Γονίδια και σοβαρό άσθμα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γονίδια και σοβαρό άσθμα"

Transcript

1 Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Γονίδια και σοβαρό άσθμα Πασχάλης Στειρόπουλος 1, MD, PhD, Kazuhiro Ito 2 PhD 1 Πνευμονολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Αλεξανδρούπολη 2 Airway Disease, National Heart and Lung Institute, Imperial College, London, UK Λέξεις- Κλειδιά: - σοβαρό άσθμα, - γονίδια, - γενετικές μελέτες, - επιγενετική Περiληψη. Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών, από την οποία πάσχουν περίπου 155 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο. Η παθογένεια του είναι πολυπαραγοντική και αποδίδεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών γονιδίων και περιβαλλοντικής έκθεσης. Αυτή η αλληλεπίδραση μπορεί να επηρεάσει είτε την ευαισθησία ενός ατόμου στην ανάπτυξη άσθματος είτε τη σοβαρότητα της νόσου. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι να παρουσιάσει τις πρόσφατες γενετικές προσεγγίσεις στην έκφραση της βαρύτητας του άσθματος. Συγκεκριμένα, εξετάζονται γενετικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ενήλικες με σοβαρό άσθμα, καθώς και το γενετικό φάσμα της πνευμονικής λειτουργίας, με ιδιαίτερη έμφαση στη φαρμακογενετική, στην περιβαλλοντική αλληλεπίδραση καθώς και στην επιγενετική. Πνεύμων 2011, 24(3): Εισαγωγή Αλληλογραφία: Πασχάλης Στειρόπουλος, MD, PhD, FCCP Πνευμονολογική Κλινική ΔΠΘ, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης Δραγάνα , Αλεξανδρούπολη Tηλ.: Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών, που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια συμπτωματικής απόφραξης των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα ποικίλης βαρύτητας, από την οποία πάσχουν περίπου 155 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως 1,2. Η παθογένεια του είναι πολυπαραγοντική και αποδίδεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών γονιδίων και περιβαλλοντικής έκθεσης (Σχήμα 1). Παρά το γεγονός ότι σε διάφορες μελέτες η κληρονομικότητα στο άσθμα κυμαίνεται μεταξύ 36-79% 3-5, εξακολουθεί να μην υπάρχει σαφές πρότυπο κληρονομικότητας. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι ο κίνδυνος για ένα παιδί να αναπτύξει άσθμα διπλασιάζεται εάν ένας από τους γονείς πάσχει από άσθμα. Επιπλέον, μελέτες κληρονομικότητας έδειξαν μεγαλύτερη συχνότητα άσθματος μεταξύ των μονοζυγωτικών σε σχέση με διζυγωτικούς διδύμους 6,7. Η αλληλεπίδραση μεταξύ γενετικών παραγόντων και περιβαλλοντικής έκθεσης δεν είναι υπεύθυνη μόνο για την ανάπτυξη άσθματος, αλλά και για την έκφραση της βαρύτητας και την εξέλιξη του 8. Έτσι, η σοβαρότητα του άσθματος μπορεί να επηρεαστεί είτε από συγκεκριμένα γονίδια που οδηγούν σε μείωση της πνευμονικής λειτουργίας 9, είτε από εξωγενείς αλληλεπιδράσεις στις οποίες ένα άτομο μπορεί να αναπτύξει μειωμένη ανταπόκριση ή ανθεκτικότητα σε μια θεραπευτική

2 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος Εικόνα 1. Παθογένεια άσθματος επιλογή του άσθματος, όπως τα κορτικοστεροειδή 8. Τα γενετικά αίτια της εμφάνισης και της έκφρασης της βαρύτητας του άσθματος οφείλονται σε μια σειρά γονιδίων ή πολυμορφισμούς νουκλεοτιδίων (Single Nucleotide Polymorphisms-SNPs) Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι να παρουσιάσει τις πρόσφατες γενετικές προσεγγίσεις στην κατανόηση της βαρύτητας του άσθματος. Συγκεκριμένα, εξετάζονται γενετικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ενήλικες με σοβαρό άσθμα 13, καθώς και το γενετικό φάσμα της πνευμονικής λειτουργίας, με ιδιαίτερη έμφαση στη φαρμακογενετική, στην περιβαλλοντική αλληλεπίδραση, καθώς και στην επιγενετική. Γενετική προσέγγιση άσθματος Οι ευρείες γονιδιωματικές μελέτες σύνδεσης (Genome- Wide Association Studies-GWAS) αποτελούν την πιο αποτελεσματική προσέγγιση στη μελέτη της γενετικής των ανθρώπινων ασθενειών. Οι GWAS αναλύουν γενετικές παραλλαγές, και συγκεκριμένα SNPs προκειμένου να καθορίσουν τις γενετικές ποικιλομορφίες που σχετίζονται είτε με την εμφάνιση είτε με τη βαρύτητα του άσθματος. Μελέτες GWAS έχουν εφαρμοστεί μεταξύ των μελών μιας οικογένειας ή μεταξύ μη συγγενών με άσθμα, συγκρίνοντας τη συχνότητα κάθε γενετικής παραλλαγής μεταξύ ασθενών και μαρτύρων. Για παράδειγμα, η αύξηση στη συχνότητα μιας μετάλλαξης σε πάσχοντες από άσθμα συγκριτικά με μάρτυρες καταδεικνύει ότι η μετάλλαξη αυτή σχετίζεται με την εμφάνιση της νόσου. Μέχρι σήμερα, οι ακόλουθες πέντε γονιδιακές περιοχές έχουν σταθερά συνδεθεί με το άσθμα: ORMDL3-GSDMB, IL-33, IL-1RL1, RAD50-IL13 και HLA-DR/DQ. Γονιδιακές διασυνδέσεις (linkages) έχουν βρεθεί σε διαφορετικούς φαινοτύπους συγκεκριμένων εθνικών ομάδων. Οι περιοχές των ανθρώπινων χρωμοσωμάτων που έχουν μελετηθεί περισσότερο είναι οι 2q33, 5q23-31, 6p24-21, 11q21-13, 12q24-12 και 13q14-12, επειδή περιέχουν ένα μεγάλο αριθμό υποψηφίων γονιδίων 14. Με τεχνικές όπως η high-throughput sequencing, η SNP genotyping και η linkage disequilibrium (LD) mapping, οι ερευνητές έχουν καταφέρει να εντοπίσουν διάφορα γονίδια. Εκτός από τις μελέτες σύνδεσης, μελέτες συσχέτισης μπορεί να είναι πιο χρήσιμες. Ένας άλλος τύπος της γενετικής ποικιλομορφίας, οι παραλλαγές αριθμού αντιγράφων (Copy Number Variants-CNV) έχει επίσης μελετηθεί, καθώς οι δομικές μεταβολές μπορούν να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην έκφραση του φαινοτύπου από ότι οι SNPs 15. Όλες αυτές οι μελέτες έχουν ως στόχο τον προσδιορισμό γενετικών ποικιλομορφιών που θα προβλέπουν είτε την προδιάθεση για εμφάνιση είτε την έκφραση της σοβαρότητας του άσθματος. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμεύσουν ως οδηγός για εξατομικευμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις 8. Έτσι, σήμερα δίνεται έμφαση στη γονιδιακή μελέτη του άσθματος ώστε να εντοπιστούν γονίδια που εμπλέκονται όχι μόνο στην προδιάθεση για άσθμα, αλλά και στην εξέλιξη και στη σοβαρότητα της νόσου (Πίνακας 1). Οι κυριότερες μελέτες που αναλύονται στην παρούσα ανασκόπηση, συνοψίζονται στον Πίνακα 2. Μελέτες GWAS στο σοβαρό άσθμα Οι αρχικές γενετικές μελέτες εξέτασαν μόνο την προδιάθεση για την εμφάνιση άσθματος, με περιορισμένη χρήση φαινοτύπων. Οι παλαιότερες GWAS μελέτες είχαν ως στόχο τον εντοπισμό γονιδίων που σχετίζονται με το άσθμα παιδικής ηλικίας. Ακόμα, δεν έχει διευκρινιστεί αν τα ίδια ή διαφορετικά γονίδια συμβάλλουν στην εμφάνιση του σοβαρού ή δύσκολου στη θεραπεία του άσθματος. Οι Li και συν 16 σε μία μακροχρόνια GWAS μελέτη για την προδιάθεση και τη σοβαρότητα του άσθματος σε μια ομάδα από 473 μη ισπανόφωνους λευκούς (δείγμα του πληθυσμού της μελέτης TENOR) και άτομα ελέγχου από το γενικό πληθυσμό 17,18 έδειξαν ότι παραλλαγές στην περιοχή RAD50/IL13 του χρωμοσώματος 5q31.1 συσχε- Πίνακας 1. Προσέγγιση για την ανεύρεση γονιδίων που σχετίζονται με το άσθμα 1. Επιλογή υποψηφίου γονιδίου 2. Γονιδιωματικές μελέτες σύνδεσης 3. Γονιδιακές διασυνδέσεις

3 316 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011 Πίνακας 2. Γονίδια που σχετίστηκαν με το σοβαρό άσθμα Συγγραφείς Li X et al (2010) 15 Αντικείμενο Παραλλαγές του RAD50/IL 13 του χρωμοσώματος 5q31.1 σχετίζονται με άσθμα Booth M et al (2006) 21, Munthe-Kaas MC et al (2007) 22, Moffatt MF et al (2010) 23 Η περιοχή HLA DR/DQ του χρωμοσώματος 6p21.3 σχετίζεται με άσθμα Jongepier H et al (2004) 9, Van Eerdewegh P et al Το γονίδιο ADAM 33 του χρωμοσώματος 20p13 σχετίζεται με προδιάθεση (2002) 27, Howard TD et al (2003) 28 και βαρύτητα του άσθματος Hancock DB et al (2010) 31, Repapi E et al (2010) 32 Li X et al (2011) 33 Gudbjartsson DF et al (2009) 34 Wenzel SE et al (2007) 35 Το γονίδιο HHIP σχετίζεται με τις τιμές FEV 1 ή του λόγου FEV 1/FVC Η παραλλαγή HHIP/rs του χρωμοσώματος 4q31 είναι προγνωστικός δείκτης των τιμών FEV 1 και FVC στο άσθμα Μία παραλλαγή του IL-1RL1 σχετίζεται με τον αριθμό των ηωσινοφίλων στο άσθμα Τα ελάσσονα αλληλόμορφα IL-4R, E375A, Q551R προγνωστικοί δείκτες των σοβαρών παροξύνσεων του άσθματος ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Vercelli D et al (2008) 40, Pascual RM et al Πολυμορφισμοί στο γονίδιο ADRB2 ευθύνονται για την ποικιλομορφία (2010) 41, Lima JJ et al (2009) 42 στην ανταπόκριση στα βρογχοδιασταλτικά Green SA et al (1994) 43, Green SA et al (1995) 44, Martinez FD et al (1997) 45, Cho SH et al (2005) 46, Kotani Y et al (1999) 47, Tan S et al (1997) 48 Tantisira KG et al (2004) 53 Hawkins GA et al (2009) 54 Huizenga NA et al (1998) 57 Drazen JM et al (1999) 58 Pillai SG et al (2004) 65 Meyers DA (2008) 67 Slager RE et al (2010) 68, Slager RE et al (2011) 70 ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ober C et al (2011) 75, Koppelman GH et al (2006) 76 Meyers DA et al (2005) 77, Colilla S et al (2003) 78 ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΗ Hew M et al (2006) 82 Ito K et al (2002) 84, Cosio BG et al (2004) 85 Breton CV et al (2009) 87 Οι μεταλλάξεις Gly16Arg και Gln27Glu στο γονίδιο ADRB2 αλλάζουν την ανταπόκριση στα βρογχοδιασταλτικά Ένας απλότυπος του γονιδίου CRHR1 είναι προγνωστικός δείκτης της ανταπόκρισης στα κορτικοστεροειδή Παραλλαγή στο γονίδιο STIP1 είναι προγνωστικός δείκτης για τον FEV 1 ως ανταπόκριση στα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή Το έλασσον αλληλόμορφο Asn363Ser του γονιδίου NR3C1 αυξάνει την ευαισθησία στην εξωγενή χορήγηση κορτικοστεροειδών Παραλλαγή στο γονίδιο ALOX5 σχετίζεται με μη ανταπόκριση στην αγωγή με αναστολείς του 5-LO Μεταλλάξεις του γονιδίου CYSLTR2 σχετίζονται με ελαττωμένη ανταπόκριση στην αντιλευκοτριενική αγωγή Γενετικές παραλλαγές στο μονοπάτι TNF σχετίζονται με διαφορετική ανταπόκριση στην anti-tnf θεραπεία Γενετικές παραλλαγές στο μονοπάτι IL-4/13 σχετίζονται με διαφορετική ανταπόκριση στην anti-tnf θεραπεία και ελάττωση των παροξύνσεων άσθματος Περιβαλλοντική έκθεση και παρουσία του αλληλόμορφου -159T του γονιδίου CD14 αυξάνει τον κίνδυνο για άσθμα. Η παρουσία του αλληλόμορφου -159C σχετίζεται με άσθμα σε μη περιβαλλοντικά εκτεθειμένα άτομα Σημεία διασύνδεσης για βρογχική υπεραντιδραστικότητα και άσθμα στο χρωμόσωμα 5q σε παιδιά εκτεθειμένα στο παθητικό κάπνισμα Ελαττωμένη δραστηριότητα της δεακετυλάσης της ιστόνης στο σοβαρό άσθμα Αυξημένη δραστηριότητα της ακετυλοτρανσφεράσης της ιστόνης στο άσθμα Διαφορετική κατάσταση μεθυλίωσης σε 8 γονίδια του χρωμοσώματος CpG σε παιδιά, ανάλογα με την έκθεση της μητέρας στον καπνό κατά την εγκυμοσύνη

4 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος τίστηκαν με το άσθμα. Πρόσθετες μελέτες έχουν αρχίσει να αναγνωρίζουν διαφορετικά γονίδια που συνδέονται με τη βαρύτητα του άσθματος Για παράδειγμα, η IL-13 φαίνεται να αποτελεί σημαντικό ρυθμιστή του άσθματος που προκαλείται από αλλεργιογόνα σε πειραματικά μοντέλα ποντικών 19,20. Η μελέτη αυτή εντόπισε επίσης παραλλαγές στην περιοχή HLA-DR/DQ στο χρωμόσωμα 6p21.3 που συνδέονται με το άσθμα, μια περιοχή που εξετάστηκε και σε άλλες μελέτες με υποψήφια γονίδια 22,23 και GWAS 24. Δεδομένου ότι η γενετική αυτή περιοχή αναγνωρίστηκε επίσης σε μελέτη GWAS που εξέτασε τα επίπεδα της ανοσοσφαιρίνης Ε ορού 25 και καθώς η πλειοψηφία των ατόμων της ομάδας TENOR είχαν αλλεργικό άσθμα, η περιοχή RAD50/IL13 μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για την εξέλιξη της νόσου σε ασθενείς με σοβαρό αλλεργικό άσθμα. Γενετική της πνευμονικής λειτουργίας και της σοβαρότητας του άσθματος Για να εκτιμηθεί η επίδραση της γενετικής στη σοβαρότητα του άσθματος, προηγούμενες μελέτες επικεντρώθηκαν στους γενετικούς καθοριστές της πνευμονικής λειτουργίας, που αποτελεί δείκτη της βαρύτητας του άσθματος 26,27. Το γονίδιο ADAM33 (A disintegrin and metalloprotease 33) που βρίσκεται στο χρωμόσωμα 20p13 αποτελεί μέλος μιας οικογένειας γονιδίων που παίζει ρόλο στην κυτταρική σύντηξη, τη σηματοδότηση και την προσκόλληση. Αναγνωρίστηκε αρχικά ως γονίδιο που σχετίστηκε με την εμφάνιση του άσθματος (με τη χρήση κλωνοποίησης θέσης) σε οικογένειες μη ισπανόφωνων λευκών 28. Αργότερα, οι SNPs στο γονίδιο ADAM33 σχετίστηκαν σημαντικά με τον κίνδυνο εμφάνισης άσθματος σε όλες τις εθνικές ομάδες. Ωστόσο, δεν υπήρχε ενιαίος πολυμορφισμός ή απλότυπος που να ήταν σημαντικός για όλους τους πληθυσμούς, πιθανώς λόγω προγονικών διαφορών στη δομή των απλοτύπων 29. Οι παραλλαγές στο γονίδιο ADAM33 ελέγχθηκαν και σε 200 μη ισπανόφωνους λευκούς με ιστορικό άσθματος με στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια μιας περιόδου 25 ετών. Τα ελάσσονα αλληλόμορφα του πολυμορφισμού ADAM33 S_2 ήταν σημαντικός προγνωστικός δείκτης της μείωσης του FEV 1, υποδεικνύοντας ότι αυτό το γονίδιο μπορεί να σχετίζεται με την εξέλιξη σε άσθμα 9. Επιπλέον, οι SNPs του ADAM33 επίσης έχουν σχετιστεί με τον κίνδυνο ανάπτυξης Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) σε μία μελέτη κοόρτης Ολλανδών 30 αλλά και σε μία συγχρονική μελέτη με εκτίμηση της αναπνευστικής λειτουργίας σε έναν πληθυσμό 880 καπνιστών 31. Δύο μεγάλες μετα-αναλύσεις των μελετών GWAS για τη φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία έχουν διεξαχθεί στον ευρωπαϊκό γενικό πληθυσμό. Οι μελέτες CHARGE και SpiroMeta προσδιόρισαν το γονίδιο HHIP (hedgehog interacting protein) να σχετίζεται είτε με την τιμή του FEV 1 είτε με το λόγο FEV 1/FVC 33,33. Έντεκα άλλες περιοχές γονιδιώματος για τη φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία αναγνωρίστηκαν επίσης (TNS1, GPR126, ADAM19, AGER- PPT2, FAM13A, PTCH1, PID1, HTR4, INTS12-GSTCD-NPNT και THSD4). Προκειμένου να προσδιορίσουν αν οι γενετικές παραλλαγές τροποποιούν την αναπνευστική λειτουργία ή τη σοβαρότητα του άσθματος, οι Li και συν 34 εξέτασαν 14 SNPs στα 11 υποψήφια γονίδια που συνδέονται με την πνευμονική λειτουργία σε άτομα με άσθμα (μη ισπανόφωνοι λευκοί και Αφρο-Αμερικανοί) από τις μελέτες SARP (Severe Asthma Research Program), CSGA και TENOR. Η μετα-ανάλυση όλων των πληθυσμών έδειξε ότι η παραλλαγή HHIP/rs στο χρωμόσωμα 4q31 ήταν σημαντικός προγνωστικός δείκτης των τιμών των FEV 1 και FVC σε ασθενείς με άσθμα. Οι HHIP παραλλαγές έχουν συσχετισθεί με την αναστρεψιμότητα, αλλά όχι με τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Ένας αυξανόμενος αριθμός των γενετικών παραλλαγών στα γονίδια της πνευμονικής λειτουργίας συνδέεται με χαμηλότερο FEV 1 και αυξημένη σοβαρότητα του άσθματος με βάση τα κριτήρια της American Thoracic Society ή της μελέτης SARP 34. Ο αριθμός των ηωσινοφίλων, ενός βιολογικού δείκτη που σχετίζεται με τη φλεγμονώδη απάντηση και, ενδεχομένως, με την παθογένεια του άσθματος, εκτιμήθηκε σε μία μεγάλη GWAS μελέτη ατόμων στην Ισλανδία που στόχευε στον εντοπισμό γενετικών παραλλαγών που συνδέονται με τον αριθμό των ηωσινόφιλων. Η παραλλαγή IL-1RL1 συνδέθηκε με τον αριθμό ηωσινόφιλων και το άσθμα. Οι SNPs στα WDR36, IL-33 και MYB που συνδέθηκαν με τον αριθμό ηωσινόφιλων σχετίστηκαν επίσης με το ατοπικό άσθμα. Υπάρχει ακόμη μια μελέτη που εμπλέκει την IL-1R1 στη διαφοροποίηση των φαινοτύπων του άσθματος 35. Παρά τις προόδους στον εντοπισμό γονιδίων για την προδιάθεση για άσθμα, η παθογένεια του σοβαρού άσθματος δεν είναι εύκολα κατανοητή και λίγα στοιχεία είναι γνωστά για τους γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στη σοβαρότητα του άσθματος. Η μελέτη SARP είναι μία από τις λίγες μελέτες που συμπεριέλαβε μεγάλο αριθμό ασθενών με σοβαρό άσθμα 26. Πέντε φαινότυποι δημιουργήθηκαν προκειμένου να καθοριστεί η ετερογένεια του άσθματος στη μελέτη SARP 27 : 1) ήπιο αλλεργικό άσθμα, 2) ήπιο-μέτριο αλλεργικό άσθμα, 3) όψιμης έναρξης μη αλλεργικό άσθμα,

5 318 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος ) σοβαρό αλλεργικό άσθμα και 5) σοβαρό άσθμα, με σταθερή απόφραξη των αεραγωγών. Οι ομάδες 1, 2 και 4 αντιπροσωπεύουν το αλλεργικό άσθμα με αυξανόμενη σοβαρότητα και επίσης έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων που αναφέρουν οικογενειακό ιστορικό άσθματος σε σύγκριση με τις ομάδες 3 και 5. Οι αρχικές μελέτες της SARP εξέτασαν υποψήφια γονίδια που είχαν εντοπιστεί σε μελέτες προδιάθεσης ώστε να προσδιορίσουν αν αυτά τα γονίδια συσχετίζονται επίσης με την εξέλιξη της νόσου. Για παράδειγμα, πολυμορφισμοί στο γονίδιο του υποδοχέα IL-4 α (IL-4R), ελέγχθηκαν για τη σύνδεση με φαινοτύπους σοβαρού άσθματος (συχνές εξάρσεις, μειωμένη αναπνευστική λειτουργία και αυξημένη φλεγμονή) σε ασθενείς με άσθμα της μελέτης SARP. Τα αλληλόμορφα IL-4R, E375A και Q551R ήταν προγνωστικοί παράγοντες των σοβαρών παροξύνσεων καθώς και της μειωμένης αναπνευστικής λειτουργίας σε μη ισπανόφωνους λευκούς. Το αλληλόμορφο Ε37Α C σχετίστηκε ακόμη με αυξημένη δραστηριότητα των μαστοκυττάρων 36. Η νεώτερη τεχνολογία και η ευρύτερη ανάλυση φαινοτύπων αναμένεται να διευκολύνουν στην κατανόηση του γενετικού υπόβαθρου της βαρύτητας του άσθματος στο μέλλον. Φαρμακογενετική - Ανταπόκριση στη θεραπεία Ένας άλλος γενετικός μηχανισμός συνδέεται με τη φαρμακογενετική, όπου η ανταπόκριση στη θεραπεία του άσθματος μπορεί να μεταβάλλεται. Για παράδειγμα, η μειωμένη φαρμακολογική απάντηση στην τακτική χρήση β 2-διεγερτών βραχείας δράσης (SABAs), αλλά όχι στη χρήση μακράς δράσης β 2-διεγερτών (LABAs) έχει αναφερθεί σε ομοζυγώτες στο γονίδιο ADBR2 Arg Το ADRB2 είναι ένα γονίδιο που κωδικοποιεί τους β 2- αδρενεργικούς υποδοχείς και έχει μελετηθεί εκτενώς στο άσθμα 41. Αρκετές μελέτες εξέτασαν αν πολυμορφισμοί στο ADRB2 είναι υπεύθυνοι για τη μεταβλητότητα της απάντησης στη βρογχοδιαστολή μεταξύ των ασθενών με άσθμα. Πολυμορφισμοί στο ADRB2 βοήθησαν επίσης στον εντοπισμό υποομάδας ασθενών με άσθμα και επιδείνωση των συμπτωμάτων τους παρά την αγωγή με β 2-αγωνιστές 42,43. Οι περισσότερες από τις γενετικές μελέτες στο ADRB2 έχουν επικεντρωθεί στις μεταλλάξεις Gly16Arg και Gln27Glu, οι οποίες in vitro έχουν δείξει να τροποποιούν τη δραστηριότητα του υποδοχέα 44,45. Αρχικές φαρμακογενετικές μελέτες παρατήρησαν ότι τα παιδιά με άσθμα που ήταν ομοζυγώτες για τις δύο παραλλαγές Arg16 και Gln27 είχαν περισσότερες πιθανότητες να έχουν καλύτερη απάντηση στην αλβουτερόλη συγκριτικά με παιδιά που ήταν ετεροζυγώτες στα Arg/Gly16 ή ομοζυγώτες στο Gly Μεταγενέστερες μελέτες έδειξαν παρόμοια θετική σχέση μεταξύ της παραλλαγής Arg16 και της ανταπόκρισης στη θεραπεία με SABAs 47-49, ενώ άλλες μελέτες έδειξαν αρνητικές επιπτώσεις για τον ίδιο γονότυπο 37,50,51. Υπάρχουν ακόμη μελέτες που αναφέρουν ότι η χρόνια χρήση των LABAs χωρίς τη χρήση των εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών (ICS) συνδέεται με δυσμενή αποτελέσματα 52,53. Μία μεγάλη ανάλυση ασθενών που έλαβαν θεραπεία για άσθμα με LABAs σε συνδυασμό με ICS δεν έδειξε καμία επίδραση του γονότυπου ADBR2 στη θεραπευτική ανταπόκριση, γεγονός που δείχνει την απουσία δυσμενών επιπτώσεων σε ασθενείς με μέτριο έως σοβαρό άσθμα που λαμβάνουν συνδυασμό LABA/ICS 40. Επιπλέον, δύο προοπτικές μελέτες με στρωματοποίηση γονοτύπου δεν έδειξαν επίδραση του γονοτύπου Gly16Arg στην ανταπόκριση στη θεραπεία με LABAs 38,39. Η μία μελέτη αξιολόγησε τη θεραπεία μόνο με LABA (σαλμετερόλη) καθώς και τη θεραπεία συνδυασμού LABA/ICS και δεν παρατήρησε επίδραση του γονότυπου Gly16Arg που να σχετίζεται με απάντηση στη θεραπεία. Παρατηρήθηκε επίσης μεταβλητότητα στην ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά με άσθμα 38,54,55. Όπως έδειξαν προηγούμενες μελέτες, η θεραπεία με στεροειδή δεν είναι το ίδιο αποτελεσματική σε κάθε ασθενή 56,57. Αρκετές μελέτες έχουν εστιαστεί στο γονίδιο του υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών NR3C1. Για παράδειγμα, διαπιστώθηκε ότι ηλικιωμένα άτομα με το έλασσον αλληλόμορφο NR3C1 Asn363Ser ήταν πιο ευαίσθητα στην εξωγενή χορήγηση γλυκοκορτικοειδών 58. Έχει μελετηθεί ακόμη το γονίδιο STIP1, το οποίο κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη του ετεροσυμπλέγματος που ενεργοποιεί τον υποδοχέα γλυκοκορτικοειδών. Πολυμορφισμοί του STIP1 ήταν προγνωστικοί των αλλαγών του FEV 1 ως ανταπόκριση στη θεραπεία με εισπνεόμενα γλυκοκορτικοειδή (ετερογένεια στην ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή με κάποιους απλοτύπους να δείχνουν μικρότερη ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή) 55. Μια ανάλυση που πραγματοποιήθηκε από τους Tantisira και συν 54, που αξιολόγησε πολυμορφισμούς σε 14 γονίδια με βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας σε ασθενείς υπό θεραπεία με κορτικοστεροειδή, ανέφερε ότι ένας απλότυπος στο γονίδιο CRHR1 (corticotrophinreleasing hormone receptor) αποτελεί προγνωστικό δείκτη της ανταπόκρισης στα κορτικοστεροειδή. Το γονίδιο CRHR1 σχετίστηκε με την ανταπόκριση, ανεξάρτητα

6 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος από τον τύπο των στεροειδών που χορηγήθηκαν τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά με άσθμα 54. Μεταβλητότητα παρατηρείται και στην ανταπόκριση στην αντιλευκοτριενική θεραπεία, δηλαδή στους ανταγωνιστές των υποδοχέων cysteinyl leukotriene-1 (montelukast και zafirlukast) και στους αναστολείς του ενζύμου της 5-λιποξυγενάσης (5-LO) (zileuton). Η μεταβλητότητα στο γονίδιο ALOX5 χαρακτηρίζει μια υποομάδα ασθενών με άσθμα που έχουν μειωμένη ενζυμική δραστηριότητα της 5-LO και δεν ανταποκρίνονται στη θεραπεία με αναστολείς του ενζύμου 59. Η σηματοδότηση των λευκοτριενίων γίνεται μέσω υποδοχέων που κωδικοποιούνται από δύο γονίδια, τα CYSLTR1 και CYSLTR2 60,61. Ανάλυση του γονιδίου της συνθετάσης των λευκοτριενίων C4 έδειξε επίδραση του γονότυπου στη σύνθεση των λευκοτριενίων και συγκεκριμένη απάντηση στη θεραπεία με zafirlukast σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα 62. Γενετικές μελέτες στα γονίδια CYSLTR1 και CYSLTR2, καθώς και στα γονίδια που κωδικοποιούν ενδιάμεσες ενώσεις στη βιοσύνθεση των λευκοτριενίων περιορίζονται κυρίως στη μελέτη προδιάθεσης σε άσθμα και ατοπία Υπάρχουν δύο φαρμακογενετικές μελέτες που εξέτασαν τη γενετική ποικιλότητα στα γονίδια CYSLTR1 και CYSLTR2. Ανάλυση της κοινής μορφής του γονιδίου CYSLT2 σε σύγκριση με τη μεταλλαγμένη μορφή του CYSLT2 (Val αντί Met στη θέση 201) έδειξε ότι οι CYSLT2 υποδοχείς που περιέχουν Val, δεν ανταποκρίνονται το ίδιο καλά, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη θεραπευτική ανταπόκριση ασθενών με άσθμα και αυτή τη μετάλλαξη 66. Μια άλλη μελέτη η οποία αξιολόγησε τέσσερις γενετικές παραλλαγές του CYSLT1 σε ασθενείς με άσθμα που έλαβαν θεραπεία με montelukast δεν διαπίστωσε σημαντική σχέση μεταξύ αυτών των πολυμορφισμών και της αναπνευστικής λειτουργίας 67. Τέλος, δύο φαρμακογενετικές μελέτες στο μονοπάτι του tumor necrosis factor (TNF) 68 και IL-4/13 69 έδειξαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα με το γονοτυπικό προσδιορισμό ενός υποσυνόλου ασθενών με άσθμα και ανταπόκριση σε χορήγηση anti-tnf αντισώματος (αναστολέα του Th2 μονοπατιού) 69,70. Επιπρόσθετα η γενετική παραλλαγή IL-4R σχετίστηκε και με ελάττωση των παροξύνσεων του άσθματος σε μία μεγαλύτερη μελέτη 71. Αλληλεπίδραση γονιδίων - περιβάλλοντος Περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν μελετηθεί για την προδιάθεση στην ανάπτυξη του άσθματος αλλά σπάνια έχουν μελετηθεί οι αλληλεπιδράσεις γονιδίων και περιβάλλοντος ως προς τη σοβαρότητα του άσθματος. Μία από τις πιο συχνά επαναλαμβανόμενες μελέτες στο άσθμα έγινε για την παραλλαγή -159 promoter του γονιδίου CD14, το οποίο κωδικοποιεί μια υπομονάδα του υποδοχέα ενδοτοξίνης στα μονοπύρηνα. Διάφορες εκθέσεις έχουν μελετηθεί για την αλληλεπίδραση τους με αυτό το γονίδιο, όπως τα επίπεδα ενδοτοξίνης στην οικιακή σκόνη, τα κατοικίδια ζώα, τα πειραματόζωα και τα ζώα φάρμας Αυξημένος κίνδυνος για άσθμα έχει αποδειχθεί σε άτομα που έχουν εκτεθεί και έχουν το αλληλόμορφο -159T, ενώ το αλληλόμορφο -159C σχετίζεται με άσθμα σε μη εκτεθειμένα άτομα. Αυτό το πρότυπο μπορεί να εξηγήσει τη διαφορά που παρατηρήθηκε για τον πολυμορφισμό CD14-159C/T στις μελέτες προδιάθεσης για άσθμα που δεν περιλαμβάνουν περιβαλλοντική έκθεση 76,77. Μια genetic linkage analysis σε 200 οικογένειες μελέτησε την αλληλεπίδραση μεταξύ γονιδίων και παθητικής έκθεσης στον καπνό, που συμβάλλει στον κίνδυνο άσθματος και βρογχικής υπεραντιδραστικότητας. Σημεία σύνδεσης για το άσθμα και τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα παρατηρήθηκαν στα χρωμοσώματα 3p και 5q, ωστόσο, οι οικογένειες με τα παιδιά που εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα αντιπροσώπευαν σύνδεση της βρογχικής υπεραντιδραστικότητας με το 5q 78,79. Επιγενετική Τα αποτελέσματα των γενετικών μελετών μερικές φορές δεν είναι ίδια όταν αφορούν σε διαφορετικές περιοχές ή σε διαφορετικό πληθυσμό. Αυτό σημαίνει ότι ένας άλλος παράγοντας ενδεχομένως να συμμετέχει στην παθογένεια του άσθματος. Επιγενετική είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει κληρονομήσιμες αλλαγές στην έκφραση γονιδίων. Οι αλλαγές αυτές δεν είναι κωδικοποιημένες στην αλληλουχία του DNA, αλλά προκαλούνται από μετα-μεταφραστικές τροποποιήσεις στο DNA και στις πρωτεΐνες ιστόνης ή τροποποιούνται από την έκφραση του microrna 80. Η επιγενετική ρύθμιση δεν είναι μόνο ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία ποικιλίας των τύπων των κυττάρων κατά την ανάπτυξη των θηλαστικών, αλλά είναι επίσης σημαντική για τη διατήρηση της σταθερότητας και ακεραιότητας του προφίλ έκφρασης των διαφορετικών τύπων κυττάρων. Έτσι, κάθε μη κωδικοποίηση είναι εξίσου σημαντική καθώς η διατάραξη των επιγενετικών διεργασιών μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, σύνδρομα με χρωμοσωμική αστάθεια, διαταραχές μάθησης και μνήμης και σακχαρώδη διαβήτη. Επιπλέον, υπάρχουν καινούρια στοιχεία που δείχνουν το ρόλο της επιγενετικής στην παθολογία των αναπνευστικών παθήσεων όπως το άσθμα και η ΧΑΠ. Η δεακετυλάση της ιστόνης (Histone deacetylase-

7 320 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011 HDAC) είναι ένα ένζυμο το οποίο αποακετυλιώνει την ιστόνη, ως εκ τούτου, ελέγχει τη προφλεγμονώδη γονιδιακή έκφραση. Επίσης η HDAC2 αποτελεί συμπαράγοντα του υποδοχέα γλυκοκορτικοειδών και προαπαιτούμενο μόριο για τη δράση των στεροειδών 81,82. Η HDAC φέρεται να είναι μειωμένη σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα 83 και ΧΑΠ 84. Το οξειδωτικό στρες, όπως και το κάπνισμα προκαλεί μείωση της δραστηριότητας της HDAC, και οδηγεί στην ενίσχυση φλεγμονής ανθεκτικής στα στεροειδή. Επιπλέον, η δραστηριότητα της ακετυλοτρανσφεράσης της ιστόνης, ενζύμου που ακετυλιώνει την ιστόνη, είναι αυξημένη στις βιοψίες και στα κυψελιδικά μακροφάγα ασθενών με άσθμα και ενισχύει τη φλεγμονή 85,86. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι η παραγωγή Th2 κυτταροκινών ελέγχεται επιγενετικά στο άσθμα 87. Πολλές είναι οι μελέτες που επικεντρώθηκαν στην αλληλεπίδραση μεταξύ της περιβαλλοντικής έκθεσης και των επιγενετικών μηχανισμών, όπως η μεθυλίωση του DNA και πώς αυτές οι επιγενετικές τροποποιήσεις μεταβάλλουν την έκφραση των γονιδίων, που επηρεάζουν τελικά την πορεία της νόσου. Παιδιά των οποίων οι μητέρες κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είχαν μειωμένη μεθυλίωση της ακολουθίας επανάληψης AluYb8, ενός δείκτη της συνολικής υπομεθυλίωσης του DNA. Σε μια ανάλυση της μεθυλίωσης του CpG, οκτώ γονίδια εντοπίστηκαν με την κατάσταση μεθυλίωσης να διαφέρει μεταξύ εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων παιδιών. Τα γονίδια AXL και PTPRO ήταν υπερμεθυλιωμένα, όπως και σε προηγούμενες μελέτες, ωστόσο, δεν είναι γνωστό αν αυτά τα γονίδια συμβάλλουν στον κίνδυνο εμφάνισης άσθματος. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ένα μηχανισμό αλληλεπίδρασης μεταξύ γονιδίου και επιγενετικών ρυθμίσεων, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένο κίνδυνο για τα παιδιά που εκτίθενται στο μητρικό κάπνισμα 88. Μελλοντικές μελέτες ενδεχομένως να δώσουν στοιχεία για το μηχανισμό των επιγενετικών αλλαγών, λόγω έκθεσης, που οδηγούν σε κίνδυνο χρόνιων ασθενειών, όπως το άσθμα. Τέλος, οι μικροσυστοιχίες RΝΑ ακολουθιών (micrornas - mirnas) είναι ένα μη κωδικοποιημένος επιγενετικός μηχανισμός. Τα mirnas είναι μικρά μη κωδικοποιημένα RNAs που αποτελούνται από 18 έως 25 νουκλεοτίδια και η έκφραση ορισμένων mirnas συνδέεται με την ανάπτυξη ή τη βαρύτητα του άσθματος 89,90. Συμπεράσματα Ένας αριθμός γονιδίων σχετίζονται με την προδιάθεση στην ανάπτυξη του άσθματος, τη σοβαρότητα της νόσου και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι πολυμορφισμοί γονιδίων μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα και ποσότητα των πρωτεϊνών και ότι η επιγενετική μαζί με περιβαλλοντικούς παράγοντες μπορεί επίσης να επηρεάσει τη γονιδιακή έκφραση. Όλα αυτά τα στοιχεία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο μέλλον για την πληρέστερη κατανόηση του μηχανισμού ανάπτυξης του άσθματος καθώς και για την καλύτερη θεραπευτική του προσέγγιση. Βιβλιογραφία (Βλέπε αγγλικό κείμενο)

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Ανασκόπηση Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Πέννυ Μωραϊτάκη, Δέσποινα Παπαμιχαήλ, Νίκη Γεωργάτου 5 η Πνευμονολογική Κλινική, Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακα «Σωτηρία», Αθήνα Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ:ΈΝΑ ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ:ΈΝΑ ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ:ΈΝΑ ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ Σοφοκλέους Χριστάλενα, Μοριακή Βιολόγος Η επιγενετική αναφέρεται σε αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων, σταθερές κατά τη διάρκεια της ζωής ενός οργανισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση.

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση. Το βρογχικό άσθμα είναι η πιο συχνή πάθηση του αναπνευστικού συστήματος στη διάρκεια της κύησης, με το ποσοστό εμφάνισης να κυμαίνεται μεταξύ 3-8%. Η πορεία της νόσου στις εγκυμονούσες γυναίκες ποικίλει,

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας

Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας ΚΆΤΩ ΑΠΌ ΠΟΙΕΣ ΣΥΝΘΉΚΕΣ ΠΡΟΒΛΈΠΕΤΑΙ Ο ΓΕΝΕΤΙΚΌΣ ΈΛΕΓΧΟΣ; ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΉ ΓΕΝΕΤΙΚΉ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ ΤΙ ΨΆΧΝΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΓΕΝΕΤΙΚΌ ΈΛΕΓΧΟ; Η ΔΙΚΉ ΣΑΣ ΑΠΌΦΑΣΗ Γενετικός Έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Πρωτότυπη Εργασία Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Χρίστος Π. Καρβούνης 1, Νίκος Νίκας 2, Έλενα Πανίττι

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 34: Η χορήγηση β αναστολέων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και κατόπιν συνεργασίας με ειδικούς (IV).

Σύσταση 34: Η χορήγηση β αναστολέων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και κατόπιν συνεργασίας με ειδικούς (IV). β αναστολείς Σύσταση 34: Η χορήγηση β αναστολέων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και κατόπιν συνεργασίας με ειδικούς (IV). Βαθμός τεκμηρίωσης: IV Βαθμός σύστασης: A Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ελένη Γ. Τζωρτζάκη 1, Alberto Papi 2, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας 1 1 Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση της συχνότητας των νοσηλειών των ασθενών με σοβαρή χαπ με τις μεταβλητές που εκφράζουν τη βαρύτητα της νόσου

Συσχέτιση της συχνότητας των νοσηλειών των ασθενών με σοβαρή χαπ με τις μεταβλητές που εκφράζουν τη βαρύτητα της νόσου Πρωτότυπη Εργασία Συσχέτιση της συχνότητας των νοσηλειών των ασθενών με σοβαρή χαπ με τις μεταβλητές που εκφράζουν τη βαρύτητα της νόσου Ελένη Γάκη 1, MD, Γεώργιος Παπαθεοδώρου 2, PhD, Ιόλη Παπά 3, MD,

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. ε Α2. στ Α3. ε Α4. β Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. ε Α2. στ Α3. ε Α4. β Α5. δ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. ε Α2. στ Α3. ε Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. Η απάντηση περιλαμβάνεται στις σελ. 90 91 σχολικού βιβλίου από το παράδειγμα της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας πολλές ομοιότητες με την αρχική.

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Διάγνωση της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 1: Συστήνεται να γίνεται σπιρομέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεμετρία και τηλεφροντίδα σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα

Τηλεμετρία και τηλεφροντίδα σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα Ανασκόπηση Τηλεμετρία και τηλεφροντίδα σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα Αγορίτσα Κουλούρη 1, RN, RMN, MSc Ζωή Ρούπα 2, MD, RN, PhD Κωνσταντίνος Γουργουλιάνης 3, MD 1 Κέντρο Υγείας Σαλαμίνας 2 Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Δρ Αντώνης Παπαγιάννης MD, MRCP(UK), DipPallMed, FCCP Πνευμονολόγος Περιεχόμενο Σύντομη ανασκόπηση της νόσου μέσα από τις τελευταίες διεθνείς οδηγίες GOLD 2011 Να θυμάστε:

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία ανάπτυξης των Κ.Ο.

Μεθοδολογία ανάπτυξης των Κ.Ο. Μεθοδολογία ανάπτυξης των Κ.Ο. Η ομάδα ανασκόπησης των κατευθυντήριων οδηγιών για το άσθμα, είχε ως σκοπό την ανάπτυξη και τη συγγραφή συστάσεων για το άσθμα ώστε να παραδοθούν στην ομάδα ομοφωνίας (consensus

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση Γονιδίων - Περιβάλλοντος στο Άσθμα: Τι γνωρίζουμε σήμερα;

Αλληλεπίδραση Γονιδίων - Περιβάλλοντος στο Άσθμα: Τι γνωρίζουμε σήμερα; Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Αλληλεπίδραση Γονιδίων - Περιβάλλοντος στο Άσθμα: Τι γνωρίζουμε σήμερα; Ελευθέριος Ζέρβας 1, John W. Holloway 2-3, Βάλια Κεχαγιά 2 1 7 η Πνευμονολογική Κλινική και Κέντρο Άσθματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β. Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. TETAPTH 4 OYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) ) DNA πολυμεράσες β.) ) πριμόσωμα γ.) ) DNA δεσμάση δ.) ) DNA ελικάσες ε.) ) RNA

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Α. Κολιαλέξη, Βιοπαθολόγος PhD Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών Μη επεμβατικός ΠΕ από cffdna στο πλάσμα εγκύου Ελεύθερο Εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr Παρουσιάσεις μαθήματος http://users.auth.gr/~palexios/

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση

Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση Ανασκόπηση Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση Ανδριάνα Ι. Παπαϊωάννου, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας, Στέλιος Λουκίδης, Σπυρίδων Παπίρης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Β Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεραπείες για Βρογχικό άσθμα: Υπάρχουν? Κατερίνα Μανίκα Λέκτορας Πνευμονολογίας Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ

Εναλλακτικές θεραπείες για Βρογχικό άσθμα: Υπάρχουν? Κατερίνα Μανίκα Λέκτορας Πνευμονολογίας Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Εναλλακτικές θεραπείες για Βρογχικό άσθμα: Υπάρχουν? Κατερίνα Μανίκα Λέκτορας Πνευμονολογίας Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Ορισμός Ευρύ φάσμα θεραπειών που περιλαμβάνει όλα τα συστήματα υγείας και τις πρακτικές,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις Περίληψη 1. Ιστορικό και σκοπός της ερευνητικής στρατηγικής Οι Νευροεκφυλιστικές Νόσοι (ND) είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατες καταστάσεις που εξασθενούν τον ασθενή και συνδέονται στενά με την ηλικία. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Parabensfree.gr. Πως κληρονομείται Αυτοσωμικό υπολειπόμενο

Parabensfree.gr. Πως κληρονομείται Αυτοσωμικό υπολειπόμενο Parabensfree.gr Τι είναι η κυστική ίνωση Η κυστική ίνωση είναι μια ασθένεια που οφείλεται σε μεταβολές μιας πρωτεΐνης που ρυθμίζει τη μεταφορά των αλάτων (ιόντων χλωρίου και νατρίου) στις μεμβράνες των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα σχετιζόμενα με την τυποποίηση αντιγόνων Ι

Προβλήματα σχετιζόμενα με την τυποποίηση αντιγόνων Ι Β Προβλήματα Φαινότυπος Β(Α): ασθενής αντίδραση με αντι-α, έντονη αντίδραση με αντι-β, και ο ορός αντιδρά με ερυθρά Α₁. Ο αντιορός Α περιέχει τον κλώνο ΜΗΟ4? Επίκτητος Β φαινότυπος: έντονη αντίδραση με

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα