένου να γνωρίσουµε κάτι, πρέπει να είµαστε σε θέση να το αποδείξουµε µε βάση κάτι άλλο το οποίο πρέπει να γνωρίζουµε και το οποίο µε τη σειρά του θα πρέπει να είµαστε σε θέση να το αποδείξουµε σε σχέση µε κάτι άλλο, και ούτο καθεξής. Τόσο ο Πλάτωνας όσο και ο Αριστοτέλης ξεπέρασαν αυτό το πρόβληµα θέτοντας αξιωµατικά µια αρχή. Στον Παρµενίδη, ο Πλάτωνας αναφέρει «υπάρχει µόνο µία αρχή, δεν µπορούν να υπάρχουν πολλές». Από την άλλη µεριά, ο Αριστοτέλης εισήγαγε την ιδέα ότι υπάρχουν ορισµένα αξιώµατα που είναι γνωστά στον άνθρωπο διαισθητικά. Σε αυτή την διάλεξη, θα προταθεί η άποψη ότι ίσως οι πιο θεµελιώδεις έννοιες που αφορουν τη γνώση είναι οι ακόλουθες: πρώτον, η έµφυτη σε αντιδιαστολή µε την επίκτητη γνώση και δεύτερον, η ασυνείδητη αντίληψη σε αντιδιαστολή µε την επίγνωση [awareness]. 1

2 2. Έµφυτη Γνώση Η ταχύτητα και η ακρίβεια εκµάθησης ενός λεξιλογίου, καθώς και η ύπαρξη καθολικών γραµµατικών δοµών, οδήγησαν τον Chomsky στο συµπέρασµα ότι υπάρχει έµφυτη, καθολική γραµµατική. Πρόσφατες µελέτες µε παιδιά της οµάδας ιθαγενών Munduruku εδείξαν ότι βασικές γεωµετρικές έννοιες, καθώς και η ικανότητα της κατά προσέγγιση (αλλά όχι της ακριβούς) αριθµητικής είναι επίσης έµφυτες. Οι Munduruku, οι οποίοι ζουν σε µια αποµονωµένη περιοχή του Αµαζονίου, δεν έχουν λέξεις για βασικές γεωµετρικές έννοιες, όπως αυτές του παράλληλου ή του συµµετρικού και, επίσης, δεν έχουν χάρτες ή άλλα συναφή εργαλεία που διευκολύνουν την ανάπτυξη γεωµετρικής διαίσθησης. Επίσης, έχουν λέξεις µόνο για τους αριθµούς από το 1 έως το 5. Σε ένα από τα σχετικά πειράµατα, έδειξαν στην οθόνη ενός υπολογιστή από 1 έως 25 κουκίδες και ζητήθηκε από τα παιδιά να βρουν τον αριθµό τους. Από 1 έως 3 κουκίδες η απάντηση ήταν ακριβής. Αλλά από 4 έως 25 κουκίδες η απάντηση ήταν κατά προσέγγιση. Για παράδειγµα, παρά το γεγονός ότι υπάρχει λέξη για το 5, ανάµεσα στις απαντήσεις για τις 5 κουκίδες υπήρχαν οι απαντήσεις: 3, 4, 5 και περίπου όσα τα δάκτυλα του ενός χεριού. Για τις 13 κουκίδες, µεταξύ των απαντήσεων υπήρχε δύο χέρια και κάτι ακόµα. Υπάρχει έµφυτη γνώση και, αν ναι, ποια είναι η προέλευσή της; Η συζήτηση για το θεµελιώδες αυτό ερώτηµα ξεκίνησε από τους αρχαίους Έλληνες. Ο Πλάτωνας και αργότερα ο Leibnitz και ο Kant υπογράµµισαν την ύπαρξη a-priori γνώσης. Με βάση τον πλατωνικό διάλογο Φαίδων και την εξήγηση αυτού του διαλόγου από το Νεοπλατωνικό φιλόσοφο Συριανό, υπάρχουν διάφορες κατηγορίες ψυχών, συµπεριλαµβανοµένων των ψυχών των Θεών καθώς επίσης και των ψυχών που έχουν εκπέσει. Οι ψυχές των Θεών εµπεριέχουν γνώση. Επίσης, ακόµη και οι ψυχές που έχουν εκπέσει ήταν πρωτύτερα άχραντες. Κατά συνέπεια περιέχουν έν αυτοίς a priori γνώση. Για το λόγο αυτό, οι διαδικασίες µάθησης και ανακάλυψης είναι απλώς διαδικασίες ανάκλησης. Κεντρίζοντας τις ψυχές µε κατάλληλες ερωτήσεις, ο δάσκαλος διεγείρει αυτή τη διαδικασία. Στο πλαίσιο αυτό, η µαιευτική µέθοδος του Σωκράτη αποκτά χαρακτήρα απόλυτης αναγκαιότητας. Στην ιδεαλιστική αυτή θέση, ο Αριστοτέλης παρουσίασε µια αναµφισβήτητα εµπειριστική απάντηση. Στα Αναλυτικά αποδίδει πλήρες επιστηµονικό status σε διάφορους κλάδους, συµπεριλαµβανοµένων των κλάδων της αστρονοµίας, της ακουστικής, της αρµονιάς και της οπτικής. Καθεµία από αυτές τις επιστήµες έχει τα δικά της αναπόδεικτα αξιώµατα. Αυτά τα αξιώµατα γίνονται γνωστά στον άνθρωπο στο τέλος µιας επαγωγικής διαδικασίας, η οποία περιλαµβάνει αντίληψη, µνήµη, εµπειρία και το νοῦ. Για τον Αριστοτέλη, ο νοῦς είναι εξ ορισµού η γνωστική κατάσταση που κατανοεί τα αξιώµατα. Ως εκ τούτου, ο συνδυασµός του νοῦ και της 2

3 αποδεικτικής γνώσης διαµέσου συλλογισµών οδηγεί στην αλήθεια. Στην ανάλυσή του, ο Αριστοτέλης τονίζει επίσης ότι η µάθηση είναι αδύνατη χωρίς συνειρµούς. Μετά τον Αριστοτέλη, ο Βρετανός εµπειριστής John Locke πρότεινε την θέση ότι το ανθρώπινο µυαλό είναι tabula rasa, δηλαδή µια άγραφη πλάκα, η οποία γεµίζει ως αποτέλεσµα εµπειριών. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, υπάρχει πλέον ένα επιστηµονικό πλαίσιο για τη βαθιά µελέτη των εν λόγω ερωτηµάτων: είναι γνωστό ότι ο Ivan Pavlov και ο Edward Thorndike παρείχαν πειραµατικές αποδείξεις για το ότι υπάρχει ένα συγκεκριµένο είδος µάθησης που βασίζεται στη συσχέτιση διαφορετικών ερεθισµάτων. Τα κλασικά πειράµατά τους οδήγησαν στην ίδρυση της αυστηρής σχολής του Συµπεριφορισµού (behaviourism). Πράγµατι, υποστηρίχθηκε από τους J.B. Watson και B.F. Skinner ότι η συµπεριφορά µπορεί να µελετηθεί πειραµατικά όσο αυστηρά όσο τα φαινόµενα των φυσικών επιστηµών. Αυτό οδήγησε σε βαθύτερη κατανόηση της διαδικασίας απόκτησης γνώσης. Για παράδειγµα, ο Leon Kamin το 1969 έδειξε ότι τα ζώα δεν µαθαίνουν απλά ότι ένα ουδέτερο ερέθισµα (όπως ο ήχος του κουδουνιού) προηγείται µιας ανταµοιβής (όπως η τροφή), αλλά ότι το ερέθισµα προβλέπει την ανταµοιβή. Αυτό υποδηλώνει ότι η συνειρµική µάθηση βασίζεται στην ικανότητα του εγκεφάλου να συνδέει γεγονότα που συµβαίνουν µαζί συχνά, έτσι ώστε να µπορεί να προβλέπει την εµφάνιση ενός συγκεκριµένου αποτελέσµατος. Ακολουθώντας τον Sigmund Freud, oι συµπεριφοριστές απέφυγαν τη µελέτη της σχέσεως µεταξύ συµπεριφοράς και εγκεφαλικής δραστηριότητας και εστίασθηκαν αποκλειστικά στην παρατηρήσιµη συµπεριφορά. Τα παραπάνω επιχειρήµατα είναι σύµφωνα µε τις ιδέες του Αριστοτέλη. Ωστόσο, όταν η κατανόηση του πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος έφτασε στο επίπεδο του συσχετισµού παρατηρούµενης συµπεριφοράς και νευρωνικής δραστηριότητας, κατέστη σαφές ότι η πλατωνική θέση του tabula inscripta είναι επίσης σωστή. Πράγµατι, τα περίπλοκα κυκλώµατα των νευρώνων του εγκεφάλου, µαζί µε την εκπληκτικά δυναµική συµπεριφορά των συνάψεων τους, παρέχουν το βασικό υπόβαθρο για την ύπαρξη τόσο στοιχειώδους έµφυτης γνώσης, όσο και προκαθορισµένης προδιάθεσης για µάθηση. Μία από τις µεγάλες προκλήσεις της σύγχρονης νευροεπιστήµης είναι ακριβώς το να οριοθετήσει τους νευρωνικούς µηχανισµούς που καθορίζουν την αλληλεπίδραση µεταξύ έµφυτης και επίκτητης γνώσης. Η Διαδικασία της Μάθησης σε Νευρονικό Επίπεδο Ποιοι είναι οι µηχανισµοί µάθησης σε νευρονικό επίπεδο; Η βασική λειτουργική µονάδα του νευρικού συστήµατος είναι ο νευρώνας. Οι νευρώνες επικοινωνούν στις 3

4 συνάψεις µέσω συγκεκριµένων µορίων που ονοµάζονται νευροδιαβιβαστές. Η πληροφορία κωδικοποιείται µε τη µορφή ηλεκτρικών σηµάτων, τα οποία διαδίδονται κατά µήκος νευρωνικών κυκλωµάτων. Τα επονοµαζόµενα ιοντικά ρεύµατα διαδραµατίζουν κρίσιµο ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Οι νευρώνες είναι άκρως εξειδικευµένοι. Για παράδειγµα, οι αισθητικοί οπτικοί νευρώνες αντιδρούν µόνο στο φως, ενώ οι αισθητικοί ακουστικοί νευρώνες αντιδρούν µόνο σε ακουστικά κύµατα. Στον φλοιό το εγκεφαλου υπάρχει ακόµη υψηλότερο επίπεδο εξειδίκευσης. Για παράδειγµα, ορισµένα κύτταρα αντιδρούν µόνο σε κάθετες ράβδους φωτός, ενώ άλλα αντιδρούν µόνο σε οριζόντιες ράβδους αυτά τα κύτταρα προσανατολισµού είναι τοπογραφικά οργανωµένα σε συγκεκριµένες κυτταρικές στήλες στην περιοχή του εγκεφάλου που ονοµάζεται V1. Οµοίως, στην περιοχή V4 υπάρχουν κύτταρα που αναγνωρίζουν το χρώµα, ενώ στην περιοχή V5 υπάρχουν κύτταρα υπεύθυνα για την αναγνώριση της κίνησης. Η διασάφηση των παραπάνω µηχανισµών οδήγησε στην απονοµή πολλών βραβείων Νόµπελ, συµπεριλαµβανοµένων των: Cajal και Golgy, 1906, για την ανατοµία των νευρώνων, Dale και Loewi, 1936 και Katz 1971 για τη χηµική θεωρία επικοινωνίας στις συνάψεις, Eccles, Hodgkin και Huxley, 1963, για την ύπαρξη του ιοντικού ρεύµατος, Hubel και Wiesel, 1981, για τις µελέτες οπτικής επεξεργασίας, Neher και Sackman, 1991, για τη µέτρηση του ιοντικού ρεύµατος, Mac Kinnon, 2003, για την δοµή των ιοντικών πυλών. Ας συνοψίσουµε τώρα τις θεµελιώδεις µελέτες του Eric Kandel, βραβείο Νόµπελ 2000, στο γιγαντιαίο σαλιγκάρι της θάλασσας Aplysia. Αυτό το σαλιγκάρι, για να αναπνεύει χρησιµοποιεί ένα εξωτερικό όργανο που ονοµάζεται βραγχίο και το οποίο µπορεί να προστατεύεται σε µία κοιλότητα. Μετά από ασθενή αγγίγµατα στο σίφωνα, το βραγχίο αποσύρεται εντός της κοιλότητας. Μετά από επαναλαµβανόµενα ασθενή αγγίγµατα, το σαλιγκάρι συνηθίζει και ως εκ τούτου το αντανακλαστικό απόσυρσής του είναι ασθενέστερο. Αλλά, όταν το ασθενές άγγιγµα συνδυαστεί µε ένα σοκ στην ουρά, το σαλιγκάρι ευαισθητοποιείται και εν συνεχεία ακόµη και ένα ασθενές άγγιγµα οδηγεί σε ένα ισχυρό αντανακλαστικό απόσυρσης του βραγχίου. Πώς µαθαίνει το σαλιγκάρι της θάλασσας αυτή την συµπεριφορά; Το ασθενές ερέθισµα ενεργοποιεί έναν αισθητικό νευρώνα και αυτός ο νευρώνας προκαλεί την έκριση ενός διεγερτικού νευροδιαβιβαστή, της γλουταµίνης, η οποία µε τη σειρά της διεγείρει τον κινητικό νευρώνα που είναι υπεύθυνος για το αντανακλαστικό απόσυρσης, βλ. Διάγραµµα 1. 4

5 Διάγραµµα 1 Το σοκ στην ουρά διεγείρει έναν επιπλέον αισθητικό νευρώνα ο οποίος προκαλεί την έκριση ενός άλλου νευροδιαβιβαστή που ονοµάζεται σεροτονίνη. Αυτό προκαλεί την έκριση µεγαλύτερης ποσότητας γλουταµίνης, που µε τη σειρά της προκαλεί ένα ισχυρότερο αντανακλαστικό απόσυρσης. Αυτή η συµπεριφορά διαρκεί µόνο για λίγα λεπτά. Ωστόσο, αν αντί ενός σοκ υπάρξουν πέντε σοκ, τότε οι αλλαγές είναι πραγµατικά δραµατικές. Συγκεκριµένα, τώρα η µεγαλύτερη ποσότητα σεροτονίνης, όχι µόνο προκαλεί την έκριση περισσότερης γλουταµίνης, αλλά επίσης ενεργοποιεί ένα συγκεκριµένο γονίδιο το οποίο εκκινεί τη διαδικασία της δηµιουργίας νέων συνάψεων εποµένως τώρα συµβαίνει ανατοµική αλλαγή και η συµπεριφορά ενός ισχυρότερου αντανακλαστικού απόσυρσης διαρκεί για εβδοµάδες αντί για λεπτά. Είναι σαφές ότι η σχετική αρχιτεκτονική των νευρικών κυκλωµάτων παρέχει τη βάση τόσο για την ύπαρξη της στοιχειώδους έµφυτης γνώσης που διαθέτει το σαλιγκάρι της θάλασσας, δηλαδή ότι ξέρει να αποσύρει το βραγχίο µετά από ένα άγγιγµα στο σίφωνα, όσο και για την ικανότητά του να µαθαίνει από την εµπειρία. Η τελευταία, πιο προχωρηµένη µορφή µάθησης, επιτυγχάνεται µέσω των ποιοτικών και ποσοτικών µεταβολών στο επίπεδο των συνάψεων. Αν ισχύουν παρόµοιοι µηχανισµοί και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, τότε θα µπορούσαµε να ισχυριστούµε ότι "ο Πλάτωνας ζει στα νευρωνικά κυκλώµατα, ενώ ο Αριστοτέλης ζει στις συνάψεις." Οι βασικές µελέτες σχετικά µε το τρίπτυχο «νευρωνική θεωρία - ιοντικές πύλες - χηµική θεωρία συναπτικής µεταβίβασης» διεξήχθησαν σε καλαµάρια οι οπτικές µελέτες σε πιθήκους και οι µελέτες ευαισθητοποίησης σε σαλιγκάρια της θάλασσας. Είναι δυνατόν να γενικεύσουµε τα συµπεράσµατα αυτών των µελετών; Το σαλιγκάρι της θάλασσας έχει µόνο 20 χιλιάδες νευρώνες, ενώ ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει 5

6 περισσότερους από 100 δισεκατοµµύρια. Από την άλλη πλευρά, η θεωρία της εξέλιξης υποδηλώνει ότι η φύση χρησιµοποιεί παρόµοιες µεθόδους για την επίλυση παρόµοιων προβληµάτων. Βασικοί νευρωνικοί µηχανισµοί έχουν πράγµατι καθολική ισχύ. Για παράδειγµα, η αλληλεπίδραση µεταξύ έµφυτης γνώσης και εµπειρίας είναι συνεπής µε πρόσφατα πειράµατα (Paschalis et al 2002) που έχουν δείξει ότι µωρά έξι µηνών µπορούν να διακρίνουν τόσο ανθρώπινα προσώπα όσο και προσώπα πιθήκων: τα µωρά κοιτούν ένα οικείο ανθρώπινο πρόσωπο κατά µέσο όρο 3,6 δευτερόλεπτα και ένα καινούργιο ανθρώπινο πρόσωπο κατά µέσο όρο 4,6 δευτερόλεπτα οµοίως, κοιτούν ένα οικείο πρόσωπο πιθήκου για 2,3 δευτερόλεπτα και ένα καινούργιο πρόσωπο πιθήκου για 4 δευτερόλεπτα. Ωστόσο, µωρά 9 µηνών είναι σε θέση να διακρίνουν µόνο ανθρώπινα προσώπα: κοιτάζουν ένα οικείο ανθρώπινο πρόσωπο για 3,6 δευτερόλεπτα και ένα καινούργιο ανθρώπινο πρόσωπο για 4,5 δευτερόλεπτα αλλά κοιτάζουν τόσο ένα οικείο όσο και ένα καινούργιο πρόσωπο πιθήκου για 3,8 δευτερόλεπτα. (Για τους ενήλικες, οι αντίστοιχοι χρόνοι για οικεία και καινούργια πρόσωπα είναι 1,6 και 2,8 δευτερόλεπτα για ένα ανθρώπινο πρόσωπο, και αντίστοιχα 2,3 και 2,4 δευτερόλεπτα για ένα πρόσωπο πιθήκου). Φαίνεται ότι τα µωρά µπορούν να αναγνωρίζουν πρόσωπα επειδή γεννιούνται µε ένα οπτικό σύστηµα το οποίο διαθέτει ένα σύνολο καθολικών γνωστικών κανόνων για την εξαγωγή πληροφοριών από το φυσικό κόσµο. Παροµοίως, υπάρχουν έµφυτοι καθολικοί κανόνες που επιτρέπουν στα παιδιά να αποκτήσουν γραµµατικές γνώσεις. Κατ αναλογία µε τα πειράµατα που αφορούν την αναγνώριση προσώπου, θα πρέπει να σηµειωθεί ότι βρέφη 4 έως 6 µηνών µπορούν να διακρίνουν φωνητικές διαφορές, που διαχωρίζουν τις συλλαβές, τόσο στη µητρική τους γλώσσα όσο και σε άλλες γλώσσες. Όµως, µωρά 10 έως 12 µηνών µπορούν να διακρίνουν φωνητικές παραλλαγές µόνο στη µητρική τους γλώσσα. Τα παραπάνω πρόσφατα πειράµατα είναι σε συµφωνία µε τα παλαιότερα πειράµατα του Tinbergen (1948), ο οποίος παρουσίασε σε ένα νεοσσό γλάρου ένα ράµφος ασύνδετο µε το σώµα της µητέρας του. Υπό κανονικές συνθήκες, ένας νεοσσός γλάρου αναζητά τροφή ραµφίζοντας µια χαρακτηριστική κόκκινη κηλίδα στο κίτρινο ράµφος της µητέρας του. Ο νεοσσός συνέχισε να συµπεριφέρεται µε τον ίδιο τρόπο, παρά το γεγονός ότι τώρα το ράµφος ήταν αποκοµµένο. Επιπλέον, η ίδια συµπεριφορά παρατηρήθηκε ακόµη και όταν χρησιµοποιήθηκε ένα κίτρινο ραβδί µε µια κόκκινη λωρίδα πάνω σε αυτό. (Όταν υπήρχαν 3 κόκκινες λωρίδες αντί για µία, το ράµφισµα ήταν ακόµη πιο έντονο απ ότι συνήθως). 6

7 3. Υποσυνείδητη Αντίληψη Είναι αδύνατο να κατανοήσουµε την ανθρώπινη µάθηση χωρίς να κατανοήσουµε τη διαφορά µεταξύ συνειδητών και ασυνειδήτων διαδικασιών. Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο εγκέφαλός µας «γνωρίζει» πολλά, πολλά περισσότερα από ότι εµείς. Ο εγκέφαλός µας µάς ενηµερώνει µόνο για τα πράγµατα που είναι απολύτως απαραίτητο για εµάς να γνωρίζουµε. Επιπλέον, ακόµη και στις σπάνιες περιπτώσεις που συµβαίνει αυτό, η σχετική διαδικασία είναι αρκετά βραδεία. Ίσως, το πιο αξιοσηµείωτο γεγονός σχετικά µε την διανοητική µας ζωή µας είναι το ακόλουθο: Πριν από κάθε συνειδητή εµπειρία προηγείται µια ασυνείδητη φάση ως εκ τούτου, η διαδικασία της επίγνωσης είναι µια σχετικά αργή διαδικασία. Παρεµπιπτόντως, αντιλαµβανόµαστε εκείνες τις πτυχές µιας εικόνας που σχετίζονται µε το συναίσθηµα προτού αντιληφθούµε πτυχές που σχετίζονται µε τη µορφή. Για παράδειγµα, αντιλαµβανόµαστε την έκφραση ενός προσώπου προτού αντιληφθούµε την ταυτότητά του. Επίσης, αντιλαµβανόµαστε το χρώµα ενός αντικειµένου περίπου 0.1 δευτερόλεπτα προτού αντιληφθούµε τη µορφή του. Υπενθυµίζουµε ότι ο William James κατανόησε ήδη από το 1884 ότι στη θέα µιας αρκούδας πρώτα αντιδρούµε ασυνείδητα -τρέχουµε µακριά- και αργότερα βιώνουµε συνειδητό φόβο. Ο Benjamin Libet (Mind Time, 2004) ήταν ο πρώτος που µελέτησε συστηµατικά τις χρονικές κλίµακες σχετικά µε την αλληλεπίδραση µεταξύ του ασυνειδήτου και του συνειδητού. Σε ένα από τα πρώτα πειράµατα του, εφήρµοσε ηλεκτρική διέγερση στην επιφάνεια του πρωτογενούς σωµατοαισθητικού φλοιού αυτός ο φλοιός του εγκεφάλου ειδικεύεται στην αίσθηση της αφής. Η διέγερση αυτή προκάλεσε µια συνειδητή αίσθηση µυρµηγκιάσµατος (το υποκείµενο ανέφερε ότι αυτό το µυρµήγκιασµα προερχόταν από το δέρµα). Αλλά προκειµένου να επιτευχθεί επίγνωση ήταν απαραίτητο οι παλµοί του ρεύµατος να έχουν διάρκεια περίπου µισού δευτερολέπτου. Από την άλλη µεριά, ακόµη και ένα στιγµιαίο ασθενές ηλεκτρικό ερέθισµα στο δέρµα παράγει συνειδητή αίσθηση. Που οφείλεται αυτή η διαφορά; Στην πραγµατικότητα, ένα τέτοιο ερέθισµα προκαλεί ενεργοποίηση στο φλοιό του εγκεφάλου, η οποία ονοµάζεται προκλητό δυναµικό. Εκείνη όµως τη χρονική στιγµή δεν υπάρχει επίγνωση. Το στιγµιαίο ερέθισµα προκαλεί επίσης περαιτέρω εκτεταµένη ενεργοποίηση στο φλοιό του εγκεφάλου, τα λεγόµενα προκαλούµενα δυναµικά. Αυτή η περαιτέρω ενεργοποίηση διαρκεί για περίπου µισό δευτερόλεπτο και µόνο τότε σηµειώνεται επίγνωση. Είναι αξιοσηµείωτο το γεγονός ότι υπάρχει υποκειµενική µεταφορά του χρόνου της επίγνωσης στο χρόνο παραγωγής του προκλητού δυναµικού. Εάν το στιγµιαίο ερέθισµα γίνει αρκετά αδύναµο, έτσι ώστε το 7

8 προκλητό δυναµικό να διατηρηθεί, αλλά τα προκαλούµενα δυναµικά να εξαφανίσθούν, τότε το υποκείµενο δεν αισθάνεται τίποτα. Αυτη η συµπεριφορά παρατηρείται και σε άλλες αισθητικές λειτουργίες, συµπεριλαµβανοµένης της όρασης. Τα Διαγράµµατα 2α και 2β απεικονίζουν την ενεργοποίηση του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια ασυνείδητης και συνειδητής επεξεργασίας µιας γραπτής λέξης. Μια λέξη που προβάλλεται για 32 msecs (υπό κατάλληλες συνθήκες απόκρυψης) δεν είναι συνειδητά ορατή. Η ίδια λέξη προβαλλόµενη για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα γίνεται ορατή, αλλά το άτοµο λαµβάνει επίγνωση αυτής της λέξης µόνο µετά από περίπου 0,4 δευτερόλεπτα. Η λειτουργική µαγνητική τοµογραφία και η µαγνητοεγκεφαλογραφία δείχνουν ότι στην πρώτη περίπτωση υπάρχει ενεργοποίηση του εγκεφάλου που είναι εντοπισµένη τόσο στο χώρο όσο και στο χρόνο. Διαγράµµατα 2a και 2b 8

9 Η διασάφηση των συγκεκριµένων νευρωνικών µηχανισµών που οδηγούν σε επίγνωση παραµένει ανοιχτό ζήτηµα. Αρκετοί νευροεπιστήµονες, συµπεριλαµβανοµένου του εκλιπόντος Francis Crick, έχουν προτείνει ότι το κρίσιµο γεγονός για επίγνωση είναι ολική, συγχρονισµένη, νευρωνική δραστηριότητα µε συχνότητα της τάξεως των 40 Hertz. Οι Changeux και Dehaene έχουν προτείνει ότι τα επονοµαζόµενα πυραµιδοειδή κύτταρα, µε τους µεγάλης έκτασης άξονες τους, που είναι ιδιαίτερα πυκνά στις προµετωπιαίες και βρεγµατικές περιοχές του εγκεφάλου, διαδραµατίζουν σηµαντικό ρόλο στη µετάδοση και τον συγχρονισµό αυτής της δραστηριότητας. Κατά τη γνώµη µου, το πιο θεµελιώδες ανοικτό ερώτηµα σχετικά µε τη λειτουργία του εγκεφάλου (µε σπουδαία εν δυνάµει οφέλη) είναι το ερώτηµα του αν µπορούµε να έχουµε πρόσβαση στο υποσυνείδητο. Μήπως οι εκπληκτικές ικανότητες των αυτιστικών σαβάντ («σοφών») είναι αποτέλεσµα του ότι ίσως έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στο υποσυνείδητό τους; Μήπως ο µετωπιαίος λοβός καταστέλλει αυτή την ικανότητα, και για το λόγο αυτό κάποιοι ασθενείς µετά την ανάπτυξη άνοιας µετωπιαίου λοβού, αναπτύσσουν εντελώς απροσδόκητα καλλιτεχνικό ταλέντο; Μήπως η βαθιά επίδραση της µουσικής οφείλεται ακριβώς στο ότι φτάνει στο υποσυνείδητό µας; (Ας θυµηθούµε τα λόγια του Schopenhauer: «Η µουσική µπορεί να φτάσει στην εσώτατη ψυχή µας». Σε µια µελέτη που δηµοσιεύθηκε το 2006 (Dijksterhuis), δόθηκαν σε άτοµα που έψαχναν να αγοράσουν ένα διαµέρισµα πληροφορίες σχετικά µε 4 διαφορετικά διαµερίσµατα ένα απ τα διαµερίσµατα ήταν επιθυµητό, ένα άλλο ανεπιθύµητο και δύο διαµερίσµατα αποτελούσαν ουδέτερη επιλογή. Σε µία οµάδα ζητήθηκε να πάρει απόφαση αµέσως, σε µια άλλη οµάδα δόθηκαν 3 λεπτά για να συγκεντρωθεί στην επίλυση του συγκεκριµένου προβλήµατος (συνειδητή σκέψη) και σε µία άλλη οµάδα απέσπασθηκε η προσοχή για 3 λεπτά (υποσυνείδητη σκέψη.) Είναι αξιοσηµείωτο, ότι στην σωστή απόφαση κατέληξε η τρίτη οµάδα! Δεν υπάρχει αµφιβολία ότι µερικοί άνθρωποι χρησιµοποιούν το υποσυνείδητό τους σε µεγαλύτερο βαθµό από ότι άλλοι. Οι Kounios και συνεργάτες, σε µια µελέτη που δηµοσιεύθηκε το 2007, έδειξαν ότι ένα συγκεκριµένο λεκτικό πρόβληµα λύθηκε µε δύο διαφορετικούς τρόπους: µια οµάδα ακολούθησε µια συστηµατική, συνειδητή διαδικασια για την αναζήτηση λύσεως, ενώ η λύση που βρέθηκε από την άλλη οµάδα βασίστηκε σε υποσυνείδητη διορατικότητα, η οποία οδήγησε στην ξαφνική ανακάλυψη της λύσεως. Στην δεύτερη οµάδα (αλλά όχι στην πρώτη) υπήρχε ενεργοποίηση του δεξιού εµπρόσθιου ανώτερου κροταφικού λοβού 0,3 δευτερόλεπτα πριν από την αναφορά της λύσως. 9

10 Παρακαλώ επιτρέψτε µου να κλείσω αυτή την οµιλία µε δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά τα µαθηµατικά. Συνήθως αναφέρεται ότι τα µαθηµατικά είναι σηµαντικά για δύο λόγους: Πρώτον, γιατί µας εκπαιδεύουν να σκεφτόµαστε λογικά. Δεύτερον, δεδοµένου ότι οι νόµοι της φύσης είναι γραµµένοι σε µαθηµατική γλώσσα, ο µόνος τρόπος για να φτάσουµε στην ουσία των φυσικών φαινοµένων είναι να χρησιµοποιήσουµε µαθηµατικά. Ωστόσο, πιστεύω ότι υπάρχει και ένας τρίτος, ίσως πιο θεµελιώδης λόγος: το ότι τα µαθηµατικά αποτελούν την αποθέωση της αφαίρεσης. Αυτή η ιδιότητα των µαθηµατικών, µαζί µε το γεγονός ότι το πιο σηµαντικό χαρακτηριστικό του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι ακριβως η ικανότητά του για αφαίρεση, ίσως εξηγεί τον κρίσιµο ρόλο των µαθηµατικών στην αναζήτηση της αλήθειας. Ένα παράδειγµα: πριν από την εµφάνιση της µαθηµατικής θεωρίας του χάους, και πριν γίνει κατανοητό ότι τα κλαδιά των δέντρων, οι νιφάδες χιονιού, οι βρόγχοι των πνευµόνων και µύριες άλλες φυσικές µορφές, αποτελούν παραδείγµατα fractal γεωµετρίας, ο εγκέφαλος του ζωγράφου Jackson Pollock, µέσω αφαίρεσης, ανακατασκεύασε αυτή τη γεωµετρία και έδωσε τη δυνατότητα στον Pollock να την εκφράσει στους πίνακές του. Πράγµατι, πριν από µερικά χρόνια η µαθηµατική ανάλυση από τον µαθηµατικό Richard Taylor µερικών έργων του Pollock, κατέστησε σαφές ότι βασικό χαρακτηριστικό αυτών των πινάκων είναι ακριβώς η fractal φύση τους. Ο εγκέφαλος χρησιµοποιεί διαφορετικά είδη αφαίρεσης. Στην οπτική αντίληψη, η πιο στοιχειώδης αφαίρεση είναι η επεξεργασία γραµµών και χρώµατος. Η αποδόµηση µιας εικόνας σε αυτά τα πλατωνικά ιδεατα στοιχεία εκφράζεται αριστουργηµατικά από τον Piet Modrian. 10

11 Οι πίνακες του Pollock απεικονίζουν µια πιο σύνθετη µορφή αφαίρεσης που χρησιµοποιεί ο εγκέφαλος και η οποία βασίζεται σε Gestalt διαδικασίες. Δηλαδή, οι Mondrian και Pollock αποκαλύπτουν την οµορφιά που σχετίζεται µε δύο θεµελιώδεις µορφές αφαίρεσης που χρησιµοποιεί ο εγκέφαλος κατά την οπτική επεξεργασία. Επιπλέον, τα µαθηµατικά µας επιτρέπουν να ποσοτικοποιήσουµε την τελευταία πιο περίπλοκη µορφή αφαίρεσης. Αυτό το παράδειγµα υπογραµµίζει την ενότητα των µαθηµατικών, των νευροεπιστηµών και των τεχνών και γραµµάτων, και οδηγεί στη δεύτερη και τελευταία παρατήρησή µου. Για µεγάλο χρονικό διάστηµα µε έχει προβληµατίσει το θαύµα της αρχαίας Αθήνας, δηλαδή, το γεγονός ότι σε ένα αποµονωµένο µέρος, σε ένα σύντοµο χρονικό διάστηµα, υπήρξε µια τέτοια έκρηξη δηµιουργικότητας σε τόσο διαφορετικούς τοµείς. Δυστυχώς, πέραν µερικών παρατηρήσεων, δεν είµαι σε θέση να δώσω µια πλήρη απάντηση. Επειδή είναι συχνά χρήσιµο να σκεφτόµαστε µε αναλογίες, προσπάθησα να βρω µια παρόµοια εποχή, προκειµένου να εντοπίσω κάποιες βαθύτερες κοινές αρχές. Η έκρηξη πολιτιστικών και επιστηµονικών επιτευγµάτων που σηµειώθηκαν στη Βιέννη του περίφηµου fin de siecle, προσφέρει ίσως το πλησιέστερο ανάλογο στη σύγχρονη εποχή των µνηµειωδών επιτευγµάτων της αρχαίας Αθήνας. Η ύπαρξη των Kurt Godel και Ludwig Wittgenstein, Otto Wagner και Walter Gropius, Arthur Schnitzler και Hugo von Hofmansthal, Carl von Rokitansky και Josef Skoda, Theodor Meynert και Sigmund Freud, Gustav Klimt και Oscar Kokoschka, Gustav Mahler και Arnold Schoenberg, µας υπενθυµίζει ότι είναι δυνατό σε µία πόλη, µέσα σε ένα σύντοµο χρονικό διάστηµα, να πραγµατοποιηθούν πρωτοφανή επιτεύγµατα σε διαφορετικούς τοµείς, όπως η φιλοσοφία, η αρχιτεκτονική, η λογοτεχνία, η ιατρική, η ψυχολογία, η ζωγραφική και η µουσική. Υπάρχουν οµοιότητες µεταξύ αυτών των δύο µεγάλων εποχών; Η Αθήνα και η 11

12 Βιέννη ήταν δύο σχετικά µικρές πόλεις µε κοινωνική δοµή που επέτρεπε στους διανοούµενους διαφορετικών κλάδων να συνδιαλέγονται και να ανταλλάσουν ιδέες. Επίσης, τα γυµνάσια των δύο αυτών πόλεων δεν έκαναν διάκριση µεταξύ αυτών που σήµερα ονοµάζουµε φυσικές επιστήµες και ανθρωπιστικές επιστήµες και τέχνες. Αυτό υποδηλώνει ότι η υπάρχουσα άποψη για τα πλεονεκτήµατα της διεπιστηµονικής έρευνας θα πρέπει ίσως να γίνει ακόµη πιο ευρεία, ώστε όχι µόνο να εκλείψουν τα όρια µεταξύ των διαφόρων επιστηµών, αλλά και να επιτευχθεί ενοποίηση µεταξύ φυσικών επιστηµών και ανθρωπιστικών επιστηµών και τεχνών. Με τον τρόπο αυτό το ξεχασµένο µοντέλο του homo universalis ίσως καταστεί και πάλι επίκαιρο. 12

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ

ΙΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ιαισθητικές Αντιλήψεις στην Έννοια της Πιθανότητας ΙΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ Κώστας Κωνσταντίνου, Γεωργία Τάνου, Ιλιάδα Ηλία, Αθανάσιος Γαγάτσης Τµήµα Επιστηµών

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα Σαλαµίνα 17 Μαρτίου 2012 09:30 πµ Κινηµατοθέατρο Ναυστάθµου

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΑΘΗΝΑ 2010 2 3 ΚΑΘΟΔΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ Ο παλµογράφος είναι ένα πολύ χρήσιµο όργανο για τη µελέτη

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση. Η σχολή του Συμπεριφορισμού

Μάθηση. Η σχολή του Συμπεριφορισμού Μάθηση Η σχολή του Συμπεριφορισμού ...σαν ορισμός Ψυχολογία είναι η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συμπεριφορά και τη νόηση κυρίως των ανθρώπων αλλά και των άλλων έμβιων όντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Εισαγωγή στην Ψυχολογία ...σαν ορισµός Ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τη νόηση κυρίως των ανθρώπων αλλά και των άλλων έµβιων όντων Συµπεριφορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων)

Edward de Bono s. Six Thinking Hats. Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) Edward de Bono s Six Thinking Hats Εργαλείο Αξιολόγησης Ποιότητας & Αποτελεσµατικότητας (λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβληµάτων) ρ. Αικατερίνη Πουστουρλή, για το ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΕΡΡΩΝ 19-01- Dr.

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer Περιγραφή της περίπτωσης (Ι) Γυναίκα 43 ετών διακομίσθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών από την οικογένειά της λόγω διαταραχών μνήμης. Η ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Ψυχοακουστική;

Τι είναι η Ψυχοακουστική; Τι είναι η Ψυχοακουστική; Γιώργος Παπαδέλης papadeli@mus.auth.gr Τμήμα Μουσικών Σπουδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Κύκλος διαλέξεων Μουσικής Ακουστικής Cb + tbn 1/37 Γνωσιοεπιστήμη: Ηδιεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε!

Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε! Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε! Συντελεστές: Γιάννης Π. Κρόκος - Μαθηματικός Βασίλης Τσιλιβής Μαθηματικός Φιλίππια Γαλιατσάτου - Δασκάλα Πολιτικός Μηχανικός «Η επίλυση των προβλημάτων & των

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Απόστολος Μιχαλούδης

Απόστολος Μιχαλούδης ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΩΝ Ανάπτυξη και εφαρμογή διδακτικών προσομοιώσεων Φυσικής σε θέματα ταλαντώσεων και κυμάτων Απόστολος Μιχαλούδης υπό την επίβλεψη του αν. καθηγητή Ευριπίδη Χατζηκρανιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ

Εισαγωγή: ΑυτοοργΑνωση, AνΑδυση και ΠολυΠλοκοτητΑ κεφάλαιο 1: ΜοριΑκη BιολογιΑ και EΠιστηΜΕσ τησ ΠληροφοριΑσ Περιεχόμενα Περιεχόμενα Εισαγωγή: Αυτοοργάνωση, Aνάδυση και Πολυπλοκότητα... 15 Πώς μπορούν τα πράγματα να αυτοοργανώνονται;... 15 Προσπάθεια να δοθεί ένας προκαταρκτικός ορισμός της αυτοοργάνωσης...18

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα:

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011 Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: α) Πτυχιούχοι Τμημάτων Α.Ε.Ι. εσωτερικού και ισοτίμων ιδρυμάτων του

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση του εκπαιδευτή διάθεσης και μάθησης ISONO σας υποστηρίζει στην ξεδίπλωση του ψυχικού δυναμικού σας και στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων σας.

Η χρήση του εκπαιδευτή διάθεσης και μάθησης ISONO σας υποστηρίζει στην ξεδίπλωση του ψυχικού δυναμικού σας και στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων σας. ΔΥΝΑΜΗ & ΗΡΕΜΙΑ Πολλά στη ζωή και τα βιώματά μας μάς δυσκολεύουν στην προσπάθεια αντιμετώπισης των απαιτήσεων της καθημερινότητάς μας με ηρεμία. Μόνο όποιος έχει, με την πραγματική σημασία της λέξης, αυτογνωσία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΑ ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ DNA μικροσυστοιχίες: βήμα προς βήμα Παραγωγή DNA ανιχνευτών Οι επιστήμονες μπορούν να παράγουν «σπιτικές» μικροσυστοιχίες χρησιμοποιώντας την αλυσιδωτή

Διαβάστε περισσότερα

94 Η χρήση των νευρωνικών µοντέλων για την κατανόηση της δοµής και λειτουργίας τού εγκεφάλου. = l b. K + + I b. K - = α n

94 Η χρήση των νευρωνικών µοντέλων για την κατανόηση της δοµής και λειτουργίας τού εγκεφάλου. = l b. K + + I b. K - = α n Nευροφυσιολογία Η μονάδα λειτουργίας του εγκεφάλου είναι ένας εξειδικευμένος τύπος κυττάρου που στη γλώσσα της Νευροφυσιολογίας ονομάζεται νευρώνας. Το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο αποκαλύπτει ότι ο ειδικός

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητήστε τις ευκαιρίες. Του ρα Κώστα Γ. Κονή*

Αναζητήστε τις ευκαιρίες. Του ρα Κώστα Γ. Κονή* Αναζητήστε τις ευκαιρίες Του ρα Κώστα Γ. Κονή* Ένα απο τα κύρια χαρακτηριστικά της επιχειρηµατικότητας και των επιτυχεµµένων επιχειρηµατιών είναι η ικανότητα τους να εντοπίζουν και να αξιοποιούν ευκαιρίες.

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Β ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Από το διδακτικό βιβλίο των Αντωνίου Ν., ηµητριάδη Π. κ.ά. θα διδαχθούν: Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή 1.1. Οι φυσικές επιστήµες

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ροµολόγηση πακέτων σε δίκτυα υπολογιστών

ροµολόγηση πακέτων σε δίκτυα υπολογιστών ροµολόγηση πακέτων σε δίκτυα υπολογιστών Συµπληρωµατικές σηµειώσεις για το µάθηµα Αλγόριθµοι Επικοινωνιών Ακαδηµαϊκό έτος 2011-2012 1 Εισαγωγή Οι παρακάτω σηµειώσεις παρουσιάζουν την ανάλυση του άπληστου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Στάθης Ψύλλος 24/2/2011 1. Η φιλοσοφία συγκροτείται ως δραστηριότητα μέσω μιας σειράς θεμελιωδών ερωτημάτων που προκύπτουν κατά την διάρκεια της προσπάθειας μας να αποκτήσουμε μια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αγωγοί και µονωτές» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Η κατασκευή Poster ως Οπτικό Εργαλείο Σκέψης στη ιδασκαλία: Η χρήση του καινοτόµου λογισµικού PosterGenius στην εκπαιδευτική διαδικασία

Η κατασκευή Poster ως Οπτικό Εργαλείο Σκέψης στη ιδασκαλία: Η χρήση του καινοτόµου λογισµικού PosterGenius στην εκπαιδευτική διαδικασία Η κατασκευή Poster ως Οπτικό Εργαλείο Σκέψης στη ιδασκαλία: Η χρήση του καινοτόµου λογισµικού PosterGenius στην εκπαιδευτική διαδικασία Μουστακίδης Θεόφιλος 1, Βαρδής Φοίβος 2 1 Μαθητής Ε 1 Τάξης, 2 ο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014. Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση Συνέδριο Μαθηματικών ΠΠΣ Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων 11-12 / 4 / 2014 Δημήτρης Μπίρμπας ΠΠΛ Αγίων Αναργύρων Σοφία Παππά ΠΠΛ Ζάννειο Πειραιά Μαθηματικά και ζητήματα πραγματικότητας διάκριση και σύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Το Πειραχτήρι των Αριθµών. (Hans Magnus Enzensberger)

Το Πειραχτήρι των Αριθµών. (Hans Magnus Enzensberger) Το Πειραχτήρι των Αριθµών (Hans Magnus Enzensberger) Μιχαηλίδης Ανδρέας Λέρη Βαρβάρα Ιούλιος 2006 1 Ένα πειραχτήρι σκέτο Δαιµόνιο! Είναι εκπληκτικό να αναλογιστεί κανείς, πώς ένα πλάσµα συνήθως συνδεόµενο

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΞΑΝΘΗ 2013, 2 ο ΣΕΚ ΞΑΝΘΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΙΔΗΣ Μαθηματικός www.kutidis.gr ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ. MathemArtics Camp

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ. MathemArtics Camp ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ MathemArtics Camp Τα Θερινά Ολοήμερα Εργαστήρια του Μουσείου Ηρακλειδών MathemArtics Camp πραγματοποιούνται σε κύκλους των δύο εβδομάδων. Για το καλοκαίρι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Ακουστική)και)Ψυχοακουστική

Ακουστική)και)Ψυχοακουστική Τι είναι ήχος; Ορισμός ΕΛΟΤ 263.1 (1.184): Ακουστική)και)Ψυχοακουστική Διάλεξη'2:' Η'φυσική'του'ήχου ' «Ως ήχος ορίζεται η μηχανική διαταραχή που διαδίδεται με ορισμένη ταχύτητα μέσα σε ένα μέσο που μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ ΑNALYTICAL THOUGHT AND CREATIVITY Η διεπιστημονική προσέγγιση των αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

Kalman Filter Γιατί ο όρος φίλτρο;

Kalman Filter Γιατί ο όρος φίλτρο; Kalman Filter Γιατί ο όρος φίλτρο; Συνήθως ο όρος φίλτρο υποδηλώνει µια διαδικασία αποµάκρυνσης µη επιθυµητών στοιχείων Απότολατινικόόροfelt : το υλικό για το φιλτράρισµα υγρών Στη εποχή των ραδιολυχνίων:

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Νηπιαγωγείο - Δημοτικό

Νηπιαγωγείο - Δημοτικό Νηπιαγωγείο - Δημοτικό Το πρόγραμμα «Τέχνη και Μαθηματικά» για το νηπιαγωγείο δημοτικό, αποτελείται από τρία διδακτικά μέρη, δύο εκ των οποίων είναι κοινά για τους μαθητές όλων των τάξεων (Μέρη Α & Β )

Διαβάστε περισσότερα