Γονίδια και σοβαρό άσθμα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γονίδια και σοβαρό άσθμα"

Transcript

1 Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Γονίδια και σοβαρό άσθμα Πασχάλης Στειρόπουλος 1, MD, PhD, Kazuhiro Ito 2 PhD 1 Πνευμονολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Αλεξανδρούπολη 2 Airway Disease, National Heart and Lung Institute, Imperial College, London, UK Λέξεις- Κλειδιά: - σοβαρό άσθμα, - γονίδια, - γενετικές μελέτες, - επιγενετική Περiληψη. Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών, από την οποία πάσχουν περίπου 155 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο. Η παθογένεια του είναι πολυπαραγοντική και αποδίδεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών γονιδίων και περιβαλλοντικής έκθεσης. Αυτή η αλληλεπίδραση μπορεί να επηρεάσει είτε την ευαισθησία ενός ατόμου στην ανάπτυξη άσθματος είτε τη σοβαρότητα της νόσου. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι να παρουσιάσει τις πρόσφατες γενετικές προσεγγίσεις στην έκφραση της βαρύτητας του άσθματος. Συγκεκριμένα, εξετάζονται γενετικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ενήλικες με σοβαρό άσθμα, καθώς και το γενετικό φάσμα της πνευμονικής λειτουργίας, με ιδιαίτερη έμφαση στη φαρμακογενετική, στην περιβαλλοντική αλληλεπίδραση καθώς και στην επιγενετική. Πνεύμων 2011, 24(3): Εισαγωγή Αλληλογραφία: Πασχάλης Στειρόπουλος, MD, PhD, FCCP Πνευμονολογική Κλινική ΔΠΘ, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης Δραγάνα , Αλεξανδρούπολη Tηλ.: Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών, που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια συμπτωματικής απόφραξης των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα ποικίλης βαρύτητας, από την οποία πάσχουν περίπου 155 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως 1,2. Η παθογένεια του είναι πολυπαραγοντική και αποδίδεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών γονιδίων και περιβαλλοντικής έκθεσης (Σχήμα 1). Παρά το γεγονός ότι σε διάφορες μελέτες η κληρονομικότητα στο άσθμα κυμαίνεται μεταξύ 36-79% 3-5, εξακολουθεί να μην υπάρχει σαφές πρότυπο κληρονομικότητας. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι ο κίνδυνος για ένα παιδί να αναπτύξει άσθμα διπλασιάζεται εάν ένας από τους γονείς πάσχει από άσθμα. Επιπλέον, μελέτες κληρονομικότητας έδειξαν μεγαλύτερη συχνότητα άσθματος μεταξύ των μονοζυγωτικών σε σχέση με διζυγωτικούς διδύμους 6,7. Η αλληλεπίδραση μεταξύ γενετικών παραγόντων και περιβαλλοντικής έκθεσης δεν είναι υπεύθυνη μόνο για την ανάπτυξη άσθματος, αλλά και για την έκφραση της βαρύτητας και την εξέλιξη του 8. Έτσι, η σοβαρότητα του άσθματος μπορεί να επηρεαστεί είτε από συγκεκριμένα γονίδια που οδηγούν σε μείωση της πνευμονικής λειτουργίας 9, είτε από εξωγενείς αλληλεπιδράσεις στις οποίες ένα άτομο μπορεί να αναπτύξει μειωμένη ανταπόκριση ή ανθεκτικότητα σε μια θεραπευτική

2 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος Εικόνα 1. Παθογένεια άσθματος επιλογή του άσθματος, όπως τα κορτικοστεροειδή 8. Τα γενετικά αίτια της εμφάνισης και της έκφρασης της βαρύτητας του άσθματος οφείλονται σε μια σειρά γονιδίων ή πολυμορφισμούς νουκλεοτιδίων (Single Nucleotide Polymorphisms-SNPs) Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι να παρουσιάσει τις πρόσφατες γενετικές προσεγγίσεις στην κατανόηση της βαρύτητας του άσθματος. Συγκεκριμένα, εξετάζονται γενετικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ενήλικες με σοβαρό άσθμα 13, καθώς και το γενετικό φάσμα της πνευμονικής λειτουργίας, με ιδιαίτερη έμφαση στη φαρμακογενετική, στην περιβαλλοντική αλληλεπίδραση, καθώς και στην επιγενετική. Γενετική προσέγγιση άσθματος Οι ευρείες γονιδιωματικές μελέτες σύνδεσης (Genome- Wide Association Studies-GWAS) αποτελούν την πιο αποτελεσματική προσέγγιση στη μελέτη της γενετικής των ανθρώπινων ασθενειών. Οι GWAS αναλύουν γενετικές παραλλαγές, και συγκεκριμένα SNPs προκειμένου να καθορίσουν τις γενετικές ποικιλομορφίες που σχετίζονται είτε με την εμφάνιση είτε με τη βαρύτητα του άσθματος. Μελέτες GWAS έχουν εφαρμοστεί μεταξύ των μελών μιας οικογένειας ή μεταξύ μη συγγενών με άσθμα, συγκρίνοντας τη συχνότητα κάθε γενετικής παραλλαγής μεταξύ ασθενών και μαρτύρων. Για παράδειγμα, η αύξηση στη συχνότητα μιας μετάλλαξης σε πάσχοντες από άσθμα συγκριτικά με μάρτυρες καταδεικνύει ότι η μετάλλαξη αυτή σχετίζεται με την εμφάνιση της νόσου. Μέχρι σήμερα, οι ακόλουθες πέντε γονιδιακές περιοχές έχουν σταθερά συνδεθεί με το άσθμα: ORMDL3-GSDMB, IL-33, IL-1RL1, RAD50-IL13 και HLA-DR/DQ. Γονιδιακές διασυνδέσεις (linkages) έχουν βρεθεί σε διαφορετικούς φαινοτύπους συγκεκριμένων εθνικών ομάδων. Οι περιοχές των ανθρώπινων χρωμοσωμάτων που έχουν μελετηθεί περισσότερο είναι οι 2q33, 5q23-31, 6p24-21, 11q21-13, 12q24-12 και 13q14-12, επειδή περιέχουν ένα μεγάλο αριθμό υποψηφίων γονιδίων 14. Με τεχνικές όπως η high-throughput sequencing, η SNP genotyping και η linkage disequilibrium (LD) mapping, οι ερευνητές έχουν καταφέρει να εντοπίσουν διάφορα γονίδια. Εκτός από τις μελέτες σύνδεσης, μελέτες συσχέτισης μπορεί να είναι πιο χρήσιμες. Ένας άλλος τύπος της γενετικής ποικιλομορφίας, οι παραλλαγές αριθμού αντιγράφων (Copy Number Variants-CNV) έχει επίσης μελετηθεί, καθώς οι δομικές μεταβολές μπορούν να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην έκφραση του φαινοτύπου από ότι οι SNPs 15. Όλες αυτές οι μελέτες έχουν ως στόχο τον προσδιορισμό γενετικών ποικιλομορφιών που θα προβλέπουν είτε την προδιάθεση για εμφάνιση είτε την έκφραση της σοβαρότητας του άσθματος. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμεύσουν ως οδηγός για εξατομικευμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις 8. Έτσι, σήμερα δίνεται έμφαση στη γονιδιακή μελέτη του άσθματος ώστε να εντοπιστούν γονίδια που εμπλέκονται όχι μόνο στην προδιάθεση για άσθμα, αλλά και στην εξέλιξη και στη σοβαρότητα της νόσου (Πίνακας 1). Οι κυριότερες μελέτες που αναλύονται στην παρούσα ανασκόπηση, συνοψίζονται στον Πίνακα 2. Μελέτες GWAS στο σοβαρό άσθμα Οι αρχικές γενετικές μελέτες εξέτασαν μόνο την προδιάθεση για την εμφάνιση άσθματος, με περιορισμένη χρήση φαινοτύπων. Οι παλαιότερες GWAS μελέτες είχαν ως στόχο τον εντοπισμό γονιδίων που σχετίζονται με το άσθμα παιδικής ηλικίας. Ακόμα, δεν έχει διευκρινιστεί αν τα ίδια ή διαφορετικά γονίδια συμβάλλουν στην εμφάνιση του σοβαρού ή δύσκολου στη θεραπεία του άσθματος. Οι Li και συν 16 σε μία μακροχρόνια GWAS μελέτη για την προδιάθεση και τη σοβαρότητα του άσθματος σε μια ομάδα από 473 μη ισπανόφωνους λευκούς (δείγμα του πληθυσμού της μελέτης TENOR) και άτομα ελέγχου από το γενικό πληθυσμό 17,18 έδειξαν ότι παραλλαγές στην περιοχή RAD50/IL13 του χρωμοσώματος 5q31.1 συσχε- Πίνακας 1. Προσέγγιση για την ανεύρεση γονιδίων που σχετίζονται με το άσθμα 1. Επιλογή υποψηφίου γονιδίου 2. Γονιδιωματικές μελέτες σύνδεσης 3. Γονιδιακές διασυνδέσεις

3 316 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011 Πίνακας 2. Γονίδια που σχετίστηκαν με το σοβαρό άσθμα Συγγραφείς Li X et al (2010) 15 Αντικείμενο Παραλλαγές του RAD50/IL 13 του χρωμοσώματος 5q31.1 σχετίζονται με άσθμα Booth M et al (2006) 21, Munthe-Kaas MC et al (2007) 22, Moffatt MF et al (2010) 23 Η περιοχή HLA DR/DQ του χρωμοσώματος 6p21.3 σχετίζεται με άσθμα Jongepier H et al (2004) 9, Van Eerdewegh P et al Το γονίδιο ADAM 33 του χρωμοσώματος 20p13 σχετίζεται με προδιάθεση (2002) 27, Howard TD et al (2003) 28 και βαρύτητα του άσθματος Hancock DB et al (2010) 31, Repapi E et al (2010) 32 Li X et al (2011) 33 Gudbjartsson DF et al (2009) 34 Wenzel SE et al (2007) 35 Το γονίδιο HHIP σχετίζεται με τις τιμές FEV 1 ή του λόγου FEV 1/FVC Η παραλλαγή HHIP/rs του χρωμοσώματος 4q31 είναι προγνωστικός δείκτης των τιμών FEV 1 και FVC στο άσθμα Μία παραλλαγή του IL-1RL1 σχετίζεται με τον αριθμό των ηωσινοφίλων στο άσθμα Τα ελάσσονα αλληλόμορφα IL-4R, E375A, Q551R προγνωστικοί δείκτες των σοβαρών παροξύνσεων του άσθματος ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Vercelli D et al (2008) 40, Pascual RM et al Πολυμορφισμοί στο γονίδιο ADRB2 ευθύνονται για την ποικιλομορφία (2010) 41, Lima JJ et al (2009) 42 στην ανταπόκριση στα βρογχοδιασταλτικά Green SA et al (1994) 43, Green SA et al (1995) 44, Martinez FD et al (1997) 45, Cho SH et al (2005) 46, Kotani Y et al (1999) 47, Tan S et al (1997) 48 Tantisira KG et al (2004) 53 Hawkins GA et al (2009) 54 Huizenga NA et al (1998) 57 Drazen JM et al (1999) 58 Pillai SG et al (2004) 65 Meyers DA (2008) 67 Slager RE et al (2010) 68, Slager RE et al (2011) 70 ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ober C et al (2011) 75, Koppelman GH et al (2006) 76 Meyers DA et al (2005) 77, Colilla S et al (2003) 78 ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΗ Hew M et al (2006) 82 Ito K et al (2002) 84, Cosio BG et al (2004) 85 Breton CV et al (2009) 87 Οι μεταλλάξεις Gly16Arg και Gln27Glu στο γονίδιο ADRB2 αλλάζουν την ανταπόκριση στα βρογχοδιασταλτικά Ένας απλότυπος του γονιδίου CRHR1 είναι προγνωστικός δείκτης της ανταπόκρισης στα κορτικοστεροειδή Παραλλαγή στο γονίδιο STIP1 είναι προγνωστικός δείκτης για τον FEV 1 ως ανταπόκριση στα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή Το έλασσον αλληλόμορφο Asn363Ser του γονιδίου NR3C1 αυξάνει την ευαισθησία στην εξωγενή χορήγηση κορτικοστεροειδών Παραλλαγή στο γονίδιο ALOX5 σχετίζεται με μη ανταπόκριση στην αγωγή με αναστολείς του 5-LO Μεταλλάξεις του γονιδίου CYSLTR2 σχετίζονται με ελαττωμένη ανταπόκριση στην αντιλευκοτριενική αγωγή Γενετικές παραλλαγές στο μονοπάτι TNF σχετίζονται με διαφορετική ανταπόκριση στην anti-tnf θεραπεία Γενετικές παραλλαγές στο μονοπάτι IL-4/13 σχετίζονται με διαφορετική ανταπόκριση στην anti-tnf θεραπεία και ελάττωση των παροξύνσεων άσθματος Περιβαλλοντική έκθεση και παρουσία του αλληλόμορφου -159T του γονιδίου CD14 αυξάνει τον κίνδυνο για άσθμα. Η παρουσία του αλληλόμορφου -159C σχετίζεται με άσθμα σε μη περιβαλλοντικά εκτεθειμένα άτομα Σημεία διασύνδεσης για βρογχική υπεραντιδραστικότητα και άσθμα στο χρωμόσωμα 5q σε παιδιά εκτεθειμένα στο παθητικό κάπνισμα Ελαττωμένη δραστηριότητα της δεακετυλάσης της ιστόνης στο σοβαρό άσθμα Αυξημένη δραστηριότητα της ακετυλοτρανσφεράσης της ιστόνης στο άσθμα Διαφορετική κατάσταση μεθυλίωσης σε 8 γονίδια του χρωμοσώματος CpG σε παιδιά, ανάλογα με την έκθεση της μητέρας στον καπνό κατά την εγκυμοσύνη

4 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος τίστηκαν με το άσθμα. Πρόσθετες μελέτες έχουν αρχίσει να αναγνωρίζουν διαφορετικά γονίδια που συνδέονται με τη βαρύτητα του άσθματος Για παράδειγμα, η IL-13 φαίνεται να αποτελεί σημαντικό ρυθμιστή του άσθματος που προκαλείται από αλλεργιογόνα σε πειραματικά μοντέλα ποντικών 19,20. Η μελέτη αυτή εντόπισε επίσης παραλλαγές στην περιοχή HLA-DR/DQ στο χρωμόσωμα 6p21.3 που συνδέονται με το άσθμα, μια περιοχή που εξετάστηκε και σε άλλες μελέτες με υποψήφια γονίδια 22,23 και GWAS 24. Δεδομένου ότι η γενετική αυτή περιοχή αναγνωρίστηκε επίσης σε μελέτη GWAS που εξέτασε τα επίπεδα της ανοσοσφαιρίνης Ε ορού 25 και καθώς η πλειοψηφία των ατόμων της ομάδας TENOR είχαν αλλεργικό άσθμα, η περιοχή RAD50/IL13 μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για την εξέλιξη της νόσου σε ασθενείς με σοβαρό αλλεργικό άσθμα. Γενετική της πνευμονικής λειτουργίας και της σοβαρότητας του άσθματος Για να εκτιμηθεί η επίδραση της γενετικής στη σοβαρότητα του άσθματος, προηγούμενες μελέτες επικεντρώθηκαν στους γενετικούς καθοριστές της πνευμονικής λειτουργίας, που αποτελεί δείκτη της βαρύτητας του άσθματος 26,27. Το γονίδιο ADAM33 (A disintegrin and metalloprotease 33) που βρίσκεται στο χρωμόσωμα 20p13 αποτελεί μέλος μιας οικογένειας γονιδίων που παίζει ρόλο στην κυτταρική σύντηξη, τη σηματοδότηση και την προσκόλληση. Αναγνωρίστηκε αρχικά ως γονίδιο που σχετίστηκε με την εμφάνιση του άσθματος (με τη χρήση κλωνοποίησης θέσης) σε οικογένειες μη ισπανόφωνων λευκών 28. Αργότερα, οι SNPs στο γονίδιο ADAM33 σχετίστηκαν σημαντικά με τον κίνδυνο εμφάνισης άσθματος σε όλες τις εθνικές ομάδες. Ωστόσο, δεν υπήρχε ενιαίος πολυμορφισμός ή απλότυπος που να ήταν σημαντικός για όλους τους πληθυσμούς, πιθανώς λόγω προγονικών διαφορών στη δομή των απλοτύπων 29. Οι παραλλαγές στο γονίδιο ADAM33 ελέγχθηκαν και σε 200 μη ισπανόφωνους λευκούς με ιστορικό άσθματος με στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια μιας περιόδου 25 ετών. Τα ελάσσονα αλληλόμορφα του πολυμορφισμού ADAM33 S_2 ήταν σημαντικός προγνωστικός δείκτης της μείωσης του FEV 1, υποδεικνύοντας ότι αυτό το γονίδιο μπορεί να σχετίζεται με την εξέλιξη σε άσθμα 9. Επιπλέον, οι SNPs του ADAM33 επίσης έχουν σχετιστεί με τον κίνδυνο ανάπτυξης Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) σε μία μελέτη κοόρτης Ολλανδών 30 αλλά και σε μία συγχρονική μελέτη με εκτίμηση της αναπνευστικής λειτουργίας σε έναν πληθυσμό 880 καπνιστών 31. Δύο μεγάλες μετα-αναλύσεις των μελετών GWAS για τη φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία έχουν διεξαχθεί στον ευρωπαϊκό γενικό πληθυσμό. Οι μελέτες CHARGE και SpiroMeta προσδιόρισαν το γονίδιο HHIP (hedgehog interacting protein) να σχετίζεται είτε με την τιμή του FEV 1 είτε με το λόγο FEV 1/FVC 33,33. Έντεκα άλλες περιοχές γονιδιώματος για τη φυσιολογική αναπνευστική λειτουργία αναγνωρίστηκαν επίσης (TNS1, GPR126, ADAM19, AGER- PPT2, FAM13A, PTCH1, PID1, HTR4, INTS12-GSTCD-NPNT και THSD4). Προκειμένου να προσδιορίσουν αν οι γενετικές παραλλαγές τροποποιούν την αναπνευστική λειτουργία ή τη σοβαρότητα του άσθματος, οι Li και συν 34 εξέτασαν 14 SNPs στα 11 υποψήφια γονίδια που συνδέονται με την πνευμονική λειτουργία σε άτομα με άσθμα (μη ισπανόφωνοι λευκοί και Αφρο-Αμερικανοί) από τις μελέτες SARP (Severe Asthma Research Program), CSGA και TENOR. Η μετα-ανάλυση όλων των πληθυσμών έδειξε ότι η παραλλαγή HHIP/rs στο χρωμόσωμα 4q31 ήταν σημαντικός προγνωστικός δείκτης των τιμών των FEV 1 και FVC σε ασθενείς με άσθμα. Οι HHIP παραλλαγές έχουν συσχετισθεί με την αναστρεψιμότητα, αλλά όχι με τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Ένας αυξανόμενος αριθμός των γενετικών παραλλαγών στα γονίδια της πνευμονικής λειτουργίας συνδέεται με χαμηλότερο FEV 1 και αυξημένη σοβαρότητα του άσθματος με βάση τα κριτήρια της American Thoracic Society ή της μελέτης SARP 34. Ο αριθμός των ηωσινοφίλων, ενός βιολογικού δείκτη που σχετίζεται με τη φλεγμονώδη απάντηση και, ενδεχομένως, με την παθογένεια του άσθματος, εκτιμήθηκε σε μία μεγάλη GWAS μελέτη ατόμων στην Ισλανδία που στόχευε στον εντοπισμό γενετικών παραλλαγών που συνδέονται με τον αριθμό των ηωσινόφιλων. Η παραλλαγή IL-1RL1 συνδέθηκε με τον αριθμό ηωσινόφιλων και το άσθμα. Οι SNPs στα WDR36, IL-33 και MYB που συνδέθηκαν με τον αριθμό ηωσινόφιλων σχετίστηκαν επίσης με το ατοπικό άσθμα. Υπάρχει ακόμη μια μελέτη που εμπλέκει την IL-1R1 στη διαφοροποίηση των φαινοτύπων του άσθματος 35. Παρά τις προόδους στον εντοπισμό γονιδίων για την προδιάθεση για άσθμα, η παθογένεια του σοβαρού άσθματος δεν είναι εύκολα κατανοητή και λίγα στοιχεία είναι γνωστά για τους γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στη σοβαρότητα του άσθματος. Η μελέτη SARP είναι μία από τις λίγες μελέτες που συμπεριέλαβε μεγάλο αριθμό ασθενών με σοβαρό άσθμα 26. Πέντε φαινότυποι δημιουργήθηκαν προκειμένου να καθοριστεί η ετερογένεια του άσθματος στη μελέτη SARP 27 : 1) ήπιο αλλεργικό άσθμα, 2) ήπιο-μέτριο αλλεργικό άσθμα, 3) όψιμης έναρξης μη αλλεργικό άσθμα,

5 318 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος ) σοβαρό αλλεργικό άσθμα και 5) σοβαρό άσθμα, με σταθερή απόφραξη των αεραγωγών. Οι ομάδες 1, 2 και 4 αντιπροσωπεύουν το αλλεργικό άσθμα με αυξανόμενη σοβαρότητα και επίσης έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων που αναφέρουν οικογενειακό ιστορικό άσθματος σε σύγκριση με τις ομάδες 3 και 5. Οι αρχικές μελέτες της SARP εξέτασαν υποψήφια γονίδια που είχαν εντοπιστεί σε μελέτες προδιάθεσης ώστε να προσδιορίσουν αν αυτά τα γονίδια συσχετίζονται επίσης με την εξέλιξη της νόσου. Για παράδειγμα, πολυμορφισμοί στο γονίδιο του υποδοχέα IL-4 α (IL-4R), ελέγχθηκαν για τη σύνδεση με φαινοτύπους σοβαρού άσθματος (συχνές εξάρσεις, μειωμένη αναπνευστική λειτουργία και αυξημένη φλεγμονή) σε ασθενείς με άσθμα της μελέτης SARP. Τα αλληλόμορφα IL-4R, E375A και Q551R ήταν προγνωστικοί παράγοντες των σοβαρών παροξύνσεων καθώς και της μειωμένης αναπνευστικής λειτουργίας σε μη ισπανόφωνους λευκούς. Το αλληλόμορφο Ε37Α C σχετίστηκε ακόμη με αυξημένη δραστηριότητα των μαστοκυττάρων 36. Η νεώτερη τεχνολογία και η ευρύτερη ανάλυση φαινοτύπων αναμένεται να διευκολύνουν στην κατανόηση του γενετικού υπόβαθρου της βαρύτητας του άσθματος στο μέλλον. Φαρμακογενετική - Ανταπόκριση στη θεραπεία Ένας άλλος γενετικός μηχανισμός συνδέεται με τη φαρμακογενετική, όπου η ανταπόκριση στη θεραπεία του άσθματος μπορεί να μεταβάλλεται. Για παράδειγμα, η μειωμένη φαρμακολογική απάντηση στην τακτική χρήση β 2-διεγερτών βραχείας δράσης (SABAs), αλλά όχι στη χρήση μακράς δράσης β 2-διεγερτών (LABAs) έχει αναφερθεί σε ομοζυγώτες στο γονίδιο ADBR2 Arg Το ADRB2 είναι ένα γονίδιο που κωδικοποιεί τους β 2- αδρενεργικούς υποδοχείς και έχει μελετηθεί εκτενώς στο άσθμα 41. Αρκετές μελέτες εξέτασαν αν πολυμορφισμοί στο ADRB2 είναι υπεύθυνοι για τη μεταβλητότητα της απάντησης στη βρογχοδιαστολή μεταξύ των ασθενών με άσθμα. Πολυμορφισμοί στο ADRB2 βοήθησαν επίσης στον εντοπισμό υποομάδας ασθενών με άσθμα και επιδείνωση των συμπτωμάτων τους παρά την αγωγή με β 2-αγωνιστές 42,43. Οι περισσότερες από τις γενετικές μελέτες στο ADRB2 έχουν επικεντρωθεί στις μεταλλάξεις Gly16Arg και Gln27Glu, οι οποίες in vitro έχουν δείξει να τροποποιούν τη δραστηριότητα του υποδοχέα 44,45. Αρχικές φαρμακογενετικές μελέτες παρατήρησαν ότι τα παιδιά με άσθμα που ήταν ομοζυγώτες για τις δύο παραλλαγές Arg16 και Gln27 είχαν περισσότερες πιθανότητες να έχουν καλύτερη απάντηση στην αλβουτερόλη συγκριτικά με παιδιά που ήταν ετεροζυγώτες στα Arg/Gly16 ή ομοζυγώτες στο Gly Μεταγενέστερες μελέτες έδειξαν παρόμοια θετική σχέση μεταξύ της παραλλαγής Arg16 και της ανταπόκρισης στη θεραπεία με SABAs 47-49, ενώ άλλες μελέτες έδειξαν αρνητικές επιπτώσεις για τον ίδιο γονότυπο 37,50,51. Υπάρχουν ακόμη μελέτες που αναφέρουν ότι η χρόνια χρήση των LABAs χωρίς τη χρήση των εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών (ICS) συνδέεται με δυσμενή αποτελέσματα 52,53. Μία μεγάλη ανάλυση ασθενών που έλαβαν θεραπεία για άσθμα με LABAs σε συνδυασμό με ICS δεν έδειξε καμία επίδραση του γονότυπου ADBR2 στη θεραπευτική ανταπόκριση, γεγονός που δείχνει την απουσία δυσμενών επιπτώσεων σε ασθενείς με μέτριο έως σοβαρό άσθμα που λαμβάνουν συνδυασμό LABA/ICS 40. Επιπλέον, δύο προοπτικές μελέτες με στρωματοποίηση γονοτύπου δεν έδειξαν επίδραση του γονοτύπου Gly16Arg στην ανταπόκριση στη θεραπεία με LABAs 38,39. Η μία μελέτη αξιολόγησε τη θεραπεία μόνο με LABA (σαλμετερόλη) καθώς και τη θεραπεία συνδυασμού LABA/ICS και δεν παρατήρησε επίδραση του γονότυπου Gly16Arg που να σχετίζεται με απάντηση στη θεραπεία. Παρατηρήθηκε επίσης μεταβλητότητα στην ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά με άσθμα 38,54,55. Όπως έδειξαν προηγούμενες μελέτες, η θεραπεία με στεροειδή δεν είναι το ίδιο αποτελεσματική σε κάθε ασθενή 56,57. Αρκετές μελέτες έχουν εστιαστεί στο γονίδιο του υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών NR3C1. Για παράδειγμα, διαπιστώθηκε ότι ηλικιωμένα άτομα με το έλασσον αλληλόμορφο NR3C1 Asn363Ser ήταν πιο ευαίσθητα στην εξωγενή χορήγηση γλυκοκορτικοειδών 58. Έχει μελετηθεί ακόμη το γονίδιο STIP1, το οποίο κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη του ετεροσυμπλέγματος που ενεργοποιεί τον υποδοχέα γλυκοκορτικοειδών. Πολυμορφισμοί του STIP1 ήταν προγνωστικοί των αλλαγών του FEV 1 ως ανταπόκριση στη θεραπεία με εισπνεόμενα γλυκοκορτικοειδή (ετερογένεια στην ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή με κάποιους απλοτύπους να δείχνουν μικρότερη ανταπόκριση στα κορτικοστεροειδή) 55. Μια ανάλυση που πραγματοποιήθηκε από τους Tantisira και συν 54, που αξιολόγησε πολυμορφισμούς σε 14 γονίδια με βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας σε ασθενείς υπό θεραπεία με κορτικοστεροειδή, ανέφερε ότι ένας απλότυπος στο γονίδιο CRHR1 (corticotrophinreleasing hormone receptor) αποτελεί προγνωστικό δείκτη της ανταπόκρισης στα κορτικοστεροειδή. Το γονίδιο CRHR1 σχετίστηκε με την ανταπόκριση, ανεξάρτητα

6 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος από τον τύπο των στεροειδών που χορηγήθηκαν τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά με άσθμα 54. Μεταβλητότητα παρατηρείται και στην ανταπόκριση στην αντιλευκοτριενική θεραπεία, δηλαδή στους ανταγωνιστές των υποδοχέων cysteinyl leukotriene-1 (montelukast και zafirlukast) και στους αναστολείς του ενζύμου της 5-λιποξυγενάσης (5-LO) (zileuton). Η μεταβλητότητα στο γονίδιο ALOX5 χαρακτηρίζει μια υποομάδα ασθενών με άσθμα που έχουν μειωμένη ενζυμική δραστηριότητα της 5-LO και δεν ανταποκρίνονται στη θεραπεία με αναστολείς του ενζύμου 59. Η σηματοδότηση των λευκοτριενίων γίνεται μέσω υποδοχέων που κωδικοποιούνται από δύο γονίδια, τα CYSLTR1 και CYSLTR2 60,61. Ανάλυση του γονιδίου της συνθετάσης των λευκοτριενίων C4 έδειξε επίδραση του γονότυπου στη σύνθεση των λευκοτριενίων και συγκεκριμένη απάντηση στη θεραπεία με zafirlukast σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα 62. Γενετικές μελέτες στα γονίδια CYSLTR1 και CYSLTR2, καθώς και στα γονίδια που κωδικοποιούν ενδιάμεσες ενώσεις στη βιοσύνθεση των λευκοτριενίων περιορίζονται κυρίως στη μελέτη προδιάθεσης σε άσθμα και ατοπία Υπάρχουν δύο φαρμακογενετικές μελέτες που εξέτασαν τη γενετική ποικιλότητα στα γονίδια CYSLTR1 και CYSLTR2. Ανάλυση της κοινής μορφής του γονιδίου CYSLT2 σε σύγκριση με τη μεταλλαγμένη μορφή του CYSLT2 (Val αντί Met στη θέση 201) έδειξε ότι οι CYSLT2 υποδοχείς που περιέχουν Val, δεν ανταποκρίνονται το ίδιο καλά, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη θεραπευτική ανταπόκριση ασθενών με άσθμα και αυτή τη μετάλλαξη 66. Μια άλλη μελέτη η οποία αξιολόγησε τέσσερις γενετικές παραλλαγές του CYSLT1 σε ασθενείς με άσθμα που έλαβαν θεραπεία με montelukast δεν διαπίστωσε σημαντική σχέση μεταξύ αυτών των πολυμορφισμών και της αναπνευστικής λειτουργίας 67. Τέλος, δύο φαρμακογενετικές μελέτες στο μονοπάτι του tumor necrosis factor (TNF) 68 και IL-4/13 69 έδειξαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα με το γονοτυπικό προσδιορισμό ενός υποσυνόλου ασθενών με άσθμα και ανταπόκριση σε χορήγηση anti-tnf αντισώματος (αναστολέα του Th2 μονοπατιού) 69,70. Επιπρόσθετα η γενετική παραλλαγή IL-4R σχετίστηκε και με ελάττωση των παροξύνσεων του άσθματος σε μία μεγαλύτερη μελέτη 71. Αλληλεπίδραση γονιδίων - περιβάλλοντος Περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν μελετηθεί για την προδιάθεση στην ανάπτυξη του άσθματος αλλά σπάνια έχουν μελετηθεί οι αλληλεπιδράσεις γονιδίων και περιβάλλοντος ως προς τη σοβαρότητα του άσθματος. Μία από τις πιο συχνά επαναλαμβανόμενες μελέτες στο άσθμα έγινε για την παραλλαγή -159 promoter του γονιδίου CD14, το οποίο κωδικοποιεί μια υπομονάδα του υποδοχέα ενδοτοξίνης στα μονοπύρηνα. Διάφορες εκθέσεις έχουν μελετηθεί για την αλληλεπίδραση τους με αυτό το γονίδιο, όπως τα επίπεδα ενδοτοξίνης στην οικιακή σκόνη, τα κατοικίδια ζώα, τα πειραματόζωα και τα ζώα φάρμας Αυξημένος κίνδυνος για άσθμα έχει αποδειχθεί σε άτομα που έχουν εκτεθεί και έχουν το αλληλόμορφο -159T, ενώ το αλληλόμορφο -159C σχετίζεται με άσθμα σε μη εκτεθειμένα άτομα. Αυτό το πρότυπο μπορεί να εξηγήσει τη διαφορά που παρατηρήθηκε για τον πολυμορφισμό CD14-159C/T στις μελέτες προδιάθεσης για άσθμα που δεν περιλαμβάνουν περιβαλλοντική έκθεση 76,77. Μια genetic linkage analysis σε 200 οικογένειες μελέτησε την αλληλεπίδραση μεταξύ γονιδίων και παθητικής έκθεσης στον καπνό, που συμβάλλει στον κίνδυνο άσθματος και βρογχικής υπεραντιδραστικότητας. Σημεία σύνδεσης για το άσθμα και τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα παρατηρήθηκαν στα χρωμοσώματα 3p και 5q, ωστόσο, οι οικογένειες με τα παιδιά που εκτίθενται στο παθητικό κάπνισμα αντιπροσώπευαν σύνδεση της βρογχικής υπεραντιδραστικότητας με το 5q 78,79. Επιγενετική Τα αποτελέσματα των γενετικών μελετών μερικές φορές δεν είναι ίδια όταν αφορούν σε διαφορετικές περιοχές ή σε διαφορετικό πληθυσμό. Αυτό σημαίνει ότι ένας άλλος παράγοντας ενδεχομένως να συμμετέχει στην παθογένεια του άσθματος. Επιγενετική είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει κληρονομήσιμες αλλαγές στην έκφραση γονιδίων. Οι αλλαγές αυτές δεν είναι κωδικοποιημένες στην αλληλουχία του DNA, αλλά προκαλούνται από μετα-μεταφραστικές τροποποιήσεις στο DNA και στις πρωτεΐνες ιστόνης ή τροποποιούνται από την έκφραση του microrna 80. Η επιγενετική ρύθμιση δεν είναι μόνο ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία ποικιλίας των τύπων των κυττάρων κατά την ανάπτυξη των θηλαστικών, αλλά είναι επίσης σημαντική για τη διατήρηση της σταθερότητας και ακεραιότητας του προφίλ έκφρασης των διαφορετικών τύπων κυττάρων. Έτσι, κάθε μη κωδικοποίηση είναι εξίσου σημαντική καθώς η διατάραξη των επιγενετικών διεργασιών μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, σύνδρομα με χρωμοσωμική αστάθεια, διαταραχές μάθησης και μνήμης και σακχαρώδη διαβήτη. Επιπλέον, υπάρχουν καινούρια στοιχεία που δείχνουν το ρόλο της επιγενετικής στην παθολογία των αναπνευστικών παθήσεων όπως το άσθμα και η ΧΑΠ. Η δεακετυλάση της ιστόνης (Histone deacetylase-

7 320 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011 HDAC) είναι ένα ένζυμο το οποίο αποακετυλιώνει την ιστόνη, ως εκ τούτου, ελέγχει τη προφλεγμονώδη γονιδιακή έκφραση. Επίσης η HDAC2 αποτελεί συμπαράγοντα του υποδοχέα γλυκοκορτικοειδών και προαπαιτούμενο μόριο για τη δράση των στεροειδών 81,82. Η HDAC φέρεται να είναι μειωμένη σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα 83 και ΧΑΠ 84. Το οξειδωτικό στρες, όπως και το κάπνισμα προκαλεί μείωση της δραστηριότητας της HDAC, και οδηγεί στην ενίσχυση φλεγμονής ανθεκτικής στα στεροειδή. Επιπλέον, η δραστηριότητα της ακετυλοτρανσφεράσης της ιστόνης, ενζύμου που ακετυλιώνει την ιστόνη, είναι αυξημένη στις βιοψίες και στα κυψελιδικά μακροφάγα ασθενών με άσθμα και ενισχύει τη φλεγμονή 85,86. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι η παραγωγή Th2 κυτταροκινών ελέγχεται επιγενετικά στο άσθμα 87. Πολλές είναι οι μελέτες που επικεντρώθηκαν στην αλληλεπίδραση μεταξύ της περιβαλλοντικής έκθεσης και των επιγενετικών μηχανισμών, όπως η μεθυλίωση του DNA και πώς αυτές οι επιγενετικές τροποποιήσεις μεταβάλλουν την έκφραση των γονιδίων, που επηρεάζουν τελικά την πορεία της νόσου. Παιδιά των οποίων οι μητέρες κάπνιζαν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είχαν μειωμένη μεθυλίωση της ακολουθίας επανάληψης AluYb8, ενός δείκτη της συνολικής υπομεθυλίωσης του DNA. Σε μια ανάλυση της μεθυλίωσης του CpG, οκτώ γονίδια εντοπίστηκαν με την κατάσταση μεθυλίωσης να διαφέρει μεταξύ εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων παιδιών. Τα γονίδια AXL και PTPRO ήταν υπερμεθυλιωμένα, όπως και σε προηγούμενες μελέτες, ωστόσο, δεν είναι γνωστό αν αυτά τα γονίδια συμβάλλουν στον κίνδυνο εμφάνισης άσθματος. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ένα μηχανισμό αλληλεπίδρασης μεταξύ γονιδίου και επιγενετικών ρυθμίσεων, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένο κίνδυνο για τα παιδιά που εκτίθενται στο μητρικό κάπνισμα 88. Μελλοντικές μελέτες ενδεχομένως να δώσουν στοιχεία για το μηχανισμό των επιγενετικών αλλαγών, λόγω έκθεσης, που οδηγούν σε κίνδυνο χρόνιων ασθενειών, όπως το άσθμα. Τέλος, οι μικροσυστοιχίες RΝΑ ακολουθιών (micrornas - mirnas) είναι ένα μη κωδικοποιημένος επιγενετικός μηχανισμός. Τα mirnas είναι μικρά μη κωδικοποιημένα RNAs που αποτελούνται από 18 έως 25 νουκλεοτίδια και η έκφραση ορισμένων mirnas συνδέεται με την ανάπτυξη ή τη βαρύτητα του άσθματος 89,90. Συμπεράσματα Ένας αριθμός γονιδίων σχετίζονται με την προδιάθεση στην ανάπτυξη του άσθματος, τη σοβαρότητα της νόσου και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι πολυμορφισμοί γονιδίων μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα και ποσότητα των πρωτεϊνών και ότι η επιγενετική μαζί με περιβαλλοντικούς παράγοντες μπορεί επίσης να επηρεάσει τη γονιδιακή έκφραση. Όλα αυτά τα στοιχεία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο μέλλον για την πληρέστερη κατανόηση του μηχανισμού ανάπτυξης του άσθματος καθώς και για την καλύτερη θεραπευτική του προσέγγιση. Βιβλιογραφία (Βλέπε αγγλικό κείμενο)

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Υπέρτατη Ιπποκρατική εντολή στον Ιατρό είναι ωφελέειν ή μη βλάπτειν Μία από τις βασικότερες αρχές της μοντέρνας ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Ανασκόπηση Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Πέννυ Μωραϊτάκη, Δέσποινα Παπαμιχαήλ, Νίκη Γεωργάτου 5 η Πνευμονολογική Κλινική, Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακα «Σωτηρία», Αθήνα Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ελένη Γ. Τζωρτζάκη, Ειρήνη Νεοφύτου, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας Πνευμονολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό Άσθμα Τωρινές και μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις

Σοβαρό Άσθμα Τωρινές και μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό Άσθμα Τωρινές και μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις Ελευθέριος Ζέρβας 1, Chris Brightling 2, Μίνα Γκάγκα 1 1 7 η Πνευμονολογική Κλινική και Κέντρο Άσθματος, Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

LAΜA στο άσθμα: Έχουν θέση; Ναι

LAΜA στο άσθμα: Έχουν θέση; Ναι LAΜA στο άσθμα: Έχουν θέση; Ναι Γεώργιος Χειλάς Πνευμονολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Μονάδας Α Κλινικής Εντατικής Θεραπείας-ΕΚΠΑ Συντονιστής Ομάδας ΧΑΠ Ε.Π.Ε. Μουσκαρινικοί υποδοχείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ:ΈΝΑ ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ:ΈΝΑ ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΠΙΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ:ΈΝΑ ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ Σοφοκλέους Χριστάλενα, Μοριακή Βιολόγος Η επιγενετική αναφέρεται σε αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων, σταθερές κατά τη διάρκεια της ζωής ενός οργανισμού,

Διαβάστε περισσότερα

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY Μαμάρα Α. (1), Καλαλά Φ. (1), Λιαδάκη Κ. (1), Παπαδούλης Ν. (2), Μανδαλά Ε. (3), Παπαδάκης Ε. (4), Γιαννακούλας N. (5), Παλασοπούλου M. (5), Λαφιωνιάτης Σ. (6), Κιουμή A. (4), Κοραντζής I. (4), Καρτάσης

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρογενετική και μοριακή γενετική επίκτητων διαταραχών

Κυτταρογενετική και μοριακή γενετική επίκτητων διαταραχών ΙΠΤ-Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΕΙΟΦΥΣΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΓΟΝΟΤΟΞΙΚΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Κυτταρογενετική και μοριακή γενετική επίκτητων διαταραχών ρ Κωνσταντίνα Σαμπάνη Ερευνήτρια Α 1 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα και κάπνισμα. ποιο κοντά στη ΧΑΠ ή άλλη νόσος Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Συμβουλευτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI

Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Πρωτότυπη Εργασία Επιδημιολογική μελέτη ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια σε επίπεδο πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα Η μελέτη EPIPTOSI Χρίστος Π. Καρβούνης 1, Νίκος Νίκας 2, Έλενα Πανίττι

Διαβάστε περισσότερα

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση.

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση. Το βρογχικό άσθμα είναι η πιο συχνή πάθηση του αναπνευστικού συστήματος στη διάρκεια της κύησης, με το ποσοστό εμφάνισης να κυμαίνεται μεταξύ 3-8%. Η πορεία της νόσου στις εγκυμονούσες γυναίκες ποικίλει,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων 4 Ιουνίου 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων ΘΕΜΑ Α Α.1δ Α.2 γ Α.3 β Α.4 γ Α.5 β ΘΕΜΑ Β B.1 4 2 1 6 3 5 B.2 α. DNAπολυμεράση β. πριμόσωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30) Διαμάντη Χριστίνα Α.Μ 3200 Κουπουρτίδου Χριστίνα Α.Μ 3216

ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30) Διαμάντη Χριστίνα Α.Μ 3200 Κουπουρτίδου Χριστίνα Α.Μ 3216 ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30) Διαμάντη Χριστίνα Α.Μ 3200 Κουπουρτίδου Χριστίνα Α.Μ 3216 Γονίδια και συμπεριφορά Αρχικά πρέπει να αναγνωρίσουμε τα στοιχεία εκείνα της συμπεριφοράς που είναι κληρονομήσιμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Βρογχικό άσθμα Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΑΣΘΜΑ Είναι ένα από τα συχνότερα χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 28 Απριλίου 2013 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. 1 β, 2 α, 3 δ, 4 δ, 5 γ Β. 1 Λ, 2 Σ, 3 Λ, 4 Λ, 5 Λ ΘΕΜΑ 2 Ο Α. 1) α- θαλασσαιμία Σελ 93 σχολικού βιβλίου: ʽʽΤα γονίδια

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικές και περιβαλλοντικές επιδράσεις στο σύνδρομο αποφρακτικών απνοιών-υποπνοιών στον ύπνο

Γενετικές και περιβαλλοντικές επιδράσεις στο σύνδρομο αποφρακτικών απνοιών-υποπνοιών στον ύπνο Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Γενετικές και περιβαλλοντικές επιδράσεις στο σύνδρομο αποφρακτικών απνοιών-υποπνοιών στον ύπνο Σοφία Σχίζα 1, Ιζόλδη Μπουλουκάκη 2, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας 3 1 Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Πασσιά Α. Γενικές εξετάσεις 20 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Θέμα Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 6 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ

ΚΕΦ. 6 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΚΕΦ. 6 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Μπορούν τα γονίδια που ελέγχουν τη σύνθεση της α-αλυσίδας της αιμοσφαιρίνης να χαρακτηριστούν ως πολλαπλά αλληλόμορφα; Τα γονίδια που ελέγχουν την α-αλυσίδα της αιμοσφαιρίνης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Σ. Κυρτόπουλος Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών & Βιοτεχνολογίας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Συμβολή περιβαλλοντικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυποι Σοβαρού Άσθματος

Φαινότυποι Σοβαρού Άσθματος 1 ο ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ-ΗΜΕΡΕΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΒΟΛΟΣ 2009 Φαινότυποι Σοβαρού Άσθματος Ελένη Τζωρτζάκη, MD, PhD, FCCP Λέκτορας Πνευμονολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστημίου Κρήτης Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Τα περισσότερα παιδιά με άσθμα ανταποκρίνονται καλά στη

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας

Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας Γενετικός Έλεγχος για Λόγους Υγείας ΚΆΤΩ ΑΠΌ ΠΟΙΕΣ ΣΥΝΘΉΚΕΣ ΠΡΟΒΛΈΠΕΤΑΙ Ο ΓΕΝΕΤΙΚΌΣ ΈΛΕΓΧΟΣ; ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΉ ΓΕΝΕΤΙΚΉ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ ΤΙ ΨΆΧΝΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΓΕΝΕΤΙΚΌ ΈΛΕΓΧΟ; Η ΔΙΚΉ ΣΑΣ ΑΠΌΦΑΣΗ Γενετικός Έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna. Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna. Μονάδες 5 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 4 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 04.06.2014 ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ Ν.Α. ΚΟΖΑΝΗΣ

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ Ν.Α. ΚΟΖΑΝΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΗΚΗ Εργ. Έρευνας Παθήσεων από το Περιβάλλον ΓΝ. «Γ. Παπανικολάου», Εξοχή, 57010 Θεσσαλονίκη Τηλ. 2310992363, Fax. 2313307316 Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Αλλαγές στην ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 34: Η χορήγηση β αναστολέων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και κατόπιν συνεργασίας με ειδικούς (IV).

Σύσταση 34: Η χορήγηση β αναστολέων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και κατόπιν συνεργασίας με ειδικούς (IV). β αναστολείς Σύσταση 34: Η χορήγηση β αναστολέων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις και κατόπιν συνεργασίας με ειδικούς (IV). Βαθμός τεκμηρίωσης: IV Βαθμός σύστασης: A Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα