hol ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "hol ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 hol ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΦΥΤΩΝ, ΑΓΡΟΚΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΙΔΩΝ/ΜΟΡΦΩΝ DATURA SPP. ΕΛΕΝΗ Κ. ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ Πτυχιούχος Γεωπόνος του Α.Π.Θ. Επιβλέπων καθηγητής Η. Γ. Ελευθεροχωρινός ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013

2 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΙΔΩΝ/ΜΟΡΦΩΝ DATURA SPP. ΕΛΕΝΗ Κ. ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ Πτυχιούχος Γεωπόνος του Α.Π.Θ. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Γεωπονίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Ειδίκευση Γενετικής Βελτίωσης Φυτών, Αγροκομίας και Ζιζανιολογίας Τριμελής εξεταστική επιτροπή Ηλίας Ελευθεροχωρινός, επιβλέπων καθηγητής Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ. Χρήστος Δόρδας, αναπληρωτής καθηγητής Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ. Ιωάννης Τσιάλτας, λέκτορας Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ. 2

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ. κ. Ηλία Ελευθεροχωρινό για την εμπιστοσύνη του και την ανάθεση του θέματος, τον σχεδιασμό, τη καθοδήγηση και την εποπτεία των πειραμάτων, τη βοήθειά του κατά την ερμηνεία των δεδομένων, καθώς επίσης και για τις ουσιαστικές οδηγίες και υποδείξεις κατά τη διάρκεια της συγγραφής αυτής της εργασίας ως προς το περιεχόμενο, τη δομή και την τελική παρουσίασή της. Θερμές ευχαριστίες εκφράζω στον κ. Ιωάννη Τσιάλτα, λέκτορα του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ., για την οργάνωση, την καθοδήγηση και την εποπτεία των πειραμάτων, τις πολύτιμες συμβουλές του, καθώς επίσης για την κριτική ανάγνωση του κειμένου και τις χρήσιμες υποδείξεις τους στη βελτίωση αυτής της εργασίας. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον κ. Χρήστο Δόρδα, αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ., για την κριτική ανάγνωση του κειμένου και τις σημαντικές υποδείξεις του. Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω στην κ. Διαμάντω Λάζαρη, επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Φαρμακευτικής του Α.Π.Θ., για τη φιλοξενία της στο εργαστήριο φαρμακογνωσίας και την άριστη συνεργασία κατά την ανάλυση και προσδιορισμό των αλκαλοειδών, καθώς επίσης και τον κ. Ανδρέα Μαμώλο, αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ., για την πολύτιμη βοήθειά του στον προσδιορισμό του σχηματισμού μυκορριζών. Επιπλέον, ευχαριστώ θερμά τον κ. Γεώργιο Μενεξέ, λέκτορα του Τμήματος Γεωπονίας της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ., για την καθοριστική βοήθειά του στη στατιστική ανάλυση των δεδομένων. Επίσης, ευχαριστώ τον κ. Φώτη Κλεισιάρη και τη 'Φυτοενέργεια ΑΕ' για τον προσδιορισμό της πρωτεΐνης και του ελαίου, αντιστοίχως, στα δείγματα σπόρων. Ακόμη, ευχαριστώ θερμά τους προπτυχιακούς φοιτητές Θεοδώρα Παναγιώτου, Χρίστο Ζήση, Νικόλαο Λιθοξόο, Κωνσταντίνο Μεσεμανώλη και Μανώλη Πρατσινάκη, 3

4 για την άριστη συνεργασία, την άμεση ανταπόκριση και τη συνεχή προσφορά καθ όλη τη διάρκεια των πειραμάτων. Επίσης, θέλω να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στους συμφοιτητές μου, και ιδιαίτερα στη Γεωργία Θεολογίδου για τη συμπαράσταση και τη βοήθεια κάθε μορφής, καθώς επίσης και στο συνάδελφο Ηλία Αναστασίου για τη στήριξη κατά τα δύο αυτά χρόνια του μεταπτυχιακού. Κλείνοντας, θα ήθελα ιδιαιτέρως να ευχαριστήσω τους γονείς μου Κοσμά Κώστογλου και Αριστέα Γιουννάκη, και την αδερφή μου Βασιλική Κώστογλου για την αμέριστη συμπαράσταση, την υπομονή και τη συνεχή τους ενθάρρυνση σε κάθε μου βήμα. 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες Εισαγωγή Προέλευση, ονομασία, εξάπλωση Βοτανική ταξινόμηση Μορφολογία Οικολογικές απαιτήσεις Αντιμετώπιση Χρήσεις-Επιδράσεις Αλκαλοειδή Μυκόρριζες Σκοπός της εργασίας Πειραματισμός Συλλογή και διαχείριση φυτικού υλικού Πείραμα αγρού αραιής σποράς Εγκατάσταση του πειράματος Δειγματοληψίες για προσδιορισμό της παραγόμενης βιομάζας Ανάλυση αλκαλοειδών Πρότυπα διαλύματα για την ποσοτικοποίηση Εκχύλιση και μέθοδος παραγοντοποίησης Απόδοση σε αλκαλοειδή Στατιστική ανάλυση Αποτελέσματα Ξηρό Βάρος Αλακλοειδή

6 Συζήτηση Πείραμα αγρού πυκνής σποράς Εγκατάσταση του πειράματος Δειγματοληψίες για προσδιορισμό της παραγόμενη βιομάζας Ανάλυση αλκαλοειδών Μέτρηση αποικισμού από μυκορριζικούς μύκητες Ρυθμός φωτοσύνθεσης Προσδιορισμός της χλωροφύλλης Περιεκτικότητα ελαίου και πρωτεΐνης στον σπόρο Στατιστική ανάλυση Αποτελέσματα Φυσιολογικά γνωρίσματα Αποικισμός από μυκορριζικούς μύκητες Αγρονομικά χαρακτηριστικά Αριθμός φυτών Ξηρό βάρος Αλκαλοειδή Αριθμός καψών Απόδοση και βάρος χιλίων σπόρων Περιεκτικότητα σε έλαιο και πρωτεΐνη Συζήτηση Επίδραση της πυκνότητας σποράς στη βιολογία του Datura Αποτελέσματα Ξηρό βάρος Αλκαλοειδή Συζήτηση

7 2.5. Πείραμα αξιολόγησης υβριδίων Datura Φυτικό υλικό Εγκατάσταση πειράματος Χαρακτηριστικά ρυθμού ανάπτυξης Μελέτη αποικισμού από μυκορριζικούς μύκητες Προσδιορισμός της συγκέντρωσης φωσφόρου (Ρ) Στατιστική ανάλυση Αποτελέσματα Ρυθμός αύξησης Αποικισμός των φυτών από μυκορριζικούς μύκητες και περιεκτικότητα φωσφόρου Συζήτηση Συμπεράσματα Περίληψη Abstract Βιβλιογραφία Παράρτημα

8 1. Εισαγωγή Ο τάτουλας είναι ετήσιο, θερινό είδος, το οποίο ανήκει στην οικογένεια Solanaceae και στο γένος Datura, όπου περιλαμβάνονται είδη όπως το D. stramonium L., D. ferox L., D. metel L., D. innoxia. Το D. stramonium απαντάται, συνήθως, στις εαρινές αρδευόμενες καλλιέργειες (βαμβάκι, αραβόσιτο, ηλίανθο, ζαχαρότευτλα, μηδική) των περισσότερων χωρών της νότιας και κεντρικής Ευρώπης. Όλα τα τμήματά του περιέχουν υψηλά ποσοστά αλκαλοειδών ουσιών, που υπολογίζονται σε 70. Τα τρία σημαντικότερα αλκαλοειδή του είδους είναι η ατροπίνη, η σκοπολαμίνη και η υοσκυαμίνη. Οι ουσίες αυτές, όταν εισαχθούν σε μεγάλες συγκεντρώσεις εντός του οργανισμού, προκαλούν παροδική απώλεια όρασης, ξήρανση του λαιμού και του στόματος, αδυναμία άρθρωσης λόγου, πονοκέφαλο, αστάθεια, δηλητηριάσεις σε ανθρώπους και ζώα και σε ορισμένες περιπτώσεις τον θάνατο των ζώων. Οι μικρές δόσεις αυτών των αλκαλοειδών προκαλούν παραισθήσεις. Ωστόσο, τα είδη Datura, παρά τον προαναφερθέντα βαθμό επικινδυνότητας, χρησιμοποιούνται ως φαρμακευτικά/θεραπευτικά φυτά. Η πρόσφατη επισκόπηση που έγινε στην Ελλάδα κατά το έδειξε ότι, εκτός από την πλέον διαδεδομένη μορφή D. stramonium f. stramonium, υπάρχει και η μορφή D. stramonium f. tatula στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας και των Σερρών, που συνυπάρχουν με το είδος D. ferox. (Tsialtas κ.α., 2013; Tsialtas και Tan, 2013). Ο σκοπός της εργασίας αυτής ήταν η συγκριτική μελέτη των δύο μορφών του είδους D. stramonium και του είδους D. ferox, ως προς τον ρυθμό αύξησης, την ικανότητα των φυτών για παραγωγή αλκαλοειδών και τη δυνατότητα συμβίωσής τους με μυκορριζικούς μύκητες. Η εργασία περιλαμβάνει πειράματα τα οποία πραγματοποιήθηκαν σε συνθήκες αγρού και θερμοκηπίου Προέλευση, ονομασία, εξάπλωση Στο γένος Datura ανήκουν είδη γνωστά, από την αρχαιότητα, για τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες αλλά και την τοξικότητά τους. Με τον τόπο προέλευσής του έχουν ασχοληθεί κατά καιρούς πολλοί ερευνητές, ωστόσο υπάρχουν διαφωνίες. Ειδικότερα, αρκετοί βοτανολόγοι υποστηρίζουν πως προέρχεται τόσο από τον Παλιό 8

9 όσο και τον Νέο Kόσμο, ενώ κάποιοι πιστεύουν πως, τα περισσότερα είδη του, έχουν ασιατική καταγωγή. Όσον αφορά το είδος D. stramonium, από το 1950 και έπειτα, οι περισσότεροι θεωρούν ότι κατάγεται από την κεντρική και νότια Αμερική (Mack και Erneberg, 2002; Muenscher, 1955; Munz και Keck, 1959; 1968). Αντίθετα, το D. ferox θεωρείται ότι προέρχεται από την Κίνα (Jiao κ.ά., 2002; Symon και Haegi, 1991). Σήμερα, το γένος Datura έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο (Ευρώπη, Ασία, Αμερική, νότια Αφρική), όπως φαίνεται στην Εικόνα 1. Εικόνα 1. Παγκόσμια κατανομή του γένους Datura. Από org/2012/02/daturas.html Αναφορές για το Datura υπάρχουν από πολύ παλιά. Συγκεκριμένα, κατά τον 11 ο αιώνα, αρκετά χειρόγραφα, αναφέρουν ένα ιατρικό φυτό ως «stramonia» (Geeta και Gharaibeh, 2007), ενώ ως «thorn apple» (αγγλική ονομασία του Datura) αναφέρεται στα οδοντιατρικά βότανα τον 13 ο αιώνα (Anderson, 2004). Βασιζόμενοι σε αυτά, αργότερα, το 1700, ο Tournefort ονομάζει ένα από τα είδη του γένους ως stramonium, από τις ελληνικές λέξεις «strychnos»-στρύχνος και «maniakos»-μανιακός και έπειτα, το 1737, ο Linnaeus δίνει το όνομα Datura, από την αρχαία ινδουιστική λέξη dhatura που σημαίνει φυτό. Επιπλέον, ο ίδιος, το 1756, δίνει το όνομα ferox ("ισχυρά οχυρωμένο") αναφερόμενος στα μεγάλα αγκάθια του καρπού) σε ένα άλλο είδος Datura (Geeta και Gharaibeh, 2007). Τα είδη Datura έχουν επικρατήσει με το κοινό όνομα τάτουλας (αποδεκτό από την Ελληνική Ζιζανιολογική Εταιρεία). Επιπλέον, είναι γνωστά και ως τρομπέτα του 9

10 διαβόλου, ζιζάνιο του διαβόλου, διαβολόχορτο, καμπάνες της κόλασης, αγγούρι του διαβόλου, τρελόχορτο, αγκαθωτό μήλο και βρωμόχορτο, ονομασίες που παραπέμπουν στις δηλητηριώδεις ουσίες που περιέχει και στη δυσάρεστη οσμή που αναδίδει με την κοπή του. Στην Ελλάδα, εμφανίζεται το είδος D. stramonium, το οποίο απαντάται σε δύο μορφές: το D. stramonium f. stramonium (L.) (πράσινος βλαστός και λευκά άνθη) και το D. stramonium f. tatula (L.) (κόκκινος βλαστός και ιώδη άνθη). Η δεύτερη μορφή είναι νεοευρεθείσα στην Ελλάδα και πιθανώς εισήχθη μαζί με σπόρο βαμβακιού τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το D. stramonium f. stramonium εμφανίζεται στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, ενώ το D. stramonium f. tatula βρέθηκε, μέχρι στιγμής, στους νομούς Αχαΐας, Κορινθίας, Λάρισας, Θεσσαλονίκης, Δράμας, Κοζάνης και Σερρών, στον οποίο συνυπήρχε με το είδος D. ferox (Tsialtas και Tan, 2013) Βοτανική ταξινόμηση Η πρώτη συστηματική περιγραφή/κατάταξη του γένους Datura πιθανολογείται ότι έγινε το από τον Σουηδό βοτανολόγο Carl Linnaeus, ενώ κάποιοι υποστηρίζουν πως αυτό συνέβη νωρίτερα, από τον βοτανολόγο Nicholas Culpeper. Σύμφωνα με τον Linnaeus, το γένος Datura περιλαμβάνει τα ακόλουθα έξι είδη: D. stramonium L., D. arborea L., (συν. Brugmansia arborea (L.) Pers.), D. ferox L., D. fastuosa L., D. metel L., D. tatula L. (Datura stramonium f. tatula L.) (Hadkins κ.ά., 1997). Πρόσφατες έρευνες ωστόσο έδειξαν ότι το γένος Datura περιλαμβάνει 14 είδη, από τα οποία τα πιο γνωστά είναι: D. ceratocaula Jacq. (torna loco), D. discolor Bernh. (desert thorn-apple), D. ferox L. (long-spined thorn-apple), D. innoxia Mill. (thornapple, downy thorn-apple, Indian-apple, moonflower, sacred datura, toloatzin, toloache), D. leichhardtii F. Muell. ex Benth. (συν. D. pruinosa) (Leichhardt's datura), D. metel L. (devil's trumpet), D. quercifolia Kunth (oak-leaf thorn-apple), D. stramonium L. (συν. D. inermis) (jimsonweed, thorn-apple), D. wrightii Regel (sacred datura, sacred thorn-apple), καθώς και τα λιγότερο γνωστά είδη D. bernhardii, D. kymatocarpa, D. lanosa, D. reburra και D. suaveolens. 10

11 Όλα τα είδη του γένους Datura ανήκουν στην οικογένεια Solanaceae και στην τάξη Solanales (Πίνακας 1). Τα είδη D. stramonium, D. ferox και D. innoxia είναι τα πιο γνωστά διεθνώς, αλλά το D. stramonium είναι το πιο διαδεδομένο παγκοσμίως και για τον λόγο αυτό έχει μελετηθεί περισσότερο. Πίνακας 1. Βοτανική κατάταξη των ειδών Datura stramonium L. και Datura ferox L. (http://www.itis.gov/servlet/singlerpt/). ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΥΠΟΒΑΣΙΛΕΙΟ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΚΛΑΣΗ ΥΠΟΚΛΑΣΗ ΤΑΞΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΥΠΟΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΓΕΝΟΣ Plantae Tracheobionta Magnoliophyta Magnoliopsida Asteridae Solanales Solanaceae Solanoideae Datura ΕΙΔΟΣ D. stramonium L., D. ferox L Μορφολογία Τα D. stramonium και D. ferox είναι ετήσια, κατά κύριο λόγο αυτογονιμοποιούμενα, αλλά και σε κάποιο βαθμό σταυρογονιμοποιούμενα, διπλοειδή (2n= 2 = 24) ή και τετραπλοειδή (2n= 4 = 48) είδη (Berkov και Philipov, 2002). Οι σπόροι τους φυτρώνουν από τον Απρίλιο και τα φυτά ολοκληρώνουν τον βιολογικό τους κύκλο κατά τα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου. Τα D. stramonium f. stramonium και D. stramonium f. tatula, τα οποία στη συνέχεια θα αναφέρονται ως D. stramonium και D. tatula αντίστοιχα, έχουν επιμήκεις/λογχοειδείς/μυτερές κοτυληδόνες, σκούρου πράσινου χρώματος, με κοντό μίσχο, πράσινη υποκοτύλη για τον πρώτο και κόκκινη για τον δεύτερο (Εικόνα 2). Τα φύλλα τους είναι εναλλασσόμενα, φαρδιά, ωοειδή και λεία, μήκους 5-25 cm και πλάτος 4-25 cm. Έχουν ακανόνιστη οδόντωση, σκούρο πράσινο χρώμα, μεγάλο μίσχο 11

12 μήκους 12 cm (Ελευθεροχωρινός και Γιανναπολίτης, 2009) (Εικόνα 5). Ο βλαστός τους, ύψους 0,50-1,90 m, είναι λείος, κοίλος, όρθιας έκφυσης, χονδρός, και πολύ διακλαδιζόμενος στο άνω τμήμα του (Tsialtas κ.ά., 2013). Η διαφορά των δύο ειδών έγκειται στο χρώμα του βλαστού, καθώς αυτός του D. stramonium είναι πράσινος, ενώ του D. tatula είναι ιώδης/ροδόχροος (Εικόνα 3). Τα δύο είδη ανθίζουν από Ιούνιο έως Σεπτέμβριο. Τα άνθη τους είναι μεγάλα, σε σχήμα τρομπέτας και φέρονται μεμονωμένα στις διακλαδώσεις (διχάλες) του βλαστού. Η στεφάνη τους σχηματίζεται από 5 σέπαλα μήκους 5-10 cm. Τα άνθη τους περικλείουν πέντε στήμονες. Μια επιπλέον διαφορά των δύο μορφών βρίσκεται στο χρώμα των ανθέων (σεπάλων). Συγκεκριμένα, τα άνθη του D. stramonium είναι λευκά ως υπόλευκα, ενώ του D. tatula είναι ιώδη/ροδόχροα (Εικόνα 4). Η ρίζα τους είναι, χονδρή, διακλαδιζόμενη, ινώδης και αβαθής. Ο καρπός τους είναι τετράχωρη ή σπανιότερα εξάχωρη, ωοειδής ή σφαιρική κάψα, με σκούρο πράσινο ακανθώδες περίβλημα και ευδιάκριτη στενή στεφάνη. Η κάψα έχει μήκος 3-7 cm και πλάτος 2-5 cm (Εικόνα 6). Στο εσωτερικό του καρπού υπάρχουν σπόροι σχετικά μεγάλοι (το βάρος 1000 σπόρων είναι 6-9 g), μαύρου έως σκούρου καφέ χρώματος και νεφροειδούς σχήματος. Κάθε φυτό παράγει περίπου σπόρους (Εικόνα 7). Όσον αφορά το D. ferox, έχει επιμήκεις/λογχοειδείς/μυτερές κοτυληδόνες, πράσινες στην άνω επιφάνεια και κόκκινες στην κάτω, κοντό μίσχο και πράσινη υποκοτύλη, η οποία φέρει τριχίδια (Εικόνα 2). Τα φύλλα τους είναι εναλλασσόμενα, φαρδιά, ωοειδή, με μικρά τριχίδια, ελαφρώς οδοντωτά. Το χρώμα τους είναι γκριζοπράσινο, έχουν μεγάλο μίσχο, μήκους 8-14 cm και πλάτους 6-16 cm (Εικόνα 5). Ο βλαστός του, ύψους 1,5 m, είναι λείος, κοίλος, όρθιας έκφυσης, χονδρός και άκαμπτος, ροδόχρους στη βάση και έντονα διακλαδιζόμενος στο άνω τμήμα του (Εικόνα 3). Ανθίζει από Ιούνιο έως Σεπτέμβριο. Τα άνθη του είναι μεσαίου μεγέθους, με σχήμα τρομπέτας, μήκους 4-6 cm, λευκοκίτρινα, τα οποία φέρονται μεμονωμένα στις διχάλες του βλαστού Συνήθως, δεν ανοίγουν τελείως, και περικλείουν πέντε στήμονες, που δεν προεξέχουν από τα σέπαλα και τα πέταλα (Εικόνα 4) (http://www.bayercropscience.gr/). 12

13 Η ρίζα του είναι αβαθής, χονδρή, διακλαδιζόμενη και ινώδης. Ο καρπός του είναι τετράχωρη, ωοειδής κάψα, με ακανθώδες περίβλημα γκριζοπράσινου χρώματος, η οποία φέρει επιμήκη αγκάθια (40-60), μήκους 4-6 cm και πλάτους 3-6 cm (Εικόνα 6). Στο εσωτερικό του καρπού υπάρχουν μεγάλοι σπόροι (το βάρος 1000 σπόρων είναι g), μαύρου έως σκούρο καφέ χρώματος, νεφροειδούς σχήματος (Εικόνα 7) (http://www.bayercropscience.gr/). α β γ Εικόνα 2. Κοτυληδόνες (α) D. tatula (β) D. stramonium (γ) D. ferox α β γ Εικόνα 3. Σπορόφυτα (α) D. tatula (β) D. stramonium (γ) D. ferox α β γ Εικόνα 4. Άνθος (α) D. tatula (β) D. stramonium (γ) D. ferox 13

14 α β γ Εικόνα 5. Άνθος (α) D. tatula (β) D. stramonium (γ) D. ferox α β γ Εικόνα 6. Καρποί (α) D. stramonium (β) D. ferox (γ) D. tatula α β γ α Εικόνα 7. Σπόροι (α) D. tatula (β) D. stramonium (γ) D. ferox 14

15 1.4. Οικολογικές απαιτήσεις Τα είδη του γένους Datura εμφανίζονται σχεδόν σε όλο τον κόσμο, εκτός από τις βόρειες χώρες. Αυτό οφείλεται στο ότι είναι θερμόφιλο και φωτόφιλο γένος και έτσι είναι πιο διαδεδομένο στη νότια, μέση και ανατολική Ευρώπη. Αναπτύσσεται στις καλλιέργειες βαμβακιού, αραβοσίτου, πατάτας, τομάτας, ζαχαροτεύτλων, καθώς και κατά μήκος δρόμων, σε χαντάκια, χωματερές και γενικά μη καλλιεργούμενες εκτάσεις. Προτιμά, κυρίως, τα ελαφρώς όξινα και ασβεστολιθικά εδάφη, καθώς επίσης και εδάφη πλούσια σε άζωτο, και για τον λόγο αυτό θεωρείται φυτό δείκτης τέτοιων εδαφών (Jerald και Edwin, 2007; Gary κ.ά., 2005) Αντιμετώπιση Αν και τα είδη D. stramonium και D. ferox δεν ανήκουν στα δυσεξόντωτα ζιζάνια, ωστόσο προκαλούν σημαντικά προβλήματα στις εαρινές καλλιέργειες, καθώς διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς πολλαπλασιασμού και διασποράς, μεγάλη προσαρμοστική και ανταγωνιστική ικανότητα και ως εκ τούτου, δεν εξαλείφονται εύκολα μετά την εγκατάστασή τους (Ελευθεροχωρινός, 2008). Τα φυτά τους έχουν μεγάλη ανάπτυξη και βιομάζα, με αποτέλεσμα η παρουσία τους να προκαλεί σημαντικές απώλειες στην παραγωγή, υποβάθμιση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και συχνά προβλήματα στη συγκομιδή. Ειδικότερα για την καλλιέργεια της μηδικής, η παρουσία του D. stramonium υποβαθμίζει την ποιότητα του παραγόμενου σανού και συχνά τον καθιστά ακατάλληλο για ζωοτροφή, λόγω των αλκαλοειδών που περιέχει. Η αντιμετώπισή τους γίνεται κυρίως χημικά, με τη χρήση εκλεκτικών και μη εκλεκτικών ζιζανιοκτόνων, αφού είναι η αποτελεσματικότερη και η οικονομικότερη μέθοδος σε σύγκριση με άλλες μεθόδους αντιμετώπισης (βοτάνισμα, μηχανική κατεργασία, κοπή ζιζανίων, κάψιμο ζιζανίων και βιολογική μέθοδος). Συγκεκριμένα, η αντιμετώπισή τους στον αραβόσιτο βασίζεται στη χρήση των εκλεκτικών ζιζανιοκτόνων bromoxynil, clopyralid, dicamba, fluroxypyr/florasulam, mesotrione, nicosulfuron, pethoxamid/terbuthylazine, sulcotrione και tembotrione (Αγροτύπος, 2013). Αντίθετα, η αντιμετώπισή τους είναι δύσκολη στο βαμβάκι, καθώς το είδος 15

16 αυτό δεν είναι ευαίσθητο στα εγκεκριμένα ζιζανιοκτόνα fluometuron, S-metolachlor και pendimethalin. Κατά συνέπεια, καταπολεμάται με μεταφυτρωτική εφαρμογή του pyrithiobac, το οποίο όμως δεν έχει έγκριση στη χώρα μας και των ζιζανιοκτόνων glyphosate ή glufosinate στις γενετικώς τροποποιημένες ποικιλίες με ανθεκτικότητα στα ζιζανιοκτόνα αυτά (Ελευθεροχωρινός, 2008). Όσον αφορά τα ζαχαρότευτλα, ο τάτουλας αντιμετωπίζεται με τα εκλεκτικά ζιζανιοκτόνα clopyralid, metamitron και triflusulfuron (Αγροτύπος, 2013), ενώ στις γενετικώς τροποποιημένες ποικιλίες με τα ζιζανιοκτόνα glyphosate και glufosinate. Αυτό που χρήζει ιδιαίτερης μνείας είναι ότι το D. stramonium έχει εμφανίσει ανθεκτικό βιότυπο σε ζιζανιοκτόνα που αναστέλλουν το φωτοσύστημα ΙΙ (atrazine), ενώ το D. ferox δεν έχει εμφανίσει ακόμα ανθεκτικούς βιοτύπους σε ζιζανιοκτόνα (Heap, 2014) Χρήσεις-Επιδράσεις Το γένος Datura είναι γνωστό για την τοξικότητά του και τις δυσμενείς του επιδράσεις, οι οποίες, σε περίπτωση ακούσιας κατανάλωσης από τον άνθρωπο και τα ζώα, μπορεί να προκαλέσουν και τον θάνατο. Συνηθισμένα συμπτώματα τοξικότητας από τάτουλα είναι η πλήρης αδυναμία του ατόμου να διακρίνει την πραγματικότητα από τη φαντασία, η υπερθερμία, η ταχυκαρδία, σε ορισμένες περιπτώσεις η βίαιη συμπεριφορά, η σοβαρή μυδρίαση, η επώδυνη φωτοφοβία και συχνά αμνησία. Τα συμπτώματα εμφανίζονται min μετά τη δηλητηρίαση και διαρκούν για περίπου h (DEA/OD/ODE, 2013). Τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί διεθνώς για το D. stramonium είναι πολλά, με χαρακτηριστικότερο εκείνο της πόλης Jamestown της Βιρτζίνια, όπου το 1679, Βρετανοί στρατιώτες κατανάλωσαν φύλλα του φυτού, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να βρεθούν σε μια διαρκή κατάσταση ευθυμίας (http://en.wikipedia.org/ wiki/datura_stramonium). Μεταξύ 2003 και 2009 αναφέρθηκαν συνολικά 63 περιπτώσεις δηλητηρίασης από D. stramonium μόνο στην Οκλαχόμα, ενώ παράλληλα έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις θανάτων, όπως στην Ισπανία το 2011 (http://en.wikipedia.org/wiki/datura_stramonium). Στην Ελλάδα, ο ΕΦΕΤ απηύθυνε 16

17 συστάσεις προς τους καταναλωτές να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά την αγορά χόρτων ως σαλάτα (ιδιαίτερα βλήτων), καθώς έχουν σημειωθεί περιπτώσεις δηλητηρίασης από ακούσια κατανάλωση αυτού του φυτού (http://news.pathfinder.gr/greece/news/ html) Ως αντίδοτο στην υπερδοσολογία ή στη δηλητηρίαση χορηγείται η φυσοστιγμίνη (physostigmine), η οποία είναι αντιστρεπτός αναστολέας του ενζύμου ακετυλοχολινεστεράση (αναστέλλεται η δράση της από τον τάτουλα), που καταλύει την υδρόλυση (μεταβολισμό) της ακετυλοχολίνης σε χολίνη και οξικό οξύ (http:// en.wikipedia.org/wiki/datura stramonium). Το γένος Datura, πέραν της τοξικότητάς του, είναι γνωστό και για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες. Από την αρχαιότητα υπάρχουν αναφορές για τη χρήση του ως παραισθησιογόνο (π.χ. σε ινδουιστικές θρησκευτικές τελετές όπου το κάπνιζαν μαζί με κάνναβη) ή σαν θεραπευτικό για το άσθμα, τα γαστρεντερικά προβλήματα, τους πόνους, την αρθρίτιδα, τα πρηξίματα, τους όγκους και τη χαλάρωση των σπασμών της νόσου του Πάρκινσον (Sandoval, 1998). Ορισμένοι βοτανολόγοι ισχυρίζονται ότι τον μεθυστικό καπνό του τον χρησιμοποιούσαν στο μαντείο των Δελφών και ως παρασκεύασμα επηρεασμού της απόδοσης αλόγων κούρσας (Higgins, 2006; Τέλος, στην Κίνα χρησίμευε ως μια μορφή αναισθησίας κατά τις χειρουργικές επεμβάσεις. Σήμερα, λόγω των αλκαλοειδών που περιέχει, χρησιμοποιείται ως αναλγητικό, αντιβιοτικό και αντισπασμωδικό, ενώ λέγεται ότι έχει και αντικαρκινική δράση. Έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της επιληψίας, τη μελαγχολία, και επιπλέον αποτέλεσε τη βάση αλοιφών για εγκαύματα και ρευματισμούς. Επιπροσθέτως, διατίθεται ως ομοιοπαθητικό φάρμακο σε άτομα που παρουσιάζουν έντονους εφιάλτες, ιδίως σε παιδιά, έντονες φοβίες για το σκοτάδι και τα σκυλιά, το νερό, τη βία (να μην πληγωθούν σωματικά)/ ή αντίθετα, πολύ μεγάλη επιθετικότητα (Ελληνική Εταιρία ομοιοπαθητικής ιατρικής, remedy=stramonium). Πέρα όμως από τις χρήσεις του στη φαρμακευτική και ιατρική, διάφορες έρευνες έδειξαν ότι ο τάτουλας έχει αντιμικροβιακή, αντιβακτηριακή (Xanthomonas oryzae pv. 17

18 oryzae) (Kagale κ.ά., 2004), μυκητοκτόνο (Alternaria, Helminthosporium turcicum) και ακαρεοκτόνο (Tetranychus urticae) δράση (Soni κ.ά., 2012). Επιπλέον, το D. stramonium θεωρείται ως υποσχόμενο φυτό για την παραγωγή βιοντίζελ, λόγω της σχετικά υψηλής ελαιοπεριεκτικότητας του σπόρου (>21%) και των κατάλληλων ιδιοτήτων του ελαίου για την παραγωγή αυτή (Wang κ.ά., 2012). Άλλα αυτοφυή είδη που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως ενεργειακά φυτά είναι τα D. candida, Xanthium sibiricum και Hibiscus trionum (Ruan κ.ά., 2012). Αξίζει να αναφερθεί ότι τα είδη Datura χρησιμοποιούνται για αποκατάσταση περιοχών βεβαρημένων από εκρηκτικές ύλες (TNT). Συγκεκριμένα, φυτά των D. stramonium και D. innoxia έχουν την ικανότητα να μεταβολίζουν ταχέως, μέσω νιτροαναγωγής, το 2,4,6-τρινιτροτολουόλιο (TNT) από χώρους διάθεσης αποβλήτων πυρομαχικών (Lucero κ.ά., 1999). Τέλος, κάποια είδη Datura χρησιμοποιούνται ως καλλωπιστικά φυτά ιδιαίτερα στο εξωτερικό, όπως το D. metel και D. brugmansia Αλκαλοειδή Όλα τα μέρη του φυτού (φύλλα, άνθη, βλαστοί, καρποί, σπόροι, ρίζες) περιέχουν αλκαλοειδείς ουσίες (Cooper και Johnson, 1984). Τα αλκαλοειδή αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία οργανικών ενώσεων, που έχουν ως στοιχεία της δομής τους άτομα οξυγόνου (O), άνθρακα (C) και αζώτου (N). Οι ουσίες αυτές είναι προϊόντα δευτερογενούς μεταβολισμού (ανήκουν στους δευτερογενείς μεταβολίτες), που παράγονται κυρίως στα φυτά και δευτερευόντως στα ζώα. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω των φαρμακευτικών ιδιοτήτων, αλλά και των δηλητηριωδών τους επιδράσεων, όταν χορηγούνται ή λαμβάνονται ως ναρκωτικά ή παραισθησιογόνα. Τα αλκαλοειδή, βάσει του συντακτικού τους τύπου, της φύσης και του αριθμού των πυρήνων τους (δακτύλιοι ατόμων), αλλά και των υποκαταστατών τους, ταξινομούνται σε πυριδίνες, πυρρολιδίνες, τροπάνια, πυρρολιζιδίνες, πουρίνες, κινολίνες, ισοκινολίνες, ινδόλια, τερπενοειδή και στεροειδή. Τα σπουδαιότερα και γνωστότερα αλκαλοειδή είναι η νικοτίνη, η καφεΐνη, η κινίνη, η κοκαΐνη, η μορφίνη, η στρυχνίνη, η κωνεΐνη, η ατροπίνη, η υοσκυαμίνη και η σκοπολαμίνη. 18

19 Τα αλκαλοειδή, από ιατρικής πλευράς, ταξινομούνται σε δηλητήρια, ναρκωτικά, αναλγητικά, καρδιοτονωτικά, διεγερτικά αναπνευστικού, αγγειοσυσταλτικά, τοπικά αναισθητικά, μυοχαλαρωτικά και ψυχεδελικά. Επίσης, από φαρμακευτικής άποψης, κατατάσσονται σε αλκαλοειδή παράγωγα ορνιθίνης και λυσίνης (αλκαλοειδή τροπανίου, πυρρολιζιδίνης, κινολιζιδίνης, ινδολιζιδίνης, πιπεριδίνης), αλκαλοειδή παράγωγα νικοτινικού οξέος, αλκαλοειδή παράγωγα φαινυλαλανίνης και τυροσίνης (φαινυλαιθυλαμίνες, απλές ισοκινολίνες, κουράρια, αλκαλοειδή, μορφινανίου, φαιναιθυλισοκινολίνες, μονοτερπενικές ισοκινολίνες, αλκαλοειδή Amaryllidaceae), αλκαλοειδή ανθρανιλικού οξέος, αλκαλοειδή τρυπτοφάνης (τρυπταμίνες, β- καρβολίνες), αλκαλοειδή εργολίνης, μονοτερπενικά ινδολικά αλκαλοειδή, αλκαλοειδή παράγωγα ιστιδίνης, τερπενικά αλκαλοειδή, στεροειδικά αλκαλοειδή, πουρινικές βάσεις (Samuelsson, 1996; Σουλελές, 2000). Οι φαρμακευτικές ιδιότητες και η τοξικότητα του γένους Datura οφείλονται στα αλκαλοειδή του τροπανίου. Πρόκειται για παράγωγα των μη πρωτεϊνικών αμινοξέων ορνιθίνη και λυσίνη, τα οποία προέρχονται από ενδιάμεσες ενώσεις του κύκλου του Krebs. Στη χημική τους δομή περιέχουν ένα δακτύλιο τροπανίου και αναστέλλουν τη δράση της ακετυλοχολίνης, προκαλώντας τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν προηγουμένως (DEA/OD/ODE, 2013). Τα αλκαλοειδή του τροπανίου απαντώνται σε αρκετές οικογένειες φυτών όπως τα Brassicaceae, Convolvulaceae, Erythroxylaceae, Euphorbiaceae, Olacaceae, Proteaceae. Ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις έχουν βρεθεί στα Solanaceae, και συγκεκριμένα στα γένη Brugmansia, Hyoscyamus, Atropa και Datura, με υψηλότερες στα είδη D. stramonium, D. ferox, καθώς και στο D. innoxia (Alexander κ.ά., 2008). Υπάρχουν δύο σημαντικές ομάδες σε αυτή την κατηγορία, τα αλκαλοειδή των σολανωδών (ατροπίνη, σκοπολαμίνη, υοσκυαμίνη) και τα αλκαλοειδή της κοκαΐνης. Το αλκαλοειδές με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στο D. stramonium είναι η υοσκυαμίνη, ενώ στο D. ferox η σκοπολαμίνη (Alexander κ.ά., 2008). Η ατροπίνη είναι το ρακεμικό μείγμα των οπτικών ισομερών της υοσκυαμίνης, δηλαδή είναι ισομοριακό μείγμα της αριστερόστροφης και της δεξιόστροφης υοσκυαμίνης και γράφεται επίσης ως (±)-υοσκυαμίνη. 19

20 Η ατροπίνη, ο χημικός τύπος της οποίας δίνεται στην Εικόνα 8, χρησιμοποιείται στην φαρμακευτική από το 1500, όταν απομονώθηκε για πρώτη φορά στην Ευρώπη από το φυτό Atropa belladonna. Σήμερα, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ευρέως σε φαρμακευτικά προϊόντα στην οφθαλμολογία, ως προνάρκωση σε αναισθησία, ως αγγειοσυσταλτικό σε περίπτωση αιμορραγίας, καθώς και ως αντίδοτο σε περιπτώσεις δηλητηριάσεων με οργανικούς εστέρες φωσφορικού οξέος (Alexander κ.ά., 2008). Εικόνα 8. Χημικός τύπος της ατροπίνης. Η σκοπολαμίνη, (Εικόνα 9), απομονώθηκε για πρώτη φορά από το φυτό Scopola carniolica, το 1881, όμως αργότερα εντοπίστηκε και στο Hyoscyamus niger. Αξιοποιείται σε εξειδικευμένα φαρμακευτικά προϊόντα, καθώς το παράγωγό της, Ν- butylscopolamine bromide, χρησιμοποιείται για τη θεραπεία εντερικών διαταραχών, λόγω της σπασμολυτικής της δράσης και ως αντιεμετικό (Alexander κ.α., 2008). Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ότι κυκλοφορούν ειδικά έμπλαστρα, που περιέχουν σκοπολαμίνη, ως αντικαταθλιπτικά (Henig, 2012). Εικόνα 9. Χημικός τύπος της σκοπολαμίνης. Η βιοσύνθεση των αλκαλοειδών του τροπανίου στο γένος Datura γίνεται κυρίως στις ρίζες (Conklin, 1976) από όπου μεταφέρονται στα άνω μέρη του φυτού (Demeyer και Dejaegere, 1989). Η αναλογία μεταξύ τους ποικίλλει κατά τη διάρκεια ζωής του φυτού. Συγκεκριμένα, έχει αναφερθεί ότι στα πολύ νεαρά φυτά του D. stramonium, 20

21 κυριαρχεί η σκοπολαμίνη, ενώ στο στάδιο της ανθοφορίας, η περιεκτικότητα της υοσκυαμίνης αυξάνει, καθώς η σκοπολαμίνη σταδιακά μειώνεται (Demeyer και Dejaegere, 1989). Επιπροσθέτως, σε περίπτωση καταπόνησης, το φυτό παράγει περισσότερους δευτερογενείς μεταβολίτες, άρα και αλκαλοειδή (Berkov κ.ά., 2006). Αρκετοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη συγκέντρωση των αλκαλοειδών στο φυτό, όπως η σύσταση του εδάφους, η λίπανση, η αλατότητα, το κλίμα, το υψόμετρο, η θερμοκρασία, η εφαρμογή ρυθμιστών ανάπτυξης και ορμονών, τα φυτοφάγα έντομα, η εποχή, το τμήμα του φυτού (Demeyer και Dejaegere, 1989; Shonle κ.ά., 2000). Η συνολική συγκέντρωση των αλκαλοειδών στο D. stramonium κυμαίνεται από 0,25% έως 0,70%, με το 0,20-0,45% να συγκεντρώνεται στα φύλλα, ενώ στους σπόρους μόλις το 0,02% (Miraldi κ.ά., 2001). Τα αλκαλοειδή που ανιχνεύθηκαν είναι περίπου 70, από τα οποία 13 απαντώνται στις ρίζες, σε συγκέντρωση μεγαλύτερη του 1%, ενώ έξι από αυτά βρέθηκαν και στα φύλλα σε ανάλογη συγκέντρωση. Στις ρίζες, το ποσοστό της υοσκυαμίνης ήταν 29,5% και της σκοπολαμίνης 4,7%, ενώ στα φύλλα ανέρχεται σε 55,0% και 23,9%, αντίστοιχα. Πρόσφατες έρευνες αναφέρουν την ταυτοποίηση εννέα νέων αλκαλοειδών (El Bazaoui, 2011). Πειράματα που πραγματοποιήθηκαν υπό ελεγχόμενες συνθήκες και είχαν στόχο τη διερεύνηση της επίδρασης του επιπέδου πλοειδίας στη βιοσύνθεση αλκαλοειδών έδειξαν ότι οι διπλοειδείς και τετραπλοειδείς μορφές του D. stramonium έχουν διαφορετική παραγωγική ικανότητα σε αλκαλοειδή, αλλά δεν βρέθηκαν διαφορές ως προς το φάσμα των παραγόμενων αλκαλοειδών στις ρίζες. Γενικώς, τα επίπεδα συγκέντρωσης των αλκαλοειδών και του λόγου σκοπολαμίνης/υοσκυαμίνης είναι υψηλότερα στα τετραπλοειδή σε σχέση με τα αντίστοιχα διπλοειδή (Berkov και Philipov, 2002) Μυκόρριζες Ο όρος μυκόρριζα δηλώνει τη συμβιωτική, αμοιβαίως επωφελή σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε ένα φυτό και ένα μύκητα. Από απολιθώματα βρέθηκε ότι η σχέση αυτή έχει παρουσιαστεί πριν εκατομμύρια έτη και εντοπίζεται σε 21

22 ποσοστό άνω του 95% των οικογενειών ή του 80% των φυτικών ειδών του πλανήτη (http://en.wikipedia.org/wiki/mycorrhiza). Πρόσφατες έρευνες έδειξαν την ύπαρξη μυκορριζών σε περιοχές όπως έρημοι, αλκαλικά και διαβρωμένα εδάφη, υποβαθμισμένα λιβάδια, εδάφη αρδευόμενα με λύματα ή με υψηλή συγκέντρωση βαρέων μετάλλων, εγκαταλελειμμένα μεταλλεία (Wang και Shi, 2008). Τα πιο συνηθισμένα είδη μυκορριζών είναι οι ενδομυκόρριζες, οι εκτομυκόρριζες (απαντώνται κυρίως σε δασικά είδη) και οι ψευδομυκόρριζες (http://en.wikipedia.org/wiki/ mycorrhizal colonization). Η αμοιβαία σχέση εξασφαλίζει στον μύκητα τη δυνατότητα άμεσης πρόσβασης σε προϊόντα αφομοίωσης του φυτού. Σε ανταπόδοση, το φυτό εκμεταλλεύεται το μυκήλιο του μύκητα, με αποτέλεσμα την αύξηση της ενεργούς επιφάνειας του ριζικού συστήματός του, αλλά και την αποτελεσματικότερη πρόσληψη θρεπτικών στοιχείων και νερού (Αγγελής, 2007). Κάποιες από τις ευεργετικές, για το φυτό-ξενιστή, ιδιότητες των μυκορριζών είναι η επιβίωση του φυτού σε καταστάσεις ξηρασίας, ο περιορισμός των απαιτήσεων σε θρεπτικά, η ενίσχυση της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας και της ανάπτυξης των φυτών (Smith και Read, 1997). Επίσης, μερικές εκτομυκόρριζες παράγουν αντιβιοτικές ουσίες που προστατεύουν τον ξενιστή από παθογόνα (Garrido κ.ά., 2010; colonization). Επιπλέον, οι μυκορριζικοί μύκητες προσλαμβάνουν πολύ ευκολότερα τον φώσφορο (P) σε αλκαλικά εδάφη σε σχέση με τα φυτά. Τέλος, αναφέρεται ότι η συμβιωτική σχέση μυκήτων-φυτών προκαλεί συσσώρευση δευτερογενών μεταβολιτών όπως αλκαλοειδή, τερπενοειδή (Yuan κ.ά., 2007). Μεταξύ των αρνητικών επιδράσεων της συμβίωσης για το φυτό-ξενιστή είναι η απώλεια ποσοστού 10-20% των προϊόντων της φωτοσύνθεσης, τα οποία καταναλώνονται για τις ανάγκες του σχηματισμού, διατήρησης και λειτουργίας των υφών του μυκορριζικού μύκητα (Marschner και Dell, 1994). Σε ορισμένα είδη, η σχέση αυτή καθίσταται αναγκαία για την επιβίωση τους (π.χ. οφιογλωσσοειδείς φτέρες). Αντίθετα, πολλά είδη φυτών σε ξηρές και υγρές περιοχές μπορούν να επιβιώσουν και χωρίς μυκόρριζες. Επίσης, υπάρχουν είδη τα οποία σχηματίζουν σπάνια ή ποτέ τέτοιες συμβιωτικές σχέσεις (π.χ. λεπτοσποριαγγειακές φτέρες). Τέλος, έχουν αναφερθεί 22

23 ορισμένα φυτά που δεν φωτοσυνθέτουν, αλλά τρέφονται μέσω παρασιτισμού στους μυκορριζικούς μύκητες, είναι δηλαδή μυκοετερότροφα (π.χ. ορχιδέες, βρύα). Το D. stramonium ανήκει στα είδη που εμφανίζουν σημαντικό αποικισμό από ενδομυκορριζικούς μύκητες σε ποσοστό 65,1% (Zubek και Błaszkowski, 2009) Σκοπός της εργασίας Τα είδη D. stramonium και D. ferox είναι ανταγωνιστικά ζιζάνια των εαρινών καλλιεργειών, αλλά και δηλητηριώδη φυτά, αφού δημιουργούν προβλήματα σε ανθρώπους και ζώα. Παρόλα αυτά, παρουσιάζουν ενδιαφέρον, λόγω των αλκαλοειδών που περιέχουν, τα οποία χρησιμοποιούνται στην ιατρική. Το D. stramonium f. stramonium συνυπάρχει σε πολλές περιοχές με το D. stramonium f. tatula και το D. ferox στην Ελλάδα. Το γεγονός της εμφάνισης των δύο ειδών στην Ελλάδα και η έλλειψη δεδομένων σχετικά με την προσαρμοστικότητά τους, την παραγωγή τους σε αλκαλοειδή και τον σχηματισμό μυκορριζών, οδήγησαν στην πραγματοποίηση της παρούσας εργασίας. Η εκπόνησή της έγινε με σκοπό τη συγκριτική μελέτη των ειδών D. stramonium (D. stramonium f. stramonium και D. stramonium f. tatula) και D. ferox, σε συνθήκες απουσίας και παρουσίας ανταγωνισμού. Ειδικότερα στην παρούσα εργασία μελετήθηκε: 1. Η βιολογία των δύο ειδών. 2. Η ικανότητά τους για παραγωγή αλκαλοειδών, ελαίου και πρωτεΐνης. 3. Η πιθανότητα αποικισμού τους από μυκορριζικούς μύκητες. 4. Η κληρονομικότητα των μορφολογικών και βιολογικών χαρακτηριστικών των δύο μορφών D. stramonium (D. stramonium f. stramonium και D. stramonium f. tatula). Επομένως, η μελέτη αυτή εστιάζεται στη διερεύνηση της βιολογίας ειδών και μορφών του γένους Datura με σκοπό τη μελλοντική αξιοποίησή τους για πολλαπλή χρήση. 23

24 2. Πειραματισμός 2.1. Συλλογή και διαχείριση φυτικού υλικού Σπόροι των δύο ειδών (Datura stramonium και D. ferox) συγκομίστηκαν από περιοχές του νομού Λάρισας (Οκτώβριος 2009) και του νομού Σερρών (Οκτώβριος 2011). Ειδικότερα, οι σπόροι της μορφής D. stramonium f. tatula συλλέχθηκαν από ώριμα φυτά τάτουλα των περιοχών Προδρόμου, Νίκαιας και Αγίων Αναργύρων της Λάρισας, οι οποίοι χαρακτηρίστηκαν ως πληθυσμοί Κ1, Κ2, Κ3 (από κόκκινο χρώμα), αντίστοιχα, ενώ ο πληθυσμός της μορφής D. stramonium f. stramonium, ο οποίος συλλέχτηκε από τη Νίκαια του ίδιου νομού, χαρακτηρίστηκε ως Π (από πράσινο χρώμα). Τέλος, οι σπόροι του D. ferox, που συλλέχτηκαν από την Ευκαρπία Σερρών, χαρακτηρίστηκαν ως πληθυσμός F (από ferox). Μετά τη συλλογή τους αποθηκεύτηκαν σε πλαστικές σακούλες σε ψυγείο, σε θερμοκρασία <7 ο C, μέχρι την έναρξη των πειραμάτων. Οι σπόροι του D. stramonium χρησιμοποιήθηκαν το 2011 και 2012 σε πειράματα αγρού, απουσία ανταγωνισμού (αραιή σπορά), ώστε να αξιολογηθούν τα φυτά ως προς την ικανότητα παραγωγής βιομάζας και αλκαλοειδών. Ακολούθως, το 2012 και 2013, πραγματοποιήθηκαν πειράματα αγρού σε πυκνή σπορά (ανταγωνισμό), με σκοπό να αξιολογηθούν τα δύο είδη (D. stramonium και D. ferox), ως προς τα προηγούμενα χαρακτηριστικά, καθώς επίσης και ως προς τον αποικισμό από μυκορριζικούς μύκητες και την παραγωγή ελαίου και πρωτεΐνης στον σπόρο. Επιπλέον, το 2012, σε πείραμα φυτοδοχείων μελετήθηκε η κληρονομικότητα των βιολογικών και μορφολογικών χαρακτηριστικών των δύο μορφών του είδους D. stramonium. Στη συνέχεια της εργασίας, οι πληθυσμοί θα αναφέρονται με τις συντομογραφίες τους (Κ1, Κ2, Κ3, Π, F) Πείραμα αγρού αραιής σποράς Εγκατάσταση του πειράματος Το πείραμα αραιής σποράς εγκαταστάθηκε στο Αγρόκτημα του ΑΠΘ (40 o 32'N, 22 o 59'E, 6 m). Συγκεκριμένα, 100 σπόροι κάθε πληθυσμού σπάρθηκαν σε σπορεία 24

25 με τύρφη στις 26 Απριλίου του 2011 και Στο στάδιο των δύο πραγματικών φύλλων, τα σπορόφυτα μεταφυτεύθηκαν σε κατάλληλα προετοιμασμένο (με όργωμα και φρεζάρισμα) αγρό. Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του αργιλοπηλώδους εδάφους του αγροτεμαχίου παρουσιάζονται στον Πίνακα 2. Η μεταφύτευση έγινε πάνω σε γραμμές, σε θέσεις που απείχαν μεταξύ τους 60 cm, με σκοπό την ανάπτυξη των φυτών σε συνθήκες απουσίας ανταγωνισμού. Κάθε πληθυσμός μεταφυτεύτηκε σε ξεχωριστό πειραματικό τεμάχιο των 36 θέσεων και διαστάσεων 3,60 3,60 m. Για κάθε γενότυπο υπήρχαν τρία πειραματικά τεμάχια (επαναλήψεις), πλήρως τυχαιοποιημένα εντός των τριών ομάδων. Η απομάκρυνση των ζιζανίων με το χέρι (βοτάνισμα) ήταν συστηματική, ώστε τα φυτά να αναπτυχθούν σε συνθήκες απουσίας ανταγωνισμού. Λίπανση δεν εφαρμόστηκε καθώς δεν είχε καλλιεργηθεί για δύο χρόνια. Η άρδευση έγινε με καταιονισμό και σύμφωνα με τις ανάγκες των φυτών για την κανονική ανάπτυξή τους κατά το πρώτο έτος (160 mm), ενώ κατά το δεύτερο ήταν περιορισμένη (80 mm). Η μέση ημερήσια θερμοκρασία και η συνολική μηνιαία βροχόπτωση, για την περιοχή και τα έτη διεξαγωγής των πειραμάτων, παρουσιάζονται στο Σχήμα 1.1. Τα στοιχεία λήφθηκαν από τον μετεωρολογικό σταθμό του Εργαστηρίου Υδραυλικής στο Αγρόκτημα του ΑΠΘ. Πίνακας 2. Φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του εδάφους εγκατάστασης του πειράματος. Συστατικά Άμμος (%) 14 Άργιλος (%) 38 Ίλυς (%) 48 ph 8.0 Οργανική ύλη (%) 1.5 N-NO3 (mg kg 1 ) 40 P (mg kg 1 ) 5 K (mg kg 1 ) 190 Cu (mg kg 1 ) 2.2 Fe (mg kg 1 ) 9 Mn (mg kg 1 ) 10 Zn (mg kg 1 ) 0.5 EC (μs/cm)

26 Σχήμα 1.1. Μηνιαία βροχόπτωση και μέση μηνιαία θερμοκρασία στο αγρόκτημα του ΑΠΘ κατά τις καλλιεργητικές περιόδους 2011 και Δειγματοληψίες για προσδιορισμό της παραγόμενης βιομάζας Έγιναν τέσσερις δειγματοληψίες, στις 42, 53, 73 και 88 ημέρες μετά τη μεταφύτευση (ΗΜΜ), με σκοπό να μελετηθεί η μεταβολή του ξηρού βάρους του υπέργειου τμήματος του κάθε γενοτύπου στα δύο έτη πειραματισμού. Συγκεκριμένα, επιλέχθηκε το πιο αναπτυγμένο φυτό από το εσωτερικό κάθε πειραματικού τεμαχίου, και διαχωρίστηκε σε βλαστό, φύλλα, άνθη και καρπούς, τα οποία ξηράθηκαν σε κλίβανο στους 70 ο C για 48 h. Ακολούθησε προσδιορισμός του ξηρού βάρους κάθε φυτικού μέρους αλλά και του συνόλου (g). Τα δείγματα της τελευταίας δειγματοληψίας κονιοποιήθηκαν σε μύλο, τοποθετήθηκαν σε πλαστικά δοχεία (σε σκότος) μέχρι τον προσδιορισμό της περιεκτικότητας σε αλκαλοειδή. Η απόδοση σε ξηρό βάρος κάθε γενοτύπου (kg) ανά στρέμμα προσδιορίστηκε ως το γινόμενο του μέσου ξηρού βάρους ενός φυτού πολλαπλασιασμένο με 3200, που είναι ο αριθμός φυτών ανά στρέμμα που αντιστοιχεί στο κυψελωτό σύστημα μεταφύτευσης που εφαρμόστηκε. 26

27 Ανάλυση αλκαλοειδών Ο προσδιορισμός της συγκέντρωσης σε αλκαλοειδή των φυτικών μερών, έγινε σε συνεργασία με το εργαστήριο Φαρμακογνωσίας του Τμήματος Φαρμακευτικής του ΑΠΘ, σύμφωνα με την μέθοδο των Caligiani κ.ά. (2011) Πρότυπα διαλύματα για την ποσοτικοποίηση Αρχικά, παρασκευάστηκαν τα πρότυπα διαλύματα για την ποσοτικοποίηση των αλκαλοειδών. Συγκεκριμένα, ποσότητα 100 mg ατροπίνης και σκοπολαμίνης, τοποθετήθηκαν σε φιάλη των 10 ml και ακολούθως προστέθηκαν 10 ml μεθανόλης HPLC (MeOH). Σε αυτό το διάλυμα (100 mg/ml), έγιναν περαιτέρω αραιώσεις, προκειμένου να ληφθούν διαλύματα των 10000, 1000, 100, 50, 10, 1 μg/l, με βάση τα οποία έγιναν οι πρότυπες καμπύλες αναφοράς. Παράλληλα, 5 mg νικοτίνης (εσωτερικό πρότυπο) τοποθετήθηκαν σε φιάλη των 10 ml και προστέθηκαν 10 ml μεθανόλης HPLC (MeOH). Από το διάλυμα αυτό λήφθηκαν 20 μl και τοποθετήθηκαν σε φιάλη του 1 ml, ώστε να προκύψει το διάλυμα συγκέντρωσης 100 ng/ml Εκχύλιση και μέθοδος παραγοντοποίησης Σε 5 g αποξηραμένης και κονιοποιημένης δρόγης, προστέθηκαν 30 ml εξανίου (C6H14) για 24 h, ώστε να απομακρυνθούν τα λίπη. Στη συνέχεια, 1 g κάθε δείγματος δέχθηκε 200 μl νικοτίνης (εσωτερικό πρότυπο), 500 μl υδροξείδιο του καλίου (KOH) για αλκαλοποίηση και υποβλήθηκε σε στατική εκχύλιση για 24 h με 7 ml διχλωρομεθανίου (CH2Cl2). Το εκχύλισμα διηθήθηκε και εξατμίστηκε μέχρι ξηρού. Ακολούθως, απολυμάνθηκε με 2 ml εξανίου, διαλύθηκε σε 2 ml διχλωρομεθανίου (CH2Cl2), μεταφέρθηκε σε φιαλίδιο και εξατμίστηκε μέχρι ξηρού. Τέλος, μετά την προσθήκη 100 μl εξαμεθυλοδισιλαζανίου σε κάθε δείγμα και τη διατήρηση στους 80 ο C για 15 min, τα δείγματα μεταφέρθηκαν σε ειδικά φιαλίδια και τοποθετήθηκαν στην αέριο χρωματογραφία μάζας (GC-MS) για την ανάλυση των αλκαλοειδών. Για την GC-MS ανάλυση, χρησιμοποιήθηκε σύστημα SHIMADZU GC GCMS- QP 2010 και η μέθοδος παραγωγής ιόντων με ηλεκτρόνια (70 ev) με αυτόματο 27

28 δειγματολήπτη. Χρησιμοποιήθηκε μία μη πολική στήλη HP-5MS (30 m 0.25 mm, πάχος στοιβάδας: 0,25 μm), με θερμικό πρόγραμμα από τους 60 o C (3 min) μέχρι τους 160 o C με ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας 10 o C/min, και στη συνέχεια μέχρι τους 280 ο C (5 min) με ρυθμό αύξησης της θερμοκρασίας 5 ο C/min. Καταγραφή σημάτων σάρωσης (scan) (m/z ) SIM 84, 162, 125, 361, 138, 375. Ως κινητή φάση χρησιμοποιήθηκε το αδρανές αέριο ήλιο (1,0 ml/min). Ο ενέσιμος όγκος για κάθε δείγμα ήταν 1 μl, ενώ οι χρόνοι ανάσχεσης της ατροπίνης και της σκοπολαμίνης ήταν 28,31 και 30,22 min, αντίστοιχα Απόδοση σε αλκαλοειδή Η απόδοση αλκαλοειδών (g/στρέμμα) υπολογίστηκε ως το γινόμενο της αντίστοιχης απόδοσης σε ξηρό βάρος και της συγκέντρωσης των αλκαλοειδών (μg/g) Στατιστική ανάλυση Τα δεδομένα όλων των γνωρισμάτων που προσδιορίστηκαν υποβλήθηκαν σε συνδυασμένη, ως προς τον χρόνο, ανάλυση παραλλακτικότητας με το σχέδιο των πλήρως τυχαιοποιημένων ομάδων με τρεις επαναλήψεις, χρησιμοποιώντας την προσέγγιση (2 έτη 4 πληθυσμοί 3 επαναλήψεις). Όλες οι αναλύσεις των δεδομένων βασίστηκαν στις μέσες αποδόσεις ανά στρέμμα. Για τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το SPSS 15.0, ενώ για τις συγκρίσεις των μέσων όρων χρησιμοποιήθηκε η ελάχιστη σημαντική διαφορά (ΕΣΔ) σε επίπεδο σημαντικότητας 5% Αποτελέσματα Ξηρό βάρος Η ανάλυση παραλλακτικότητας έδειξε ότι το ολικό ξηρό βάρος παρουσίασε στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ετών (Παράρτημα, Πίνακας 1). Συγκεκριμένα, το 2011, ο Κ3 είχε την υψηλότερη απόδοση (3,8 tn/στρ), ενώ ο Κ1 τη 28

29 Συνολικό Ξηρό Βάρος ( tn/στρέμμα) μικρότερη (2,5 tn/στρ) (Σχήμα 1.2). Το 2012, το ξηρό βάρος του Κ3 μειώθηκε στους 1,4 tn/στρ, ωστόσο μαζί με τον Π (1,5 tn/στρ) παρουσίασαν την υψηλότερη παραγωγή, ενώ τη μικρότερη είχε ο Κ1 (1,1 tn/στρ) (Σχήμα 1.2). 4,0 3,5 ΕΣΔ0,05=1,219 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 Κ1 Κ2 Κ3 Π 0, Πληθυσμοί Σχήμα 1.2. Διαγραμματική απεικόνιση του συνολικού ξηρού βάρους (tn/στρ) τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ) και ενός D. stramonium f. stramonium (Π) στις δύο καλλιεργητικές περιόδους (2011 και 2012) Αλκαλοειδή Όσον αφορά στη συγκέντρωση των αλκαλοειδών, τα δεδομένα της πρώτης καλλιεργητικής περιόδου (2011) έδειξαν ότι τα διάφορα τμήματα των φυτών περιέχουν περισσότερη ατροπίνη συγκριτικά με τη σκοπολαμίνη. Επιπλέον, η συγκέντρωση των αλκαλοειδών, με φθίνουσα κατάταξη, βρίσκεται στα φύλλα, τα άνθη και τους καρπούς με σπόρους. Συγκεκριμένα, το 2011, η συγκέντρωση ατροπίνης στα φύλλα ήταν μg/g, στα άνθη μg/g και στους καρπούς (με σπόρους) μg/g (Σχήμα 1.3). Αντίθετα, οι αντίστοιχες τιμές της σκοπολαμίνης ήταν μg/g, μg/g, 9-19 μg/g (Σχήμα 1.3). Γενικώς, οι πληθυσμοί Κ3 και Π ήταν εκείνοι με την υψηλότερη συγκέντρωση αλκαλοειδών (Σχήμα 1.3). Το έτος 2012, οι συγκεντρώσεις των αλκαλοειδών, στα διάφορα φυτικά 29

30 μέρη, μειώθηκαν, όμως η σειρά κατάταξης των πληθυσμών ήταν η ίδια. Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκέντρωση αλκαλοειδών στους σπόρους και τις ρίζες ήταν σχεδόν μηδενική. a ab a a a a a a b b b b b b a a a a a a a a b b b b b b b b a a Σχήμα 1.3. Διαγραμματική απεικόνιση της κατανομής της περιεκτικότητας (μg/g) της ατροπίνης και της σκοπολαμίνης στα διάφορα φυτικά μέρη τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ) και ενός D. stramonium f. stramonium (Π) κατά την καλλιεργητική περίοδο του

31 Η ανάλυση των δεδομένων της απόδοσης σε αλκαλοειδή των τεσσάρων πληθυσμών έδειξε στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο καλλιεργητικών περιόδων και των πληθυσμών (Παράρτημα, Πίνακες 2 και 3). Συγκεκριμένα, το 2011, ο Κ3 είχε την υψηλότερη απόδοση σε ατροπίνη και σκοπολαμίνη, η οποία ανήλθε σε 686 g/στρ και 102,1 g/στρ, αντίστοιχα (Σχήμα 1.4). Το 2012, παρατηρήθηκε μείωση της συγκέντρωσης των αλκαλοειδών. Ειδικότερα, η παραγωγή ατροπίνης του Κ3 μειώθηκε στα 136,1 g/στρ, ο οποίος μαζί με τον Π (233,1 g/στρ) είχαν τις μεγαλύτερες αποδόσεις (Σχήμα 1.5). Τέλος, η παραγωγή σκοπολαμίνης των δύο πληθυσμών μειώθηκε στα 14,5 g/στρ και 13,8 g/στρ, αντίστοιχα (Σχήμα 1.4). 31

32 Σχήμα 1.4. Διαγραμματική απεικόνιση της παραγωγής (g/στρ) ατροπίνης και σκοπολαμίνης τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ) και ενός D. stramonium f. stramonium (Π) στις δύο καλλιεργητικές περιόδους (2011 και 2012) Συζήτηση Τα πειράματα αξιολόγησης των πληθυσμών σε απουσία ανταγωνισμού έδειξαν ότι ο πληθυσμός Κ3 είχε το υψηλότερο ξηρό βάρος κατά το 2011 (3,8 tn/στρ), ενώ οι Π 32

33 (1,5 tn/στρ) και Κ3 (1,4 tn/στρ) κατά το Η μείωση του ξηρού βάρους θα μπορούσε να αποδοθεί στη μειωμένη άρδευση και στις αυξημένες θερμοκρασίες που επικράτησαν το 2012 (Σχήμα 1.1). Αυτό σημαίνει ότι ο πληθυσμός Κ3 επηρεάζεται λιγότερο από συνθήκες του περιβάλλοντος σε σύγκριση με τους άλλους πληθυσμούς. Παρόμοια ή διαφορετικά δεδομένα σχετικά με τις αποδόσεις του γένους Datura δεν υπάρχουν στη διεθνή βιβλιογραφία, αφού παρόμοια πειράματα αξιολόγησης του γένους αυτού για πιθανή καλλιέργεια δεν έγιναν έως σήμερα. Η ανάλυση των αλκαλοειδών έδειξε ότι η συγκέντρωση της ατροπίνης στα διάφορα τμήματα του φυτού είναι υψηλότερη από τη συγκέντρωση της σκοπολαμίνης. Η υψηλότερη συγκέντρωση στα δύο αλκαλοειδή προσδιορίστηκε κυρίως στα φύλλα, στα άνθη και στους καρπούς (με σπόρους) των φυτών. Συγκεκριμένα, η συγκέντρωση της ατροπίνης στα φύλλα των φυτών όλων των πληθυσμών, κατά την καλλιεργητική περίοδο του 2011, ήταν μg/g, στα άνθη μg/g και στους καρπούς (με σπόρους) μg/g. Αντίθετα, οι αντίστοιχες τιμές της σκοπολαμίνης ήταν μg/g, μg/g, 9-19 μg/g. Κατά τη δεύτερη καλλιεργητική περίοδο, οι τιμές των δύο αλκαλοειδών στα διάφορα φυτικά μέρη ήταν μειωμένες, ωστόσο οι πληθυσμοί ακολούθησαν την ίδια σειρά κατάταξης. Οι Miraldi κ.ά. (2001) παρατήρησαν σε μεμονωμένα φυτά του είδους D. stramonium, τα οποία συλλέχθηκαν από την Τοσκάνη της Ιταλίας, παρόμοιες συγκεντρώσεις αλκαλοειδών με αυτές που προσδιορίστηκαν στην παρούσα εργασία. Ειδικότερα, η συγκέντρωση της ατροπίνης στα φύλλα ήταν μg/g, στα άνθη μg/g και στους καρπούς μg/g, ενώ οι αντίστοιχες τιμές της σκοπολαμίνης ήταν μg/g, μg/g και μg/g. Αντίθετα, οι Alexander κ.ά. (2008) βρήκαν υψηλότερες συγκεντρώσεις αλκαλοειδών σε διάφορα είδη Datura. Συγκεκριμένα, η συγκέντρωση της ατροπίνης στα φύλλα του D. stramonium f. stramonium ήταν 700 μg/g, ενώ της σκοπολαμίνης 650 μg/g. Επιπλέον, η περιεκτικότητά τους στα φύλλα του D. stramonium f. tatula ήταν 1000 μg/g και 600 μg/g, αντίστοιχα. Τέλος, εξίσου υψηλή ήταν η συγκέντρωσή τους και στα υπόλοιπα τμήματα των φυτών. Ωστόσο, οι τιμές αυτές των αλκαλοειδών δεν μπορούν να είναι συγκρίσιμες με τα δεδομένα αυτών των πειραμάτων, αφού δεν αναφέρονται 33

34 πληροφορίες σχετικά με τη μέθοδο ανάλυσης των αλκαλοειδών, την περιοχή από όπου συλλέχθηκαν τα δείγματα και την ηλικία των φυτών. Συμπερασματικά, τα δεδομένα των πειραμάτων αγρού αραιής σποράς (2011 και 2012) έδειξαν ότι οι πληθυσμοί Κ3 και Π παρήγαγαν το μεγαλύτερο συνολικό ξηρό βάρος και ταυτοχρόνως είχαν την υψηλότερη συγκέντρωση ατροπίνης και σκοπολαμίνης κατά τις δύο καλλιεργητικές περιόδους. 2.3.Πείραμα αγρού πυκνής σποράς Εγκατάσταση του πειράματος Το πείραμα της πυκνής σποράς εγκαταστάθηκε στο Αγρόκτημα του ΑΠΘ στις 26 Απριλίου του 2012 και στις 24 Απριλίου του 2013 σε αγρούς που είχαν προηγουμένως προετοιμαστεί κατάλληλα. Η σπορά έγινε με το χέρι και ειδικότερα σπάρθηκαν πέντε σπόροι σε κάθε όρχο/θέση του κάθε γενοτύπου (τέσσερις πληθυσμοί D. stramonium και ένας D. ferox), σε αποστάσεις 0,50 m μεταξύ των γραμμών σποράς και 0,20 m πάνω στη γραμμή σποράς. Το πειραματικό σχέδιο ήταν των πλήρως τυχαιοποιημένων ομάδων με τρεις επαναλήψεις. Κάθε πειραματικό τεμάχιο είχε πέντε γραμμές σποράς μήκους 5,0 m, ενώ η απόσταση μεταξύ των πειραματικών τεμαχίων ήταν 1,0 m. Στο στάδιο των δύο πραγματικών φύλλων, έγινε αραίωμα, ώστε να παραμείνει ένα φυτό ανά όρχο/θέση. Η άρδευση έγινε με καταιονισμό και περιλάμβανε 80 mm το 2012 και στα 160 mm το Δεν εφαρμόστηκε λίπανση, ενώ η απομάκρυνση των ζιζανίων έγινε με το χέρι μέχρι το κλείσιμο των γραμμών. Η μέση ημερήσια θερμοκρασία, καθώς και η συνολική μηνιαία βροχόπτωση για την περιοχή και τα έτη διεξαγωγής των πειραμάτων παρουσιάζονται στο Σχήμα 2.1. Τα δεδομένα προέρχονται από τον μετεωρολογικό σταθμό του Εργαστηρίου Υδραυλικής στο Αγρόκτημα του ΑΠΘ. 34

35 Μηνιαία βροχόπτωση (mm) Βροχόπτωση 2012 Βροχόπτωση 2013 Θερμοκρασία 2012 Θερμοκρασία Μέση μηνιαία θερμοκρασία ( o C) Σχήμα 2.1. Μηνιαία βροχόπτωση και μέση μηνιαία θερμοκρασία στο αγρόκτημα του ΑΠΘ κατά τις καλλιεργητικές περιόδους 2012 και Δειγματοληψίες για τον προσδιορισμό της παραγόμενης βιομάζας Η διαδικασία της αξιολόγησης έγινε με μέτρηση του νωπού και ξηρού βάρους του υπέργειου τμήματος των φυτών κάθε γενοτύπου στις 105 ημέρες μετά τη σπορά (ΗΜΣ). Συγκεκριμένα, από τις δύο εσωτερικές γραμμές κάθε πειραματικού τεμαχίου, συγκομίστηκαν τα φυτά σε μήκος 1 m πάνω στη γραμμή σποράς (1 m 2 ). Στη συνέχεια, προσδιορίστηκε το συνολικό νωπό βάρος (g) και το νωπό βάρος του πιο αντιπροσωπευτικού φυτού κάθε πειραματικού τεμαχίου. Ακολούθως, το φυτό αυτό διαχωρίστηκε σε βλαστό, φύλλα, άνθη και καρπούς, τα οποία ξηράθηκαν, στους 70 ο C για 48 h. Στη συνέχεια, έγινε ο προσδιορισμός του ξηρού βάρους (συνολικό αλλά και των φυτικών μερών) και η αναγωγή των νωπών βαρών σε ξηρό βάρος του πειραματικού τεμαχίου και ακολούθως σε ξηρό βάρος ανά στρέμμα (kg/στρ). Τα δείγματα κονιοποιήθηκαν σε μύλο άλεσης και τοποθετήθηκαν σε πλαστικά δοχεία (σε σκότος) έως ότου γίνει ο προσδιορισμός της συγκέντρωσης των αλκαλοειδών. Το τμήμα της ρίζας κάθε φυτού μεταφέρθηκε προσωρινά σε ψυγείο σε θερμοκρασία 3-4 ο C και αργότερα χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση του ποσοστού αποικισμού από μυκορριζικούς μύκητες με τη διαδικασία της χρώσης. Τέλος, στις 150 ΗΜΣ, όταν τα φυτά είχαν ολοκληρώσει τον βιολογικό τους κύκλο (πτώση φύλλων και ξηροί βλαστοί), συγκομίστηκαν τα φυτά σε μήκος 1 m πάνω στη 35

36 γραμμή σποράς (1 m 2 ) από τις δύο εσωτερικές γραμμές κάθε πειραματικού τεμαχίου. Στη συνέχεια, οι καρποί (κάψες) των φυτών, αφού αφαιρέθηκαν και καταμετρήθηκαν, διαχωρίστηκαν σε ώριμους (ανοιχτές κάψες) και ανώριμους (κλειστές κάψες). Από τους ώριμους καρπούς αφαιρέθηκαν οι σπόροι και προσδιορίστηκε το βάρος τους μέσω του οποίου υπολογίστηκε η απόδοση σε σπόρο (kg σπόρου/στρ). Εκατό τυχαία επιλεγέντες σπόροι από κάθε πειραματικό τεμάχιο ξηράθηκαν σε κλίβανο στους 70 ο C για 48 h και ακολούθως υπολογίστηκε το ποσοστό υγρασίας τους. Με βάση αυτό, προσαρμόστηκε η απόδοση (kg σπόρου/στρ) στο ξηρό βάρος των σπόρων. Στη συνέχεια, οι 100 σπόροι ζυγίστηκαν, σε ζυγό ακριβείας, και προσδιορίστηκε το βάρος 1000 σπόρων (ΒΧΣ) πολλαπλασιάζοντας επί Ανάλυση αλκαλοειδών Η διαδικασία ανάλυσης των αλκαλοειδών είναι η ίδια με εκείνη που περιγράφηκε στο πείραμα της αραιής πυκνότητας των φυτών Μέτρηση αποικισμού από μυκορριζικούς μύκητες Το ριζικό σύστημα του φυτού, το οποίο επιλέχθηκε για τον προσδιορισμό των ξηρών βαρών, μεταφέρθηκε σε ψυγείο (θερμοκρασία 3-4 ο C) και αργότερα χρησιμοποιήθηκε για τη μέτρηση του ποσοστού αποικισμού από μυκορριζικούς μύκητες, με τη διαδικασία της χρώσης. Αρχικά, αφού απομακρύνθηκε το έδαφος με άφθονο νερό, ακολούθησε η προεργασία με χρώση των υφών των μυκήτων σε τμήματα ρίζας 1 cm, σύμφωνα με τη μέθοδο των Phillips και Hayman (1970), όπως αυτή τροποποιήθηκε από τους Μerryweather και Fitter (1991). Σύμφωνα με τη μέθοδο, τα επιλεγμένα τμήματα ριζών τοποθετήθηκαν σε ποτήρια ζέσεως με διάλυμα KOH (2%) και έπειτα, σε θερμοκρασία 50 ο C για 30 min. Ακολούθησε πλύσιμο των τμημάτων ριζών με απιονισμένο νερό, τοποθέτησή τους σε διάλυμα HCl (2%) και πάλι στους 50 ο C για 30 min. Η διαδικασία της χρώσης ολοκληρώθηκε με τοποθέτηση των ριζών σε διάλυμα χρωστικής 0,05% Trypan blue (1:1:1, HCl 2%, γλυκερόλη και νερό) και στη συνέχεια στους 50 ο C για 30 min. Τα τμήματα των ριζών μεταφέρθηκαν σε 36

37 δοχεία των 50 ml, με διάλυμα νερού και γλυκερόλης 1:1, έως ότου μετρηθεί ο αποικισμός σύμφωνα με τη μέθοδο των McGonigle κ.ά. (1990). Στα δείγματα προσδιοριστήκαν θύσανοι και κύστες, με τη βοήθεια ανάστροφου μικροσκοπίου ZEISS Axiovert 40 CFL Ρυθμός φωτοσύνθεσης Ο καθαρός ρυθμός φωτοσύνθεσης προσδιορίστηκε μέσω της μέτρησης της ανταλλαγής αερίων. Συγκεκριμένα, οι μετρήσεις έγιναν στο ανώτερο, πλήρως ανεπτυγμένο φύλλο (δεύτερη διακλάδωση από την κορυφή), σε συνθήκες φυσικού φωτισμού, μεταξύ 11:00 και 13:00 (ένταση φωτός> 1200 μmol m -2 s -1 ) κατά την πρώτη δειγματοληψία. Καταγράφηκαν δύο τιμές σε κάθε πειραματικό τεμάχιο με τη χρήση της φορητής συσκευής LCpro+ (ADC, UK) Προσδιορισμός της χλωροφύλλης Ο προσδιορισμός της χλωροφύλλης έγινε εμμέσως με τη χρήση της συσκευής SPAD-502 (Minolta Co, Osaka, Japan), η οποία βασίζεται στη μέτρηση της απορρόφησης στο ερυθρό μήκος κύματος των 650 nm, όπου η χλωροφύλλη απορροφά την ακτινοβολία και στο υπέρυθρο των 940 nm, όπου δεν απορροφά. Με βάση αυτές τις δύο μετρήσεις, η συσκευή υπολογίζει το δείκτη SPAD, ο οποίος συσχετίζεται ισχυρά με τη συγκέντρωση της χλωροφύλλης στο φύλλο (Wood κ.ά., 1993). Η μέτρηση του SPAD πραγματοποιήθηκε στην ημερομηνία της δειγματοληψίας για τον προσδιορισμό της απόδοσης σε βιομάζα στις 105 ΗΜΣ. Οι μετρήσεις έγιναν σε 10 τυχαίως επιλεγέντα και πλήρως ανεπτυγμένα φύλλα της ανώτερης διχάλας σε κάθε πειραματικό τεμάχιο Περιεκτικότητα ελαίου και πρωτεΐνης στον σπόρο Δύο υποδείγματα σπόρων, βάρους 5 g έκαστο, κονιοποιήθηκαν σε φυγοκεντρικό μύλο για τον προσδιορισμό της περιεκτικότητας σε έλαιο και πρωτεΐνη. Χρησιμοποιήθηκε κονιοποιημένη ποσότητα 1 g από κάθε δείγμα για τον 37

38 προσδιορισμό της συγκέντρωσης του Ν (%) στον σπόρο με τη μέθοδο Kjeldahl και το ποσοστό πρωτεΐνης υπολογίστηκε ως το γινόμενο %Ν 6,25. Η περιεκτικότητα ελαίου στον σπόρο προσδιορίστηκε με τη μέθοδο Soxhlet και τη χρήση της συσκευής SOXTHERM 416 (Gerhardt Analytical Systems, Germany). Τα δύο ποσοστά (περιεκτικότητα σε έλαιο και πρωτεΐνη) χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό της απόδοσης σε έλαιο και πρωτεΐνη (kg/στρ) [πολλαπλασιασμός των ποσοστών με το ξηρό βάρος σπόρου (kg/στρ)] Στατιστική ανάλυση Τα δεδομένα όλων των παραμέτρων που προσδιορίστηκαν υποβλήθηκαν σε συνδυασμένη, ως προς τον χρόνο, ανάλυση παραλλακτικότητας με το σχέδιο των πλήρως τυχαιοποιημένων ομάδων με τρεις επαναλήψεις, χρησιμοποιώντας την προσέγγιση (2 έτη 5 πληθυσμοί 3 επαναλήψεις). Όλες οι αναλύσεις των παραγόντων που μετρήθηκαν βασίστηκαν στις μέσες αποδόσεις ανά στρέμμα. Για τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το SPSS 15.0, ενώ για τις συγκρίσεις των μέσων όρων χρησιμοποιήθηκε η ελάχιστη σημαντική διαφορά (ΕΣΔ) για επίπεδο σημαντικότητας 5% Αποτελέσματα Φυσιολογικές παράμετροι [δείκτης SPAD και ρυθμός φωτοσύνθεσης] Τα αποτελέσματα έδειξαν στατιστικώς μη σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών και των ετών πειραματισμού, ως προς τις τιμές του δείκτη SPAD (Παράρτημα, Πίνακας 4), αν και οι τιμές των πληθυσμών Κ1, Κ2, Κ3 και Π ήταν υψηλότερες από εκείνη του F (Σχήμα 2.2). 38

39 Σχήμα 2.2. Διαγραμματική απεικόνιση των τιμών του δείκτη SPAD τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). Ομοίως, η ανάλυση των τιμών του ρυθμού φωτοσύνθεσης (Α) δεν έδειξε στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ πληθυσμών, καλλιεργητικών περιόδων και αλληλεπίδρασης των δύο παραγόντων (Α) (Παράρτημα, Πίνακας 5) (Σχήμα 2.3). Σχήμα 2.3. Διαγραμματική απεικόνιση του ρυθμού φωτοσύνθεσης (Α) τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). 39

40 Αποικισμός από μυκορριζικούς μύκητες Η ανάλυση παραλλακτικότητας έδειξε στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ πληθυσμών και των δύο ετών πειραματισμού, ως προς το ποσοστό αποικισμού των ριζών από μυκορριζικούς μύκητες (Παράρτημα, Πίνακας 6.). Συγκεκριμένα, το 2012, ο πληθυσμός Κ3 είχε ποσοστό αποικισμού 25,5%, ενώ ο Κ1 19,2%. Αντίθετα, το 2013, οι περισσότερες μυκόρριζες σχηματίστηκαν στις ρίζες του γενοτύπου F (73,3%) και οι λιγότερες στον Π (51,1%) (Σχήμα 2.4). Σχήμα 2.4. Διαγραμματική απεικόνιση του ποσοστού (%) αποικισμού από μυκορριζικούς μύκητες τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013) Αγροκομικά χαρακτηριστικά Αριθμός φυτών Δεν βρέθηκαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών και των ετών πειραματισμού ως προς τα επιβιώσαντα φυτά ανά στρέμμα (Παράρτημα, Πίνακας 7). Συγκεκριμένα, στις δύο καλλιεργητικές περιόδους, ο Κ2 είχε φυτά/στρ και ο Κ φυτά/στρ, ενώ οι Κ1, F και Π είχαν 8.833, και φυτά/στρ, αντίστοιχα (Σχήμα 2.5). 40

41 Σχήμα 2.5. Διαγραμματική απεικόνιση του αριθμού των φυτών/στρ τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013) Ξηρό βάρος Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο καλλιεργητικών περιόδων ( ) ως προς το συνολικό ξηρό βάρος των πληθυσμών (Παράρτημα, Πίνακας 8). Συγκεκριμένα, το 2012, ο πληθυσμός Π είχε την υψηλότερη απόδοση (1,36 tn/στρ), ακολούθησε ο F (1,25 tn/στρ), ενώ ο πληθυσμός Κ3 είχε τη μικρότερη (0,98 tn/στρ) (Σχήμα 2.6). Αντίθετα, το 2013, ο Κ1 παρουσίασε την υψηλότερη απόδοση (1,72 tn/στρ) και ακολούθησαν οι Κ2 (1,50 tn/στρ) και Κ3 (1,49 tn/στρ), ενώ ο F είχε τη χαμηλότερη απόδοση (1,14 tn/στρ) (Σχήμα 2.6). 41

42 Συνολικό ξηρό βάρος (t/στρ ) 2,00 1,80 ΕΣΔ0,05= 0,686 1,60 1,40 1,20 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 Κ1 Κ2 Κ3 Π F 0, Πληθυσμοί Σχήμα 2.6 Διαγραμματική απεικόνιση του ολικού ξηρού βάρους (tn/στρ) τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013) Αλκαλοειδή Η ανάλυση των αλκαλοειδών έδειξε ότι τα φυτά των πληθυσμών περιέχουν περισσότερη ατροπίνη από ό,τι σκοπολαμίνη, με εξαίρεση τον πληθυσμό F. Επιπλέον, η μεγαλύτερη συγκέντρωση αλκαλοειδών παρατηρήθηκε, κυρίως, στα φύλλα και δευτερευόντως στα άνθη και στους καρπούς, ενώ φαίνεται να απουσιάζουν από τους βλαστούς. Επιπροσθέτως, ο πληθυσμός Κ3 είχε τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα των δύο αλκαλοειδών στις δύο καλλιεργητικές περιόδους (δεν εμφανίζονται στοιχεία). Η παραγωγή σε αλκαλοειδή (g/στρ) έδειξε στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών και των δύο ετών (2012, 2013) (Παράρτημα, Πίνακας 9, 10). Ειδικότερα, ο Κ3 είχε την υψηλότερη απόδοση σε ατροπίνη (22,3 g/στρ και 3,11 g/στρ) στις δύο καλλιεργητικές περιόδους, αντίστοιχα), ενώ τη μικρότερη απόδοση είχε ο F (0,52 g/στρ και 0,07 g/στρ, αντίστοιχα) (Σχήμα 2.7). Όσον αφορά στη σκοπολαμίνη, ο Κ3 είχε την υψηλότερη απόδοση και στα δύο έτη (8,36 g/στρ και 0,57 g/στρ, αντίστοιχα), ενώ ο Π είχε τη μικρότερη απόδοση (4,32 g/στρ και 0,25 g/στρ, αντίστοιχα) (Σχήμα 2.7). 42

43 Σχήμα 2.7. Διαγραμματική απεικόνιση της απόδοσης (g/στρέμμα) αλκαλοειδών τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013) Αριθμός καψών Τα δεδομένα έδειξαν ότι δεν υπάρχουν στατιστικώς σημαντικές διαφορές στον αριθμό καψών (Παράρτημα, Πίνακας 11). Ωστόσο, το 2013, ο αριθμός καψών/στρ ήταν μικρότερος σε σύγκριση με το 2012 (Σχήμα 2.8). Γενικώς, στα δύο έτη 43

44 Αριθμός καψών /str πειραματισμού, ο πληθυσμός Κ3 παρήγαγε τους περισσότερους καρπούς ( /στρ), ενώ ο Κ1 είχε τους λιγότερους ( /στρ) (Σχήμα 2.8). Τα δεδομένα των ώριμων καψών έδειξαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών και των δύο καλλιεργητικών περιόδων (Παράρτημα, Πίνακας 12). Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός Π είχε τις περισσότερες ώριμες κάψες ( /στρ) το 2012, ενώ ο Κ1 τις λιγότερες ( /στρ) (Σχήμα 2.9). Αντίθετα, το 2013 οι πληθυσμοί Κ3 και Π είχαν /στρ και /στρ ώριμους καρπούς, οι οποίοι ήταν περισσότεροι από εκείνους των F ( /στρ) και Κ1 ( /στρ), αντίστοιχα (Σχήμα 2.9) ΕΣΔ0,05= 41722, K1 K2 K3 Π F Πληθυσμοί Σχήμα 2.8. Διαγραμματική απεικόνιση του αριθμού των συνολικών καψών/στρ τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). 44

45 ΕΣΔ0,05= 60616,5 Σχήμα 2.9. Διαγραμματική απεικόνιση του αριθμού των ώριμων καψών/στρ τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013) Απόδοση σε σπόρο και βάρος χιλίων σπόρων Η απόδοση σε σπόρο διέφερε στατιστικώς σημαντικά διαφορές μεταξύ των πληθυσμών (Παράρτημα, Πίνακας 13). Συγκεκριμένα, το 2012 ο πληθυσμός Κ3 είχε τη μεγαλύτερη απόδοση σε σπόρο (207,2 kg/στρ), ενώ ο Κ1 τη μικρότερη (97 kg/στρ) (Σχήμα 2.10). Αντίθετα, το 2013 ο F παρουσίασε τη μεγαλύτερη απόδοση (299,9 kg/στρ), ακολούθησε ο Κ1 (194,5 kg/στρ), ενώ τη μικρότερη απόδοση είχε ο Κ2 (149,9 kg/στρ) (Σχήμα 2.10). Όσον αφορά στο βάρος χιλίων σπόρων (ΒΧΣ), τα δεδομένα έδειξαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών (Παράρτημα, Πίνακας 14). Συγκεκριμένα, ο F είχε το υψηλότερο ΒΧΣ και στις δύο καλλιεργητικές περιόδους (19,6 g και 18,7 g, αντίστοιχα), ενώ το μικρότερο ΒΧΣ είχε ο Π (5,2 g και 5,9 g, αντίστοιχα) (Σχήμα 2.11). 45

46 Σχήμα Διαγραμματική απεικόνιση του ξηρού βάρους των σπόρων (kg/στρ) τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). Σχήμα Διαγραμματική απεικόνιση του βάρους χιλίων σπόρων τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). 46

47 Περιεκτικότητα σε έλαιο και πρωτεΐνη Η ανάλυση των δεδομένων της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη έδειξε ότι η αλληλεπίδραση έτος x πληθυσμό είναι στατιστικώς σημαντική (Παράρτημα, Πίνακας 15). Ειδικότερα, το 2012, ο πληθυσμός Π εμφάνισε το υψηλότερο ποσοστό πρωτεΐνης (27,5%), ενώ ο Κ3 το χαμηλότερο (14,72%). Αντίθετα, το 2013, ο πληθυσμός Π είχε τη μικρότερη συγκέντρωση πρωτεΐνης (18,98%) και ο Κ2 τη μεγαλύτερη (26,05%) (Σχήμα 2.12). Όσον αφορά στην περιεκτικότητα σε έλαιο, τα δεδομένα της ανάλυσης έδειξαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των ετών πειραματισμού (Παράρτημα, Πίνακας 16). Συγκεκριμένα, το 2012 ο πληθυσμός Π εμφάνισε την υψηλότερη περιεκτικότητα σε έλαιο (16,6%), ενώ ο F τη μικρότερη (13,35%). Αντίθετα, το 2013, ο Π είχε τη μικρότερη περιεκτικότητα σε έλαιο (6,39%) και ο Κ2 την υψηλότερη (10,81%)(Σχήμα 2.12). 47

48 Σχήμα Διαγραμματική απεικόνιση της περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη και έλαιο (% της απόδοσης σε σπόρο) τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). Τα δεδομένα της απόδοσης σε πρωτεΐνη και έλαιο έδειξαν διαφορές μεταξύ των πληθυσμών και των ετών πειραματισμού (Παράρτημα, Πίνακας 17, 18). Γενικώς, το 2013, η απόδοση σε έλαιο ήταν μικρότερη, ενώ η παραγωγή σε πρωτεΐνη αυξημένη (Σχήμα 2.13). Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός F είχε τη μεγαλύτερη απόδοση σε πρωτεΐνη και στις δύο καλλιεργητικές περιόδους (33,2 kg/στρ το 2012 και 57,9 kg/στρ το 2013). 48

49 Αντίθετα, το 2012 και 2013, ο Κ1 και ο Π παρήγαγαν τη λιγότερη πρωτεΐνη (15 kg/στρ και 29,7 kg/στρ, αντίστοιχα) (Σχήμα 2.13). Στην περίπτωση του ελαίου, τη μεγαλύτερη απόδοση κατά το 2012 είχε ο πληθυσμός Κ3 (29,7 kg/στρ), ενώ τη μικρότερη ο Π (15,8 kg/στρ) και ο Κ1 (15,6 kg/στρ). Το 2013, ο πληθυσμός F παρήγαγε το περισσότερο έλαιο (21,2 kg/στρ) και ακολούθησε ο Κ3 (19,3 kg/στρ), ενώ ο Π είχε τη μικρότερη απόδοση σε έλαιο (10,3 kg/στρ) (Σχήμα 2.13) Σχήμα Διαγραμματική απεικόνιση της απόδοσης σε έλαιο και πρωτεΐνη (kg/στρ) τριών πληθυσμών D. stramonium f. tatula (Κ), ενός D. stramonium f. stramonium (Π) και ενός D. ferox (F) σε δύο καλλιεργητικές περιόδους (2012 και 2013). 49

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ ΣΕ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΓΕΝΟΤΥΠΩΝ Datura ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Βασιλική Π. Ταγκούλη Πτυχιούχος Γεωπόνος ΑΠΘ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Γεωπονίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13 Ζιζανιολογία: Ζιζάνια, Ζιζανιοκτόνα, Περιβάλλον, Αρχές και Μέθοδοι Διαχείρισης (3η έκδοση), Η.Γ. Ελευθεροχωρινός, 2008. Αθήνα, Εκδόσεις ΑγροΤύπος, 408 σελίδες. ISBN 978 960 7667 34 2 Copyright 2008 ΑγροΤύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ζ Ι Ν 30 Ζιζάνια - αναγνώριση & αντιμετώπιση Βλήτο άσπρο Amaranthus albus L. Amaranthaceae AMAAL Tumble pigweed Το άσπρο βλήτο είναι ετήσιο, εαρινό, δικοτυλήδονο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια ERYTHROXYLACEAE

ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια ERYTHROXYLACEAE ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια ERYTHRXYLACEAE H 2 H 2 CH H 2 H2 CH λυσίνη ορνιθίνη CH Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

1. Πείραμα σύγκρισης ενεργειακών καλλιεργειών (ΔΡΑΣΗ 2)

1. Πείραμα σύγκρισης ενεργειακών καλλιεργειών (ΔΡΑΣΗ 2) ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ Β ΕΞΑΜΗΝΟΥ 1. Πείραμα σύγκρισης ενεργειακών καλλιεργειών (ΔΡΑΣΗ 2) Το πείραμα περιλαμβάνει την σύγκριση 12 ενεργειακών καλλιεργειών (6 αρδευόμενων και 6 ξηρικών) σε συνδυασμό με δύο διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae)

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) 14 ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) Το δωδεκάνθι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 30 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους και φυτρώνει από το φθινόπωρο

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23 Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) Η κοινή πόα είναι ετήσιο, φθινοπωρινό ή εαρινό, µονοκοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και µε µήκος καλαµιού µέχρι 30 cm. Αναπαράγεται µε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΙ. φυσικής προέλευσης (ανόργανες. - φυτικές - ζωικές), φαρμάκων. από πλευράς χημικής δομής.

ΟΡΙΣΜΟΙ. φυσικής προέλευσης (ανόργανες. - φυτικές - ζωικές), φαρμάκων. από πλευράς χημικής δομής. ΟΡΙΣΜΟΙ Φαρμακογνωσία: Η επιστήμη που ασχολείται με πρώτες ύλες φυσικής προέλευσης (ανόργανες - φυτικές - ζωικές), οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή φαρμάκων Δρόγη: Κάθε φυσική πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ Η ελαιοκράµβη (Brassica spp.) είναι ετήσιο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Εγγενής αναπαραγωγή (sexual

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ Τα αλκαλοειδή δεν αποτελούν μια ομογενή ομάδα ενώσεων, αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα δύσκολος ο προσδιορισμός τους. με Ένας γενικότερος ορισμός των αλκαλοειδών αναφέρει ότι αυτά είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε;

Πόσο λίπασμα θα ρίξουμε; Θρέψη φυτού Θρέψη αζώτου: τον Χειμώνα όχι πρόσληψη Ν, Άνοιξη έως και άνθιση έδαφος ψυχρό και απαιτήσεις μηδαμινές άρα ελάχιστη πρόσληψη Ν, με εκβλάστηση μεγάλες απαιτήσεις από αποθηκευμένο Ν και από το

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα.

προϊόντων ένα τρίπτυχο: Ποιότητα Ασφάλεια καταναλωτή Περιβαλλοντική μέριμνα. η καλλιεργεια της μηδικης στo ΝΟΜΟ ΛΑΡΙΣΑΣ Σήμερα όσο ποτέ άλλοτε το ζητούμενο στην Ελληνική γεωργία είναι η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της, η γεωργική παραγωγή είναι απαραίτητο να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια SOLANACEAE

ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια SOLANACEAE ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΟΡΝΙΘΙΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΣΙΝΗΣ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΤΡΟΠΑΝΙΟΥ Οικογένεια SLAACEAE 2 2 C 2 2 C λυσίνη ορνιθίνη C Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας

Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας ΘΑΛΗΣ «Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας» Πείραμα κατεργασιών εδάφους για παραγωγή βιομάζας Γιουβανίδης Ευστράτιος Γεωπόνος Ερευνητής Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας ΠΘ Σκοπός Στην παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εναλλακτικών Καυσίµων 26-27 Απριλίου 2007 Λίµνη Πλαστήρα Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡ ΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΙΝΩΔΗ ΦΥΤΑ Σύμφωνα με την ιστοσελίδα www.fibrecrops.nl τα ινώδη φυτά ανάλογα από το μέρος του φυτού που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας.

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Μελέτητης τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως ωςπροςταποσοτικάκαιποιοτικά χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Ι. Χατζηγεωργίου 1, Κ. Τσιµπούκας 2 και Γ. Ζέρβας 1 1 Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής,

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Κεφάλαιο 8 Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Σπέρµατα - καρποί Αποτελούν την κύρια πηγή τροφής ανθρώπων και ζώων Έχουν µεγάλη οικονοµική - κοινωνική σηµασία Η εξέλιξη του πολιτισµού στηρίχθηκε σε µεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel Το γλυκό σόργοως ενεργειακή καλλιέργεια για την παραγωγή βιο-αιθανόλης ρ.κ. ήµας Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Φυτικής Παραγωγής, Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης Ηµερίδα: «Παραγωγή Βιοαιθανόλης από Γλυκό Σόργο» Βιο-καύσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. )

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) Μόσχος Γ. Πολυσίου, Χημικός, Καθηγητής Χημείας, Εργαστήριο Γενικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΙΓΑΛΕΩ Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία Ονοματεπώνυμα μελών ομάδας 1) 2) 3) Σχολείο: Σάββατο 5/12/2015 Διάρκεια: 45 λεπτά Μικροσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΕΝΑΦ Είναι και οι δύο ετήσιες ανοιξιάτικες καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΡΟΥΦΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΡΟΥΦΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΡΟΥΦΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τρούφα είναι ένα µανιτάρι, που µεγαλώνει κάτω από το έδαφος (5-30 cm), συµβιώνοντας µε το ριζικό σύστηµα ορισµένων δένδρων Η καλλιέργειά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ Επιμορφωτικό σεμινάριο:«καλλιεργώ στην πόλη μου, στο σχολείο μου» Σάββατο 31/10/2015 Περίγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη COOH Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη HOOC COOH H 2 H 2 H 2 COOH Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη HOOC COOH HOOC COOH O H 2 Α-κετογλουταρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>>

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>> ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ > ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ Ηεξημέρωσητουφασολιούξεκινάπριναπό7000 χρόνια στην Κεντρική Αμερική. Το γένος Phaseolus

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς

Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς Αξιολόγηση και περιγραφή πέντε νέων ποικιλιών βυσσινιάς Ιωάννης Α. Χατζηχαρίσης και Κωνσταντίνος Α. Καζαντζής ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε., Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας Παρουσιάζονται 5 ποικιλίες βυσσινιάς, οι

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρίες από ένα έτος καλλιεργειών. για παραγωγή βιοκαυσίμων στη Θεσσαλία Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Εμπειρίες από ένα έτος καλλιεργειών. για παραγωγή βιοκαυσίμων στη Θεσσαλία Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εμπειρίες από ένα έτος καλλιεργειών για παραγωγή βιοκαυσίμων στη Θεσσαλία Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Περιεχόμενα Παρουσίαση Κοινοπραξίας Βιοκαυσίμων Γεωργικό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών. Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Εφαρμοσμένη διατροφή των κουνελιών Πασχάλης Δ. Φορτομάρης Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Σημασία Μέσο συντήρησης, αύξησης, κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγής Άμυνα οργανισμού Το σημαντικότερο στοιχείο της εκτροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20.3.2014 COM(2014) 174 final ANNEXES 1 to 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ της πρότασης ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Σημασία της αξιολόγησης των εδαφών για ελαιοκαλλιέργεια στην ευρύτερη περιοχή της Πύλου

Σημασία της αξιολόγησης των εδαφών για ελαιοκαλλιέργεια στην ευρύτερη περιοχή της Πύλου ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών

Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών Κοστολόγηση στους πιλοτικούς αγρούς και ανταγωνιστικότητα των ενεργειακών καλλιεργειών Πετσάκος Αθανάσιος Τσιμπούκας Κων/νος Τσουκαλάς Σταύρος Ροζάκης Στέλιος "Δημιουργία Καινοτόμων Εμπειριών Αποδεικτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη των ενεργειακών καλλιεργειών μέσα από το βιοντίζελ και οι προοπτικές τους

Η ανάπτυξη των ενεργειακών καλλιεργειών μέσα από το βιοντίζελ και οι προοπτικές τους Η ανάπτυξη των ενεργειακών καλλιεργειών μέσα από το βιοντίζελ και οι προοπτικές τους Δρ Έφη Αλεξοπούλου Υπεύθυνη Ενεργειακών Καλλιεργειών του Τμήματος Βιομάζας ΚΑΠΕ Ενεργειακές καλλιέργειες Ετήσιες για

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ελληνική ΟΧΙ

ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ. Ελληνική ΟΧΙ ΛΑΧΑΝΟΚΟΜΙΑ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ FGF450 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 4 ο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Προβλήματα και Ασκήσεις

Ανάλυση Διασποράς Προβλήματα και Ασκήσεις Ανάλυση Διασποράς Προβλήματα και Ασκήσεις 1. Ένας ερευνητής προκειμένου να συγκρίνει τρία σιτηρέσια εκτροφής κοτόπουλων (Σ1, Σ2 και Σ3, αντίστοιχα), σχεδίασε και εκτέλεσε το εξής πείραμα. Επέλεξε 15 νεογέννητα

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος Χ 2 (καλής προσαρμογής, ανεξαρτησίας και ομογένειας) Προβλήματα και Ασκήσεις

Έλεγχος Χ 2 (καλής προσαρμογής, ανεξαρτησίας και ομογένειας) Προβλήματα και Ασκήσεις Έλεγχος Χ -Προβλήματα και Ασκήσεις Έλεγχος Χ (καλής προσαρμογής, ανεξαρτησίας και ομογένειας) Προβλήματα και Ασκήσεις 1. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ότι τα ποσοστά των ομάδων αίματος Α, Β, ΑΒ και Ο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ ΧΕΙΡΩΝΑΚΤΙΚΑ Ξελάκκωμα (λεκάνη βάθους 10 cm) Σκάψιμο (σε βάθος 15-20 cm μετά το κλάδεμα) Σκάλισμα (σε βάθος 5-8 cm μετά την καρπόδεση) ΜΕ ΕΛΚΥΣΤΗΡΕΣ Δίυνα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

Ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια του αραβοσίτου.

Ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση πλατύφυλλων ζιζανίων στην καλλιέργεια του αραβοσίτου. L1009280 GREC/4T PPE4051451 48 SL Dicamba (ντικάμπα) (χημική ομάδα βενζοϊκά παράγωγα) Πυκνό διάλυμα (SL) Αρ. Έγκρ. Κυκλ. Υπ. Αγρ. Ανάπτ.: 70077/20-03-14 ΕΓΓΥΗΜΕΝΗ ΣΥΝΘΕΣΗ: Dicamba 48% β/ο Βοηθητικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα