BIΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΑΠΟ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΜΕΣΩ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΣΕ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ SBR ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "BIΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΑΠΟ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΜΕΣΩ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΣΕ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ SBR ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ"

Transcript

1 BIΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΑΠΟ ΥΓΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΜΕΣΩ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΣΕ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΑ SBR ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Πανεπιστημίο Πατρών ΓΕΩΡΓΙΑ Α. ΦΛΕΣΣΙΑ ΠΑΤΡΑ, ΙΟΥΛΙΟΣ 2006

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το εργαστήριο Βιοχημικής Μηχανικής και Τεχνολογίας Περιβάλλοντος ήταν ο χώρος μέσα στον οποίο ολοκλήρωσα αυτή τη μεταπτυχιακή διατριβή, με την πολύτιμη βοήθεια αρκετών ατόμων, τα οποία θα ήθελα να ευχαριστήσω από την θέση την οποία βρίσκομαι. Ευχαριστώ τον επιβλέποντα Καθηγητή του Τμήματος Χημικών Μηχανικών κ. Γεράσιμο Λυμπεράτο για τη πολύτιμη βοήθεια, την καθοδήγηση, και τη φιλική διάθεση με την οποία με περιέβαλε. Ευχαριστώ επίσης τον Λέκτορα του Τμήματος Χημικών Μηχανικών κ. Μιχάλη Κορνάρο για τη συμπαράστασή, την υποστήριξη και τις συμβουλές με τις οποίες κατάφερα να ολοκληρώσω την παρούσα Διατριβή. Ευχαριστώ επίσης τον επίκουρο καθηγητή του τμήματος Βιολογίας κ. Κώστα Αγγελόπουλο για την πρόθυμη συμμετοχή του στην εξεταστική επιτροπή. Ευχαριστώ τον Καθηγητή του Τμήματος Χημικών Μηχανικών κ. Π. Κουτσούκο για την παραχώρηση του εργαστηριακού του χώρου έτσι ώστε να πραγματοποιηθεί η ολοκλήρωση των πειραματικών μου μετρήσεων. Επιπλέον θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την μεταδιδακτορικό κα. Νάντια Μαραζιώτη για την φιλική της διάθεση και την πολύτιμη βοήθειά που μου πρόσφερε. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τους γονείς μου για την υλική και ηθική τους συμπαράσταση και τις αδερφές μου που με διακριτικό τρόπο με στήριζαν όλο αυτό το διάστημα. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω την πολύ καλή μου φίλη Αλεξάνδρα Κακογιάννη όχι μόνο για την έμπρακτη βοήθεια της κατά την διάρκεια των πειραματικών μου μετρήσεων αλλά και για την πολύτιμη ηθική της συμπαράσταση.

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι διεργασίες βιολογικής απομάκρυνσης του αζώτου μέσω της νιτροποίησης και της απονιτροποίησης βρίσκουν σήμερα ευρεία εφαρμογή στην επεξεργασία τόσο των αστικών και των βιομηχανικών υγρών αποβλήτων όσο και στην προεπεξεργασία του πόσιμου νερού. Η νιτροποίηση (βιολογική οξείδωση της αμμωνίας) υλοποιείται από δύο διαφορετικές κατηγορίες αυτότροφων βακτηριών. + Η πρώτη ομάδα (νιτρωδοποιητές) μετατρέπει την αμμωνία ( NH 4 ) σε νιτρώδη ( NO 2 ) και στη συνέχεια η δεύτερη ομάδα, οι νιτρικοποιητές, οξειδώνει περαιτέρω το ενδιάμεσο προϊόν (νιτρώδη) σε νιτρικά. Η απονιτροποίηση είναι η βιολογική διεργασία, η οποία ευθύνεται για την απομάκρυνση του αζώτου με τη μορφή των νιτρικών και/ή νιτρωδών από τα απόβλητα μέσω μετατροπή τους σε αέριο άζωτο. Τα τελευταία χρόνια, γίνεται σημαντική ερευνητική προσπάθεια για να παρακαμφθεί το στάδιο της νιτρικοποίησης. Είναι επιθυμητό η αμμωνία να οξειδώνεται σε νιτρώδη και μετά απευθείας να λαμβάνει χώρα η απονιτροποίηση, παρά να γίνεται πρώτα η μετατροπή σε νιτρικά στα συστήματα απομάκρυνσης αζώτου. Θεωρητικά εξοικονομείται περίπου 25% σε δέκτη ηλεκτρονίων (οξυγόνο) και 40% σε δότη ηλεκτρονίων, ενώ επίσης ο ρυθμός απονιτροποίησης αυξάνεται κατά 63% με μικρότερη παραγωγή βιομάζας, οφέλη ιδιαίτερα σημαντικά από οικονομικής πλευράς, καθώς μειώνεται αρκετά το κόστος λειτουργίας της μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων. Η παράκαμψη αυτή συνήθως επιτυγχάνεται ρυθμίζοντας κατάλληλα τη συγκέντρωση του διαλυμένου οξυγόνου, το ph και τη θερμοκρασία. Ο σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η εύρεση του βέλτιστου τρόπου λειτουργίας αντιδραστήρα SBR για την απομάκρυνση του αζώτου από τα λύματα με παράκαμψη της παραγωγής των νιτρικών μέσω κατάλληλης ρύθμισης του πλήθους και της διάρκειας των αερόβιων και ανοξικών φάσεων λειτουργίας του. Η παράκαμψη της νιτρικοποίησης επιτεύχθηκε για λειτουργία του συστήματος με 12ωρο κύκλο, με 3 ζεύγη αερόβιας/ανοξικής φάσης και αναλογία φάσεων 2:3. Η μείωση της διάρκειας του κύκλου λειτουργίας σε 8 ώρες οδήγησε σε εξίσου ικανοποιητική απόδοση, ταυτόχρονα όμως επιτρέπει την επεξεργασία μεγαλύτερου όγκου αποβλήτου στο ίδιο χρονικό διάστημα.

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΑΖΩΤΟΥ Εισαγωγή Απομάκρυνση του αζώτου Νιτροποίηση Βιοχημεία της νιτροποίησης Πλεονεκτήματα των νιτροποιητικών βακτηρίων Κινητική της νιτροποίησης α. Επίδραση της θερμοκρασίας στη νιτροποίηση β. Επίδραση του διαλυμένου οξυγόνου στη νιτροποίηση γ. Επίδραση του ph στη νιτροποίηση Παρεμπόδιση της νιτροποίησης από ανόργανες και οργανικές ουσίες α. Γενικά περί παρεμπόδισης β. Ουσίες που παρεμποδίζουν τη νιτροποίηση Απονιτροποίηση α. Μικροβιολογία της απονιτροποίσης β. Βιοχημεία της απονιτροποίησης γ. Στοιχειομετρία της απονιτροποίησης δ. Παράγοντες που επιδρούν στην κινητική της απονιτροποίησης Διεργασία ενεργού ιλύος Bιολογική απομάκρυνση του αζώτου με παράκαμψη της παραγωγής νιτρικών Σκοπός της παρούσας Μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας 32

5 2. Τεχνική περιγραφή του συστήματος SBR Αναλυτική περιγραφή του αντιδραστήρα SBR Περιγραφή της λειτουργίας συστήματος SBR ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 43 Αναλυτικές μέθοδοι 43 3.α. Ολικά αιωρούμενα στερεά, TSS 43 3.β. Πτητικά αιωρούμενα στερεά,vss 44 3.γ. Χημικά απαιτούμενο οξυγόνο διαλυτό, COD D 44 3.δ. Αμμωνία 45 3.ε. Νιτρώδη 46 3.στ.Νιτρικά 46 3.η. ph 49 3.θ. Διαλυμένο Οξυγόνο (Δ.Ο) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ άωρος κύκλος λειτουργίας άωρος κύκλος λειτουργίας άωρος κύκλος λειτουργίας άωρος κύκλος λειτουργίας με μία εναλλαγή φάσης και με λόγο αερόβιας/ανοξικής2: άωρος κύκλος λειτουργίας με τρεις εναλλαγές φάσεων και με λόγο αερόβιας/ανοξικής2:3 56

6 4.4. 8άωρος κύκλος λειτουργίας άωρος κύκλος λειτουργίας με λόγο αερόβιας/ανοξικής 2: άωρος κύκλος λειτουργίας με λόγο αερόβιας/ανοξικής 1: άωρος κύκλος λειτουργίας με λόγο αερόβιας/ανοξικής 1: άωρος κύκλος λειτουργίας με λόγο αερόβιας/ανοξικής 1: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 86 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 88

7 ΛΙΣΤΑ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Σχήμα 1.1 Ο κύκλος του Calvin (Madigan, 1997) 10 Σχήμα 1.2 Εξάρτηση της νιτροποίησης από την θερμοκρασία. 13 Σχήμα 1.3 Σχήμα 1.4 Σχήμα 1.5 Σύγκριση των διεργασιών του καταβολισμού και της αφομοίωσης των νιτρικών 20 Αναγωγή των νιτρικών σε νιτρώδη από το βακτήριο Escherichia coli σε συνθήκες απουσίας διαλυμένου οξυγόνου 22 Ρυθμός απονιτροποίησης σε συνάρτηση με την πηγή του άνθρακα και την θερμοκρασία 25 Σχήμα 1.6 Ρυθμός απονιτροποίησης σε συνάρτηση με το ph 29 Σχήμα 1.7 Διεργασία ενεργού ιλύος 30 Σχήμα 1.8 Παράκαμψη του σταδίου της νιτρικοποίησης 32 Σχήμα 2.1 Αντιδραστήρας SBR 39 Σχήμα 2.2 Σχήμα 3.1 Διάγραμμα των φάσεων λειτουργίας ενός αντιδραστήρα διαλείποντος έργου περιοδικής λειτουργίας (SBR) για βιολογική απομάκρυνση αζώτου από υγρά απόβλητα. 41 Χρονική μεταβολή της αναλογίας νερού υψηλής καθαρότητας και NaOH 100 mm στον εκλούτη, στη βαθμωτή μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε για την ανάλυση νιτρικών. 47 Σχήμα 3.2 Χρωματογραφήματα με τη μέθοδο ανάλυσης νιτρικών 48

8 ΛΙΣΤΑ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 1.1 Συγκεντρώσεις νιτρικού αζώτου σε βιομηχανικά υγρά απόβλητα 4 Πίνακας 1.2 Συγκεντρώσεις αζώτου σε βιομηχανικά υγρά απόβλητα 4 Πίνακας 4.1 Συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου Δ.Ο. για δωδεκάωρο κύκλο 50 Πίνακας 4.2 Συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου Δ.Ο. για οχτάωρο κύκλο 50 Πίνακας 5.1 Συγκεντρώσεις χαρακτηριστικών απορροής 86 ΛΙΣΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ Φωτογραφία 1.1 Ο κύκλος του αζώτου στο περιβάλλον. 6 Φωτογραφία 1.2 Φωτογραφίες από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο όπου διακρίνονται οι μορφολογικές δομές διάφορων νιτρικοποιητικών βακτηρίων 7 Φωτογραφία1.3 Φωτογραφίες από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο όπου διακρίνονται οι μορφολογικές δομές των βακτηρίων Nitrosomonas Nitrosococcus mobilis 7 Φωτογραφία 1.4 Απονιτροποιητικός μικροοργανισμός το γένος Bacillus 18 Φωτογραφία 1.5 Απονιτροποιητικός μικροοργανισμός το γένος Pseudomonas 19 Φωτογραφία 2.1 Αντιδραστήρας SBR - Kάτω Τμήμα 35 Φωτογραφία 2.2 Αντιδραστήρας SBR - Πάνω Τμήμα 35 Φωτογραφία 2.3 Αντιδραστήρας SBR - Σύστημα venture 36 Φωτογραφία 2.4 Αντιδραστήρας SBR - Αντλία ανάμιξης 36 Φωτογραφία 2.5 Πνευματικές βάνες περίσσειας ιλύος και εξόδου καθαρού υγρού 37 Φωτογραφία 2.6 Πίνακας ελέγχου της μονάδας και κομπρεσέρ αέρα 38

9 Φωτογραφία 3.1 Φούρνος 105 ο C 43 Φωτογραφία 3.2. Επωαστήρας COD 44 Φωτογραφία 3.3. Φωτόμετρο στα 600nm 45 Φωτογραφία 3.4. Φωτόμετρο 630 nm 46 Φωτογραφία 3.5. Συσκευή μέτρησης Ph 49 Φωτογραφία 3.6. Οξυγονόμετρο 49

10 ΛΙΣΤΑ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Διάγραμμα 4.1.(α) Συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου Δ.Ο. για δωδεκάωρο κύκλο. (β) Συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου Δ.Ο. για οχτάωρο κύκλο. 50 Διάγραμμα 1. Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου κατά τη διάρκεια τυπικού 6-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (4h αερόβια φάση) 51 Διάγραμμα 2. Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου κατά τη διάρκεια τυπικού 10-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (4h αερόβια/4h ανοξική φάση) 53 Διάγραμμα 3. Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου κατά τη διάρκεια τυπικού 12-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (4h αερόβια/6h ανοξική φάση) 54 Διάγραμμα 4. Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου κατά τη διάρκεια τυπικού 12-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (4h αερόβια/6h ανοξική φάση) 55 Διάγραμμα 5. Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών κατά τη διάρκεια τυπικού 12-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (4hαερόβια/6hανοξική φάση) 55 Διάγραμμα 6. Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου κατά τη διάρκεια τυπικού 12-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (4h αερόβια/6h ανοξική φάση) 56 Διάγραμμα 7. Μεταβολές του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 12ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(80 αερόβια / 120 ανοξική φάση). 57 Διάγραμμα 8.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 12ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(80 αερόβια / 120 ανοξική φάση). 58 Διάγραμμα 9. Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 12ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(80 αερόβια / 120 ανοξική φάση). 59 Διάγραμμα 10. Μεταβολές του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 12ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(80 αερόβια / 120 ανοξική φάση). 60 Διάγραμμα 11.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών

11 κατά τη διάρκεια τυπικού 12-ωρουκύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(80αερόβια/120 ανοξικήφάση). 60 Διάγραμμα 12.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου κατά τη διάρκεια τυπικού 12-ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR (80αερόβια/120 ανοξικήφάση). 61 Διάγραμμα 13.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας τουαντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 62 Διάγραμμα 14.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 63 Διάγραμμα 15.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 63 Διάγραμμα 16.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στη διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 64 Διάγραμμα 17.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 65 Διάγραμμα 18.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 65 Διάγραμμα 19.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 66 Διάγραμμα 20.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 67 Διάγραμμα 21.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(48 αερόβια / 72 ανοξική φάση). 67 Διάγραμμα 22.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 69 Διάγραμμα 23.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 69

12 Διάγραμμα 24.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 70 Διάγραμμα 25.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 71 Διάγραμμα 26.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 71 Διάγραμμα 27.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 72 Διάγραμμα 28.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 73 Διάγραμμα 29.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 73 Διάγραμμα 30.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(60 αερόβια / 60 ανοξική φάση). 74 Διάγραμμα 31.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(30 αερόβια / 90 ανοξική φάση). 75 Διάγραμμα 32.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(30 αερόβια / 90 ανοξική φάση). 76 Διάγραμμα 33.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(30 αερόβια / 90 ανοξική φάση). 76 Διάγραμμα 34.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(30 αερόβια / 90 ανοξική φάση). 77 Διάγραμμα 35.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(30 αερόβια / 90 ανοξική φάση). 78

13 Διάγραμμα 36.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(30 αερόβια / 90 ανοξική φάση). 78 Διάγραμμα 37.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 80 Διάγραμμα 38.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 80 Διάγραμμα 39.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 81 Διάγραμμα 40.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 82 Διάγραμμα 41.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 82 Διάγραμμα 42.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 83 Διάγραμμα 43.Μεταβολή του αμμωνιακού, νιτρώδους και νιτρικού αζώτου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 84 Διάγραμμα 44.Μεταβολή των ολικών και πτητικών αιωρούμενων στερεών στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 84 Διάγραμμα 45.Μεταβολή του διαλυτού χημικά απαιτούμενου οξυγόνου στην διάρκεια ενός τυπικού 8ωρου κύκλου λειτουργίας του αντιδραστήρα SBR(40 αερόβια / 80 ανοξική φάση). 85

14 1. ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ 1.1 Εισαγωγή Από τη δραστηριότητα της σύγχρονης ανθρώπινης κοινότητας παράγονται και παραπροϊόντα τα οποία εφόσον δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν περαιτέρω, πρέπει να διατεθούν άμεσα στο φυσικό περιβάλλον. Τα παραπροϊόντα αυτά ονομάζονται απόβλητα και διακρίνονται σε στερεά, υγρά ή αέρια ανάλογα με τη βασική τους φάση και σε αστικά, εμπορικά, βιομηχανικά και αγροτικά ανάλογα με την πηγή προέλευσής τους. Ρύπανση νερού Τα υγρά απόβλητα προκύπτουν από τη χρησιμοποίηση του νερού για διάφορες δραστηριότητες (πόση, ύδρευση, παραγωγικές διεργασίες, καθαριότητα, αναψυχή) οι οποίες το επιβαρύνουν με ορισμένες ξένες προσμίξεις που το καθιστούν ακατάλληλο για περαιτέρω χρήση. Η επαναφορά του χρησιμοποιούμενου νερού στη φύση ή στο κύκλωμα παραγωγής χωρίς τα αποδεκτά ποιοτικά χαρακτηριστικά, έτσι όπως καθορίζονται από τα πρότυπα πoισότητας (quality standards), μπορεί να έχει καταστροφικά αποτελέσματα για το φυσικό περιβάλλον και την δημόσια υγεία. Η αναγκαιότητα για ανθρώπινη παρέμβαση στην επεξεργασία των υγρών αποβλήτων πριν τη διάθεσή τους είναι προφανής και οι λόγοι που την επιβάλλουν είναι οι εξής: Η ανάγκη για προστασία της δημόσιας υγείας, της ποιότητας ζωής και των φυσικών οικοσυστημάτων. Η αυξημένη τοξικότητα των αποβλήτων λόγω της ανεξέλεγκτης διάθεσης νέων συνθετικών τοξικών ουσιών που προκύπτουν από την παραγωγική διαδικασία. Η συνεχής αύξηση των πηγών ρύπανσης και η προοδευτική εξάντληση της φυσικής αφομοιωτικής ικανότητας (αυτοκαθαρισμός) του περιβάλλοντος. Αυτό έχει σαν συνέπεια να διαγράφεται σοβαρότατος κίνδυνος αναντίστρεπτης διαταραχής των φυσικών ισορροπιών. Η αλλοίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών των φυσικών υδάτινων αποδεκτών (ποτάμια, λίμνες, θάλασσες), λόγω της απευθείας διάθεσης των υγρών αποβλήτων, με αποτέλεσμα να γίνεται προβληματική η συνεχιζόμενη και μελλοντική χρήση τους. Η συνεχώς αυξανόμενη ανάγκη για κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων νερού και η ανεπάρκεια του διαθέσιμου νερού για όλες τις επιθυμητές χρήσεις (μόνο το % της συνολικής ποσότητας του νερού είναι άμεσα διαθέσιμο για χρήση)

15 Η απαίτηση για ορισμένη διακύμανση των ποιοτικών χαρακτηριστικών του νερού για διάφορες χρήσεις (ύδρευση, άρδευση, αναψυχή, διαβίωση υδρόβιων οργανισμών), η οποία καθορίζεται από τα πρότυπα ποιότητας (quality standards). (Μαρκαντωνάτος, 1990). Οι κύριες μορφές ρυπογόνων ουσιών στο νερό που απαιτούν εξουδετέρωση πριν από τη διάθεση του στους φυσικούς αποδέκτες, εάν πρόκειται για νερό λυμάτων, ή στο δίκτυο ύδρευσης, εάν πρόκειται για πόσιμο νερό, είναι οι εξής: (Metcalf-Eddy,1991) Διαλυτές οργανικές ουσίες και αιωρούμενα στερεά Τα οργανικά όταν διατεθούν στο φυσικό αποδέκτη χωρίς επεξεργασία, προκαλούν δέσμευση του διαλυμένου οξυγόνου, με άμεσες τοξικές συνέπειες για το οικοσύστημα (θάνατος ψαριών, δημιουργία αναερόβιων συνθηκών και παραγωγή δύσοσμων αερίων). Τα αιωρούμενα στερεά, εκτός από το ότι προκαλούν θολότητα στο νερό, λόγω της προοδευτικής διάσπασης του οργανικού μέρους τους προκαλούν επίσης μείωση του διαλυμένου οξυγόνου και παραγωγή επιβλαβών αερίων. Άζωτο και Φώσφορος Η παρουσία ενώσεων φωσφόρου σε συνδυασμό με την παρουσία αζώτου, μπορεί να προκαλέσει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη φυκών και άλλων φωτοσυνθετικών υδρόβιων οργανισμών, με αποτέλεσμα την αισθητική υποβάθμιση του αποδέκτη και τη μείωση του διαλυμένου οξυγόνου (φαινόμενο ευτροφισμού). Επειδή τα δύο αυτά στοιχεία είναι απαραίτητα για την κυτταρική ανάπτυξη σε μεγαλύτερες ποσότητες από άλλα όπως το θείο, ο σίδηρος, το κάλιο, το μαγνήσιο και το ασβέστιο, ονομάζονται συνήθως με μια λέξη θρεπτικά. Η εμπειρία έχει δείξει ότι το άζωτο αποτελεί το περιοριστικό θρεπτικό για τον έλεγχο του ευτροφισμού σε περιοχές αλμυρού νερού ενώ ο φώσφορος σε περιοχές γλυκού νερού. Τοξικές χημικές ουσίες, βαρέα μέταλλα και ραδιενεργά υλικά Προέρχονται κυρίως από βιομηχανικά απόβλητα και η παρουσία τους πάνω από ορισμένες τιμές απαγορεύεται, τόσο από ελληνικούς όσο και ευρωπαϊκούς και διεθνείς κανονισμούς (ΕΕC, U.S. EPA, WHO κ.λ.π.), λόγω των δυσμενών επιδράσεών τους στη δημόσια υγεία (καρκινογένεση, μεταλλαξιογένεση και τερατογένεση). Ειδικότερα, τα βαρέα μέταλλα (κάδμιο, μόλυβδος, υδράργυρος και χαλκός) παρόλο που είναι απαραίτητα σε μικρές ποσότητες για την κυτταρική ανάπτυξη, η υψηλή συγκέντρωσή τους μπορεί να αποβεί τοξική τόσο για τα ίδια τα κύτταρα όσο και για τον άνθρωπο. Η επεξεργασία καθαρισμού των λυμάτων αποβλέπει στην απομάκρυνση, εξουδετέρωση ή κατάλληλη τροποποίηση των επιβλαβών χαρακτηριστικών τους, ώστε να εξαλειφθούν ή να ελαττωθούν σε αποδεκτό επίπεδο οι δυσμενείς για τον τελικό αποδέκτη συνέπειες. Για τον καθαρισμό των υγρών αποβλήτων χρησιμοποιούνται είτε φυσικοχημικές διεργασίες (μονάδες λειτουργίας που χρησιμοποιούν φυσικά ή χημικά φαινόμενα) είτε βιολογικές διεργασίες (μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων από μικροοργανισμούς). Συνήθως προτιμάται η συνδυασμένη χρήση τους για να επιτευχθούν - 2 -

16 καλύτερα αποτελέσματα. Στην ταξινόμηση των διαφόρων διεργασιών αναγνωρίζουμε τα εξής επίπεδα (Λυμπεράτος, 2004): Προεπεξεργασία. Χρήση φυσικών διεργασιών όπως σχάρισμα, αμμοσυλλογή, λιποσυλλογή κ.λ.π. που στοχεύουν στην προετοιμασία των αποβλήτων για την κυρίως επεξεργασία. Επιφέρει αμελητέα βελτίωση στην ποιότητα των λυμάτων, αλλά βοηθά σημαντικά στην καλή λειτουργία της εγκατάστασης. Πρωτοβάθμια Επεξεργασία. Χρήση φυσικών διεργασιών όπως καθίζηση (απλή ή συνδυασμένη με ιζηματοποίηση και κατακρήμνιση) και επίπλευση βασικά για την απομάκρυνση των αιωρούμενων στερεών. Δευτεροβάθμια Επεξεργασία. Χρήση κυρίως βιολογικών και λιγότερο φυσικοχημικών διεργασιών για την απομάκρυνση κολλοειδών, αιωρούμενων στερεών καθώς και οργανικών ουσιών (με βιοαποδόμηση). Η επεξεργασία αυτή έπεται συνήθως της πρωτοβάθμιας. Τριτοβάθμια Επεξεργασία. Πρόσθετος χειρισμός για απομάκρυνση ρύπων όπως το άζωτο, ο φώσφορος και τοξικές ενώσεις που διαφεύγουν της δευτεροβάθμιας επεξεργασίας. Η επεξεργασία αυτή επιτυγχάνεται είτε με τροποποίηση της δευτεροβάθμιας επεξεργασίας είτε με χωριστούς χειρισμούς που ακολουθούν τη δευτεροβάθμια επεξεργασία. Ανάλογα με την περίπτωση πρέπει να επιλέγεται η κατάλληλη διαδικασία επεξεργασίας με βάση την ποιότητα των εισερχομένων αποβλήτων, τη παροχή της εγκατάστασης και την επιθυμητή ποιότητα του επεξεργασμένου αποβλήτου, έτσι ώστε να οδηγεί σε δύο βασικά προϊόντα: καθαρισμένο νερό και λάσπη. Το καθαρισμένο νερό διατίθεται στη συνέχεια στους φυσικούς αποδέκτες ενώ η παραγόμενη λάσπη υπόκειται σε επεξεργασία πριν διατεθεί κυρίως σε χωματερές ή χρησιμοποιηθεί ως λίπασμα. 1.2 Απομάκρυνση του αζώτου Το άζωτο είναι διαλυτό στα υγρά απόβλητα σε πολλές μορφές όπως αμμωνία, νιτρώδη και νιτρικά, αλλά και ως συστατικό οργανικών μορίων όπως τα αμινοξέα. Επιπρόσθετα εμπεριέχεται σε αιωρούμενα οργανικά σωματίδια. Η ύπαρξη της αμμωνίας στα λύματα, είτε με την ελεύθερη μορφή είτε με τη μορφή ιόντων αμμωνίου, εξαρτάται από το ph και τη θερμοκρασία. Η μέση περιεκτικότητα στα αστικά λύματα, για + παράδειγμα είναι περίπου 40 mg/l NH 4 N και 20 mg/l ως οργανικό άζωτο. Οι ενώσεις του οργανικού αζώτου διασπώνται και υδρολύονται από φυσικά απαντώμενους μικροοργανισμούς (βακτήρια, μύκητες) παράγοντας αμμωνία, μέσω της βιολογικής διεργασίας της αμμωνικοποίησης. Στα βιομηχανικά υγρά απόβλητα οι συγκεντρώσεις του αζώτου είναι κατά πολύ μεγαλύτερες σε σχέση με τα αστικά λύματα (Πίνακας 1.2). Επίσης τα απόβλητα αυτά χαρακτηρίζονται και από υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών (Πίνακας 1.1)

17 Πίνακας 1.1 Συγκεντρώσεις νιτρικού αζώτου σε βιομηχανικά υγρά απόβλητα Αναφορά Χρονιά Βιομηχανία Συγκέντρωση NO 3 N (mg/l) Patterson J Εκρηκτικά <12500 Francis C Διεργασίας Ουρανίου <11300 Mankin and Patterson 1985 Λιπάσματος <6000 Jewell 1975 Ηλεκτρονικά <2000 Cummings and Bode 1985 pectin <2700 Πίνακας 1.2 Συγκεντρώσεις αζώτου σε βιομηχανικά υγρά απόβλητα Αναφορά Χρονιά Βιομηχανία Συγκέντρωση Ν (mg/l) Cousins and Mindler 1972 Παραγωγής άνθρακα Koziorowski and Kucharski 1972» Adams and Eckenfelder 1977» 450 Koziorowski and Kucharski 1972 Διυλιστήριο Garisson et al. 1973» 865 Pascic I. 1982» Hutton and LaRocca 1975 Αεριοποίηση C <1000 Koziorowski and Kucharski 1972» <2500 Hutton and LaRocca 1975 Λιπάσματος Arnold and Wolfram 1975» 600 Hutton and LaRocca 1975 Συνθετικών ινών 800 Meinck et al Σφαγείο 145 ATV 1985 Χοιροστάσιο 2300 Braun R Φάρμα βοδιών Neumann and Viehl 1966 Λιπασματοποίηση 807 Zall R Γαλακτοκομείο <625 Basu A Αποστακτήριο Patterson and Minear 1975 Εκρηκτικά <1503 Adams and Eckenfelder 1977 Χαρτί και 264 κυτταρίνη US EPA 1975 Γυαλί Brown G Φαρμακευτικά

18 Μερικά από τα προβλήματα που προκύπτουν αν τα λύματα που περιέχουν αμμωνία, νιτρώδη και νιτρικά διατεθούν χωρίς κάποια επεξεργασία στους υδάτινους αποδέκτες είναι τα εξής: Η αμμωνία μπορεί να οξειδωθεί από βακτήρια σε νιτρώδη και νιτρικά (νιτρογενής απαίτηση οξυγόνου), με αποτέλεσμα την μείωση του διαθέσιμου διαλυτού οξυγόνου των υδάτινων αποδεκτών με τρόπο ανάλογο της δέσμευσης που προκαλείται από την οξείδωση των οργανικών ουσιών (βιοχημική απαίτηση οξυγόνου). Η αμμωνία και τα ιόντα αμμωνίου είναι σε χημική ισορροπία, οπότε με ενδεχόμενη αύξηση της θερμοκρασίας και του ph όλο και περισσότερη αμμωνία θα παράγεται, η οποία είναι πολύ τοξική για τα ψάρια καθώς παρεμποδίζει την μεταφορά οξυγόνου από τα βράγχια, ειδικά όταν η συγκέντρωση του διαλυμένου οξυγόνου είναι πολύ μικρή (McKee and Wolf, 1963). Η παρουσία αυξημένων συγκεντρώσεων αζώτου στα αστικά λύματα έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη φυκών, με αποτέλεσμα να συμβάλλει στο φαινόμενο του ευτροφισμού όπου προκαλεί δυσμενείς συνέπειες για τις ανώτερες μορφές ζωής (ψάρια) και το περιβάλλον (δυσοσμία, αντιαισθητική εικόνα). Αυξημένες συγκεντρώσεις των νιτρωδών και νιτρικών στο πόσιμο νερό μπορούν να προκαλέσουν σχηματισμό καρκινογόνων ουσιών (Bouchard et al., 1992) καθώς και τη νόσο μεθαιμοσφαιριναιμία ή σύνδρομο κυάνωσης των βρεφών (blue baby syndrome) (National Academy of Science,1978). Τα νιτρικά μετατρέπονται στο στομάχι των βρεφών σε νιτρώδη, τα οποία αντιδρούν με την αιμοσφαιρίνη του αίματος σχηματίζοντας τη μεθαιμοσφαιρίνη, η οποία δεν μπορεί να μεταφέρει το οξυγόνο στους κυτταρικούς ιστούς με αποτέλεσμα την ασφυξία. Επίσης έχει αναφερθεί ότι τα νιτρικά έχουν δημιουργήσει προβλήματα καρδιάς και συμπεριφοράς σε πειραματόζωα (Shuval, 1980). Η αμμωνία αυξάνει την απαίτηση σε χλώριο, σε περίπτωση απολύμανσης, διότι σχηματίζει χλωραμίνες (Bull et al., 1990). Η αμμωνία μπορεί να απομακρυνθεί από τα υγρά απόβλητα μέσω μίας ποικιλίας φυσικοχημικών και βιολογικών διεργασιών. Η βιολογική απομάκρυνση του αζώτου είναι αποτελεσματική και με μικρό κόστος και γι αυτό το λόγο χρησιμοποιείται ευρέως σε σχέση με τις φυσικοχημικές διεργασίες. Οι βιολογικές μέθοδοι περιλαμβάνουν την αφομοίωση από τους μικροοργανισμούς, τη νιτροποίηση και την απονιτροποίηση. Το οργανικό άζωτο που βρίσκεται σε σωματιδιακή μορφή αφαιρείται κατά την πρωτοβάθμια καθίζηση, ενώ οι διαλυτές ενώσεις του μετατρέπονται σε αμμωνιακό άζωτο (αμμωνικοποίηση). Στη συνέχεια, το αμμωνιακό άζωτο μετατρέπεται με τη βοήθεια αυτότροφων μικροοργανισμών σε νιτρώδες και νιτρικό άζωτο (νιτροποίηση) και ακολούθως προαιρετικά αερόβιοι ετερότροφοι μικροοργανισμοί με τη βοήθεια οργανικής πηγής άνθρακα σε αναερόβιο περιβάλλον μετατρέπουν το νιτρικό άζωτο σε αέριο άζωτο (απονιτροποίηση) όπως φαίνεται και στη φωτογραφία

19 Φωτογραφία 1.1. Ο κύκλος του αζώτου στο περιβάλλον (Fundamental of Physical Geography, 2006) 1.3 Νιτροποίηση Ταξινόμηση Υπάρχουν δύο ξεχωριστές ομάδες βακτηρίων οι οποίες δρουν συλλογικά για την επίτευξη της νιτροποίησης. Τα βακτήρια που είναι υπεύθυνα για την οξείδωση της αμμωνίας (ammonium oxidizing bacteria) ή νιτρωδοβακτήρια, τα οποία λαμβάνουν την ενέργεια τους από τον καταβολισμό της μη ιονισμένης αμμωνίας (Suzuki et al., 1974) σε νιτρώδη (νιτρωδοποίηση, nitritification), ενώ τα βακτήρια που οξειδώνουν τα νιτρώδη (νιτρικοβακτήρια) μετατρέπουν τα νιτρώδη σε νιτρικά (νιτρικοποίηση, nitratification). Η αντίδραση που αφορά το πρώτο στάδιο της νιτροποίησης (εξωγενής) απελευθερώνει περίπου τετραπλάσια ενέργεια σε σχέση με αυτή που περιγράφει το δεύτερο στάδιο O 2 NO 2 + H O + H 84 kcal / mol NH 2 + (1.1) NO kcal/ mol (1.2) O 2 NO3 Βακτήρια των γενών Nitrosomonas, Nitrosococcus, Nitrospira, Nitrosolobus και Nitrosovibrio, συμμετέχουν στο πρώτο στάδιο της νιτροποίησης. Στο δεύτερο στάδιο περιλαμβάνονται τα γένη Nitrobacter, Nitrcoccus, Nitrospira και Nitrospina (Watson, 1971; Watson et al., 1986; Meincke et al., 1989) - 6 -

20 Το σχήμα των νιτροποιητικών βακτηρίων μπορεί να είναι κυλινδρικό, ραβδοειδές, σφαιρικό ή σπειροειδές. Συχνά παρουσιάζουν εκτεταμένα συμπλέγματα μεμβρανών μέσα στο κυτταρόπλασμα. Στις φωτογραφίες 1.2 και 1.3 παρουσιάζονται οι μορφολογικές δομές διαφόρων νιτρωδοποιητικών και νιτρικοποιητικών μικροοργανισμών. Φωτογραφία 1.2. Φωτογραφίες από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο όπου διακρίνονται οι μορφολογικές δομές διάφορων νιτρικοποιητικών βακτηρίων (α) (β) Φωτογραφία 1.3. Φωτογραφίες από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο όπου διακρίνονται οι μορφολογικές δομές του βακτηρίου Nitrosomonas (α) και του βακτηρίου Nitrosococcus mobilis (β) Τα περισσότερα βακτήρια που οξειδώνουν την αμμωνία ανήκουν στη β υποκατηγορία της οικογένειας των πρωτεοβακτηρίων ή πορφυρών βακτηρίων (Kowalchuk και Stephen, 2001). Υπάρχουν όμως και κάποιες ομάδες που ανήκουν στα γ πρωτεοβακτήρια. Β νιτρωδοποιητές αποτελούν τα βακτήρια Nitrosomonas και Nitrospira (Bateman, 1997), ενώ στο γένος των γ πρωτεοβακτηρίων ανήκει το βακτήριο Nitrosococcus (Steinert et al., 1997). Τα μέλη των οικογενειών των βακτηρίων αυτών, που επικρατούν τόσο στις διάφορες μονάδες βιολογικής επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων όσο και στα φυσικά οικοσυστήματα, ποικίλουν (Juretschko et al., 1998; - 7 -

21 Schramm et al., 1998; Gieseke et al., 2001; De Bie et al., 2001; Kowalchuk et al., 1998; Speksnjder et al., 1998; Kowalchuk et al., 2000; Nold et al., 2000; Philips et al., 2000). Το βακτήριο Nitrosomonas europaea είναι το πιο ευρέως διαδεδομένο νιτρωδοποιητικό βακτήριο για το οποίο έχουν πραγματοποιηθεί οι περισσότερες μελέτες. Τα βακτήρια αυτά έχουν το σχήμα μικρών ράβδων (0.8 x 1-2 μm), είναι ακίνητα και απαντώνται ευρέως στα χώματα (Watson, 1971). Άλλα είδη του Nitrosomonas βρίσκονται σε «καθαρό» νερό και σε θαλάσσια ιζήματα (Johnstone και Jones, 1988). Το βακτήριο N. europaea έχει χαρακτηριστεί ως το επικρατέστερο γένος σε μέρη στα οποία υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις στο περιεχόμενο του οξυγόνου (Smorezewski και Scmidt, 1991). Συγκεντρώσεις μπορούν να βρεθούν στην επιφάνεια των ιζημάτων, όπου υπάρχουν αλληλεπιδράσεις οξικών ανοξικών συνθηκών και η πηγή ενέργειας προέρχεται από την αποσύνθεση των οργανικών που έχουν καθιζάνει (Enoksson, 1986). Η κυτταρική μεμβράνη ξεδιπλώνεται σε μεγάλο βαθμό από μέσα προς τα έξω, είναι ασυνήθιστα πλούσια σε κυτόχρωμα και μεταδίδει ένα σκούρο καφέ χρώμα σε πυκνές καλλιέργειες (Hooper, 1989; Watson et al., 1989). Για τα βακτήρια που οξειδώνουν τα νιτρώδη πρέπει να αναφερθεί ότι τα Nitrobacter και Nitrococcus ανήκουν στα άλφα πρωτεοβακτήρια, ενώ για τα Nitrospira δεν έχουν σχετιστεί φυλογενετικά με κάποια άλλα καλλιεργούμενα είδη οπότε αποτελούν μία ξεχωριστή κατηγορία (Ehrich et al., 1995). 1.4 Βιοχημεία της νιτροποίησης Α) Εξωθερμικά ενεργειακά μονοπάτια Οι βασικές χημικές αντιδράσεις που συνήθως χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν τη νιτροποίηση (εξισώσεις (1) και (2)) είναι υπερ απλουστεύσεις των πραγματικών καταβολικών διεργασιών των νιτρωδοποιητικών και νιτρικοποιητικών βακτηρίων. Στην πραγματικότητα, λαμβάνει χώρα μία σειρά από βιοχημικές αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής. Η νιτρωδοποίηση ξεκινά από το εσωτερικό της κυτταροπλασματικής μεμβράνης όπου η αμμωνία οξειδώνεται σε υδροξυλαμίνη, με τη βοήθεια του αναπόσπαστου από τη μεμβράνη ενζύμου, την αμμωνιακή μονοοξυγενάση (ammonia monooxygenase, AMO) (Gibbs και Schiff, 1960; Hollocher et al., 1981): NH3 mol O 2 NH 2OH kcal (1.3) Η ενεργοποίηση του ενζύμου της αμμωνιακής μονοοξυγενάσης απαιτεί ενέργεια και, γι αυτό το κύτταρο δεν αποκομίζει κάποια ενέργεια από την αντίδραση (3) (Hooper, 1989). Στη συνέχεια η υδροξυλαμίνη (NH 2 OH) μεταφέρεται στο περίπλασμα και μετατρέπεται σε νιτρώδη με ταυτόχρονο σχηματισμό ενός ελεύθερου πρωτονίου. NH 2OH mol O 2 NO 2 + H 2O + H kcal (1.4) Η υδροξυλαμίνη θα μπορούσε να είναι υπόστρωμα για την νιτροποίηση, αλλά έχει βρεθεί ότι είναι τοξική σε χαμηλές συγκεντρώσεις (Bock et al., 1991; Frijlink et al., 1992). Επίσης, η υδραζίνη είναι ένας ανταγωνιστικός παρεμποδιστής για την κανονική οξείδωση της υδροξυλαμίνης και μπορεί να προστεθεί στο θρεπτικό μέσο, έτσι ώστε να - 8 -

22 είναι εφικτό να εξεταστεί μόνο η αντίδραση κατάλυσης της αμμωνιακής μονοοξυγενάσης (Hollocher et al., 1981). Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι η αύξηση στην οξύτητα κατά τη νιτροποίηση προέρχεται εξ ολοκλήρου από την αντίδραση (4). Αυτή η πηγή των υδρογονο κατιόντων μπορεί εύκολα να ανατρέψει τη ρυθμιστική δυνατότητα των υγρών αποβλήτων. Το γεγονός αυτό έχει αναφερθεί ότι ίσως ευθύνεται για την αλλαγή της τιμής του ph των ωκεανών (Gundersen και Mountain, 1973). Είναι λοιπόν επιτακτικό να ενισχυθεί η αλκαλικότητα των συστημάτων που χρησιμοποιούν ανακυκλοφορία, έτσι ώστε να αποφευχθεί παρεμπόδιση λόγω ανάδρασης των ιόντων υδρογόνου (Siegrist και Gujer, 1987). Η εξίσωση (3) χρειάζεται απευθείας οξυγόνο (Hollocher et al., 1981), ενώ η εξίσωση (4) είναι από μόνη της συστατικό αφυδρογόνωσης που ακολουθείται από πολλές ανταλλαγές ηλεκτρονίων. Το οξυγόνο δεν συμμετέχει απευθείας στη δημιουργία των νιτρωδών από το πρώτο ενδιάμεσο, την υδροξυλαμίνη. Αντ αυτού, το νερό μετατρέπεται σε δότη υδρογόνων από ένα περιπλασμικό ένζυμο, την οξειδoαναγωγάση της υδροξυλαμίνης (hydroxylamine oxidoreductase, HAO). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή αναγωγικών ισοδύναμων, τα οποία μπορούν να έχουν σημασία ως άτομα υδρογόνου (H + + e - ), ή απλά ως ηλεκτρόνια (e - ) (Bock et al., 1991). + + NH 2OH + H 2O NO 2 + H + 4[H + e ] (1.5) Τα αναγωγικά ισοδύναμα σχηματίζονται σε ζευγάρια και το ενδιάμεσο της εξίσωσης (5) είναι ένας ενζυμικός δεσμός (μικρής χρονικά διάρκειας) (Wood et al., 1988; Bock et al., 1991). OH NH 2 (HNO) + 2[H + + e ] (1.6) ( HNO) + H O NO + H + 2[H + e ] (1.7) Οι θεμελιώδεις εξισώσεις που περιγράφουν τον μηχανισμό της νιτρικοποίησης είναι πανομοιότυπες με αυτόν που μόλις περιγράφηκε για την μετατροπή της υδροξυλαμίνης σε νιτρώδη, ακολουθώντας, μέσω δεσμών στην μεμβράνη του κυττάρου, αφυδρογόνωση (Tanaka et al., 1983). Το ένζυμο νιτρωδο- οξειδοαναγωγάση, είναι επίσης γνωστό και ως νιτρωδο-αφυδρογονάση, το οποίο καταλύει το σχηματισμό των νιτρικών (Aleem και Sewell, 1981; Hooper, 1989; Watson et al., 1989). + NO2 + H 2O NO3 + 2[H + e ] (1.8) - 9 -

23 Β) Ενδοθερμικά μονοπάτια αφομοίωσης Η λιθοτροφική ανάπτυξη ή ο αυτοαναβολισμός ξεκινά σύμφωνα με τον Κύκλο του Calvin (Σχήμα 1.1) που χρησιμοποιούν οι φωτοτρόφοι οργανισμοί (Wood, 1989; McFadden και Shively, 1991). Σχημα 1.1. Ο κύκλος του Calvin (Madigan, 1997) Τόσο το NADH 2 όσο και το ATP χρειάζονται για την αφομοίωση του άνθρακα, μία διεργασία γνωστή και ως ακινητοποίηση ή αφομοίωση (Wood, 1988). Η σύνθεση των μονομερών μπορεί να περιγραφεί από τις παρακάτω αντιδράσεις (Gundersen, 1968; Gundersen και Mountain, 1973): 2 nnadh + + (1.9) 2 nco 2 + 3nATP 2nNAD + (CH 2O) n + nh 2O + 3nADP 3nP1 Η εξίσωση (9) δείχνει πως όταν το NADH 2 χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη της βιομάζας, το διοξείδιο του άνθρακα είναι αυτό που τελικά ενεργεί ως τελικός δέκτης ηλεκτρονίων και όχι το οξυγόνο. Η στοιχειομετρική πρόβλεψη (stoichiometric prediction, SP), ότι 1.5 mole αναγόμενου οξυγόνου ανά mole αμμωνίας που οξειδώνεται (εξίσωση 3) και 0.5 mole αναγόμενου οξυγόνου ανά mole νιτρωδών που οξειδώνονται, έγινε υποθέτοντας ότι η αναγόμενη ενέργεια χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την ETC. Αυτό δεν είναι και τόσο ακριβές καθώς ο σχηματισμός νέων κυττάρων είναι μία από τις βασικές λειτουργίες όλων των βακτηριακών διεργασιών. Αν όλη η ενέργεια διοχετεύεται στη βιοσύνθεση, τότε πρέπει να υπεισέλθει μία βελτίωση στην λειτουργία της ETC σε όρους αφομοίωσης διοξειδίου του άνθρακα ανά δεσμό υποστρώματος που «σπάει» (Wezernak και Gannon, 1967; Gundersen, 1968)

24 1.5 Πλεονεκτήματα των νιτροποιητικών βακτηρίων Οι νιτροποιητικοί μικροοργανισμοί κατέχουν τέτοιους μηχανισμούς επιβίωσης, οι οποίοι τους δίνουν τη δυνατότητα να είναι διαδεδομένοι τόσο σε χερσαία όσο και σε υδάτινα οικοσυστήματα. Καλλιέργειες αυτών των μικροοργανισμών έχουν απομονωθεί, ακόμα και από νερό βροχής (Visser, 1964). Ως αυτότροφοι, είναι ικανοί να παράγουν το σύνολο της βιομάζας τους μέσω βιοσυνθετικών μονοπατιών (Bowien, 1989). Την ίδια στιγμή μπορούν να οξειδώνουν την ουρία και το μεθάνιο και να συμμεταβολίζουν μία ποικιλία από υδρογονάθρακες (Hyman et al., 1988; Rasche et al., 1991; Hyman et al., 1995). Ακόμα, τα κύτταρα μπορούν να παραμείνουν σε συνθήκες έλλειψης υποστρώματος κατά την χαμηλού επιπέδου ενδογενή αναπνοή των κυτοπλασματικών συστατικών, ενώ οι αναβολικές διεργασίες μικραίνουν σε μη ανιχνεύσιμο βαθμό (Kumar και Nicholas, 1983; Johnstone και Jones, 1988). Ένα διαφορετικό μονοπάτι δημιουργίας ενέργειας εμφανίζουν τα βακτήρια που οξειδώνουν την αμμωνία (Hollocher et al., 1982; Frijlink et al., 1992). Το πολυ-β-υδροξυβουτυρικό έχει προσδιοριστεί ως το ενδογενές υλικό αποθήκευσης για τα γένη του Nitrobacter (Aleem και Sewell, 1981). Οι νιτροποιητικοί μικροοργανισμοί έχουν την ικανότητα να επιβιώνουν για μεγάλες περιόδους σε αναερόβια υπολίμνια, δεξαμενές υγρών αποβλήτων και ευτροφικά ιζήματα (Diab και Shilo, 1988a). Έχει αναφερθεί σε μετρήσεις που έγιναν σε μία αναερόβια λίμνη, όπου η συγκέντρωση του αμμωνιακού αζώτου ήταν 52 mg/l, πως η συγκέντρωση των ενεργών βακτηρίων που οξειδώνουν την αμμωνία ήταν 100 κύτταρα / λίτρο. Η διεργασία της νιτροποίησης έχει αναφερθεί πως μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και σε συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου έως 0.05 mg/l (Abeliovich, 1987). Τα βακτήρια που οξειδώνουν τα νιτρώδη είναι επίσης ενεργά κάτω από αυτές τις συνθήκες και υπερτερούν αριθμητικά κατά πολύ των νιτρωδοποιητικών βακτήριων (Smorczewski και Schmidt, 1991). Σε μικρές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου, τα βακτήρια που οξειδώνουν την αμμωνία χρησιμοποιούν τα νιτρώδη ως ένα τεχνητό δέκτη ηλεκτρονίων και παράγουν αέριο υποξείδιο του αζώτου (N 2 O) (Ritchie και Nicholas, 1972). Επίσης με όμοιο τρόπο μπορεί να παραχθεί μονοξείδιο του αζώτου μόνο που αυτή η διαδικασία είναι πιο ευαίσθητη στη συγκέντρωση του διαλυμένου οξυγόνου (Anderson και Levine, 1986). Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι αυτά τα αέρια προκύπτουν από μερική απονιτροποίηση, παρά από μερική νιτροποίηση χρησιμοποιώντας οξυγόνο (Remde και Conrad, 1990). Οι νιτρικοποιητές μπορούν και αυτή με τη σειρά τους να αναγάγουν τα νιτρώδη σε μονοξείδιο του αζώτου αλλά όχι σε υποξείδιο (Goreau et al., 1980; Martikainen, 1985). Οι νιτρωδοποιητές (Poth και Focht, 1985; Remde και Conrad, 1990; Van de Graaf et al., 1995) και οι νιτρικοποιητές (Goreau et al., 1980) δεν είναι γνωστοί στο ότι ανάγουν λιθότροφα τα νιτρώδη. Όμως, σε αναερόβια και ετερότροφα υποστρώματα, οι νιτρικοποιητές μπορούν να αναγάγουν τα νιτρικά σε νιτρώδη και σε αμμωνία (Tanaka et al., 1983; Sundermeyer-Klinger et al., 1984)

25 1.6 Κινητική της νιτροποίησης Η νιτροποίηση μπορεί να περιγραφεί από εξισώσεις που προκύπτουν από τις κινητικές ανάπτυξης των Nitrosmonas και Nitrobacter. Η ανάπτυξη των νιτρωδοποιητικών βακτηρίων περιορίζεται από τη συγκέντρωση του αμμωνιακού αζώτου, ενώ η ανάπτυξη των νιτρικοποιητικών βακτηρίων περιορίζεται από τη συγκέντρωση του νιτρώδους αζώτου. Η κλασσική κινητική εξίσωση που προτάθηκε από τον Monod (1942), μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την περιγραφή της βιολογικής ανάπτυξης των δύο τύπων μικροοργανισμών. N μ n = μ n,max (1.10) K n + N όπου: μ n = ειδικός ρυθμός ανάπτυξης των μικροοργανισμών (d -1 ) μ n,max = μέγιστος ειδικός ρυθμός ανάπτυξης των μικροοργανισμών (d -1 ) Ν = συγκέντρωση περιοριστικού υποστρώματος (αμμωνιακό άζωτο για τα νιτρωδοποιητικά βακτήρια και νιτρώδες άζωτο για τα νιτρικοποιητικά K n = σταθερά ημικορεσμού (συγκέντρωση υποστρώματος που αντιστοιχεί σε ρυθμό ίσο με το μισό του μέγιστου ρυθμού σε mg/l) Περιοριστικό υπόστρωμα μπορεί να είναι και το οξυγόνο για τους μικροοργανισμούς αυτούς λόγω του ότι είναι αερόβιοι, οπότε με τη βοήθεια της κινητικής Monod για διπλό υπόστρωμα προκύπτει η παρακάτω εξίσωση: N [O] μ n = μ n,max (1.11) K + N K + [O] n O Οι βιοχημικές κινητικές παράμετροι για την νιτροποίηση μπορούν να υπολογιστούν με ακρίβεια μόνο σε ενεργές μεικτές καλλιέργειες. Για να εξαλειφθούν τα φαινόμενα μεταφοράς μάζας πρέπει το θρεπτικό μέσο της καλλιέργειας να κατανέμεται εξίσου, έτσι ώστε να μη σχηματίζονται συμπαγείς μάζες από βακτήρια. Η εξίσωση (11) πρέπει να χρησιμοποιείται με ιδιαίτερη προσοχή σε συστήματα όπου παρατηρείται σχηματισμός βιοφίλμ, διότι δεν περιγράφεται πλήρως η αντίδραση των βακτηρίων σε σχέση με τη συγκέντρωση υποστρώματος. Σύμφωνα με έρευνες που έχουν διεξαχθεί στο παρελθόν έχει βρεθεί ότι ο ρυθμός ανάπτυξης των νιτρικοποιητικών μικροοργανισμών είναι σημαντικά μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο για τους νιτρωδοποιητικούς. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το ότι, οι τιμές του K n είναι γενικά μικρότερες από 1 mg/l και για τα δύο είδη μικροοργανισμών, δικαιολογεί την απουσία συσσώρευσης νιτρωδών σε υψηλές συγκεντρώσεις, σε μονάδες ενεργού ιλύος κάτω από συνθήκες μόνιμης λειτουργίας. Πρέπει επίσης να αναφερθεί, ότι κατά την έναρξη λειτουργίας των νιτροποιητικών συστημάτων, η συγκέντρωση των νιτρωδών μπορεί να είναι υψηλή έως ότου αυξηθεί ο πληθυσμός των νιτρικοποιητικών βακτηρίων

26 α. Επίδραση της θερμοκρασίας στην νιτροποίηση Η διεργασία της νιτροποίησης επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και έχει βρεθεί ότι η βέλτιστη θερμοκρασία είναι οι 30 0 C, ενώ δεν παρατηρείται καμία δραστηριότητα κάτω από 5 0 C ή πάνω από 40 0 C(Σχήμα 1.2) (Mitchell, 1974; Painter, 1970). Οι Wortman και Wheaton (1991) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η βέλτιστη θερμοκρασία για την νιτρωδοποίηση είναι υψηλότερη από αυτή της νιτρικοποίησης. Διάφοροι ερευνητές έχουν ασχοληθεί με τη μελέτη της εξάρτησης του μέγιστου ρυθμού ανάπτυξης μ n,max και της σταθεράς ημικορεσμού K n από τη θερμοκρασία Knowles et al. (1965). Σχήμα 1.2. Εξάρτηση της νιτροποίησης από την θερμοκρασία. (Henze et.al., 1995) β. Επίδραση του διαλυμένου οξυγόνου στην νιτροποίηση Η επίδραση του διαλυμένου οξυγόνου στην νιτροποίηση έχει απασχολήσει τους ερευνητές από πολύ παλιά. Οι Butt και Lees (1960) χρησιμοποιώντας την τεχνική Warbung ανέφεραν ότι χαμηλές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου προκάλεσαν παρεμπόδιση στο βακτήριο Nitrobacter winogradskyi. Με παρόμοια πειράματα οι Boon και Laudelout (1962) ανέφεραν ότι η ανάπτυξη του βακτηρίου Nitrobacter winogradskyi παρεμποδιζόταν σε χαμηλές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου για διάφορες θερμοκρασίες από C. Πιο συγκεκριμένα για συγκέντρωση διαλυμένου οξυγόνου (ΔΟ) 1 mg/l ο σχετικός ρυθμός ανάπτυξης παρεμποδίστηκε κατά 21, 20, 30 και 42% για θερμοκρασίες 20, 23.7,29 και 35 0 C αντίστοιχα. Οι Downing και Scragg (1958) ανέφεραν ότι απαιτείται συγκέντρωση ΔΟ τουλάχιστον 0.3 mg/l ώστε να πραγματοποιηθεί η νιτροποίηση. Οι Schobert και Engel (1964) διαπίστωσαν ότι οι ρυθμοί νιτροποίησης είναι ανεξάρτητοι για συγκεντρώσεις ΔΟ πάνω από 1 mg/l για τους νιτρωδοποιητικούς μικροοργανισμούς και πάνω από 2 mg/l για τους νιτρικοποιητικούς

27 Χρησιμοποιώντας ανάμεικτο υγρό ενεργού ιλύος, οι Downing et al. (1964) και Wild et al. (1971) διαπίστωσαν ότι οι ρυθμοί νιτροποίησης ήταν ανεξάρτητοι για συγκεντρώσεις ΔΟ πάνω από 1 mg/l. Oι Nagel και Haworth (1969) κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι αυξάνοντας το ΔΟ από 1 mg/l σε 3 mg/l, οι ρυθμοί νιτροποίησης διπλασιάζονταν. Από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση (Loveless και Painter, 1968; Peeters et al., 1969; Laudelout et al., 1974; Nagel και Haworth, 1969) είναι προφανές ότι οι ελάχιστες συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου που απαιτούνται για την νιτροποίηση διαφέρουν σε κάθε έρευνα όπως και οι τιμές για τη σταθερά ημικορεσμού. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορούν να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό. Στις διεργασίες ενεργού ιλύος οι νιτροποιητικοί μικροοργανισμοί είναι αναμεμιγμένοι σε μεγάλες κροκίδες (flocs) μαζί με τα ετερότροφα βακτήρια, οπότε η συγκέντρωση του ΔΟ μέσα στην κροκίδα μπορεί να είναι κατά πολύ μικρότερη από αυτή του διαλύματος. Αυτού του είδους τα φαινόμενα μελετήθηκαν αρχικά από τους Wuhrman (1963) και Kossen (1979). Μερικοί από τους παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η συγκέντρωση του ΔΟ στην κροκίδα είναι η συγκέντρωση του ΔΟ στο διάλυμα, το μέγεθος και το σχήμα της κροκίδας, η ένταση της ανάδευσης και οι ρυθμοί κατανάλωσης του οξυγόνου από τα ετερότροφα βακτήρια. Τα τελευταία χρόνια τα φαινόμενα αυτά έχουν μοντελοποιηθεί από αρκετούς ερευνητές (Stenstrom και Poduska, 1980, Benefield και Randall, 1980; Eckenfelder, 1990; Stenstrom και Song, 1991; Bakti και Dick, 1992). Το βασικό συμπέρασμα από τις θεωρήσεις αυτές είναι ότι ενώ η συγκέντρωση του ΔΟ μπορεί να παραμένει σταθερή στο διάλυμα, εντούτοις λόγω των μηχανισμών μεταφοράς και κατανάλωσης η συγκέντρωση του ΔΟ στην κροκίδα θα είναι μικρότερη. γ. Επίδραση του ph στην νιτροποίηση Τα νιτροποιητικά βακτήρια είναι πολύ ευαίσθητα σε διαταραχές της αλκαλικότητας. Για το βακτήριο Nitrosomonas europaea έχει αναφερθεί ότι είναι αδύνατο να ρυθμίσει το ενδοκυτταρικό ph του όταν οι εξωτερικές συνθήκες αλλάζουν (Frijlink et al., 1992). Μία συνήθης τιμή για το ph των νιτροποιητικών μικροοργανισμών είναι το 7.8 (Painter, 1970; Jones και Paskins, 1982; Kumar και Nicholas, 1983). Υπάρχουν όμως και πολλές έρευνες όπου ο βαθμός επίδρασης του ph ποικίλει. Οι Wild et al. (1971) έδειξαν ότι ο μέγιστος ειδικός ρυθμός σε ph 7.0 ήταν 50% του αντίστοιχου ρυθμού σε ph 8.0, με σχετικά γραμμική σχέση για τις ενδιάμεσες τιμές. Οι Engle και Alexander (1958) και οι Downing et al. (1964) παρατήρησαν μικρή μεταβολή του ρυθμού νιτροποίησης για τιμές του ph μεταξύ 7.2 και 8.0 και γραμμική μείωση του ρυθμού για τιμές κάτω από 7.2. Ο Hall (1974) ανέφερε πλήρη νιτροποίηση για τιμές του ph μεταξύ 7.2 και 9.4 και καθόλου νιτροποίηση για ph 6.3. Οι παρακάτω εξισώσεις προτάθηκαν (U.S. EPA, 1975; University of Cape Town, 1984) για να περιγράψουν την επίδραση του ph για τιμές μικρότερες από 7.2, που φαίνεται να αποτελεί οριακή τιμή για την νιτροποίηση: n,ph n,7.2 [ ( 7.2 ph) ] ph 7. 2 ( 2. ) μ = μ (U.S. EPA) (1.12) μ (U.C.T) (1.13) n,ph = μ n,

28 Οι Hankinson και Schmidt (1988) έδειξαν ότι η ανάπτυξη και η ενεργότητα των νιτροποιητικών μικροοργανισμών μειώνεται δραματικά για τιμές του ph κάτω του ουδέτερου. Πιο πρόσφατα οι Antoniou et al. (1990) παρατήρησαν ότι ο ρυθμός νιτροποίησης σε ph 6.9 ήταν 84% του ρυθμού σε ph 7.9 στους 20 0 C, ενώ στους 15 0 C ο ρυθμός σε ph 6.8 ήταν 42% του ρυθμού σε ph 7.8 υποδηλώνοντας τη μεγαλύτερη επίδραση του ph στις χαμηλότερες θερμοκρασίες. Σε μία μελέτη της επίδρασης από απότομες μεταβολές του ph, οι Poduska και Andrews (1974) δεν παρατήρησαν δραστική μεταβολή στο ρυθμό νιτροποίησης σε μείωση του ph από 7.2 σε 6.4. Παρά ταύτα, όταν το ph μειώθηκε από 7.2 σε 5.8 η νιτροποιητική απόδοση περιορίστηκε σημαντικά. Η επαναφορά του ph στην τιμή 7.2 οδήγησε σε ραγδαία βελτίωση της νιτροποιητικής ικανότητας, οπότε προέκυψε το συμπέρασμα ότι η επίδραση του ph στην νιτροποίηση είναι απλώς παρεμποδιστική και όχι τοξική. 1.7 Παρεμπόδιση της νιτροποίησης από ανόργανες και οργανικές ουσίες α. Γενικά περί παρεμπόδισης Η ανάγκη για τη διερεύνηση των ουσιών που παρεμποδίζουν την νιτροποίηση αρχικά είχε επικεντρωθεί στο να βρεθούν κάποιες ουσίες που να παρεμποδίζουν την νιτροποίηση στα χώματα (χερσαίες εκτάσεις), έτσι ώστε να ρυθμίζεται η τύχη του αζώτου στη γεωργία. Η νιτροποίηση είναι μία βασική διεργασία στα γεωργικά οικοσυστήματα, επειδή η μετατροπή της αμμωνίας σε νιτρικά, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του αζώτου μέσω των στραγγισμάτων ή μέσω της απονιτροποίησης. Όπως προαναφέρθηκε εκτενώς, είναι πολύ σημαντικό οι βιολογικές διεργασίες απομάκρυνσης αζώτου να μην διαταράσσονται. Επειδή είναι περιορισμένος ο αριθμός των βακτηρίων, τα οποία είναι υπεύθυνα για τη διεκπεραίωση των διεργασιών αυτών και επειδή η ανάπτυξή τους είναι αρκετά αργή (Grüttner et al., 1994) με χρόνο διπλασιασμού περί των 7-8 ωρών (Watson, 1971; Bock et al., 1970), ο οποίος είναι μεγαλύτερος από μία τάξη μεγέθους σε σχέση με τα αερόβια ετερότροφα βακτήρια, γι αυτό πρέπει να δίνεται ιδιαίτερο βάρος στο να αποφευχθούν τυχόν παρεμποδίσεις στη διεργασία αυτή. Σύνηθες φαινόμενο το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της νιτροποίησης είναι η παρεμπόδιση από κάποιες τοξικές ουσίες, οι οποίες περιέχονται σε τροφοδοσίες μονάδων βιολογικής επεξεργασίας. Η επίδραση των ουσιών αυτών μπορεί να εμφανιστεί με διάφορους τρόπους στη διεργασία της νιτροποίησης. Μπορεί να είναι : 0παρεμποδιστική για τους νιτροποιητικούς μικροοργανισμούς, έτσι ώστε να συνεχίζουν να αναπτύσσονται και να οξειδώνουν αμμωνιακό και νιτρώδες άζωτο, αλλά με σημαντικά μειωμένους ρυθμούς. αντιστρεπτή, έτσι ώστε η νιτροποίηση να σταματήσει προσωρινά και να επαναρχίσει μετά την απομάκρυνση ή την αραίωση του τοξικού παράγοντα. αρκετά τοξική έτσι ώστε να θανατώσει τους νιτροποιητικούς μικροοργανισμούς και να σταματήσει τη νιτροποίηση, έως ότου απομακρυνθεί ο τοξικός παράγοντας και η ανάπτυξη ξεκινήσει εκ νέου. Σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη σε 38 μονάδες βιολογικής επεξεργασίας στη Δανία (Laursen και Jansen, 1995), βρέθηκε ότι στο ένα τρίτο από αυτές λάμβανε χώρα σημαντική παρεμπόδιση της διεργασία της νιτροποίησης. Το φαινόμενο αυτό

29 αναφέρθηκε και για ένα σημαντικό αριθμό μονάδων στην Σουηδία, με αποτέλεσμα να χρειαστεί επανεκκίνηση της νιτροποίησης, η οποία είναι αρκετά χρονοβόρα ιδιαίτερα σε ψυχρές κλιματολογικές συνθήκες (Jönsson et al., 1996). Οι Blum και Speece (1991) ανέφεραν ότι τα νιτροποιητικά βακτήρια παρεμποδίζονται αρκετά περισσότερο από τα ετερότροφα από τοξικές ουσίες. Επίσης σε πολλές περιοχές οι μονάδες βιολογικής επεξεργασίας δέχονται και αστικά αλλά και βιομηχανικά λύματα. Τα βιομηχανικά λύματα είναι ιδιαίτερα επιβαρημένα με ουσίες, οι οποίες είναι είτε τοξικές είτε παρεμποδιστικές για την νιτροποίηση.. β. Ουσίες που παρεμποδίζουν την νιτροποίηση Τα νιτρώδη αν και είναι προϊόν της οξείδωσης του αμμωνίας, εντούτοις μπορούν να δράσουν και ως μέσο παρεμπόδισης της νιτρωδοποίησης. Πολλοί ερευνητές προσπάθησαν να μοντελοποιήσουν την παρεμπόδιση αυτή χρησιμοποιώντας είτε συναγωνιστικά είτε μη συναγωνιστικά μοντέλα (Anthonisen et al., 1976; Nyhuis, 1985). Οι νιτροποιητικοί μικροοργανισμοί είναι πιο ευάλωτοι σε παρεμπόδιση από τα βαρέα μέταλλα σε σχέση με τους ετερότροφους (Stoveland et al., 1979). Οι Anderson et al. (1988) έχουν αναφερθεί εκτενώς στην επίδραση των βαρέων μετάλλων στην διεργασία της ενεργού ιλύος. Οι Juliastuti et al. (2003) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο χαλκός και ο ψευδάργυρος επηρεάζουν σημαντικά την νιτροποίηση, με σταθερές παρεμπόδισης για 50% μείωση στο ρυθμό κατανάλωσης υποστρώματος (IC50, Inhibition Constant 50, μία παράμετρος η οποία είναι σημαντική για την τοξικότητα μίας ουσίας καθώς όσο μικρότερη είναι τόσο πιο τοξική είναι η ουσία) 0,08 mg/l για τον χαλκό και 0.35 mg/l για τον ψευδάργυρο. Οι Skinner και Walker (1961) υπολόγισαν τις συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων οι οποίες προκαλούν πλήρη παρεμπόδιση για το νικέλιο, το χρώμιο και το χαλκό και τις βρήκαν ίσες με 0.25, 0.25, mg/l αντίστοιχα. Οι Beg et al. (1982) εξέτασαν την παρεμπόδιση της νιτροποίησης από το αρσενικό, το χρώμιο και το φθόριο. Και αυτοί με τη σειρά τους έδειξαν ότι η νιτροποίηση παρεμποδίζεται από αυτά τα στοιχεία σε διαφορετικές συγκεντρώσεις. Επίσης πιο πρόσφατα οι Carrera et al (2003) συμπέραναν ότι η επίδραση του φθορίου στη νιτροποίηση μπορεί να μοντελοποιηθεί με ένα μη ανταγωνιστικό μοντέλο. Τα χλωριώδη ιόντα είναι ισχυρός παρεμποδιστής της νιτρωδοποίησης και της νιτρικοποίησης. Οι Kumar και Nicholas παρατήρησαν ότι η ανόργανη ένωση NaN 3 (τριαζίδιο του νατρίου) παρεμποδίζει την νιτρωδοποίηση. Πιο πρόσφατα οι Völsch et al. (1990) συμπέραναν ότι το υποχλωρικό νάτριο παρεμποδίζει την νιτρικοποίηση. Πολλές οργανικές ενώσεις έχουν βρεθεί (Painter, 1970) να δρουν παρεμποδιστικά στη νιτροποίηση. Μεταξύ των πιο γνωστών κατατάσσονται η θειουρία, η αλλυλθειουρία, η σαλικιλαδοξίνη και η ιστιδίνη. Η επίδραση της κατηγορίας αυτής των ουσιών θα εξηγηθεί αναλυτικά στην επόμενη ενότητα της διατριβής όπου θα περιγραφούν οι κυριότεροι μηχανισμοί παρεμπόδισης των ουσιών στην νιτροποίηση

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση υγρών αποβλήτων τριτοβάθμια επεξεργασία

Διαχείριση υγρών αποβλήτων τριτοβάθμια επεξεργασία Διαχείριση υγρών αποβλήτων τριτοβάθμια επεξεργασία Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Εισαγωγικά Ο τριτοβάθμιος καθαρισμός γίνεται σε ειδικές περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από τα δυο προηγούμενα

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών.

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύστημα ενεργού ιλύος είναι το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όσον αφορά τόσο στην ποιότητα εκροής όσο και στην οικονομία του. Αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

denitrification in oxidation ditch) mg/l.

denitrification in oxidation ditch) mg/l. 2.3 Συνοπτική εξέταση των συστηµάτων απονιτροποίησης Αρχική προτεταµένη απονιτροποίηση Η πρώτη λύση για µία µονάδα προτεταµένης απονιτροποίησης προτάθηκε από τους Ludzack και Εttinger (1962). Το εισερχόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Μονάδες βιολογικής επεξεργασίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Μονάδες βιολογικής επεξεργασίας ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Μονάδες βιολογικής επεξεργασίας Αντικείμενα της βιολογικής επεξεργασίας αποτελούν η συσσωμάτωση και η απομάκρυνση της μη καθιζάνουσας κολλοειδούς ύλης και η σταθεροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα της ιλύς. Η λύση GACS

Το πρόβλημα της ιλύς. Η λύση GACS Το πρόβλημα της ιλύς Κατά την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων παράγονται ταυτόχρονα και ορισμένα παραπροϊόντα, όπως τα εσχαρίσματα, η άμμος, τα ξαφρίσματα και η περίσσεια ιλύς από τις δεξαμενές καθίζησης

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΛΥΜΑΤΩΝ Αστικά λύµατα περιέχονται στους υπονόµους του αποχετευτικού συστήµατος που µεταφέρει τα ακάθαρτα νερά µιας ανθρώπινης κοινότητας. Τα αστικά λύµατα προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 2: Εισαγωγή στη Διαχείριση Αστικών Υγρών Αποβλήτων. Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ με τη μέθοδο SBR COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙ ΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ Η εταιρεία ΣΥΡΜΕΤ ΜΟΝ. Ε.Π.Ε. με την πολύχρονη εμπειρία της στο χώρο της επεξεργασίας λυμάτων, προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ Σε τι αποσκοπεί ο Βιολογικός Καθαρισµός των Αποβλήτων ΕίναιΕίναι από τους πιο αποτελεσµατικούς τρόπους αντιµετώπισης της ρύπανσης των υδάτινων αποδεκτών Επιτυγχάνει τον καθαρισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ Επωνυμία: ΔΕΥΑ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Διεύθυνση: Μελισσοχώρι Πόλη: Θεσσαλονίκη Τ.Κ.: 57018 Τηλ.: 23940 32040 Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Νικόλαος Παπαδόπουλος/ Μάγδα Αστεριάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού

Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού Υ ο-µονάδες Βιολογικού Καθαρισµού ΙΙ Μονάδες Βιολογικού Καθαρισµού (συν.) Χαλικοδιϋλιστήριο, ραστική λάσπη (ενεργή ιλύς) εξαµενές σταθεροποίησης Άρδευση Τεχνητοί υγρότοποι Οριζόντιας ελεύθερης ροής Κατακόρυφης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Εισαγωγή στις βαθµίδες βιολογικών καθαρισµών Ε εξεργασία καθαρισµού λυµάτων Αποµάκρυνση, εξουδετέρωση ή κατάλληλη τροποποίηση των επιβλαβών χαρακτηριστικών των λυµάτων ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Φόρουμ Επίκαιρων Θεμάτων Δημόσιας Υγείας «Χρώμιο και Περιβάλλον- Απειλή & Αντιμετώπιση» Αθήνα Μάρτιος 2013 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει.

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει. ΡΥΠΑΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Η γη είναι ο µόνος από τους πλανήτες του Ηλιακού συστήµατος που εµφανίζει το φαινόµενο της ζωής. Το µοναδικό αυτό «προνόµιο» δηλαδή η ανάπτυξη και συντήρηση της ζωής στον πλανήτη µας οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΔΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΕΙΔΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΔΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΔΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Ε.Δ.Σ.Ν.Α Περιβαλλοντικό Αποτύπωμα και Αξιολόγηση Παραγωγικής Λειτουργίας Εργοστασίου Μηχανικής Ανακύκλωσης (Ε.Μ.Α.), Άνω Λιοσίων ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση της λειτουργίας

Παρακολούθηση της λειτουργίας Παρακολούθηση της λειτουργίας βιολογικών καθαρισμών Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Για τον έλεγχο της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ Τα υγρά απόβλητα µονάδων επεξεργασίας τυροκοµικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό φορτίο και προκαλούν αυξηµένα περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

«Ενεργειακή αξιοποίηση παραπροϊόντων αγροτοβιομηχανικών δραστηριοτήτων»

«Ενεργειακή αξιοποίηση παραπροϊόντων αγροτοβιομηχανικών δραστηριοτήτων» Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Χημικών Μηχανικών Εργαστήριο Βιοχημικής Μηχανικής & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος «Ενεργειακή αξιοποίηση παραπροϊόντων αγροτοβιομηχανικών δραστηριοτήτων» Επικ. Καθ. Μιχάλης Κορνάρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανισμοί & θρεπτικές ουσίες 30/12/2014 EVA PAPASTERGIADOU 1

Οργανισμοί & θρεπτικές ουσίες 30/12/2014 EVA PAPASTERGIADOU 1 Κύκλοι των Θρεπτικών - Βιογεωχημικοί Κύκλοι Οργανισμοί & θρεπτικές ουσίες Τα στοιχεία που απαιτούνται για την ανάπτυξη, διατήρηση & αναπαραγωγή των οργανισμών ονομάζονται θρεπτικά, π.χ. φώσφορος (Ρ), άνθρακας

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση αναερόβιων χωνευτών και αντιδραστήρων µεθανογένεσης

Βελτίωση αναερόβιων χωνευτών και αντιδραστήρων µεθανογένεσης Βελτίωση αναερόβιων χωνευτών και αντιδραστήρων µεθανογένεσης Τι είναι; BI-CHEM XP146 βιο-ενζυµατικό προϊόν σε σκόνη που περιέχει: Ένζυµα: τύποι πρωτεάσης, αµυλάσης, κυτταρινάσης και λιπάσης Αναερόβια βακτήρια

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Α οβλήτων υ οµονάδες βιολογικού καθαρισµού

ιαχείριση Α οβλήτων υ οµονάδες βιολογικού καθαρισµού ιαχείριση Α οβλήτων Υποµονάδες βιολογικού καθαρισµού υ οµονάδες βιολογικού καθαρισµού Για τη βιολογική επεξεργασία των αποβλήτων χρησιµοποιούνται στην πράξη κατάλληλες τεχνικές εγκαταστάσεις, οι υποµονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Βιοαερίου Από Βαμβακόπιτα & Ακάθαρτη Γλυκερίνη. Μαρινέλλα Τσακάλοβα

Παραγωγή Βιοαερίου Από Βαμβακόπιτα & Ακάθαρτη Γλυκερίνη. Μαρινέλλα Τσακάλοβα Παραγωγή Βιοαερίου Από Βαμβακόπιτα & Ακάθαρτη Γλυκερίνη Μαρινέλλα Τσακάλοβα Παραπροϊόν της παραγωγής του βιοντίζελ Ακάθαρτη Γλυκερίνη Crude Glycerine Αυξανόμενη παραγωγή του Τεράστια αποθέματα ακάθαρτης

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο By Leonard Lovshin and Lucas Manomaitis Department of Fisheries and Allied Aquacultures Auburn University, Alabama, 36849 USA (adapted to Greek for teaching

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Department of Chemical Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Department of Chemical Κυτταρική αναπνοή Λαμβάνει χώρα σε τρία στάδια Γλυκόλυση, ένα μόριο γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών 1525-ΒΕΤ-2013 PhoReSΕ: Ανάκτηση φωσφόρου από τη δευτεροβάθμια εκροή εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών λυμάτων ΠΡΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική προέλευση των αερίων του θερμοκηπίου και οι φυσικοί παράγοντες που καθορίζουν τις εκπομπές τους από το έδαφος

Η βιολογική προέλευση των αερίων του θερμοκηπίου και οι φυσικοί παράγοντες που καθορίζουν τις εκπομπές τους από το έδαφος Η βιολογική προέλευση των αερίων του θερμοκηπίου και οι φυσικοί παράγοντες που καθορίζουν τις εκπομπές τους από το έδαφος Σταμάτης Σταματιάδης Εργαστήριο Εδαφικής Οικολογίας Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα